George R.R. Martin

Het stervende licht

Proloog

Een zwerver, een doelloze dwaler, een verschoppeling van de schepping; deze wereld was al die dingen tegelijk.

Ontelbare eeuwen lang was hij gevallen, alleen en ongericht door de koude, desolate ruimten tussen de zonnen gevallen. Opeenvolgende generaties van sterren hadden hun grootste banen door zijn steriele uitspansel beschreven. Déze wereld hoorde nergens bij. Een wereld, geheel in zichzelf besloten, die in zekere zin zelfs geen deel uitmaakte van het melkwegstelsel; haar baan boorde in zijn vrije val dwars door de galactische ruimte heen, als een spijker die door een rond houten tafelblad wordt geslagen. Van niets maakte ze deel uit.

En dat niets was heel dichtbij. Tijdens de dageraad van de menselijke geschiedenis was deze eenzame planeet door een gordijn van interstellair stof heen gedrongen dat een klein, onbetekenend gebied aan de bovenrand van de grote lens van de melkweg bedekte. Daarachter bevond zich een aantal sterren, zo’n dertig ongeveer, nauwelijks een handvol. Vervolgens leegte, een nacht, dieper dan de dwalende wereld ooit gekend had.

Daar, op haar val door dat schaduwrijke grensgebied, stuitte ze op het uiteengevallen volk.

De Aardrijkers signaleerden haar het eerst, op het hoogtepunt van hun duizelingwekkende expansieroes, toen het Federale Rijk van de Oude Aarde nog steeds probeerde alle mensenwerelden over immense, onmogelijke afstanden heen te regeren. Een oorlogsschip, de Mao Tse Toeng geheten, zwaar beschadigd tijdens de aanval op de Hrangrans — de bemanning dood op hun posten, terwijl de motoren om beurten in en uit ruimteversnelling schoten — was het eerste schip uit het mensenrijk dat achter de Sluier der Verlokking verzeild raakte. De Mao was een wrak, luchtledig, vol met groteske lijken die doelloos door de gangen deinden en iedere eeuw wel een keer tegen de tussenschotten opbotsten. Maar de computers functioneerden nog en draaiden blindelings hun rituelen af; hun scanners werkten goed genoeg om de naamloze zwerfplaneet op hun kaarten te registreren toen de motoren van het spookschip op een paar lichtminuten afstand weer eens uitvielen. Bijna zeven eeuwen later stuitte een handelaar die uit Tober kwam op de Mao Tse Toeng en zijn registratie.

Maar dat was toen geen nieuws meer; de wereld was herontdekt.

Celia Marcyan was de tweede ontdekker. Haar Schaduwjager cirkelde een standaarddag lang om de donkere planeet heen tijdens het generatielange interregnum dat op de ineenstorting volgde. De zwerver had Celia niets te bieden, slechts rotsen en ijs en eindeloze nacht. Het duurde dan ook niet lang voor ze weer verder ging. Ze gaf de dingen echter graag namen, en dus gaf ze de wereld voor haar vertrek een naam. Worlorn noemde ze hem, maar ze vertelde nooit waarom, of wat het betekende, en bij Worlorn bleef het. En Celia reisde verder naar andere werelden en andere verhalen.

Kleronomas was de volgende bezoeker, in ni-46. Zijn onder-zoeksschip vloog er een paar maal langs en bracht de woestenijen in kaart. De planeet gaf haar geheimen prijs aan zijn sensoren; ze bleek groter en rijker dan andere, met bevroren oceanen en een bevroren atmosfeer, wachtend op bevrijding.

Sommigen beweren dat Tomo en Walberg de eersten waren die in ni-97 tijdens hun waanzinnige poging om het melkwegstelsel te doorkruisen op Worlorn landden. Of dat waar is? Waarschijnlijk niet. Iedere wereld in het mensenrijk kent wel een verhaal over Tomo en Walberg, maar het Dromende Hoertje is nooit teruggekomen, dus wie kan zeggen waar het ruimtescheepje is geland?

De volgende vermeldingen hadden meer van feiten weg en minder van geruchten. Worlorn, gespeend van sterren en van enig nut en slechts van marginaal belang, werd aangetekend op de sterrenkaarten van de Marge, het verspreid liggende groepje schaars bevolkte werelden tussen de donkere gaswolken van de Sluier der Verlokking en de Grote Zwarte Zee.

In ni-446 maakte een astronoom op Wolfheim Worlorn tot onderwerp van zijn studies; voor het eerst nam iemand de moeite om alle gegevens over deze zonderlinge ster te bundelen. Dat was het moment waarop alles anders werd. De Wolfman heette Ingo Haapala en hij kwam in grote opwinding, iets waar Wolfmensen wel vaker aan ten prooi zijn, zijn computerkamer uit. Want het zou dag worden op Worlorn — een lange, stralende dag.

Het sterrenbeeld dat Het Vuurwiel heette, verlichtte de hemel van alle buitenwerelden; het wonderbaarlijke schijnsel drong zelfs door tot de Oude Aarde. Het centrum van de formatie was een rode superreus, de Naaf, het Helleoog, de Dikke Duivel — de reus had een heleboel namen. In een baan daaromheen, keurig op gelijke afstand gerangschikt als zes knikkers van geel vuur die door eenzelfde groef rollen, bevonden zich de andere: de Trojaanse Zonnen, de Satanskinderen, de Hellekroon. De namen deden er niet toe. Waar het om ging was het Wiel zelf: zes middelgrote gele sterren die hun reusachtige rode meester hulde brachten; zowel het ongelooflijkste als het meest stabiele sterrenstelsel dat ooit ontdekt was. Het Wiel was de grote sensatie van die dagen, een nieuw mysterie voor een mensheid die allang uitgekeken was op de oude geheimen. Op de werelden met een wat hogere beschaving ontwikkelden wetenschapsmensen nieuwe theorieën om het mysterie te verklaren; voorbij de Sluier der Verlokking ontstond een cultus rond het verschijnsel, en mannen en vrouwen spraken over een verdwenen ras van stellaire technici die hele zonnen hadden verplaatst als monument voor zichzelf. Wetenschappelijke speculaties en bijgelovige verering namen enkele tientallen jaren koortsachtig toe en begonnen daarna weer te tanen, en in korte tijd was de hele kwestie in het vergeetboek geraakt.

De Wolfman Haapala kondigde aan dat Worlorn eenmaal een wijde, trage, hyperboolvormige baan rond het Vuurwiel zou beschrijven en daarbij het eigenlijke stelsel niet binnen zou gaan,

maar er toch dicht in de buurt zou komen. Vijftig standaardjaren zonlicht en dan het duister van de Marge weer in, de Laatste Sterren voorbij, om te verdwijnen in de Grote Zwarte Zee van intergalactische leegte.

Dat waren de onrustige eeuwen toen Hoog Kavalaan en de andere buitenwerelden voor het eerst een vleugje trots opsnoven en angstvallig probeerden een plaats te bemachtigen in de versplinterende historie van de mensheid. En iedereen weet wat er toen gebeurde. Het Vuurwiel was altijd al de glorie van de buitenwerelden geweest, maar tot dan toe een glorie zonder planeten.

In een eeuw vol stormen naderde Worlorn het licht: jaren van smeltend ijs, vulkanische activiteit en aardbevingen. Een bevroren atmosfeer kwam stukje bij beetje tot leven en afgrijselijke winden huilden er als monsterbaby’s. De bewoners van de buitenwerelden doorstonden het en vochten ertegen.

Er kwamen terravormers van Tober-in-de-Sluier, weerbeheer-ders uit Schemerduister en nog andere teams van Wolfheim en Kimdiss en ni-Emerel en uit de Wereld van de Zwarte Wijnoceaan. De mensen van Hoog Kavalaan hadden de supervisie, omdat Hoog Kavalaan aanspraak maakte op de zwerfplaneet. De worsteling duurde meer dan een halve eeuw en degenen die daarbij omkwamen zijn voor het nageslacht van de Marge nog steeds halve legenden. Maar ten slotte was Worlorn getemd. Toen verrezen er steden, er bloeiden vreemde bossen op onder het licht van het Wiel en er werden dieren uitgezet om de planeet geheel tot leven te brengen.

In ni-589 ging het Festival van de Marge van start, terwijl de Dikke Duivel een kwart van de hemel in beslag nam, met zijn kinderen stralend om zich heen. Op die eerste dag lieten de Toberianen hun stratoschilden blinken zodat de wolken en het zonlicht in caleidoscopische figuren dooreenliepen. Er volgden meer dagen, en de schepen kwamen. Van alle buitenwerelden en van werelden daarachter, van Tara en Daronne aan de andere kant van de Sluier, van Avalon en Jamisons Wereld, zelfs van plaatsen zo afgelegen als Nieuwholm en Oud Poseidon en ook van de Oude Aarde zelf. Vijf standaardjaren lang bewoog Worlorn zich naar het perihelium toe, en vijf jaar er vanaf. In ni-599 werd het Festival gesloten.

Worlorn ging de schemering binnen en viel de nacht tegemoet.

1

Buiten het raam sloeg het water tegen de palen van het planken voetpad langs het kanaal. Dirk t’Larien keek op en zag een lage, zwarte boot die langzaam voorbij voer in het maanlicht. Een eenzame figuur stond op de achtersteven, leunend op een dunne, donkere stok. Alle contouren waren duidelijk verlicht, want de maan van Braque stond aan de hemel, groot als een vuist en heel helder.

Daarachter heerste stilte en mistige duisternis, een onveranderlijk gordijn dat de sterren verderop verborgen hield. Een wolk van stof en gas, dacht hij. De Sluier der Verlokking.

Het begin kwam lang na het einde: een fluister juweel.

Het was in lagen zilverpapier en zacht, donker fluweel verpakt, precies zoals hij het haar jaren geleden had gegeven. Deze avond haalde hij het tevoorschijn terwijl hij voor het raam van zijn kamer zat dat uitzag op het brede, woelige kanaal waarover handelaars hun schepen met fruit eindeloos heen en weer boomden. Het kleinood was precies zoals Dirk het zich herinnerde: van een diep rood, doorsneden met dunne zwarte lijnen; het had de vorm van een traan. Hij kon zich de dag herinneren dat de esper het voor hen had geslepen toen ze terug waren op Avalon.

Na een hele poos raakte hij het aan.

Het voelde glad en heel koud aan tegen zijn vingertop en hij hoorde het diep binnen in zijn hoofd fluisteren. Gedachten en beloften die hij niet vergeten was.

Hij was zonder een bepaalde bedoeling op Braque, en hij was er nooit achter gekomen hoe ze hem gevonden hadden. Maar gevonden hadden ze hem en Dirk t’Larien kreeg zijn juweel terug.

‘Gwen,’ zei hij zachtjes tegen zichzelf en hij herhaalde de naam nog eens om de vertrouwde warmte ervan op zijn tong te voelen. Zijn Jenny, zijn Guinevere, de vrouw van zijn afgeschreven dromen.

Het was nu zeven standaardjaar geleden, bedacht hij, terwijl zijn vinger het o zo koude juweel streelde. Maar het leken wel zeven levens. En alles was voorbij. Wat kon ze nu nog van hem willen? De man die haar had bemind, die andere Dirk t’Larien, de veelbelover en juwelenschenker, die was dood.

Dirk tilde zijn hand op om een grijsbruine haarlok uit zijn ogen te strijken. En plotseling, zonder dat hij er erg in had, herinnerde hij zich hoe Gwen zijn haar altijd had weggestreken als ze hem wilde kussen.

Toen voelde hij zich erg moe en verloren. Zijn zorgvuldig gekoesterde cynisme wankelde en er drukte een gewicht op zijn schouders, een spookgewicht, de last van de man die hij eens was geweest maar die nu niet meer bestond. Hij was in deze jaren inderdaad veranderd en hij had tegen zichzelf gezegd dat hij wijs was geworden, maar nu leek al die wijsheid plotseling verzuurd te raken. Zijn dwalende gedachten stonden stil bij alle beloften die hij had gebroken, alle dromen die hij voor zich uit had geschoven en vervolgens had zoekgemaakt, de verwaterde idealen, de stralende toekomst die ontaard was in verveling en bederf.

Waarom moest hij daar dankzij haar aan denken? Het was te lang geleden, hij had te veel meegemaakt — zij allebei misschien. Bovendien was het nooit zijn bedoeling geweest dat ze het fluis-terjuweel ook werkelijk zou gebruiken. Het was een onnozel gebaar geweest, onrijpe aanstellerij van een jonge romanticus. Geen redelijk denkende volwassene zou hem aan zo’n absurde gelofte houden. Hij kon natuurlijk niet weggaan. Hij had nog nauwelijks de tijd gevonden om Braque te zien, hij had zijn eigen leven, had belangrijke dingen te doen. Na al die jaren kon Gwen met geen mogelijkheid van hem verwachten dat hij zich weer zou inschepen naar de buitenwerelden.

Vol rancune rekte hij zich uit en nam het juweel in zijn hand, en zijn vuist sloot zich stevig om de kleine steen. Hij zou het ding uit het raam gooien, besloot hij, in het donkere water van het kanaal, weg ermee, en met alles wat het inhield. Maar eenmaal in zijn vuist werd het kleinood een hel van ijs en staken de herinneringen als messen.

... Omdat ze je nodig heeft, fluisterde het juweel. Omdat je het beloofde.

Zijn hand bewoog niet. Zijn vuist bleef gesloten. De kou tegen de palm van zijn hand veranderde van pijn in gevoelloosheid.

Die andere Dirk, die jongere man, Gwens Dirk. Hij had beloften gedaan. Maar zij ook, herinnerde hij zich. Lang geleden op Avalon. De oude esper, een verschrompelde Emereli met een miniem Talent en rood gouden haar, had twee juwelen geslepen. Hij had Dirk t’Larien doorschouwd en alle liefde gevoeld die Dirk t’Larien voor zijn Jenny koesterde, en hij had van die liefde zoveel op het kleinood overgebracht als zijn zwakke psionische gaven hem maar veroorloofden. Later had hij hetzelfde voor Gwen gedaan. Daarna hadden ze hun juwelen geruild.

Het was zijn idee geweest. Het blijft misschien niet zo, had hij tegen haar gezegd, een oud volkslied aanhalend. Daarom hadden ze elkaar beloofd: stuur dit aandenken, dan zal ik komen. Het doet er niet toe waar ik ben of wanneer, of wat er tussen ons is voorgevallen. Ik zal komen en geen vragen stellen.

Maar het was een belofte die geen stand hield. Zes maanden nadat ze hem had verlaten, had Dirk haar het juweel gezonden. Ze was niet gekomen. Daarna had hij nooit meer verwacht dat ze een beroep zou doen op zijn belofte. Toch had ze dat nu gedaan.

Zou ze werkelijk verwachten dat hij kwam?

En hij besefte treurig dat de man die hij toen geweest was, dat die man naar haar toe zou gaan, ongeacht hoe groot zijn haat -of liefde — voor haar was. Maar de dwaas van vroeger was dood en begraven. De tijd en Gwen hadden hem gedood.

Toch bleef hij luisteren naar het juweel en onderging zijn oude gevoelens en zijn nieuwe matheid. Ten slotte keek hij op en dacht dat het misschien toch nog niet te laat was.

Er zijn allerlei manieren om van de ene ster naar de andere te gaan. Sommige daarvan zijn sneller dan het licht en sommige niet, maar ze zijn allemaal te langzaam. Het neemt een groot deel van een mensenleven in beslag om van het ene einde van het mensenrijk naar het andere te komen, en het mensenrijk — de verspreide werelden van de mensheid en de nog grotere leegte daartussenin — beslaat maar een minuscuul deel van het melkwegstelsel. Maar Braque lag dicht bij de Sluier en de buitenwerelden daarachter en daarmee werd wat handel gedreven, dus kon Dirk wel een schip vinden.

Het heette de Huivering van Vergeten Vijanden, en het vloog van Braque naar Tara en daarna door de Sluier naar Wolfheim en vandaar naar Kimdiss en uiteindelijk naar Worlorn. De reis duurde meer dan drie standaardmaanden, zelfs bij sdl. Daarna, wist Dirk, zou de Huivering nog verder gaan, naar Hoog Kavalaan en ni-Emerel en de Laatste Sterren, voordat het schip op zijn doodsaaie route zou terugkeren.

De ruimtehaven was destijds opgezet voor twintig schepen per dag, maar er ging er nu hoogstens nog één per maand. Het grootste deel lag er donker, dicht en verlaten bij. De Huivering legde aan in het midden van een klein gedeelte dat nog functioneerde en viel in het niet bij een groep particuliere schepen en een gedeeltelijk ontmanteld Toberiaans vrachtschip.

Een deel van de geweldige terminal, geautomatiseerd en toch zonder spoor van leven, was helder verlicht, maar Dirk liep er vlug doorheen, de nacht in, een lege buitenwereldse nacht die schreeuwde om sterren. Ze waren er, ze wachtten hem vlak achter de hoofduitgang op, min of meer zoals hij had verwacht. De kapitein van de Huivering was op laserkracht verder gevlogen zodra het schip vanuit versnelling in de normale ruimte was opgedoken.

Gwen Delvano kwam hem dus afhalen, zoals hij gevraagd had. Maar ze was niet alleen. Toen hij de terminal uit kwam, stonden Gwen en de man die haar vergezelde op zachte, behoedzame toon met elkaar te praten.

Dirk bleef vlak bij de deur staan, lachte zo ongedwongen mogelijk en liet de enige reistas die hij bij zich had vallen. ‘Dag,’ zei hij losjes. ‘Ik hoor dat er hier een Festival aan de gang is.’

Op het horen van zijn stem draaide ze zich om en nu lachte ze, een lach die hij zich maar al te goed herinnerde. ‘Nee,’ zei ze, ‘je bent bijna tien jaar te laat.’

Dirk fronste en schudde zijn hoofd. ‘Verdorie,’ zei hij. Toen glimlachte hij weer, ze kwam naar hem toe en ze omhelsden elkaar. De andere man, de vreemdeling, stond erbij en keek toe zonder een spoor van verlegenheid.

Het was maar een korte omhelzing. Dirk had zijn armen nauwelijks om haar heen geslagen of Gwen trok zich alweer terug. Maar daarna stonden ze heel dicht bij elkaar en keken allebei wat voor sporen de tijd had achtergelaten.

Ze was ouder geworden maar haast niet veranderd en de veranderingen die hij zag waren waarschijnlijk alleen aan het falen van zijn geheugen te wijten. Haar grote groene ogen waren niet zo groot en groen als hij zich herinnerde en ze was wat groter dan het hem bijstond, en misschien ook iets zwaarder. Maar ze was hem vertrouwd genoeg; haar lach was nog net zo en haar haren waren hetzelfde gebleven, fijn en donker vielen ze over haar schouders, in glanzende golven, zwarter dan een sterrenloze nacht. Ze droeg een witte coltrui en een broek met ceintuur van stevige kameleonstof, nu tot nachtzwart verkleurd, en een brede haarband, precies zoals ze zich op Avalon bij voorkeur had gekleed. Nu droeg ze ook een armband; die was nieuw. Of misschien was armmanchet wel het juiste woord: hij was van massief koud zilver, ingelegd met jade, en hij bedekte de helft van haar linkeronderarm. Ze had de mouw van haar trui opgerold om de band te laten zien.

‘Je bent mager geworden, Dirk,’ zei ze.

Hij haalde zijn schouders op en stak zijn handen in de zakken van zijn jasje. ‘Ja,’ zei hij. Hij was in werkelijkheid broodmager, hoewel zijn schouders iets ronder waren door zijn ingezakte manier van lopen. De jaren hadden hem ook in andere opzichten ouder gemaakt; zijn haar was nu meer grijs dan bruin terwijl dat vroeger omgekeerd was geweest, maar hij droeg het bijna net zo lang als Gwen, hoewel het zijne een en al krullen en klitten was.

‘Het is lang geleden,’ zei Gwen.

‘Zeven standaardjaren,’ beaamde hij. ‘Ik had niet gedacht dat...’

De andere man, de onbekende die stond te wachten, kuchte als om hen eraan te herinneren dat ze niet alleen waren. Dirk keek op en Gwen draaide zich om. De man kwam naar voren en maakte een beleefde buiging. Hij was kort, mollig en hoogblond — zijn haar leek bijna wit — en hij droeg een fel gekleurd kunstzijden pak,

een en al groen met geel, en een piepklein, zwart, gebreid mutsje, dat ondanks de buiging op zijn plaats bleef.

‘Arkin Ruark,’ stelde hij zich voor.

‘Dirk t’Larien.’

‘Arkin werkt met mij aan het project,’ legde Gwen uit.

‘Project?’

Ze knipperde met haar ogen. ‘Weet je eigenlijk wel waarom ik hier ben?’

Nee, dat wist hij niet. Het fluister juweel was vanaf Worlorn verstuurd, dus wist hij niet veel meer dan waar hij haar kon vinden. ‘Je bent ecoloog,’ zei hij. ‘Op Avalon...’

‘Ja, aan het Instituut. Lang geleden. Ik heb daar mijn studie afgemaakt en mijn diploma’s gehaald, en daarna ben ik op Hoog Kavalaan geweest. Totdat ik hierheen gestuurd werd.’

‘Gwen is bij het IJzerjade-gezelschap,’ legde Ruark uit. Hij had een klein zuinig lachje. ‘Wat mij betreft, ik vertegenwoordig de Impril City Academy. Kimdiss. Je weet wel.’

Dirk knikte. Ruark was dus een Kimdissi, iemand uit de buitenwerelden, van een van hun universiteiten.

‘Impril en IJzerjade, dus we werken aan hetzelfde doel. We onderzoeken de ecologische interactie op Worlorn. Nooit echt grondig gedaan tijdens het Festival, omdat de buitenwerelden niet zo sterk waren in ecologie, geen van allen. Een ni-vergeten wetenschap, zoals de Emereli zeggen. Maar dat is het project. Gwen en ik kenden elkaar nog van vroeger, dus dachten we, nou ja, we zijn hier om dezelfde reden, dus is het logisch om hier samen te werken en zo veel mogelijk te weten te komen.’

‘Ongetwijfeld,’ zei Dirk. Hij was niet echt hevig geïnteresseerd in het project. Hij wilde met Gwen praten. Hij keek haar aan. ‘Je moet mij alles later nog maar eens uitleggen. Als we rustig praten. Want ik veronderstel dat je dat wilt.’

Ze keek hem wat onzeker aan. ‘Ja, natuurlijk. We hebben een heleboel te bepraten.’

Hij tilde zijn reistas op. ‘Waar gaan we naartoe?’ vroeg hij. ‘Ik zou graag een bad nemen en wat eten.’

Gwen wisselde een blik met Ruark. ‘Daar hadden Arkin en ik het juist over. Hij kan je meenemen. Wij zitten in hetzelfde gebouw, alleen een paar verdiepingen van elkaar.’

Ruark knikte. ‘Met alle plezier. Prettig om iets voor vrienden te doen. En we zijn allebei met Gwen bevriend, nietwaar?’

‘Eh,’ zei Dirk. ‘Ik dacht eigenlijk dat ik bij jou zou logeren, Gwen.’

Ze ontweek een poos lang zijn blik. Ze keek naar Ruark, naar de grond, naar de zwarte, nachtelijke hemel, voordat haar ogen ten slotte de zijne zochten. ‘Misschien,’ zei ze, nu zonder te glimlachen, haar toon behoedzaam. ‘Maar niet nu direct. Ik denk niet dat het nu verstandig zou zijn, niet meteen. Maar we gaan natuurlijk naar huis. We hebben een wagen.’

‘Deze kant op,’ zei Ruark snel, voordat Dirk woorden kon vinden. Er was iets vreemds aan de hand. Al die maanden aan boord van de Huivering had het weerzien met Gwen zich wel honderd keer voor zijn geestesoog afgespeeld, soms teder en liefdevol, soms als een woedende confrontatie, en er waren vaak tranen aan te pas gekomen — maar het was nooit gegaan zoals nu, pijnlijk en merkwaardig ongemakkelijk, in het bijzijn van een onbekende derde. Hij begon zich af te vragen wie Arkin Ruark eigenlijk was en of zijn relatie met Gwen wel helemaal was zoals ze zeiden. Maar ze hadden er ook nog nauwelijks iets over gezegd. Niet wetend wat hij ervan moest zeggen of denken, haalde hij zijn schouders op en liep achter hen aan naar hun luchtwagen.

Het was maar een korte wandeling. Toen ze het voertuig bereikten, schrok Dirk wat terug. Hij had op zijn reizen allerlei soorten luchtwagens meegemaakt maar nog nooit een als deze; reusachtig en staalgrijs, met gekromde, driekantige, zware vleugels; het leek wel een levend wezen, een grote vliegende manta van metaal. Er was een kleine cabine met vier zitplaatsen tussen de vleugels, en onder de uiteinden van de wieken ving hij een glimp op van dreigende vuurmonden.

Hij keek naar Gwen en wees: ‘Zijn dat lasers?’

Ze knikte met een klein glimlachje.

‘Waar vlieg je in godsnaam in?’ vroeg Dirk. ‘Dit lijkt wel oorlogstuig. Gaan de Hrangrans ons soms aanvallen? Ik heb zoiets niet meer gezien sinds onze toer door de musea van het Instituut, destijds op Avalon.’

Gwen lachte, nam zijn reistas van hem over en zette die op een van de achterbanken. ‘Ga zitten,’ zei ze tegen hem. ‘Het is een uitstekende luchtwagen van Hoog Kavalaanse makelij. Ze zijn nog maar kort geleden hun eigen wagens gaan produceren. Dit moet een dier voorstellen, de zwarte banshee. Een vliegend roofdier, en bovendien het broederdier van het IJzerjade-gezelschap. Ze zijn heel erg op folklore, de Banshee is een soort afgod voor hen.’

Ze klom naar binnen, achter de stuurknuppel en Ruark sprong met enige moeite over de gepantserde vleugel heen op de achterbank. Dirk verroerde zich niet. ‘Maar hij heeft lasers!’ hield hij aan.

Gwen zuchtte. ‘Die zijn niet geladen en dat zijn ze ook nooit geweest. Iedere wagen die op Hoog Kavalaan wordt gebouwd is wel ergens van wapens voorzien. Dat is cultureel bepaald. En dan heb ik het niet alleen over de IJzerjade-cultuur. Roodstaal, Braith en de Shanagate-maatschappij zijn allemaal zo.’

Dirk liep om de wagen heen en ging naast Gwen zitten, maar zijn gezicht stond niet-begrijpend. ‘Wie bedoel je?’

‘Dat zijn de vier gevestigde coalities van Hoog Kavalaan,’ legde ze uit. ‘Je moet ze beschouwen als kleine naties of grote families. Ze hebben wat van allebei weg.’

‘Maar waarom dan die lasers?’

‘Hoog Kavalaan is een gewelddadige planeet,’ gaf Gwen ten antwoord.

Ruark proestte van het lachen. ‘Ach, Gwen,’ zei hij. ‘Daar zit je fout mee, goed fout.’

‘Fout?’ snauwde ze.

‘Behoorlijk,’ zei Ruark. ‘Goed fout, ja, want het is bijna waar, een halve waarheid, erger dan een hele leugen.’

Dirk draaide zich om naar de rondwangige Kimdissi. ‘Hoezo?’

‘Hoog Kavalaan was een gewelddadige planeet, dat is zo. Maar nu is het zo dat het geweld van de bewoners komt, de Kavalaren. Vijandige types, stuk voor stuk, vaak vreemdelingenhaters, racisten. Trots en jaloers. Met hun luchtgevechten en hun duelleertradities, jawel, daarom hebben Kavalarenwagens wapens. Om mee in de lucht te vechten! Ik waarschuw je, t’Larien...’

‘Arkin!’ siste Gwen tussen haar tanden, en Dirk schrok van haar scherpe, boosaardige toon. Ze schakelde plotseling het zwaarte-krachtrooster in, raakte de stuurknuppel aan, en de luchtwagen schoot vooruit en kwam met een gierend protest van de grond om snel op te stijgen. De haven beneden hen was helder verlicht op de plaats waar de Huivering van Vergeten Vijanden tussen de kleinere ruimteschepen in lag, maar verder overal schemerig. Rondom heerste duisternis tot aan de onzichtbare horizon waar de zwarte grond overging in nog zwartere lucht. Slechts enkele dun gezaaide sterren verlichtten de nacht. Dit was de Marge, met daarboven de intergalactische ruimte en daaronder het schemerige gordijn van de Sluier der Verlokking, en de wereld leek eenzamer dan Dirk ooit had gedacht.

Ruark had zich al pruttelend ingetoomd, en lange tijd heerste er in de wagen een geladen stilte.

‘Arkin komt van Kimdiss,’ zei Gwen ten slotte met een geforceerd lachje. Maar Dirk kende haar nog te goed om zich te laten beetnemen; ze was nog even gespannen als toen ze een ogenblik geleden Ruark had afgesnauwd.

‘Ik snap het niet,’ zei Dirk en hij voelde zich erg dom omdat ze kennelijk allebei dachten dat hij het wel zou snappen.

‘Jij bent geen man van de buitenwerelden,’ zei Ruark. ‘Avalon, Baldur, welke wereld ook, het doet er niet toe. Jullie mensen binnen de Sluier kennen de Kavalaren niet.’

‘Of de Kimdissi,’ zei Gwen iets rustiger.

Ruark gromde. ‘Dat is sarcastisch bedoeld,’ zei hij tegen Dirk. ‘Kimdissi en Kavalaren, tja, die liggen elkaar niet zo erg, zie je? Waarmee Gwen maar zeggen wil dat ik bevooroordeeld ben en je me niet moet geloven.’

‘Ja, Arkin,’ zei ze. ‘Dirk, hij kent Hoog Kavalaan niet, hij begrijpt de cultuur en de bevolking niet. Net als alle Kimdissi zal hij je alleen de slechte kanten vertellen, maar het ligt allemaal veel ingewikkelder dan hij als waarheid wil hebben. Onthoud dat dus als deze gladjanus op je in probeert te praten. Dat zou makkelijk moeten zijn. Vroeger zei je altijd tegen me dat iedere kwestie wel dertig kanten heeft.’

Dirk lachte. ‘Inderdaad,’ zei hij, ‘en het is nog waar ook. Al begin ik de laatste jaren te denken dat dertig zelfs aan de lage kant is. Maar ondertussen begrijp ik nog steeds niet waar dit allemaal over gaat. Neem nou deze wagen — hoort die bij je werk? Of ben je domweg verplicht in zo’n ding als dit te vliegen omdat je voor het IJzerjade-gezelschap werkt?’

‘Nou,’ zei Ruark luid. ‘Je wérkt niet voor het Ijzer jade-gezel-schap, Dirk. Nee, je bent erbij, of niet — twee mogelijkheden maar. Ben je niet bij IJzerjade, dan werk je niet voor Ijzerjade.’

‘Ja,’ zei Gwen, en haar toon werd weer scherp. ‘Maar ik ben bij IJzerjade. Wanneer onthou je dat nou eens, Arkin. Soms begin je me te ergeren.’

‘Gwen, Gwen,’ zei Ruark en zijn stem klonk heel zenuwachtig. ‘Je bent een vriendin, een maatje van me. We hebben heel wat problemen uitgevochten, wij tweeën. Ik zou je nooit krenken. Maar je bent geen Kavalaanse, echt waar niet. Daar ben je te veel vrouw voor, een echte vrouw, niet alleen maar een eyn-ketbi of een betheyn.’

‘Oh nee? Ben ik dat niet? Ik draag anders wel de band van jade-en-zilver.’ Ze wierp een blik in Dirks richting en dempte haar stem. ‘Voor Jaan,’ zei ze. ‘Dit is eigenlijk zijn wagen en daarom gebruik ik die, om op je eerste vraag terug te komen. Voor Jaan.’

Stilte. Het enige geluid kwam van de wind die vrij spel had terwijl ze omhoog het duister in tuimelden, en die Gwens lange, steile haren en Dirks krullen deed opwaaien. Dirk voelde hem door zijn dunne Braque-kleren snijden. Even vroeg hij zich af waarom de wagen geen doorzichtig dakscherm had, in plaats van alleen een dunne voorruit waar ze nauwelijks iets aan hadden. Toen kruiste hij zijn armen strak voor zijn borst en kroop zo diep mogelijk weg in zijn stoel.

‘Jaan?’ informeerde hij rustig. Een vraag. Het antwoord zou wel komen, wist hij, maar hij zag ertegen op, juist door de manier waarop Gwen die naam had uitgesproken, met een vreemd soort uitdagendheid.

‘Hij weet het niet,’ zei Ruark.

Gwen zuchtte en Dirk zag hoe gespannen ze was. ‘Het spijt me, Dirk, ik dacht dat je het wel zou weten. Het is al lang zo. Ik dacht, nou ja, dat een van de mensen die wij allebei kenden op Avalon, dat die het je zeker wel verteld zou hebben.’

‘Ik zie nooit meer iemand,’ zei Dirk voorzichtig. ‘Dat wisten we allebei al, toch? Ik reis veel. Braque. Prometheus, Jamisons Wereld.’ Zijn stem klonk hem hol en stompzinnig in de oren. Hij wachtte even en slikte. ‘Wie is Jaan?’

‘Jaantony Riv Wolf, hoog-IJzerjade Vikary,’ antwoordde Ruark voor Gwen.

‘Jaan is mijn...’ Ze aarzelde. ‘Het is niet zo makkelijk uit te leggen. Ik ben betheyn van Jaan, cro-betheyn van zijn teyn Garse. Ze maakte even haar blik los van het instrumentenbord van de luchtwagen en wendde hem toen weer af. Op Dirks gezicht daagde geen begrip.

‘Echtgenoot,’ zei ze toen, schouderophalend. ‘Het spijt me, Dirk. Dat klopt niet helemaal, maar wel bij benadering: Jaan is mijn echtgenoot.’

Dirk, in elkaar gekropen op zijn stoel met zijn armen gekruist, zei niets. Hij had het koud en was gekwetst en hij vroeg zich af wat hij hier eigenlijk kwam doen. Hij dacht aan het fluisterjuweel en was nog steeds verbaasd. Er moest toch een reden zijn waarom ze hem had laten komen; die zou ze hem vast nog wel uitleggen. En hij had toch echt niet kunnen verwachten dat ze alleen zou zijn. Bij zijn aankomst hier had hij zelfs heel even gedacht dat Ruark misschien... en dat had hem niet gestoord.

Toen hij te lang bleef zwijgen keek Gwen hem weer aan. ‘Het spijt me,’ herhaalde ze. ‘Dirk. Echt. Je had nooit moeten komen.’

En hij dacht: ‘Ze heeft gelijk.’

Met z’n drieën vlogen ze zwijgend verder. Er was genoeg gezegd, niet de woorden waar Dirk op had gehoopt, maar woorden die niets veranderen. Hij was hier op Worlorn en Gwen zat nog steeds naast hem, maar ze was hem plotseling vreemd. Ze waren vreemden voor elkaar. Hij zat weggedoken in zijn stoel, alleen met zijn gedachten, terwijl een koude wind over zijn gezicht streek.

Op Braque had hij om een of andere reden gedacht dat het fluisterjuweel betekende dat ze hem terugriep, dat ze weer naar hem verlangde. De enige vraag die hem had beziggehouden was of hij zou gaan, bij haar zou terugkomen, of Dirk t’Larien nog kon beminnen en bemind kon worden. En dat was helemaal niet waar het om ging, besefte hij.

Stuur dit aandenken, en ik zal komen, en er zullen geen vragen zijn. Dat was de belofte, de enige belofte. Meer niet.

Hij werd kwaad. Waarom deed ze hem dit aan? Ze had het juweel vastgehouden en zijn gevoelens gepeild. Ze had het kunnen raden. Geen behoefte van haar kon de prijs van deze herinnering waard zijn.

Maar ten slotte hervond Dirk t’Larien zijn kalmte. Met zijn ogen stijf gesloten kon hij het kanaal op Braque voor zich zien en de eenzame zwarte boot die hem korte tijd zo belangrijk was voorgekomen. En hij herinnerde zich zijn besluit om het opnieuw te proberen, om te zijn zoals hij was geweest, om naar haar toe te gaan en te geven wat hij kon geven, wat ze ook nodig mocht hebben — voor zichzelf zowel als voor haar.

Met enige inspanning ging hij rechtop zitten, trok zijn armen uit elkaar en trotseerde de bijtende wind. Toen keek hij Gwen bedachtzaam aan en glimlachte tegen haar, zijn verlegen lach van vroeger. ‘Ach Jenny,’ zei hij, ‘het spijt mij ook. Maar het doet er niet toe. Ik wist het niet, maar dat doet er niet toe. Ik ben blij dat ik gekomen ben en jij zou ook blij moeten zijn. Zeven jaar is te lang nietwaar?’

Even keek ze hem aan; toen richtte haar blik zich weer op de instrumenten terwijl ze zenuwachtig haar lippen likte. ‘Ja, zeven jaar is te lang, Dirk.’

‘Krijg ik Jaan ook te zien?’

Ze knikte. En Garse ook, zijn teyn.’

Ergens beneden hoorde hij water stromen, een rivier, onzichtbaar in het duister. Het was snel voorbij; ze vlogen tamelijk hard. Dirk tuurde over de rand van de luchtwagen, langs de vleugels de ijlende duisternis beneden hen in. Toen keek hij weer op. ‘Jullie hebben meer sterren nodig,’ zei hij peinzend. ‘Ik krijg het gevoel alsof ik blind word.’

‘Ik weet wat je bedoelt,’ zei Gwen; ze glimlachte, en opeens voelde Dirk zich beter dan sinds lange tijd.

‘Herinner je je de hemel op Avalon?’ vroeg hij.

‘Ja. Natuurlijk.’

‘Daar zijn massa’s sterren. Het was een mooie wereld.’

‘Worlorn heeft ook zijn bekoring,’ antwoordde ze. ‘Wat weet je van Worlorn?’

‘Maar weinig,’ antwoordde Dirk, terwijl hij haar nog steeds aankeek. ‘Ik weet dat er een Festival is geweest en dat het een zwerfplaneet is. Niet veel meer. Een vrouw aan boord van het schip vertelde me dat Tomo en Walberg hem ontdekt hebben op hun uitstapje naar het einde van de Melkweg.’

‘Dat klopt niet helemaal,’ zei Gwen. ‘Maar het is best een charmant verhaal. Hoe dan ook, alles wat je te zien krijgt heeft deel uitgemaakt van het Festival. De hele planeet. Alle werelden van de Marge hebben eraan deelgenomen en hun verschillende culturen hebben hier elk in een van de steden hun weerslag gevonden. Er zijn veertien steden, die de veertien werelden van de Marge vertegenwoordigen. Inmiddels zijn we over de ruimtehaven gevlogen en over de Meent, dat is een soort park. Daar zijn we nu precies boven. De Meent is niet zo interessant, zelfs overdag niet. Tijdens de jaren van het Festival hebben ze daar kermissen en wedstrijden gehouden.’

‘Waar is jullie project?’

‘In de wildernis,’ zei Ruark, ‘achter de steden, achter de bergketen. ’

Gwen zei: ‘Kijk.’

Dirk keek. Aan de horizon kon hij vaag een rij bergen onderscheiden, een onregelmatige zwarte barrière die vanuit de Meent omhoogstak en die de lagere sterren verduisterde. Hoog op een van de pieken was een sprankje bloedrood licht te zien dat groter werd naarmate ze dichterbij kwamen. Het licht werd groter en hoger, hoewel niet stralender; de kleur bleef van een somber, dreigend rood dat Dirk om de een of andere reden aan het fluister juweel deed denken.

‘We zijn er,’ kondigde Gwen aan toen het licht uitdijde. ‘Dit is de stad Larteyn. Lar is Oud-Kavalaans voor lucht. Dit is de stad van Hoog Kavalaan. Sommige mensen noemen deze stad het Vuurfort.’

Hij zag dadelijk waarom. Gebouwd tegen de schouder van de berg, met rotsen onder zich en rotsen achter zich, deed de stad van de Kavalaren aan een fort denken — vierkant en massief, stevig ommuurd, met smalle gleuframen. Zelfs de torens die achter de stadswallen oprezen waren zwaar en solide. En laag: de berg stak er hoog bovenuit, zijn donkere steen door het reflecterende licht met bloed besprenkeld. Maar de lichten van de stad zelf waren geen weerkaatsing; de wallen en straten van Larteyn straalden een eigen, matte vuurgloed uit.

‘Gloeisteen,’ legde Gwen hem uit in antwoord op zijn onuitgesproken vraag. ‘Overdag absorberen de stenen het licht, en ’s nachts geven ze het weer af. Op Hoog Kavalaan werd het meest-

al gebruikt voor juwelen maar ze hebben het met tonnen tegelijk opgedolven en voor het Festival naar Worlorn verscheept.’

‘Indrukwekkend barok,’ zei Ruark. ‘Indrukwekkend Kavalaans.’ Dirk knikte alleen maar.

‘Je had het vroeger moeten zien,’ zei Gwen. ‘Larteyn werd overdag door de zeven zonnen overgoten en verlichtte ’s nachts de hele bergketen. Als een dolk van vuur. De stenen zijn nu aan het vervagen — de afstand van het Wiel wordt met het uur groter. De komende tien jaar wordt de stad even donker als een uitgedoofd vuur.’

‘Ze lijkt mij niet zo groot,’ zei Dirk. ‘Hoeveel mensen woonden er?’

‘Ooit waren het er wel een miljoen. Je ziet alleen maar de top van de ijsberg. De stad is in de berg gebouwd.’

‘Typisch Kavalaans,’ zei Ruark. ‘Een stevig fundament, een bolwerk van steen. Maar nu zo’n beetje leeg. Volgens de laatste telling twintig mensen, wij inbegrepen.’

De luchtwagen vloog over de buitenste muur tot vlak bij de steile rotswand van de brede bergrug, om vervolgens bijna loodrecht een heel eind langs de rots en de gloeistenen af te dalen. Beneden zag Dirk brede boulevards met rijen zacht bewegende wimpels en grote, gebeeldhouwde waterspuwers met brandende ogen van gloeisteen. De gebouwen waren van witte steen en ebbenhout en op de flanken ervan werd het rotsvuur in lange, vurige strepen weerkaatst als open wonden op een log, donker beest. Ze vlogen over torens, koepels en straten, bochtige lanen en brede boulevards, open binnenplaatsen en een enorm openluchttheater met vele rijen zitplaatsen.

Leeg, alles leeg. Er was geen levend wezen te bekennen in de rooddoordrenkte straten van Larteyn.

Gwen cirkelde omlaag tot boven het dak van een vierkante, zwarte toren. Terwijl ze bleef zweven en langzaam het zwaarte-krachtrooster liet wegvallen om te kunnen landen, zag Dirk twee andere wagens op de landingsplaats onder hen: een gestroomlijnde gele druppel en een ontzagwekkend, oud militair toestel dat oogde als een overgebleven stuk eeuwenoud oorlogsmaterieel. Het was olijfgroen, hoekig en gepantserd, met laserkanonnen op de voorkap en pulsbuizen aan de achterkant.

Ze parkeerde haar metalen manta tussen de twee andere wagens en ze sprongen alle drie het dak op. Toen ze bij de rij liften kwamen, draaide Gwen zich om en keek Dirk aan, haar gezicht blozend en vreemd in het broeierige, roodachtige schijnsel. ‘Het is laat,’ zei ze. ‘We kunnen beter allemaal gaan slapen.’

Dirk tekende geen protest aan tegen deze afwijzing. ‘Jaan?’ vroeg hij.

‘Die krijg je morgen te zien,’ antwoordde ze. ‘Ik moet eerst de gelegenheid hebben met hem te praten.’

‘Waarom?’ vroeg hij, maar Gwen was al doorgelopen in de richting van de trappen. Toen kwam de lift, en Ruark legde een hand op zijn schouder en trok hem mee naar binnen.

Ze gingen naar beneden, waar slaap en dromen hen wachtten.

2

Hij kon die nacht maar weinig rust vinden. Telkens als hij net in slaap viel, schrok hij weer wakker uit zijn dromen: grillige visioenen, doortrokken van gif, die hij zich maar half herinnerde als hij wakker werd, zoals de hele nacht steeds weer gebeurde. Ten slotte gaf hij het op en begon hij in zijn bagage te rommelen tot hij het juweel vond in zijn omhulsels van zilver en fluweel. Hij bleef ermee in het donker zitten en dronk de kille beloften ervan in.

Uren gingen voorbij. Toen stond Dirk op en kleedde zich aan, stak het juweel in zijn zak en ging in zijn eentje naar buiten om naar het opgaan van het Wiel te kijken. Ruark sliep vast, maar hij had de deurcode op Dirk afgestemd, zodat het niet moeilijk was om naar binnen of naar buiten te gaan. Hij nam de buislift naar het dak en zat de laatste resten van de nacht uit, gezeten op een van de koude, metalen vleugels van de grijze luchtwagen.

Het was een merkwaardige ochtendschemering, dof en dreigend, en de pasgeboren dag was somber. Eerst verscheen er slechts een wazige, mistige gloed aan de horizon, een zwartrode veeg die een flauwe weerschijn vormde van de gloeistenen van de stad. Toen kwam de eerste zon op: een nietige gele bal die Dirk met het blote oog kon bekijken. Enkele minuten later verscheen er een tweede, iets groter en lichter, aan een ander deel van de horizon. Maar hoewel ze zichtbaar helderder waren dan sterren, verspreidden ze samen minder licht dan de ronde maan van Braque.

Korte tijd later begon de Naaf boven de Meent uit te klimmen. Eerst was er slechts een streep dofrood licht die opging in de gewone ochtendschemering. Maar het licht groeide gestaag, totdat Dirk ten slotte zag dat het geen weerschijn was maar de kruin van een enorme, rode zon, die de wereld karmozijnrood kleurde.

Hij keek naar de straten beneden. De stenen van Larteyn waren nu allemaal verbleekt; alleen in de schaduwen was de gloed nog te zien, en dan nog heel flauw. Naargeestigheid bedekte de stad als een grauwige lijkwade met een zweem verwassen rood erin. In het koude, zwakke licht was de nachtelijke gloed helemaal uitgedoofd en de stille straten ademden dood en verlatenheid.

Op Worlorn was de dag aangebroken. Toch schemerde het nog.

‘Verleden jaar was het lichter,’ zei een stem achter hem. ‘Nu is elke dag donkerder, kouder. Van de zes sterren van de Hellekroon gaan er nu twee schuil achter de Dikke Duivel en daar hebben we dus niets meer aan. De andere worden kleiner en verwijderen zich. De Duivel zelf kijkt nog neer op Worlorn, maar zijn licht is erg rood en verliest aan kracht. Dus leeft Worlorn in een langzaam vervagende zonsondergang. Nog een paar jaar en de zeven zonnen zijn tot zeven sterren verschrompeld en het ijs komt terug.’

De spreker stond heel stil terwijl hij de zonsopgang gadesloeg, zijn gelaarsde voeten licht gespreid, zijn handen op zijn heupen. Het was een lange man, slank en gespierd, en zijn borst was ondanks de kille morgen ontbloot. Zijn bronsrode huid zag er nog roder uit in het licht van de Dikke Duivel. Hij had hoge, hoekige jukbeenderen, stevige, vierkante kaken en een terugwijkende, schouderlange haardos die even zwart was als die van Gwen. En om beide onderarmen — donkere onderarmen, bedekt met fijn, zwart haar — droeg hij armbanden, allebei massief. Jade met zilver om zijn linkerarm, zwart ijzer met rode gloeisteen om zijn rechterarm.

Dirk bleef roerloos zitten op de vleugel van de luchtwagen. De man keek op hem neer. ‘Jij bent Dirk t’Larien, en eens was je Gwens minnaar.’

‘En jij bent Jaan.’

‘Jaan Vikary, van het IJzerjade-gezelschap,’ zei de ander. Hij deed een stap naar voren en stak zijn handen op, de lege palmen naar buiten gekeerd.

Dirk kende dit gebaar ergens van. Hij stond op en drukte zijn eigen handpalmen tegen die van de Kavalaar. Terwijl hij dit deed, zag hij nog iets anders. Jaan droeg een riem van zwart geolied metaal en een laserpistool op zijn heup.

Vikary ving zijn blik op en glimlachte. ‘Alle Kavalaren zijn gewapend. Het is een gewoonte waar wij prijs op stellen. Ik hoop dat je niet zo geschokt en bevooroordeeld bent als Gwens vriend, de Kimdissi. Maar als dat wel zo is, ligt dat aan jou, niet aan ons. Larteyn is een deel van Hoog Kavalaan en je kunt niet verwachten dat jullie cultuur zich aan de onze aanpast.’

Dirk was weer gaan zitten. ‘Nee. Ik had het misschien moeten verwachten na wat ik gisteravond heb gehoord. Maar ik vind het vreemd. Is er ergens een oorlog aan de gang?’

Vikary glimlachte zuinig — een bedaard, opzettelijk ontbloten van zijn tanden. ‘Er is altijd wel ergens een oorlog, t’Larien. Het leven zelf is een oorlog.’ Hij wachtte even. ‘Je naam: t’Larien. Merkwaardig. Ik heb zo’n soort naam nog nooit eerder gehoord en mijn teyn Garse ook niet. Waar is je thuiswereld?’

‘Baldur. Een heel eind weg, aan de andere kant van de Oude Aarde. Maar ik kan me er nauwelijks iets van herinneren. Mijn ouders kwamen naar Avalon toen ik nog heel jong was.’

Vikary knikte. ‘En je hebt veel gereisd, vertelde Gwen me. Welke werelden heb je gezien?’

Dirk haalde zijn schouders op. ‘Prometheus, Rhiannon, This-rock, Jamisons Wereld, onder andere. Avalon natuurlijk. Bij elkaar zo’n twaalf, meestal plaatsen die minder ontwikkeld zijn dan Avalon, waar mijn kennis in trek is. Het is meestal gemakkelijker om werk te vinden als je op het Instituut bent geweest, ook als je niet speciaal opgeleid of bijzonder begaafd bent. Ik vind het allang best. Ik houd van reizen.’

‘Toch ben je tot nog toe nog nooit achter de Sluier der Verlokking geweest. Alleen in de wirrewar en nooit naar de buitenwerelden. Je zult merken dat de dingen hier anders gaan, t’Larien.’

Dirk fronste zijn wenkbrauwen. ‘Wat was dat voor woord, daarnet? Wirrewar?’

‘De wirrewar,’ herhaalde Vikary. ‘Ah, ja. Wolfmensen-dialect. De wirwar-werelden, de warboel-werelden. Een uitdrukking die ik tijdens mijn studietijd op Avalon heb overgenomen van de Wolfmensen in mijn kennissenkring. Het heeft betrekking op de sterrensfeer tussen de buitenwerelden en de eerste- en tweede generatiekolonies bij de Oude Aarde. De wirrewar, dat was waar de Hrangrans de sterren platbombardeerden en over hun slaven-werelden heersten en van waaruit ze de Aardrijkers bevochten. De meeste van de planeten die je noemde waren toen bekend, en ze waren zwaar getroffen door de oude oorlog en in een chaos geraakt tijdens de ineenstorting. Avalon is een kolonie van de tweede generatie, eens de belangrijkste planeet van de sector. Dat is wel iets bijzonders, vind je niet, voor een wereld die zo lang geleden in ni-eeuwen zwaar beschadigd werd.’

Dirk knikte instemmend. ‘Ja, ik ken die geschiedenis een beetje, maar jij schijnt er alles van te weten.’

‘Ik ben historicus,’ zei Vikary. ‘Het grootste deel van mijn werk bestaat uit het geschiedkundig interpreteren van de mythes van mijn eigen wereld, Hoog Kavalaan. IJzerjade heeft me tegen hoge kosten naar Avalon uitgezonden om de databanken van de oude computers met dat doel na te trekken. Ik heb daar twee jaar onderzoek gedaan, ik had veel vrije tijd en raakte geïnteresseerd in de algehele geschiedenis van de mensheid.’

Dirk zei niets, maar keek naar de beginnende dag. De rode schijf van de Dikke Duivel was nu half opgekomen en er was een derde, gele ster te zien. Hij stond een eindje ten noorden van de andere en was gewoon een ster. ‘Die rode ster is een superreus,’ merkte Dirk peinzend op, ‘maar daarboven lijkt hij weinig groter dan de zon van Avalon. Hij moet aardig ver weg zijn. Het zou hier kouder moeten zijn, er zou ijs moeten wezen. Maar het is hier alleen nog maar koel.’

‘Dat is ons werk,’ vertelde Vikary met enige trots. ‘Weliswaar niet de verdienste van Hoog Kavalaan, maar toch werk van de buitenwerelden. Tober heeft tijdens de ineenstorting veel bewaard van de verloren gegane krachtveldtechnologie van de Aardrijkers, en de Toberianen hebben die kennis in de eeuwen daarna nog verrijkt. Zonder hun schild had hier nooit een Festival kunnen plaatshebben. Ten tijde van het perihelium zou de hitte van de Helle-kroon en de Dikke Duivel de atmosfeer van Worlorn weggebrand en de zee aan de kook gebracht hebben, maar het schild van de Toberianen temperde de felheid en we hadden een lange, stralende zomer. Nu houdt dat schild op dezelfde wijze de warmte nog wat vast. Maar zoals alles heeft ook dat zijn grenzen. De kou komt hoe dan ook.’

‘Ik had niet verwacht dat we elkaar op deze manier zouden ontmoeten,’ zei Dirk. ‘Waarom ben je hier boven gekomen?’

‘Een gok. Jaren geleden vertelde Gwen me eens dat je graag naar de opgaande zon keek. En nog meer dingen, Dirk t’Larien. Ik weet veel meer van jou dan jij van mij.’

Dirk lachte. ‘Nou, dat klopt. Ik wist tot gisteravond niet eens van je bestaan af.’

Jaan Vikary’s gezicht stond strak en ernstig. ‘Maar ik besta. Denk daaraan, dan kunnen we vrienden zijn. Ik hoopte je alleen aan te treffen en dat tegen je te zeggen voordat de anderen wakker zouden worden. We zijn hier niet op Avalon, t’Larien, en vandaag is vroeger niet. Dit is een stervende Festivalwereld, een wereld zonder vaste regels, dus moet ieder van ons zich nauwlettend houden aan de gedragscode die hij zelf meebrengt. Dwing me niet om Jaantony Riv Wolf hoog-IJzerjade Vikary te zijn.’

Dirk stond op. ‘Ik weet niet precies wat je bedoelt,’ zei hij. ‘Maar ik denk dat ik kameraadschappelijk genoeg kan zijn. Ik heb echt niets tegen je, Jaan.’

Dat leek voldoende te zijn om Vikary tevreden te stellen. Hij knikte langzaam en stak zijn hand in zijn broekzak. ‘Een symbool van mijn vriendschap en betrokkenheid met jou,’ zei hij. Hij had een zwartmetalen kraagspeld in zijn hand, een piepkleine manta. ‘Wil je die dragen tijdens je verblijf hier?’

Dirk nam de speld aan. ‘Als je dat graag wilt,’ zei hij, glimlachend om de vormelijkheid van de ander. Hij bevestigde de speld op zijn kraag.

‘Het ochtendgloren is hier somber,’ zei Vikary, ‘en de dag is niet veel beter. Kom mee naar onze appartementen. Ik zal de anderen wekken, dan kunnen we gaan eten.’

Het appartement dat Gwen met de twee Kavalaren deelde was enorm groot. De woonkamer had een hoog plafond en werd gedomineerd door een open haard van twee meter hoog en nog twee keer zo breed, afgedekt met een leisteenkleurige schoorsteenmantel waarop duister kijkende waterspuwers over de as zaten te waken. Vikary leidde Dirk erlangs over een enorm, diepzwart tapijt, naar een eetkamer die bijna net zo groot was. Dirk ging op een houten stoel met een hoge rug zitten, waarvan er twaalf om de lange tafel stonden, terwijl zijn gastheer wegliep om hem van eten en gezelschap te voorzien.

Hij kwam snel terug met een schaal vol dunne plakjes bruin vlees en een mandje koude crackers. Die zette hij voor Dirk neer, waarna hij opnieuw verdween.

Hij was nog nauwelijks weg toen er een andere deur openging en Gwen met een slaperige glimlach binnenkwam. Ze droeg een oude haarband, een verschoten broek en een vormeloos groen jak met wijde mouwen. Hij kon de glinstering van de zware armband van zilver en jade om haar linkerarm zien. Ze werd op de voet gevolgd door een andere man, bijna net zo lang als Vikary maar verscheidene jaren jonger en een stuk tengerder, gekleed in een jumpsuit van roodbruine kameleonstof met korte mouwen. Hij keek Dirk aan met diepblauwe ogen, blauwer dan Dirk ooit had gezien, in een mager, scherp gezicht boven een volle, rode baard.

Gwen ging zitten. De rode baard stond stil bij Dirks stoel. ‘Ik ben Garse IJzerjade Janacek,’ zei hij. Hij bood Dirk zijn handpalmen. Dirk stond op om ze te drukken.

Garse IJzerjade Janacek, zo merkte Dirk op, droeg een laserpistool op zijn heup, gestoken in een leren holster aan een zilver-glanzende riem van metalen schakels. Om zijn rechteronderarm had hij een zwarte armband, identiek aan die van Vikary, gemaakt van ijzer en bezet met wat eruitzag als gloeisteen.

‘Je weet waarschijnlijk al wie ik ben,’ zei Dirk.

‘Inderdaad,’ antwoordde Janacek. Hij had een tamelijk boosaardige grijns. Ze gingen beiden zitten.

Gwen knabbelde al aan een cracker. Toen Dirk weer zat, reikte ze over de tafel heen en betastte de kleine mantaspeld op zijn kraag met een glimlach die op een binnenpretje duidde. ‘Ik zie dat jij en Jaan elkaar gevonden hebben,’ zei ze.

‘Min of meer,’ antwoordde Dirk, juist toen Vikary terugkwam, met de oren van vier tinnen kroezen onhandig in zijn rechterhand en een kruik donker bier in zijn linker. Hij zette alles midden op tafel neer en liep toen nog eenmaal naar de keuken voor borden en bestek en een geglazuurde pot met een zoete, gele substantie die hij hem aanbeval voor op de crackers.

Terwijl hij weg was, duwde Janacek de kroezen over de tafel naar Gwen toe. ‘Inschenken,’ zei hij op nogal gebiedende toon, voor hij zijn aandacht weer op Dirk richtte. ‘Ze hebben me verteld dat jij haar eerste man was,’ zei hij, terwijl Gwen inschonk. ‘Je hebt haar met een aantal afschuwelijke gewoonten opgezadeld,’ vervolgde hij met een koel lachje. ‘Ik ben geneigd dat als een belediging op te vatten en daag je daarom uit om genoegdoening te eisen.’

Dirk keek hem verbijsterd aan.

Gwen had drie van de vier kroezen gevuld met bier en schuim. Ze zette er een bij Vikary’s plaats neer, de tweede bij Dirk en nam een grote slok van de derde. Daarna veegde ze haar lippen af met de rug van haar hand, lachte tegen Janacek en gaf hem de lege kroes. ‘Als je die arme Dirk gaat bedreigen vanwege mijn gewoonten,’ zei ze, ‘dan zal ik Jaan moeten uitdagen voor al de jaren dat ik die van jullie heb moeten verdragen.’

Janacek draaide de lege bierkroes in zijn handen om en zei fronsend: ‘Betheyn-kreng,’ maar zijn toon was vlot en luchtig. Toen schonk hij zijn eigen bier in.

Een ogenblik later was Vikary terug. Hij ging zitten, nam een slok uit zijn kroes en ze begonnen te eten. Dirk merkte algauw dat hij bier bij het ontbijt wel kon waarderen. De crackers, dik besmeerd met de zoete pastei, waren ook lekker. Maar het vlees was nogal droog.

Gedurende de hele maaltijd werd hij uitgehoord door Janacek en Vikary, terwijl Gwen er slaperig bij zat en weinig zei. De twee Kavalaren hadden niet verschillender kunnen zijn. Jaan Vikary leunde naar voren als hij sprak (hij zat er nog steeds bij met ontblote borst en om de haverklap gaapte hij en krabde hij zichzelf afwezig) en zijn toon was neutraal en vriendelijk belangstellend, terwijl hij voortdurend glimlachte en veel meer op zijn gemak leek dan tijdens hun gesprek op het dak. Toch kwam hij op Dirk ergens geforceerd over, een gesloten persoonlijkheid die een bewuste poging deed om vrijuit te praten; zelfs zijn ongedwongen houding — de glimlachjes, het gekrab — deed vormelijk en bestudeerd aan. Maar Garse Janacek, die veel rechter zat dan Vikary en niet krabde en de formele Kavalaanse manier van spreken aanhield, maakte veel meer een natuurlijke ontspannen indruk, alsof hij plezier had in de beperkingen die zijn samenleving hem oplegde en er niet over piekerde zich daaruit te bevrijden. Zijn conversatie was geanimeerd en scherp; hij strooide beledigingen rond als een vonken spattend vliegwiel, de meeste aan Gwens adres. Ze kaatste de bal een paar keer terug, maar het klonk wat zwakjes. Janacek beheerste het spel veel beter dan zij. Veel van wat hij zei klonk als doodgewone, goedmoedige plagerij, maar een paar keer bespeurde Dirk iets van werkelijke vijandigheid. Vikary had de neiging zijn voorhoofd te fronsen bij ieder woord dat ze wisselden.

Toen Dirk bij toeval zijn jaar op Prometheus vermeldde, ging Janacek daar dadelijk op in. ‘Zeg eens, t’Larien,’ vroeg hij, ‘beschouw jij de Varianten als menselijke wezens?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Dirk. ‘Dat zijn ze ook. Ze zijn daar door de Aardrijkers lang geleden tijdens de oorlog gevestigd. De moderne Prometheanen zijn gewoon afstammelingen van de oude Ecologische Strijdmacht.’

‘Dat is zo,’ zei Janacek. ‘Toch kan ik het niet eens zijn met je conclusie. Ze hebben hun eigen genen zodanig gemanipuleerd dat ze het recht niet meer hebben zich nog mensen te noemen, naar mijn mening. Libellemensen, onderzeemensen, mensen die vergif spuwen, mensen die in het donker kunnen zien als Hruun, mensen met vier armen, tweeslachtigen, soldaten zonder maag; fok-zeugen zonder zelfbewustzijn — deze schepsels zijn geen mensen. Of liever: het zijn niet-mensen.’

‘Nee,’ zei Dirk. ‘Ik heb die term niet-mensen gehoord. Zo wordt er op een heleboel werelden over gesproken, maar dan heb je het over een mensenras dat dermate gemuteerd is dat het niet meer met de oorspronkelijke soort gekruist kan worden. De Prometheanen hebben er juist voor gezorgd dat te voorkomen. De leiders — zoals je weet zijn die vrij normaal, alleen licht gewijzigd zodat ze een langere levensduur hebben en zo — wel, de leiders ondernemen geregeld rooftochten naar Rhiannon en Thisrock. Voor gewone Aardnormale wezens...’

‘Dat is het juist, de aarde is de laatste eeuwen niet meer Aard-normaal,’ viel Janacek hem in de rede. Toen haalde hij zijn schouders op. ‘Ik moet je maar niet onderbreken, nietwaar? De Oude Aarde is hoe dan ook te ver weg. Wij krijgen alleen maar eeuwenoude geruchten te horen. Ga verder.’

‘Ik heb al gezegd wat ik wilde,’ zei Dirk.’De Varianten zijn nog steeds menselijk. Zelfs de laagste kasten, de meest groteske, de mislukte experimenten, afgedankt door de doktoren — ze zijn allemaal nog in staat zich met andere mensen voort te planten. Daarom worden ze gesteriliseerd, uit angst voor nakomelingen.’

Janacek nam een teug van zijn bier en keek hem aan met zijn intens blauwe ogen. ‘Dus er is wel onderlinge voortplanting mogelijk?’ Hij lachte. ‘Zeg eens t’Larien, heb je gedurende dat jaar op die wereld de gelegenheid gehad om dat persoonlijk te testen?’

Dirk bloosde en merkte dat hij naar Gwen keek alsof het allemaal haar schuld was. ‘Ik heb de afgelopen zeven jaren niet celibatair geleefd, als je dat soms bedoelt,’ antwoordde hij vinnig.

Janacek beloonde zijn antwoord met een grijns en keek naar Gwen. ‘Interessant,’ zei hij tegen haar. ‘Deze man heeft verscheidene jaren in jouw bed doorgebracht en vervalt daarna onmiddellijk in bestialiteit.’

Op haar gezicht stond woede te lezen; Dirk kende haar nog goed genoeg om dat te weten. Jaan Vikary zag er ook niet zo blij uit. ‘Garse,’ zei hij waarschuwend.

Janacek liet zich door hem tot de orde roepen. ‘Mijn excuses, Gwen,’ zei hij. ‘Het was niet mijn bedoeling je te krenken. Zonder twijfel heeft t’Larien de smaak van meerminnen en waterjuffers helemaal onafhankelijk van jou te pakken gekregen.’

‘Heb je zin om de wildernis in te trekken, t’Larien?’ vroeg Vikary luid, met de opzet het gesprek in andere banen te leiden.

‘Ik weet het niet,’ antwoordde Dirk terwijl hij van zijn bier nipte. ‘Zou je mij dat aanraden?’

‘Ik zou het je nooit vergeven als je niet ging,’ zei Gwen glimlachend.

‘Dan zal ik zeker gaan. Wat is er zo belangwekkend?’

‘Het ecosysteem — het groeit en het sterft allemaal op hetzelfde moment. Ecologie is een wetenschap die door de werelden van de Marge lange tijd werd verwaarloosd. Zelfs nu nog kunnen de buitenwerelden zich op minder dan twaalf ecologen onder hun wetenschappers beroemen. Toen het Festival kwam, werden er op Worlorn levensvormen van veertien verschillende werelden uitgezet zonder dat er bij hun mogelijke interactie werd stilgestaan. In feite kwamen er meer dan veertien werelden aan te pas als je het grote aantal overplantingen meetelt — ik bedoel dan dieren overgebracht van de Aarde naar Nieuwholm naar Avalon naar Wolfheim en vandaar naar Worlorn, dat soort dingen.’

‘Wat Arkin en ik doen is een studie maken van de gevolgen. We zijn er al een paar jaar mee bezig en er is genoeg werk voor nog een jaar of tien. De resultaten kunnen speciaal van belang zijn voor de boeren op alle buitenwerelden. Ze zullen te weten komen welke flora en fauna van de Marge veilig geïmporteerd kunnen worden naar hun thuiswerelden en onder welke condities, en ook welke soorten een ecosysteem verpesten.’

‘De dieren van Kimdiss blijken echt de pest te zijn,’ knorde Janacek. ‘Net zo erg als de manipulators zelf.’

Gwen grijnsde naar hem. ‘Garse is geïrriteerd omdat het ernaar uitziet dat de zwarte banshees aan het uitsterven zijn,’ zei ze tegen Dirk. ‘Dat is echt heel jammer. Op Hoog Kavalaan werd er jacht op ze gemaakt totdat ze dreigden uit te sterven, en nu had men gehoopt dat de exemplaren die hier twintig jaar geleden zijn losgelaten zich zouden handhaven en vermenigvuldigen, zodat ze weer gevangen en naar Hoog Kavalaan teruggebracht konden worden voordat hier de kou zou invallen. Maar zo is het niet gegaan. De zwarte banshee is een gevaarlijk roofdier, maar waar hij thuishoort kan hij niet tegen de mens op en op Worlorn is hij verdrongen door een plaag van boomspoken, afkomstig van Kimdiss.’

‘De meeste Kavalaren zien de zwarte banshee alleen maar als een plaag en een bedreiging,’ legde Jaan Vikary uit. ‘In zijn natuurlijke omgeving doodt hij regelmatig mensen, en de jagers van Braith, Roodstaal en de Shanagate-maatschappij zien het afschieten van de zwarte banshee dan ook als het ultieme jachtdoel, op één uitzondering na. IJzerjade is altijd anders geweest. Er bestaat een oude mythe uit de tijd dat Kay Ijzersmid en zijn teyn, Roland Wolf jade, in de Lameraanheuvels alleen tegen een leger van demonen vochten. Kay was gevallen en Roland, die hem trachtte te beschermen, verzwakte ook steeds meer. Toen kwamen de banshees van over de heuvels aanvliegen, een heleboel tegelijk, zo zwart en in zo’n dichte massa dat ze de zon verduisterden. Hongerig vielen ze op het leger demonen aan en vraten die op met huid en haar, maar Kay en Roland lieten ze in leven. Later, toen die teyn-en-teyn hun grot met vrouwen vonden en de stichters werden van de eerste IJzerjade-vestiging, werden de banshees hun broederdieren en hun embleem. Geen man van IJzerjade heeft ooit een banshee gedood en de legende wil, dat telkens als er iemand van IJzerjade in levensgevaar is, er een zwarte banshee zal verschijnen om hem te leiden en te beschermen.

‘Een aardig verhaal,’ zei Dirk.

‘Het is meer dan een verhaal,’ antwoordde Janacek. ‘Er bestaat een band tussen IJzerjade en de zwarte banshee, t’Larien. Misschien is die psionisch, misschien hebben die dingen een bewustzijn, misschien is het allemaal instinct. Ik pretendeer niet dat te weten. Maar toch bestaat er zo’n band.’

‘Bijgeloof,’ zei Gwen. ‘Maar je moet echt niet te slecht over Garse denken. Hij kan het niet helpen dat hij nooit een behoorlijke opvoeding heeft gehad.’

Dirk smeerde wat pastei op een cracker en keek naar Janacek. ‘Jaan vertelde dat hij historicus is en ik weet ook wat Gwen doet,’ zei hij. ‘Maar jij? Wat is jouw beroep?’

De blauwe ogen staarden hem kil aan. Janacek zei niets.

‘Ik krijg de indruk,’ vervolgde Dirk, ‘dat je geen ecoloog bent.’

Gwen lachte.

‘Die conclusie is griezelig juist, t’Larien,’ zei Janacek.

‘Maar wat doe je dan op Worlorn? En wat dat aangaat’ — hij vestigde zijn blik op Jaan Vikary — ‘wat is er voor een historicus te doen op een planeet als deze?’

Vikary klemde zijn kroes bier tussen twee grote handen en nam toen peinzend een slok. ‘Heel eenvoudig,’ zei hij. ‘Ik ben een hoogbonds-Kavalaar van het IJzerjade-gezelschap, en ik ben door jade-en-zilver met Gwen Delvano verbonden. De hoogbondsraad stemde ervoor om mijn betheyn naar Worlorn te sturen, dus spreekt het vanzelf dat ik hier ook ben, met mijn teyn. Begrijp je?’

‘Ik denk het wel. Jullie houden Gwen dus gezelschap?’

Janacek zag er uiterst vijandig uit. ‘Wij beschermen Gwen; zei hij ijzig. ‘Doorgaans tegen haar eigen dwaasheid. Ze zou hier helemaal niet moeten zijn, maar ze is er nu eenmaal, dus moeten wij hier ook zijn. En om op je eerdere vraag terug te komen, t’Larien, ik ben een IJzerjade, teyn van Jaantony hoog-IJzerjade. Ik moet alles doen wat mijn vestiging van mij eist: jagen of het land bebouwen, duelleren, oorlog voeren tegen onze vijanden, kinderen verwekken in de buiken van onze eyn-kethi. Dat is mijn werk. Wat ik ben, weet je al. Ik heb je mijn naam genoemd.’

Vikary wierp hem een blik toe en legde hem met een kort gebaar van zijn rechterhand het zwijgen op. ‘Stel je ons voor als late toeristen,’ zei hij tegen Dirk. ‘Wij studeren en wij dwalen rond, wij zwerven door de bossen en de dode steden, wij amuseren ons. We hadden zwarte banshees willen vangen zodat ze naar Hoog Kavalaan teruggebracht zouden kunnen worden, maar helaas hebben we geen banshees kunnen vinden.’ Hij stond op, terwijl hij ondertussen zijn kroes leegdronk. ‘De dag wordt oud en wij zitten hier maar,’ zei hij, nadat hij zijn lege kroes op de tafel had teruggezet. ‘Als je de wildernis in wilt, zul je het gauw moeten doen. Het kost nogal wat tijd om de bergen over te gaan, zelfs met de luchtwagen, en het is niet verstandig om na donker buiten te blijven.’

‘Hoe dat zo?’ Dirk dronk zijn bier op en veegde met de rug van zijn hand zijn mond af. Servetten schenen niet op de Kavalaanse tafel thuis te horen.

‘De zwarte banshees zijn nooit de enige roofdieren op Worlorn geweest,’ zei Vikary. ‘Er zitten dodelijke bijters en sluipers uit veertien werelden in de bossen. De menselijke zijn het gevaarlijkst. Worlorn is tegenwoordig een gemakkelijke, lege wereld en zijn schaduwen en woestenijen zijn vol vreemde zaken.’

‘Je kunt het beste gewapend gaan,’ zei Janacek. ‘Of beter nog, Jaan en ik zouden met je mee kunnen gaan, met het oog op je veiligheid. ’

Maar Vikary schudde zijn hoofd. ‘Nee, Garse. Ze moeten samen gaan, en praten. Het is beter zo, begrijp je? Dat is mijn wens.’ Toen pakte hij de vuile borden en liep ermee naar de keuken. Maar bij de deur stond hij stil en keek Dirk over zijn schouder nog even aan.

En Dirk herinnerde zich Jaans woorden, buiten op het dak, enkele uren geleden. Ik besta, had Jaan gezegd. Denk daar aan.

‘Hoe lang is het geleden dat je op een luchtschuiver hebt gezeten?’ vroeg Gwen hem korte tijd later toen ze elkaar op het dak ontmoetten. Ze had een nauwsluitend kledingstuk aangetrokken van donkere kameleonstof, een soort overal met een riem die haar van top tot teen in een somber, grauwachtig rood hulde. De band die haar haren op hun plaats hield, was van dezelfde stof.

‘Niet meer sinds ik een kind was,’ antwoordde Dirk. Hij was precies zo gekleed als zij; ze had hem het pak gegeven, want ze mochten niet opvallen in de wildernis. ‘Sinds Avalon niet meer. Maar ik wil het graag proberen. Ik kon het tamelijk goed.’

‘Ga je gang dan maar,’ zei Gwen. ‘We kunnen niet erg ver weg gaan en ook niet erg snel, maar dat mag niet hinderen.’

Ze opende de bergruimte van de grijze, mantavormige luchtwagen en haalde er twee zilverkleurige pakjes en twee paar laarzen uit.

Dirk ging weer op een vleugel van de luchtwagen zitten en trok de nieuwe laarzen aan. Gwen vouwde de schuivers uit, twee kleine platforms van soepel, papierdun metaal, amper groot genoeg om op te staan. Terwijl ze ze op de grond uitspreidde, kon Dirk de lijnen van het zwaartekrachtrooster zien, ingebouwd aan de onderkant. Hij stapte op een van de schuivers, waarbij hij zijn voeten voorzichtig neerzette, en bemerkte dat de metalen zolen stevig op hun plaats klikten toen het platform hard werd. Gwen gaf hem het stuurinstrument aan en hij bevestigde het zo om zijn pols dat het uitklapte in zijn handpalm.

‘Arkin en ik gebruiken de schuivers om ons in de bossen te verplaatsen,’ legde Gwen uit terwijl ze knielde om haar eigen laarzen aan te trekken. ‘Een luchtwagen gaat natuurlijk tien keer zo vlug, maar het is niet altijd gemakkelijk om een open plek te vinden die groot genoeg is om te landen. De schuivers zijn handig voor het kleine werk zolang we maar niet te veel uitrusting meenemen of ergens te veel haast mee moeten maken. Volgens Garse zijn het speeltjes, maar...’ Ze stond op, stapte op haar eigen platform en glimlachte. ‘Klaar?’

‘Jawel,’ zei Dirk en zijn vinger raakte de zilveren siliciumchip in de palm van zijn rechterhand aan. Net iets te hard. De schuiver schoot omhoog en klapte om. Zijn voeten werden meegesleurd, terwijl de rest van hem achterbleef, zodat hij ondersteboven in de lucht kwam te hangen. Het scheelde geen haar of hij was met zijn hoofd tegen het dak geslagen. Schaterlachend steeg hij verder op, bungelend onderaan zijn platform.

Gwen kwam hem achterna, staande op haar platform; in de schemerwind steeg ze op met een bedrevenheid die een lange ervaring verried, als een djinn uit de buitenwerelden die zweefde op de restanten van een zilveren tapijt. Tegen de tijd dat ze Dirk bereikte, had hij lang genoeg gespeeld met de bediening van de lucht-schuiver om weer recht overeind te komen, maar toch zwaaide hij nog heen en weer en deed verwoede pogingen in balans te blijven. In tegenstelling tot ruimtewagens hadden luchtschuivers geen gyroscoop.

‘Hallo,’ riep hij toen ze dichterbij kwam. Lachend haalde Gwen hem in en sloeg hem stevig op zijn rug. Meer had hij niet nodig om opnieuw een buiteling te maken, en hij begon in woeste cirkels door de hemel boven Larteyn rond te schieten.

Gwen kwam achter hem aan en schreeuwde iets. Dirk knipperde met zijn ogen en zag dat hij bijna tegen een hoge, ebbenhouten toren was opgebotst. Hij speelde met zijn schakelaar en schoot recht omhoog, nog steeds worstelend om rechtop te blijven.

Hij was hoog boven de stad en stond rechtop toen ze hem weer inhaalde. ‘Ga weg,’ waarschuwde hij met een grijns, terwijl hij zich dom, onhandig en speels voelde. ‘Als je me weer omgooit, ga ik de vliegende tank halen en dan laser ik je de lucht uit, mens!’ Hij helde weer naar een kant over, herstelde zich, maar schoot iets te ver door en zwiepte toen gillend de andere kant op.

‘Je bent dronken,’ schreeuwde Gwen hem toe door de gierende wind. ‘Te veel bier gedronken bij het ontbijt.’ Ze was nu boven hem, haar armen over elkaar gevouwen, en sloeg met spottende afkeuring zijn capriolen gade.

‘Deze dingen lijken mij veel stabieler als je ondersteboven hangt,’ zei Dirk. Hij had ten slotte een schijn van evenwicht gevonden, hoewel de manier waarop hij zijn armen uitgespreid hield duidelijk maakte dat het nog maar twijfelachtig was of hij dat kon handhaven.

Gwen liet zich tot op zijn hoogte zakken en kwam naast hem vliegen, zelfverzekerd en rustig. Haar zwarte haren wapperend als een wilde zwarte banier achter haar aan. ‘Hoe gaat het nu?’ schreeuwde ze toen ze naast elkaar vlogen.

‘Ik geloof dat ik het nu gevonden heb!’ verkondigde Dirk. Hij hield zich nog steeds in evenwicht.

‘Mooi zo. Kijk eens naar beneden!’

Hij keek naar beneden langs de beperkte veiligheid van het platform onder zijn voeten. Larteyn, met zijn donkere torens en zijn straten van dovende gloeisteen, lag niet langer onder hem. In plaats daarvan was er een eindeloze, lege schemerlucht tot aan de Meent, heel diep beneden. Daar zag hij iets van een rivier, een kronkelend lint van donker water in het flauw verlichte groen van de bossen. Toen begon hij duizelig te worden, zijn handen verkrampten en weer draaide hij ondersteboven.

Deze keer dook Gwen onder hem door. Weer kruiste ze haar armen en grijnsde naar hem. ‘Je bent echt een suffe kluns, t’Larien,’ zei ze tegen hem. ‘Waarom vlieg je niet gewoon rechtop?’

Hij mopperde wat, tenminste dat probeerde hij, want de wind sneed zijn adem af en hij kon alleen maar gezichten trekken. Toen wist hij weer overeind te komen. Zijn benen begonnen pijn te doen van al die toeren. ‘Daar!’ schreeuwde hij en keek uitdagend naar beneden om te laten zien dat de hoogte hem niet nog eens van de wijs zou brengen.

Gwen was weer naast hem. Ze bekeek hem van top tot teen en schudde haar hoofd. ‘Je maakt de kinderen van Avalon en alle luchtschuivers die er maar bestaan, te schande,’ zei ze. ‘Maar waarschijnlijk overleef je het wel. Nou. wil je de wildernis nog zien?’

‘Wijs me de weg, Jenny!’

‘Dan moet je keren. We gaan precies de verkeerde kant uit. We moeten over de bergen.’ Ze stak haar vrije hand uit en pakte de zijne en samen maakten ze een wijde spiraal omhoog en terug, richting Larteyn en de bergrug. De stad zag er op een afstand grauw en vaal uit, zijn trotse gloeisteen zwart, gedimd door de zon. De bergen waren van een onheilspellende duisternis.

Ze vlogen er samen op af en stegen steeds verder op, totdat ze zich een heel eind boven het Vuurfort bevonden, hoog genoeg om over de pieken heen te komen. Dat was maximale hoogte voor een luchtschuiver; een luchtwagen kwam daar natuurlijk ver bovenuit. Maar Dirk vond dit hoog genoeg. De overals van kameleonstof die ze droegen, waren helemaal grijs en wit geworden en hij was dankbaar voor de warmte die ze gaven. De wind was koud en de twijfelachtige dag van Worlorn niet veel warmer dan de nachten.

Eikaars hand vasthoudend, zo nu en dan iets tegen elkaar schreeuwend en laverend in de wind, vlogen Gwen en Dirk over een berg heen en langs de helling aan de andere kant omlaag naar een schaduwrijke, rotsige vallei, en daarna omhoog en omlaag over de volgende berg, en de daaropvolgende. Ze passeerden messcherpe uitsteeksels van groene en zwarte rots, hoge, smalle watervallen en nog hogere, steile afgronden. Eén keer daagde Gwen hem uit om te racen; hij schreeuwde haar toe dat hij haar uitdaging aannam en ze schoten vooruit, zo hard als de schuivers en hun bedrevenheid het toelieten, tot Gwen ten slotte medelijden met hem kreeg en terugkwam om zijn hand weer te pakken.

De bergketen eindigde even plotseling in het westen als hij was opgerezen in het oosten; hij vormde een stevige barrière, als een schild tussen de wildernis en het licht van het nog steeds klimmende Wiel. ‘Naar beneden,’ zei Gwen. Hij knikte en ze begonnen een langzame afdaling naar het warrige, donkere groen van de bossen beneden hen. Ze waren al meer dan een uur onderweg. Dirk was half verdoofd door de bijtende wind van Worlorn, en het grootste deel van zijn lichaam protesteerde tegen deze mishandeling.

Ze maakten een geslaagde landing midden in het bos, naast een meer dat ze al vanuit de lucht gezien hadden. Gwen gleed prachtig omlaag in een elegante curve die haar op een mossig strandje aan de waterkant deed belanden. Dirk, die bang was dat hij te hard zou neerkomen en een been breken, schakelde iets te vroeg het zwaartekrachtrooster uit en viel de laatste meter.

Gwen hielp hem zijn laarzen los te maken van de luchtschuiver en samen borstelden ze het vochtige zand en mos van zijn pak en uit zijn haar. Daarna ging ze naast hem zitten en glimlachte. Hij lachte terug en kuste haar.

Tenminste, dat probeerde hij. Toen hij zijn arm om haar heen wilde slaan, ontweek ze hem en hij wist het weer. Zijn handen vielen langs zijn lichaam en schaduwen streken over zijn gezicht.

‘Het spijt me,’ zei hij mompelend. Hij keek van haar weg naar het meer. Het water was olieachtig groen en het stille oppervlak was bezaaid met eilandjes vol violette zwammen. De enige deining werd veroorzaakt door de amper zichtbare bewegingen van insecten, die over de ondiepten langs de kant scheerden. Het bos was zo mogelijk nog donkerder dan de stad, want de bergen hielden het licht van de Dikke Duivel nog voor een groot deel tegen.

Gwen legde even haar hand op zijn schouder. ‘Nee,’ zei ze zacht. ‘Het spijt me. Ik vergat het ook. Het was bijna net als op Avalon.’

Hij keek haar aan en lachte flauwtjes en geforceerd, met een gevoel van verlorenheid. ‘Ja, bijna net als vroeger. Ik heb je gemist, Gwen, ondanks alles. Of kan ik dat beter niet zeggen?’

‘Misschien niet,’ zei ze. Haar blik ontweek de zijne opnieuw en dwaalde van hem af naar het meer. De overkant was in nevelen gehuld. Ze staarde lang in de verte, bewegingloos, op een korte huivering van de kou na. Dirk zag hoe haar kleding langzaam verkleurde tot een vlekkerig vuilwit en groen om zich aan te passen aan de tint van de grond waarop ze zaten.

Ten slotte stak hij een arm uit en raakte haar onzeker aan. Ze schudde zijn hand van zich af. ‘Nee,’ zei ze.

Dirk zuchtte, greep een handvol zand en liet het gedachteloos door zijn vingers glijden. ‘Gwen,’ hij aarzelde even. ‘Jenny, ik weet niet...’

Ze keek hem aan en fronste haar voorhoofd. ‘Zo heet ik niet, Dirk. Dat is mijn naam niet. Niemand heeft me ooit zo genoemd, behalve jij.’

Gekrenkt haalde hij zijn schouders op. ‘Maar waarom...’

‘Omdat ik dat niet ben!’

‘Je bent niemand anders,’ zei hij. ‘Hij kwam gewoon in me op, destijds op Avalon, hij past bij je en daarom noemde ik je zo. Ik dacht dat je het prettig vond.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Eens. Je begrijpt het niet. Je begrijpt het nooit. Het ging steeds meer voor me betekenen, Dirk. Steeds meer en meer, en de dingen die die naam mij zei, waren geen goede dingen. Dat heb ik je toen al geprobeerd uit te leggen. Maar dat is al zo lang geleden. Ik was jonger, een kind nog. Ik kon de woorden niet vinden.’

‘En nu?’ In zijn stem klonk een ondertoon van boosheid door. ‘Kun je de woorden nu vinden, Gwen?’

‘Ja. Voor jou, Dirk. Meer woorden dan ik kan gebruiken.’ Ze glimlachte alsof ze een geheim binnenpretje had en schudde haar hoofd zodat haar haren zwiepten in de wind. ‘Luister, koosnamen zijn prima. Ze kunnen een speciale band geven. Zo is het met Jaan. De hoogbonders hebben lange namen omdat ze allerlei rollen vervullen. Hij kan Jaan Vikary zijn voor een Wolfmanvriend op Avalon, en hoog-IJzerjade in de vergaderingen van het Gezelschap. En dan nog Riv als teken van waardigheid en Wolf in oorlogstijd en nog een andere naam in bed, een heel persoonlijke naam. En dat heeft iets juists, want hij is al die namen. Ik kan dat zien. Ik houd van sommige aspecten meer dan van andere; meer van Jaan dan van Wolf of hoog-IJzerjade, maar ze passen allemaal bij hem. De Kavalaren hebben een gezegde dat een man de som van al zijn namen is. Namen zijn op Hoog Kavalaan erg belangrijk. Namen zijn overal erg belangrijk maar de Kavalaren zijn daar meer van doordrongen dan de meeste anderen. Een ding zonder naam heeft geen inhoud. Als het bestond zou het een naam hebben. Net zoals wanneer je een ding een naam geeft: dan zal dat ding ergens in zekere zin bestaan, in het bestaan geroepen worden. Dat is een ander Kavalaans gezegde. Begrijp je dat, Dirk?’

‘Nee.’

Ze lachte. ‘Je bent nog net zo’n warhoofd als vroeger. Luister, toen Jaan naar Avalon kwam, was hij Jaantony IJzerjade Vikary. Dat was zijn naam, zijn volle naam. Het belangrijkste deel daarvan waren de eerste twee woorden — Jaantony is zijn echte naam, zijn geboortenaam, en IJzerjade is zijn vestiging en zijn verbond. Vikary is een zelfbedachte naam die hij aannam in zijn puberteit. Alle Kavalaren nemen zulke namen aan, meestal van hoogbonders die ze bewonderen, of van mythische figuren, of van hun persoonlijke helden. Heel wat familienamen, afkomstig van de Oude Aarde, zijn op die manier blijven voortbestaan. De gedachte die daaraan ten grondslag ligt, is dat als een jongen de naam van een held aanneemt, iets van ’s mans goede eigenschappen op hem zal overgaan. Op Hoog Kavalaan schijnt dat inderdaad zo te werken.

Jaans zelfgekozen naam, Vikary, is in verschillende opzichten een beetje ongebruikelijk. Hij klinkt als een tweedehands naam van de Oude Aarde, maar dat is niet zo. Naar alle verhalen te oordelen was Jaan een vreemd kind — dromerig, humeurig, veel te eenzelvig. Toen hij heel klein was, luisterde hij graag naar het gezang en de verhalen van de eyn-kethi, en dat is niet best voor een Kavalaanse jongen. De eyn-kethi zijn de vrouwen die de kinderen baren, de eeuwige moeders van de vestiging, en een normaal kind wordt geacht zo min mogelijk met hen om te gaan. Toen Jaan ouder werd, bracht hij al zijn tijd in zijn eentje door, op zoek naar grotten en verlaten mijnen in de bergen. Op veilige afstand van zijn vestigingsbroeders. Ik geef hem geen ongelijk. Hij was altijd het slachtoffer van plagerijen en had in wezen geen vrienden totdat hij Garse ontmoette. Die is een stuk jonger, maar toch trad hij in een later stadium van zijn kindertijd als Jaans beschermer op. Uiteindelijk veranderde dat echter. Toen Jaan op de leeftijd kwam dat hij onderworpen zou worden aan de duelleercode, richtte hij zijn aandacht op het omgaan met wapens en kreeg die kunst al heel gauw onder de knie. Hij is heel goed van opnemen, en tegenwoordig is hij bliksemsnel en wordt hij als levensgevaarlijk beschouwd, meer nog dan Garse, wiens vaardighied hoofdzakelijk instinctief is.

Maar zo is het niet altijd geweest. Hoe dan ook, toen het tijd werd voor Jaantony om een naam te kiezen, had hij twee grote helden, maar hij durfde ze geen van beiden voor te stellen aan de hoogbonders. Het waren geen IJzerjades; erger nog, het waren een soort uitgestotenen, schurkenfiguren uit de Kavalaanse geschiedenis, charismatische leiders die gestreden hadden voor een verloren zaak en daarna in de mondelinge overlevering generaties lang beschimpt waren. Dus plakte Jaan de namen aan elkaar en goochelde net zo lang met de klank ervan tot het resultaat leek op een familienaam van de Oude Aarde. De hoogbonders accepteerden die naam zonder bedenkingen. Het was toch maar zijn zelfgekozen naam, het minst belangrijke deel van zijn identiteit. Dat deel komt per slot helemaal achteraan.’

Ze besloot: ‘Deze hele geschiedenis komt hierop neer. Jaantony IJzerjade Vikary kwam naar Avalon en meestal was hij Jaantony IJzerjade. Maar omdat Avalon een wereld is die op achternamen gericht is, merkte hij dat hij daar meestal aangesproken werd als Vikary. De Academie registreerde hem onder die naam, zijn leraren noemden hem Vikary en onder die naam heeft hij twee jaar geleefd. Hij werd algauw Jaan Vikary, naast Jaantony IJzerjade. Ik denk dat hij dat wel leuk vond. Hij heeft sindsdien tenminste altijd geprobeerd Jaan Vikary te blijven, alhoewel dat niet zo gemakkelijk was nadat we terugkeerden op Hoog Kavalaan. Voor alle Kavalaren zal hij altijd Jaantony blijven.’

‘En hoe is hij aan die andere namen gekomen?’ hoorde Dirk zichzelf tegen wil en dank vragen. Het verhaal fascineerde hem en het gaf hem enig inzicht in wat Jaan Vikary die ochtend vroeg op het dak tegen hem had gezegd.

‘Toen we getrouwd waren, nam hij mij mee naar IJzerjade en werd hij een hoogbonder, automatisch lid van de hoogbondsraad,’ zei ze. ‘Zo kwam het "hoog" in zijn naam, en dat gaf hem het recht op bezit, onafhankelijk van zijn vestiging, op het brengen van religieuze offers en op het aanvoeren van zijn kethi, zijn vestigingsbroeders, in oorlogstijd. Zo kreeg hij dus een strijdnaam, een soort rang, en een religieuze naam. Eens waren zulke namen heel belangrijk. Tegenwoordig is dat minder, maar de gebruiken blijven bestaan.’

‘Ik snap het,’ zei Dirk, hoewel dat niet helemaal waar was. De Kavalaren leken ongewoon veel belang te hechten aan het huwelijk. ‘Maar wat heeft dit alles met ons te maken?’

‘Een heleboel,’ zei Gwen, en ze werd weer heel ernstig. ‘Toen Jaan op Avalon kwam en de mensen hem Vikary gingen noemen, veranderde hij. Hij werd Vikary, een kruising van zijn eigen aanbeden helden. Dat kunnen namen bewerkstelligen, Dirk. En dat was het einde van onze verhouding. Ik hield van je, ja. Heel veel. Ik hield van je en jij hield van Jenny.’

‘Jij was Jenny!’

‘Ja en nee. Jouw Jenny, jouw Guinevere. Dat zei je telkens opnieuw. Je noemde mij zo vaak bij die namen, net zo vaak als je Gwen tegen me zei, maar je had gelijk. Het waren jouw namen voor mij. Ja, en ik vond het prettig. Wat wist ik van namen of naamgeving? Jenny is best mooi en Guinevere heeft een legendarische glans. Wat wist ik nu helemaal?

Maar ik werd wijzer, hoewel ik het nooit onder woorden kon brengen. Het probleem was dat jij van Jenny hield, maar dat ik Jenny niet was. Gebaseerd op mij misschien, maar grotendeels een fantoom, een wens, een droom die je voor jezelf geschapen had. Die droom knoopte je aan mij vast, je hield van ons samen en op den duur voelde ik mij inderdaad Jenny. Geef iets een naam en op de een of andere manier zal het gaan bestaan. In naamgeving ligt al wat waar is besloten, maar ook al wat gelogen is, want niets vervormt meer dan een valse naam kan doen, een valse naam verandert zowel de realiteit als de schijn.

Ik wilde dat je van mij hield, niet van haar. Ik was Gwen Delvano en ik wilde de beste Gwen Delvano zijn die ik maar kon zijn, maar desondanks mijzelf blijven. Ik vocht ertegen om Jenny te zijn en jij vocht om haar te behouden, en je hebt het nooit begrepen. En daarom heb ik je verlaten.’ Ze eindigde op koele, effen toon, haar gezicht was een masker en daarna keek ze opnieuw van hem weg.

En ten slotte begreep hij het. Zeven jaar lang was hem dat niet gelukt, maar nu, plotseling, voelde hij aan wat ze bedoelde. Dit was dus de reden, dacht hij, waarom ze hem het fluister juweel had gezonden. Niet om hem terug te roepen, dat niet. Maar om hem eindelijk te vertellen waarom ze hem had weggestuurd. En het was begrijpelijk. Zijn boosheid vervaagde op slag tot een lusteloze melancholie. Zand liep koud en onopgemerkt door zijn vingers.

Ze zag zijn gezichtsuitdrukking en haar stem werd milder. ‘Het spijt me, Dirk,’ zei ze. ‘Maar je noemde me alweer Jenny. En ik moest je de waarheid vertellen. Ik ben het nooit vergeten en ik kan me niet voorstellen dat jij het wel vergeten bent. Ik heb er door de jaren heen over nagedacht. Zolang het goed was tussen ons, was het ook erg goed, dacht ik steeds maar. Hoe heeft het dan mis kunnen gaan? Het beangstigde me, Dirk. Het beangstigde me echt. Ik dacht, als wij uit elkaar konden gaan, Dirk en ik, dan is er niets meer zeker, dan kun je nergens van op aan. Die angst verlamde me twee jaar lang. Maar ten slotte, met Jaan, begreep ik het. En nu is het antwoord dat ik heb gevonden, eruit gekomen. Het spijt me als het voor jou een pijnlijk antwoord is. Maar je moest het weten.’

‘Ik had gehoopt...’

‘Niet doen,’ waarschuwde ze. ‘Begin er niet meer aan, Dirk. Niet nog eens. Probeer het zelfs niet. Het is uit tussen ons. Erken dat. Het is zelfmoord om het nog te proberen.’

Hij zuchtte; telkens werd hem de pas afgesneden. Tijdens dit hele, langdurige gesprek had hij haar zelfs niet aangeraakt. Hij voelde zich hulpeloos. ‘Ik maak uit je woorden op dat Jaan je geen Jenny noemt?’ vroeg hij ten slotte met een bitter glimlachje.

Gwen lachte. ‘Nee. Als Kavalaanse heb ik een geheime naam en zo noemt hij mij. Maar ik heb die naam zelf aangenomen, dus dat is geen probleem. Het is mijn naam.’

Hij haalde slechts zijn schouders op. ‘Dus je bent gelukkig?’

Gwen stond op en veegde het losse zand van haar benen. ‘Jaan en ik — nou ja, er is veel dat ik moeilijk kan uitleggen. Eens was je een vriend, Dirk, en misschien wel mijn beste vriend. Maar je bent lang weggeweest. Oefen geen druk op me uit. Juist nu heb ik een vriend nodig. Ik praat met Arkin, en hij luistert wel en doet zijn best, maar hij kan me niet veel hulp bieden. Hij is er te veel bij betrokken, hij heeft geen zicht op de Kavalaren en hun cultuur. Jaan, Garse en ik hebben problemen, ja, als je dat bedoelt. Maar het is moeilijk om erover te praten. Geef me de tijd. Wacht alsjeblieft en wees weer een vriend voor me.’

Het meer lag er roerloos bij in die eeuwige, roodgrijze zonsondergang. Hij sloeg het water gade; overdekt met een laagje zwammen lag het erbij als een brei, en zijn gedachten zwierven terug naar het kanaal op Braque. Dan had ze hem dus toch nodig, dacht hij. Misschien was het anders dan hij gehoopt had, maar er was toch iets wat hij haar geven kon. Hij klampte zich daar stevig aan vast; hij wilde iets geven, hij had iets te geven. ‘Hoe dan ook,’ zei hij toen hij opstond. ‘Er is veel wat ik niet begrijp, Gwen. Te veel. Ik krijg het gevoel dat de halve conversatie van deze dag aan mij voorbij is gegaan en ik weet niet eens wat de juiste vragen zijn. Maar ik kan het proberen. Ik ben je iets verschuldigd. Om de een of andere reden ben ik je iets schuldig.’

‘Zul je wachten?’

‘En luisteren, als de tijd gekomen is.’

‘Dan ben ik blij dat je er bent,’ zei ze. ‘Ik had iemand nodig, een buitenstaander. Je bent precies op tijd gekomen, Dirk. Een gelukkig toeval.’

Wat merkwaardig, dacht hij, om een toeval op bestelling te laten komen, Maar hij zei niets. ‘Wat nu?’

‘Nu zal ik je het bos laten zien. Daarvoor zijn we hier tenslotte naartoe gekomen.’

Ze pakten hun luchtschuivers op en wandelden weg van het stille meer, naar het dichte, wachtende bos. Er was geen weg die ze konden volgen, maar het kreupelhout was licht en makkelijk te doorkruisen, met een heleboel routes om tussen te kiezen. Dirk was stil, vol aandacht voor het woud rondom; hij liep met afgezakte schouders en zijn handen diep in zijn zakken. Gwen was de enige die iets zei, het weinige dat er te zeggen viel. Als ze sprak, was haar stem gedempt en eerbiedig als het gefluister van een kind in een grote kathedraal. Maar meestal wees ze alleen maar op iets om naar te kijken.

De bomen om het meer waren allemaal oude bekenden die Dirk al duizend keer had gezien. Want dit was het zogenaamde thuis-bos, het bos dat de mens van zon naar zon had meegenomen en geplant op alle werelden die hij had betreden. Dit bos had zijn oorsprong op de Oude Aarde, het bos van thuis, maar toch kwam niet alles van de Aarde. Op iedere nieuwe planeet hadden de mensen nieuwe favorieten gevonden, planten en bomen die hun al even snel in het bloed gingen zitten als de soorten die aanvankelijk van de Aarde afkomstig waren. En als de ruimtevaartuigen verder reisden, trokken de zaailingen van die werelden mee met de dubbel ontwortelde kleinkinderen van Terra, en zo nam het thuisbos in omvang toe.

Dirk en Gwen liepen langzaam door het bos zoals anderen op tientallen andere werelden door dezelfde bossen hadden gewandeld. En ze kenden de bomen. Gewone ahorns en vuurahorns, schijneiken en echte eiken, zilverdennen, gifdennen en espen. De buitenwerelders hadden die hier gebracht zoals hun voorvaderen ze hadden meegenomen naar de Marge om iets om zich heen te hebben van thuis, waar dat dan ook mocht zijn.

Maar deze bossen hier leken anders te zijn.

Het was het licht, realiseerde Dirk zich na een poosje. Het druppelende licht dat slechts met mondjesmaat uit de lucht lekte, uit de bleke rode schemer die op Worlorn voor dag moest doorgaan. Dit was een schemerbos. Langzaam maar zeker — in een verlengde herfst — was het bezig dood te gaan.

Toen keek hij wat nauwkeuriger en zag dat de ahorns allemaal kaal waren, hun vale bladeren lagen onder zijn voeten. Ze zouden nooit meer groen worden. Ook de eiken waren dor. Hij stond stil en trok een blad van een vuurahorn en zag dat de fijne, rode nerven zwart waren geworden. En de zilverdennen zagen er echt stoffig en grauw uit.

Verrotting zou het volgende stadium zijn.

In gedeelten van het bos was dat verrottingsproces al begonnen. In een troosteloos dal waar de humus dikker en zwarter was dan op andere plaatsen, constateerde Dirk een vreemde geur. Hij keek Gwen vragend aan. Ze knielde neer en hield hem een handvol van het zwarte goedje onder de neus, zodat hij zijn hoofd wegdraaide.

‘Dit was een bed van mos,’ legde ze hem treurig uit. ‘Helemaal uit Eshellin meegenomen. Een jaar geleden was het allemaal groen en paars, en er bloeiden kleine bloempjes in. Het is heel vlug zwart geworden.’

Ze liepen dieper het bos in, bij het meer en de bergrug vandaan. De zonnen stonden nu bijna pal boven hen, de Dikke Duivel dof en gezwollen als een bloeddoorlopen maan, met vier kleine gele sterzonnen onregelmatig om zich heen. Worlorn was te ver afgeweken, en in de verkeerde richting; het effect van het Wiel was verloren gegaan.

Ze liepen al meer dan een uur toen het karakter van het bos om hen heen begon te veranderen. Langzaam, haast onopvallend, trad de verandering in, zo geleidelijk dat Dirk het nauwelijks merkte. Maar Gwen wees het hem aan. De van huis uit vertrouwde beplanting hield op en ging over in iets vreemders, iets unieks, iets wilders. Grimmige, zwarte bomen met grijze bladeren, hoge wallen van roodgepunte doornstruiken, hangende treurbomen van een bleek, fosforescerend blauw, grote, bolle vormen, bezaaid met donkere, schilferige klodders; Gwen wees alle soorten aan en gaf ze een naam. Eén type kwam steeds vaker voor: een torenhoog geelachtig groeisel waaraan overal op de wasachtige stam een warboel van takken ontsproot, waaruit weer kleinere takken groeiden, en daaruit weer kleinere, totdat de vreemde struik een dicht houten labyrint was geworden. ‘Wurgers’ noemde Gwen deze groeisels, en Dirk zag algauw waarom. Hier, diep in het woud, was een van de wurgers rond een statige, kaarsrechte zilverden gegroeid en had zijn gekromde wasgele takken om de andere boom heen geslingerd, en zijn wortels waren onder en om die van de andere boom gegroeid, zodat zijn rivaal in een steeds dichtere omhelzing werd gesmoord. En nu was de zilverden nauwelijks nog te zien: een grote, dode staak die verloren ging in de uitdijende wurger.

‘Die wurgers zijn afkomstig van Tober,’ zei Gwen. ‘Ze maken zich meester van het hele bos hier, net als daar. We hadden hen kunnen voorspellen dat dat zou gebeuren, maar dat had ze niets kunnen schelen. De bossen waren toch al ten dode opgeschreven, zelfs nog voor ze geplant werden. Ook de wurgers zullen doodgaan, hoewel ze de laatste zullen zijn.’

Ze wandelden verder en de wurgers groeiden steeds dichter op elkaar; weldra domineerden ze het hele woud. Hier waren de bossen dichter, donkerder; het was moeilijker erdoorheen te komen. Half vergane wortels lichtten hun beentje, terwijl gekromde takken boven hen verstrengeld waren als de enorme armen van worstelende reuzen. Waar twee of drie of meer wurgers dicht opeen groeiden, leken ze op te gaan in één enkele verwrongen knot, en Gwen en Dirk waren gedwongen een omweg te maken. Andere plantengroei was schaars, uitgezonderd bedden van zwarte en paarse paddestoelen aan de voet van de gele bomen en draden van schuimige webben, afkomstig van parasieten.

Maar er waren dieren.

Dirk zag ze door de donkere wirwar van wurgers bewegen en hoorde hun hoge, kwetterende kreet. Eindelijk zag hij er een. Het dier zat precies boven hun hoofden vanaf een dikke gele tak op hen neer te kijken, zo groot als een vuist, doodstil, en op de een of andere manier doorschijnend. Hij raakte Gwens schouder aan en gebaarde met zijn hoofd naar boven.

Maar ze glimlachte alleen maar en lachte toen hardop. Toen stak ze een hand omhoog naar het schepseltje en nam het in haar hand. Toen ze het aan Dirk liet zien, lag er alleen maar wat stof en dood weefsel in haar hand.

‘Er is hier een nest van boomspoken in de buurt,’ legde ze uit. ‘Ze werpen hun huid vier of vijf keer af voor ze tot volle ontwikkeling zijn gekomen en laten hun omhulsels achter om andere roofdieren af te schrikken.’ Ze wees. ‘Daar zit een levend exemplaar, voor het geval je geïnteresseerd bent.’

Dirk keek en ving een vluchtige glimp op van een piepklein, rennend ding met scherpe tanden en enorme, bruine ogen. ‘Ze kunnen ook vliegen,’ legde Gwen uit. ‘Ze beschikken over een vlies dat van hun voorpoten tot hun achterpoten reikt en hen in staat stelt van boom naar boom te fladderen. Het zijn roofdieren, weet je. Ze jagen in troepen en kunnen schepsels doden die honderd keer zo groot zijn als zijzelf. Maar gewoonlijk vallen ze geen mensen aan, behalve als die hun nest binnen komen stieren.’

Het boomspook was nu verdwenen in een labyrint van wurgertakken, maar Dirk meende er vanuit zijn ooghoeken nog eentje te zien, heel kort. Hij keek rond in het bos. De doorzichtige huidomhulsels zaten overal en staarden vanaf hun hoge plekken met felle blikken de schemering in, allemaal kleine, grimmige geesten. ‘Dit zijn zeker de dingen waardoor Janacek zo uit zijn doen is?’ vroeg hij.

Gwen knikte. ‘Op Kimdiss zijn die spoken een plaag, maar hier zijn ze pas echt in hun element. Ze kleuren uitstekend bij de wurg-bomen en ze kunnen zich sneller dan wat ook door de takken bewegen. We hebben ze heel grondig bestudeerd. Ze houden opruiming in de bossen. Op den duur zouden ze al het wild doden en ten slotte zelf de hongerdood sterven, maar daar krijgen ze de tijd niet voor. Het schild zal al voor die tijd uitvallen, en dan komt de kou.’ Ze haalde met een kleine, matte beweging haar schouders op en liet haar onderarm op een laag afhangende tak rusten. Hun overals hadden al geruime tijd de vuilgele kleur van de bomen om hen heen aangenomen, maar haar mouw schoof omhoog toen hij langs de tak streek, en Dirk zag de doffe glans van jade-en-zilver oplichten tegen de achtergrond van de wurger.

‘Is hier nog veel dierlijk leven?’

‘Genoeg,’ zei ze. Bleek, rood licht gaf het zilver een vreemde gloed. ‘Niet meer zoveel als eerst, natuurlijk. Het meeste wild heeft het thuisbos verlaten. Die bossen zijn stervende, en dat weten de dieren. Maar de bomen uit de buitenwereld zijn om de een of andere reden geharder. Daar waar de bossen van de Marge werden geplant, zul je leven vinden, nog gezond en gedijend. De wurgers, de spookbomen, de blauwe weduwnaars — die zullen het tot het einde toe goed doen. En ze zullen bewoners blijven houden, oude en nieuwe, totdat de kou komt.’

Gwen bewoog haar arm zomaar wat op en neer en de armband knipoogde naar hem, schreeuwde naar hem. Verbondenheid, waarschuwing en afwijzing, alles tegelijk, liefde gezworen in ja-de-en-zilver. En hij had alleen maar een klein fluister juweel in de vorm van een traan, vol verblekende herinneringen.

Hij keek omhoog langs een wilde kluwen van gele wurgertakken, tot waar het Helleoog aan een somber stuk hemel stond; het zag er eerder moe dan hels uit, eerder triest dan duivels. En hij huiverde. ‘Laten we teruggaan,’ zei hij tegen Gwen. ‘Deze plaats deprimeert me.’

Ze sprak hem niet tegen. Op een afstandje van de opdringerige wurgers vonden ze een lege plek waar ze hun zilvermetalen luchtschuivers konden uitspreiden. Toen stegen ze samen op voor de lange vlucht terug naar Larteyn.

3

Ze vlogen weer om het hardst boven de bergen en het ging Dirk deze keer beter af. Hij maakte minder fouten dan eerst, maar de vooruitgang was niet in staat zijn stemming te verbeteren. Het merendeel van de lange tocht legden ze zwijgend af, apart, Gwen meters voor hem uit. Ze hadden het gebrekkige, gedempte licht van het Vuurwiel in de rug toen ze huiswaarts gingen, en Gwens bekoorlijke gestalte tekende zich vaag tegen de lucht af, voortdurend buiten bereik. De melancholie van Worlorns stervende bossen was zijn lichaam binnengedrongen en hij zag Gwen met een aangetaste blik, een poppengestalte in een kostuum zo bleek als de wanhoop, met zwart haar dat olieachtig glansde in het rode licht. Allerlei gedachten dwarrelden kleurrijk door zijn hoofd, terwijl de wind om hem heen blies, sommige vaker dan andere. Ze was zijn Jenny niet, niet meer, en ze was het nooit geweest.

Tijdens hun vlucht zag Dirk twee keer — of dat dacht hij althans — het jade-en-zilver flonkeren, kwellend, zoals het hem in het bos had gekweld. Telkens dwong hij zijn ogen een andere kant uit te kijken en richtte hij zijn blik op de zwarte wolken die sliertig en dun door de dorre, lege hemel dreven.

De grijze manta-ruimtewagen en de olijfgroene oorlogsmachine waren allebei van het dak verdwenen toen ze Larteyn bereikten. Alleen Ruarks gele druppel was niet weggeweest. Ze landden er vlakbij — Dirks landing nog steeds onhandig en stuntelig, maar nu vreemd humorloos, alleen maar dom — en lieten hun luchtschuivers en vlieglaarzen achter op het dak waar ze ze uitgetrokken hadden. Bij de liftbuizen wisselden ze een paar woorden, maar terwijl Dirk sprak was hij alweer vergeten wat hij gezegd had. Daarna ging Gwen weg.

In zijn kamers onder in de toren zat Arkin Ruark geduldig te wachten. Dirk vond een rustbed temidden van de pastelkleurige wanden, de beelden en de potplanten van Kimdiss. Hij ging liggen en wilde alleen maar rusten en niet nadenken, maar Ruark, grinnikend en hoofdschuddend, zodat zijn witblonde haren op en neer dansten, duwde hem een groot, groen glas in de hand. Dirk pakte het aan en ging weer rechtop zitten. Het glas was van fijn, dun kristal, glad en zonder versiering, op een fijn mat laagje van snel smeltend ijs na. Hij dronk, en de wijn gleed groen en koud door zijn keelgat, met de smaak van wierook en kaneel.

‘Je ziet er doodmoe uit, Dirk,’ zei de Kimdissi nadat hij ook voor zichzelf een drankje had ingeschonken en zich met een plof had laten neervallen in een gevlochten stoel in de schaduw van een zwarte hangplant. De speervormige bladeren wierpen donkere strepen over zijn vlezige, glimlachende gezicht. Hij dronk luidruchtig slurpend, en een ogenblik verachtte Dirk hem.

‘Het was een lange dag,’ zei hij, om zich niet bloot te geven.

‘Dat is zo,’ glimlachte Ruark. ‘Een Kavalaanse dag, hè, altijd lang. Lieve Gwen en Jaantony en ten slotte Garsey, genoeg om elke dag een eeuwigheid te laten duren. Wat zeg je ervan?’

Dirk zei niets.

‘Maar nu,’ zei Ruark glimlachend, ‘heb je het gezien. Wat mij betreft, ik wilde ook dat je het zou zien. Vóór ik het je vertelde. Maar ik heb gezworen het je te vertellen, een eed aan mijzelf. Gwen, die heeft het me verteld. Wij praten, weet je, als vrienden, en ik ken haar en ook Jaan sinds Avalon. Maar hier zijn we dichter naar elkaar toe gegroeid. Ze kan er niet makkelijk over praten, nooit, maar ze praat tegen mij, dat heeft ze althans gedaan, en ik kan het jou vertellen. Geen vertrouwensbreuk. Jij bent degene die het moet weten, vind ik.’

De drank kroop ijskoud zijn borst binnen en Dirk voelde zijn lusteloosheid wegebben. Het kwam hem voor alsof hij half in slaap was geweest, alsof Ruark al een hele tijd tegen hem praatte en het allemaal langs hem heen gegaan was. ‘Waar heb je het over?’ vroeg hij. ‘Wat zou ik moeten weten?’

‘Waarom Gwen je nodig heeft,’ zei Ruark. ‘Waarom ze... dat ding heeft gestuurd. Die rode traan. Je weet wel. En ik weet het. Ze heeft het mij verteld.’

Plotseling was Dirk klaarwakker, geïnteresseerd en verwonderd. ‘Ze heeft het jou verteld,’ begon hij, en zweeg toen. Gwen had hem gevraagd om te wachten en lang geleden had hij haar dat beloofd — maar het klopte. Misschien moest hij luisteren, misschien was het gewoon moeilijk voor haar om het hem te vertellen. Ruark zou het wel weten. Haar vriend, had ze in het bos tegen hem gezegd, de enige met wie ze kon praten. ‘Wat heeft ze je verteld?’

‘Je moet haar helpen, Dirk t’Larien, op de een of andere manier. Ik weet het niet.’

‘Haar helpen, waarmee?’

‘Om vrij te komen. Te vluchten.’

Dirk zette zijn glas neer en krabde op zijn hoofd. ‘Te vluchten? Voor wie?’

‘Voor die lui. De Kavalaren.’

Hij fronste zijn voorhoofd. ‘Bedoel je Jaan? Ik heb hem vanmorgen ontmoet, hem en Janacek. Ze houdt van Jaan. Ik begrijp het niet.’

Ruark lachte, slurpte van zijn glas en lachte weer. Hij was gekleed in een driedelig, bruin met groen geruit pak, net een nar, en zoals hij daar nonsens zat uit te kramen, vroeg Dirk zich af of de kleine ecoloog inderdaad een zot was.

‘Ze houdt van hem, ja, zei ze dat?’ antwoordde Ruark. ‘Ben je daar zeker van, echt waar? Nou?’

Dirk aarzelde en probeerde zich haar woorden te herinneren toen ze bij het stille, groene meer hadden zitten praten. ‘Ik weet het niet zeker,’ zei hij. ‘Maar het kwam er wel op neer. Ze is... Wat was het ook alweer?’

‘Betbeyn?’ opperde Ruark.

Dirk knikte. ‘Ja, betheyn, zijn vrouw.’

Ruark grinnikte. ‘Nee, helemaal mis. Toen we in de auto zaten heb ik geluisterd. Gwen zei het verkeerd. Nou ja, niet helemaal, maar jij hebt de verkeerde indruk gekregen. Betheyn is niet echtgenote. Een halve waarheid is de grootste leugen van allemaal, weet je nog? Wat denk je dat teyn betekent?’

Het woord zette hem aan het denken. Teyn. Op Worlorn had hij dat woord wel honderd keer gehoord. ‘Vriend?’ raadde hij, niet wetend wat het betekende.

‘Betheyn staat dichter bij echtgenote dan teyn bij vriend,’ zei Ruark. ‘Leer de buitenwerelden beter kennen, Dirk. Nee. Betheyn staat voor de verhouding van vrouw tot man in het Oud-Kavalaans, voor lijfeigene, gebonden door jade-en-zilver. Nu kan er veel genegenheid schuilen in jade-en-zilver, veel liefde, ja. Hoewel, weet je, het woord dat daarvoor gebruikt wordt, de standaardterm in het Aards, bestaat niet in het Oud-Kavalaans. Interessant hè? Kunnen ze liefhebben als daar geen woord voor is, vriend t’Larien?’

Dirk gaf geen antwoord. Ruark haalde zijn schouders op, nam een slok en ging verder. ‘Nu, het doet er niet toe, maar denk er eens over na. Ik sprak over jade-en-zilver en ja, dikwijls houdt dat bij de Kavalaren liefde in, liefde van betheyn-voor-hoogbonder, en soms van hoogbonder-voor-bethyn. Of als het geen liefde is, dan toch sympathie. Maar dat is niet altijd zo en ook niet nodig. Snap je?’

Dirk schudde zijn hoofd.

‘Bindingen tussen Kavalaren zijn gebruikelijk en verplicht,’ zei Ruark, terwijl hij nadrukkelijk naar voren leunde, ‘de liefde komt achteraf en bij toeval. Een gewelddadig volk, zoals ik al zei. Lees hun geschiedenis, hun legenden. Gwen ontmoette Jaan op Ava-lon, weet je, en ze had er niet over gelezen. Niet genoeg. Hij was Jaan Vikary van Hoog Kavalaan, en wat wilde dat zeggen, een of andere planeet? Ze had geen idee. Echt waar. Ze raakten op elkaar gesteld — misschien kun je het liefde noemen — hadden seks met elkaar en hij bood haar jade-en-zilver aan, gesmeed volgens zijn patroon, en ineens is ze betheyn voor hem, nog steeds zonder het precies te begrijpen. In de val gelopen.’

‘In de val gelopen? Hoezo?’

‘Lees de geschiedenis! De agressiviteit van Hoog Kavalaan behoort tot het verleden, maar de cultuur is onveranderd. Gwen is betheyn van Jaan Vikary, ze is zijn lijfeigene, zijn vrouw, ja, zijn minnares, en meer. Bezit en slavin, dat is ze ook, zijn gift. Ze is zijn gift aan het Ijzer jade-gezelschap, met haar heeft hij zijn hoog-namen gekocht, ja. Ze moet kinderen krijgen als hij dat beveelt, of ze het wil of niet. Ze moet Garse ook als minnaar accepteren, of ze het wil of niet. Als Jaan sterft in een duel met een man van een andere vestiging dan Ijzer jade, iemand van Braith of Rood-staal, gaat Gwen naar die man als een stuk bagage, als eigendom — om zijn betheyn te worden of een doodgewone eyn-kethi als de overwinnaar al drager is van jade-en-zilver. Als Jaan een natuurlijke dood sterft, of in een duel met een andere IJzerjade, wordt Gwen het eigendom van Garse. Wat ze zelf wil doet er niet toe. Wie kan het iets schelen of ze hem haat? De Kavalaren interesseert het niet. En als Garsey sterft, nou? Wel, als dat gebeurt is ze een eyn-kethi, fokvee van de vestiging, voor altijd vernederd, vrij beschikbaar voor alle kethi. Kethi betekent zoiets als vestigingsbroeders, alle mannelijke familieleden. Het Ijzer jade-gezelschap is één reusachtige familie, duizenden en duizenden familieleden, en iedereen kan over haar beschikken. Hoe noemde ze Jaan, haar man? Nee, gevangenbewaarder. Dat is hij, hij en Garse, liefhebbende cipiers misschien, als je denkt dat zulke lui werkelijk kunnen liefhebben zoals jij of ik. Jaantony houdt onze Gwen in ere en dat mag ook wel, want nu is hij hoog-IJzerjade. Ze is zijn betheyn-gih en als ze sterft of hem verlaat, is hij vry-IJzerjade, een oude man, bespot, met lege handen, zonder stem in de raad. Maar hij onderwerpt haar, hij houdt niet van haar en nu, jaren na Avalon, is ze ouder en wijzer en weet ze waar ze aan toe is.’ Ruark vertrouwde hem dat laatste toe vol ademloze woede, met verbeten mond.

Dirk vroeg weifelend: ‘Dus hij houdt niet van haar?’

‘Zoals jij van je bezit houdt, zo is de verhouding tussen een hoogbonder en zijn betheyn. Dat is een sterke verbintenis, jade-en-zilver, die nooit verbroken kan worden, maar het is er een van verplichting en bezit. Niet van liefde. Als een Kavalaar die al voelt, is dat voor de gekozen broeder, schild en hartsvriend, minnaar en krijgsmakker, de altijd trouwe bron van genot, opvanger van klappen, verlichter van pijn, de sterke band voor het leven.’

‘Teyn,’ zei Dirk, enigszins verdoofd, terwijl zijn gedachten met hem op de loop gingen.

‘Teyn!’ knikte Ruark. ‘De Kavalaren, hoe gewelddadig ook, maken grootse poëzie. Veel daarvan is gewijd aan de teyn, aan de band van ijzer-en-gloeisteen, niets aan die van jade-en-ziÉrer.’

De zaken vielen netjes op hun plaats. ‘Je wilt zeggen,’ begon Dirk, ‘dat zij en Jaan niet van elkaar houden, dat Gwen weinig meer is dan een slavin. En toch gaat ze niet weg?’

Ruarks ronde gezicht liep rood aan. ‘Wéggaan? Baarlijke nonsens! Ze zouden haar alleen maar dwingen om terug te komen. Een hoogbonder moet zijn betheyn vasthouden en beschermen. En de man doden die probeert haar te stelen.’

‘En ze stuurde mij het juweel...’

‘Gwen praat met mij, ik weet het. Wat heeft ze verder voor hoop? De Kavalaren? Jaantony heeft er twee in een duel gedood. Geen Kavalaar zou haar aanraken, en wat zou ze eraan hebben? Ik? Ben ik iemand die hoop biedt?’ Zijn zachte handen gleden langs zijn lichaam en hij verwierp de mogelijkheid vol zelfverachting. ‘Jij, t’Larien, jij bent Gwens hoop, jij die haar iets schuldig bent. Jij die haar eens hebt liefgehad.’

Dirk hoorde zijn eigen stem als vanuit de verte. ‘Ik houd nog steeds van haar,’ zei hij.

‘Goed. Ik denk dat je wel weet dat Gwen... al zou ze het nooit zeggen, toch denk ik... dat ze ook nog steeds iets voor jou voelt. Zoals toen. Zoals ze nooit heeft gedaan voor Jaantony Riv Wolf hoog-IJzerjade Vikary.’

De drank, de vreemde, groene wijn, had meer invloed op hem dan hij gedacht zou hebben. Eén glas maar, een enkel groot glas, en de kamer draaide vreemd om hem heen en Dirk t’Larien had moeite om overeind te blijven en hoorde onmogelijke dingen, en hij begon zich te verwonderen. Wat Ruark zei was onzinnig, dacht hij, maar anderzijds was het veel te zinnig. Hij had alles uitgelegd, werkelijk, het was allemaal zo zonneklaar, en het was ook zonneklaar wat Dirk moest doen. Of niet? De kamer wiebelde, werd donker en toen weer licht, donker en weer licht en Dirk wist het een ogenblik lang heel zeker en het volgende ogenblik weer helemaal niet. Wat moest hij doen? Iets, iets voor Gwen. Hij moest achter de waarheid zien te komen en dan...

Hij bracht een hand naar zijn voorhoofd. Onder zijn krullende grijsbruine haar was het nat van het zweet. Ruark stond abrupt op, zijn gezicht geschrokken. ‘Oh,’ zei de Kimdissi, ‘de wijn heeft je ziek gemaakt! Wat een idioot ben ik! Mijn schuld. Wijn van een andere wereld en een Avalonmaag, ja. Eten helpt, weet je wel. Eten.’ Hij haastte zich weg, waarbij hij langs de plant streek, zodat de zwarte, puntige bladeren op en neer dansten en wiegden.

Dirk zat heel stil. Heel in de verte hoorde hij borden en schalen rinkelen, maar hij sloeg er geen acht op. Zijn voorhoofd, nog steeds bezweet, stond vol denkrimpels, al was denken merkwaardig moeilijk. Alle logica scheen hem te ontglippen en wat zo duidelijk was als wat, werd vaag zodra hij er greep op probeerde te krijgen. Hij beefde, terwijl oude dromen weer tot leven kwamen, terwijl de wurgbomen verdorden voor zijn geestesoog en het Wiel heet en vurig boven de weer opgebloeide hoogtij bossen van Worlorn brandde. Dat kon hij laten gebeuren, hij kon het afdwingen, hij kon het weer doen ontwaken en een einde maken aan de lange zonsondergang en hij zou Jenny, zijn Guinevere, voor altijd naast zich hebben. Ja. Ja!

Toen Ruark terugkwam met vorken en schalen vol zachte kaas, rode knollen en warm vlees, was Dirk gekalmeerd en bekoeld. Hij pakte de schalen aan en at, half in trance, terwijl zijn gastheer tegen hem aan kletste. Morgen, beloofde hij zichzelf. Hij zou ze aan het ontbijt zien, met ze praten, zo veel mogelijk van de waarheid te weten komen. Dan kon hij in actie komen. Morgen.

‘...niet de bedoeling je te beledigen,’ zei Vikary. ‘Je bent geen dwaas, Lorimaar, maar in deze kwestie handel je wel als een dwaas, vind ik.’

Dirk versteende in de deuropening. De zware houten deur die hij zonder nadenken had geopend, zwaaide verder open. Ze keerden zich allemaal naar hem toe, vier paar ogen, Vikary’s ogen het laatst en pas nadat hij zijn zin had afgemaakt. Gwen had hem toen ze de avond tevoren afscheid genomen hadden, gevraagd om te komen ontbijten (alleen hem, aangezien Ruark en de Kavalaren elkaar liever zoveel mogelijk meden), en dit was de juiste tijd, kort na zonsopgang. Maar hij had niet verwacht dit tafereel te zullen aantreffen.

Er waren vier personen in de gewelfde woonkamer. Gwen zat met ongekamd haar en slaapogen op de rand van de lage bank van hout en leer voor de haard met de twee waakzame waterspuwers. Garse Janacek stond vlak achter haar met gekruiste armen en een frons op zijn voorhoofd, terwijl Vikary bij de schoorsteenmantel stond met een onbekende tegenover zich. Alle drie de mannen waren formeel gekleed, en gewapend. Janacek droeg beenkappen en een shirt van zacht antracietgrijze stof met een hoge boord en een dubbele rij zwarte ijzeren knopen op de borst. De rechtermouw van zijn shirt was halverwege afgeknipt om de zware armband van ijzer en dof glanzende gloeisteen zichtbaar te maken. Vikary was ook helemaal in het grijs, maar zonder de rij knopen; de voorkant van zijn shirt had een v-hals tot bijna op zijn riem en op het donkere borsthaar hing een medaillon van jade aan een ijzeren ketting.

De nieuwkomer, de onbekende, was de eerste die Dirk aansprak. Hij stond met zijn rug naar de deur, maar toen de anderen opkeken draaide hij zich om en fronste zijn voorhoofd. Zeker een hoofd groter dan Vikary en Janacek, torende hij hoog boven Dirk uit, zelfs op een paar meter afstand. Hij had een diepbruine huid die heel donker afstak tegen het melkwitte kostuum dat hij droeg onder de strakke plooien van een korte, paarse cape. Grijs haar, met hier en daar wat wit, viel tot op zijn brede schouders en zijn ogen — schilfers obsidiaan in een bruin gezicht, doorgroefd met honderden lijnen en rimpels — waren niet vriendelijk. Zijn stem was dat evenmin. Hij bekeek Dirk vluchtig en zei toen domweg: ‘Eruit.’

‘Wat?’ Terwijl hij het zei, dacht Dirk dat hij geen dommer antwoord had kunnen geven, maar er schoot hem niets anders te binnen.

‘Ik zei: eruit,’ herhaalde de in het wit geklede reus. Net als bij Vikary waren zijn beide onderarmen bloot om de armbanden te tonen; het waren bijna dezelfde, jade-en-zilver om zijn linkerarm en ijzer-en-vuur om zijn rechter. Maar de patronen en zettingen op de armbanden van de onbekende waren heel anders. Het enige wat er precies hetzelfde uitzag, was het wapen op zijn heup.

Vikary kruiste zijn armen precies zo als Janacek al had gedaan. ‘Dit is mijn huis, Lorimaar hoog-Braith. Je hebt het recht niet om grof te doen tegen iemand die hier op mijn uitnodiging komt.’

‘Een uitnodiging waaraan het jou ontbreekt,’ vulde Janacek aan met een venijnig lachje.

Vikary keek naar zijn teyn en schudde fel en krachtig zijn hoofd. Nee. Maar waartegen? Dirk begreep het niet.

‘Ik ben hier omdat ik diep gegriefd ben, Jaantony hoog-IJzer-jade, om in alle ernst met je te praten,’ gromde de in het wit geklede Kavalaar. ‘Moeten wij onderhandelen in aanwezigheid van een buitenstaander?’ Hij wierp opnieuw een fronsende blik op Dirk. ‘Hoe weet ik dat hij geen drogmens is?’

Vikary’s stem was rustig maar beslist toen hij antwoordde: ‘We zijn klaar met onderhandelen, vriend. Ik heb je mijn antwoord gegeven. Mijn betheyn heeft mijn bescherming, en de Kimdissi en deze man ook’ — hij gebaarde naar Dirk en kruiste toen weer zijn armen — ‘en als je een van hen neemt, bereid je er dan op voor om het tegen mij op te nemen.’

Janacek glimlachte. ‘Hij is helemaal geen drogmens,’ zei de broodmagere, rood bebaarde Kavalaar. ‘Dit is Dirk t’Larien, korariel van IJzerjade, of je dat prettig vindt of niet.’ Janacek keerde zich vluchtig naar Dirk toe en stelde de vreemdeling in het wit voor. ‘t’Larien, dit is Lorimaar Rein Wintervos hoog-Braith Ar-kellor.’

‘Een buurman van ons,’ zei Gwen vanaf haar bank, haar eerste bijdrage aan het gesprek. ‘Hij woont ook in Larteyn.’

‘Ver van jullie, IJzerjades,’ zei de andere Kavalaar. Hij was niet gelukkig. Er liep een diepe frons over zijn voorhoofd en zijn zwarte ogen keken vol kille woede van de een naar de ander om ten slotte op Vikary te blijven rusten. ‘Je bent jonger dan ik, Jaantony hoog-IJzerjade en je teyn is nog jonger, en ik ben niet van plan jou en de jouwen in een duel tegemoet te treden. Toch stelt de code zijn eisen, zoals we allebei weten, en geen van ons zou te ver mogen gaan. Jullie jonge hoogbonders gaan vaak tot het randje, heb ik het gevoel, de hoogbonders van IJzerjade het meest en...’

‘En ik het meest van alle hoogbonders van IJzerjade,’ maakte Vikary de zin van de ander af.

Arkellor schudde zijn hoofd. ‘Vroeger, toen ik nog niet droog was achter mijn oren, een kind in de vestigingen van Braith, werd er al geduelleerd zodra iemand een ander alleen maar in de rede viel, zoals jij nu bij mij gedaan hebt. Waarachtig, de oude tijden zijn voorbij. Ik zie de mannen van Hoog Kavalaan voor mijn ogen in slappelingen veranderen.’

‘Jij vindt mij een slappeling?’ vroeg Vikary kalm.

‘Ja en nee, hoog-IJzerjade. Je bent een vreemde man. Je bezit een hardheid die niemand zal ontkennen, en dat is mooi. maar Avalon heeft het stempel van de drogmens op je gedrukt, en sindsdien is er iets van zwakheid en dwaasheid aan je blijven hangen. Ik mag je betheyn-teef niet en ik mag je "vrienden" niet. Was ik maar jonger, dan zou ik me woedend op je storten om je de oude wijsheden van de vestiging weer bij te brengen, de dingen die jij zo makkelijk vergeet.’

‘Daag je ons uit voor een duel?’ vroeg Janacek. ‘Je durft nogal wat te zeggen.’

Vikary ontspande zijn armen en gebaarde terloops met zijn hand. ‘Nee, Garse. Lorimaar hoog-Braith daagt ons niet uit voor een duel. Nietwaar, vriend, hoogbonder?’

Arkellor wachtte een paar tellen te lang met antwoorden. ‘Nee,’ zei hij. ‘Nee, Jaantony hoog-IJzerjade, ik wilde je niet beledigen.’

‘Dat neem ik graag aan,’ zei Vikary glimlachend.

De hoogbonder van Braith lachte niet. ‘Het ga je goed,’ zei hij met tegenzin. Hij liep met grote passen naar de deur, stond net lang genoeg stil om Dirk haastig opzij te laten stappen en vervolgde toen zijn weg, naar buiten en de trappen naar het dak op. De deur viel achter hem dicht.

Dirk liep naar de anderen, maar het tafereel viel snel uiteen. Janacek, die boos keek en zijn hoofd schudde, draaide zich om en verdween gauw naar een andere kamer. Gwen stond op, bleek en geschokt, en Vikary deed een stap naar Dirk toe.

‘Het was niet prettig voor jou om hier getuige van te zijn,’ zei de Kavalaar. ‘Maar misschien heb je er wat van opgestoken. Toch betreur ik je aanwezigheid. Ik zou niet willen dat je net zo gaat denken over Hoog Kavalaan als de Kimdissi.’

‘Ik begreep er niets van,’ zei Dirk. Vikary sloeg een arm om zijn schouder en liep met hem naar de eetkamer, Gwen vlak achter hen. ‘Waar had hij het eigenlijk over?’

‘Oh, over van alles. Ik zal het uitleggen. Maar ik moet me eerst nog voor iets anders verontschuldigen, want het beloofde ontbijt staat nog niet voor je klaar.’ Hij glimlachte.

‘Ik kan wachten.’ Ze liepen de eetkamer in en gingen aan tafel zitten, Gwen nog steeds zwijgend en zorgelijk. ‘Hoe noemde Garse mij?’ vroeg Dirk. ‘Kora en nog wat, wat houdt dat in?’

Vikary leek te aarzelen. ‘Het woord is korariel. Het is een oud Kavalaans woord. De betekenis ervan is door de eeuwen heen veranderd. Tegenwoordig, in deze omgeving en gebruikt door Garse of door mij, betekent het beschermd. Beschermd door ons, door IJzerjade.’

‘Je zou graag willen dat het die betekenis had, Jaan,’ zei Gwen, haar stem scherp en boos. ‘Vertel hem wat het echt betekent!’

Dirk wachtte. Vikary kruiste weer zijn armen en zijn blikken gingen van de een naar de ander. ‘Nou, goed, Gwen, als je erop staat.’ Hij wendde zich weer tot Dirk. ‘De volledige, oorspronkelijke betekenis is: beschermd eigendom. Ik kan alleen maar hopen dat je dat niet als een belediging opvat. Zo is het niet bedoeld. Korariel is een woord voor mensen die geen deel uitmaken van een vestiging, maar toch beschermd en gewaardeerd worden.’

Dirk dacht aan de dingen die Ruark hem de vorige avond verteld had, woorden die vaag tot hem waren doorgedrongen in een nevel van groene wijn. Hij voelde hoe de boosheid als een rijzend rood tij langs zijn hals omhoog kroop en probeerde zich te beheersen. ‘Ik ben er niet aan gewend als bezit beschouwd te worden,’ antwoordde hij op bijtende toon, ‘hoe hoog gewaardeerd ook. En tegen wie word je geacht mij te moeten beschermen?’

‘Tegen Lorimaar en zijn teyn Saanel,’ zei Vikary. Hij boog zich over de tafel en nam Dirks arm in een stevige greep. ‘Garse heeft het woord misschien te haastig gebruikt, t’Larien, maar hem leek het op dat moment ongetwijfeld het juiste, een oud woord voor een oud begrip. Verkeerd — ja, dat zie ik wel in — verkeerd omdat jij een mens bent, een persoon, niemands eigendom. Toch was het een geschikt woord om te gebruiken tegen iemand als Lorimaar hoog-Braith; die begrijpt zulke dingen, en verder maar weinig. Als het je zo ernstig stoort als ik weet dat het Gwen stoort, dan spijt het mij diep dat mijn teyn het gebruikt heeft.’

‘Wel,’ zei Dirk in een poging om redelijk te blijven, ‘ik ben je dankbaar voor de verontschuldiging, maar dat is niet genoeg. Ik weet nog steeds niet wat er aan de hand is. Wie is Lorimaar? Wat wilde hij? En waarom moet ik tegen hem beschermd worden?’

Vikary zuchtte en liet Dirks arm los. ‘Het is niet zo makkelijk om op je vragen te antwoorden. Dan moet ik je over de geschie-

denis van mijn volk vertellen, het weinige dat ik weet en veel waar ik naar heb moeten raden.’ Hij wendde zich tot Gwen. ‘We kunnen eten terwijl we praten, als niemand er iets op tegen heeft. Wil jij wat te eten maken?’

Ze knikte en ging weg. Een paar minuten later kwam ze terug met een groot dienblad, volgeladen met zwart brood, drie soorten kaas en hardgekookte eieren in helblauwe schalen. En bier natuurlijk, Vikary leunde naar voren met zijn ellebogen op het tafelblad. Hij sprak terwijl de anderen aten.

‘Hoog Kavalaan was een gewelddadige wereld,’ zei hij. ‘Het is de oudste buitenwereld, op de Vergeten Kolonie na, en al haar lange geschiedenissen gaan over gevechten. Helaas zijn die geschiedenissen voor een groot deel verzinsels en legenden, vol etnocentrische leugens. Toch werden die verhalen geloofd tot de tijd dat de sterrenschepen weer verschenen, in de tijd na het interregnum.

In de vestigingen van het Ijzer jade-gezelschap werd bijvoorbeeld aan de jongeren verteld dat het universum maar dertig sterren telde met Hoog Kavalaan als middelpunt. Daar is de mensheid ontstaan, toen Kay Ijzersmid en zijn teyn Roland Wolfjade werden geboren uit de paring van een vulkaan met een onweersbui. Vanaf de lippen van de vulkaan liepen ze nog dampend een wereld van monsters en demonen binnen, en jarenlang zwierven ze rond en beleefden ze allerlei avonturen. Ten slotte stuitten ze op een diepe grot onder een berg, en daarin troffen ze twaalf vrouwen aan, de eerste vrouwen ter wereld. De vrouwen waren bang voor de demonen en wilden niet naar buiten komen. Dus gingen Kay en Roland naar binnen, namen de vrouwen met geweld in bezit en maakten eyn-kethi van hen. De grot werd hun vestiging, de vrouwen baarden hen veel zonen en zo begon de Kavalaanse beschaving.

Volgens de verhalen was hun weg omhoog niet makkelijk. De jongens die de eyn-kethi baarden, kwamen allemaal uit het zaad van Kay en Roland voort, heetgebakerd, gevaarlijk en met een sterke wil. Er waren veel ruzies. Eén zoon, de geslepen en boosaardige Johan Koolzwart, had de gewoonte zijn kethi, zijn vestigingsbroeders, in opwellingen van jaloersheid te doden omdat hij niet zo goed kon jagen als zij. In de hoop iets van hun bekwaamheid en kracht te bemachtigen, verviel hij ertoe hun lichamen op te eten. Op een dag trof Roland hem tijdens zo’n schrans-partij aan, en hij joeg het kind de heuvels over, waarbij hij het met een grote dorsvlegel afranselde. Naderhand ging Johan niet meer terug naar Ijzer jade maar stichtte hij in een diepe kolenmijn zijn eigen vestiging en nam een demon tot teyn. Zo ontstonden de kannibalistische hoogbonders van de Diepe Kolenmijnen.

Andere vestigingen werden op dezelfde manier gesticht, hoewel de geschiedenissen van IJzerjade een positiever beeld geven van de andere rebellen dan van Zwarte Johan. Roland en Kay waren harde meesters, niet makkelijk om mee te leven. Shan de Zwaardvechter was bijvoorbeeld een goede, sterke knaap die samen met zijn teyn en betheyn vertrok na een heftige strijd met Kay, die zijn jade-en-zilver niet wilde respecteren. Shan werd de grondlegger van de Shanagate-maatschappij. IJzerjade heeft zijn nageslacht van het begin af aan als volledig menselijk erkend. En zo is het met de meeste grote vestigingen gegaan. De vestigingen die uitstierven, zoals de Diepe Kolenmijnen, verging het in de legende minder goed.

Die legenden zijn wijdverspreid en veel ervan zijn heel verhelderend. Je hebt bijvoorbeeld de geschiedenis van de ongehoorzame kethi. De eerste IJzerjade wist dat de enige geschikte woonplaats voor een mens diep onder de rotsen lag, een stenen veste, een rots of een spelonk. Toch wilden degenen die later kwamen dat niet geloven; de vlakten zagen er in hun naïeve ogen open en uitnodigend uit. Dus trokken ze met eyn-kethi en kinderen weg en bouwden grote steden. Dat was hun dwaasheid. Er viel vuur van de hemel om hen te vernietigen. De torens die ze gebouwd hadden smolten en stortten in, de stedelingen verbrandden. De overlevenden vluchtten in paniek onder de grond waar de vlammen hen niet konden bereiken. En toen hun eyn-kethi hun weer kinderen baarden waren het demonen, geen mensen. Soms vraten ze zichzelf een weg uit de baarmoeder.’

Vikary pauzeerde even en nam een slok uit zijn kroes. Dirk, die bijna klaar was met zijn ontbijt, schoof een paar kaaskruimels doelloos over zijn bord heen en weer en fronste zijn voorhoofd. ‘Dat is allemaal heel fascinerend, maar ik vrees dat ik het verband niet zie.’

Vikary dronk opnieuw en nam snel een hap kaas. ‘Geduld,’ zei hij.

‘Dirk,’ zei Gwen droogjes, ‘de geschiedenissen van de vier overlevende vestigingscoalities verschillen in velerlei opzicht, maar over twee belangrijke zaken zijn ze het eens. En dat zijn de mijlpalen in de Kavalaanse mythologie. Ze hebben allemaal een versie van dat laatste verhaal — het branden van de steden. Dat wordt de Tijd van Vuur en Demonen genoemd. Een latere geschiedenis, de Smartelijke Pest, wordt praktisch woordelijk in iedere vestiging herhaald.’

‘Zeker,’ zei Vikary. ‘Deze verhalen waren de enige gegevens uit de oude tijden waarop ik mijn werk kon baseren. Tegen de tijd dat ik geboren werd, geloofde geen enkele zinnige Kavalaar daar een woord meer van.’

Gwen kuchte beleefd.

Vikary keek glimlachend naar haar. ‘Ja, Gwen corrigeert mij.’ zei hij. ‘Enkele zinnige Kavalaren geloofden er wel iets van.’ Hij vervolgde: ‘Toch hadden de twijfelaars niets anders om te geloven, geen alternatieve waarheid om zich aan vast te klampen. De meesten van hen kon het ook niets schelen. Toen het ruimte verkeer werd hervat en de Wolfmensen en Toberianen en later de Kimdissi naar Hoog Kavalaan kwamen, stelden ze vast dat wij graag de verloren gegane kunst van de technologie van hen wilden leren, en die onderwezen ze ons in ruil voor onze edelstenen en zware metalen. Algauw hadden we ruimteschepen, maar nog steeds geen geschiedenis.’ Hij glimlachte. ‘Wat we nu aan waarheid bezitten heb ik gevonden tijdens mijn studies op Avalon. Het was bepaald niet veel, maar toch genoeg. Opgeslagen in de grote databanken van de Academie trof ik documenten van de oorspronkelijke kolonisatie van Hoog Kavalaan aan.

Het was tamelijk laat in de Dubbele Oorlog. Een groep pioniers vertrok van Tara naar een wereld achter de Sluier der Verlokking, waar ze veilig hoopten te zijn voor de Hrangans en hun slaven-rassen. De computers geven aan dat ze daar een tijdlang in slaagden. Ze ontdekten een planeet, ruig en hard, maar rijk. Ze stichtten er snel een kolonie op hoog niveau en bestonden van de mijnbouw. Er zijn gegevens over een handel tussen Tara en de kolonie voor een periode van ongeveer twintig jaar; toen verdween de planeet achter de Sluier der Verlokking plotseling uit de geschiedenis der mensheid. Tara besteedde er nauwelijks aandacht aan. Dat waren de wreedste jaren van de oorlog.’

‘En jij denkt dat die planeet Hoog Kavalaan was?’ vroeg Dirk.

‘Dat is een vaststaand feit,’ antwoordde Vikary. De coördinaten kloppen, net als andere fascinerende stukjes informatie. De kolonie werd Cavanaugh genoemd, om maar een voorbeeld té noemen. Misschien nog intrigerender is de ontdekking dat de leider van de eerste expeditie een ruimteschipkapitein was die Kay Smith heette. Een vrouw.’

Gwen glimlachte fijntjes.

‘Er was nog iets anders wat ik ontdekt heb,’ ging Vikary verder, ‘geheel bij toeval. Zoals je weet zijn de meeste buitenwerelden nooit bij de Dubbele Oorlog betrokken geweest. De Margebeschavingen zijn kinderen van de ineenstorting of dateren zelfs van daarna. Geen enkele Kavalaar had ooit een Hrangan gezien, laat staan een van de verschillende slavenrassen. Ik ook niet, totdat ik op Avalon kwam en mij ging interesseren voor de bredere aspecten van de menselijke geschiedenis. Toen, in een van de verslagen over de strijd in de wirrewar, had ik het geluk op illustraties van de verschillende halfbewuste slaven te stuiten die de Hrangans gebruikten als stoottroepen op werelden die ze hun eigen onmiddellijke aandacht niet waardig achtten. Als man van de wirrewar, Dirk, ben je ongetwijfeld op de hoogte van deze wezensvreemde rassen. De nachtwezens, de Hruun, onmetelijk sterke en woeste krijgers van een wereld met hoge zwaartekracht, die over goed infrarood-zicht beschikken. Gevleugelde dactyloïden die hun naam danken aan een toevallige gelijkenis met een beest uit de menselijke prehistorie. En de allerergsten, de githyanki, de zielzuigers met hun vreselijke psionische krachten.’

Dirk knikte. ‘Ik heb op mijn reizen wel eens een of twee Hruun gezien. De andere soorten zijn bijna uitgestorven, nietwaar?’

‘Misschien,’ zei Vikary. ‘Ik keek heel lang naar de illustraties die ik had gevonden en zocht ze telkens weer op. Er was iets mee wat me verontrustte. Eindelijk kwam ik achter de waarheid. De Hruun, de dactyloïden, de githyanki — ze vertoonden allemaal een vage gelijkenis met de waterspuwers die naast de deur van iedere Kavalaanse woning zitten. Ze waren de demonen van onze mythencyclus, Dirk!’

Vikary stond op en begon langzaam de kamer op en neer te stappen, nog steeds sprekend, zijn stem effen en beheerst; alleen zijn manier van lopen verried zijn opwinding. ‘Toen Gwen en ik terugkwamen naar IJzerjade heb ik mijn theorie naar voren gebracht, gebaseerd op de oude legenden, de Demonenzang-cyclus van de grote dichter en avonturier Jamis-Leeuw Tahl en de databanken van de Academie. Denk je eens in: daar ligt de kolonie Cavanaugh, met zijn steden op de vlakten en zijn vergevorderde mijnbouw. Door middel van een nucleair bombardement maken de Hrangans de steden met de grond gelijk. Er zijn alleen nog overlevenden in de diepe schuilplaatsen en in de wildernis, in de mijnen. Om zich de planeet toe te eigenen, brengen de Hrangans er contingenten van hun slavenrassen naartoe. Dan vertrekken ze, om een eeuw lang niet terug te komen. De mijnen worden de eerste vestigingen, andere worden later gebouwd, diep uitgehouwen in het gesteente. Omdat hun steden verdwenen zijn, vallen de mijnwerkers terug tot een primitievere technologie en ontwikkelen ze al gauw een strenge, op overleving gerichte cultuur. Generaties lang bestrijden ze de slavenrassen en elkaar. Tegelijkertijd beginnen zich onder de radioactieve ruïnes van de steden menselijke mutaties te ontwikkelen...’

Nu stond Dirk op. ‘Jaan,’ zei hij.

Vikary stopte met heen en weer lopen en draaide zich met een frons om.

‘Ik heb verdomd geduldig geluisterd,’ zei Dirk. ‘Ik begrijp dat dit voor jou allemaal van groot belang is. Het hoort bij je werk. Maar ik wil een paar antwoorden en die wil ik nu.’ Hij stak zijn hand op en telde de vragen af op zijn vingers. ‘Wie is Lorimaar? Wat wilde hij? En waarom moet ik tegen hem beschermd worden?’

Gwen stond ook op. ‘Dirk,’ zei ze, ‘Jaan schetst je alleen maar de achtergrond die je nodig hebt om het te begrijpen. Wees niet zo...’

‘Nee!’ Vikary legde haar met een handgebaar het zwijgen op. ‘Nee, t’Larien heeft gelijk, telkens als ik over deze dingen praat, word ik te enthousiast.’ En tegen Dirk: ‘Dan zal ik je een recht-

streeks antwoord geven. Lorimaar is een heel traditionele Kavalaar, zo traditioneel dat hij zelfs op Hoog Kavalaan uit de toon valt. Hij is een figuur van een andere generatie. Weet je nog, gisterochtend, toen ik je mijn speld gaf om te dragen en Garse en ik ons allebei zorgen maakten over je veiligheid na het invallen van het donker?’

Dirk knikte. Zijn hand kwam omhoog en hij betastte de kleine speld, keurig bevestigd op zijn kraag. ‘Ja.’

‘Lorimaar hoog-Braith en anderen zoals hij zijn de oorzaak van onze bezorgdheid, t’Larien. De redenen zijn niet zo makkelijk te vertellen.’

‘Laat mij het doen,’ zei Gwen. ‘Luister, Dirk. De hoogbonds-Kavalaren, de mensen van de vestigingen, hebben elkaar door de eeuwen heen altijd gerespecteerd — o, ze vochten en voerden oorlog met elkaar, zelfs zo hevig dat er zo’n twintig vestigingen en coalities volledig werden uitgeroeid, zodat ten slotte alleen de vier grote van tegenwoordig zijn overgebleven. Toch erkenden ze elkaar als mensen, onderworpen aan de regels van de oorlogvoering en de Kavalaanse duelleercode. Maar er waren nog anderen, moet je weten, eenlingen, in de bergen, volk dat leefde onder de ruïnes van de steden, landbouwers. Het is maar giswerk — van Jaan en mij — maar het punt is dat dit volk beeft bestaan: overlevenden buiten de mijnwerkerskampen waaruit de vestigingen ontstonden, overlevenden die door de hoogbonders niet als mannen en vrouwen erkend werden. Jaan heeft iets uit die hele geschiedenis weggelaten, zie je — oh, zit niet zo te wiebelen, ik weet dat het een lang verhaal was, maar het was belangrijk. Herinner je je dat hele stuk over de Hrangaanse slavenrassen die overeenkwamen met de drie demonen uit de Kavalaanse mythen? Nou, het enige probleem daarmee is dat er drie slavenrassen zijn, maar vier soorten demonen. De ergste en kwaadaardigste demonen waren de drogmensen.’

Dirk fronste zijn voorhoofd. ‘Drogmensen. Lorimaar noemde mij een drogmens. Ik dacht al dat het zoiets betekende als niet-mens.’

‘Nee,’ zei Gwen, ‘Niet-mens is een gewone term, drogmens is uniek voor Hoog Kavalaan. Gedaanteverwisselaars, zeggen de legenden, weervolk en leugenaars. Ze kunnen iedere gedaante aannemen, in de meeste gevallen die van mensen, en ze proberen de vestigingen te infiltreren. Eenmaal binnen, vermomd als mensen, kunnen ze in het geheim toeslaan en doden.

Die andere overlevenden — de boeren, de bergfamilies, de mutanten en de misvormden, de andere mensen op Cavanaugh — dat waren de drogmensen, het weervolk. Ze mochten zich niet overgeven, de oorlogsregels golden niet voor hen. De Kavalaren roeiden hen uit, ze beschouwden geen van hen ooit als menselijk. Het waren wezensvreemde dieren. Eeuwen later werd er voor de sport gejaagd op degenen die nog over waren. De mannen van de vestigingen jaagden altijd in paren, teyn-en-teyn, zodat elk van hen kon instaan voor de identiteit van de ander als ze terugkeerden.’

Dirk keek geschokt. ‘Is dat nog steeds zo?’

Gwen haalde haar schouders op. ‘Zelden. Moderne Kavalaren erkennen de zonden van hun geschiedenis. Zelfs voordat de ruimteschepen kwamen hadden de progressiefste coalities, het IJzer-jadegezelschap en Roodstaal, het gevangennemen van drogmensen al verboden. De jagers hadden een gewoonte. Als ze een drogmens om welke reden dan ook niet onmiddellijk wilden doden maar hem als persoonlijke prooi voor later wilden reserveren, brandmerkten ze hem als korariel, en dan raakte niemand hem aan op straffe van een duel. De kethi van IJzerjade en Roodstaal trokken erop uit en spoorden alle drogmensen op die ze maar konden vinden, brachten hen in dorpen onder en probeerden hen uit de verwildering waarin ze vervallen waren weer tot beschaving te brengen. Iedereen die ze te pakken kregen, noemden ze korariel. Daar ontstond een korte oorlog over, IJzerjade tegen Shanagate. IJzerjade won en korariel werd een nieuw begrip, beschermd eigendom.’

‘En Lorimaar?’ vroeg Dirk. ‘Wat is zijn rol hierin?’

Ze glimlachte venijnig, wat hem even aan Janacek deed denken. ‘In elke cultuur resteren er wat hardnekkige types, ware gelovigen en fundamentalisten. Braith is de conservatiefste coalitie, en ongeveer een tiende daarvan — naar schatting van Jaan — gelooft nog in drogmensen. Meestal zijn het jagers, die het willen geloven, en bijna allemaal mensen van Braith. Lorimaar, zijn teyn en een handvol van zijn kethi zijn hier om te jagen. Er zijn hier meer soorten wild dan op Hoog Kavalaan en niemand legt je hier jachtwetten op. Eigenlijk zijn er geen regels. De Festivalovereenkomsten zijn allang verlopen. Lorimaar kan doden waar hij zin in heeft.’

‘Mensen inbegrepen,’ merkte Dirk op.

‘Als ze die kunnen vinden,’ zei ze. ‘Larteyn heeft twintig burgers, geloof ik — met jou erbij eenëntwintig. Wij, een dichter genaamd Kirak Roodstaal Cavis, die in een oude wachttoren woont, en dan een paar legitieme jagers van Shanagate. De rest komt van Braith. Ze jagen op drogmensen en op ander wild, als ze geen drogmensen kunnen vinden. Hoofdzakelijk een generatie ouder dan Jaan, en nogal bloeddorstig. Behalve uit verhalen die in hun families de ronde doen en misschien wat ongeoorloofde slachtpartijen in de Lameraanheuvels, is alles wat ze van de oude jacht weten uit de legenden afkomstig. Ze barsten allemaal van de tradities en frustraties.’ Ze lachte.

‘En dat gaat gewoon door? Niemand doet er iets tegen?’

Jaan Vikary vouwde zijn armen. ‘Ik moet je een bekentenis doen, t’Larien,’ zei hij ernstig. ‘We hebben gisteren tegen je gelogen, Garse en ik, toen je ons vroeg waarom we hier waren. In feite was ik degene die loog. Garse sprak per slot nog half de waarheid — dat we Gwen moeten beschermen. Ze komt van een andere wereld, ze is geen Kavalaanse en de mensen van Braith zouden haar zonder de bescherming van IJzerjade graag doden als drogmens. Datzelfde geldt voor Arkin Ruark die hier niets van weet, niet eens dat hij onze bescherming geniet. Toch is dat zo. Hij is ook korariel van IJzerjade.

Onze redenen om hier te zijn reiken echter verder. Het was van wezenlijk belang dat ik Hoog Kavalaan verliet toen ik dat deed. Toen ik mijn erenamen aannam en mijn theorieën publiceerde, werd ik tegelijkertijd heel belangrijk, een gevierd lid van de hoog-bondsraad, en zeer gehaat. Menige gelovige voelde zich persoonlijk beledigd door mijn bewering dat Kay Ijzersmid een vrouw was. Ik ben alleen al om die bewering zes keer uitgedaagd. In het laatste duel heeft Garse een man gedood terwijl ik zijn teyn zo hevig verwondde dat hij nooit meer zal kunnen lopen. Ik wilde niet dat dat zo door zou gaan. Op Worlorn waren geen vijanden, leek het. Op mijn aandringen zond de raad van IJzerjade Gwen hierheen voor haar ecologisch project.

Maar tegelijkertijd kwam ik op de hoogte van Lorimaars activiteiten hier. Hij had zijn eerste jachttrofee al binnen en dat gerucht was tot Braith doorgedrongen, en daarna tot ons. Garse en ik hebben de zaak besproken en wij besloten er een eind aan te maken. De situatie is buitengewoon explosief. Als de Kimdissi erachter komen dat de Kavalaren weer op drogmensen jagen, zullen ze dat nieuws grif in alle buitenwerelden verspreiden. Tussen Kimdiss en Hoog Kavalaan bestaat weinig sympathie, zoals je misschien weet. Wij zijn niet bang voor de Kimdissi zelf, die een religie en een filosofie aanhangen die even vreedzaam is als die van de Emereli. Andere Margewerelden zijn gevaarlijker. De Wolfmensen zijn altijd wispelturig en onberekenbaar; de Toberianen zouden wel eens een eind kunnen maken aan hun handelsovereenkomsten als ze te weten komen dat er Kavalaren op hun achtergebleven toeristen jagen. Misschien zou zelfs Avalon zich tegen ons keren als het nieuws zich tot achter de Sluier zou verspreiden, en dan zouden wij van de Academie worden geweerd. Die risico’s kunnen we niet nemen. Lorimaar en zijn kameraden zal dat een zorg zijn en de vestigingsraden kunnen niets doen. Ze hebben hier niets te vertellen en alleen IJzerjade bekommert zich ook maar enigszins om gebeurtenissen die lichtjaren verwijderd op een stervende wereld plaatsvinden. Daarom treden alleen Garse en ik op tegen de jagers van Braith.

Tot nu toe is het nog niet tot een openlijk conflict gekomen. We reizen zo ver weg als we kunnen en bezoeken alle steden, op zoek naar mensen die nog op Worlorn zijn. Die paar die we vinden, maken wij korariel. Dat zijn er tot nog toe maar weinig — een verwilderd kind, zoekgeraakt tijdens het Festival, een paar Wolfmensen die in Haapala’s stad waren blijven hangen en een ijzerhoorn jager van Tara. Aan elk van hen geef ik een bewijs van mijn respect’ — hij glimlachte — ‘een kleine, zwarte speld van ijzer in de vorm van een banshee. Het is een waarschuwingssignaal voor een jager die te dichtbij komt. Als ze iemand die zo’n speld draagt te na komen, een van mijn korariel, dan zou dat een belediging zijn die leidt tot een duel. Lorimaar kan wel schelden en tieren, maar hij zal niet met ons duelleren. Dat zou zijn dood zijn.’

‘Ik begrijp het,’ zei Dirk. Hij voelde met zijn hand aan zijn kraag, haalde de kleine, ijzeren speld eraf en gooide hem op tafel tussen de resten van hun ontbijt. ‘Nou, dat is aardig, maar je kunt je speldje houden. Ik ben niemands eigendom. Ik zorg al heel lang voor mezelf en dat kan ik gewoon blijven doen.’

Vikary fronste zijn voorhoofd. ‘Gwen,’ zei hij, ‘kun jij hem er niet van overtuigen dat het veiliger zou zijn als...’

‘Nee,’ zei ze scherp. ‘Ik stel op prijs wat je probeert te doen, Jaan, dat weet je. Maar ik begrijp hoe Dirk zich voelt. Ik vind het ook niet prettig om beschermd te worden en ik weiger iemands eigendom te zijn.’ Haar toon was kortaf en beslist.

Vikary keek hen hulpeloos aan. ‘Goed,’ zei hij. Hij pakte de door Dirk afgedankte speld op. ‘Ik moet je nog iets vertellen, t’Larien. Wij hebben meer succes in het vinden van mensen dan de Braiths, domweg omdat wij de steden afzoeken terwijl zij in de bossen jagen, hopeloze gewoontedieren als ze zijn. Ze vinden zelden iemand in de wildernis. Tot nu toe hadden ze er geen flauw idee van wat Garse en ik deden. Maar vanmorgen kwam Lorimaar hoog-Braith op hoge poten naar me toe omdat hij de vorige dag, toen hij met zijn teyn aan het jagen was, een geschikte prooi had ontdekt maar ervan weerhouden was om die af te schieten.

De prooi die hij achternazat was een man op een luchtschuiver die in zijn eentje boven de bergen vloog.’ Hij hield de banshee-speld omhoog. ‘Zonder dit ding,’ zei hij, ‘zou hij je gedwongen hebben te landen of je uit de lucht hebben geschoten met zijn lasergeweer. Hij zou je opgejaagd hebben door de wildernis en je ten slotte hebben gedood.’ Hij stopte de speld in zijn zak, keek Dirk wel een minuut lang veelbetekenend aan en liet hen vervolgens alleen.

4

‘Het is wel ongelukkig dat je vanmorgen op Lorimaar moest stuiten,’ zei Gwen nadat Jaan was weggegaan. ‘Er was geen reden waarom jij erbij betrokken zou raken en ik had gehoopt je al de gruwelijke details te besparen. Ik hoop dat je dit als vertrouwelijk blijft beschouwen, ook wanneer je Worlorn weer hebt verlaten. Laat Jaan en Garse maar voor die lui van Braith zorgen. Verder zal toch geen mens iets doen behalve erover kletsen en onschuldige mensen op Hoog Kavalaan belasteren. Vertel het vooral niet aan Arkin! Hij veracht de Kavalaren en hij zou binnen de kortste keren naar Kimdiss vertrokken zijn.’ Ze stond op. ‘Voor vandaag zou ik willen voorstellen om over leukere dingen te praten. We hebben maar weinig tijd voor elkaar; ik kan alleen je gids zijn zolang mijn werk dat toelaat. Er is geen reden om die slagers van Braith de weinige dagen die we hebben te laten bederven.’

‘Zo is dat,’ antwoordde Dirk, die het haar graag naar de zin wilde maken maar nog steeds geschokt was door de kwestie met Lorimaar en zijn drogmensen. ‘Heb je een plan?’

‘Ik zou je weer mee kunnen nemen naar de bossen,’ zei Gwen. ‘Ze zijn ontzettend uitgestrekt en in de wildernis zijn honderden fascinerende dingen te zien: meren vol vissen die groter zijn dan wij, insectenhopen, hoger dan dit gebouw, gemaakt door beestjes die kleiner zijn dan je pinknagel, een ongelofelijk grottensysteem dat Jaan achter de bergrug heeft ontdekt — hij is een geboren grotonderzoeker, Jaan. Toch denk ik dat we het vandaag wat voorzichtiger aan moeten doen. We kunnen beter niet teveel zout in Lorimaars wond strooien, anders zullen hij en zijn dikke teyn misschien jacht op ons maken en Jaan aan hun laars lappen. Vandaag zal ik je de steden laten zien. Die hebben ook een speciale bekoring en een soort macabere schoonheid. Zoals Jaan al zei, heeft Lorimaar er nog niet aan gedacht om daar te gaan jagen.’

‘Goed,’ zei Dirk, weinig enthousiast.

Gwen kleedde zich vlug aan en nam hem mee naar het dak. De luchtschuivers lagen nog op dezelfde plaats waar ze die de vorige dag hadden achtergelaten. Dirk boog zich voorover om ze op te rapen maar Gwen nam hem de glanzende metalen platen uit handen en borg ze op achter in de grijze manta-luchtwagen. Toen pakte ze de vlieglaarzen en bedieningsapparatuur en gooide die erachteraan. ‘Geen schuivers vandaag,’ zei ze. ‘Daar gaan we te ver weg voor.’

Dirk knikte en allebei hesen ze zich over de vleugels van de wagen op de voorste plaatsen. Worlorns hemel gaf hem een gevoel alsof hij net terugkwam van een expeditie, in plaats van eraan te beginnen.

De wind gierde wild om de luchtwagen en Dirk nam een ogenblik de stuurknuppel over, zodat Gwen haar lange zwarte haren in een staart kon binden. Zijn eigen grijsbruine haardos waaierde dwaas alle kanten op toen ze door de lucht zoefden, maar zijn gedachten namen hem zo in beslag dat hij het nauwelijks merkte, laat staan dat het hem hinderde.

Gwen koerste hoog over de bergrug heen in zuidelijke richting. De vredige Meent met zijn vriendelijke, grazige heuvels en kronkelende rivieren strekte zich rechts van hen tot de horizon uit. Links in de verte, waar de bergen lager werden, konden ze de rand van de wildernis onderscheiden. De door de wurgers geteisterde gedeelten vielen duidelijk op, zelfs vanaf deze hoogte, een gele kanker die in het donkere groen om zich heen greep. Ze vlogen bijna een uur zonder iets te zeggen, Dirk in gedachten verzonken, in een vruchteloze poging alles wat hij had gehoord logisch met elkaar in verband te brengen. Tot Gwen ten slotte van opzij geamuseerd naar hem keek. ‘Ik houd ervan om een luchtwagen te besturen,’ zei ze. ‘Zelfs deze. Het geeft me een gevoel van vrijheid en zuiverheid, los van alle problemen daar beneden. Begrijp je wat ik bedoel?’

Dirk knikte. ‘Ja. Je bent niet de eerste die dat zegt. Heel veel mensen kennen dat gevoel, ik ook.’

‘Ja,’ zei ze. ‘Ik nam je meestal mee uit vliegen, weet je nog? Op Avalon? Dan vlogen we uren achter elkaar, die ene keer van ’s morgens vroeg tot het donker. En jij zat naast me, een arm uit het raampje, en je staarde in de verte met die dromerige uitdrukking op je gezicht.’ Ze glimlachte weer.

Hij wist het nog. Die tochtjes waren heel bijzonder geweest. Ze praatten nooit veel, keken elkaar af en toe alleen maar even aan en als hun blikken elkaar kruisten, grijnsden ze. Het was onvermijdelijk; hoe hard hij er ook tegen had gevochten, die grijns was altijd gekomen. Maar nu leek het allemaal zo vreselijk lang geleden, en voorgoed voorbij.

‘Waarom dacht je daar ineens aan?’ vroeg hij.

‘Door jou,’ antwoordde ze en gebaarde: ‘Zoals je daar zit, slungelig, met een hand buitenboord bungelend. Ach, Dirk, je houdt me voor de gek. Ik denk dat je dat met opzet hebt gedaan, zodat ik wel aan Avalon moest denken en lachen, en je weer zou willen omhelzen. Bah!’

Ze lachten samen.

Dirk boog zich bijna zonder na te denken naar haar toe en sloeg een arm om haar heen. Een ogenblik keek ze hem aan; toen haalde ze even haar schouders op, en de spanning op haar gezicht loste op in een zucht van berusting en ten slotte een toegeeflijk lachje. Ze weerde hem niet af.

Ze gingen de steden bekijken.

De stad die ze ’s morgens bezochten was een visioen van zachte pastelkleuren, gelegen in een weidse, groene vallei. Gwen parkeerde de luchtwagen midden op een van de terrasvormige pleinen en een uur lang slenterden ze over de brede boulevards. Het was een elegante stad, opgetrokken uit fijn geaderd roze marmer en blanke steen. De straten waren breed en kronkelig; de gebouwen lage en ogenschijnlijk breekbare structuren van gepolitoerd hout en gebrandschilderd glas. Overal troffen ze kleine parken en ruime winkelcentra aan, en overal kunst: beelden, schilderijen, beschilderde trottoirs en muren, rotstuinen en levende boomsculpturen.

Maar nu waren de parken verlaten en overwoekerd en het blauwgroene gras was verwilderd. Zwart gedierte kroop over de stoepen. De meeste sokkels aan de randen van de parken waren leeg en de boomsculpturen waren uitgegroeid tot groteske vormen waarvan hun scheppers nooit hadden kunnen dromen.

Een trage blauwe rivier verdeelde de stad in vele stukken; de loop ervan was even slingerend en bochtig als de straten langs zijn oevers. Gwen en Dirk zaten een poosje aan de rand van het water in de schaduw van een rijkversierde houten voetbrug naar de weerschijn van de Dikke Duivel te kijken, die rood en traag over het water golfde. En ondertussen vertelde Gwen hem hoe de stad vroeger was geweest, in de dagen van het Festival, voordat ze naar Worlorn waren gekomen. De mensen van Kimdiss hadden haar gebouwd, zei ze, en ze noemden haar de Twaalfde Droom.

Misschien droomde de stad nu. Als dat zo was, zou die slaap eeuwig duren. De gewelfde hallen galmden hol, de tuinen waren grimmige woestenijen die spoedig in begraafplaatsen zouden veranderen. Waar vrolijk gelach eens de straten had gevuld, was nu nog slechts het ritselen van dode bladeren in de wind te horen. Als Larteyn een stervende stad was, peinsde Dirk, terwijl hij daar onderaan de brug zat, dan was de Twaalfde Droom al dood.

‘In deze stad wilde Arkin onze uitvalsbasis vestigen,’ zei Gwen. ‘Maar daar hebben wij een stokje voor gestoken. Als hij en ik gingen samenwerken, lag het voor de hand om in dezelfde stad te gaan wonen, en Arkin wilde dat het hier zou zijn. Maar ik was daartegen, en ik ben er niet zeker van of hij mij dat ooit vergeven heeft. De Kavalaren hebben van hun stad een vesting gemaakt, de Kimdissi hebben hier een kunstwerk opgetrokken. Het was hier vroeger nog veel mooier, heb ik begrepen. Ze ontmantelden de mooiste gebouwen en namen de prachtigste beelden mee toen het Festival op zijn einde liep.’

‘Jij koos voor Larteyn?’ vroeg Dirk, ‘om daar te wonen?’

Ze schudde haar hoofd. Haar haren, die nu loshingen, dansten zachtjes en vervulden Dirk met een glimlach. ‘Nee,’ zei ze. ‘Jaan wilde dat, en Garse. Ik — nou ja, ik vrees dat ik ook niet voor de Twaalfde Droom koos. Ik had hier nooit kunnen leven. De geur van verrotting is te sterk. Ik ben het eens met Keats, weet je. Er is niets wat zo verdrietig maakt als stervende schoonheid. Er was hier meer moois dan er ooit in Larteyn is geweest, hoewel Jaan boos zou zijn als hij me dat hoorde zeggen. Dus is deze plaats ook veel triester. Afgezien daarvan is er in Larteyn nog enig gezelschap, al bestaat dat hoofdzakelijk uit Lorimaar en consorten. Hier zijn alleen maar spoken achtergebleven.’

Dirk keek uit over het water, waar de grote rode zon, leeggelopen en gevangen, griezelig op en neer deinde op de langzaam rimpelende golven. En hij kon de spoken waar ze over sprak bijna zien; fantomen die zich op beide oevers verdrongen en klaagliederen zongen over wat al lang verloren was. En hij zag nog een ander spook, dat van hem alleen was: een schipper van Braque die met behulp van een lange, zwarte vaarboom de rivier afzakte. Hij kwam om Dirk op te halen. De zwarte boot die hij voortbewoog lag diep in het water, helemaal vol van leegte.

Hij stond op en trok Gwen mee, zonder iets anders te zeggen dan dat hij verder wilde gaan. En ze vluchtten voor de geesten, terug naar het plein waar de grijze luchtwagen wachtte.

Daarna stegen ze weer op voor een tweede intermezzo van wind, lucht en stille gedachten. Gwen vloog verder naar het zuiden en toen naar het oosten. Dirk staarde en piekerde en zweeg. Bij tussenpozen keek ze hem aan, en dan moest ze onwillekeurig glimlachen.

Ten slotte kwamen ze bij de zee.

De stad die ze ’s middags bezochten was gebouwd langs de kust van een onregelmatige baai waar donkergroene golven tegen de rottende kaden braken. Deze plaats heette vroeger Moscel-aan-Zee, vertelde Gwen terwijl ze in spiralen laag boven de stad cirkelden. Hoewel deze stad tegelijk met de andere op Worlorn was ontstaan, ademde ze een sfeer van oudheid. De straten van Moscel waren hobbelig en geplaveid met klinkers en kronkelden als slangen tussen hellende torens van veelkleurige baksteen door. Dit was een bakstenen stad. Blauwe stenen, rode stenen, gele, groene, oranje; beschilderde, gestreepte en gespikkelde stenen, samengevoegd met mortel zo zwart als obsidiaan, of rood als de Duivel erboven, op elkaar gesmeten in waanzinnig vloekende patronen. Nog bonter was het beschilderde canvas van de luifels boven de marktkramen die de warrige straten nog flankeerden en geheel verlaten langs de uitgestorven houten pieren stonden.

Ze landden op een pier die er steviger uitzag dan de meeste andere, luisterden een poosje naar de brekende golven en slenterden toen de stad in. Niets dan leegte en stof. Door de lege straten blies de wind, de koepels en uivormige torens waren verlaten en de ronde, rode zon erboven overspoelde alle eens zo vrolijke kleuren. De bakstenen verbrokkelden ook; alles zat onder het stof, veelkleurig en verstikkend. Moscel was geen degelijk gebouwde stad, en nu net zo dood als de Twaalfde Droom.

‘Het is primitief,’ zei Dirk temidden van de ruïnes. Op een punt waar twee stegen samenkwamen, was een diepe put geslagen met een stenen rand erom. Beneden zagen ze zwart water klateren. ‘Alles heeft iets preruimtelijks, en de cultuur geeft dezelfde signalen af. Braque is net zo, maar niet in die mate. Op Braque is nog iets bewaard gebleven van de oude technologie, stukjes en beetjes die niet door hun religie verboden zijn. Maar het komt mij voor dat Moscel nooit iets heeft gehad.’

Ze knikte en liet haar hand voorzichtig over de rand van de put glijden, waardoor een stroom van stof en kiezelstenen in het donkere gat stortte. De armband van jade-en-zilver om haar linkerarm glansde dof en trok opnieuw Dirks aandacht. En weer verwonderde hij zich. Wat was het nu eigenlijk? Een slavenband of een bewijs van liefde? Wat? Maar hij zette de gedachte van zich af; hij wilde daar liever niet bij stilstaan.

‘De bouwers van Moscel bezaten maar heel weinig,’ zei Gwen. ‘Ze kwamen uit de Vergeten Kolonie die door andere buitenwerelders soms ook Letheland wordt genoemd, maar voor haar eigen bewoners altijd Aarde heet. Op Hoog Kavalaan worden die mensen het Verloren Volk genoemd. Wie ze zijn, hoe ze op hun wereld terecht zijn gekomen en waarvandaan...’ Ze glimlachte en haalde haar schouders op. ‘Niemand weet het. Ze waren hier eerder dan de Kavalaren en misschien zelfs voor de Mao Tse Toeng, die bekend staat als het eerste door mensen bemande ruimteschip dat de Sluier der Verlokking heeft doorbroken. De ouderwetse Kavalaren zijn ervan overtuigd dat het hele Verloren Volk bestaat uit drogmensen en demonen van Hrangan; zelf hebben ze bewezen dat ze zich kunnen vermengen met andere menselijke bevolkingen van beter bekende werelden. Maar de Vergeten Kolonie is vooral een eenzelvige planeet met weinig belangstelling voor de rest van de ruimte. Ze hebben een beschaving uit het Bronzen Tijdperk. De meesten zijn vissers, tevreden met hun bestaan.’

‘Het verbaast me dat ze dan hierheen gekomen zijn,’ zei Dirk, ‘en de moeite hebben genomen om een stad te bouwen.’

‘Oh,’ zei ze, glimlachend, terwijl ze nog meer afbrokkelende stukjes steen lospeuterde die zachtjes in de put plonsden. ‘Maar iedereen moest een stad bouwen, alle veertien beschavingen van de buitenwerelden. Dat was de opzet. Wolfheim had de Vergeten Kolonie een paar eeuwen geleden ontdekt en dus haalden Wolfheim en Tober samen het Verloren Volk hierheen. Ze hadden zelf geen ruimteschepen. Zoals ze op hun eigen wereld een vissersvolk waren, werden ze dat hier ook. Weer was het Wolfheim, samen met de Wereld van de Zwarte Wijnoceaan, die de zeeën voor hen van vis voorzag. Ze visten met geweven netten vanuit kleine bootjes; tengere, zwarte mannen en vrouwen, naakt tot aan hun middel. En ze bakten hun vangsten op open vuren voor de toeristen. Ze hadden barden en straatzangers om de straatjes op te vrolijken. Tijdens het Festival maakte iedereen een tussenstop op Moscel om te luisteren naar hun vreemde mythen en hun gebakken vis te eten en boten te huren. Maar ik geloof niet dat het Verloren Volk erg veel van de stad hield. Binnen een maand na het einde van het Festival waren ze allemaal verdwenen. Ze braken niet eens hun kraampjes af en je kunt hier nog steeds vismessen, kleding en wat graten vinden als je door de gebouwen zwerft.’

‘Heb jij dat gedaan?’

‘Nee, maar ik hoor verhalen. Kirak Roodstaal Cavis, de dichter die in Larteyn woont, is hier ooit geweest en heeft toen rondgewandeld en een paar liederen geschreven.’

Dirk keek rond, maar er was niets te zien. Verbleekte bakstenen en lege straten, ramen zonder glas als de holle oogkassen van duizend paar blinde ogen, bont beschilderde luifels, luid klapperend in de wind. Niets. ‘Alweer een spookstad,’ merkte hij op.

‘Nee,’ zei ze. ‘Nee, dat denk ik niet. Het Verloren Volk heeft zijn ziel nooit aan Moscel gegeven, of aan Worlorn. Al hun geesten zijn samen met hen naar huis gegaan.’

Dirk huiverde en de stad maakte plotseling een nog verlatener indruk dan een ogenblik daarvoor. Oneindig verlaten. Het was een merkwaardige gedachte. ‘Is Larteyn de enige stad waar nog leven is?’ vroeg hij.

‘Nee,’ zei ze, terwijl ze zich van de muur afkeerde. Ze liepen samen de straat uit, terug in de richting van het water. ‘Nee, ik zal je nu leven laten zien als je dat wilt. Kom mee.’

Eenmaal opgestegen begonnen ze aan een derde vlucht, door het dichter wordende donker. Het grootste deel van de middag was in beslag genomen door hun tocht naar Moscel en de wandeling daar; de Dikke Duivel stond laag aan de westelijke horizon en een van zijn vier gele begeleiders was al ondergegaan. Het schemerde weer, letterlijk en figuurlijk.

Een rusteloze Dirk bestuurde deze keer de wagen. Gwen zat naast hem, haar arm licht op de zijne, en gaf hem aanwijzingen. De dag was al bijna om en hij had zoveel te zeggen, zoveel te vragen, zoveel beslissingen te nemen. Toch had hij niets van dat alles gedaan. Straks, beloofde hij zichzelf onder het vliegen. Straks.

De luchtwagen snorde heel zacht, bijna geluidloos voort onder zijn lichte aanraking. De grond beneden hen werd al donker, terwijl de kilometers voorbij vlogen. Leven, zei Gwen tegen hem, zouden ze daarginds aantreffen, pal in het westen, in de richting van de zonsondergang.

De stad van die avond bestond uit een enkel zilveren gebouw met de voet in de golvende heuvels ver beneden hen en de spits in de wolken, op twee kilometer hoogte. Het was een stad van licht, met metalen, vensterloze wanden die zinderden in een withete schittering. Flikkerend en flitsend klom het licht in golven de hoog opschietende schacht door. Het begon helemaal onderaan, daar waar de stad diep in de rotsige oerbodem verankerd was, en klom vandaar steeds hoger en hoger, aan helderheid winnend naarmate de stad verder oprees om zich ten slotte als een reusachtige naald te versmallen tot een punt. Sterker en hoger steeg de golf van licht omhoog, heel die ongelooflijke klim lang, tot hij ten slotte de met wolken omrande, zilveren piek bereikte in een uitbarsting van verblindende pracht. En tegen die tijd kwamen er alweer drie nieuwe golven van licht achteraan.

‘Uitdaging,’ noemde Gwen de stad toen ze dichterbij kwamen. De naam en de opzet. Hij was gebouwd door de urbanieten van ni-Emerel; hun eigen steden zijn zwarte, stalen torens die midden in golvende vlakten staan. Iedere Emerelistad was een aparte staat, bestaande uit één enkele toren, en de meeste Emereli verlieten het gebouw waar ze waren geboren nooit (hoewel degenen die dat wel deden volgens Gwen vaak de grootste zwervers van de hele ruimte werden). Uitdaging was al die Emerelisteden, gebundeld tot één; zilverwit in plaats van zwart, tweemaal zo trots en driemaal zo hoog, de archeologische filosofie van ni-Emerel belichaamd in metaal en plastic; van stroom voorzien door middel van kernfusie, volledig geautomatiseerd en zelfherstellend. De Emereli beroemden zich erop dat de stad onsterfelijk was, het definitieve bewijs dat de glans die van de Margetechnologie (of in elk geval die van de Emereli) afstraalde niet minder was dan die van Nieuwholm of Avalon, of zelfs die van de Oude Aarde.

Er zaten donkere, horizontale sleuven in het centrale deel van de stad — landingsbanen voor ruimtevaartuigen, op regelmatige afstanden boven elkaar gelegen. Dirk vloog erheen, en toen hij een van de banen bereikte, werd die automatisch door zijn komst verlicht. De opening was zeker tien meter hoog; het kostte hem geen moeite in de enorme luchtsluis van niveau honderd te landen.

Toen ze uitstapten, sprak een diepe basstem vanuit het niets hen toe. ‘Welkom,’ zei de stem. ‘Ik ben de Stem van Uitdaging. Mag ik u onderhouden?’

Dirk wierp een blik over zijn schouder en Gwen lachte tegen hem. ‘Het stadsbrein,’ legde ze uit. ‘Een supercomputer. Ik zei toch dat deze stad nog leefde?’

‘Mag ik u onderhouden?’ herhaalde de stem. Hij kwam uit de muren.

‘Misschien,’ zei Dirk aarzelend. ‘Ik denk dat we wel hongerig zijn. Hebt u iets voor ons te eten?’

De Stem gaf geen antwoord, maar een paneel in de muur schoof enkele meters opzij en er rolde een van geluiddempers voorzien vehikel uit dat voor hen stopte. Ze stapten in en het vehikel reed weg door een andere gedienstige muur.

Ze gleden op zachte luchtbanden door een opeenvolging van smetteloos witte gangen en langs talloze rijen genummerde deuren, terwijl kalmerende muziek hen begeleidde. Dirk merkte terloops op dat de witte lichten een scherp contrast vormden met de schemerige avondlucht van Worlorn, en de gangen werden op slag gedempt blauw.

De wagen met de dikke banden zette hen af bij een restaurant, waar een robotkelner, wiens stem erg op de vorige leek, hun menu’s en wijnkaarten aanreikte. Beide boden een uitgebreide selectie, die zich niet beperkte tot de keuken van ni-Emerel of zelfs die van de buitenwerelden, maar beroemde schotels en wijnsoorten uit alle verspreide werelden van de mensheid omvatte, ook een paar waar Dirk nog nooit van gehoord had. Bij iedere schotel stond de wereld van herkomst in kleine lettertjes op het menu vermeld. Ze bogen zich geruime tijd over de spijskaart. Ten slotte koos Dirk voor in boter gebraden zanddraak, afkomstig van Jamisons Wereld, en Gwen bestelde blauwe kaviaar in kaassaus van Oud Poseidon.

De wijn die ze kozen was helder en wit. De robot bracht hem ingevroren in een blok ijs en brak dat open, en op de een of andere manier was de wijn toch vloeibaar en behoorlijk koud. Dat, zo stelde de Stem, was de manier waarop hij geserveerd diende te worden. Het diner kwam op voorverwarmde schalen van zilver en been. Dirk sneed een kromme poot af van zijn gerecht, ontdeed die van het vel en proefde het witte, smeuïge vlees.

‘Dit is ongelooflijk,’ zei hij, terwijl hij naar zijn bord knikte. ‘Ik heb een poosje op Jamisons Wereld gewoond en die Jamies zijn dol op hun vers gebraden zanddraak, maar dit smaakt beter dan ik ooit eerder heb geproefd. Ingevroren? Ingevroren en naar hier verscheept? Allemachtig, die Emereli moeten een hele vloot nodig hebben gehad om al dat eten hiernaartoe te krijgen.’

‘Niet ingevroren,’ kwam het antwoord. Het was niet van Gwen, maar ze keek hem met een geamuseerde grijns aan. De Stem gaf hem antwoord. ‘Voor het Festival deed het vrachtschip Blauw-schotel Speciaal van ni-Emerel alle werelden aan die het maar kon bereiken en verzamelde en conserveerde een keur van hun beste etenswaren. Die reis, lang van tevoren gepland, duurde ongeveer drieënveertig standaardjaar, onder vier kapiteins en even zovele bemanningen. Ten slotte kwam het schip in Worlorn aan en in de keukens en biotanks van Uitdaging werden de verzamelde stalen gekloond en nog eens gekloond om de massa’s te voeden. En zo werden de vissen en broden dus niet vermenigvuldigd door een valse profeet maar door de wetenschappers van ni-Emerel.’

‘Dat klinkt heel zelfvoldaan,’ zei Gwen giechelend.

‘Het klinkt als een van tevoren vastgelegd praatje,’ zei Dirk. Hij haalde zijn schouders op en richtte zijn aandacht weer op zijn diner, net als Gwen. Ze waren de enige gasten, verder waren er alleen de robotkelner en de Stem, midden in een restaurant dat plaats bood aan honderden mensen. Rondom hen, leeg maar onberispelijk, wachtten andere tafels, gedekt met donkerrode tafelkleden en glanzend zilveren bestek. De klanten waren al tien jaar weg, maar het geduld van de Stem en de stad was eindeloos.

Naderhand, bij de koffie (zwart en met veel room en specerijen, een melange van Avalon die dierbare herinneringen bij hem wakker riep), voelde Dirk zich voldaan en ontspannen, misschien meer op zijn gemak dan het geval was geweest sinds zijn komst naar Worlorn. Jaan Vikary en het jade-en-zilver — in het gedempte licht van het restaurant straalde het een donkere schoonheid uit, prachtig gemaakt maar merkwaardig ontbloot van dreiging en betekenis — hadden op de een of andere wijze aan belangrijkheid ingeboet nu hij hier zo met Gwen zat. Zoals ze daar tegenover hem uit haar wit porseleinen kopje zat te nippen en op die bekende manier dromerig en afwezig glimlachte, zag ze er heel benaderbaar uit en leek ze erg op de Jenny die hij eens had gekend en liefgehad, de vrouwe van het fluisterjuweel.

‘Gezellig,’ zei hij met een knikje, waarmee hij de hele entourage bedoelde.

En Gwen knikte terug. ‘Gezellig,’ stemde ze glimlachend met hem in en Dirk hunkerde naar haar, Guinevere met de grote, groene ogen en het lange, zwarte haar, die hem zo dierbaar was geweest, zijn verloren hartsvriendin. Hij leunde naar voren en staarde in zijn kopje. Maar de koffie bevatte geen voortekens. Hij moest met haar praten. ‘Het was vanavond allemaal erg gezellig,’ zei hij. ‘Net als op Avalon.’

Toen ze alweer instemmend mompelde, vervolgde hij: ‘Is daar nog iets van over, Gwen?’

Ze keek hem bedaard aan en nam een slokje. ‘Dat mag je niet vragen, Dirk, dat weet je wel. Er blijft altijd iets over. Als wat je voelde tenminste écht was. Als er niets was, nou ja, dan doet het er ook niet toe. Maar als het echt was, dan blijft er iets over, een brok liefde, een beker haat, wanhoop, wrok, begeerte, wat dan ook.’

‘Ik weet het niet,’ zei Dirk t’Larien met een zucht. Zijn blik was neergeslagen en naar binnen gekeerd. ‘Misschien ben jij dan het enige echte wat ik ooit gehad heb.’

‘Triest,’ zei ze.

‘Ja,’ zei hij. ‘Dat zal dan wel.’ Hij keek op. ‘Ik heb nog een heleboel over, Gwen. Liefde, haat, wrok, al die dingen. Zoals je zei. Begeerte.’ Hij lachte.

Ze glimlachte alleen maar. ‘Triest,’ zei ze weer.

Hij wilde het hier niet bij laten. ‘En jij? Is er bij jou nog iets over, Gwen?’

‘Ja. Ik kan het niet ontkennen. Iets. En het groeit soms weer.’

‘Liefde?’

‘Je dramt door,’ zei ze vriendelijk terwijl ze haar kopje neerzette. De robotkelner naast haar vulde het opnieuw; de room en de specerijen zaten er al in. ‘Ik had je gevraagd om dat niet te doen.’

‘Maar ik moet wel,’ zei hij. ‘Het is al moeilijk genoeg om zo dicht bij je te zijn en dan over Worlorn of over Kavalaanse gebruiken of zelfs over jagers te praten. Daar wil ik het niet over hebben!’

‘Dat weet ik. Twee oude geliefden die met elkaar staan te praten. Komt zo vaak voor, en levert zo vaak spanningen op. Allebei bang, niet wetend of ze moeten proberen op de oude voet verder te gaan, niet wetend of de ander wil dat ze die sluimerende gevoelens weer tot leven wekken of ze juist laten rusten. Telkens als ik aan Avalon denk en die gedachte bijna hardop uitspreek, vraag ik me af: vindt hij het prettig als ik erover praat, of hoopt hij vurig dat ik het niet zal doen?’

‘Ik denk dat het afhangt van wat je wilde zeggen. Ik heb eens geprobeerd om weer opnieuw te beginnen. Weet je nog? Vlak na afloop. Ik heb je mijn fluister ju weel gestuurd. Je antwoordde niet, je kwam niet.’ Zijn stem was onbewogen, met een zweem van verwijt en spijt, maar geen boosheid. Op de een of andere wijze was hij niet boos meer, althans niet op dit moment.

‘Heb je er ooit over nagedacht waarom?’ zei Gwen. ‘Ik kreeg het juweel en huilde. Ik was toen nog alleen, ik had Jaan nog niet ontmoet en ik had zo dringend iemand nodig. Ik zou naar je teruggekomen zijn als je mij geroepen had.’

‘Ik heb je geroepen, maar je kwam niet.’

Een grimmig lachje. ‘Ach, Dirk. Het fluisterjuweel kwam in een klein doosje en er zat een briefje bij. "Alsjeblieft", stond erop, "kom bij me terug. Ik heb je nodig, Jenny". Dat stond erop. Ik huilde tranen met tuiten. Als je alleen maar had geschreven "Gwen", als je alleen maar van Gwen had gehouden, van mij... Maar nee, het was altijd Jenny, ook later, ook toen nog.’

Dirk herinnerde het zich en kromp in elkaar. ‘Ja,’ gaf hij na een korte stilte toe. ‘Ik geloof dat ik dat geschreven heb. Het spijt me. Ik had het nooit begrepen. Maar nu wel. Is het te laat?’

‘Dat heb ik je al verteld. In de bossen. Te laat, Dirk, het is allemaal dood. Als je aandringt schaad je ons straks nog.’

‘Allemaal dood? Je zei dat er nog iets was gebleven, iets wat groeide. Dat zei je daarnet nog. Hak de knoop door, Gwen. Ik wil je geen pijn doen, en mezelf ook niet. Maar ik wil...’

‘Ik weet wat je wilt. Het kan niet. Het is voorbij.’

‘Waarom?’ vroeg hij. Over de tafel wees hij naar haar armband. ‘Daarom? Jade-en-zilver voor eeuwig en altijd, is dat het?’

‘Misschien,’ zei ze. Haar stem klonk weifelend, onzeker. ‘Ik weet het niet. Wij... dat wil zeggen, ik...’

Dirk herinnerde zich alles wat Ruark hem had verteld. ‘Ik weet dat het niet gemakkelijk is om erover te praten,’ zei hij voorzichtig en vriendelijk. ‘En ik heb beloofd om te wachten. Maar sommige dingen kunnen niet wachten. Je zei dat Jaan je echtgenoot is, nietwaar? Wat is Garse? Wat betekent betbeyn?’

‘Lijfeigen vrouw,’ zei ze. ‘Maar je begrijpt het niet. Jaan is anders dan andere Kavalaren, sterker, wijzer en fatsoenlijker. Hij is de dingen aan het veranderen, in zijn eentje. De oude banden, die de betheyn aan een hoogbonder binden, onze banden, zijn niet zo. Jaan gelooft daar niet in, zoals hij ook het jagen op drogmensen verwerpt.’

‘Hij gelooft wel in Hoog Kavalaan,’ zei Dirk, ‘en in de duelleer-

code. Misschien is hij een uitzondering, maar hij blijft een Kavalaar.’

Dat had hij niet moeten zeggen. Gwen grijnsde alleen maar naar hem en herstelde zich. ‘Foei,’ zei ze. ‘Nu klink je net als Arkin.’

‘Werkelijk? Maar misschien heeft Arkin wel gelijk. Iets anders: Je zegt dat Jaan geen waarde hecht aan veel van de oude gebruiken, nietwaar?’

Gwen knikte.

‘Mooi. Maar hoe zit het dan met Garse? Ik heb nog niet veel kans gehad om met hem te praten. Garse is zonder twijfel even vooruitstrevend ?’

Daar werd ze stil van. ‘Garse...’ begon ze. Ze hield op en schudde bedenkelijk haar hoofd. ‘Nou ja, Garse is conservatiever.’

‘Ja,’ zei Dirk. Plotseling scheen hij de zaak door te krijgen. ‘Ja, die indruk krijg ik ook, en dat is een groot deel van je probleem, niet? Op Hoog Kavalaan gaat het niet om man en vrouw. Nee, het gaat om man en man en misschien vrouw, maar zelfs dan is ze niet verschrikkelijk belangrijk. Het kan zijn dat je van Jaan houdt, maar Garse Janacek zal je eigenlijk een rotzorg wezen.’

‘Ik koester veel genegenheid voor...’

‘Meen je dat?’

Gwens gezicht werd hard. ‘Hou op,’ zei ze.

Hij schrok van haar stem. Hij deinsde achteruit en werd abrupt en met een vervelend gevoel bewust van de manier waarop hij zich over de tafel heen had gebogen, dwingend, drammerig, scherp, agressief en honend, hij die gekomen was om haar te beschermen en te helpen. ‘Het spijt me,’ bracht hij uit.

Stilte. Ze staarde hem aan met een trillende bovenlip, terwijl ze probeerde zich te beheersen en kracht te verzamelen. ‘Je hebt gelijk,’ zei ze ten slotte. ‘Gedeeltelijk althans. Ik ben niet... nou ja... niet helemaal gelukkig met mijn lot.’ Ze grinnikte vol geforceerde ironie. ‘Ik denk dat ik mezelf behoorlijk voor de gek houd. Niet zo mooi, jezelf wat wijsmaken. Maar iedereen doet het, echt iedereen. Ik draag het jade-en-zilver en maak mezelf wijs dat ik meer ben dan een lijfeigene, meer dan andere Kavalaren vrouwen. Waarom? Alleen omdat Jaan het zegt? Jaan Vikary is een goed mens, Dirk, echt waar, in veel opzichten de beste man die ik ooit heb ontmoet. Ik hield van hem, en misschien doe ik dat nog steeds. Ik weet het niet. Op het ogenblik ben ik erg in de war. Maar of ik nu van hem houd of niet, ik ben hem iets schuldig. Schulden en verplichtingen, daaruit bestaan de Kavalarenverbonden. Liefde is alleen maar iets dat Jaan op Avalon leerde kennen, en ik ben er nog niet zeker van of hij de kunst meester is. Ik zou zijn teyn zijn geworden, als dat had gekund. Maar hij had al een teyn. Overigens zou zelfs Jaan niet zover tegen de gebruiken van zijn wereld zijn ingegaan. Je hebt gehoord wat hij over die duels zei — en dat allemaal omdat hij wat oude databanken heeft onderzocht en erachter kwam dat een van de helden uit de Kavalaanse traditie borsten had.’ Ze lachte grimmig. ‘Stel je voor wat er zou gebeuren als hij mij als teyn nam! Hij zou alles verliezen, werkelijk alles. IJzerjade is tot op zekere hoogte tolerant, ja, maar het zal nog eeuwen duren voordat enige vestiging daar rijp voor zal zijn. Geen enkele vrouw heeft ooit het ijzer-en-gloeisteen gedragen.’

‘Waarom?’ zei Dirk. ‘Dat begrijp ik niet. Jullie vertellen allemaal steeds weer hetzelfde — over fokvrouwen en lijfeigenen en vrouwen die zich schuilhouden in grotten, bang tevoorschijn te komen en meer van dat soort dingen. En ik kan daar maar niet echt in geloven. Hoe is Hoog Kavalaan aan zulke rare ideeën gekomen? Wat hebben ze tegen vrouwen? Waarom is het zo ernstig dat de grondlegger van IJzerjade een vrouw was? Een heleboel mensen zijn dat, zoals je weet.’

Gwen lachte flauwtjes en wreef voorzichtig met haar vingers over haar slapen alsof ze hoofdpijn had die ze probeerde weg te masseren. ‘Je had Jaan de kans moeten geven zijn verhaal af te maken,’ zei ze. ‘Dan zou je nu even goed op de hoogte zijn als wij. Hij was nog maar net op gang. Hij was nog niet eens toegekomen aan de Smartelijke Pest.’ Ze zuchtte. ‘Het is een lang verhaal, Dirk en op dit moment heb ik daar botweg de energie niet voor. Wacht tot we terug zijn op Larteyn. Ik zal een kopie van Jaans stellingen opsnorren, dan kun je alles zelf lezen.’

‘Goed,’ zei Dirk. ‘Maar er zijn een paar dingen die ik in geen enkele dissertatie zal kunnen lezen. Een paar minuten geleden zei je dat je er niet zeker van was of je nog van Jaan hield. Je houdt in elk geval niet van Hoog Kavalaan. En volgens mij haat je Garse. Waarom doe je dit jezelf allemaal aan?’

‘Je bent wel goed in het stellen van vervelende vragen,’ zei ze zuur. ‘Maar voordat ik antwoord geef, moet je me de kans geven je op een paar punten te corrigeren. Het kan zijn dat ik Garse haat, zoals je zegt. Soms ben ik er tamelijk zeker van dat ik Garse haat, hoewel Jaan het vreselijk zou vinden als hij me dat hoorde zeggen. Maar bij andere gelegenheden — ik loog daarstraks niet toen ik zei dat ik toch wel vrij veel genegenheid voor hem voel. Toen ik voor het eerst op Hoog Kavalaan kwam, was ik zo naïef, onwetend en kwetsbaar als het maar kan. Jaan had me natuurlijk alles van tevoren uitgelegd, heel geduldig, heel gewetensvol en ik had het geaccepteerd. Tenslotte kwam ik van Avalon en iets verfijnders dan Avalon bestaat immers niet? Tenzij je een Aardbewoner bent. Ik heb alle merkwaardige culturen die het mensdom over de sterren heeft verbreid bestudeerd en ik wist dat iemand die in een ruimteschip stapt erop voorbereid moet zijn, met heel verschillende systemen en morele wetten in aanraking te komen. Ik wist dat seksuele en familiale gewoonten verschillen en dat Avalon op dat gebied niet noodzakelijk wijzer zou zijn dan Hoog Kavalaan. Ik dacht dat ik zelf heel wijs was.

Maar ik was niet goed voorbereid op de Kavalaren, o nee. Zo lang als ik leef zal ik de angst en het trauma van mijn eerste dag en nacht in de vestigingen van IJzerjade als Jaan Vikary’s betheyn nooit een seconde vergeten. Vooral de eerste nacht.’ Ze lachte. ‘Jaan had me natuurlijk gewaarschuwd en... Verdomme, ik was er gewoon niet op voorbereid om gedeeld te worden. Wat kan ik zeggen? Het was afschuwelijk, maar ik heb het overleefd. Garse heeft me geholpen. Hij hield oprecht rekening met mij en vooral met Jaan. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij teder was. Ik vertrouwde hem; hij luisterde en toonde betrokkenheid. De volgende ochtend begon het gescheld. Ik was geschrokken en gekwetst; Jaan was verbijsterd en ontzaglijk kwaad. Hij sloeg Garse de halve kamer door toen die mij voor het eerst betheyn-teef noemde. Daarna hield Garse zich een poosje rustig. Hij houdt zich vrij vaak rustig, maar ophouden doet hij nooit. Hij is in zekere zin echt opmerkelijk. Hij zou iedere Kavalaar die mij maar half zo erg zou beledigen zoals hij dat doet, uitdagen en doden. Hij weet dat zijn grappen Jaan woedend maken en verschrikkelijke ruzies uitlokken. Dat was tenminste tot voor kort zo. Maar nu is Jaan er onverschillig onder geworden. Toch houdt Garse vol. Misschien kan hij er zelf niets aan doen dat hij zo is, of misschien heeft hij echt een hekel aan me, of misschien vindt hij het juist prettig me pijn te doen. Als dat zo is, heb ik hem de afgelopen jaren toch weinig plezier bezorgd. Een van de eerste dingen die ik me voornam was, dat ik hem de kans niet meer zou geven om me aan het huilen te maken. En dat is gelukt. Zelfs als hij dusdanig uit de hoek komt dat ik zijn hoofd graag met een bijl doormidden zou willen hakken, lach ik als een boer die kiespijn heeft en probeer een gemene opmerking aan zijn adres te bedenken. Het is me een paar maal gelukt hem uit zijn evenwicht te brengen, maar meestal laat hij mij achter met een gevoel alsof ik een platgetrapt insect ben.

Toch zijn er ondanks alles ook andere momenten. Wapenstilstanden, of een kortstondig staakt-het-vuren in onze niet-aflatende strijd, tijden van verrassende warmte en medegevoel. Meestal is dat ’s nachts. Zulke ogenblikken brengen me altijd van de wijs. Ze zijn te intens. Eens, geloof het of niet, zei ik tegen Garse dat ik van hem hield. Hij lachte me uit. Hij hield niet van mij, zei hij luid, voor hem was ik maar cro-betheyn en hij behandelde mij zoals hij dat verplicht was binnen de band die tussen ons bestond. Dat was de laatste keer dat ik er na aan toe was in huilen uit te barsten. Ik vocht ertegen en ik won. Ik huilde niet. Ik schreeuwde iets tegen hem en rende weg, de gang op. We woonden onder de grond, weet je. Op Hoog Kavalaan woont iedereen onder de grond. Ik droeg niet veel meer dan mijn armband, rende als een gek rond en ten slotte probeerde die man mij te stoppen, een dronkelap, een idioot, een blinde die het jade-en-zilver niet kon zien, weet ik veel. Ik was zo door het dolle heen dat ik het wapen dat hij op zijn heup droeg uit de holster trok en hem ermee in zijn gezicht sloeg. Het was voor het eerst van mijn leven dat ik in mijn woede een menselijk wezen aanviel. En juist op dat ogenblik kwamen Jaan en Garse eraan. Jaan leek kalm, maar hij was erg van streek. Garse was haast gelukkig, en hij zocht ruzie. Alsof de man die ik had overweldigd nog niet genoeg beledigd was, zei Garse tegen mij, dat ik al de tanden die ik hem uit zijn mond had geslagen moest teruggeven, dat het nu ruimschoots genoeg was. Ze hadden geluk dat die opmerking niet op een duel uitdraaide.’

‘Hoe ben je in godsnaam in zo’n situatie verwikkeld geraakt,

Gwen?’ vroeg Dirk. Het kostte hem moeite zijn stem kalm te houden. Hij was kwaad op haar, leed met haar mee, en was desondanks merkwaardig — of misschien niet zo merkwaardig — opgetogen. Het was dus allemaal waar wat Ruark hem had verteld. De Kimdissi was haar goede vriend en haar vertrouweling; geen wonder dat ze hem te hulp had geroepen. Haar leven was een en al ellende, ze was een slavin en hij kon zorgen dat het goed kwam, hij. ‘Je moet er toch een idee van hebben gehad hoe het zou zijn!’

Ze haalde haar schouders op. ‘Ik heb mezelf wat wijsgemaakt,’ zei ze, ‘en ik liet mij door Jaan wat wijsmaken, hoewel ik denk dat hij al die mooie onwaarheden die hij mij vertelt, zelf eerlijk gelooft. Als ik het over kon doen... Maar dat doe ik niet. Ik was rijp voor hem, Dirk, en ik had hem nodig en ik hield van hem. En hij kon mij geen ijzer-en-vuur geven. Dat had hij al weggegeven, dus gaf hij mij jade-en-zilver en ik nam het aan, gewoon om bij hem te zijn, terwijl ik nauwelijks besefte wat het inhield. Kort daarvoor had ik jou verloren. Ik wilde niet dat Jaan ook weg zou gaan. Dus nam ik dat mooie armbandje aan en zei hardop: "Ik ben meer dan betheyn," alsof dat enig verschil maakte. Geef een ding een naam en op de een of andere manier gaat het bestaan. Voor Garse ben ik Jaans betheyn en zijn cro-betheyn en dat is alles. De namen bepalen de banden en de verplichtingen. Hoe kan het ook anders? Voor iedere Kavalaar geldt hetzelfde. Als ik probeer daarboven uit te groeien, die naam achter mij te laten, is Garse er, nijdig en wel, en schreeuwt hij betheyn tegen me. Jaan is anders, alleen Jaan, en soms, ik kan er niets aan doen, begin ik mij af te vragen wat hij werkelijk voor mij voelt.’

Haar handen landden op het tafelkleed en vormden twee kleine vuisten, naast elkaar. ‘Hetzelfde verdomde probleem, Dirk. Jij wilde Jenny van me maken en ik redde mijzelf door die naam af te wijzen. Maar, idioot die ik was, accepteerde ik het jade-en-zilver en nu ben ik een lijfeigene, en al ontken ik dat nog zo hard, dat verandert er niets aan. Het oude liedje, verdomme!’ Haar stem klonk schril en ze hield haar vuisten zo krampachtig gebald dat de knokkels wit werden.

‘Daar kunnen we wat aan doen,’ zei Dirk vlug. ‘Kom bij mij terug.’ Het klonk hol, hoopvol, wanhopig, triomfantelijk en bekommerd, allemaal tegelijk.

Aanvankelijk gaf Gwen geen antwoord. Vinger voor vinger, heel langzaam, ontspande ze haar vuisten en staarde plechtig naar haar handen, waarbij ze diep ademhaalde, terwijl ze haar handen telkens omdraaide, alsof het een paar vreemde voorwerpen waren die haar ter inspectie waren voorgelegd. Toen legde ze ze plat op tafel en duwde zich overeind. ‘Waarom?’ zei ze en haar stem klonk weer rustig en beheerst. ‘Waarom, Dirk? Om jou de kans te geven weer Jenny van mij te maken? Daarom? Omdat ik eens van je hield, omdat daar misschien nog iets van over is?’

‘Ja! Nee, bedoel ik. Je brengt me in de war.’ Hij stond ook op.

Ze glimlachte. ‘Ach, maar eens hield ik ook van Jaan, minder lang geleden dan van jou. En andere banden binden mij nu aan hem, alle verplichtingen van het jade-en-zilver. Aan jou, tja, alleen herinneringen, Dirk.’ Toen hij geen antwoord gaf — hij stond te wachten — liep Gwen naar de deur. Hij volgde haar.

De robotkelner sneed hun de pas af en versperde hun de doorgang, zijn hoofd een metalen ei zonder gezichtstrekken. ‘De rekening,’ zei het hoofd. ‘Ik heb het nummer van uw Festivalrekening nodig.’

Gwen dacht even na. ‘De rekening moet naar Larteyn, IJzerjade 797-742-677,’ snauwde ze. Noteer allebei de maaltijden op dat nummer.’

‘Genoteerd,’ zei de robot terwijl hij opzij stapte. Achter hen werd het restaurant donker.

De Stem had hun wagen klaarstaan. Gwen gaf hem opdracht hen terug te brengen naar de luchtsluis en het voertuig zette zich in beweging door de gangen die plotseling overstroomden van vrolijke kleuren en opgewekte muziek. ‘Die verdomde computer heeft de spanning in onze stemmen geregistreerd,’ zei ze, een beetje boos. ‘Nu probeert hij ons wat op te vrolijken.’

‘Dat lukt hem dan niet best,’ antwoordde Dirk, maar hij glimlachte toen hij het zei. En daarna: ‘Bedankt voor de maaltijd. Voordat ik hierheen ging, heb ik een deel van mijn standaardgeld gewisseld voor Festivalbonnen, maar van uitgeven is nog niet veel gekomen.’

‘IJzerjade is niet arm,’ antwoordde Gwen, ‘en er valt op Worlorn hoe dan ook weinig te betalen.’

‘Hm. Ja. Ik had dat tot nog toe ook niet verwacht.’

‘Festivalprogrammering,’ zei Gwen. ‘Dit is de enige stad waar het nog zo werkt. De andere zijn allemaal dichtgegaan Eens per jaar zendt ni-Emerel iemand om alle rekeningen van de banken te legen. Maar binnenkort komt het moment dat de reis meer zal kosten dan hij opbrengt.’

‘Het verbaast me dat het nog niet zover is.’

‘Stem,’ riep ze, ‘hoeveel mensen wonen er op het ogenblik in Uitdaging?’

De muren antwoordden. ‘Momenteel heb ik driehonderdnegen officiële inwoners en tweeënveertig gasten, u beiden inbegrepen. U kunt, als u dat wilt, ook inwoner worden. De prijs daarvoor is heel billijk.’

‘Driehonderdnegen?’ zei Dirk. ‘Waar?’

‘Uitdaging is berekend op twintig miljoen inwoners,’ zei Gwen. ‘Je kunt moeilijk verwachten dat je er zo maar een tegen het lijf loopt, maar ze zijn er wel. In de andere steden ook, maar niet zoveel als in Uitdaging. Het leven is hier het makkelijkst. Doodgaan zal ook makkelijk zijn als de hoogbonders van Braith ooit op het idee komen in de steden te gaan jagen in plaats van in de wildernis. Dat is altijd Jaans grootste zorg geweest.’

‘Wat zijn dat voor mensen?’ vroeg Dirk nieuwsgierig. ‘Hoe leven ze? Ik begrijp er helemaal niets van. Verliest Uitdaging niet iedere dag een fortuin?’

‘Ja. Een kapitaal aan energie, verkwist en verspild. Daar waren Uitdaging en Larteyn en het hele Festival nu juist voor bedoeld. Verkwisting, openlijke verkwisting, om te laten zien dat de Margewereld rijk en sterk was, verkwisting op een schaal zoals het mensdom nooit eerder had meegemaakt, een complete planeet, gevormd en vervolgens weer afgedankt. Begrijp je? Wat Uitdaging betreft, waar het op neer komt is dat het bestaan ervan alleen nog een zinloos mechanisme is. De stad laadt zichzelf op door kernfusie en stoot zijn energie weer uit in vuurwerk waar niemand naar kijkt. Er worden dagelijks tonnen voedsel geoogst met behulp van reusachtige landbouwmachines, maar niemand eet ervan, op een handvol personen na — kluizenaars, aanhangers van religieuze sekten, zoekgeraakte, verwilderde kinderen, droesem die op de bodem van het Festival is achtergebleven. Er wordt nog steeds dagelijks een schip naar Moscel gestuurd om vis te halen. Maar er is natuurlijk nooit vis.’

‘Herschrijft de Stem zijn programma niet?’

‘Tja, daar gaat het nou juist om! De Stem is een idioot. Hij kan niet echt denken, hij kan zichzelf niet programmeren. Oh, zeker, de Emereli wilden de mensen imponeren en de Stem is geweldig, beslist. Maar in werkelijkheid is hij heel primitief, vergeleken met de academiecomputers op Avalon, of de kunstmatige intelligenties van de Oude Aarde. De Stem kan niet nadenken of zichzelf effectief veranderen. Hij doet wat hem gezegd is en de Emereli hebben hem gezegd dat hij door moest gaan en zolang mogelijk de kou moest weerstaan. Dat zal hij doen.’

Ze keek Dirk aan. ‘Net als jij,’ zei ze, ‘gaat hij nog door, lang nadat zijn volharding elk doel en iedere zin verloren heeft, hij blijft maar volhouden — voor niets — als alles al dood is.’

‘O ja?’ zei Dirk. ‘Maar tot alles dood is moet je blijven volhouden. Daar gaat het om, Gwen. Er zit niets anders op, toch? Ik bewonder de stad bijna, zelfs al is het een buitenmodel idioot, zoals je zegt.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Ja, zo ben je wel.’

‘En dan nog iets,’ zei hij. ‘Jij begraaft alles te vlug, Gwen. Misschien is Worlorn stervende, maar de planeet is nog niet dood. En wij, nou, wij hoeven ook nog niet dood te zijn. Ik geloof dat je nog eens goed moet nadenken over wat je daarnet in het restaurant over Jaan en mij zei. Stel vast wat er nog over is, voor mij en voor hem. Hoe zwaar die armband van je weegt’ — hij wees ernaar — ‘en van welke naam je het meeste houdt, of liever wie je eerder je eigen naam zal geven. Begrijp je? Vertel me daarna dan wat dood is en wat nog leeft!’

Hij was heel tevreden over zijn kleine toespraak. In ieder geval, dacht hij, wist ze nu dat hij Jenny kon opgeven en dat ze Gwen voor hem kon zijn, veel eenvoudiger dan Jaantony Vikary een vrouwelijke teyn van haar kon maken in plaats van alleen maar een betheyn. Het leek heel duidelijk. Toch keek ze hem alleen maar zwijgend aan totdat ze de luchtsluis bereikten.

Toen stapte ze het voertuig uit. ‘Toen wij vieren kozen waar we op Worlorn wilden wonen, waren Garse en Jaan voor Larteyn en Arkin voor de Twaalfde Droom,’ zei ze. ‘Ik koos geen daarvan en zeker niet Uitdaging, ook al is daar nog leven. Ik woon liever niet in een mensenpakhuis. Je wilde weten wat dood is en wat nog leeft? Kom, dan laat ik je mijn stad zien.’

Daarna gingen ze weer op weg, Gwen met een strakke mond en zwijgend achter het stuur. De plotselinge kou van de nachtlucht omringde hen aan alle kanten. Nu heerste er weer diepe duisternis, zoals die nacht toen de Huivering van Vergeten Vijanden Dirk t’Larien naar Worlorn had gebracht. Slechts een tiental eenzame sterren slingerde zich door de hemel en de helft ervan ging schuil achter woelige wolken. De zonnen waren allemaal ondergegaan.

De nachtelijk stad was groot en zat ingewikkeld in elkaar, met slechts hier een daar een paar lampen om de duisternis te doordringen waarin hij ingebed lag zoals een licht juweel op zacht zwart vilt rust. Als enige van de steden stond deze stad in de wildernis achter de bergrug en daar hoorde hij, in de wouden van wurgers en spookbomen en blauwe weduwnaars. Uit het duister van het bos rezen zijn slanke torens als schimmen omhoog naar de sterren, verbonden door sierlijk gevormde bruggen die glinsterden als bevroren spinnenwebben. Lage, koepels stonden als eenzame wachters temidden van een netwerk van kanalen waarin de lichten van de torens en de twinkeling van een klein aantal verre sterren weerspiegeld werden. De stad werd omringd door een aantal vreemde gebouwen die leken op knokige, hoekige handen die naar de lucht grepen. De bomen, voor zover aanwezig, waren buitenwerelds; er was geen gras, alleen een dik tapijt van donker glanzend, fosforescerend mos.

En de stad had een lied.

Dirk had nog nooit zulke muziek gehoord. Het klonk griezelig en wild en bijna onmenselijk, het zwol aan en zwakte af en veranderde voortdurend. Het was een donkere symfonie van leegte, van nachten zonder sterren en troebele dromen, bestaande uit gekreun, gefluister en gehuil en een vreemde lage toon die alleen de klank van droefenis kon zijn. Maar het was hoe dan ook muziek.

Dirk keek Gwen met vragende ogen aan. ‘Wat is dit?’

Ze luisterde al vliegend, maar zijn vraag rukte haar los van de zwevende flarden muziek en ze glimlachte flauwtjes. ‘Schemer-duister heeft deze stad gebouwd en de Schemeraars zijn een merkwaardig volk. Er is een kloof in de bergen. Hun weerbeheerders zorgden ervoor dat de wind erdoorheen blies. Toen bouwden ze de torenspitsen en in de top daarvan zit een opening. De wind bespeelt de stad als een instrument. Hetzelfde lied, steeds opnieuw. De weercontrole-apparatuur laat de winden draaien, en telkens als dat gebeurt laten sommige torens hun geluid horen, terwijl andere stilvallen.

De muziek — de symfonie werd geschreven op Schemerduister, eeuwen geleden, door een componiste die Lamiya-Bailis heette. Ze zeggen dat een computer die symfonie uitvoert door de wind-machines te laten draaien. Het merkwaardige daarvan is, dat de Schemeraars nooit veel gebruik maakten van computers en nauwelijks over de technologie beschikken. Tijdens de dagen van het Festival was er nog een ander verhaal populair. Laten we het een legende noemen. Volgens dat verhaal leefden de Schemeraars altijd al gevaarlijk dicht op de grens van wat normaal was en gaf de muziek van Lamiya-Bailis, de grootste van alle Schemerdromers, hun hele cultuur het laatste duwtje dat nodig was om die in de waanzin en de wanhoop te storten. Voor straf, zegt men, werd het brein van de componiste in leven gehouden en bevindt het zich nu diep onder de bergen van Worlorn, vastgekoppeld aan de windmachines, om daar haar eigen meesterwerk telkens weer te herhalen, voor altijd en eeuwig.’ Ze huiverde. ‘Of tenminste totdat de atmosfeer bevriest. Zelfs de weerbeheerders van Schemerduister kunnen dat niet tegenhouden.’

‘Het is...’ Dirk, die helemaal opging in het lied, kon er geen woorden voor vinden. ‘Het is toepasselijk, hoe dan ook,’ zei hij ten slotte. ‘Een lied voor Worlorn.’

‘Het is nu toepasselijk,’ zei Gwen. ‘Het is een ballade over de schemering en het vallen van de nacht waar nooit meer een morgen op zal volgen. Een lied van ondergang. Op het hoogtepunt van het Festival was het lied niet op zijn plaats. Kryne Lamiya -zo heette deze stad, Kryne Lamiya werd ook vaak de Sirenenstad genoemd, zoals Larteyn ook wel het Vuurfort werd genoemd, en het is nooit zo’n geliefde plek geweest. De stad lijkt groot maar is dat niet echt. Ze werd gebouwd om maar honderdduizend mensen onder te brengen, en toch is nooit meer dan een kwart ervan bewoond geweest. Net als Schemerduister zelf, denk ik. Hoeveel reizigers gaan er ooit naar Schemerduister, pal aan de rand van de Grote Zwarte Zee? En hoeveel toeristen komen er ’s winters, als de hemel van Schemerduister bijna helemaal leeg is, met niets anders om naar te kijken dan het schijnsel van een paar afgelegen sterrenstelsels? Niet veel. Alleen eigenaardige persoonlijkheden worden erdoor aangetrokken. Dat geldt ook voor Kryne Lamiya hier. De mensen zeiden dat ze van het lied in de war raakten. En het hield nooit op. De Schemeraars hebben hun slaapkamers zelfs niet geluiddicht gemaakt.’

Dirk zei niets. Hij keek naar de feeërieke spitsen en luisterde naar hun gezang.

‘Wil je landen?’ vroeg Gwen.

Hij knikte en ze cirkelden omlaag. Ze vonden een open landingssleuf in de zijwand van een van de torens. Anders dan de landingsplaatsen op Uitdaging en de Twaalfde Droom was deze niet helemaal leeg. Er stonden twee andere luchtwagens; een rode sportwagen met stompe vleugels en een traanvormige in het zwart met zilver, allebei lang geleden verlaten. Het door de wind opgewaaide stof lag dik op de daken en zitplaatsen en de kussens in de sportwagen waren aan het verrotten. Uit nieuwsgierigheid probeerde Dirk ze allebei uit. De sportwagen was kapot, opgebrand, de energie al jarenlang verdwenen. Maar de kleine traan begon langzaam warm te lopen toen hij hem inschakelde; het controlepaneel begon te knipperen en gaf aan dat er nog een kleine krachtreserve aanwezig was. De reusachtige, grijze manta van Hoog Kavalaan was groter en zwaarder»dan de twee wrakken samen.

Vanaf de landingsplaats liepen ze een lange galerij in waar grijs met witte lichtschilderingen in vage patronen op de klanken van de weergalmende muziek rondzwierden en -wervelden. Daarna klommen ze naar een balkon dat ze bij aankomst hadden gezien.

Buiten was de muziek overal om hen heen; hij riep hen met onaardse stemmen, raakte hen aan en speelde met hun haren, dreunend en lokkend als een storm van hartstocht. Dirk nam Gwens hand in de zijne en luisterde, terwijl hij blindelings langs de torens, koepels en kanalen naar de bossen en de bergen daarachter staarde. De vlagen muziek leken aan hem te trekken terwijl hij

daar stond. Ze spraken hem zachtjes toe en zetten hem aan om te springen, zo leek het — om aan alles een einde te maken, aan al die dwaze en onwaardige en uiteindelijk zinloze flauwekul die hij zijn leven noemde.

Gwen las het in zijn ogen. Ze kneep in zijn hand en toen hij haar aankeek zei ze: ‘Tijdens het Festival hebben meer dan tweehonderd mensen zelfmoord gepleegd in Kryne Lamiya, tien keer zoveel als in andere steden. Ondanks het feit dat deze stad van allemaal het kleinste inwonertal had.’

Dirk knikte. ‘Ja, ik kan het voelen. De muziek.’

‘Een verheerlijking van de dood,’ zei Gwen. ‘Toch is, zoals je weet, de Sirenenstad zelf niet dood, niet zoals Moscel of de Twaalfde Droom. De stad leeft nog steeds, hardnekkig, al is het maar om de wanhoop te bejubelen en hulde te brengen aan de leegte van datzelfde leven waar ze zich aan vastklampt. Vreemd, hè?’

‘Waarom zou je zo’n stad bouwen? Hij is prachtig, maar...’

‘Ik heb wel een theorie,’ zei Gwen. ‘De Schemeraars zijn voornamelijk nihilisten vol galgenhumor, en ik denk dat Kryne Lamiya hun manier is om verbitterd de spot te drijven met Hoog Kavalaan en Wolfheim en Tober en al die andere werelden die zo geijverd hebben voor het Festival van de Marge. De Schemeraars kwamen, jawel, en ze bouwden een stad die demonstreerde dat alles waardeloos was. Alles — het Festival, de menselijke beschaving, het leven zelf. Denk je eens in! Wat een valstrik voor een zelfvoldane toerist!’ Ze wierp haar hoofd naar achteren en lachte wild en Dirk voelde plotseling een redeloze angst opkomen, alsof zijn Gwen gek was geworden.

‘En jij wilde hier wonen?’ zei hij.

Haar gelach brak even plotseling af als het was begonnen; de wind ontrukte het haar. Aan hun rechterkant liet een naalddunne toren een korte, doordringende toon horen, als de kreet van een dier in doodsnood. De toren waarop ze stonden antwoordde met een lage, treurige jammerklacht als van een misthoorn, die aanhield en aanhield. De muziek kronkelde om hen heen. Dirk dacht dat hij ver weg het dreunen van een enkele trom kon horen; korte, doffe slagen, met gelijkmatige tussenpozen.

‘Ja,’ zei Gwen, ‘ik wilde hier wonen.’ De misthoorn stierf weg; vier rietdunne spitsen aan de overkant van het kanaal, verbonden door hangende bruggen, begonnen wild te weeklagen, iedere toon hoger dan de vorige tot ze ten slotte een hoogte bereikten waarop ze niet meer hoorbaar waren. Het getrommel hield aan, onveranderlijk: boem, boem, boem.

Dirk zuchtte. ‘Ik begrijp het,’ zei hij met een heel vermoeide stem. ‘Ik denk dat ik hier ook wel zou willen wonen, hoewel ik me afvraag hoe lang ik zou leven als ik dat deed. Braque leek hier wel een beetje op, met die hele zwakke echo, meestal ’s nachts. Misschien was dat de reden dat ik daar woonde. Ik was erg afgemat, Gwen. Heel erg. Ik vermoed dat ik het op den duur had opgegeven. Vroeger, weet je, was ik altijd op zoek — naar liefde, naar klatergoud, naar de geheimen van het universum, naar wat niet allemaal. Maar nadat jij bij me was weggegaan... Ik weet het niet, alles ging verkeerd, kreeg een bittere bijsmaak. En als er eens iets goed ging, merkte ik dat het er niets toe deed, dat het geen enkel verschil maakte. Het was allemaal leeg. Ik bleef het proberen, maar het enige resultaat was vermoeidheid, apathie en cynisme. Misschien ben ik daarom hierheen gekomen. Jij... nou ja, ik voelde me toen beter, toen ik bij jou was. Ik had niet zo zoveel dingen opgegeven. Ik dacht dat als ik jou terugvond, ik misschien ook mezelf terug zou vinden. Maar zo is het niet precies gelopen. Ik weet niet of er wel iets van terecht zal komen.’

‘Luister naar Lamiya-Bailis,’ zei Gwen, ‘en haar muziek zal je vertellen dat er niets goed gaat, dat niets van werkelijke betekenis is. Ik wilde hier wel wonen, weet je. Ik koos... nou ja, ik was niet van plan om hiervoor te stemmen, maar we spraken erover toen we hier aankwamen, en het kwam er gewoon uitrollen. Ik schrok ervan. Misschien lijken jij en ik toch nog steeds heel veel op elkaar, Dirk. Ik ben ook zo moe geworden. Meestal merk ik het niet. Ik heb mijn werk om me bezig te houden, en Arkin is mijn vriend en Jaan houdt van mij. Maar dan kom ik hier... of soms heb ik het niet zo druk en dan denk ik een beetje te lang na en ga ik piekeren. De dingen die ik heb zijn niet voldoende. Niet wat ik wilde.’

Ze liep op hem toe en nam zijn hand in haar beide handen. ‘Ja, ik heb aan jou gedacht. Ik bedacht dat alles beter was toen jij en ik nog samen op Avalon waren en ik bedacht dat ik misschien nog steeds van jou hield en niet van Jaan en dat jij en ik de beto-

vering weer konden oproepen, de zin van alles weer konden gaan inzien. Maar snap je het niet? Het is niet waar, Dirk, en al doe je nog zo je best, dat zal geen verschil maken. Luister naar deze stad, luister naar Kryne Lamiya. Hier ligt de waarheid. Jij denkt aan mij en ik denk soms aan jou, maar alleen omdat er tussen ons niets meer bestaat. Dat is de enige reden waarom het beter lijkt. Gisteren gelukkig, morgen gelukkig, maar nooit vandaag, Dirk. Dat kan ook niet, want het is tenslotte maar een illusie, en illusies lijken alleen maar werkelijkheid op een afstand. Het is voorbij, mijn dromerige oude liefde, voorbij, en dat is het beste, want dat is het enige wat het goedmaakt.’

Ze huilde; trage tranen biggelden over haar wangen. Kryne Lamiya schreide met haar mee, de torens klaagden luid. Maar de stad dreef ook de spot met haar, alsof ze zeggen wilde: ja, ik zie je verdriet, maar ook verdriet is zinloos, pijn is even hol als plezier. De spitsen jammerden, het dunne traliewerk lachte dolzinnig en het lage geluid van de trom in de verte hield aan: boem, boem, boem.

Opnieuw, en ditmaal nog sterker, voelde Dirk de aandrang om te springen — het balkon af, naar de bleke stenen en de donkere kanalen beneden. Een duizelingwekkende val en dan eindelijk rust. Maar de stad maakte hem voor gek uit: rust? zong ze, er is geen rust in de dood. Er is niets, meer niet. Niets. Niets. De trom, de wind, het geweeklaag. Hij beefde, terwijl hij nog steeds Gwens hand vasthield. Hij keek naar de grond beneden.

Er bewoog iets over het kanaal. Dobberend, drijvend, licht op het water rustend kwam het zijn kant op. Een zwarte bark met een eenzame man die een vaarboom vasthield. ‘Nee,’ zei hij.

Gwen keek hem aan. ‘Nee?’ herhaalde ze.

En plotseling kwamen de woorden, de woorden die de andere Dirk t’Larien tegen zijn Jenny zou hebben gezegd, en die woorden kwamen uit zijn mond, en hoewel hij er niet langer zeker van was dat hij ze kon geloven, hoorde hij het zichzelf toch zeggen. ‘Nee!’ zei hij, hij schreeuwde het de stad haast toe in een plotselinge opwelling van woede over de bedrieglijke muziek van Kryne Lamiya. ‘Verdomd, Gwen, we hebben allemaal iets van deze stad in ons, ja. Het gaat erom hoe we ertegenover staan. Dit is allemaal angstaanjagend’ — hij liet haar handen los en duidde met een weids gebaar van zijn hand de duisternis aan — ‘wat het zegt is angstaanjagend en erger nog is de angst die je voelt als een deel van jezelf daarop ingaat, als je het gevoel hebt dat het allemaal waar is, dat je hier thuishoort. Maar wat doe je eraan? Als je zwak bent, negeer je het. Je doet of het niet bestaat, snap je wel, en misschien verdwijnt het dan. Overdag hou je je bezig met onbeduidende klusjes en je denkt niet na over de duisternis daarbuiten. Maar zo laat je het winnen, Gwen. Uiteindelijk zal het jou en al je onbeduidendheden verzwelgen en jij en die andere dwazen liegen elkaar vrolijk voor en zijn er blij mee. Zo kun je er niet mee omgaan, Gwen, dat kan niet. Je moet je best doen. Je bent toch ecologe? Waar gaat ecologie in wezen over? Leven! Je hoort aan de kant van het leven te staan, alles wat je vertegenwoordigt bevestigt dat. Deze stad, deze verdomde lijkbleke stad met haar lied van de dood ontkent alles waarin je gelooft, alles wat je bent. Als je sterk bent zie je dat in en je vecht ertegen, noemt het bij de naam. Trotseer het.’

Gwen was gestopt met huilen. ‘Het heeft geen zin,’ zei ze hoofdschuddend.

‘Dat heb je mis,’ antwoordde hij. ‘Wat deze stad betreft en ook wat ons betreft. Het grijpt allemaal in elkaar, zie je! Je zegt dat je hier zou willen wonen? Mooi! Ga er dan ook wonen! In deze stad leven zou op zich al een overwinning zijn, een filosofische overwinning. Maar ga hier dan wonen omdat je weet dat het leven zelf Lamiya-Bailis weerlegt, woon hier en lach om die absurde muziek van haar, maar woon hier niet omdat je instemt met die verdomde, jankende leugen.’ Hij nam opnieuw haar hand.

‘Ik weet het niet,’ zei ze.

‘Ik wel,’ zei hij, wat een leugen was.

‘Denk je echt dat... dat we er weer iets van zouden kunnen maken? Beter dan vroeger?’

‘Je zult geen Jenny meer zijn,’ beloofde hij. ‘Nooit meer.’

‘Ik weet het niet,’ herhaalde ze, zacht fluisterend.

Hij nam haar gezicht tussen zijn handen en tilde het naar hem op tot haar ogen in de zijne keken. Hij kuste haar, uiterst voorzichtig; ze raakten eikaars lippen maar heel even vluchtig aan. Kryne Lamiya klaagde. De misthoorn klonk doordringend en treurig om hen heen, de torens in de verte jammerden en weeklaag-

den en de eenzame trom liet nog steeds zijn doffe, zinloze dreun horen.

Na die kus stonden ze daar temidden van de muziek en staarden elkaar aan. ‘Gwen,’ zei hij ten slotte met een stem die niet half zo sterk en zeker klonk als een ogenblik daarvoor. ‘Ik denk dat ik het ook niet weet. Maar misschien zou het alleen al de moeite waard zijn om het te proberen...’

‘Misschien,’ zei ze, en haar grote, groene ogen ontweken de zijne weer en keken naar de grond. ‘Het zou moeilijk zijn, Dirk. En Jaan is er ook nog, en niet te vergeten Garse, een heleboel problemen. En we weten niet eens of het dat waard zou zijn. We weten niet eens of het ook maar het geringste verschil zou maken.’

‘Nee, dat is zo,’ zei hij. ‘Ik heb de afgelopen jaren maar al te vaak tegen mijzelf gezegd dat het er niet toe doet, dat het niet de moeite loont het weer te proberen. Maar daar voel ik me nooit gelukkig bij, alleen maar moe, doodmoe. Gwen, als we het niet proberen zullen we het nooit weten.’

Ze knikte. ‘Het kan zijn,’ zei ze alleen maar. De wind blies koud en fel; de muziek van Schemerduisters waanzin zwol aan en nam weer af. Ze gingen naar binnen en de balkontrap af, langs de verblekende, flikkerende muren van grijswit licht, naar de plek waar de nuchtere zekerheid van de luchtwagen wachtte om hen terug te brengen naar Larteyn.

5

In een eenzame stilte vlogen ze van de witte torens van Kryne Lamiya naar het dovende licht van Larteyn, zonder elkaar aan te raken, elk verdiept in zijn eigen gedachten. Gwen zette de luchtwagen op de gebruikelijke plaats op het dak neer en Dirk volgde haar naar beneden tot aan haar deur. ‘Wacht,’ fluisterde ze haastig, juist toen hij op het punt stond haar goedenacht te wensen. Ze verdween naar binnen en hij wachtte verwonderd. Aan de andere kant van de deur klonken geluiden — stemmen — en toen was Gwen er ineens weer en drukte hem een dik manuscript in zijn handen, een indrukwekkend zware hoeveelheid papier, met de hand gebonden in zwart leer. Jaans proefschrift. Hij was het haast vergeten.

‘Lees het,’ fluisterde ze, terwijl ze zich door de deuropening naar voren boog. ‘Kom morgenochtend naar boven, dan praten we nog wat meer.’ Ze kuste hem licht op zijn wang en sloot de zware deur met een korte klik. Een ogenblik stond Dirk wat wezenloos met het ingebonden manuscript in zijn handen, daarna ging hij naar de liftbuizen.

Hij was nog maar een paar stappen de hal ingelopen toen hij de eerste kreet hoorde, Toen kón hij gewoon niet verder lopen; de geluiden dwongen hem om terug te gaan, en hij luisterde aan Gwens deur.

De muren waren dik en maar heel weinig van wat er gezegd werd, was te verstaan. De woorden en hun betekenis gingen volledig verloren, maar het geluid van de stemmen en de toon ervan niet. Gwens stem domineerde: luid, scherp — af en toe schreeuwde ze — en op de rand van hysterie. In gedachten zag Dirk haar op en neer benen door de huiskamer, langs de waterspuwers; de manier waarop ze altijd liep te ijsberen als ze kwaad was. De Kavalaren waren er waarschijnlijk allebei en lazen haar de les: Dirk was er zeker van dat hij twee andere stemmen hoorde, de ene kalm en rustig, zonder boosheid, terwijl hij haar meedogenloos ondervroeg. Dat moest Jaan Vikary zijn. De cadans van zijn stem verried hem: zijn spraakritme was door de muur heen herkenbaar. De derde stem, die van Garse Janacek, zei eerst niet veel, maar toen steeds meer, met toenemende kracht en boosheid. Na enige tijd zweeg de rustige mannenstem bijna geheel, terwijl Gwen en Garse tegen elkaar schreeuwden. Toen zei de stem iets, een scherp bevel. En Dirk hoorde een geluid, een plof alsof er iemand viel. Een klap. Iemand die een ander sloeg, iets anders kon het niet zijn.

Ten slotte de stem van Vikary die bevelen gaf, gevolgd door stilte. Het licht in de kamer ging uit.

Dirk stond daar stilletjes met Vikary’s manuscript onder zijn arm en vroeg zich af wat hij moest doen. Hij had niet het idee dat hij iets kon doen, behalve morgenvroeg met Gwen praten en erachter zien te komen wie haar had geslagen en waarom. Het moest Janacek geweest zijn, meende hij.

Hij liet de liften voor wat ze waren en besloot de trappen af te lopen naar Ruarks kamer.

Eenmaal in bed merkte Dirk dat hij intens vermoeid was en erg uit zijn evenwicht door de gebeurtenissen van die dag. Het was zoveel tegelijkertijd dat hij het nauwelijks kon verwerken. De Kavalaanse jagers en hun drogmensen, het merkwaardige, bittere leven van Gwen met Vikary en Janacek, de plotselinge, duizelingwekkende mogelijkheid dat ze bij hem terug zou komen. Niet in staat om de slaap te vatten lag hij lang over alles na te denken. Ruark sliep al; er was niemand om tegen te praten. Ten slotte pakte Dirk het lijvige manuscript dat Gwen hem had gegeven en begon de eerste bladzijden door te bladeren. Niets beters dan een goed wetenschappelijk geschrift om iemand in slaap te krijgen, dacht hij.

Vier uur en een stuk of zes koppen koffie later legde hij het manuscript opzij, geeuwde en wreef in zijn ogen. Toen deed hij het licht uit en staarde in de duisternis.

Het proefschrift van Jaan Vikary — Mythe en Historie: Grondbeginselen van de Vestigingsgemeenschap zoals gebaseerd op een interpretatie van de demonenliedcyclus van Jamis-Leeuw Tahl -was een fellere aanklacht tegen zijn volk dan alles wat Arkin Ru-ark mogelijkerwijs zou kunnen zeggen, dacht Dirk. Hij had alles op een rij gezet, met bronvermeldingen en documentatie van de databanken op Avalon, met uitvoerige aanhalingen van de gedichten van Jamis-Leeuw Tahl en zo mogelijk nog langere uiteenzettingen over wat Jamis Tahl had bedoeld. Alles wat hij en Gwen Dirk die morgen hadden verteld, stond er tot in detail in vermeld. Vikary presenteerde de ene theorie na de andere en probeerde alles te interpreteren. Hij gaf zelfs min of meer een verklaring voor de drogmensen. Hij veronderstelde dat in de Tijd van Vuur en Demonen enkele overlevenden uit de steden de kampen in de mijnen hadden bereikt en daar onderdak hadden gezocht. Eenmaal daar opgenomen, bleken ze gevaarlijk te zijn. Sommigen waren het slachtoffer van stralingsziekte en stierven een langzame, gruwelijke dood, mogelijk nadat ze degenen die hen verpleegden, hadden besmet. Anderen, schijnbaar gezond, bleven leven en werden in de hoofdvestiging opgenomen totdat ze trouwden en kinderen kregen. Toen kwam de radioactieve besmetting aan het licht. Het waren allemaal veronderstellingen van Vikary zelf, die zelfs niet door een paar regels van Jamis-Leeuw ondersteund werden; toch leek het een aannemelijke en geloofwaardige interpretatie van de drogmensmythe.

Vikary ging ook uitvoerig in op de gebeurtenis die de Kavalaren de Smartelijke Pest noemden — en ook op wat hij voorzichtig omschreef als: ‘de verschuiving naar de hedendaagse Kavalaanse seksuele familieverhoudingen’.

Volgens zijn hypothese waren de Hrangans ongeveer een eeuw na hun eerste overval naar Hoog Kavalaan teruggekomen. De steden die ze hadden gebombardeerd bestonden nog steeds uit niet meer dan sintels; er was niets wat op herbebouwing door mensen wees. Zelfs van de drie slavenrassen die ze hadden achtergelaten om de planeet te bevolken, konden ze niets terugvinden: die waren allemaal uitgestorven. Ongetwijfeld was het Brein dat de Hrangans hun orders verstrekte tot de overtuiging gekomen dat er toch nog enkele mensen moesten leven. Om daaraan definitief een einde te maken, gooiden de Hrangans biologische bommen. Dat was Vikary’s theorie.

De gedichten van Jamis-Leeuw vermeldden geen Hrangans maar maakten wel melding van veel ziekten. Ook alle overgeleverde verhalen van de Kavalaren bevestigden dat. Er was een Smartelijke Pest geweest, een lange periode waarin de ene afschuwelijke epidemie na de andere de vestigingen teisterde. Iedere seizoenswisseling bracht een nieuwe, vreselijke ziekte — de onontkoombare, demonische vijand die door de Kavalaren niet kon worden bevochten of gedood.

Negentig van de honderd mannen bezweken en negenennegentig van de honderd vrouwen.

Een van de vele ziekten leek zich specifiek op vrouwen te richten. De medische specialisten die Vikary op Avalon had geraadpleegd, konden hem vertellen dat afgaand op het magere bewijsmateriaal dat hij hen gaf — een paar oude gedichten en liederen -de vrouwelijke geslachtshormonen kennelijk als katalysator voor de ziekte functioneerden. Jamis-Leeuw Tahl had geschreven dat jonge meisjes vanwege hun onschuld voor het bloedige verderf gespaard werden, terwijl de geslachtsrijpe eyn-ketbi er op een verschrikkelijke manier door werden aangetast en onder heftige stuiptrekkingen stierven. Vikary interpreteerde dit zo, dat meisjes vóór hun puberteit onaangetast bleven, terwijl seksueel rijpe vrouwen werden vernietigd. Een hele generatie werd uitgewist. Erger nog: de ziekte bleef sluimeren; de meisjes bereikten maar nauwelijks de puberteit of de pest sloeg toe. Jamis-Leeuw beschouwde dit als een waarheid van uitzonderlijke religieuze betekenis.

Sommige vrouwen ontkwamen aan de dodelijke ziekte: diegenen die van nature immuun waren. Aanvankelijk maar een paar. Later meer; omdat ze overleefden en zonen en dochters voortbrachten, waren velen daarvan ook immuun, terwijl anderen die geen afweerstoffen hadden meegekregen bij het bereiken van de puberteit stierven. Ten slotte waren alle Kavalaren immuun op enkele uitzonderingen na. Er kwam een einde aan de Smartelijke Pest.

Maar het ongeluk was geschied. Hele vestigingen waren uitgeroeid; zij die het overleefden hadden hun bevolking zien uitdunnen tot ver beneden het aantal dat nodig was om een leefbare maatschappij in stand te houden. En de sociale structuur en seksuele rolverdeling waren onherroepelijk afgeweken van het monogame gelijkheidsbeginsel van de vroegere kolonisten van Tara. Er waren generaties opgegroeid waarin de verhouding tussen mannen en vrouwen tien tot een was; kleine meisjes waren zich er in hun kindertijd al van bewust dat hun puberteit de dood kon betekenen. Het was een grimmige tijd. Daarover waren Jaan Vikary en Jamis-Leeuw Tahl het geheel eens.

Jamis-Leeuw schreef dat de zonde ten slotte van Hoog Kavalaan was geweken nadat de eyn-kethi veilig waren opgesloten, ver van het daglicht, terug in de spelonken waaruit ze waren voortgekomen, waar hun schaamte niet kon worden gezien. Vikary vermeldde dat de Kavalaanse overlevenden hadden teruggevochten zo goed als ze konden. Ze beschikten niet meer over de technologische vaardigheden om luchtdichte, steriele vertrekken te bouwen; maar zonder twijfel waren geruchten over zulke vertrekken door de jaren heen tot hen doorgedrongen en ze hoopten dat zulke plaatsen tegen ziekten bestand zouden zijn. Dus werden de overlevende vrouwen in veiligheid gebracht in gevangenisachtige hospitalen, diep onder de grond, in het veiligste deel van de vestiging, zo ver mogelijk verwijderd van de verontreiniging in de wind, de regen en het water. Mannen die eens hadden rondgetrokken, gejaagd en gevochten met hun vrouwen aan hun zijde vormden nu koppels met andere mannen die ook om verloren partners treurden. Om de seksuele spanningen te verminderen -en het genetisch materiaal zo goed mogelijk in stand te houden, voor zover ze al verstand van zulke zaken hadden — maakten de mannen die de Smartelijke Pest overleefd hadden hun vrouwen tot seksueel eigendom van iedereen. Om zich te verzekeren van zoveel mogelijk kinderen maakten ze van hun vrouwen tegen gevaar beveiligde fokmerries die aan een stuk door zwanger waren. De vestigingen die deze maatregelen niet namen, hielden geen stand; zij die dat wel deden, bouwden een nieuwe cultuur op.

Ook andere veranderingen schoten wortel. Tara was een religieuze wereld geweest, de thuisbasis van de Iers-Rooms Hervormd Katholieke Kerk, en de eis tot monogamie was hardnekkig. De leefpatronen namen twee verschillende vormen aan: de sterke,

emotionele binding die tussen mannelijke jachtgenoten ontstond, werd de basis van de intense, allesomvattende verhouding van teyn-en-teyn, terwijl die mannen die verlangden naar een semi-exclusieve band met een vrouw betheyns schiepen door vrouwen uit andere vestigingen te roven. De leiders moedigden zulke rooftochten aan, zei Jaan Vikary; nieuwe vrouwen betekende nieuw bloed, meer kinderen, bevolkingsaanwas en daarmee een grotere kans op overleving. Het was ondenkbaar dat iemand een eyn-kethi alleen voor zichzelf zou hebben, maar een man die een vrouw van buiten de gemeenschap kon inbrengen, werd overladen met eerbewijzen, kreeg een zetel in de raad van leiders en, wat misschien het allerbelangrijkste was, de vrouw zelf.

Dit was de voor de hand liggende gang van zaken, concludeerde Vikary, vanzelfsprekende waarheden waaruit de moderne Ka-valarengemeenschap was ontstaan. Jamis-Leeuw Tahl, die pas vele generaties later door de wereld was rondgetrokken, was zozeer een kind van zijn tijd geweest dat hij niet in staat was geweest zich een wereld voor te stellen waarin vrouwen een andere status hadden dan hijzelf had gezien, en toen hij door de folklore die hij verzamelde gedwongen werd die mening te herzien, vond hij het een onduldbaar zondig idee. Dus herschreef hij alle mondeling overgeleverde verhalen toen hij zijn demonenliederen-cyclus publiceerde. Hij veranderde Kay Ijzersmid in een bulderende reus van een man, maakte van de Smartelijke Pest een ballade over de verdorvenheid van de eyn-ketbi en creëerde voornamelijk de indruk dat de wereld altijd zo was geweest als hij haar had aangetroffen. Latere dichters bouwden voort op de fundamenten die hij had gelegd.

De krachten die hadden geleid tot het ontstaan van de vestigingen-samenleving van Hoog Kavalaan waren allang verdwenen. Er waren nu ongeveer evenveel vrouwen als mannen, de epidemieën waren nog slechts griezelige fabels en de meeste gevaren op de planeet waren overwonnen. Desondanks werden de verhoudingen in de vestigingen gehandhaafd. De mannen duelleerden, bestudeerden de nieuwe technologie, werkten op de boerderijen en in de fabrieken en bestuurden de Kavalaanse ruimteschepen, terwijl de eyn-ketbi in grote, ondergrondse barakken woonden als seksuele partners voor alle mannen van de vestiging, werkzaamheden verrichtten die de hoogbondsraden veilig en gepast achtten, en kinderen baarden, zij het minder dan vroeger. De Kavalaanse bevolkingsgroei werd streng in de hand gehouden. Andere vrouwen leidden een wat vrijer leven onder de bescherming van jade-en-zilver, maar dat waren er niet veel. Een betheyn moest van buiten de vestiging afkomstig zijn, wat er in de praktijk op neerkwam dat een ambitieuze jongeman een hoogbonder van een ander verbond moest uitdagen en doden of een eyn-kethi van een vijandige vestiging moest opeisen en om haar moest duelleren met een door de raad gekozen verdediger. De laatste manier had bijna nooit succes; de hoogbondsraden kozen onveranderlijk de beste mannen van de vestiging ter verdediging van hun eyn-kethi. In feite was het een bijzondere eer om daarvoor aangewezen te worden. Een man die erin slaagde een betheyn te winnen, kreeg onmiddellijk zijn erenamen en een plaats onder de heersers. Dan heette het dat hij zijn kethi twee soorten bloed had geschonken -het doodsbloed, een verslagen vijand, en het levensbloed, een nieuwe vrouw. De vrouw genoot de status van jade-en-zilver tot haar veroveraar werd gedood. Als hij werd verslagen door iemand van zijn eigen vestiging werd ze een eyn-kethi; als de moordenaar een buitenstaander was, werd ze aan hem toegewezen.

Dat was de status die Gwen Delvano had aangenomen toen ze Jaans armband om haar pols gespte.

Dirk lag nog lang wakker, nadenkend over alles wat hij had gelezen, en starend naar het plafond werd hij steeds bozer naarmate hij langer nadacht. Tegen de tijd dat het eerste licht van de dageraad langzaam door het raam boven zijn hoofd begon binnen te dringen, was hij tot een besluit gekomen. In zekere zin deed het er niet langer toe of Gwen bij hem terug zou komen of niet, zolang ze Vikary en Janacek en die hele verziekte samenleving van Hoog Kavalaan maar verliet. Maar dat kon ze niet alleen, hoezeer ze dat ook zou willen. Nou, goed dan, Arkin Ruark had gelijk; hij zou haar helpen. Hij zou haar helpen haar vrijheid terug te krijgen. Naderhand zouden ze dan hun eigen verhouding wel weer onder de loep nemen.

Toen dat besluit eenmaal bij hem had postgevat, sliep Dirk eindelijk in.

Het was al middag toen hij plotseling vol schuldgevoelens wakker schrok. Hij ging rechtop zitten en herinnerde zich dat hij Gwen beloofd had ’s morgens bij haar te komen, en nu was de morgen al voorbij en had hij zich verslapen. Haastig stond hij op en kleedde zich aan, zocht een ogenblik naar Ruark — de Kimdissi was weg en had geen aanwijzing achtergelaten waarheen of voor hoelang — en liep toen naar boven, naar Gwens appartement, met Vikary’s proefschrift stevig onder zijn arm geklemd.

Toen hij klopte deed Garse Janacek open.

‘Ja?’ zei de Kavalaar met de rode baard fronsend. Zijn bovenlijf was ontbloot, hij droeg alleen een nauwsluitende, zwarte broek en die eeuwige armband van ijzer-en-gloeisteen om zijn rechterarm. In een flits zag Dirk waarom Janacek niet de shirts met v-hals droeg waaraan Vikary de voorkeur scheen te geven; over de linkerkant van zijn borst, van zijn oksel tot zijn middenrif, liep een lang krom litteken, glad en hard.

Janacek zag zijn blik. ‘Een duel dat verkeerd afliep,’ snauwde hij. ‘Ik was te jong. Zoiets zal me niet nog eens overkomen. Maar wat wil je?’

Dirk kreeg een kleur: ‘Ik kom voor Gwen.’

‘Die is er niet,’ zei Janacek, zijn ijskoude ogen hard en onvriendelijk. Hij wilde de deur weer sluiten.

‘Wacht.’ Dirk hield de deur tegen met zijn hand.

‘Wat had je nog meer?’

‘Gwen. Ik werd geacht haar hier op te zoeken. Waar is ze?’

‘In de wildernis, t’Larien. Je zou me een genoegen doen als je er rekening mee hield dat ze ecoloog is, door de hoogbonders van IJzerjade hiernaartoe gestuurd om belangrijk werk te doen. Ze heeft dat werk twee volle dagen verwaarloosd om jou overal naartoe te brengen. En nu is ze weer aan het werk, zoals het hoort. Zij en Arkin hebben hun instrumenten meegenomen en zijn de bossen ingegaan.’

‘Daar heeft ze gisteravond niets over gezegd,’ drong Dirk aan.

‘Ze is niet verplicht jou van haar plannen op de hoogte te stellen,’ zei Janacek. ‘Ook heeft ze nergens jouw toestemming voor nodig. Er bestaat geen band tussen jullie.’

Denkend aan wat hij de vorige avond had afgeluisterd, werd Dirk plotseling wantrouwend. ‘Mag ik binnenkomen?’ vroeg hij. ‘Ik wilde dit aan Jaan teruggeven en er met hem over praten,’ voegde hij eraan toe, terwijl hij Garse het in leer gebonden proefschrift liet zien. Het was hem natuurlijk om Gwen begonnen; hij hoopte te weten te komen of ze voor hem verborgen werd gehouden. Maar het zou niet echt tactvol van hem zijn geweest dat te zeggen; Janacek straalde zo’n vijandigheid uit dat een poging hem opzij te duwen heel dom zou zijn.

‘Jaan is op het ogenblik niet thuis. Er is niemand thuis, behalve ik. En ik sta op het punt om te vertrekken.’ Hij stak een hand uit en griste het proefschrift uit Dirks handen. ‘Dit zal ik maar nemen. Gwen had het je nooit mogen geven.’

‘Zeg!’ zei Dirk. Hij had een inval gekregen. ‘Het was een heel boeiende geschiedenis,’ zei hij abrupt. ‘Kan ik binnenkomen en er met jou over praten? Een paar minuten maar — ik zal je niet ophouden.’

Plotseling leek Janacek te veranderen. Hij ging glimlachend opzij en wenkte Dirk om binnen te tomen.

Dirk keek vlug rond. De woonkamer was verlaten, het haardvuur gedoofd; niets leek te ontbreken of van plaats verwisseld te zijn. De eetkamer, zichtbaar door een open deur, was ook leeg. Het hele appartement was bijzonder rustig. Geen spoor van Gwen of Jaan. Voor zover hij kon zien, had Janacek de waarheid gesproken.

Onzeker liep Dirk door de kamer; voor de schouw met de waterspuwers bleef hij stilstaan. Janacek sloeg hem zwijgend gade, draaide zich toen om en verdween, maar kwam al gauw weer terug. Hij had zijn riem van messing met de zware holster omgedaan en was bezig een vaalzwart shirt dicht te knopen toen hij weer binnenkwam.

‘Waar ga je heen?’ vroeg Dirk.

‘Uit,’ antwoordde Janacek met een korte grijns. Hij maakte de sluiting van de holster open en haalde er zijn laserpistool uit, controleerde de energiereserve aan de zijkant van de kolf, stak het terug in de holster, trok het pistool opnieuw met een vloeiende, snelle beweging van zijn rechterhand en richtte het op Dirk. ‘Maak ik je aan het schrikken?’ vroeg hij.

‘Ja,’ antwoordde Dirk. Hij ging bij de schoorsteen vandaan.

Janacek grijnsde opnieuw. Hij schoof het laserpistool weer in de holster. ‘Ik kan aardig met een duelleerlaser overweg,’ zei hij, ‘hoe-

wel mijn teyn eerlijk gezegd beter is. Natuurlijk kan ik alleen mijn rechterarm gebruiken. De linker doet nog steeds pijn. Het weefsel rond het litteken is verhard en daardoor kunnen mijn borstspieren aan die kant niet zo ver en makkelijk bewegen als rechts. Maar het maakt weinig uit. Ik ben voornamelijk rechtshandig. Je rechterarm is meestal sterker dan je linker, weet je.’ Zijn rechterhand rustte op het wapen terwijl hij sprak, en de gloeistenen in hun zwarte ijzeren zetting glansden als omfloerste rode ogen om zijn onderarm.

‘Toch wel een gemene kwetsuur.’

‘Ik beging een vergissing, t’Larien. Misschien was ik te jong, maar mijn leeftijd maakte de vergissing er niet minder ernstig om. Zulke vergissingen kunnen heel zwaarwegend zijn en in zeker opzicht ben ik er nog goed afgekomen.’ Hij keek Dirk strak aan. ‘Een mens moet oppassen dat hij geen vergissingen begaat.’

‘Hoe bedoel je?’ Dirk toverde een onschuldig lachje op zijn gezicht.

Een ogenblik gaf Janacek geen antwoord. Toen zei hij ten slotte: ‘Ik denk dat je wel weet waarover ik het heb.’

‘Zou het?’

‘Ja. Je bent geen stommerik, t’Larien. Maar ik ook niet. Je kinderlijke listen amuseren mij niet. Je hebt bijvoorbeeld niets met mij te bespreken. Je wilde domweg om de een of andere reden toegang tot deze kamer verkrijgen.’

Dirks glimlach verdween. Hij knikte. ‘Nou goed. Een beroerd trucje, blijkbaar, want je doorzag het meteen. Ik wilde weten of Gwen hier was.’

‘Ik zei je dat ze naar de wildernis was, aan het werk.’

‘Ik geloof je niet,’ zei Dirk. ‘Dan zou ze me daar gisteren wel iets over gezegd hebben. Je houdt me bij haar vandaan. Waarom? Wat is er aan de hand?’

‘Niets wat jou aangaat,’ zei Janacek. ‘Begrijp me goed, t’Larien, wil je? Misschien vind je me een slecht mens, net als Arkin Ru-ark. Denk gerust zo over me. Dat zal me een zorg wezen. Ik ben geen slecht mens. Daarom waarschuw ik je voor vergissingen. Daarom heb ik je binnengelaten, hoewel ik heel goed wist dat je mij niets te zeggen hebt. Want ik heb dingen tegen jou te zeggen.’

Dirk leunde tegen de achterkant van de bank en knikte. ‘Goed, Janacek, ga je gang.’

Janacek fronste. ‘De moeilijkheid met jou, t’Larien, is dat je weinig weet en nog minder begrijpt van Jaan en mij en onze wereld.’

‘Ik weet meer dan je denkt.’

‘Dacht je dat? Je hebt Jaans geschriften over de Demonenzang gelezen en zonder twijfel hebben de mensen je van alles verteld. Maar wat zegt dat? Jij bent geen Kavalaar, je begrijpt de Kavalaren niet. Terwijl je hier staat, zie ik aan je blik dat je ons veroordeelt. Met welk recht? Wie ben je, dat je over ons kunt oordelen? Je kent ons nauwelijks. Ik zal je een voorbeeld geven. Nog geen tel geleden noemde je mij Janacek.’

‘Zo heet je toch zeker?’

‘Het is een deel van mijn naam, het laatste deel, het minste en geringste deel van wie ik ben. Het is mijn gekozen naam, de naam van een oude held uit de geschiedenis van het IJzerjade-gezelschap. Die held leidde een lang en vruchtbaar leven, hij heeft meermalen op eervolle wijze in zware gevechten zijn vestiging en zijn kethi verdedigd. Natuurlijk weet ik waarom je mij zo noemt. In jouw wereld en volgens jullie aanspreekgewoonten is het gebruikelijk iemand die je op een afstand wilt houden, of voor wie je vijandige gevoelens koestert, bij zijn laatste naam, zijn achternaam te noemen — iemand die je goed kent noem je bij zijn voornaam, nietwaar?’

Dirk knikte. ‘Ja, min of meer. Zo eenvoudig ligt het niet, maar je bent er dichtbij.’

Janacek glimlachte flauwtjes; zijn blauwe ogen leken vonken te schieten. ‘Je ziet dus dat ik jouw volk begrijp, en maar al te goed. Ik kom je op jouw manier tegemoet — ik noem je t’Larien omdat ik je niet mag, en zo hoort het ook. Maar jij komt me niet tegemoet. Je spreekt me zonder enig nadenken of begrip met Janacek aan, en daarmee leg je mij weloverwogen jullie manier van aanspreken op.’

‘Hoe moet ik je dan noemen? Garse?’

Janacek maakte een heftige, ongeduldige beweging. ‘Garse is mijn ware naam, maar het past jou niet die te gebruiken. Volgens de gewoonte van de Kavalaren zou het gebruik van uitsluitend die naam een relatie tussen ons veronderstellen die in feite niet aanwezig is. Garse is een naam voor mijn teyn, mijn cro-betheyn en mijn kethi, niet voor iemand van een andere wereld. Het zou cor-reet zijn als je mij Garse Ijzer jade noemde, en mijn teyn Jaantony Hoog-IJzerjade. Dat is traditioneel en gepast voor een gelijke, een Kavalaar van een ander huis met wie ik op vriendschappelijke voet sta. Ik geef je het voordeel van een heleboel twijfels.’ Hij glimlachte. ‘Maar je moet wel begrijpen, t’Larien, dat ik je dit alleen maar bij wijze van illustratie vertel. Het kan me verdraaid weinig schelen of je mij Garse noemt, of Garse IJzerjade, of meneer Janacek. Noem me maar zoals je dat zelf het prettigst vindt, ik zal me niet beledigd voelen. De Kimdissi, Arkin Ruark, heeft me zelfs wel eens Garsey genoemd, en toch heb ik de aandrang weerstaan om in hem te prikken om te zien of hij zou knappen.

Ik heb Jaan niet nodig om me te vertellen dat hoffelijkheid en de vraag hoe je iemand aanspreekt ouderwetse kwesties zijn, overblijfsels uit de dagen dat het leven ingewikkelder en tegelijkertijd primitiever was. In deze moderne tijden vliegen Kavalaren met ruimteschepen van ster naar ster, we praten en doen zaken met schepselen die wij eens als demonen zouden hebben uitgeroeid, we geven zelfs vorm aan planeten, zoals we dat met Worlorn hebben gedaan. Het Oud-Kavalaans, de taal die duizenden van jullie standaardjaren door onze vestigingen werd gebruikt, wordt nog maar zelden gesproken, hoewel enkele termen nog bestaan en dat ook zullen blijven doen, omdat ze een werkelijkheid weergeven die slechts gebrekkig of helemaal niet kan worden aangeduid in de talen van andere ruimtereizigers — een werkelijkheid die snel zou verdwijnen als we de woorden ervoor opgaven, de Oud-Kavalaanse termen. Alles is veranderd, ook wij van Hoog Kavalaan, en Jaan zegt dat we nog meer moeten veranderen, willen wij onze bestemming in de historie van het mensdom blijven vervullen. Daardoor verdwijnen de regels voor namen en naambindingen en worden zelfs hoogbonders slordig in hun taalgebruik, zoals Jaan-tony hoog-IJzerjade die zichzelf Jaan Vikary gaat noemen.’

‘Als het er niet meer zoveel toe doet,’ zei Dirk, ‘waar gaat het je dan om?’

‘Het is bedoeld als illustratie, t’Larien, een eenvoudige en elegante manier om je duidelijk te maken hoe verkeerd je veronderstelling is dat een groot deel van je eigen cultuur ook deel uitmaakt van de onze, en hoe je ons met ieder woord en elke handeling jouw oordelen en waarden oplegt. Daar was het me om te doen. Er staan belangrijker zaken ter discussie, maar het patroon is hetzelfde; je begaat dezelfde vergissing, een vergissing die je niet zou moeten begaan. Denk je soms dat ik niet weet wat je probeert te doen?’

‘Wat probeer ik dan te doen?’

Janacek glimlachte opnieuw, zijn ogen klein en hard, terwijl de huid bij zijn ooghoeken fijne rimpeltjes vertoonde. ‘Je probeert om Gwen Delvano bij mijn teyn weg te halen. Nietwaar?’

Dirk gaf geen antwoord.

‘Het is zo,’ zei Janacek. ‘En het is verkeerd. Je moet goed begrijpen dat het ontoelaatbaar is. Ik zal het niet toelaten. Ik ben door ijzer-en-vuur aan Jaantony hoog-IJzerjade verbonden en dat vergeet ik nooit. Wij zijn teyn-en-teyn, wij tweeën. Geen band die jij ooit hebt gekend, is zo sterk.’

Dirk betrapte zich erop dat hij aan Gwen dacht en aan een dieprode, traanvormige edelsteen, vol herinneringen en beloften. Hij vond het jammer dat hij Janacek het fluister juweel niet een ogenblik lang kon laten vasthouden, zodat de arrogante Kavalaar kon voelen hoe sterk de band was geweest tussen hem en zijn Jenny. Maar zo’n gebaar zou nutteloos zijn. De fijne lijnen die de oude esper in de steen had gegraveerd zouden geen weerklank vinden in Janaceks geest. Het juweel zou voor hem niet meer dan een kleine edelsteen zijn. ‘Ik hield van Gwen,’ zei hij scherp. ‘Ik betwijfel of enige band tussen jullie meer kan betekenen.’

‘Zo, betwijfel je dat? Je bent geen Kavalaar, en Gwen ook niet, jullie begrijpen de band van ijzer-en-vuur niet. Ik heb Jaan voor het eerst ontmoet toen wij allebei nog heel jong waren. Feitelijk was ik zelfs nog jonger dan hij. Hij speelde liever met kinderen die jonger waren dan hijzelf dan met leeftijdgenoten en hij kwam geregeld naar onze crèche. Ik koesterde vanaf het eerste ogenblik een grote verering voor hem, zoals alleen een jongen dat kan, omdat hij ouder was dan ik en dus eerder een hoogbonder zou worden en ook omdat hij mij mee op avontuur nam in onbekende gangen en holen, en omdat hij zulke boeiende verhalen vertelde. Toen ik ouder was, leerde ik begrijpen waarom hij zo dikwijls naar de jongere kinderen toe ging, en ik was geschokt en beschaamd. Hij was bang voor jongens van zijn leeftijd omdat ze hem sarden en hem vaak sloegen. Maar tegen de tijd dat ik daar achter kwam, bestond er al een band tussen ons. Je zou het vriendschap kunnen noemen, maar als je dat doet zit je ernaast, omdat je dan alweer je eigen inzichten op ons leven zou toepassen. Het was meer dan wat jullie op de buitenwerelden vriendschap noemen, er bestond al ijzer tussen ons hoewel we nog geen teyn-en-teyn waren.

De eerstvolgende keer dat Jaan en ik op speurtocht gingen — we waren toen ver van onze vestiging verwijderd, in een grot die hij goed kende — overviel ik hem en sloeg hem totdat iedere plek van zijn lichaam beurs en gezwollen was. Hij bezocht de barak van mijn leeftijdgenoten die hele winter niet meer, maar ten slotte zag ik hem weer. Er heerste geen bitterheid tussen ons. We begonnen opnieuw samen rond te zwerven en te jagen en hij vertelde mij nieuwe verhalen, mythen en historische gebeurtenissen. Van mijn kant viel ik hem telkens in het wilde weg aan, en iedere keer verraste ik hem en dolf hij het onderspit. Op den duur begon hij terug te vechten, en goed ook. Op den duur werd het voor mij onmogelijk hem met mijn vuisten te verrassen. Op een dag smokkelde ik een mes uit IJzerjade mee onder mijn shirt, ontblootte het tegen Jaan en verwondde hem. Daarna begonnen we allebei messen te dragen. Toen hij zijn adolescentie bereikte, de leeftijd waarop hij zijn eigen namen mocht kiezen en onderworpen werd aan de duelleercode, was Jaantony niet langer het gemakkelijke slachtoffer van plagerijen.

Hij was nooit populair. Je moet begrijpen dat hij iemand was die altijd dingen in twijfel trok, altijd lastige vragen stelde en er onorthodoxe meningen op nahield; hij hield van geschiedenis, maar religie minachtte hij openlijk, en hij toonde veel te veel ongezonde belangstelling voor bezoekers vanaf de buitenwerelden. Daardoor werd hij het eerste jaar waarin hij de duelleerleeftijd had bereikt, keer op keer uitgedaagd. Maar hij won altijd. Toen ik enkele jaren later de adolescentieperiode bereikte en wij teyn-en-teyn werden, had ik nauwelijks iemand om tegen te vechten. Jaantony had iedereen bang gemaakt, dus werden wij niet uitgedaagd. Ik was heel teleurgesteld.

Sindsdien hebben we vaak samen geduelleerd. Wij hebben een band voor het leven en we hebben heel veel doorgemaakt en ik kan het niet waarderen dat je zomaar vergelijkingen maakt met die nietszeggende "liefde" waar jullie buitenwerelders zo hoog van opgeven, die band van drogmensen die willekeurig komt en gaat. Jaantony zelf was lelijk besmet met die opvatting tijdens zijn jaren op Avalon en dat was in zeker opzicht mijn verantwoordelijkheid, omdat ik hem alleen liet gaan. Het was waar dat er voor mij op Avalon geen functie en geen plaats zou zijn geweest, maar toch had ik er moeten zijn. Daarin heb ik Jaan tekortgedaan en zoiets zal me niet meer overkomen. Ik ben zijn teyn en zal altijd zijn teyn zijn en ik zal niemand toestaan hem te doden of te verwonden, zijn ideeën te verdraaien of hem zijn naam af te nemen. Dat hoort bij mijn band met hem en is mijn plicht.

Tegenwoordig laat Jaan al te vaak zijn naam bedreigen door mensen als jij en Ruark. Jaan is in veel opzichten een pervers en gevaarlijk man en zijn grillige gedachten brengen ons vaak in moeilijkheden. Zelfs zijn helden — ik herinnerde me op een dag een paar van de verhalen die hij me in onze kinderjaren had verteld en ik werd getroffen door het feit dat Jaans favoriete helden allemaal eenzame mannen waren die uiteindelijk ten onder gingen. Aryn hoog-Gloeisteen, bijvoorbeeld, die een compleet tijdperk van onze geschiedenis domineerde. Hij regeerde door de kracht van zijn persoonlijkheid de machtigste vestiging die Hoog Kavalaan ooit heeft gekend, de Gloeisteenberg; en toen zijn vijanden zich in een grote oorlog tegen hem verbonden en alle handen tegen hem werden opgeheven, gaf hij zijn eyn-kethi zwaarden en schilden en liet hen meevechten om zijn leger te vergroten. Zijn vijanden werden verslagen en vernederd. Zo heeft Jaan mij dat verhaal verteld. Maar later heb ik ontdekt dat Aryn hoog-Gloeisteen helemaal niet heeft overwonnen. Er werden zoveel eyn-kethi van zijn vestiging gedood dat er maar weinig overbleven om nieuwe soldaten te baren. Gloeisteenberg nam gestaag in macht en aantal af en veertig jaar na Aryns stoutmoedige zet vielen de Gloeistenen en roofden hoogbonders van Tahl en IJzerjade en Bronzenvuist hun vrouwen en kinderen en lieten hun vestigingen leeg achter. De waarheid over Aryn Gloeisteen is dat hij een mislukkeling was en een dwaas, een paria van de geschiedenis, net als al die andere krankzinnige helden van Jaan.’

‘Toch lijkt Aryn mij heldhaftig genoeg,’ zei Dirk scherp. ‘Op Avalon zouden we hem waarschijnlijk geëerd hebben omdat hij de slaven vrijliet, ook al had hij niet gewonnen.’

Janacek keek hem woedend aan, zijn blauwe ogen vonkten in zijn smalle gezicht. Hij plukte geërgerd aan zijn rode baard. ‘t’Larien, die opmerking is nou precies waarvoor ik je waarschuwde. Eyn-kethi zijn geen slaven, ze zijn eyn-kethi. Je oordeelt verkeerd en je vertaling is vals.’

‘Volgens jou,’ merkte Dirk op. ‘Maar volgens Ruark...’

‘Ruark.’ Janaceks toon was smalend. ‘Is die Kimdissi de bron van al je informatie over Hoog Kavalaan? Ik merk dat ik mijn tijd en woorden aan je heb verspild, t’Larien. Je bent al vergiftigd en je hebt er geen behoefte aan om het te begrijpen. Je bent een werktuig van de manipulators van Kimdiss. Ik zal je niets meer uitleggen.’

‘Mooi,’ zei Dirk. ‘Vertel me dan maar waar Gwen is.’

‘Dat heb ik al gedaan.’

‘Wanneer komt ze dan terug?’

‘Laat, en dan zal ze moe zijn. Ik weet zeker dat ze er dan geen behoefte aan zal hebben om jou te zien.’

‘Je houdt haar inderdaad bij me vandaan!’

Janacek zweeg even. ‘Ja,’ zei hij ten slotte met grimmige mond. ‘Dat is het beste. t’Larien, voor jou zowel als voor haar, hoewel ik niet verwacht dat je het zult geloven.’

‘Daar heb je het recht niet toe.’

‘In jullie cultuur. In onze maatschappij heb ik alle recht. Je zult niet meer met haar alleen zijn.’

‘Gwen maakt geen deel uit van die verdomde, verziekte Kavalaanse cultuur van jullie,’ antwoordde Dirk.

‘Ze is er niet in geboren maar toch heeft ze het jade-en-zilver aangenomen, en de benaming betheyn. Nu is ze een Kavalaanse.’

Dirk beefde, hij kon zich niet meer beheersen. ‘Wat zegt ze daar zelf over?’ vroeg hij, terwijl hij een stap naar Janacek toe deed. ‘Wat heeft ze de afgelopen nacht gezegd? Heeft ze gedreigd weg te gaan?’ Hij porde de Kavalaar met zijn vinger. ‘Heeft ze gezegd dat ze met mij mee wilde, was dat het? En jij hebt haar geslagen en weggevoerd?’

Janacek keek dreigend en duwde Dirks hand met kracht weg. ‘Dus je bespioneert ons ook nog! Je doet het slecht, maar desondanks is het beledigend, t’Larien. Alweer een fout. De eerste fout heeft Jaan gemaakt door je van alles te vertellen, je te vertrouwen en je zijn bescherming aan te bieden.’

‘Ik heb niemands bescherming nodig!’

‘Denk je dat? De misplaatste trots van een idioot. Alleen de sterken horen de bescherming af te wijzen die aan de zwakken geboden wordt, maar degenen die werkelijk zwak staan hebben protectie nodig.’ Hij draaide zich om. ‘Ik zal geen tijd meer aan je verspillen,’ zei hij, terwijl hij naar de eetkamer liep. Er stond een klein, zwart kistje op tafel. Janacek opende het door de beide sloten tegelijk opzij te schuiven en het deksel open te klappen. Dirk zag dat er vijf rijen van de zwarte ijzeren banshee-speld op rood vilt in lagen. Janacek hield er een omhoog. ‘Weet je heel zeker van dat je er geen wilt hebben? Korariels" Hij grijnsde.

Dirk vouwde zijn armen over elkaar en verwaardigde zich niet om die vraag te beantwoorden.

Janacek wachtte een ogenblik op zijn reactie. Toen die uitbleef, legde hij de banshee-speld weer op zijn plaats en sloot het kistje. ‘Kwailenkinderen zijn niet zo kieskeurig als jij,’ zei hij. ‘Nu moet ik dit naar Jaan brengen. Maak dat je wegkomt.’

Het was vroeg in de middag. De Naaf glansde dof aan het hoogste punt van de hemel, de verspreide lichtjes van de vier zichtbare Trojaanse zonnen slordig om hem heen gearrangeerd. Er stond een sterke oostenwind die bezig was tot een storm aan te zwellen. Door de grijs met rode straten dwarrelde stof.

Dirk zat op een hoek van het dak met zijn benen bungelend boven de straat zijn mogelijkheden te overdenken.

Hij was Garse Janacek gevolgd naar de landingsplaats en had hem zien vertrekken met het kistje met banshees in zijn massieve, vierkante legerdump-voertuig met de olijfgroene bepantsering. De andere twee luchtwagens, de grijze mantavleugel en de heldergele traanvormige wagen, waren ook weg. Hij zat hier vast in Lar-teyn zonder er enig idee van te hebben waar Gwen was of wat ze met haar uithaalden. Even wenste hij dat Ruark ergens in de buurt was. Hij wilde dat hij een eigen luchtwagen hid. Zonder twijfel had hij er een kunnen huren in Uitdaging als hij daaraan had gedacht, of beter nog, op de ruimtehaven, in de nacht van zijn aankomst. In plaats daarvan was hij nu alleen en hulpeloos; zelfs de luchtschuivers waren er niet. De wereld was rood, grijs en zinloos. Hij vroeg zich af wat hij moest doen.

Plotseling wist hij het, terwijl hij daar zo zat en over luchtwagens nadacht. De Festivalsteden die hij had gezien waren allemaal heel verschillend, maar ze hadden één ding gemeen: nergens was voldoende landingsgelegenheid voor het aantal luchtwagens waarover de bevolking ongetwijfeld moest hebben beschikt. Dat hield in dat de steden verbonden moesten zijn geweest door middel van een ander vervoersnet. Wat inhield dat hij mogelijk toch enige bewegingsvrijheid had.

Hij stond op en nam de lift naar beneden, naar Ruarks verblijven onder in de toren. Tussen twee kamerhoge planten met een zwarte bast die in aarden potten stonden, was een kijkscherm aangebracht, donker en onverlicht, precies zoals hij het bij zijn aankomst al had opgemerkt; er waren op Worlorn nog maar heel weinig mensen met wie je contact kon zoeken, of die contact met jou zouden zoeken. Maar er was ongetwijfeld een informatiecircuit. Hij bestudeerde de dubbele rij knoppen onder het scherm, koos er een uit en drukte erop. Het donker verdween en een zachtblauw licht verscheen; Dirk haalde opgelucht adem; het communicatienet werkte dus nog.

Op een van de knoppen stond een vraagteken. Die probeerde hij uit en werd beloond. Het blauwe licht werd helderder en plotseling stond het scherm vol kleine tekentjes, wel honderd nummers voor even zovele basisdiensten, vanaf medische hulp en religieuze informatie tot en met buitenwerelds nieuws.

Hij drukte op de knop voor ‘bezoekerstransport’. Er vlogen lijntjes over het scherm die een voor een Dirks hoop de bodem insloegen. Er waren mogelijkheden tot het huren van een luchtwagen op de ruimtehavens van tien van de veertien steden. Allemaal gesloten. De luchtwagens die nog intact waren, hadden Worlorn samen met de menigte Festivalbezoekers verlaten. Andere steden hadden voorzien in hovercrafts en vleugelboten. Nu niet meer. In Moscel-aan-Zee konden toeristen langs de kust op en neer varen in een echt zeilschip, afkomstig van de Vergeten Kolonie. Buiten dienst. De intercityluchtbus was opgeheven, de door kernenergie aangedreven stratolijn van Tober en de op afstand bedienbare he-liumschepen van Eshellin stonden allemaal aan de grond en waren niet meer beschikbaar. Het kijkscherm toonde een kaart van de ondergrondse hogesnelheidslijn die van de ruimtehaven naar iedere stad had gelopen, maar de kaart was helemaal rood ingekleurd en de legenda eronder legde uit dat rood ‘stilgelegd — niet langer in gebruik’ betekende.

Er was op Worlorn geen andere vervoermogelijkheid meer dan lopen, zo leek het. Plus datgene wat late bezoekers zelf hadden meegebracht.

Met een somber gezicht zette Dirk de handleiding uit. Hij wilde juist het hele scherm uitschakelen, toen hem iets anders inviel. Hij drukte de knop ‘Bibliotheek’ in, en op het scherm verscheen een vraagteken met nadere instructies. Hij voerde de woorden ‘kwallenkinderen’ en ‘definitie’ in. Hij wachtte.

De wachttijd duurde maar even, en hij had de omvangrijke hoeveelheid gedetailleerde gegevens over historie, geografie en filosofie die de bibliotheek over hem uitstortte, niet echt nodig. De essentiële informatie nam hij snel in zich op, de rest negeerde hij. ‘Kwallenkinderen’ was kennelijk een populaire bijnaam voor de volgelingen van een pseudoreligieuze drugcultus op de wereld van de Zwarte Wijnoceaan. Ze werden zo genoemd omdat ze jaren achtereen doorbrachten in het spelonkachtige, vochtige innerlijk van kilometerslange weekdieren die oneindig traag over de bodem van hun zeeën kropen. De leden van de sekte noemden deze schepsels Moeders. De Moeders voedden hun kinderen met een zoete, hallucinogene afscheiding en werden als semibewuste wezens beschouwd. Hun religie, merkte Dirk op, belette de kwallenkinderen niet om hun gastvrouw te doden als de kwaliteit van haar benevelende afscheiding begon af te nemen, wat onveranderlijk het geval was naarmate de weekdieren ouder werden. Als ze zich van zo’n Moeder hadden ontdaan, zochten de kwallenkinderen een nieuwe.

Snel wiste Dirk deze gegevens van het scherm, waarna hij de bibliotheek nogmaals raadpleegde. De wereld van de Zwarte Wijnoceaan had een stad op Worlorn. Die lag onder een kunstmatig meer met een omtrek van vijftig kilometer, net zo zwart en net zo vol levende wezens als de wateren van de wereld waar de Zwartwijners thuishoorden. Ze werd de Stad in de Sterrenloze Poel genoemd en het meer eromheen bevatte allerlei levensvormen die daar voor het Festival van de Marge in uitgezet waren, ongetwijfeld met inbegrip van Moeders.

Nieuwsgierig zocht Dirk de stad op een kaart van Worlorn op. Hij had natuurlijk geen mogelijkheid om erheen te gaan. Hij zette het kijkscherm uit en liep naar de keuken om een drankje voor zichzelf klaar te maken. Hij sloeg het naar binnen — dikke, geelwitte melk van een of ander Kimdissidier, heel koud en bitter maar verfrissend — en trommelde intussen ongeduldig met zijn vingers op het aanrecht. Hij werd steeds rustelozer en moest domweg iets ondernemen. Hij voelde zich hier gevangen, wachtend tot een van de anderen terug zou komen, niet wetend wie het zou zijn en wat er dan zou gebeuren. Hij voelde zich een speelbal, afhankelijk van de willekeur van anderen, al vanaf het moment dat hij met de Huivering van Vergeten Vijanden was aangekomen. Hij was zelfs niet op eigen initiatief gekomen; Gwen had hem geroepen met haar fluister juweel, hoewel ze hem bij aankomst nauwelijks had verwelkomd. Dat was hij ten slotte gaan begrijpen. Ze zat gevangen in een heel ingewikkeld web, een web dat tegelijkertijd politiek en emotioneel was; en het zag ernaar uit dat hij daar ook in vast was komen te zitten en nu hulpeloos moest toezien hoe halfbegrepen stormen van psychoseksuele en culturele spanningen overal om hen heen raasden. Hij was zijn hulpeloosheid meer dan zat.

Ineens moest hij aan Kryne Lamiya denken. Op een winderige landingsplaats stonden twee verlaten luchtwagens. Dirk zette nadenkend zijn glas neer, veegde zijn mond af met de rug van zijn hand en liep terug naar het scherm.

De locaties van alle landingsplaatsen voor luchtwagens op Lar-teyn waren heel makkelijk te vinden. Er was gelegenheid om te landen op de daken van alle grotere plaatselijke torens en er bevond zich een grote, openbare garage diep in de rots onder de stad. Die garage kon volgens de stadsplattegrond worden bereikt met een van de twaalf ondergrondse liftbuizen die regelmatig verdeeld waren over Larteyn; de verborgen deuren lagen in het hart van de loodrechte rotswand die boven de Meent oprees. Als de Kavalaren luchtwagens hadden achtergelaten in de lege schaal van hun stad, zou hij ze daar kunnen vinden.

Hij nam de lift naar de begane grond en de straat. De Dikke Duivel was al over zijn hoogste punt heen en zakte langzaam naar de horizon. De straten van gloeisteen waren verbleekt en zagen zwart op plaatsen waar de rode schemering viel, maar toen Dirk in de schaduw van de ebbenhouten torens kwam, kon hij nog steeds het koude vuur van de stad aan zijn voeten waarnemen; de zachte, rode gloed van de rots, bleker wordend maar nog steeds aanwezig. Op de open plekken wierp hij zijn eigen schaduwen, vage, donkere schimmen die telkens in elkaar overgingen — waarbij ze elkaar bijna maar nooit helemaal overlapten — en hem te dicht op de hielen zaten om de slapende gloeistenen tot leven te wekken. Hij kwam onderweg niemand tegen, hoewel hij zich niet op zijn gemak voelde voor de Braiths. Eenmaal passeerde hij een gebouw dat een woonhuis moest zijn geweest. Het was vierkant, met een gewelfd dak en zwarte, ijzeren pilaren voor de deur. Aan een ketting rond een van die pilaren stond een hond die groter was dan Dirk zelf, met felle, rode ogen en een lange, haarloze kop die Dirk om de een of andere reden aan een rat deed denken. Het beest knaagde op een kluif maar stond op toen Dirk voorbijkwam en gromde met een diep keelgeluid. Degene die in dat gebouw woonde had blijkbaar geen behoefte aan bezoekers.

De ondergrondse liftbuizen werkten nog. Hij schoot omlaag het daglicht uit en stapte weer uit op de lagere niveaus, waar Larteyn de meeste gelijkenis vertoonde met de vestigingen van Hoog Kavalaan zelf: galmende stenen hallen met smeedijzeren hekwerken, overal metalen deuren, kamers met andere kamers erin. Een stenen fort, had Ruark eens gezegd. Een bolwerk waarvan geen enkel gedeelte makkelijk te overmeesteren zou zijn. Maar nu geheel verlaten.

De garage had verscheidene niveaus en was schaars verlicht, met op elk van de tien verdiepingen voldoende plaats voor zo’n duizend luchtwagens. Dirk zwierf wel een halfuur door de stoffige ruimten voor hij een wagen vond. Maar die kon hij niet gebruiken. Ook deze wagen had de vorm van een dier. Hij was uitgevoerd in blauwzwart metaal, vertoonde een groteske gelijkenis met een vleermuis en zag er angstaanjagender uit dan Jaan Vikjry’s gestileerde manta-banshee. Maar het was tevens een uitgebrand gevaarte. Een van de siervleugels was verwrongen en half gesmolten en van de luchtwagen zelf was alleen nog het frame over. Het binnenwerk, de energiebron en het wapentuig waren allemaal verdwenen en Dirk veronderstelde dat het zwaartekrachtrooster ook wel zou ontbreken, al kon hij de onderkant van het wrak niet zien. Hij wandelde er nog een keer omheen en liep toen door.

De tweede luchtwagen die hij vond verkeerde in nog slechtere staat. Het ding kon nauwelijks meer een wagen genoemd worden. Er was niets anders van over dan een leeg metalen frame en vier half verrotte stoelen tussen de buizen — een geraamte waar zelfs geen stukje huid meer aan zat. Ook daar liep Dirk voorbij.

De twee volgende wrakken die hij tegenkwam waren allebei intact, maar schimmen van zichzelf. Hij kon alleen maar vermoeden dat hun eigenaars hier op Worlorn waren overleden en dat de luchtwagens in de diepte onder de stad hadden staan wachten nadat ze allang vergeten waren en alle energie verloren was gegaan. Hij probeerde ze allebei uit, maar geen ervan reageerde op zijn aanraking en zijn gepruts.

De vijfde wagen — er was inmiddels al een vol uur voorbijgegaan — reageerde veel te snel.

De wagen was door en door Kavalaans, een stompe tweezitter met korte, driehoekige vleugels die zo mogelijk nog nuttelozer leken dan de vleugels aan andere luchtwagens van Kavalaanse makelij. Hij was helemaal in zilver en wit uitgevoerd en de metalen kap was zo gevormd dat hij op een wolfskop leek. Laserkanonnen waren aan beide zijden van de romp gemonteerd. De wagen was niet afgesloten; toen Dirk de kap oplichtte, zwaaide die gemakkelijk open. Hij klom naar binnen, sloot de kap en keek met een spottend lachje op zijn gezicht door de grote ogen van de wolf. Toen probeerde hij de bediening uit. De motor van de luchtwagen werkte perfect.

Met een frons schakelde hij de energiestroom weer uit en dacht een ogenblik na. Hij had nu het vervoermiddel gevonden waar hij naar zocht, als hij het tenminste durfde te gebruiken. Maar hij mocht zichzelf niets wijsmaken; deze wagen was geen wrak zoals de andere die hij had gevonden. Deze was in een te goede conditie. Zonder twijfel was hij van een van de andere Kavalaren die zich nog in Larteyn bevonden. Als kleuren iets symboliseerden — en daar was hij niet zeker van — was deze wagen vermoedelijk van Lorimaar of van een van de andere Braiths. Als hij ervoor zou kiezen hem te gebruiken zou dat niet veilig zijn, op geen stukken na.

Dirk besefte welk risico hij liep en dacht erover na. Wachten trok hem niet aan, maar het vooruitzicht van gevaar evenmin.

Jaan Vikary of geen Jaan Vikary, een luchtwagen stelen zou voor de Braiths een uitdaging zijn om tot actie over te gaan.

Met tegenzin zwaaide hij de kap open en klom er weer uit, maar hij was maar nauwelijks buiten of hij hoorde stemmen. Hij trok voorzichtig de kap van de luchtwagen omlaag, en die sloot met een zachte maar hoorbare klik. Dirk dook in elkaar en zocht de veiligheid van de schaduw op, een paar meter achter de wolfwagen.

Lang voordat hij hen zag kon hij de Kavalaren al horen praten en hun voetstappen luid horen weerkaatsen. Het waren er maar twee, al klonk het alsof ze met tien man waren. Tegen de tijd dat ze in het licht bij de luchtwagen kwamen, stond Dirk in een nis in de garagemuur weggedrukt, in een smalle uitsparing vol haken waaraan eens gereedschap had gehangen. Hij begreep niet helemaal waarom hij zich verstopte, maar hij was blij dat hij het deed. De dingen die Gwen en Jaan hem over de andere inwoners van Larteyn hadden verteld, waren niet zo geruststellend geweest.

‘Weet je dat allemaal zeker, Bretan?’ vroeg een van hen, de grotere, toen ze in het zicht kwamen. Het was niet Lorimaar, maar de gelijkenis was treffend; deze man was van dezelfde indrukwekkende lengte en had hetzelfde tanige, gerimpelde gezicht. Maar hij was wat dikker dan Lorimaar Hoog-Braith, zijn haar was helemaal wit, terwijl dat van Lorimaar voornamelijk grijs was geweest, en hij had een smal borstelig snorretje. Hij en zijn metgezel droegen korte, witte jasjes over een broek en een shirt van kameleonstof die in het schemerige licht van de garage bijna zwart kleurden. En ze hadden allebei lasers.

‘Roseph zou mij nooit voor de gek houden,’ zei de tweede Kavalaar met een stem die klonk als schuurpapier. Hij was veel pleiner dan de andere man, ongeveer even groot als Dirk en ook jonger, maar heel mager. De mouwen van zijn jasje waren afgesneden, zodat zijn krachtige, bruine armen en een dikke armband van ijzer-en-gloeisteen te zien waren. Terwijl hij naar de luchtwagen liep, kwam hij een ogenblik lang in het volle licht en leek hij het donker in te turen naar de plaats waar Dirk zich verstopt had. Hij had maar een half gezicht; de rest was een en al zenuw trekkend littekenweefsel. Zijn linker "oog" bewoog rusteloos toen hij zijn gezicht omdraaide en Dirk zag het verraderlijke vuur: een gloei-steen, in een lege oogkas gevat.

‘Hoe weet je dat?’ zei de oudere man toen de twee kort stilstonden naast de wolfwagen. ‘Roseph houdt wel van een grap.’

‘Maar ik niet,’ zei degene die Bretan werd genoemd. ‘Het kan zijn dat Roseph jou wat wijsmaakt, of Lorimaar, of misschien Pyr, maar bij mij waagt hij dat niet.’ Zijn stem deed bijzonder onprettig aan; die had iets rauws en raspends dat onaangenaam in het gehoor lag, maar gezien de hoeveelheid littekens over de hele lengte van zijn hals viel het Dirk nog mee dat hij spreken kon.

De grotere Kavalaar duwde tegen de kap van de wolfwagen, maar daar kwam geen beweging in. ‘Nu, als dat waar is, moeten we voortmaken,’ zei hij knorrig. ‘Het slot, Bretan, het slot!’

De eenogige Bretan maakte een vreemd geluid dat het midden hield tussen een grom en een grauw. Hij probeerde zelf de kap op te lichten. ‘Mijn teyn,’ raspte hij. ‘Ik had de kap op een kier laten staan... ik... het heeft me maar een ogenblik gekost om naar boven te gaan en jou te halen.’

In de schaduw drukte Dirk zich nog dichter tegen de muur aan, zodat de haken pijnlijk tussen zijn schouderbladen drongen. Bretan fronste zijn voorhoofd en knielde, terwijl zijn oudere kameraad er verwonderd bij stond.

Maar plotseling stond de jongere Braith weer rechtop, zijn rechterhand behendig om zijn laserpistool, dat hij op Dirk gericht hield. Zijn gloeistenen oog smeulde flauw. ‘Kom tevoorschijn en laten we dan maar eens zien wat je bent,’ commandeerde hij. ‘De sporen die je in het stof hebt gemaakt, zijn duidelijk te volgen.’

Dirk stak zwijgend zijn armen boven zijn hoofd en kwam tevoorschijn.

‘Een drogmens!’ zei de oudere Kavalaar. ‘Hier beneden!’

‘Nee,’ zei Dirk voorzichtig. ‘Ik ben Dirk t’Larien.’

De grote man negeerde hem. ‘Wat een zeldzame meevaller,’ zei hij tegen zijn metgezel met de laser. ‘Die kwallen van Roseph zouden maar een armzalige prooi zijn geweest. Deze ziet er goed uit.’

Zijn jonge teyn maakte weer dat rare geluid en de linkerkant van zijn gezicht vertrok nerveus. Maar de hand waarin hij zijn pistool hield was vast. ‘Nee,’ zei hij tegen de andere Braith. ‘Ik denk dat we hem jammer genoeg niet mogen afschieten. Dit kan alleen maar degene zijn waar Lorimaar over sprak.’ Hij stak zijn laserpistool terug in de holster en wenkte Dirk met een nauwelijks merkbare, bedachtzame beweging, meer met zijn schouders dan met zijn hoofd. ‘Je bent wel onbeschaamd zorgeloos. De kap sluit automatisch als hij helemaal dichtgetrokken wordt. Hij kan van binnenuit geopend worden, maar...’

‘Dat begrijp ik nu,’ antwoordde Dirk. Hij liet zijn handen zakken. ‘Ik was alleen maar op zoek naar een afgedankte wagen. Ik had vervoer nodig.’

‘Dus probeerde je onze luchtwagen te stelen.’

‘Nee.’

‘Ja.’ De stem van de Kavalaar maakte ieder woord pijnlijk en moeizaam. ‘Ben je korariel van IJzerjade?’

Dirk aarzelde. Zijn ontkenning bleef hem in de keel steken. Allebei de mogelijke antwoorden zouden hem waarschijnlijk in moeilijkheden brengen.

‘Je hebt daar geen antwoord op?’ vroeg degene met de littekens.

‘Bretan,’ waarschuwde de ander hem. ‘Wat drogmensen zeggen doet er niet toe. Als Jaantony Hoog-IJzerjade hem korariel noemt, dan is dat waar. Zulke dieren hebben niets in te brengen over hun status. Niets wat hij zegt kan die benaming tenietdoen, dus de werkelijkheid blijft hoe dan ook gelijk. Als we hem afmaken, hebben wij ons vergrepen aan het eigendom van IJzerjade en zullen ze ons zeker uitdagen om wraak te nemen.’

‘Ik verzoek je dringend alle mogelijkheden te overwegen, Chell,’ zei Bretan. ‘Deze hier, deze Dirk t’Larien, kan een mens of een drogmens zijn, korariel van IJzerjade of niet. Zo is het toch?’

‘Jazeker. Maar hij is geen echt mens. Luister naar mij, mijn teyn. Jij bent jong, maar ik weet zulke dingen van kethi die lang geleden gestorven zijn.’

‘Maar neem het toch maar in overweging. Als hij een drogmens is en de IJzerjades noemen hem korariel, dan is hij korariel, of hij het toegeeft of niet. Maar als dat zo is, Chell, dan moeten jij en ik duelleren met de IJzerjades. Hij heeft geprobeerd ons te bestelen, weet je nog? Als hij van IJzerjade is, dan heeft IJzerjade de diefstal gepleegd.’

De grote man met het witte haar knikte langzaam en met tegenzin.

‘Als hij een drogmens is maar geen korariel. is het geen probleem,’ ging Bretan verder. ‘In dat geval mogen we jacht op hem maken. Maar als hij nu eens een echte man is, even menselijk als een hoogbonder en helemaal geen drogmens?’

Chell was veel trager dan zijn teyn. De oudere Kavalaar trok een peinzend gezicht en zei: ‘Wel, hij is geen vrouw, dus kan hij niemands eigendom zijn. Maar als hij een mens is, moet hij menselijke rechten hebben en een menselijke naam.’

‘Inderdaad,’ stemde Bretan toe. ‘Maar hij kan dan geen korariel zijn, dus zou zijn vergrijp voor eigen verantwoording zijn. Ik zou met hem moeten duelleren, niet met Jaantony Hoog-IJzerjade.’ De Braith herhaalde zijn vreemde, knorrende gegrom.

Chell knikte en Dirk voelde zich als verdoofd. De jongste van de twee jagers leek de hele zaak akelig nauwkeurig te hebben uitgedacht. Dirk had zowel Vikary als Janacek in niet mis te verstane bewoordingen duidelijk gemaakt dat hij het bedenkelijke schild van hun bescherming van de hand wees. Dat was op dat moment erg makkelijk geweest. Op normale werelden als Avalon zou dat ook zonder meer juist zijn geweest. Op Worlorn lagen de dingen niet zo eenvoudig.

‘Waar zullen we hem heenbrengen?’ vroeg Chell. De twee Braiths spraken over Dirk of hij niets méér in te brengen had dan hun luchtwagen.

‘Wij moeten hem naar Jaantony Hoog-IJzerjade en zijn teyn brengen,’ zei Bretan met zijn stem van schuurpapier. ‘Ik weet hoe hun toren eruitziet.’

Dirk overwoog een ogenblik om het op een lopen te zetten. Maar dat leek ondoenlijk. Twee man, gewapend en met een luchtwagen bovendien. Hij zou niet ver komen. ‘Ik zal meegaan,’ zei hij toen ze naar hem toekwamen. ‘Ik kan jullie de weg wijzen.’ Het leek erop dat hij in elk geval wat tijd kreeg om na te denken; de Braiths schenen niet te weten dat Vikary en Janacek al vertrokken waren naar de Stad van de Sterrenloze Poel, zonder twijfel om te proberen de ongelukkige kwallenkinderen te beschermen tegen de andere jagers.

‘Doe dat dan,’ zei Chell. En Dirk, die niet wist wat hij anders kon doen, bracht hen naar de ondergrondse liftbuizen. Onderweg naar boven bedacht hij bitter dat hem dit allemaal overkomen was omdat hij het zat was geweest om te wachten. En nu, zo leek het, zou hij uiteindelijk toch moeten wachten.

6

Aanvankelijk was het wachten een doffe ellende.

Ze namen hem mee naar de landingsplaats boven op de lege toren, nadat ze hadden ontdekt dat de IJzerjades niet te vinden waren, en ze dwongen hem in een hoek van het winderige dak te gaan zitten. Hij begon inmiddels in paniek te raken en hij had een pijnlijke knoop in zijn maag. ‘Bretan,’ begon hij, met een stem die doortrokken was van hysterie, maar de Kavalaar kwam slechts naar hem toe om hem met de vlakke hand een klap op zijn mond te geven.

‘Voor jou ben ik geen Bretan,’ zei hij. ‘Noem me Bretan Braith als je me aan wilt spreken, drogman.’

Daarna zweeg Dirk. Het verbrokkelde Vuurwiel sleepte zich tergend langzaam door de hemel van Worlorn en terwijl hij ernaar keek, merkte hij dat hij op het punt stond om in te storten. Alles wat hem was overkomen, leek onwerkelijk. De Braiths en de gebeurtenissen van die middag waren wel het onwerkelijkst van alles en hij vroeg zich af wat er zou gebeuren als hij plotseling op zou springen en zich over de rand van het dak op straat zou storten. Hij zou vallen en vallen, dacht hij, als in een droom, maar als hij op de donkere gloeisteen zou smakken, zou hij geen pijn voelen, alleen de schok van een plotseling ontwaken. En hij zou wakker worden in zijn bed op Braque, nat van het zweet en lachend om de absurditeiten van zijn nachtmerrie.

Hij speelde een tijdlang met deze en soortgelijke gedachten. Het leek uren te duren, maar toen hij ten slotte opkeek, stond de Dikke Duivel nauwelijks lager. Toen begon hij te rillen; dat kwam van de kou, zei hij tegen zichzelf, de koude wind van Worlorn, maar hij wist dat het daar niet door kwam, en hoe meer hij ertegen vocht, hoe meer hij beefde, zodat de Kavalaren hem verbaasd aankeken. En ze bleven maar wachten.

Ten slotte hielden de rillingen op, evenals de gedachten aan zelfmoord en de aanvankelijke paniek, en een vreemde kalmte maakte zich van hem meester. Hij merkte dat hij weer kon nadenken, maar hij dacht aan onzinnige dingen: hij speculeerde er maar wat op los, alsof hij binnenkort een weddenschap zou aangaan: zou de grijze manta of de militaire luchtwagen het eerst terug zijn, hoe zou het Jaan of Garse vergaan in een duel met de eenogige Bretan, wat zou er gebeurd zijn met de kwallenkinderen in de afgelegen stad van de Zwartewijners. Zulke zaken leken verschrikkelijk belangrijk, hoewel Dirk niet wist waarom.

Daarna begon hij zijn bewakers op te nemen. Dat was het interessantste spelletje en het hielp hem beter dan wat ook om de tijd door te komen. Terwijl hij hen gadesloeg, merkte hij allerlei dingen op.

De twee Kavalaren hadden nauwelijks een woord gezegd sinds ze hem naar het dak hadden begeleid. Chell, de grote man, zat maar een meter van Dirk af op de lage muur die de landingsplaats omgaf, en toen Dirk hem zo eens bestudeerde, zag hij dat de man inderdaad heel oud was. De gelijkenis met Lorimaar Hoog-Braith was heel bedrieglijk. Hoewel Chell liep en gekleed was als een jongere man moest hij minstens twintig jaar ouder zijn dan Lorimaar, veronderstelde Dirk. Zoals hij daar zat, drukten de jaren zwaar op hem. Een buikje puilde zichtbaar over zijn gordel van matglanzend messing heen en de rimpels die zijn bruine, verweerde gezicht doorploegden, waren diep. Ook zag Dirk blauwe aderen en vlekken grijsachtig roze huid op de rug van Chells handen die op zijn knieën rustten. Het lange, nutteloze wachten op de terugkomst van de IJzerjades was ook hem niet in de koude kleren gaan zitten, en hij was niet alleen maar verveeld. Zijn wangen leken uit te zakken en zijn brede schouders hingen onmiskenbaar naar voren van vermoeidheid.

Hij bewoog eens en zuchtte, schoof zijn handen in elkaar en rekte zich uit. Op dat moment zag Dirk de armbanden. Om zijn rechterarm droeg hij ijzer-en-gloeisteen, precies dezelfde band die de eenogige Bretan zo trots liet zien, en de linker armband was van zilver. Maar het jade ontbrak. Het was er ooit wel geweest, maar de stenen waren uit hun zetting gerukt en nu zat de zilveren armband vol gaten.

Terwijl de vermoeide oude Chell — plotseling viel het Dirk moeilijk in hem de dreigende, krijgshaftige verschijning te zien die hij nog maar kort geleden was geweest — daar zo zat en wachtte tot er iets zou gebeuren, liep Bretan (of Bretan Braith, zoals hij genoemd wilde worden) maar te ijsberen. Hij was een en al rusteloze energie, erger dan Dirk ooit had meegemaakt, zelfs erger dan Jenny, die destijds ook heel wat afgeijsbeerd had. Hij hield zijn handen diep in de insteekzakken van zijn korte, witte jasje en liep heen en weer over het dak, heen en weer, heen en weer. Als hij ongeveer drie keer heen en weer had gelopen, keek hij ongeduldig op alsof hij de schemerige lucht ervan beschuldigde dat Jaan Vikary nog niet was komen opdagen.

Het was een vreemd stel, besloot Dirk toen hij zo naar hen keek. Zo oud als Chell was, zo jong was Bretan Braith. Beslist niet ouder dan Garse Janacek en waarschijnlijk jonger dan Gwen en Jaan, of hijzelf. Hoe was hij ertoe gekomen om teyn te worden van een Kavalaar die zoveel ouder was dan hij? Hij was ook geen hoog-bonder en hij had voor Braith geen betheyn ingebracht; aan zijn linkerarm, bedekt met fijn, rossig haar dat zo nu en dan oplichtte in de zon als hij vlakbij kwam, droeg hij geen armband van jade-en-zilver.

Zijn gezicht, dat vreemde halve gezicht, was afstotender dan enig ander dat Dirk ooit had gezien, maar naarmate de dag verstreek en de valse schemering echt werd, merkte hij dat hij eraan gewend raakte. Als Bretan Braith de ene kant op liep, leek hij helemaal normaal, een slanke, soepele jongeman, vol van een nauw bedwongen, nerveuze energie, zo geladen dat hij bijna leek te knetteren. Zijn gezicht aan die kant was rimpelloos en volkomen gaaf, met korte, zwarte krullen rond zijn oor en een paar lokken tot op zijn schouder, maar zonder een spoor van een baard. Zelfs zijn wenkbrauw was slechts een flauwe lijn boven een groot groen oog. Hij maakte een bijna onschuldige indruk.

Maar al ijsberend bereikte hij dan de rand van het dak en liep hij langs dezelfde weg weer terug, en dan zag alles er anders uit. De linkerkant van zijn gezicht was onmenselijk, een landschap van verwrongen vlakken en hoeken dat geen enkel gezicht hoorde te vertonen. De huid was op verscheidene plaatsen gehecht en oogde op andere plaatsen als glad, glanzend email. Aan deze kant had Bretan zo goed als geen haar en geen oor — alleen een gat -en de linkerhelft van zijn neus bestond uit een stukje vleeskleurig plastic. Zijn mond was een liploze spleet en het afschuwelijkste was dat die voortdurend bewoog. Hij had een zenuwtrek, een groteske tic, die zijn linker mondhoek met tussenpozen optrok en vandaar over de heuvels van littekenweefsel naar zijn kale schedel omhoog golfde.

In het daglicht was het gloeisteenoog van de Braith zo zwart als een stuk obsidiaan. Maar nu viel langzaam de nacht, het Helleoog daalde, en in zijn oogkas gloeide een vuur op. In volslagen duisternis zou Bretan het Helleoog zijn, in plaats van Worlorns reusachtige zon. De gloeisteen zou een gestaag en waakzaam rood uitstralen en de gezichtshelft daaromheen zou een zwarte karikatuur van een doodskop zijn, een passend omhulsel voor zo’n oog.

Het leek allemaal vreselijk angstaanjagend totdat je, zoals Dirk, bedacht dat het allemaal weloverwogen was. Bretan Braith was niet verplicht geweest een gloeisteen in de holte van zijn oog te zetten; hij had daar om bepaalde redenen zelf voor gekozen, en die redenen waren niet zo moeilijk te begrijpen.

Dirks gedachten vlogen terug naar het eerste deel van de middag en het gesprek bij de luchtwagen met de wolfskop. Bretan was vlug en scherpzinnig, daar viel niet aan te twijfelen, maar Chell kon best eens bezig zijn dement te worden. Hij was pijnlijk traag van begrip geweest en zijn jonge teyn had hem op alle punten bij de hand moeten nemen, zo herinnerde Dirk zich. Plotseling leken de twee Braiths veel minder afschrikwekkend, en Dirk vroeg zich af waarom hij eigenlijk zo bang voor hen was geweest. Ze waren bijna vermakelijk. Wat Jaan Vikary ook mocht zeggen als hij terugkwam uit de Stad van de Sterrenloze Poel, er kon hem nauwelijks iets gebeuren; er viel van lieden als deze geen echt gevaar te duchten.

Als om dat punt te onderstrepen begon Chell te mompelen, tegen zichzelf te praten zonder zich daarvan bewust te zijn. Dirk keek van opzij naar hem en probeerde er iets van te verstaan. De oude man wiebelde een beetje bij het spreken, terwijl zijn ogen leeg voor zich uit staarden. Wat hij zei was volstrekt onbegrijpelijk, Het kostte Dirk een paar minuten voor hij het doorhad, maar toen hij dat deed, begreep hij ten slotte dat Chell Oud-Kavalaans sprak. Op Hoog Kavalaan ontstaan tijdens de lange eeuwen zonder regering, toen de overlevende Kavalaren geen contact hadden met andere mensenwerelden, was het een taal die wel wat op het standaard-Terraans leek maar de moedertaal had verrijkt met woorden waarvoor geen equivalent bestond. Bijna niemand sprak nog Oud-Kavalaans, had Garse Janacek hem verteld, maar toch zat Chell, een oudere man uit een van de meest traditionele vestigingscoalities, hier dingen te mompelen die hij ongetwijfeld in zijn jeugd had gehoord.

En zo was het ook met Bretan, die Dirk een klap op zijn mond had gegeven omdat hij zich op de verkeerde manier tot hem had gericht, met een aanspreekvorm die uitsluitend aan kethi voorbehouden was. Ook een uitstervend gebruik, had Garse gezegd; zelfs de hoogbonders werden laks. Zo niet Bretan Braith, die jong en niet eens hoog was. Hij klampte zich vast aan tradities die mannen, generaties ouder dan hijzelf, al aan de kant hadden gezet omdat ze niet meer levend waren.

Dirk had bijna medelijden met hen. Ze waren buitenstaanders, was zijn conclusie, uitgestotenen en eenzamer dan Dirk zelf, in zekere zin wereldvreemd, want Hoog Kavalaan was hen voorbijgestreefd en kon hun wereld niet meer zijn. Geen wonder dat ze naar Worlorn waren gekomen; ze hoorden hier. Ze waren stervende, samen met al hun gewoonten.

Vooral Bretan was beklagenswaardig, Bretan die zo zijn best deed om een angstaanjagende persoonlijkheid te zijn. Hij was jong, misschien de laatste ware gelovige en misschien zou hij de dag nog beleven waarop niemand erover dacht als hij. Zou hij daarom Chells teyn zijn? Omdat zijn leeftijdgenoten hem en zijn oudemannenwijsheden afwezen? Vermoedelijk wel, bedacht Dirk, en dat was wreed en triest.

Eén gele zon blonk nog in het westen. De Naaf was niet meer dan een fletse, rode herinnering. Dirk, nadenkend en beheerst, had alle angst achter zich gelaten, toen ze de luchtwagens hoorden aankomen.

Bretan Braith verstarde en keek op. Hij haalde zijn handen uit zijn zakken. Een daarvan kwam bijna automatisch op de holster van zijn laserpistool te rusten. Chell keek op en kwam langzaam uit zijn zittende houding overeind. Hij leek plotseling tien jaar jonger. Ook Dirk stond op.

De wagens kwamen binnen. Twee tegelijk, de grijze wagen en de olijfgroene; ze vlogen zij aan zij met een bijna militaire precisie.

‘Kom hier,’ raspte Bretan, en Dirk liep naar hem toe, terwijl Chell zich bij hen voegde, zodat ze daar met zijn drieën stonden, met Dirk als een gevangene tussen zich in. De wind sneed door hem heen. Overal in het rond glansden de gloeistenen van de stad Larteyn bloedrood en Bretans oog — heel dichtbij — straalde woest op in zijn beschadigde holte. De zenuwtrekking was om de een of andere reden gestopt; zijn gezicht stond heel rustig.

Jaan Vikary vloog in de grijze manta en liet hem voorzichtig landen, waarna hij over de zijkant sprong en met snelle pas op hen afliep. De hoekige en lelijke militaire machine, overkapt en gepantserd, zodat de piloot niet zichtbaar was, landde bijna tegelijkertijd. Een zware, metalen deur in de zijkant zwaaide open en Garse Janacek verscheen, zijn hoofd enigszins gebogen, en rondkijkend om te zien wat er aan de hand was. Toen hij het zag richtte hij zich op, sloeg de deur met een luide klap dicht en kwam toen aan Vikary’s rechterkant staan.

Vikary groette eerst Dirk, met een korte knik en een vage glimlach. Toen keek hij Chell aan. ‘Chell Nim Koudewind vry-Braith Daveson,’ zei hij vormelijk. ‘Eer aan uw vestiging, eer aan uw teyn.’’

‘En aan de uwe,’ zei de oude Braith. ‘Mijn nieuwe teyn staat aan mijn zij en u kent hem nog niet.’ Hij wees op Bretan.

Jaan draaide zich om en taxeerde de gehavende jongeman met een snelle blik. ‘Ik ben Jaan Vikary,’ zei hij, ‘van het IJzerjade-gezelschap.’

Bretan maakte zijn geluid, zijn eigenaardige geluid. Er volgde een pijnlijke stilte.

‘Om preciezer te zijn,’ zei Janacek, ‘mijn teyn is Jaantony Riv Wolf hoog-IJzerjade Vikary. En ik ben Garse IJzerjade Janacek.’

Nu antwoordde Bretan: ‘Eer aan uw vestiging, eer aan uw teyn. Ik ben Bretan Braith Lantry.’

‘Ik zou het niet geweten hebben,’ reageerde Janacek met een zweem van een glimlach. ‘Wij hebben van u gehoord.’

Jaan Vikary wierp hem een waarschuwende blik toe. Er leek iets mis te zijn met Jaans gezicht. Eerst dacht Dirk dat het door de lichtval kwam — het werd nu snel donker — maar toen zag hij dat Vikary’s kaak aan een kant licht gezwollen was, zodat zijn profiel een opgezette indruk maakte.

‘Wij wenden ons met een ernstige grief tot u,’ zei Bretan Braith Lantry.

Vikary keek naar Chell. ‘Werkelijk?’

‘Het is zo, Jaantony hoog-IJzerjade.’

‘Het spijt me dat wij een geschil hebben,’ antwoordde Vikary. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Wij moeten u iets vragen,’ zei Bretan. Hij legde zijn hand op Dirks schouder. ‘Dit wezen, Jaantony hoog-IJzerjade. Zeg ons: is hij korariel van IJzerjade of niet?’

Nu grijnsde Garse openlijk en zijn harde blauwe ogen ontmoetten die van Dirk; in de ijzige diepten flikkerde een geamuseerd lachje, alsof hij zeggen wilde: Wel, wel, wat heb je nu weer uitgehaald?

Jaan Vikary fronste slechts zijn voorhoofd. ‘Waarom?’

‘Is uw waarheid afhankelijk van onze redenen, hoogbonder?’ vroeg Bretan ruw. Zijn verminkte wang vertrok hevig.

Vikary keek naar Dirk. Hij was duidelijk niet blij.

‘U hebt geen reden ons uw antwoord te onthouden of ermee te dralen, Jaantony hoog-IJzerjade,’ zei Chell Daveson. ‘De waarheid is ja, of de waarheid is nee; iets anders is niet mogelijk.’ De stem van de oude man was heel rustig; hij had tenslotte geen nervositeit te verbergen en zijn code dicteerde elk woord dat hij zou zeggen.

‘Eens zou je gelijk gehad hebben, Chell vry-Braith,’ begon Vikary. ‘In de oude tijd van de vestigingen was de waarheid een eenvoudige zaak, maar dit zijn nieuwe tijden, vol nieuwe dingen. Wij zijn nu mensen van vele werelden, niet slechts van één wereld en daardoor is onze waarheid ingewikkelder geworden.’

‘Nee,’ zei Chell. ‘Deze drogman is korariel of deze drogman is geen korariel. Dat is helemaal niet ingewikkeld.’

‘Mijn teyn Chell spreekt de waarheid,’ beaamde Bretan. ‘De vraag die ik u heb gesteld is heel eenvoudig, hoogbonder. Ik eis antwoord.’

Vikary liet zich niet onder druk zetten. ‘Dirk t’Larien is een man van de verafgelegen wereld Avalon, diep in de Sluier der Verlokking, een mensenwereld waar ik heb gestudeerd. Ik heb hem korariel genoemd om hem mijn bescherming en die van IJzerjade te bieden tegen degenen die kwaad tegen hem in de zin hebben. Maar ik bescherm hem als een vriend, zoals ik een broeder van IJzerjade zou beschermen, zoals een teyn een teyn beschermt. Hij is niet mijn eigendom. Ik maak er geen aanspraak op, hem te bezitten. Begrijpt u?’

Chell begreep het niet. De oude man perste zijn lippen op elkaar onder zijn stijve snorretje en mompelde iets in het Oud-Kavalaans. Daarna sprak hij hardop. Te hard eigenlijk, hij schreeuwde bijna. ‘Wat is dit voor onzin? Uw teyn is Garse IJzerjade, niet dit vreemde wezen. Hoe kunt u hem de hand boven het hoofd houden als een teyn} Hoort hij bij IJzerjade? Hij is niet eens gewapend! Is hij wel een man? Zo ja, dan kan hij geen korariel zijn; en als hij geen man is en hij is korariel dan moet hij uw eigendom zijn. Ik hoor niets aannemelijks in wat u zegt. U praat als een drogmens.’

‘Dat spijt me dan, Chell vry-Braith,’ zei Vikary, ‘maar het zijn uw oren die tekortschieten, niet mijn woorden. Ik probeer u alle eer te bewijzen, maar u maakt het mij niet gemakkelijk.’

‘U drijft de spot met mij!’ zei Chell beschuldigend.

‘Nee.’

‘Dat doet u wel!’

Toen sprak Bretan Braith, en zijn stem had niets van Chells woede, maar was wel heel hard. ‘Dirk t’Larien, zoals hij zichzelf noemt en zoals u hem noemt, heeft ons onrecht gedaan. Dit is de zaak waar het om gaat, Jaantony hoog-IJzerjade. Hij heeft de hand gelegd op eigendom van Braith zonder daarvoor van Braith toestemming te hebben gekregen. Nu, wie zal daarvoor betalen? Als hij een drogman is en korariel van u, dan eis ik hier en nu genoegdoening van u. IJzerjade heeft Braith kwaad gedaan. Als hij geen korariel is, dan...’ Hij stopte.

‘Ik begrijp het,’ zei Jaan Vikary. ‘Dirk?’

‘Allereerst dit: ik heb maar heel even in die verdomde luchtwagen gezeten,’ zei Dirk ongemakkelijk. ‘Ik was op zoek naar een afdankertje, een achtergelaten wagen die nog bruikbaar was. Gwen en ik vonden er zo een in Kryne Lamiya en ik hoopte er hier ook een te vinden.’

Vikary haalde zijn schouders op en keek naar de twee Braiths. ‘Het komt me voor dat er nauwelijks kwaad is gedaan. Er is niets meegenomen.’

‘Onze wagen is aangeraakt!’ brulde de oude Chell. ‘Door hem, door een drogman; daar had hij het recht niet toe! Nauwelijks kwaad gedaan, noemt u dat? Hij had ermee weg kunnen vliegen. Verwacht u van mij dat ik daar als een drogman mijn ogen voor sluit en dankbaar ben dat hij zo weinig heeft gedaan?’ Hij wendde zich tot Bretan, zijn teyn. ‘De IJzerjades drijven de spot met ons, ze beledigen ons,’ zei hij. ‘Misschien zijn ze zelf geen echte mensen, maar drogmensen. Ze spreken niets dan drogmensentaal.’

Garse Janacek reageerde onmiddellijk. ‘Ik ben teyn van Jaantony Riv Wolf hoog-IJzerjade en ik sta voor hem in. Hij is geen drogman.’ De woorden kwamen snel, een voorgeschreven formule.

Uit de manier waarop Janacek vervolgens Vikary aankeek, maakte Dirk op dat hij verwachtte dat zijn teyn dezelfde woorden zou herhalen. In plaats daarvan schudde Jaan zijn hoofd en zei: ‘Ach, Chell. Er bestaan geen drogmensen.’ Zijn stem klonk doodmoe en hij liet zijn brede schouders hangen.

De grote, bejaarde Braith keek alsof Jaan hem had geslagen. Weer prevelde hij hese woorden in het Oud-Kavalaans.

‘Dit kan zo niet doorgaan,’ zei Bretan Braith. ‘We moeten weten waar we aan toe zijn. Hebt u deze man korariel genoemd, Jaantony hoog-IJzerjade?’

‘Inderdaad.’

‘Ik heb die benaming afgewezen,’ zei Dirk rustig. Hij voelde zich verplicht het te zeggen en dit leek hem het juiste moment. Bretan draaide zich met een woeste blik om en het groene oog van de Braith brandde even vurig als zijn equivalent van gloeisteen.

‘Hij wees slechts het idee af dat hij bezit was,’ zei Vikary heel snel. ‘Mijn vriend behield zijn menselijkheid, maar hij draagt nog altijd het schild van mijn bescherming.’

Garse Janacek grijnsde en schudde zijn hoofd. ‘Nee, Jaan. Jij was vanmorgen niet thuis. t’Larien wil op geen enkele manier door ons beschermd worden. Dat heeft hij gezegd.’

Vikary keek hem woedend aan. ‘Garse! Het is nu geen tijd voor grapjes.’

‘Ik maak geen grapjes,’ zei Janacek.

‘Het is waar,’ gaf Dirk toe. ‘Ik zei dat ik wel voor mijzelf kon zorgen.’

‘Dirk, je weet niet wat je zegt!’ riep Vikary uit.

‘Voor de verandering meen ik van wel.’

Bretan Braith Lantry maakte zijn geluid, heel hard en plotseling, terwijl Dirk en de twee IJzerjades redetwistten en zijn teyn Chell stijf stond van woede. ‘Stilte,’ eiste de stem van schuurpapier, en het werd stil. ‘Dit heeft er niets mee te maken. Het verandert niets aan de zaak. U zegt dat hij menselijk is, IJzerjade. Als dat waar is kan hij geen korariel zijn en kunt u hem niet beschermen. Of hij het wil of niet, u kunt hem niet beschermen. Mijn kethi zullen erop toezien dat u het niet doet.’ Hij draaide zich om en ging vlak voor Dirk staan. ‘Ik daag u uit, Dirk t’Larien.’

Iedereen was stil. Overal rondom hen smeulde Larteyn en de wind was heel koud. ‘Ik had geen belediging in de zin,’ zei Dirk, denkend aan de woorden die de IJzerjades bij andere gelegenheden hadden gebezigd. ‘Mag ik mijn excuses aanbieden, of iets dergelijks?’ Hij toonde Bretan Braith zijn handpalmen, geopend en leeg.

Het gehavende gezicht vertrok. ‘Het is als een belediging opgevat.’

‘Je moet met hem duelleren,’ zei Janacek.

Dirk liet zijn handpalmen langzaam zakken. Langs zijn zij balden ze zich tot vuisten. Hij zei niets.

Jaan Vikary keek treurig naar de grond, maar Janacek bleef geanimeerd. ‘Dirk t’Larien weet niets van de duelleergebruiken,’ vertelde hij de twee Braiths. ‘Zulke gewoonten kent men op Avalon niet. Staat u mij toe hem instructies te geven?’

Bretan Braith knikte, dezelfde, merkwaardig moeizame beweging van hoofd en schouders die Dirk ’s middags in de garage al was opgevallen. Chell scheen niets te horen; de oude Braith keek nog steeds mompelend en met een boze blik naar Vikary.

‘Er zijn vier keuzes te maken, t’Larien,’ zei Janacek tegen Dirk. ‘Als uitgedaagde heb jij de eerste keus. Ik raad je aan de wapens te kiezen en wel zwaarden.’

‘Zwaarden,’ zei Dirk zacht.

‘De wijze waarop is mijn keus,’ raspte Bretan, ‘en ik kies het doodsvierkant.’

Janacek knikte. ‘Dan heb jij weer de derde keus, t’Larien. Aangezien je geen teyn hebt, staat de keuze van de aantallen vast. Het moet een gevecht van man tegen man worden. Dat mag je zeggen, of je mag de plaats kiezen.’

‘De Oude Aarde?’ vroeg Dirk hoopvol.

Janacek grijnsde. ‘Nee. Alleen op deze wereld, vrees ik. Een andere keus is niet geoorloofd.’

Dirk haalde zijn schouders op. ‘Dan maar hier.’

‘Ik kies de aantallen,’ zei Bretan. Het was nu helemaal donker, de zwarte hemel slechts hier en daar verlicht door de sterren van de buitenwerelden. Het oog van de Braith vlamde en een vreemde weerschijn glansde vochtig op zijn littekens. ‘Ik kies voor het gevecht van man tegen man, zoals het hoort.’

‘Dat is dan afgesproken,’ zei Janacek. ‘Nu moeten jullie het nog eens worden over een scheidsrechter en dan...’

Jaan Vikary keek op. Zijn gezichtstrekken waren vaag en schimmig, alleen verlicht door het bleke schijnsel van de gloeistenen, maar door zijn gezwollen kaak zag zijn silhouet er vreemd uit. ‘Chell,’ zei hij heel zacht, op een bedachtzame, rustige toon.

‘Ja,’ antwoordde de oude Braith.

‘U bent gek dat u in drogmensen gelooft,’ zei Vikary. ‘Ieder van u die daarin gelooft is gek.’

Dirks blik was nog op Bretan Braith gericht toen Vikary dat zei. Het verminkte gezicht vertrok, en nog eens, en een derde keer.

Chell klonk alsof hij in trance was. ‘Dit vat ik op als een belediging, Jaantony hoog-IJzerjade, valse Kavalaar, drogmens. Ik eis genoegdoening.’

Bretan draaide zich snel om en probeerde te schreeuwen. Maar zijn stern was daartoe niet in staat en in plaats daarvan stotterde hij en snakte naar adem. ‘Jij... duelbreker! IJzerjade... ik...’

‘Het is volgens de code,’ antwoordde Vikary zonder veel overtuiging. ‘Maar misschien, als Bretan Braith de kleine misstap van een onwetende buitenwerelder door de vingers kan zien, zou ik mijzelf er mogelijk toe kunnen brengen vergiffenis te vragen aan Chell vry-Braith.’

‘Nee,’ zei Janacek duister, ‘dat is onze eer te na.’

‘Nee,’ herhaalde Bretan. En nu was zijn gezicht een doodskop. Zijn juweeloog gloeide en zijn wang vertrok van woede. ‘Ik zal me niet verder in bochten voor u wringen, valse Kavalaar. Ik zal niet de spot drijven met heel de wijsheid van mijn vestiging. Mijn teyn zag het juister dan ik. Werkelijk, het was een ernstige fout van mij om zelfs maar te proberen een duel met u te vermijden, leugenaar. Drogmens. Dat was hoogst beschamend. Maar ik zal het rechtzetten. Wij zullen u doden, Chell en ik. Wij zullen u alle drie doden.’

‘Misschien,’ antwoordde Vikary. ‘Wij zullen het snel uitvechten en dan zullen we zien.’

‘En je betheyn-teef gaat er ook aan,’ zei Bretan. Hij kon niet schreeuwen; zijn stem sloeg over toen hij het probeerde. Dus sprak hij even zacht als anders, en zijn rauwe woede bleef in zijn keel steken zodat hij bijna barstte. ‘Als wij met jullie hebben afgerekend, zullen we onze honden wekken en haar en haar vette Kim-dissi opjagen door de bossen die ze zo goed kennen.’

Jaan Vikary negeerde hem. ‘Ik ben uitgedaagd,’ zei hij tegen Chell vry-Braith. ‘Ik mag de eerste van de vier keuzes maken. Ik kies de aantallen. Wij vechten samen met onze teyns.’

‘Ik kies de wapens,’ antwoordde Chell. ‘Ik kies vuurwapens.’

Ik kies de manier,’ zei Vikary. ‘Ik kies het doodsvierkant.’

‘Ten slotte de keuze van de plaats,’ zei Chell. ‘Hier dan maar.’

‘De scheidsrechter zal slechts één vierkant tekenen,’ zei Janacek. Van de vijf mannen op het dak was hij de enige die nog glimlachte. ‘Maar we hebben nog geen scheidsrechter. Dezelfde voor de beide duels?’

‘Eén man zal voldoende zijn,’ zei Chell. ‘Ik stel Lorimaar hoog-Braith voor.’

‘Nee,’ zei Janacek. ‘Hij kwam gisteren nog hoogst gegriefd naar ons toe. Kirak Roodstaal Cavis.’

‘Nee,’ zei Bretan. ‘Hij schrijft fraaie poëzie, maar verder kan ik Kirak Roodstaal niet gebruiken.’

‘Er zijn hier twee mensen van de Shanagate-maatschappij,’ zei Janacek. ‘Ik weet niet precies hoe ze heten.’

‘Wij zouden de voorkeur geven aan een Braith,’ zei Bretan met een zenuwtrekking. ‘Iemand van Braith zal correct oordelen en alle eer van de code in acht nemen.’

Janacek keek Vikary aan; Vikary haalde zijn schouders op. ‘Goed,’ zei Janacek, terwijl hij zich weer naar Bretan keerde. ‘Een Braith dan, Pyr Braith Oryan.’

‘Niet Pyr Braith,’ zei Bretan.

‘U bent niet gauw tevreden,’ zei Janacek droogjes. ‘Hij is een van uw kethi.’’

‘Ik heb wrijving gehad met Pyr Braith,’ antwoordde Bretan.

‘Een hoogbonder zou een betere keus zijn,’ zei de oude Chell. ‘Een man van formaat en grote wijsheid. Roseph Lant Banshee hoog-Braith Kelcek.’

Janacek haalde zijn schouders op. ‘Afgesproken.’

‘Ik zal het hem vragen,’ zei Chell. De anderen knikten.

‘Tot morgen dan,’ zei Janacek.

‘Alles is geregeld,’ zei Chell.

En terwijl Dirk stond toe te kijken en zich verloren en niet op zijn plaats voelde, namen de vier Kavalaren afscheid. En vreemd genoeg kuste elk van hen zijn twee vijanden licht op de lippen voordat ze uiteengingen.

En Bretan Braith Lantry, gehavend, met maar één oog en een halve mond — Bretan Braith Lantry kuste Dirk.

Toen de Braiths weg waren, gingen de anderen naar beneden. Vikary opende de deur van zijn appartement en deed het licht aan. Toen begon hij in methodische stilte vuur te maken in de grote haard onder de schoorsteenmantel, waarvoor hij blokken van knoestig zwart hout uit een verborgen opslagruimte in de naastgelegen muur haalde. Dirk zat met gefronste wenkbrauwen op het ene uiteinde van de bank. Garse Janacek zat aan de andere kant met een vage glimlach op zijn gezicht, terwijl zijn vingers afwezig aan de haren van zijn oranjerode baard plukten. Niemand zei iets.

Het vuur laaide tot leven. Oranje en blauw gepunte vuurtongen likten aan de blokken en Dirk voelde de plotselinge warmte op zijn gezicht en zijn handen. Een lucht als van kaneel vulde de ruimte. Vikary stond op en ging weg.

Hij kwam terug met drie cognacglazen, zwart als obsidiaan.

Onder zijn arm stak een fles. Hij overhandigde een glas aan Dirk en een aan Garse, zette het derde glas neer op een tafeltje vlakbij hem en ontkurkte de fles met zijn tanden. De wijn was dieprood en heel sterk. Vikary vulde alle drie de glazen tot aan de rand. Dirk hield het zijne onder zijn neus; de geur van de wijn was prikkelend maar deed prettig aan.

‘Welnu,’ zei Vikary, nog voordat een van hen de wijn had geproefd. Hij had de fles neergezet en zijn eigen glas gepakt. ‘Nu ga ik iets heel moeilijks van jullie allebei vragen. Ik ga aan elk van jullie vragen om jullie eigen bekrompen cultuur even achter je te laten en iets te zijn wat jullie nog niet eerder zijn geweest, iets wat jullie vreemd is. Garse, jou vraag ik — voor ons aller bestwil — om de vriend van Dirk t’Larien te worden. Daar bestaat in het Oud-Kavalaans geen woord voor, dat weet ik. Aan zoiets is op Hoog Kavalaan geen behoefte. Daar heeft een man zijn vestiging en zijn kethi en vooral zijn teyn. Maar we zijn nu allemaal op Worlorn en morgen gaan we duelleren. Misschien duelleren we niet tegelijk, maar toch hebben we dezelfde vijanden. Daarom vraag ik je, als mijn teyn, om de naam van vriend voor Dirk t’Larien aan te nemen, en de bijbehorende banden aan te knopen.’

‘Je vraagt nogal wat van me,’ antwoordde Janacek, terwijl hij zijn wijn voor zijn gezicht hield en keek hoe de vlammen in het zwarte glas dansten. ‘t’Larien heeft ons bespied, hij heeft geprobeerd mijn cro-betheyn en jouw naam te stelen en nu heeft hij ons betrokken in zijn ruzie met Bretan Braith. Ik ben eerder geneigd, zelf genoegdoening van hem te eisen voor alles wat hij heeft gedaan. En nu vraag jij, mijn teyn, mij om in plaats daarvan vriendschapsbanden met hem aan te knopen.’

‘Ja, dat doe ik,’ zei Vikary.

Janacek keek naar Dirk en nam een slok wijn. ‘Jij bent mijn teyn,’ zei hij. ‘Ik geef toe aan je wensen. Aan welke voorwaarden moet ik voldoen als ik de naam van zijn vriend draag?’

‘Behandel een vriend alsof hij een keth is,’ zei Vikary. Hij wendde zich tot Dirk. ‘En jij, t’Larien, hebt een heleboel narigheid veroorzaakt, al weet ik niet precies in hoeverre de verantwoordelijkheid daarvoor werkelijk op jou rust. Van jou vraag ik ook iets, namelijk om een tijdlang de vestigingsbroeder van Garse IJzerjade Janacek te zijn.’

Dirk kreeg niet eens de kans om te antwoorden, want Janacek was hem voor. ‘Dat kun je niet doen. Wie is die t’Larien helemaal? Hoe is het mogelijk dat je hem waardig acht lid van IJzerjade te worden? Hij zal ons verraden, Jaan. Hij zal zich niet aan de verplichtingen houden, hij zal de vestiging niet verdedigen, hij zal niet met ons naar de Verzameling teruggaan. Ik protesteer hiertegen.’

‘Als hij mijn voorstel aanneemt, denk ik dat hij zich wel een tijdlang aan de verplichtingen zal houden,’ zei Vikary.

‘Een tijdlang? Kethi zijn voor eeuwig verbonden!’

‘Dan zal dit iets nieuws zijn, een nieuw soort keth, een tijdelijke vriendschap.’

‘Het is meer dan nieuw,’ zei Janacek. ‘Ik zal het niet toestaan.’

‘Garse,’ zei Jaan Vikary, ‘Dirk t’Larien is nu je vriend. Of ben je dat al zo snel weer vergeten? Je doet er verkeerd aan mijn voorstel te dwarsbomen. Je verbreekt de verplichtingen die je zojuist op je genomen hebt. Je zou een keth zoiets niet aandoen.’

‘Jij zou een keth niet uitnodigen om keth te worden,’ mopperde Janacek. ‘Hij zou dat al zijn, dus dit heeft allemaal geen zin. Hij staat buiten het verbond. De bondsraad zou je berispen, Jaan. Dit is duidelijk verkeerd.’

‘De hoogbondsraad zetelt op Hoog Kavalaan en dit is Worlorn,’ zei Vikary. ‘Alleen jij bent hier om voor IJzerjade te spreken. Wil je je vriend kwetsen?’

Janacek gaf geen antwoord.

Opnieuw wendde Vikary zich tot Dirk. ‘Nu, t’Larien?’

‘Ik weet het niet,’ zei Dirk. ‘Ik vermoed denk ik wel wat het inhoudt om bondsbroeder te zijn en ik wil wel aannemen dat het een eer voor me is, of wat dan ook. Maar er staan heel wat dingen tussen ons, Jaan.’

‘Je doelt op Gwen,’ zei Vikary. ‘Ze staat inderdaad tussen ons. Maar Dirk, ik vraag je om een nieuw en speciaal soort vestigingsbroeder te zijn. Alleen voor de tijd dat je op Worlorn verblijft, en alleen van Garse, niet van mij of enig ander lid van IJzerjade. Begrijp je wat ik bedoel?’

‘Ja, dat maakt het eenvoudiger.’ Hij wierp een blik op Janacek. ‘Maar met Garse had ik ook moeilijkheden. Hij was degene die probeerde een bezitting van me te maken, en daarnet heeft hij nou niet bepaald geprobeerd me buiten dat duel te houden.’

Ik sprak alleen maar de waarheid,’ zei Janacek, maar Vikary gebaarde hem stil te zijn.

‘Zulke dingen zou ik wel kunnen vergeven, denk ik,’ zei Dirk. ‘Maar niet die geschiedenis met Gwen.’

‘Die kwestie zal worden opgelost door mijzelf, jou en Gwen Delvano,’ zei Vikary kalm. ‘Garse heeft daarin geen stem, al heeft hij je misschien verteld van wel.’

‘Ze is mijn cro-betbeyn,’ wierp Garse tegen. ‘Ik heb recht van spreken en handelen. Ik heb een verplichting.’

‘Ik heb het over gisteravond,’ zei Dirk. ‘Ik stond bij de deur. Ik heb het gehoord. Janacek sloeg haar en sindsdien hebben jullie tweeën haar bij mij vandaan gehouden.’

Vikary lachte. ‘Sloeg hij haar?’

Dirk knikte. ‘Ik heb het gehoord.’

‘Je hebt een ruzie en een klap gehoord, daar twijfel ik niet aan,’ zei Vikary. Hij wees naar zijn gezwollen kaak. ‘Hoe denk je dat dit is gebeurd?’

Dirk staarde ernaar en voelde zich plotseling ongelofelijk dom. ‘Ik... ik dacht... Ik weet het niet. De kwallenkinderen...’

‘Garse heeft mij geslagen, niet Gwen,’ zei Vikary.

‘En ik zou het weer doen,’ voegde Janacek daar korzelig aan toe.

‘Maar,’ zei Dirk, ‘maar wat was er dan aan de hand? Gisteravond? Vanmorgen?’

Janacek stond op, liep naar het einde van de bank waar Dirk zat en boog zich over hem heen. ‘Vriend Dirk,’ zei hij op ietwat venijnige toon, ‘ik heb je vanmorgen de waarheid verteld. Gwen is met Arkin Ruark weggegaan om te werken. De Kimdissi had gisteren de hele dag naar haar gevraagd. Hij was bijna buiten zichzelf. Het verhaal dat hij mij deed was dat een colonne schildluizen aan het migreren was geslagen, ongetwijfeld als reactie op de toenemende kou. Dat schijnt heel zelden voor te komen, zelfs op Eshellin. Op Worlorn is zo’n gebeurtenis natuurlijk uniek en eenmalig, en Ruark vond dat het gebeuren onmiddellijk moest worden bestudeerd. Begrijp je het nu, mijn vriend Dirk t’Larien, is het je nu duidelijk?’

‘Eh,’ zei Dirk. ‘Ze zou me daar heus wel iets van gezegd hebben.’

Janacek keerde terug naar zijn zitplaats, zijn magere, scherpe gezicht vol rimpels. ‘Mijn vriend noemt mij een leugenaar,’ zei hij.

‘Garse spreekt de waarheid,’ zei Vikary. ‘Gwen zei dat ze een bericht voor je zou achterlaten, een briefje of een bandje. Misschien is ze dat tijdens haar voorbereidingen in de opwinding vergeten. Zulke dingen komen voor. Ze gaat heel erg in haar werk op, Dirk. Ze is een goeie ecologe.’

Dirk keek naar Garse Janacek. ‘Wacht even,’ zei hij. ‘Vanmorgen zei je zelf dat je haar bij mij weghield. Je gaf het toe.’

Nu keek ook Vikary verbaasd. ‘Garse?’

‘Dat klopt,’ zei Janacek met tegenzin. ‘Hij kwam naar me toe en bleef maar doordrammen, hij drong binnen met een doorzichtige leugen, en nog erger, het was duidelijk dat hij graag wilde geloven dat Gwen door die vuile IJzerjades gevangen werd gehouden. Ik betwijfel of hij iets anders geloofd zou hebben.’ Hij nam voorzichtig een slokje van zijn wijn.

‘Dat,’ zei Jaan Vikary, ‘was niet erg verstandig, Garse.’

‘Wie liegt wordt voorgelogen,’ zei Janacek zelfvoldaan.

‘Je bent bepaald geen goede vriend.’

‘Ik zal van nu af aan een betere zijn,’ zei Janacek.

‘Dat doet me genoegen,’ antwoordde Vikary. ‘Nu, t’Larien, wil jij keth zijn van Garse?’

Daar moest Dirk een poosje over nadenken. ‘Goed dan,’ zei hij ten slotte.

‘Drink dan,’ zei Vikary. De drie mannen hieven tegelijkertijd hun glas — dat van Janacek was al halfleeg — en de wijn vloeide heet en enigszins bitter over Dirks tong. Het was niet de beste wijn die hij ooit geproefd had, maar goed genoeg.

Janacek dronk zijn glas leeg en stond op. ‘We moeten over de duels praten.’

‘Ja,’ zei Vikary. ‘Dit is een bittere dag geweest. Jullie hebben je geen van beiden verstandig gedragen.’

Janacek leunde tegen de schoorsteenmantel, onder een van de loerende waterspuwers. ‘Het grootste gebrek aan wijsheid kwam van jou, Jaan. Begrijp me goed, ik ben niet bang om met Bretan Braith en Chell Leegarm te duelleren, maar het was niet nodig geweest. Je hebt het opzettelijk uitgelokt. Na wat je zei moest de Braith wel wraak eisen, als hij niet wilde dat zijn eigen teyn op hem zou spugen.’

‘Het is niet gegaan zoals ik had gehoopt,’ zei Vikary. ‘Ik dacht dat Bretan misschien bang voor ons zou zijn, dat hij van zijn duel met t’Larien zou afzien om ons te vermijden. Maar dat deed hij niet.’

‘Nee,’ zei Janacek, ‘dat deed hij niet. Dat had ik je wel kunnen vertellen als je het mij gevraagd had. Je hebt hem te zwaar gekwetst en het scheelde weinig of je had de duelleerwetten overtreden.’

‘Het viel nog binnen de code.’

‘Misschien. Toch had Bretan gelijk; het zou voor hem een grote schande zijn geweest als hij t’Lariens misstap door de vingers had gezien uit angst voor jou.’

‘Nee,’ zei Vikary. ‘Dat is het nou juist wat jij en ons hele volk verkeerd zien. Het zou geen schande moeten zijn om een duel te mijden. Als we ooit ons doel willen bereiken, moeten we dat tót ons laten doordringen. Toch heb je in zekere zin gelijk, want in aanmerking genomen wie en wat hij is, kon hij geen ander antwoord geven. Ik heb hem verkeerd beoordeeld.’

‘Een ernstige vergissing,’ zei Janacek. Zijn rode baard spleet vaneen in een grijns. ‘Het zou beter geweest zijn om t’Larien te laten duelleren. Ik heb het zo geregeld dat ze met zwaarden vechten, nietwaar? De Braiths zouden hem niet afgeslacht hebben voor zo’n onbeduidende belediging. Een man als Dirk, nou, daar zou geen eer aan te beleven zijn. Eén klap maar, zou ik zeggen. Een snee zou t’Larien goed doen. Een les voor hem, een les over vergissingen. Een kleine snee zou zijn gezicht meer karakter geven.’ Hij keek Dirk aan. ‘Maar nu zal Bretan Braith je natuurlijk doden.’

Hij grijnsde nog steeds en maakte,die laatste opmerking met een nonchalant elan. Dirk probeerde zich niet in zijn wijn te verslikken. ‘Wat?’

Janacek haalde zijn schouders op. ‘Als degene die het eerst uitgedaagd is moet jij het eerst duelleren, dus hoop er maar niet op dat Jaan en ik hen te grazen nemen voor ze aan jou toe zijn. Bretan Braith Lantry is even bekend om zijn bedrevenheid in het duelleren als om zijn knappe uiterlijk. In feite is hij berucht. Ik neem aan dat hij hier is om met Chell op drogmensen te jagen, maar hij is eigenlijk geen jager. Hij voelt zich meer thuis in het doodsvier-kant dan in de wildernis, te oordelen naar wat ik over hem heb gehoord. Zelfs zijn eigen kethi vinden hem lastig. Bovendien heeft hij ook nog eens Chell vry-Braith als teyn gekozen. Ooit was Chell een hoogbonder met veel invloed en aanzien. Hij heeft zijn betheyn en zijn oorspronkelijke teyn overleefd. Tegenwoordig is hij een bijgelovige stakker met een klein verstand en grote rijkdom. In de vestigingen gaat het gerucht dat die rijkdom de reden is waarom Bretan Braith Chells ijzer-en-vuur draagt. Natuurlijk zegt niemand -dat openlijk tegen Bretan. Hij schijnt nogal lichtgeraakt te zijn. En nu heeft Jaan hem bovendien kwaad gemaakt en mogelijk is hij een beetje bang. Hij zal voor jou geen genade kennen. Ik hoop dat je hem een beetje zal weten te verwonden voor je sterft. Dat zou het voor ons makkelijker maken in het volgende duel.’

Dirk dacht aan het zelfvertrouwen dat hij op het dak had gekregen; hij was er bijna zeker van geweest dat geen van de Braiths echt gevaarlijk was. Hij had begrip voor hen gehad, met hen te doen gehad. Maar nu begon hij medelijden met zichzelf te krijgen. ‘Heeft Janacek gelijk?’ vroeg hij Vikary.

‘Garse plaagt je en overdrijft,’ zei Vikary, ‘maar je bent wel in gevaar. Bretan zal ongetwijfeld proberen je te doden als je hem de kans geeft. Maar dat hoeft niet. De regels van jullie strijdwijze en wapens zijn heel eenvoudig. De scheidsrechter zal op straat een vierkant van vijf bij vijf meter afbakenen en jij en je vijand zullen elkaar vanuit tegenovergestelde hoeken tegemoet treden. Op een woord van de scheidsrechter loopt elk van jullie met zijn zwaard naar het midden. Daar vechten jullie. Om aan de gestelde regels te voldoen moet je één klap in ontvangst nemen en er één uitdelen. Ik zou je aanraden naar zijn voet of zijn been uit te halen, want dat geeft aan dat je niet echt op een duel met dodelijke afloop uit bent. Daarna, als je zijn eerste klap in ontvangst hebt genomen — probeer die af te weren met je zwaard als je kunt — kun je naar de buitenrand van het vierkant lopen. Maar je moet niet rennen. Wegrennen is niet eervol. De scheidsrechter zal dan oordelen dat Bretan een doodszege heeft behaald, en dan zullen de Braiths je zeker vermoorden. Je moet gewoon lopen, heel bedaard. Als je de buitenkant van het vierkant hebt bereikt, ben je veilig.’

‘Maar voor je in veiligheid bent, moet je de buitenrand wel bereiken,’ zei Janacek. ‘Voor het zover is, zal Bretan je doden.’

‘Als ik mijn eerste klap uitdeel en er een in ontvangst neem, kan ik mijn zwaard dan laten vallen en weglopen?’ vroeg Dirk.

‘In dat geval zal Bretan je doden met een verbaasde blik op zijn gezicht, of wat daarvan over is,’ zei Janacek.

‘Ik zou het niet doen,’ bevestigde Vikary.

‘Jaans suggesties zijn dwaas,’ zei Janacek. Hij liep langzaam terug naar de bank, pakte zijn glas en schonk zichzelf nog wat wijn in. ‘Je moet je zwaard vast blijven houden en met hem vechten. Bedenk dat de man aan één kant blind is. Hij is daar natuurlijk heel kwetsbaar! En let er eens op hoe moeizaam hij zijn hoofd beweegt en draait.’

Dirks glas was leeg. Hij stak het uit en Janacek schonk het weer vol. ‘Hoe gaan jullie met ze duelleren?’ vroeg Dirk.

‘De regels voor onze strijdwijze en wapens zijn anders,’ antwoordde Vikary. ‘Wij moeten ons alle vier in een van de hoeken van het doodsvierkant opstellen, gewapend met duelleerlasers of andere vuurwapens. We mogen ons niet verplaatsen, behalve om achteruit het vierkant uit te stappen om veilig te zijn. En dat mogen we pas doen als iedere man binnen het vierkant een schot heeft afgevuurd. Als dat gebeurd is, kunnen we kiezen. Degenen binnen het vierkant die nog overeind staan mogen het vuurgevecht voortzetten. Het kan een onschuldige strijd zijn, maar ook een dodelijke, afhankelijk van de bedoelingen van de deelnemers.’

‘Morgen,’ beloofde Janacek, ‘moet het dodelijk zijn.’ Hij dronk opnieuw.

‘Ik zou het graag anders willen,’ zei Vikary, en hij schudde spijtig zijn hoofd, ‘maar ik ben bang dat je gelijk hebt. De Braiths zijn veel te boos op ons om in de lucht te schieten.’

‘Inderdaad,’ zei Janacek met een zuinig lachje. ‘Ze hebben de belediging heel zwaar opgenomen. Vooral Chell Leegarm zal het ons niet vergeven.’

‘Kunnen jullie niet zo schieten dat je ze alleen verwondt?’ opperde Dirk. ‘Alleen maar ontwapent?’ De woorden kwamen vlot, maar het was vreemd ze uit zijn eigen mond te horen. De situatie viel volledig buiten zijn ervaring, maar toch merkte hij dat hij de gang van zaken accepteerde en zich merkwaardig op zijn gemak begon te voelen bij de twee Kavalaren, met hun wijn en hun rustige gesprek over dood en verminking. Misschien betekende het toch wel iets om tot de kethi te behoren; misschien werd dat ongemakkelijke gevoel daarom minder. Het enige wat hij wist, was dat hij zich tevreden en op zijn gemak voelde.

Vikary keek bezorgd. ‘Ze verwonden? Dat zou ik ook wel willen, maar het gaat niet. De jagers zijn nu bang voor ons. Vanwege die angst ontzien ze korariel van IJzerjade. Wij redden levens. Dat wordt onmogelijk als we het de Braiths morgen te gemakkelijk maken. De anderen zullen waarschijnlijk niet ophouden met jagen als ze denken dat ze alleen maar een lichte verwonding riskeren. Nee, helaas, ik denk dat we Chell en Bretan moeten doden als we kunnen.’

‘Dat kunnen we,’ zei Janacek vol vertrouwen. ‘En, vriend t’Larien, het is minder makkelijk en verstandig dan je denkt om een vijand in een duel slechts te verwonden. Ze ontwapenen? Nou drijf je de spot met ons. Dat is zo goed als ondoenlijk. Wij vechten met duellasers, vriend, niet met oorlogswapens. Zulke lasers vuren met impulsen van een halve seconde en de recycling vereist maar liefst vijftien volle seconden. Snap je? Iemand die te haastig schiet of nodeloos moeilijk doet, een man die schiet om te ontwapenen — die is al dood. Zelfs op vijf meter afstand kun je nog missen, en dan zal je vijand je moeiteloos doden voor je laser klaar is voor een volgend schot.’

‘Is het echt onmogelijk?’ vroeg Dirk.

‘Veel mensen raken in een duel alleen maar gewond,’ vertelde Vikary hem. ‘Veel meer dan er gedood worden. Maar in veel gevallen is dat de bedoeling ook niet. Soms wel. Als een man in de lucht schiet en zijn vijand besluit hem te straffen, kan hij hem vreselijke verwondingen toebrengen. Maar dat gebeurt niet vaak.’

‘We zouden Chell kunnen verwonden,’ zei Janacek. ‘Hij is oud en traag, hij zal zijn wapen niet snel genoeg trekken. Maar met Bretan Braith ligt het anders. Er wordt beweerd dat hij al een half dozijn tegenstanders heeft gedood.’

‘Ik neem hem wel voor mijn rekening,’ zei Vikary. ‘Zorg jij ervoor dat Chells laser geen vuur geeft, Garse, dat zal voldoende zijn.’

‘Misschien,’ Janacek keek naar Dirk. ‘Als je Bretan maar een beetje zou kunnen verwonden, t’Larien. Aan zijn hand, zijn arm of zijn schouder — geef hem een enkele pijnlijke haal, een kleine handicap. Dat zou al een groot verschil maken.’ Hij grijnsde.

Ondanks zichzelf merkte Dirk dat hij ook grijnslachte. ‘Ik kan het proberen,’ zei hij, ‘maar vergeet niet dat ik verdomd weinig verstand heb van duelleren en nog minder van zwaarden, en dat mijn eerste zorg zal zijn het er levend af te brengen.’

‘Tob niet over het onmogelijke,’ zei Janacek, nog steeds grijnzend. ‘Maar beschadig hem zoveel mogelijk.’

De deur ging open. Dirk draaide zich om en keek op. Janacek zweeg. Gwen Delvano stond in de deuropening, haar gezicht en kleren onder het stof. Ze keek onzeker van het ene gezicht naar het andere en kwam toen langzaam de kamer binnen. Er hing een sensortas aan haar schouder. Arkin Ruark kwam achter haar aan met twee zware koffers met instrumenten onder zijn armen. Hij zweette en hijgde. Gekleed in een dikke, groene broek en een dito jas en met capuchon zag hij er veel minder fatterig uit dan gewoonlijk.

Gwen liet de sensortas voorzichtig van haar schouder op de grond glijden maar haar hand bleef de riem vasthouden. ‘Beschadigen?’ zei ze, ‘Waar hebben jullie het over? Wie gaat wie beschadigen?’

‘Gwen,’ begon Dirk.

‘Nee,’ viel Janacek hem in de rede. Hij kwam heel stijf overeind. ‘De Kimdissi moet weg.’

Ruark keek rond, zijn gezicht wit en verbaasd. Hij trok zijn capuchon af en begon zijn voorhoofd onder zijn witblonde haar af te vegen. ‘Wat een hoop nonsens, Garsey,’ zei hij. ‘Wat is er aan de hand, groot Kavalarengeheim, hè? Een oorlog, een jacht, een duel, een beetje geweld zeker? Ik zal mijn neus er niet in steken, nee hoor, ik niet. Ik laat jullie dus maar alleen, dan hebben jullie je privacy.’ Hij liep terug naar de deur.

‘Ruark,’ zei Vikary, ‘wacht.’

De Kimdissi bleef staan.

Vikary keek naar zijn teyn. ‘Hij moet het weten. Als wij falen...’

‘We zullen niet falen!’

‘Ze hebben beloofd om jacht op hen te maken als wij falen, Garse, de Kimdissi is er te zeer bij betrokken. We moeten het hem vertellen.’

‘Je weet wat er zal gebeuren. Op Tober, op Wolfheim, op Eshellin. Het gaat de hele Marge over. Hij en zijn soortgenoten zullen leugens rondstrooien en alle Kavalaren zullen Braiths worden. Zo gaan de manipulatoren te werk, de drogmensen.’ In Janaceks stem klonk niets meer door van de harde humor waarmee hij Dirk had geplaagd; hij was nu doodernstig.

‘Maar in dit geval staat zijn leven en dat van Gwen op het spel,’ zei Vikary. ‘Ze moeten het weten.’

‘Alles?’

‘De charade is voorbij,’ zei Vikary.

Ruark en Gwen spraken tegelijkertijd.

‘Jaan wat...’ begon ze.

‘Charade, leven, jacht, waar gaat dat allemaal over? Vertel op!’

Jaan Vikary keerde zich naar hen toe en legde het uit.

7

‘Dirk, Dirk, dat kun je niet menen. Nee, dat geloof ik niet. Al die tijd dacht ik, nou ja, dat jij beter was dan zij. En nu vertel je me dit? Nee, ik droom. Dit is pure dwaasheid!’ Ruark had zich enigszins hersteld. In zijn lange kamerjas van grijze imitatiezijde, geborduurd met uilen, leek hij meer zichzelf, maar toch was zijn verschijning geheel misplaatst temidden van de rommel in de werkkamer. Hij zat op een hoge kruk met zijn rug naar het donkere, rechthoekige scherm van de computerconsole; zijn in slippers gestoken voeten had hij over elkaar gekruist en in zijn mollige handen hield hij een groot gekoeld glas met groene Kimdissiwijn. De fles stond achter hem, geflankeerd door twee lege glazen.

Dirk zat boven op een brede werktafel van plastic, zijn benen onder zich gevouwen en met zijn elleboog op een sensorpak geleund. Hij had ruimte voor zichzelf gemaakt door de sensor naar de ene kant te schuiven en een stapel dia’s en papieren naar de andere kant. In het vertrek heerste een ongelofelijke chaos. ‘Ik zie , de dwaasheid er niet van in,’ zei hij halsstarrig. Terwijl hij sprak dwaalden zijn ogen de kamer rond. Hij had de werkkamer nog niet eerder gezien. Die had ongeveer dezelfde afmetingen als de huiskamer van de Kavalaren maar leek veel kleiner. Een rij kleine computers nam een complete wand in beslag. Daartegenover hing een enorme kaart van Worlorn in wel twaalf verschillende kleuren, volgestoken met allerlei spelden en markers. In het midden van de kamer stonden de drie werktafels. Hier puzzelden Gwen en Ruark de stukjes kennis die ze te pakken kregen in de wildernis van de stervende Festivalwereld aan elkaar, maar het zag er in Dirks ogen meer uit als een militair hoofdkwartier.

Hij begreep nog niet helemaal waarom ze hier zaten. Na Vika-ry’s lange uiteenzetting en de scherpe discussie tussen Ruark en de twee Kavalaren die daarop was gevolgd, was de Kimdissi naar zijn eigen appartement gestampt, met medeneming van Dirk. De tijd leek nog niet rijp om met Gwen te praten. Maar Ruark had zich nog maar nauwelijks verkleed en zijn zenuwen met een slok wijn gekalmeerd, of hij had erop aangedrongen dat Dirk hem zou vergezellen naar zijn werkkamer. Hij had drie glazen meegenomen, maar Ruark zelf was de enige die dronk. Dirk herinnerde zich de vorige keer nog en hij moest aan morgen denken; hij moest helder zijn. Bovendien, als Kimdissiwijn en het Kavalaanse equivalent daarvan net zo slecht samengingen als Kimdissi en Kavalaren, zou het haast zelfmoord zijn het ene na het andere te drinken.

Dus dronk Ruark alleen. ‘De dwaasheid is,’ zei de Kimdissi na een slok van zijn groene brouwsel, ‘dat jij gaat duelleren als een Kavalaar. Ik zeg het, ik hoor het mezelf zeggen, maar ik kan er met mijn verstand niet bij! Jaantony, ja, Garsey vanzelfsprekend, en natuurlijk die Braiths. Xenofobe beesten, gewelddadig volk. Maar jij, kom nou! Dirk, jij, een man van Avalon, daar moet je boven staan. Denk toch na, smeek ik je, ja, ik smeek het je, omwille van mij, van Gwen en van jezelf. Hoe, hoe kun je dit serieus menen? Vertel het me, ik moet het weten. Iemand van Avalon! Je bent opgegroeid met de Academie voor Menselijke Kennis, ja, en met het Instituut voor de Bestudering van Niet-menselijke Intelligentie, dat ook. De wereld van Tomas Chung, de thuisbasis van het Kleronomas-onderzoek, al die geschiedenis, die kennis overal om je heen, nergens is daar zoveel van over als daar, behalve misschien op de Oude Aarde of mogelijk op Nieuwholm. Je bent bereisd, beschaafd, je hebt allerlei werelden gezien, veel verspreide volkeren. Ja! Jij weet wel beter. Dat moet je wel, ja!’

Dirk fronste zijn voorhoofd. ‘Arkin, je begrijpt het niet. Ik heb die ruzie niet gezocht. Het is allemaal min of meer een vergissing. Ik heb geprobeerd mijn verontschuldigingen aan te bieden, maar Bretan wilde niet luisteren. "Wat moet ik anders doen?’

‘Doen? Weggaan, natuurlijk. Neem die lieve Gwen mee en maak dat je wegkomt; verdwijn van Worlorn zo snel als je kunt. Dat ben je haar schuldig, Dirk, en dat weet je best, waar of niet? Ze heeft je nodig, ja. Niemand anders kan haar helpen. En hoe help je haar? Door net zo slecht te zijn als Jaan? Door jezelf te doden? Nou? Geef antwoord, Dirk, vertel dat eens.’

De verwarring sloeg weer toe. Toen hij met Janacek en Vikary had gedronken, had alles zo duidelijk geleken, zo makkelijk te accepteren. Maar nu zei Ruark dat het allemaal verkeerd was. ‘Ik weet het niet,’ antwoordde Dirk. ‘Ik bedoel, ik heb Jaans bescherming afgewezen. Dus moet ik mezelf beschermen, nietwaar? Wie is er anders verantwoordelijk? Ik heb de keuzes gemaakt en zo; het duel staat vast. Ik kan er nu moeilijk vandoor gaan.’

‘Natuurlijk kun je dat,’ zei Ruark. ‘Wie houdt je tegen? Welke wet, nou? Geen wet van Worlorn, nee, geen enkele. Zo waar als wat! Zouden die beesten ons kunnen opjagen met een wet? Nee, want er is geen wet, dus zit iedereen in de problemen, maar je hoeft niet te duelleren, behalve als je dat wilt.’

De deur ging open en Dirk draaide zich net vlug genoeg om om Gwen te zien binnenkomen. Zijn ogen vernauwden zich, terwijl Ruark straalde. ‘Ha, Gwen,’ zei de Kimdissi, ‘kom bij me zitten en praat verstandig met t’Larien. Die halvegare is van plan te duelleren, echt waar, alsof hij Garsey zelf is.’

Gwen kwam verder het vertrek in en ging tussen hen in staan. Ze droeg een broek van kameleonstof (nu donkergrijs) en een zwarte pullover, met een groene sjaal om haar haren geknoopt. Haar fris verzorgde gezicht stond ernstig.

‘Ik heb tegen ze gezegd dat ik naar beneden ging om wat gegevens met je na te lopen,’ zei ze, terwijl het puntje van haar tong zenuwachtig over haar lippen schoot. ‘Ik weet niet wat ik zeggen moet. Ik heb Garse naar Bretan Braith Lantry gevraagd. Dirk, de kans is groot dat hij je zal doden.’

Haar woorden beklemden hem. Om de een of andere reden klonk het uit haar mond anders. ‘Ik weet het,’ zei hij, ‘maar dat verandert niets, Gwen. Ik bedoel, als ik veilig had willen zijn, dan had ik korariel van IJzerjade moeten worden, nietwaar?’

Ze knikte. ‘Maar dat heb je geweigerd. Waarom?’

‘Wat heb je me in het bos verteld? En later nog eens? Over namen? Ik wilde niemands bezit worden, Gwen. Ik ben geen korariel.’

Hij keek naar haar. Heel even versomberde haar gezicht en haar blikken schoten naar haar armband van jade-en-zilver. ‘Ik begrijp het,’ zei ze bijna fluisterend.

‘Maar ik niet,’ zei Ruark minachtend. ‘Dan ben je toch korariel? Wat is dat helemaal? Het is maar een woord! Dan blijf je leven, nou?’

Gwen keek naar hem, zoals hij daar zat op zijn hoge zitplaats. Hij zag er nogal komiek uit in zijn lange kamerjas, terwijl hij met een sombere blik zijn drankje omklemde. ‘Nee, Arkin,’ zei ze. ‘Dat was ook mijn vergissing. Ik dacht dat betheyn ook maar een woord was.’

Hij kreeg een kleur. ‘Goed! Dan is Dirk geen korariel, fijn, hij is niemands bezit. Maar dat houdt nog niet in dat hij moet duelleren, absoluut niet. Die Kavalaanse erecode is onzin, ontzettend stom, werkelijk. En ben jij verplicht om stommiteiten te begaan, Dirk? Om te sterven en stom te doen?’

‘Nee,’ zei Dirk. Ruarks woorden zaten hem dwars. Hij geloofde niet in de code van Hoog Kavalaan. Waarom dan? Hij was er verre van zeker van. Om iets te bewijzen, dacht hij, maar hij wist niet wat of tegenover wie. ‘Ik moet het doen, dat is alles. Het is juist dat ik het doe.’

‘Woorden!’ Zei Ruark.

‘Dirk, ik zou je niet graag dood zien,’ zei Gwen. ‘Alsjeblieft, doe me dit niet aan.’

De mollige Kimdissi gniffelde. ‘Nee, we moeten hem er vanaf brengen, wij tweeën, hè?’ Hij nipte van zijn wijn. ‘Luister naar me, Dirk, wil je dat tenminste doen?’

Dirk knikte gemelijk.

‘Goed. Ten eerste, geef mij antwoord, geloof je in de duelleer-code? Als een sociale instelling? Als iets moreels? Zeg me de waarheid, doe je dat?’

‘Nee,’ zei Dirk. ‘Maar ik denk dat Jaan er ook niet in gelooft, te oordelen naar sommige dingen die hij heeft gezegd. Toch duelleert hij als het moet. Iets anders zou lafhartig zijn.’

‘Nee, niemand vindt jou of hem een lafaard. Jaantony mag dan een Kavalaar zijn met alle slechtheid van dien, toch zal zelfs ik hem geen lafaard noemen. Maar er bestaan verschillende soorten moed, niet? Als deze toren in brand vloog, zou jij dan je leven riskeren om Gwen te redden en mogelijk mij? En misschien zelfs Garse?’

‘Dat hoop ik wel,’ zei Dirk.

Ruark knikte. ‘Zie je, dan ben je dus een moedig man. Het is niet nodig, zelfmoord, om dat te bewijzen.’

Gwen knikte. ‘Denk aan wat je die avond in Kryne Lamiya zei, Dirk, over leven en dood. Na zulke woorden kun je jezelf niet doden, vind je wel?’

Hij keek boos. ‘Verdomme, dit is geen zelfmoord.’

Ruark lachte. ‘Nee? Het komt wel op hetzelfde neer. Denk je dat je hem buiten gevecht kunt stellen, misschien?’

‘Nou, nee, maar...’

‘Als hij zijn zwaard laat vallen, het zweet in zijn handen, of zo, zou je hem dan doden?’

‘Nee,’ zei Dirk, ‘ik...’

‘Dat zou verkeerd zijn, ja, echt waar? Ja! Nou, je door hem te laten doden is net zo slecht. Zelfs om hem de kans te geven. Een stommiteit. Je bent zelf geen Kavalaar, dus wijs me niet op Jaantony. Misverstanden of niet, hij blijft een moordenaar. Daar ben jij te goed voor, Dirk. En hij heeft een excuus, misschien denkt hij dat hij voor iets vecht, zijn volk probeert te veranderen. Een groot verlossercomplex, die Jaan, en wij zullen hem daar niet mee bespotten. Nee. Maar jij Dirk, jij hebt zo’n reden niet. Of wel, soms?’

‘Niet echt. Maar verdorie, Ruark, hij doet wat hij kan. Je zag er daarboven niet zo goed uit toen hij je vertelde dat de Braiths je zonder zijn protectie zouden hebben afgeslacht.’

‘Nee, en zo goed voelde ik me ook niet, ongelogen. Dat verandert niets. Dan ben ik maar korariel, dan zijn de Braiths maar erger dan de IJzerjades, dan gebruikt Jaan misschien geweld om een einde te maken aan nog erger geweld. Is dat juist? Tja, dat kan ik niet zeggen. Waarachtig, een lastige morele kwestie. Misschien dienen de duels van Jaan een doel, hè, doet hij het voor zijn volk, of voor ons. Maar jouw duel is pure dwaasheid, dient nergens toe, het wordt alleen maar je dood. En Gwen blijft voorgoed bij Jaan en Garse tot ze misschien een duel verliezen, en dan wordt het er voor haar niet beter op.’

Ruark zweeg en dronk zijn glas leeg en draaide zich daarna om op zijn kruk om een nieuw glas voor zichzelf in te schenken. Dirk zat heel stil, met Gwens ogen op zich gericht, haar geduldig starende blik duidelijk voelbaar. Zijn hoofd bonsde. Ruark bracht alles in de war, dacht hij weer. Hij moest het juiste doen, maar wat was dat? Plotseling waren al zijn overtuigingen en beslissingen verdampt. De stilte in de werkkamer was te snijden.

‘Ik zal niet vluchten,’ zei Dirk ten slotte. ‘Dat doe ik niet. Maar duelleren zal ik ook niet. Ik ga naar ze toe en zeg tegen ze dat ik besloten heb niet te vechten.’

De Kimdissi liet zijn wijn in zijn glas ronddraaien en grijnsde. ‘Nou, dat getuigt van een zekere morele moed. Echt waar. Jezus Christus en Socrates en Erika Stormjones en nu Dirk t’Larien, grote martelaren uit de geschiedenis, ja. Misschien zal de Roodstaal-dichter een paar woorden aan je wijden.’

Gwen gaf een serieuzer antwoord. ‘Het zijn Braiths, Dirk, hoogbonders van Braith, van de oude stempel. Op Hoog Kavalaan zelf zou je nooit zijn uitgedaagd om te duelleren. De hoogbondsraden beseffen dat buitenwerelders niet aan hun code gehouden zijn. Maar dit is anders. De scheidsrechter zal je vogelvrij verklaren en Bretan Braith en zijn vestigingsbroeders zullen je doden of jacht op je maken. Als je nu weigert te duelleren, heb je in hun ogen bewezen dat je een drogman bent.’

‘Ik kan niet vluchten,’ herhaalde Dirk. Al zijn argumenten waren plotseling weg; hij had alleen nog emoties, de vastberadenheid om de dageraad onder ogen te zien en te doorstaan.

‘Je ziet de zaken niet meer helder, nee, echt. Het is geen lafheid, Dirk. De moedigste keus van allemaal, zie het maar zo, is hun verachting te riskeren door te vluchten. Ook dan loop je groot gevaar. Waarschijnlijk zullen ze jacht op je maken, Bretan Braith, als hij het overleeft, en zo niet, dan de anderen, weet je? Maar je blijft leven, je ontkomt misschien aan ze, maar je helpt Gwen.’

‘Dat kan ik niet,’ zei Dirk. ‘Ik heb het ze beloofd, Jaan en Garse.’

‘Beloofd? Wat? Om dood te gaan?’

‘Nee. Ja. Jaan liet me beloven om als een broeder te zijn voor Janacek. Ze zouden niet in dit duel betrokken zijn geraakt als Vikary niet had geprobeerd mij uit de problemen te halen.’

‘Nadat Garse je erin had gestort,’ zei Gwen bitter en Dirk schrok van het plotselinge venijn in haar rustige stem.

‘Ze zouden morgen ook kunnen sterven,’ zei Dirk onzeker. ‘Daar ben ik verantwoordelijk voor. En nu zeg je dat ik ze in de steek moet laten.’

Gwen kwam vlak bij hem staan en stak haar handen uit. Haar vingers raakten eventjes zijn wangen aan toen ze zijn grijsbruine haar uit zijn voorhoofd streek, en haar grote, groene ogen staarden in de zijne. Plotseling herinnerde hij zich andere beloftes: het fluisterjuweel, het fluisterjuweel. En lang vervlogen tijden kwamen hem voor de geest, de wereld leek op zijn kop te staan en goed en verkeerd begonnen te versmelten en te vervloeien.

‘Dirk, luister naar me,’ zei Gwen langzaam. ‘Jaan heeft zes keer om me geduelleerd. Garse, die niet eens van me houdt, heeft daar vier keer aan meegedaan. Om mij hebben ze gedood, om mijn trots, mijn eer. Ik had er niet om gevraagd, evenmin als jij om hun bescherming had gevraagd. Het was bun opvatting van mijn eer, niet de mijne. Maar toch vochten ze die duels evenzeer voor mij uit als dit voor jou. Desondanks heb je me gevraagd hen te verlaten, bij jou terug te komen, jou weer lief te hebben.’

‘Ja,’ zei Dirk. ‘Maar... ik weet het niet. Ik heb al een spoor van gebroken beloften achtergelaten.’ Zijn toon klonk gekweld. ‘Jaan heeft me keth genoemd.’

Ruark snoof. ‘Als hij je eten noemde, dan zou je in de oven springen, hè?’

Gwen schudde verdrietig haar hoofd. ‘Wat houdt dat voor je in? Een taak? Een verplichting?’

‘Ik denk het,’ zei hij met tegenzin.

‘Dan heb je jezelf antwoord gegeven, Dirk. Je hebt me verteld wat mijn antwoord aan jou moet zijn. Als je zo duidelijk voelt dat je moet voldoen aan de verplichtingen van een kortstondige keth, een band waar op Hoog Kavalaan geen enkele realiteit tegenover staat, hoe kun je dan van mij verlangen dat ik me van het jade-en-zilver ontdoe? Betheyn betekent meer dan keth.’

Haar zachte handen lieten zijn gezicht los. Ze deed een paar stappen naar achteren.

Dirks hand schoot uit en pakte haar bij de pols. Haar linker pols. Zijn greep sloot om koud metaal en gepolijst jade. ‘Nee,’ zei hij.

Gwen zei niets. Ze wachtte.

Dirk was Ruarks aanwezigheid vergeten, de werkkamer om hem heen verzonk in duisternis. Alleen Gwen was er, ze staarde hem aan, haar ogen groen en groot en vol van... wat? Beloften? Dreiging? Verloren dromen? Ze wachtte zwijgend en hij zocht naar woorden, niet wetend wat hij zou gaan zeggen. Het jade-en-zilver voelde koud aan onder zijn hand en de herinneringen kwamen:

Rode tranen vol liefde, ingebed in zilver en fluweel, een fel, koud vuur.

Jaans gezicht: hoge jukbeenderen, de gladde, vierkante kaak, het wijkende zwarte haar, de vlotte glimlach. Zijn stem, stil als staal, altijd gelijkmatig: Maar ik besta.

De witte spooktorens van Kryne Lamiya, die klagend, spottend en helder hun wanhoop uitgalmden, terwijl een verre trom zijn regelmatige, zinloze gedreun liet horen. En te midden van dat alles verzet, vastbeslotenheid. Even had hij geweten wat hij moest zeggen.

Het gezicht van Garse Janacek: afstandelijk (ogen als blauwe rook, het stijfjes opgeheven hoofd, de strakke mond), vijandig (ijs in de oogkassen, het wrede lachje dat in zijn baard speelde), vol bittere humor (zijn bijtende blik, zijn tanden ontbloot in de grijns van de dood).

Bretan Braith Lantry: een tic en een oog van gloeisteen, een verschijning die vrees en meelij wekte, met een koude en beangstigende kus.

Rode wijn in bokalen van obsidiaan, met een walm die in de ogen prikte, gedronken in een kamer vol kaneelgeur en een merkwaardige kameraadschap.

Woorden. Een nieuw en speciaal soort vestigingsbroeder, zei Jaan.

Woorden. Hij zal ons verraden, voorspelde Garse.

Gwens gezicht, een jongere Gwen, slanker, met ogen die op de een of andere manier groter waren. Een lachende Gwen, een huilende Gwen. Gwen die klaarkwam. Die hem omstrengelde, haar borsten gloeiend en rood, terwijl de blos zich over haar hele li-

chaam verspreidde. Gwen die tegen hem fluisterde, ik houd van je, ik houd van je. Jenny!

Een eenzame, zwarte schaduw die met een stok een lage bark voortboomt door een eindeloos en donker kanaal.

Herinneringen.

Zijn hand die haar pols omklemde, beefde. ‘Als ik niet duelleer,’ zei hij, ‘zul je Jaan dan verlaten? En met mij meegaan?’

Haar bevestigende knikje kwam pijnlijk langzaam. ‘Ja. Ik heb er de hele dag aan gedacht, er met Arkin over gepraat. We hadden het zo afgesproken dat hij jou hier mee naartoe zou nemen en dat ik tegen Jaan en Garse zou zeggen dat ik moest werken.’

Dirk trok zijn gekruiste benen uit elkaar, en toen de slaap en de stijfheid eruit wegebden, begonnen ze te tintelen alsof er honderd kleine messen in gestoken werden. Hij stond op, en zijn besluit was genomen. ‘Je was dit dus toch al van plan? Het is niet alleen vanwege het duel?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Dan zal ik gaan. Wanneer kunnen we Worlorn verlaten?’

‘Over twee weken en drie dagen,’ zei Ruark. ‘Eerder komt er geen schip.’

‘We zullen ons moeten verschuilen,’ zei Gwen. ‘Alles in aanmerking genomen is dat de enige veilige manier. Ik was er vanmiddag nog niet uit of ik Jaan van mijn besluit moest vertellen of gewoon moest weggaan. Ik dacht, misschien kunnen we er hier over praten en dan samen naar boven gaan om het hem te zeggen. Maar die knoop is al doorgehakt door de kwestie van het duel. Ze zouden je nu niet laten vertrekken.’

Ruark klom van zijn kruk af. ‘Ga dan,’ zei hij. ‘Ik blijf, ik hou de wacht, jullie kunnen me oproepen, en dan vertel ik wat er gebeurd is. Voor mij is het veilig genoeg, tenzij Garsey en Jaantony hun duel verliezen. In dat geval zou ik als de weerga de benen nemen om jullie gezelschap te houden, ja?’

Dirk nam Gwens handen. ‘Ik houd van je,’ zei hij. ‘Nog steeds.’

Ze glimlachte ernstig. ‘Ja. Ik ben blij, Dirk. Misschien wordt het weer als vanouds. Maar we moeten snel zijn, zorgen dat we grondig verdwijnen. Van nu af aan zijn alle Kavalaren vergif voor ons.’

‘Goed,’ zei hij. ‘Waarheen?’

‘Ga naar beneden en pak je spullen; je zult je warm moeten kleden. Daarna zien we elkaar op het dak. We gaan met de luchtwagen en nemen de beslissing als we onderweg zijn.’

Dirk knikte en kuste haar vlug.

Ze vlogen boven de donkere rivieren en de glooiende heuvels van de Meent, toen het eerste blos van het ochtendgloren de horizon beroerde, een karmozijnen gloed, laag in het oosten. Spoedig kwam de eerste gele zon op en de duisternis onder hen veranderde in een grijze ochtendmist die zich al gauw oploste. De manta-luchtwagen was zoals altijd open en Gwen had de snelheid opgevoerd tot het maximum, zodat de kille wind luid voorbijsuisde en een gesprek onmogelijk maakte. Terwijl ze de luchtwagen bestuurde, sliep Dirk naast haar, weggedoken in een lange, bruine patchworkjas die Ruark hem voor hun vertrek had gegeven.

Ze wekte hem toen de glanzende spits van Uitdaging in zicht kwam, door zachtjes tegen zijn schouder te duwen. Hij had maar licht geslapen, en onrustig. Meteen rekte hij zich uit en geeuwde. ‘We zijn er,’ merkte hij onnodig op.

Gwen gaf geen antwoord. De manta verminderde vaart toen de stad van de Emereli groter werd en dichterbij kwam.

Dirk keek de ochtendschemering in. ‘Er zijn al twee zonnen op,’ zei hij. ‘En kijk, je kunt de Dikke Duivel ook al bijna zien. Ik denk dat ze nu wel weten dat we weg zijn.’ Hij dacht aan Vikary en Janacek, die op hem zouden wachten bij het op straat getekende doodsvierkant, samen met de Braiths. Bretan zou ongeduldig lopen ijsberen, daar was geen twijfel aan en dan zijn afschuwelijke geluid maken. Zijn oog zou dof en kil zijn in de morgen, een uitgedoofde sintel in zijn gehavende gezicht. Misschien was hij inmiddels ook al dood, of Jaan, of Garse Janacek. Dirk bloosde een ogenblik van schaamte. Hij schoof dichter naar Gwen en sloeg een arm om haar heen.

Voor hen doemde Uitdaging op. Gwen trok de luchtwagen onder een scherpe hoek op, dwars door een verzameling witte wolkenflarden. De zwarte muil van een landingsdek lichtte op bij hun komst en toen Gwen naar binnen gleed zag Dirk de nummers. De 520e verdieping, een uitgestrekte, onberispelijke en volkomen verlaten landingsbaan.

‘Welkom,’ zei een bekende stem toen de manta langzaam neerdaalde en op de gladde vloerplaten landde. ‘Ik ben de Stem van Uitdaging. Mag ik u bezighouden?’

Gwen schakelde het vermogen van de luchtwagen uit en klom er via de vleugel uit. ‘Wij willen tijdelijk onderdak.’

‘De kosten zijn heel redelijk,’ zei de Stem.

‘Breng ons dan naar een compartiment.’

Er schoof een muur opzij en weer kwam er een wagen op luchtbanden hun kant op rollen. De wagen was op de kleur na identiek met het voertuig dat hen tijdens hun vorige bezoek had rondgereden. Gwen klom erin en Dirk begon de bagage van de achterbank van de luchtwagen in het vehikel te laden. Een sensorpak dat Gwen had meegebracht, drie tassen, volgepropt met kleren, een pakket met een velduitrusting voor tochten in de wildernis. De twee luchtschuivers, compleet met vlieglaarzen, lagen onder op de stapel, maar Dirk liet die in de luchtwagen liggen.

Het voertuig zette zich in beweging en de Stem begon hen te vertellen over de verschillende soorten appartementen die hij kon aanbieden. Uitdaging had kamers die waren uitgevoerd in zo’n honderd verschillende stijlen, zodat buitenwerelders zich er thuis zouden voelen, hoewel de smaak van ni-Emerel domineerde.

‘Iets simpels en goedkoops,’ zei Dirk. ‘Een tweepersoonsbed, de mogelijkheid om te koken en een douche, dat is genoeg.’

De Stem bracht hen naar een klein, vierkant vertrek met pastelblauwe muren, twee etages hoger. Er stond een tweepersoonsbed dat het grootste deel van de kamer in beslag nam, plus een wand waarin een kitchenette was ingebouwd en een enorm kleurenscherm dat driekwart van een andere muur vulde.

‘Echte Emereli-luxe,’ zei Gwen spottend toen ze naar binnen liepen. Ze zette haar sensorpak en haar kleren neer en liet zich dankbaar op het bed vallen. Dirk verstouwde de koffers die hij droeg achter de schuifdeur van een kast en ging toen op de rand van het bed aan Gwens voeten zitten, terwijl hij het kijkscherm bekeek.

‘Er is een grote keuze aan films beschikbaar in onze bibliotheek, als u graag wilt kijken,’ zei de Stem. ‘Het spijt mij u te moeten meedelen dat alle reguliere Festivalprogramma’s zijn opgeheven.’

‘Gaat u nooit eens weg?’ snauwde Dirk.

‘Belangrijke waarnemende functies blijven voortdurend in bedrijf, voor uw gemak en veiligheid, maar als u dat wenst kunnen mijn diensten in uw omgeving tijdelijk worden uitgeschakeld. Sommige gasten vinden dat prettiger.’

‘Daar hoor ik ook bij,’ zei Dirk. ‘Schakel maar uit.’

‘Mocht u van mening veranderen of iets nodig hebben, zei de Stem, ‘dan hoeft u alleen maar de knop in te drukken die gemerkt is met een ster, en ik zal weer geheel tot uw dienst zijn.’ Toen viel de Stem weg.

Dirk wachtte even. ‘Stem?’ zei hij. Geen antwoord. Hij knikte voldaan en ging verder met zijn inspectie van het scherm. Gwen, achter hem, sliep al, op haar zij, haar handen onder haar hoofd en haar knieën opgetrokken.

Hij voelde een haast onbedwingbare behoefte om Ruark op te bellen want hij wilde weten hoe het duel was verlopen, wie het had overleefd en wie er was gesneuveld. Maar hij veronderstelde dat het nog niet veilig zou zijn. Een van de Kavalaren — of misschien wel meer — zou Ruark gezelschap kunnen houden in zijn woonverblijf of de werkkamer, en een telefoontje kon verraden waar ze zich bevonden. Hij zou moeten wachten. Voor ze weggegaan waren, had de Kimdissi hun het nummer van een verlaten appartement gegeven dat twee verdiepingen boven het zijne lag en Dirk had gezegd dat nummer vlak na het invallen van de schemering te zullen proberen. Ruark had beloofd daar te zijn als het veilig was, en dan de telefoon op te nemen. Zo niet, dan zou Dirk geen antwoord krijgen. In ieder geval wist Ruark niet waar de twee voortvluchtigen naartoe waren, zodat de Kavalaren hem die informatie niet konden afdwingen.

Dirk was erg moe. Ondanks zijn dutje onderweg in de lucht-wagen voelde hij zich uitgeput, en hij was aan duistere schuldgevoelens ten prooi gevallen. Hij had Gwen eindelijk weer aan zijn zij, maar hij voelde geen triomf. Misschien zou die later komen, als zijn andere zorgen verbleekt waren en ze elkaar opnieuw hadden leren kennen zoals ze elkaar zeven lange jaren geleden op Avalon hadden gekend. Maar dat zou waarschijnlijk pas zijn als ze Worlorn veilig en wel verlaten hadden, weg van Jaan Vikary en Garse Janacek en al die andere Kavalaren, weg van de dode steden en de stervende bossen. Ze zouden teruggaan tot binnen de Sluier der Verlokking, dacht Dirk terwijl hij daar zo zat en afwezig naar het lege scherm staarde, ze zouden de Marge verlaten, naar Tara gaan of Braque of naar een andere normale planeet, misschien terug naar Avalon, misschien nog verder terug, naar Gulliver of Vagebond of Oud Poseidon. Er waren wel honderd werelden die hij nog nooit had gezien, duizend, of nog meer, werelden van mensen, niet-mensen en aliens, allerlei romantische, afgelegen plaatsen waar niemand ooit van Hoog Kavalaan of Worlorn gehoord had. Nu konden hij en Gwen die werelden samen gaan zien.

Te vermoeid om te slapen, rusteloos en slecht op zijn gemak, begon Dirk te prutsen met het scherm, zomaar wat spelend met de mogelijkheden. Hij schakelde het in en drukte op de knop die gemerkt was met een vraagteken, zoals hij de vorige dag in Ru-arks appartement in Larteyn had gedaan, en dezelfde lijst van diensten flitste voorbij, maar dan in tekens die drie keer zo groot waren. Hij bestudeerde ze zorgvuldig om te zien wat hij ervan kon opsteken. Misschien kon hij iets nuttigs te weten komen, iets waar ze wat aan zouden hebben.

Bij de lijst stond ook een nummer voor planetair nieuws. Hij tikte het in, in de hoop dat het duel dat in de morgenschemering in Larteyn was gehouden erin vermeld zou worden, misschien in de vorm van een overlijdensbericht. Maar het scherm werd grijs en witte letters met ‘Dienst Opgeheven’ gloeiden aan en uit, totdat hij ze uitzette.

Met een geërgerd gezicht probeerde Dirk een andere cijferreeks, voor ruimtehaven-informatie, om Ruarks gegevens over het schip te checken. Deze keer had hij meer geluk. Er werden binnen de komende twee standaardmaanden drie schepen verwacht. Het eerste, zoals de Kimdissi had gezegd, zou over iets meer dan twee weken komen. Het was een Marge-veer, genaamd Teric neDahlir. Maar wat Ruark niet gezegd had, was dat het schip op uitreis was: het kwam van Kimdiss en koerste verder in de richting van Eshellin en de Wereld van de Zwarte Wijnoceaan, en ten slotte naar ni-Emerel, zijn thuishaven. Een week daarna zou er een bevoorradingsschip van Hoog Kavalaan arriveren. Daarna kwam er niets meer totdat de Huivering van Vergeten Vijanden op zijn terugreis Worlorn weer aan zou doen.

Er was echter geen sprake van dat ze zo lang konden wachten;

hij en Gwen moesten eenvoudig proberen de Teric neDahlir te halen en dan op een verder weg gelegen wereld over te stappen op een ander schip. Hun poging het schip te bereiken zou het grootste risico opleveren, concludeerde Dirk. De Kavalaren hadden praktisch geen kans om hen hier in Uitdaging te vinden, aangezien ze de hele planeet moesten afzoeken, maar Jaan Vikary zou zeker vermoeden dat ze van plan waren Worlorn zo spoedig mogelijk te verlaten. Dat betekende dat hij hen mogelijk bij de ruimtehaven zou opwachten als het zover was. Dirk wist nog niet hoe ze dat probleem moesten oplossen. Hij kon alleen maar hopen dat het niet tot een treffen zou komen.

Dirk liet de informatie verdwijnen en probeerde andere nummers uit om erachter te komen welke diensten er helemaal waren opgeheven, welke er nog op basisniveau functioneerden — de medische noodhulp, bijvoorbeeld — en of er ook diensten waren die nog op Festivalniveau werkten. Vaak vielen de steden een voor een uit, wat hem ervan overtuigde dat ze een goede keus hadden gemaakt door naar Uitdaging te gaan. De Emereli’s waren vastbesloten geweest te bewijzen dat hun torenstad onsterfelijk was en ze lieten alles nog functioneren zonder zich te storen aan de toenemende kou en duisternis en het komende ijs. Dit zou een makkelijke plek zijn om te leven. Daarbij vergeleken verkeerden de andere steden in een treurige staat. Vier van de veertien waren al helemaal donker en zonder energie en een daarvan had zoveel te lijden van erosie door weer en wind dat ze al tot een stoffige ruïne verviel.

Dirk bleef nog even doorgaan met het indrukken van knoppen maar ten slotte kreeg hij genoeg van het spelletje, hij verveelde zich en werd prikkelbaar. Gwen sliep door. Het was nog steeds ochtend, hij kon Ruark onmogelijk bellen. Hij zette het scherm uit, ging zich even wassen in het afvalhokje en ging toen terug naar het bed en knipte het licht uit. Het duurde nog even voor hij in slaap viel. Hij lag in de warme duisternis naar het plafond te staren, luisterend naar Gwens zachte ademhaling, maar zijn gedachten waren ver weg en verward.

Alles komt nu gauw in orde, zei hij tegen zichzelf, zoals op Avalon. Maar hij kon het nog niet geloven. Hij voelde zich niet de oude Dirk t’Larien, Gwens Dirk, de man die hij zichzelf beloofd had weer te zullen worden. In plaats daarvan had hij het gevoel alsof er niets veranderd was; hij ploeterde verdel-, even moeizaam, even uitzichtloos als hij op Braque had gedaan, en daarvoor op de andere werelden. Zijn Jenny was weer bij hem en hij zou van vreugde vervuld moeten zijn, maar hij had slechts een misselijk, vermoeid gevoel. Alsof hij haar opnieuw tekortgedaan had.

Hij zette die gedachten van zich af en sloot zijn ogen.

Toen hij wakker werd, was het laat in de middag. Gwen was al lang en breed op. Dirk nam een douche en trok soepele, verschoten kleren van synthetische stof uit Avalon aan. Toen gingen ze samen de gang in om de 522e verdieping van Uitdaging te verkennen. Ze liepen hand in hand.

Hun compartiment was een van de vele duizenden in een woongedeelte van het gebouw. Eromheen lagen andere compartimenten, identiek aan het hunne, afgezien van de nummers op de zwarte deuren. De vloeren, muren en plafonds van de gangen waar ze door wandelden, waren allemaal bekleed met diepe tinten kobaltblauw en de lampen die op kruispunten aan het plafond hingen — matglazen bollen, rustgevend, prettig aan de ogen — pasten bij de betreffende kleurschakering.

‘Dit is saai,’ zei Gwen nadat ze zo een paar minuten hadden gelopen. ‘De eentonigheid is deprimerend. En ik zie nergens kaarten of plattegronden. Het verbaast me dat de mensen hier niet verdwalen.’

‘Ik neem aan dat ze de Stem om aanwijzingen kunnen vragen,’ zei Dirk.

‘Ja, daar dacht ik zo gauw niet aan.’ Ze fronste haar voorhoofd. ‘Wat is er met de Stem gebeurd? Die heeft de laatste tijd niet veel meer gezegd.’

‘Ik heb hem het zwijgen opgelegd,’ vertelde Dirk. ‘Maar hij houdt ons nog wel in het oog.’

‘Kun je hem weer aanzetten?’

Hij knikte en bleef staan, waarna hij haar naar de dichtstbijzijnde zwarte deur meenam. Zoals hij had verwacht was het compartiment niet bezet en ging het op zijn aanraking gemakkelijk open. Binnen was alles hetzelfde. Het bed, het televisiescherm, de hele inrichting.

Dirk zette het televisiescherm aan, drukte op de knop die gemerkt was met een sterretje en deed het scherm weer uit.

‘Kan ik iets voor u doen?’ vroeg de Stem.

Gwen glimlachte tegen hem; een flauw, gespannen lachje. Ze was blijkbaar net zo moe als hij. Ze had zorgelijke trekken om haar mondhoeken.

‘Ja,’ zei ze. ‘Wij willen iets te doen hebben. Amuseer ons. Houd ons bezig. Laat ons de stad zien.’ Dirk vond dat ze een tikje te vlug praatte, als iemand die gebeten is op afleiding en niet aan onplezierige onderwerpen wil denken. Hij vroeg zich af of het vrees voor hun eigen veiligheid was die hij in haar stem hoorde, of dat ze zich zorgen maakte over Jaan Vikary.

‘Ik begrijp het,’ antwoordde de Stem. ‘Laat mij dan uw gids zijn, laat mij u de wonderen van Uitdaging tonen, de glorie van ni-Emerel, herboren op het afgelegen Worlorn.’ Toen begon de Stem hen aanwijzingen te geven en ze liepen naar de dichtstbijzijnde liften, weg uit het rijk van de eindeloos rechte kobaltkleurige gangen, naar gedeelten met meer afwisseling en kleur.

Ze gingen omhoog naar de Olympus, een pluchen lounge, helemaal bovenin de stad, en stonden tot aan hun enkels in een zwart tapijt uit het enige, reusachtige raam van heel Uitdaging te kijken. Een kilometer onder hen dreven reeksen donkere wolken voorbij, voortgestuwd door een harde wind die ze niet konden voelen. De dag was dof en grauw; het Helleoog brandde en gloeide als altijd, maar zijn gele metgezellen waren verborgen achter een grijs waas dat de lucht besmeurde. Vanaf hun toren konden ze de verre bergen en het fletse donkergroen van de Meent zien, ver beneden hen. Een robotkelner bood hun een gekoeld drankje aan.

Ze wandelden naar de centrale schacht, een afgronddiepe cilinder die van boven tot onder door de hele torenstad liep. Staande op het hoogste balkon hielden ze eikaars hand vast en keken samen omlaag langs andere balkons die in eindeloze rijen wegzonken in flauw verlichte diepten. Toen openden ze de smeedijzeren deur en sprongen; hand in hand zweefden ze naar beneden in de zachte greep van de warme, opwaartse luchtstroom. De centrale schacht had een recreatieve functie; in stand gehouden door een spoortje zwaartekracht dat nauwelijks meer zwaartekracht te noemen was — in ieder geval minder dan een duizendste procent van wat op Emerel normaal was.

Ze slenterden buitenom door een brede, hellende tunnel die als een spiraal om de buitenkant van de stad draaide, als de draad van een grote schroef, zodat een ambitieuze toerist vanaf de begane grond tot aan de hoogste top van het gebouw kon wandelen. Restaurants, musea en winkeltjes flankeerden de route; daartussenin liepen verlaten verkeerswegen, zowel voor de luchtbandwagens als voor snellere voertuigen. Een twaalftal lopende banden — zes op, zes neer — vormden de middenstrook van de licht hellende boulevard. Toen hun voeten vermoeid raakten, gingen ze op zo’n band staan, daarna op een die sneller ging, en vandaar op een nog snellere. Terwijl de omgeving voorbijgleed, wees de Stem hun op allerlei interessante bijzonderheden, maar geen daarvan kon hen in grote mate bekoren.

Ze zwommen naakt in de Emerel-oceaan, een zoete namaakzee die het grootste gedeelte van de 231e en 232e verdieping in beslag nam. Het water was groenig, zo helder als kristal en zo schoon dat ze de draaiende, kronkelende algenslierten op de bodem konden zien, twee verdiepingen lager. De zee glinsterde onder lichtpanelen die de illusie van stralende zonneschijn gaven. Kleine aasvisjes dartelden rond in de lagergelegen diepten van de oceaan; aan de oppervlakte dobberden en dansten drijvende planten, als paddestoelen op een bed van groen vilt.

Ze daalden op straalski’s de hellingbaan af, een steile, adembenemende vlucht over plastic met een lage wrijvingscoëfficiënt, die hen van de honderdste verdieping naar de begane grond bracht. Dirk viel twee keer maar veerde als vanzelf weer op.

Ze bekeken een vrije-valsportzaal.

Ze wierpen een blik in verduisterde zalen, gebouwd voor duizenden toeschouwers en zagen ervan af de opgenomen holovoor-stellingen te gaan zien die de Stem hen aanbood.

Ze aten een hapje op een terras in een ooit drukbezocht winkelcentrum, maar zonder dat het hun erg smaakte.

Ze dwaalden door een oerwoud van kromgegroeide bomen en geelachtig mos waar alle dierengeluiden opgenomen waren en vreemd weerkaatsten van de muren van het warme, dampige park.

Ten slotte, nog steeds prikkelbaar en zorgelijk en nauwelijks afgeleid door al die dingen, lieten ze zich door de Stem de weg naar hun kamer wijzen. Buiten, zo werd hen meegedeeld, was over Worlorn de echte schemering gevallen.

Dirk stond in de smalle ruimte tussen het bed en de muur toen hij de knoppen in de juiste volgorde indrukte. Gwen zat vlak achter hem.

Het duurde lang voor Ruark antwoordde, te lang. Dirk vroeg zich bezorgd af of er iets ergs gebeurd was. Maar juist op dat moment verdween het trillende, blauwe oproepsignaal uit beeld, en het ronde gezicht van de ecoloog uit Kimdiss vulde het scherm. Achter hem was het stof van een verlaten appartement te zien, als door een grauwsluier.

‘En?’ vroeg Dirk. Hij keek om naar Gwen. Ze beet op de rand van haar lip en haar rechterhand rustte op het jade-en-zilver van de armband die ze nog om haar linkerarm droeg.

‘Dirk? Gwen? Zijn jullie daar? Ik kan jullie niet zien, nee, mijn scherm is donker.’ Ruarks fletse ogen schoten rusteloos heen en weer onder de sluike strengen van zijn nog fletsere haar.

‘Natuurlijk zijn wij het,’ snauwde Dirk. ‘Wie anders zou dit nummer oproepen?’

‘Ik kan jullie niet zien,’ herhaalde Ruark.

‘Arkin,’ zei Gwen vanaf haar plaats op het bed, ‘als je ons zou kunnen zien, zou je weten waar wij waren.’

Ruarks hoofd knikte. Zijn beginnende onderkin was net zichtbaar. ‘Ja, daar dacht ik niet aan. Je hebt gelijk. Beter als ik het niet weet, ja.’

‘Het duel,’ drong Dirk aan. ‘Vanmorgen. Wat is er gebeurd?’

Is alles goed met Jaan?’ vroeg Gwen.

‘Er is geen duel geweest,’ vertelde Ruark hun. Zijn ogen bleven heen en weer schieten, op zoek naar een punt om zich op te richten, veronderstelde Dirk. Of misschien was hij bang dat de Kavalaren hem in het lege appartement zouden verrassen. ‘Ik ging kijken, maar nee hoor, geen duel.’

Gwen zuchtte hoorbaar. ‘Dus maakt iedereen het goed? Jaan?’

‘Jaantony maakt het prima, en Garsey en de Braiths ook,’ zei Ruark. ‘Er is niet geschoten of gedood, maar toen Dirk niet kwam om volgens schema te sterven, werd iedereen dol, ja.’

‘Vertel op,’ zei Dirk kalm.

‘Ja, nou, jij was er de oorzaak van dat het andere duel werd uitgesteld. ’

‘Uitgesteld?’ zei Gwen.

‘Uitgesteld,’ bevestigde Ruark. ‘Ze gaan nog wel vechten, volgens de afspraak en met dezelfde wapens, maar niet nu. Bretan Braith deed een beroep op de scheidsrechter. Hij zei dat hij het recht had om eerst tegen Dirk aan te treden, omdat zijn grieven tegen Dirk niet gewroken zouden worden als hij zou komen te sterven in het duel met Jaan en Garsey. Hij eiste dat het tweede duel zou worden uitgesteld tot Dirk zou zijn gevonden. De scheidsrechter stemde toe. Een werktuig van de Braiths, die scheidsrechter, ja, hij was het eens met alles wat die beesten wilden. Roseph hoog-Braith noemden ze hem, een uiterst boosaardig mannetje. ’

‘De IJzerjades,’ zei Dirk. ‘Jaan en Garse. Hebben zij nog iets gezegd?’

‘Jaantony niet. Hij zei helemaal niets, maar bleef heel stil in zijn hoek van het doodsvierkant staan. Alle anderen renden schreeuwend en gillend rond, echt op zijn Kavalaans. Niemand anders stond zelfs maar binnen het vierkant, alleen Jaan, nee, niemand, maar hij bleef daar staan en keek rond alsof hij verwachtte dat het duel elk ogenblik zou beginnen. Garsey, tja, die werd heel kwaad. Eerst, toen je niet kwam, maakte hij er grapjes over dat je ziek zou zijn, daarna was hij een poosje ijskoud en stil, net als Jaan, maar later werd hij wat minder boos, denk ik, want hij begon te redetwisten met Bretan Braith en de scheidsrechter en de andere deelnemer aan het duel, Chell. Alle Braiths waren erbij, misschien als getuigen. Ik wist niet dat we in Larteyn nog zoveel gezelschap hadden, nee. Nou ja, in theorie wist ik het wel, maar het ziet er anders uit als ze allemaal op één plaats bij elkaar komen. Er waren er ook een paar van Shanagate maar de dichter van Roodstaal was niet gekomen, dus misten we er drie, jullie tweeën en hij. Anders was het net een bijeenkomst van het stadsbestuur geweest, iedereen heel formeel gekleed.’ Hij gniffelde.

‘Weet je ook wat er nu gaat gebeuren?’ vroeg Dirk.

‘Maak je geen zorgen,’ zei Ruark. ‘Jullie houden je allebei verborgen en nemen het schip, ja. Ze kunnen jullie niet opsporen, met een hele planeet om te jagen! De Braiths zullen niet eens gaan zoeken, denk ik. Het is wel zo dat ze je een drogmens noemden. Bretan Braith beweerde dat en zijn partner sprak van oude tradities, en andere Braiths ook, en de scheidsrechter zei ja, als je niet kwam duelleren, dan was je beslist geen echte man. Daarom zullen ze jacht op je maken, misschien, maar niet met een speciaal doel, je bent nu gewoon maar een dier dat afgeslacht moet worden, elk ander dier is ook goed. ’

‘Drogmens,’ zei Dirk hol. Vreemd genoeg had hij het gevoel dat hij iets verloren had.

‘Voor Bretan Braith en dat soort lui, ja. Ik denk dat Garse harder zijn best zal doen om je te vinden, maar hij zal je niet als een dier opjagen. Hij zwoer dat je zou duelleren, eerst met Bretan Braith en dan met hem, of misschien eerst met hem.’

‘En Vikary?’ vroeg Dirk.

‘Ik heb je verteld dat hij helemaal niets zei, niets.’

Gwen stond op van het bed. ‘Je hebt alleen maar over Dirk gepraat,’ zei ze tegen Ruark. ‘Wat zeiden ze over mij?’

‘Over jou?’ Ruarks fletse ogen glinsterden. ‘De Braiths zeiden dat jij ook een drogmens was, maar Garse stond dat niet toe. Hij dreigde te duelleren met iedereen die jou zou aanraken. Roseph hoog-Braith wauwelde maar wat. Hij wilde jou net als Dirk voor drogmens uitmaken maar toen werd Garsey heel kwaad en ik begrijp dat Kavalaanse duellisten scheidsrechters die verkeerde beslissingen nemen kunnen uitdagen, al zijn ze wel verplicht zich aan de genomen beslissing te houden. Dus, lieve Gwen, jij bent nog steeds betheyn en beschermd en als ze je te pakken krijgen, brengen ze je alleen maar terug. Naderhand zul je gestraft worden, maar dat zal een straf zijn die IJzerjade je oplegt. Eigenlijk praatten ze niet al te veel over jou, er werden veel meer woorden aan Dirk besteed. Je bent maar een vrouw, hè?’

Gwen zei niets.

‘We bellen je over een paar dagen weer,’ zei Dirk.

‘Dirk, dan moet het op een afgesproken tijd zijn, hè? Ik zit niet altijd in dit stofnest.’ Ruark grinnikte nogmaals.

‘Over drie dagen, weer met de schemering. We moeten ons nog buigen over de manier waarop we het schip kunnen bereiken. Ik neem aan dat Jaan en Garse de ruimtehaven zullen bewaken als het zover is.’

Ruark knikte. ‘Ik zal erover nadenken.’

‘Kun je ons aan wapens helpen?’ vroeg Gwen plotseling.

‘Wapens?’ De Kimdissi klakte met zijn tong. ‘Je wordt al echt een Kavalaanse, Gwen. Maar ik kom van Kimdiss. Wat weet ik van lasers en zo, van die gewelddadige dingen? Maar ik kan het proberen, voor jou, voor Dirk, mijn vriend. We praten er verder over als we elkaar weer spreken; nu moet ik gaan.’

Zijn gezicht verdween en Dirk schakelde het scherm uit voordat hij zich tot Gwen wendde. ‘Wil je tegen ze vechten? Is dat verstandig?’

‘Ik weet het niet,’ zei ze. Ze liep langzaam naar de deur, draaide zich om en liep weer terug. Toen bleef ze staan; de kamer was zo klein dat heftig ijsberen onmogelijk was.

‘Stem!’ riep Dirk, als bij plotselinge ingeving. ‘Is er in Uitdaging een wapenwinkel? Een plek waar we lasers of andere wapens kunnen aanschaffen?’

‘Het spijt mij u te moeten meedelen dat de normen van ni-Emerel het dragen van persoonlijk wapentuig verbieden,’ antwoordde de Stem.

‘Sportwapens ook?’ opperde Dirk. ‘Voor de jacht, of voor schijfschieten?’

‘Het spijt mij u te moeten mededelen dat de normen van ni-Emerel alle bloedsporten en spellen die gebaseerd zijn op gesublimeerde gewelddadigheid verbieden. Als u behoort tot een cultuur waar zulke bezigheden gewaardeerd worden, wees er dan van verzekerd dat dit niet als belediging van uw thuiswereld bedoeld is. Deze vormen van recreatie zijn mogelijk op andere plaatsen in Worlorn.’

‘Vergeet het maar,’ zei Gwen. ‘Het was toch een slecht idee.’

Dirk legde zijn handen op haar schouders. ‘We hebben hoe dan ook geen wapens nodig,’ zei hij met een glimlach, ‘hoewel ik moet toegeven dat ik me misschien prettiger zou voelen als ik er een had. Maar ik betwijfel of ik het zou weten te gebruiken als het nodig was.’

‘Ik zou het wel weten,’ zei ze. Haar ogen — haar grote, groene ogen — hadden iets hards dat Dirk nog nooit gezien had. Een enkel, vreemd moment moest hij denken aan Garse Janacek met zijn ijsblauwe verachting.

‘Hoe dat zo?’ vroeg hij.

Ze maakte een ongeduldig gebaar en haalde haar schouders op, zodat zijn handen er afgleden. Ze wendde zich van hem af. ‘In het veld gebruiken Arkin en ik projectielgeweren. Om kleine zendernaaldjes af te vuren als we proberen het spoor van een dier te volgen, de migratiepatronen daarvan te bestuderen. En ook verdovingspijltjes. Er bestaan kleine sensorimplantaten, niet groter dan een vingernagel, die je alles kunnen vertellen wat je maar zou willen weten over een levensvorm — manier van jagen, voedselpatroon, paringsgedrag, de hersengolven in verschillende levensstadia. Als je genoeg van dat soort aanwijzingen hebt, kun je een heel ecosysteem uitwerken aan de hand van de gegevens die je van verschillende soorten binnenkrijgt. Maar allereerst moet je je spionnen inplanten en dat doe je door het slachtoffer met een pijl te verdoven. Ik heb duizenden van die dingen afgevuurd. Ik ben trefzeker. Ik zou alleen willen dat ik eraan gedacht had er een mee te nemen.’

‘Dat is iets anders,’ zei Dirk. ‘Een wapen gebruiken voor zo’n doel, of een man doodschieten met een laser. Ik heb geen van tweeën ooit gedaan, maar ik denk niet dat ze ook maar enigszins te vergelijken zijn.’

Gwen leunde tegen de deur en bekeek hem vanaf een paar meter afstand met een zure blik. ‘Denk je dat ik niet in staat zou zijn een mens te doden?’

‘Nee.’

Ze glimlachte. ‘Dirk, ik ben het kleine meisje niet meer dat je op Avalon hebt gekend. Tussen toen en nu heb ik een paar jaar op Hoog Kavalaan doorgebracht. Dat waren geen makkelijke jaren. Ik heb meegemaakt dat andere vrouwen me in mijn gezicht spuugden. Ik heb Garse Janacek wel duizend preken horen afsteken over de verplichtingen van het jade-en-zilver. Ik ben door andere Kavalaren zo vaak drogmens en betheyn-teef genoemd dat ik soms op die namen reageer.’ Ze schudde haar hoofd. Onder de brede haarband die ze strak om haar voorhoofd droeg, waren haar ogen harde groene stenen. Jade, dacht Dirk dom, jade als de stenen in de armband die ze nog steeds om had.

‘Je bent boos,’ zei hij. ‘Het is makkelijk om boos te worden. Maar ik heb je gekend, liefste, en in wezen ben je een zachtaardig mens.’

‘Dat was ik. En ik probeer het nog te zijn. Maar het is lang geleden, Dirk, heel lang geleden, het is zo gegroeid en het enige wat aan al die jaren echt goed is geweest, is Jaan Vikary. Ik heb het aan Arkin verteld; hij weet hoe ik me voel, wat ik heb gevoeld. Er zijn tijden geweest dat ik er na aan toe was iemand te doden — heel erg na. Speciaal Garse, omdat hij op een heel merkwaardige manier toch een deel van mij is en nog veel meer een deel van Jaan, en het grijpt je meer aan als het iemand is voor wie je genegenheid voelt, iemand van wie je bijna zou kunnen houden, ware het niet dat...’

Ze zweeg. Haar armen waren strak voor haar borst gekruist en ze had een frons op haar voorhoofd, maar ze zei niets meer. Ze moest de uitdrukking op zijn gezicht hebben gezien, dacht Dirk. Hij vroeg zich af hoe hij keek.

‘Misschien heb je gelijk,’ zei ze na een poosje terwijl ze haar armen uit elkaar trok. ‘Misschien zou ik niemand kunnen doden. Maar weet je, ik heb soms het gevoel dat ik het wel zou kunnen. En op dit moment, Dirk, zou ik erg graag een geweer hebben.’ Ze lachte droog. ‘Natuurlijk was het me op Hoog Kavalaan niet veroorloofd een wapen te dragen. Wat moet een betheyn met een wapen? Haar bond en zijn teyn beschermen haar. En een vrouw met een geweer zou zichzelf kunnen doodschieten. Jaan... nou ja, Jaan heeft gevochten om een massa dingen te veranderen. Hij doet zijn best. En per slot van rekening ben ik hier. De meeste vrouwen verlaten de stenen bescherming van hun vestiging nooit meer zodra ze het jade-en-zilver hebben aangenomen. Maar hoewel hij zijn uiterste best doet, en ik waardeer dat, begrijpt Jaan dit toch niet. Hij is uiteindelijk een hoogbonder en hij vecht ook tegen andere dingen, en telkens als ik hem iets vertel, zegt Garse juist het tegenovergestelde. Soms merkt Jaan het niet eens. En de kleinere dingen, zoals het idee dat ik een wapen zou dragen, zijn volgens hem onbelangrijk. Ik heb er een keer met hem over gesproken, en toen wees hij me erop dat ik tegen het dragen van wapens in het algemeen was, tegen dat hele kunstmatige gedoe van die duel-leercode, en dat is zo. En toch, Dirk, weet je, ik begreep wat je gisteravond tegen Arkin zei, dat je met Bretan Braith wilde vechten ondanks het feit dat je je niet gebonden voelt aan zijn code. Soms heb ik dat gevoel ook gehad.’

De lichten in de kamer flikkerden kort en werden gedimd, daarna schenen ze weer helder, ‘Wat is dat?’ zei Dirk, terwijl hij opkeek.

‘De bewoners hoeven zich niet ongerust te maken,’ zei de Stem op zijn effen bastoon. ‘De korte energiestoring op uw verdieping is inmiddels weer hersteld.’

‘Energiestoring!’ Plotseling zag Dirk het voor zich, het beeld van Uitdaging — het hermetisch gesloten, raamloze, geheel ingekapselde Uitdaging — zonder energie. Het idee stond hem niet erg aan. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Maakt u zich alstublieft niet ongerust,’ herhaalde de Stem, maar de lichten aan het plafond logenstraften die woorden. Ze doofden helemaal, en een seconde lang stonden Gwen en Dirk in een beangstigende, totale duisternis.

‘Ik denk dat We er beter aan doen om weg te gaan,’ zei Gwen toen de lichten weer aangingen. Ze draaide zich om en schoof de kastdeur open om hun bagage eruit te halen. Dirk ging haar helpen.

‘Raakt u alstublieft niet in paniek,’ zei de Stem. ‘Voor uw eigen veiligheid verzoek ik u dringend om in uw kamer te blijven. De situatie is onder controle. Uitdaging beschikt over allerlei ingebouwde veiligheidsmaatregelen, alsmede back-ups voor alle belangrijke systemen.’

Ze waren klaar met pakken. Gwen liep naar de deur. ‘Draait u nu op reservekracht?’ vroeg ze.

‘De verdiepingen één tot vijftig, 251 tot 300, 351 tot 451 en 501 tot 550 zijn nu aangesloten op het reservesysteem,’ gaf de Stem toe. ‘Dit is geen reden tot alarm. Robottechnici repareren zo snel mogelijk de hoofdinstallatie en er zijn nog andere noodvoorzieningen voor het onwaarschijnlijke geval dat ook het reservesysteem zou uitvallen.’

‘Ik begrijp het niet,’ zei Dirk.’ Waarom? Wat is de oorzaak van deze storingen?’

‘Maakt u zich niet ongerust,’ zei de Stem.

‘Dirk,’ zei Gwen rustig. ‘Laten we gaan.’ Ze liep de deur uit, een tas in haar rechterhand en haar sensorpak aan een riem over haar linkerschouder. Dirk pakte de twee andere tassen op en volgde haar de kobaltblauwe gangen in. Ze haastten zich naar de liftkokers, Gwen een eindje voor Dirk uit. De tapijten dempten het geluid van hun voetstappen.

‘Bewoners die in paniek raken, zullen zichzelf eerder schade toebrengen dan degenen die veilig op hun kamers blijven tijdens de duur van dit kleine ongemak,’ berispte de Stem hen.

‘Vertel ons wat er aan de hand is, misschien veranderen we dan van gedachte,’ zei Dirk. Ze stopten niet en gingen niet langzamer lopen.

‘De noodvoorzieningen zijn nu ingeschakeld,’ zei de Stem. ‘Er zijn ordebewaarders onderweg om u terug te brengen naar uw eigen kamer. Dit is voor uw eigen bescherming. Ik herhaal, ordebewaarders zijn onderweg om u terug te brengen naar uw eigen kamer. De normen van ni-Emerel verbieden...’ De woorden werden plotseling onduidelijk, de diepe stem werd hoog, begon te piepen en ging over in een knerpend gejammer dat heel even pijn deed aan hun oren. Het eindigde in een abrupte, huiveringwekkende stilte.

De lichten gingen uit.

Dirk bleef een ogenblik staan, en deed toen een paar stappen vooruit in de totale duisternis en botste tegen Gwen op. ‘Wat gebeurt er?’ zei hij. ‘Sorry.’

‘Stil,’ fluisterde Gwen. Ze begon de seconden te tellen. Na dertien seconden gingen de lichtbollen op de kruispunten van de gangen weer aan. Maar het blauwe schijnsel was een vage, spookachtige glans, nauwelijks genoeg om bij te kunnen zien.

‘Kom mee,’ zei Gwen. Ze kwam weer in beweging, nu wat langzamer, haar tred voorzichtig in het sombere blauwe licht. De liftkokers waren niet ver meer.

Toen de muren hen weer toespraken was de stem de Stem niet meer.

‘Dit is een grote stad,’ zei hij, ‘maar toch niet groot genoeg om jou te verbergen, t’Larien. Ik wacht op je in de diepste Emereli-kelder, tweeënvijftig verdiepingen onder de grond. De stad is nu van mij. Kom naar me toe of alle energie om je heen valt uit, en in het donker zal ik met mijn teyn komen om jacht op je te maken.’

Dirk herkende de spreker. Hij kon zich ook nauwelijks vergissen. Op Worlorn, of waar dan ook, zou het moeilijk zijn een tweede stem te vinden die zo verwrongen en raspend klonk als die van Bretan Braith Lantry.

8

Ze stonden als verlamd in de schemerige gang. Gwen was een vaag, blauw silhouet, haar ogen zwarte gaten. Haar mondhoek vertrok zenuwachtig, wat Dirk op een afschuwelijke manier herinnerde aan Bretan en zijn tic. ‘Ze hebben ons gevonden,’ zei ze.

‘Ja,’ antwoordde Dirk. Ze fluisterden allebei, uit angst dat Bretan Braith — net als de afgezette Stem van Uitdaging — hen zou horen als ze hardop praatten. Dirk was zich er acuut van bewust dat ze door luidsprekers omringd waren, en ook door oren, en misschien ogen — allemaal onzichtbaar achter de beklede wanden.

‘Hoe?’ zei Gwen. ‘Dat kan niet. Dat is onmogelijk.’

‘Toch hebben ze ons gevonden. Het moet dus mogelijk zijn. Maar wat doen we nu? Zal ik naar ze toegaan? Wat is er eigenlijk op de tweeënvijftigste verdieping onder de grond?’

Gwen fronste haar voorhoofd. ‘Ik heb geen idee. Uitdaging was mijn stad niet. Het enige wat ik weet is dat de ondergrondse verdiepingen niet bewoond waren.’

‘Machines,’ veronderstelde Dirk. ‘Stroom, life-support.’

‘Computers,’ voegde Gwen er op een zachte, holle fluistertoon aan toe.

Dirk zette de bagage die hij droeg neer. Het leek belachelijk zich op dit ogenblik vast te klampen aan kleren en bezittingen. ‘Ze hebben de Stem vernield,’ zei hij.

‘Misschien. Als die vernield kan worden. Ik dacht dat het een heel netwerk van computers was, verspreid over de stad. Ik weet het niet. Misschien was het maar één grote installatie.’

‘In ieder geval hebben ze het centrale brein in handen, het zenuwcentrum of wat dan ook. Geen vriendelijke raadgevingen meer van de muren. En waarschijnlijk kan Bretan Braith ons nu op dit moment zien.’

‘Nee,’ zei Gwen.

‘Waarom niet? De Stem kon dat wel.’

‘Ja, misschien, hoewel ik denk dat het sensorsysteem van de Stem niet per se visuele sensoren hoefde te bevatten. Ik bedoel dat er geen ogen nodig waren. De Stem had andere zintuigen, dingen die mensen niet hebben. Dat is het hem niet. De Stem was een supercomputer, erop berekend om miljarden bits aan informatie tegelijkertijd te verwerken. Dat kan Bretan niet. Dat kan geen enkel mens. Bovendien was de input niet bedoeld om begrijpelijk te zijn voor hem, jou of mij. Alleen voor de Stem. Zelfs als Bretan ergens staat waar hij toegang heeft tot alle gegevens waarover de Stem beschikte, zullen die voor hem grotendeels onbegrijpelijke wartaal zijn, of zo vlug langsstromen dat hij er niets aan heeft. Mogelijk zou een ervaren cyberneticus er nog iets van kunnen maken, hoewel ik daaraan twijfel. Bretan Braith in elk geval niet. Of hij moet een geheim weten dat wij niet kennen.’

‘Hij wist hoe hij ons kon vinden,’ zei Dirk. ‘En hij wist waar het brein van Uitdaging zich bevond en hoe hij kortsluiting kon veroorzaken.’

‘Ik begrijp niet hoe hij ons gevonden heeft,’ antwoordde Gwen, ‘maar het was niet zo moeilijk om bij de Stem te komen. De laagste verdieping onder de grond, Dirk! Dat moet gewoon een gok van hem zijn geweest. Kavalaren bouwen hun vestigingen diep in de rotsen en het laagste niveau is altijd het veiligst, het zekerste. Daar brengen ze de vrouwen en andere schatten van hun vestiging onder.’

Dirk keek peinzend. ‘Wacht eens even. Hij kan niet precies weten waar wij zijn. Waarom probeert hij anders ons naar beneden te krijgen, waarom dreigt hij om jacht op ons te maken?’

Gwen knikte.

‘Maar als hij in een computercentrum is,’ zo ging Dirk verder, ‘moeten we toch wel voorzichtig zijn. Dan zou hij ons kunnen vinden.’

‘Sommige computers moeten nog werken,’ zei Gwen terwijl ze even naar het vage blauwe licht een paar meter verderop keek. ‘De stad leeft nog min of meer.’

‘Kan hij de Stem vragen waar wij zijn, als hij hem weer in werking stelt?’

‘Misschien, maar zou die het hem vertellen? Ik denk van niet. Wij zijn legale bewoners, ongewapend. Hij is een gevaarlijke indringer die alle normen van ni-Emerel schendt.’

‘Hij? Je bedoelt ze. Chell is bij hem. Misschien nog anderen.’

‘Een hele troep indringers dus.’

‘Maar er kunnen er niet meer zijn dan — ja, hoeveel? Twintig? Minder? Hoe hebben die een stad van deze omvang kunnen overnemen?’

‘Ni-Emerel is een volstrekt geweldloze wereld, Dirk. En dit is een Festivalwereld. Ik betwijfel of Uitdaging veel verdedigingssystemen had. De ordebewaarders...’

Dirk keek plotseling om zich heen. ‘Ja, ordebewaarders. De Stem had het daarover. Hij zou er een naar ons toesturen.’ Hij verwachtte bijna iets groots en dreigends te zien aanrollen vanuit een zijgang. Maar er was niets te zien. Schaduwen, kobaltblauwe lichtbollen en blauwe stilte.

‘We kunnen hier niet blijven staan,’ zei Gwen. Ze was opgehouden met fluisteren. Hij ook. Ze realiseerden zich allebei dat als Bretan Braith en zijn mannen elk woord wat ze zeiden konden horen, ze zeker nog op tien andere manieren te vinden zouden zijn. En als dat zo was, hadden ze geen enkele kans. Fluisteren was dus nergens voor nodig. ‘De luchtwagen is maar twee verdiepingen hier vandaan,’ zei ze.

‘De Braiths zijn misschien ook maar twee verdiepingen van ons vandaan,’ was Dirks commentaar. ‘Maar ook al zou dat niet het geval zijn, dan moeten we de luchtwagen vermijden. Ze moeten weten dat we er een gebruikt hebben en ze zullen verwachten dat we ons daarheen haasten. Misschien heeft Bretan daarom wel die kleine toespraak gehouden, om ons naar buiten te lokken, waar we een gemakkelijke prooi zouden zijn. Misschien staan zijn vestigingsbroeders daar klaar om ons neer te schieten.’ Nadenkend hield hij even op. ‘Maar hier kunnen we in elk geval ook niet blijven.’

‘Niet in de buurt van ons eigen compartiment,’ zei ze. ‘De Stem wist waar we waren en misschien is Bretan Braith in staat om daar achter te komen. Maar we moeten wel binnen de stad blijven; daar heb je gelijk in.’

‘Dan moeten we ons verstoppen,’ zei Dirk. ‘Waar?’

Gwen haalde haar schouders op. ‘Hier, daar, overal. Het is een grote stad, zoals Bretan Braith al opmerkte.’

Gwen knielde vlug en ging de inhoud van haar tas na. Ze haalde alle kleren eruit, want die waren nu alleen maar hinderlijk, maar haar velduitrusting en haar sensorpak hield ze bij zich. Dirk sloeg de zware jas om die Ruark hem gegeven had en liet al het andere achter. Ze liepen naar de buitenste omloop; Gwen wilde het liefst zo ver mogelijk bij hun compartiment vandaan gaan, en geen van beiden wilden ze het gebruik van de liften riskeren.

De lichten boven de brede boulevard rond het gebouw brandden helder en wit en de rolbanen zoemden eentonig; de kurken-trekkervormige weg beschikte kennelijk over een onafhankelijke krachtbron. ‘Naar boven of naar beneden?’ vroeg Dirk.

Gwen leek het niet te horen; ze luisterde naar iets anders. ‘Stil,’ zei ze. Haar mond vertrok zenuwachtig.

Toen hoorde Dirk boven het gestage gezoem van de rolbanen uit het andere geluid, zwak, maar onmiskenbaar.

Gehuil.

Het kwam uit de gang achter hen, daar was Dirk zeker van. Het kwam als een kille wind uit de warme, blauwe stilte en het leek veel langer in de lucht te blijven hangen dan te verwachten was. Meteen daarna werd het gevolgd door een gedempt geblaf in de verte.

Er volgde een korte stilte. Gwen en Dirk keken elkaar aan en stonden doodstil te luisteren. Het gehuil herhaalde zich, luider en duidelijker, en deze keer echode het een beetje. Het was een gierend gehuil van razernij, aanhoudend en doordringend.

‘Honden van Braith,’ zei Gwen op een toon die veel kalmer klonk dan normaal zou zijn geweest.

Dirk herinnerde zich het beest dat hij was tegengekomen toen hij door de straten van Larteyn liep — een hond zo groot als een paard, die had gegromd toen hij dichterbij kwam, het beest met de kale rattenkop en de kleine rode oogjes. Benauwd keek hij de gang achter hen in, maar er bewoog niets in de kobaltblauwe schaduwen.

Toch werden de geluiden duidelijker en kwamen ze dichterbij.

‘Naar beneden,’ zei Gwen, ‘en vlug.’

Dirk had geen aanmoediging nodig. Ze renden over de brede, stille boulevard naar de middelste strook van de omloop en stapten op de eerste en traagste van de neergaande rolbanden. Vandaar sprongen ze van de ene rolband op de andere, tot ze de snelste band naar beneden hadden bereikt. Gwen haalde haar velduitrusting tevoorschijn, maakte het pakket open en rommelde in de inhoud, terwijl Dirk met een hand op haar schouder naast haar naar de voorbijglijdende nummers van de verdiepingen stond te kijken; zwarte schildwachten, aangebracht boven de grijszwarte, gapende muilen die naar de binnengangen van Uitdaging leidden. De nummers kwamen met regelmatige tussenpozen langs en werden steeds lager.

Ze waren de 490e etage net voorbij, toen Gwen overeind kwam met een spuitbus van blauwzwart metaal ter grootte van een vuist in haar hand. ‘Doe je kleren uit,’ zei ze.

‘Wat?’

‘Doe je kleren uit,’ herhaalde ze. Toen Dirk haar alleen maar aanstaarde, schudde ze ongeduldig haar hoofd en tikte hem met de punt van de bus op zijn borst. ‘Een geurdoder,’ legde ze hem uit. ‘Arkin en ik gebruiken die in de wildernis. We besproeien ons ermee voor we eropuit trekken. Je lichaamsgeur wordt er ongeveer vier uur lang door geneutraliseerd. Hopelijk zal het de honden van ons spoor afbrengen.’

Dirk knikte en begon zich uit te kleden. Toen hij naakt was, liet Gwen hem met zijn benen zo ver mogelijk uit elkaar staan, zijn armen boven zijn hoofd. Ze drukte op het uiteinde van de metalen spuit en er kwam een dunne, grijze nevel vrij, waarvan de aanraking zacht tintelde op zijn blote huid. Hij voelde zich koud en dwaas en heel kwetsbaar terwijl ze hem van voor en achter en van top tot teen behandelde. Ze knielde en besproeide ook zijn kleren, van binnen en van buiten, alles, behalve de zware jas die Arkin hem gegeven had. Die legde ze zorgvuldig opzij. Toen ze klaar was, kleedde Dirk zich weer aan — zijn kleren waren droog en stoffig van het askleurige poeder — terwijl Gwen zich op haar beurt uitkleedde en zich door hem liet besproeien.

‘Wat moet er met die jas?’ zei hij, terwijl ze haar kleren weer aantrok. Ze had alles bespoten — haar sensorpak, haar velduitrusting, haar jade-en-zilveren armband — alles, behalve Arkins bruine jas. Dirk duwde ertegen met de neus van zijn laars.

Gwen pakte hem op en gooide hem over de leuning op de snel bewegende strook van een opgaande rolband. Ze keken hoe de jas steeds verder van hen werd weggevoerd en uit het zicht verdween. ‘Je hebt hem niet nodig,’ zei Gwen toen de jas weg was. ‘En wie weet worden de honden erdoor op een dwaalspoor gebracht. Ze zullen ons beslist tot de omloop gevolgd zijn.’

Dirk keek bedenkelijk. ‘Kan zijn,’ zei hij met een blik op de binnenwand. Verdieping 472 gleed voorbij. ‘Ik denk dat we eraf moeten,’ zei hij plotseling. ‘Weg van de omloop. ’

Gwen keek hem vragend aan.

‘Je zei het zelf al,’ zei hij. ‘Degene die achter ons aan zit, zal op zijn minst tot aan de rolbanden komen. Als ze al op weg naar beneden zijn, zal mijn jas hen niet echt voor de gek houden. Ze zullen hem langs zien schieten en lachen.’

Ze glimlachte. ‘Da’s waar. Maar het was het proberen waard.’

‘Dus ga er maar van uit dat ze achter ons aan komen...’

‘Toch hebben we intussen een aardige voorsprong,’ viel ze hem in de rede. ‘Ze krijgen een meute honden nooit op een rolband, wat inhoudt dat ze te voet zijn.’

‘Ja, en? De omloop is hoe dan ook niet veilig, Gwen. Kijk. Dat daarboven kan Bretan niet zijn, want die zit beneden onder de grond. En Chell is het waarschijnlijk ook niet, hè?’

‘Nee. Een Kavalaar jaagt met zijn teyn. Ze gaan nooit uit elkaar.’

‘Dat dacht ik al. Dus er is één koppel dat spelletjes speelt met de energietoevoer beneden ons, en een ander koppel dat ons achtervolgt. Hoeveel anderen zitten er nog achter ons aan? Weet jij dat?’

‘Nee.’

‘In elk geval een paar, zou ik zeggen, en zelfs als dat niet zo is, kunnen we maar beter het ergste aannemen en daarvan uitgaan. Als er nog meer Braiths door de stad zwerven, en als die in contact staan met de jagers achter ons, dan zullen degenen die boven ons zijn tegen de anderen zeggen dat ze de omloop moeten afsluiten.’

Haar ogen vernauwden zich. ‘Misschien niet. Jagende paren werken zelden samen. Ieder paar wil zelf de prooi doden. Verdomme, ik wou dat ik een wapen had!’

Dirk negeerde haar laatste opmerking. ‘We moeten geen enkel risico nemen,’ zei hij. Op hetzelfde moment begonnen de felle lichten boven hen te flikkeren en vervaagden plotseling tot een flauw, grijs restschijnsel, en tegelijkertijd begon de rolband onder hun voeten te schokken en langzamer te gaan. Gwen struikelde. Dirk ving haar op en hield haar in zijn armen. Eerst stopte de langzaamste rolband, daarna die ernaast en ten slotte de neergaande waar zij op stonden.

Gwen keek huiverend naar hem op en Dirk drukte haar dichter tegen zich aan in een wanhopige poging uit de warme aanwezigheid van haar lichaam het broodnodige zelfvertrouwen te putten.

Onder hen — Dirk zou kunnen zweren dat het geluid van beneden kwam, uit de richting waarin de rolbaan hen had gevoerd -klonk een korte, schrille kreet, niet eens zo ver weg.

Gwen maakte zich los uit zijn omarming. Ze spraken geen woord. Over de schemerige, lege wegen stapten ze van band naar band, naar de doorgang die hen van de gevaarlijke omloop wegvoerde, de zijgangen weer in. Hij keek naar de nummers toen ze van de grijze in de blauwe schemering terechtkwamen: verdieping 468. Toen de vloerbedekking hun voetstappen weer dempte, zetten ze het op een lopen, zo snel mogelijk de eerste lange gang door, toen een hoek om en nog een, nu eens linksaf en dan weer rechtsaf, op goed geluk hun weg zoekend. Ze renden tot ze buiten adem waren, stonden toen stil en lieten zich onder het licht van een flauw gloeiende blauwe bol op de vloerbedekking zakken.

‘Wat was dat?’ zei hij ten slotte toen hij weer wat op adem was gekomen.

Gwen hijgde nog en snakte naar adem als gevolg van het harde rennen. Ze waren een heel eind gekomen. Ze had moeite haar adem weer onder controle te krijgen. In het blauwe licht trokken stille tranen natte sporen over haar gezicht stille tranen. ‘Wat denk je dat het was?’ zei ze na een poosje op scherpe toon. ‘Dat was de schreeuw van een drogman.’

Dirk deed zijn mond open en proefde zout. Toen voelde hij hoe nat zijn eigen wangen waren en vroeg zich af hoe lang hij al huilde. ‘Er zijn dus meer Braiths,’ zei hij.

‘Onder ons,’ zei ze, ‘en ze hebben een slachtoffer gevonden. Verdomme, verdomme, verdomme\ Wij hebben ze hierheen geleid, het is ónze schuld. Hoe hebben we zo stom kunnen zijn? Jaan was aldoor al bang dat ze in de steden zouden gaan jagen.’

‘Ze zijn gisteren al begonnen,’ zei Dirk, ‘met de kwallenkinderen van Zwarte Wijn. Het was alleen maar een kwestie van tijd voordat ze hier ook kwamen. Neem niet alle...’

Ze draaide zich naar hem toe, haar gezicht strak van boosheid, haar wangen nat van de tranen. ‘Wat?’ snauwde ze. ‘Jij denkt dat wij hier niet verantwoordelijk voor zijn? Wie dan wel? Bretan Braith volgde jou, Dirk. Waarom zijn we hier naartoe gegaan? We hadden naar Twaalfde Droom kunnen gaan, naar Moscel, naar Esvoch. Lege steden. Daar zou niemand iets overkomen zijn. Nu zullen de Emereli... Hoeveel bewoners waren er volgens de Stem ook alweer over?’

‘Ik weet het niet meer. Vierhonderd, geloof ik. Iets in die orde van grootte.’ Hij probeerde zijn arm om haar heen te slaan en haar naar zich toe te trekken, maar ze schudde hem af en keek hem woedend aan.

‘Het is onze schuld,’ zei ze. ‘Wij moeten iets doen.’

‘Het enige wat we kunnen doen, is proberen in leven te blijven,’ zei hij. ‘Ze zitten ook achter óns aan, vergeet dat niet. Wij kunnen ons niet ook nog eens druk maken om anderen.’ Gwen staarde hem aan, haar gezicht hard van — ja, van wat? Was het verachting, vroeg Dirk zich af. Hij schrok van die uitdrukking.

‘Ik kan mijn oren niet geloven,’ zei ze. ‘Kun je dan aan niemand anders denken dan aan jezelf? Verdorie, Dirk, onze geur is nog steeds geneutraliseerd. De Emereli’s zijn volstrekt hulpeloos, zonder wapens, onbeschermd. Ze zijn drogmensen, jachtwild, niets anders. Wij moeten iets doen!’

‘Wat? Zelfmoord plegen? Is dat iets? Vanmorgen wilde je niet dat ik met Bretan ging duelleren en nu...’

‘Ja! Nu moeten we wel. Op Avalon zou je niet zo gepraat hebben,’ zei ze, haar stem verheffend tot ze bijna schreeuwde. ‘Toen was je anders. Jaan zou niet...’

Ze hield op, plotseling beseffend wat ze zei en wendde haar blik af. Toen begon ze te snikken. Dirk zat heel stil.

‘Dus dat is het,’ zei hij na een poosje. Zijn stem was rustig. ‘Jaan zou niet aan zichzelf denken, nietwaar? Jaan zou voor held spelen.’

Gwen keek hem weer aan. ‘Dat zou hij doen, dat weet je.’

Hij knikte. ‘Inderdaad. Misschien zou ik dat eens ook gedaan hebben. Misschien heb je gelijk. Misschien ben ik veranderd. Ik weet helemaal niets meer.’ Hij voelde zich ziek, verdrietig en verslagen en schaamde zich diep. Zijn gedachten gingen heen en weer en tolden door zijn hoofd. Ze hadden allebei gelijk, dacht hij steeds maar. Ze hadden inderdaad de Braiths naar Uitdaging gehaald, waar honderden onschuldige slachtoffers waren. Dat was hun schuld; Gwen had gelijk. En toch had hij ook gelijk; ze konden nu niets doen, niets. Dat was dan misschien zelfzuchtig, maar wel de waarheid.

Gwen huilde hardop. Hij boog zich nogmaals naar haar toe en deze keer liet ze hem begaan, terwijl hij probeerde haar met zijn handen te troosten. Maar de hele tijd dat hij haar lange zwarte haar streelde en tegen zijn eigen tranen vocht, wist hij dat het niets hielp, dat het niets veranderde. De Braiths waren aan het jagen, aan het doden — en hij kon hen niet tegenhouden. Hij kon zichzelf nauwelijks redden. Tenslotte was hij de oude Dirk, de Dirk van Avalon niet meer. En de vrouw in zijn armen was Jenny niet. Ze waren allebei niet meer dan een prooi.

Maar plotseling kreeg hij een inval. ‘Ja,’ zei hij hardop.

Gwen keek hem aan. Dirk kwam wat onzeker overeind en trok haar mee omhoog.

‘Wat is er, Dirk?’ vroeg ze.

‘We kunnen toch iets doen,’ zei hij en hij nam haar mee naar de deur van het dichtstbijzijnde compartiment. Die ging gemakkelijk open. Dirk liep naar het beeldscherm bij het bed. De lichten in de kamer waren allemaal uit; de enige verlichting werd gevormd door de lange rechthoek van gedempt blauw die door de open deur viel. Gwen stond in de deuropening, onzeker, een somber, donker silhouet.

Dirk schakelde het scherm in, vol hoop (dat was alles wat hij had), en het lichtte op onder zijn handen. Hij haalde wat gemakkelijker adem en keerde zich naar Gwen toe.

‘Wat ga je doen?’ vroeg ze hem.

‘Zeg me wat jullie nummer thuis is,’ antwoordde hij.

Ze begreep het, knikte langzaam en gaf hem de nummers. Hij tikte ze een voor een in en wachtte. Het trillende oproepsignaal verlichtte de kamer. Toen het verdween, werden de lichtpatronen herschapen tot de krachtige trekken van Jaan Vikary’s gezicht.

Geen van hen zei een woord. Gwen kwam naar voren en ging achter Dirk staan, een hand op zijn schouder. Vikary keek hen zwijgend aan en Dirk vreesde een ogenblik lang dat hij de verbinding zou verbreken en hen aan hun lot over zou laten.

Hij deed het niet. Hij zei tegen Dirk: ‘Je was een vestigingsbroeder. Ik vertrouwde je.’ Toen verplaatste zijn blik zich naar Gwen. ‘En van jou hield ik.’

‘Jaan,’ zei ze, vlug en zacht, op zo’n zachte fluistertoon dat Dirk zich afvroeg of Vikary haar kon verstaan. Toen zweeg ze, draaide zich om en liep haastig de kamer uit.

Nog steeds verbrak Vikary de verbinding niet. ‘Je bent in Uitdaging, zie ik. Waarom roep je me op, t’Larien? Weet je wel wat wij moeten doen, mijn teyn en ik?’

‘Ik weet het,’ zei Dirk. ‘Ik aanvaard het risico. Ik moet het je vertellen. De Braiths hebben ons gevonden. Hoe, dat weet ik niet. We hadden nooit gedacht dat ze ons op het spoor zouden komen. Maar ze zijn hier. Bretan Braith Lantry heeft de stadscomputer onklaar gemaakt en het lijkt erop dat hij ook veel van de resterende energie onder controle heeft. De anderen — hebben meutes meegebracht om te jagen. Ze zijn in de gangen.’

‘Ik begrijp het,’ zei Vikary. Emotie — ondoorgrondelijk en vreemd — gleed over zijn gezicht. ‘De bewoners?’

Dirk knikte. ‘Kom je?’

Vikary glimlachte heel flauwtjes en zonder enige vreugde. ‘Jij vraagt mij om hulp, Dirk t’Larien?’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Nee, ik zal de spot er niet mee drijven, jij bent niet degene die het vraagt, niet voor jezelf. Ik begrijp het. Voor de anderen, de Emereli, ja, voor hen zullen Garse en ik komen. Wij zullen onze bakens meebrengen en degenen die we kunnen vinden voordat de jagers hen te pakken krijgen, zullen we korariel van IJzerjade maken. Maar het zal tijd kosten, te veel misschien. Er zullen er heel wat sterven. Gisteren, in de Stad van de Sterrenloze Poel, stierf er plotseling een wezen dat Moeder genoemd wordt. De kwallenkinderen — weet je iets van de kwallenkinderen van Zwarte Wijn, t’Larien?’

‘Ja, genoeg.’

‘Ze schoten uit hun Moeder tevoorschijn om een andere te zoeken, maar konden er geen vinden. In de tientallen jaren die ze in hun enorme gastvrouw doorbrachten, hebben anderen van hun wereld het schepsel gevangen en uit de Wereld van de Zwarte Wijnoceaan naar Worlorn gebracht, en het daar ten slotte achtergelaten. De kwallenkinderen en de andere Zwartewijners, die niet tot de cultus behoren, dragen elkaar weinig liefde toe. Dus kwamen ze naar buiten gestrompeld, met zo’n honderd of meer. Ze zwermden uit over hun stad en brachten er plotseling leven in, maar zonder er enig idee van te hebben waar ze waren, of waarom. De meesten van hen waren oud, erg oud. In paniek begonnen ze hun dode stad tot leven te wekken. Zo werden ze door Roseph hoog-Braith gevonden. Ik heb gedaan wat ik kon en heb sommigen beschermd. Maar veel anderen zijn door de Braiths gevonden, want het kostte veel tijd. In Uitdaging zal het net zo gaan. Degenen die de gangen in gaan en op de vlucht slaan, zullen worden opgejaagd en afgeslacht, lang voor mijn teyn en ik kunnen helpen. Begrijp je?’

Dirk knikte.

‘Het is niet genoeg om mij op te roepen,’ zei Vikary. ‘Je moet zelf wat doen. Bretan Braith Lantry wil niets liever dan jou te pakken krijgen, jou en niemand anders. Misschien staat hij je zelfs toe om alsnog te duelleren. De anderen willen alleen maar op je jagen omdat je een drogmens bent, maar ook zij vinden je veel meer waard dan een andere prooi. Laat je zien, t’Larien en ze zullen achter jou aan gaan. Voor de Emereli die zich in je omgeving verborgen houden, zal die tijdwinst belangrijk zijn.’

‘Ik begrijp het,’ zei Dirk. ‘Je wilt dat Gwen en ik...’

Vikary kromp zichtbaar in elkaar. ‘Nee, Gwen niet.’

‘Ik dan. Je wilt dat ik de aandacht op mijzelf vestig? Zonder wapen?’

‘Je hebt een wapen,’ zei Vikary. ‘Je hebt het zelf gestolen, waarmee je je de vijandschap van IJzerjade op de hals gehaald hebt.

Of je het wilt gebruiken of niet is een beslissing die alleen jijzelf kunt nemen. Ik vertrouw er niet op dat je de juiste keus zult maken. Eens vertrouwde ik je wel. Nu zeg ik het je alleen maar. Dan nog iets, t’Larien. Wat je ook doet, of laat, er zal tussen jou en mij niets veranderen. Dit gesprek verandert niets aan de situatie. Je weet wat we moeten doen.’

‘Dat heb je al gezegd,’ antwoordde Dirk.

‘Ik zeg het nog eens. Om je eraan te herinneren.’ Vikary fronste zijn wenkbrauwen. ‘En nu ga ik weg. Het is een lange vlucht naar Uitdaging, een lange, koude vlucht.’

Het scherm doofde voordat Dirk een antwoord kon bedenken.

Gwen stond vlak buiten de deur te wachten, tegen de beklede muur geleund, haar handen voor haar gezicht. Ze richtte zich op toen Dirk naar buiten kwam. ‘Komen ze hierheen?’ vroeg ze.

‘Ja.’

‘Het spijt me dat... ik wegliep. Ik kon hem niet onder ogen komen.’

‘Het doet er niet toe.’

‘Jawel.’

‘Nee,’ zei hij scherp. Zijn maag verkrampte. In zijn verbeelding hoorde hij gegil in de verte. ‘Het doet er niet toe. Je had me al eerder duidelijk gemaakt hoe je je voelt.’

‘O ja?’ Ze lachte. ‘Als jij weet hoe ik me voel, dan weet je meer dan ik, Dirk.’

‘Gwen, ik weet niet... Nee, luister, het doet er niet toe. Je had gelijk. We moeten... Jaan zei dat we een wapen hebben.’

Ze keek verbaasd. ‘Zei hij dat? Denkt hij dat ik mijn injectiegeweer heb meegenomen? Of zoiets?’

‘Nee, dat geloof ik niet. Hij zei alleen maar dat wij een wapen hebben, dat we het van IJzerjade gestolen hebben en dat we ons daarmee hun vijandschap op de hals hebben gehaald.’

Ze sloot haar ogen. ‘Wat?’ zei ze. ‘Ja natuurlijk.’ Ze deed haar ogen weer open.’ De luchtwagen. Die is bewapend met laserkanonnen. Dat zal hij wel bedoeld hebben. Maar ze zijn niet geladen. Ik denk niet eens dat we ze kunnen aansluiten. Het is de luchtwagen die ik meestal gebruikte, en Garse...’

‘Ik begrijp het. Maar denk je dat we de lasers operationeel kunnen maken? Zodat ze werken?’

‘Misschien. Ik weet het niet. Maar wat zou Jaan anders bedoeld kunnen hebben?’

‘De Braiths kunnen de wagen natuurlijk gevonden hebben,’ zei Dirk. Zijn stem was koel en onbewogen. ‘Maar we zullen het risico moeten nemen. Ons verstoppen gaat niet, ze zullen ons vinden. Misschien is Bretan nu al onderweg, als mijn gesprek met Larteyn ergens beneden is geregistreerd. Nee, we gaan terug naar de luchtwagen. Ze verwachten vast niet dat we daarheen gaan als ze weten dat we langs de omloop naar beneden gingen.’

‘De luchtwagen bevindt zich tweeënvijftig verdiepingen boven ons,’ rekende Gwen uit. ‘Hoe komen we daar? Als Bretan net zo veel controle heeft over de energietoevoer als wij vermoeden, zal hij de liften uitgeschakeld hebben. Hij heeft de rolbanden ook stopgezet.’

‘Hij wist dat wij de rolbanden gebruikten,’ zei Dirk. ‘Of op zijn minst dat we op de omloop waren. Dat hebben die lui die achter ons aan zaten hem verteld. Ze moeten met elkaar in contact staan, Gwen, de Braiths. Dat moet wel, want de rolbanden stopten allemaal tegelijk. Maar dat maakt het juist makkelijk.’

‘Makkelijk? Hoe bedoel je?’

‘Voor ons, om de aandacht op onszelf te vestigen,’ zei hij. ‘Om ervoor te zorgen dat ze aan onze kant komen en daarmee die verdomde Emereli redden. Jaan wil dat we dat doen. En was dat niet ook wat jij wilde?’ Zijn stem klonk scherp.

Gwen werd enigszins bleek. ‘Nou,’ zei ze. ‘Ja.’

‘Dan krijg je je zin. Dat gaan we doen.’

Ze keek peinzend. De liften dan maar? Als ze nog werken?’

‘We kunnen niet op de liften vertrouwen,’ zei Dirk. ‘Zelfs al werken ze nog. Bretan zou ze tot stilstand kunnen brengen als wij erin zitten.’

‘Ik weet niet of er trappen zijn,’ zei ze. ‘En zonder de Stem vinden we ze nooit, als ze al bestaan. We zouden via de omloop naar boven kunnen lopen, maar...’

‘We weten dat er minstens twee paar Braiths op de omloop jagen. En waarschijnlijk nog meer. Nee.’

‘Wat dan?’

‘Wat blijft er over?’ Hij fronste zijn voorhoofd. ‘De centrale schacht. ’

Dirk leunde over de smeedijzeren reling, keek omhoog en daarna naar beneden en werd er duizelig van. De centrale schacht leek naar allebei de kanten toe eindeloos door te lopen. Hij was van top tot bodem maar twee kilometer, wist hij, maar het geheel wekte de indruk van een vrijwel oneindige afstand. De opstijgende warme lucht die voor de opwaartse druk onder de vederlichte vlotten zorgde, vulde de galmende schacht met een grijswitte mist, terwijl de balkons eromheen op iedere verdieping hetzelfde waren, wat de illusie gaf van een eindeloze herhaling.

Gwen had iets uit haar sensorpak gehaald, een instrument van zilverblank metaal, niet groter dan een hand. Ze stond naast Dirk achter de balustrade en liet het losjes in de schacht vallen. Ze keken het samen na terwijl het al rondtollend wegzweefde en daarbij het licht ving en terugkaatste. Het zeilde tot halverwege de diameter van de grote cilinder voor het begon te vallen — langzaam, rustig, half gedragen door de opwaartse lucht, een metalen stofdeeltje dat danste in het kunstmatige zonlicht. Het duurde een eeuwigheid voor het in de grijze afgrond onder hen verdween. ‘Nou,’ zei Gwen toen het uit het gezicht verdwenen was, ‘het zwaartekrachtrooster werkt nog.’

‘Ja, Bretan kent de stad niet. Niet goed genoeg.’ Dirk keek weer op. ‘Ik geloof dat we het er maar op moeten wagen. Wie gaat er het eerst?’

‘Na jou,’ zei ze.

Dirk opende de balkondeur en liep terug tot bij de wand. Ongeduldig streek hij een lok haar uit zijn ogen, haalde zijn schouders op en rende naar voren. Toen zijn laars de rand raakte, zette hij zich zo hard mogelijk af.

Zijn sprong voerde hem voorwaarts en omhoog. Eén panisch moment leek het net of hij viel en Dirks maag kromp samen, maar toen keek hij en zag en voelde, en het leek helemaal niet op vallen, het was vliegen, zweven. Hij lachte hardop, plotseling lichtzinnig, bracht zijn armen naar voren en zwaaide ze met krachtige slagen naar achteren. Hij zwom steeds hoger en sneller. Reeksen lege balkons gingen voorbij: één verdieping, twee, vijf. Vroeg of laat zou hij aan de val beginnen, een langzame, draaiende afdaling in de grijs omsluierde verte, maar hij zou nauwelijks de tijd hebben om diep te vallen. De andere kant van de centrale schacht was nog maar dertig meter ver weg, een gemakkelijke sprong tegen de paperclipvormige kettingen van de gereduceerde zwaartekracht in de schacht Ten slotte kwam de gebogen wand dichterbij en botste hij tegen een balustrade van zwart ijzer aan. Hij tolde rond en tuimelde op een absurde manier naar boven, totdat hij de spijl van een balkon bereikte, vlak boven datgene wat hij zojuist had geraakt. Hij kon zich eenvoudig optrekken. Hij was de centrale schacht recht overgestoken en elf etages hoger beland. Lachend en merkwaardig blij zat hij kracht te verzamelen voor een tweede sprong, terwijl hij intussen toekeek hoe Gwen achter hem aan kwam. Ze vloog als een gracieuze, onmogelijke vogel. Haar zwarte haar glansde achter haar hoofd terwijl ze zweefde. Ze kwam bovendien twee etages hoger terecht dan hij.

Tegen de tijd dat hij de 520e etage had bereikt, had Dirk kneuzingen op een stuk of zes plaatsen, daar waar hij tegen de ijzeren relingen was opgebotst, maar hij begon zich bijna prettig te voelen. Aan het einde van zijn zesde duizelingwekkende sprong door de diepe schacht trok hij zich haast met tegenzin op aan het balkon om weer naar de normale zwaartekracht terug te keren. Maar hij deed het toch. Gwen stond al op hem te wachten, haar sensorpak en velduitrusting op haar rug. Ze reikte hem de helpende hand en trok hem over de reling heen.

Ze stapten de brede gang rond de centrale schacht in, waar de inmiddels vertrouwde, blauwe schaduwen heersten. Lichtbollen schenen gedempt op kruispunten aan weerskanten, vanwaar lange rechte doorgangen vanuit het middelpunt van de stad uitwaaierden als spaken van een groot wiel. Op goed geluk kozen ze zo’n weg en begaven zich snel op weg naar de buitenrand. Het was een langere wandeling dan Dirk voor mogelijk had gehouden, langs talloze andere zijgangen (hij raakte bij veertig de tel kwijt), allemaal identiek, voorbij zwarte deuren waarvan alleen de nummers verschilden. Hij noch Gwen sprak een woord. Het prettige gevoel dat hij kortstondig had gehad, de vreugde van het vleugelloze vliegen, verliet hem even plotseling als het was gekomen, terwijl hij door de troebele schemering liep. Daarvoor in de plaats proefde hij een vleugje angst. Zijn oren werden begoocheld door waangeluiden die hem verontrustten: hondengehuil in de verte en de zachte voetstappen van achtervolgers. Zijn ogen veranderden de lampen verderop in vreemde en verschrikkelijke dingen en ontwaarden gestalten in de kobaltblauwe hoeken waar slechts schaduw heerste. Maar ze kwamen niets en niemand tegen; het waren maar trucjes die zijn brein met hem uithaalden.

Toch waren de Braiths hier geweest. Dicht bij de buitenrand van Uitdaging, waar de dwarsgang uitkwam op de buitenste omloop, vonden ze een van de op luchtbanden rijdende voertuigen die de Stem had gebruikt om gasten heen en weer te brengen. Het was leeg en lag op zijn kant, half op het blauwe tapijt en half op het gladde, koude plastic waarmee de hele vloer van de omloop bekleed was. Toen ze het bereikten, bleven ze staan en Gwen keek Dirk zwijgend en veelbetekenend aan. De wagens op luchtbanden, herinnerde Dirk zich even later, hadden geen bedieningspaneel voor de passagiers; de Stem bestuurde ze rechtstreeks. En hier lag er een op zijn kant, zonder kracht of beweging. Hij merkte ook nog iets anders op. Naast een van de achterwielen was de blauwe vloerbedekking vochtig en had een nare lucht.

‘Kom,’ fluisterde Gwen en ze begonnen de stille omloop af te lopen, in de hoop dat de Braiths die hier geweest waren buiten gehoorsafstand zouden zijn. De startbaan en hun wagen waren nu heel dichtbij; het zou een wrede ironie zijn als ze die niet zouden bereiken. Maar het kwam Dirk voor, dat hun stappen afschuwelijk luid over het onbeklede oppervlak van de boulevard klonken; het hele gebouw zou hen kunnen horen, zelfs Bretan Braith, kilometers beneden hen in de diepe kelders. Toen ze het voetgangerspad bereikten dat de strook onbeweeglijke rolbanen in het midden overbrugde, begonnen ze allebei te rennen. Hij wist niet zeker wie ermee begon, hij of Gwen. Het ene moment liepen ze nog vlak naast elkaar en probeerden ze zo snel mogelijk vooruit te komen en daarbij zo weinig mogelijk lawaai te maken, het volgende zetten ze het op een lopen.

Aan de andere kant van de omloop — kale gang, twee hoeken om — was een brede deur die niet gemakkelijk openging. Ten slotte gooide Dirk er zich met zijn gekneusde schouder tegenaan. Hij en de deur kreunden allebei uit protest, maar de deur gaf mee, en daar stonden ze dan op de startbaan van de 520e verdieping van Uitdaging.

De nacht was koud en donker. Ze konden Worlorns eeuwige wind horen huilen om de toren van Emerel, en in de lange, lage rechthoek die de hemel van de buitenwereld omlijstte, straalde een enkele heldere ster. Binnen was de startbaan bijna zwart.

Er gingen geen lichten aan toen ze naar binnen gingen. Maar de luchtwagen stond er nog, ineengedoken in het donker als een levend wezen, als de banshee waarop hij moest lijken, en er stond geen Braith bij om de wagen te bewaken.

Ze liepen erheen. Gwen ontdeed zich van haar sensorpak en velduitrusting en legde die op de achterbank waar de luchtschüi-vers ook nog lagen. Dirk stond naar haar te kijken en huiverde; Ruarks warme overjas was weg en de nachtlucht was heel koud.

Gwen probeerde een knop op het instrumentenpaneel en midden op de kap van de manta werd een donkere spleet zichtbaar. Metalen panelen zwaaiden naar achteren en omhoog en de ingewanden van Kavalaanse machine werden zichtbaar. Ze liep naar de voorkant van de wagen en schakelde een geel licht onder aan een van de helften van de kap aan. Langs het andere paneel, zag Dirk, zat een rij metalen gereedschappen in klemmen.

In de kleine gele lichtbundel bekeek Gwen de ingewikkelde machinerie. Dirk kwam naast haar staan.

Ten slotte schudde ze haar hoofd. ‘Nee,’ zei ze op vermoeide toon. ‘Die doet het niet meer.’

‘We kunnen energie aan het zwaartekrachtrooster onttrekken,’ stelde Dirk voor. ‘Je hebt het gereedschap.’ Hij wees.

‘Ik weet er niet genoeg van,’ zei ze. ‘Een beetje wel. Ik had gehoopt dat ik uit kon vlooien... snap je. Maar dat lukt niet. Het is meer dan alleen maar een kwestie van energie. De vleugellasers zijn zelfs niet aangesloten. We zouden evenveel plezier beleven aan een paar ornamenten.’ Ze keek Dirk aan. ‘Ik neem niet aan dat jij...?’

‘Nee,’ zei hij.

‘Ze knikte. ‘Dan hebben we dus geen wapen.’

Dirk stond stil en keek peinzend langs de manta naar de lege hemel van Worlorn. ‘We zouden hier vandaan kunnen vliegen.’

Gwen reikte naar de panelen van de kap, nam er een in elke hand, duwde ze naar beneden en weer dicht en de banshee zag er weer compleet en dreigend uit. Haar stem was toonloos. ‘Nee. Denk aan wat je gezegd hebt. De Braiths zullen buiten zijn. Hun wagens zijn bewapend. We zouden geen enkele kans hebben. Nee.’ Ze liep om Dirk heen en ging in de wagen zitten.

Na enkele ogenblikken volgde hij haar. Hij draaide zich om in zijn stoel, zodat hij de eenzame ster aan de koude nachthemel kon zien. Hij was er zich van bewust dat hij erg moe was en hij wist dat het niet alleen lichamelijk was. Sinds hij naar Uitdaging was gekomen, werd hij door gevoelens overspoeld als het strand door golven, de een na de ander, maar nu leek het plotseling of de zee verdwenen was. Er waren helemaal geen golven meer.

‘Ik denk dat jij daarstraks in de gang gelijk had,’ zei hij op nadenkende, beschouwelijke toon. Hij keek Gwen niet aan.

‘Gelijk?’ zei ze.

‘Dat ik zelfzuchtig ben. Dat ik... je weet wel... dat ik niet ridderlijk ben.’

‘Niet ridderlijk?’

‘Zoals Jaan. Ik ben misschien nooit echt ridderlijk geweest, maar op Avalon vond ik het prettig te denken dat ik het wel was. Ik geloofde in dingen. Nu kan ik me nauwelijks meer herinneren wat voor dingen dat waren. Behalve als het om jou gaat, Jenny. Jou herinner ik me wel. Dat was de reden... nou ja, je snapt het wel. De laatste zeven jaar heb ik dingen gedaan, niets vreselijks hoor, maar toch dingen die ik op Avalon waarschijnlijk niet gedaan had. Cynische dingen, egoïstische dingen. Maar tot nog toe had ik nooit andermans dood veroorzaakt.’

‘Kwel jezelf niet, Dirk,’ zei ze. Haar stem klonk ook vermoeid. ‘Dat is bepaald niet aantrekkelijk.’

‘Maar ik wil iets doen,’ zei Dirk. ‘Ik moet iets doen. Ik kan niet alleen maar... je weet wel. Je had gelijk.’

‘We kunnen niets doen, behalve vluchten en sterven en daar heeft niemand wat aan. We hebben geen wapen.’

Dirk lachte bitter. ‘Dus we wachten tot Jaan en Garse ons komen redden, en dan... Onze hereniging was wel verschrikkelijk kort van duur, nietwaar?’

Ze boog zich zonder te antwoorden naar voren en liet haar hoofd rusten op haar onderarm, die boven op het instrumentenbord lag. Dirk wierp een blik op haar en staarde toen weer naar buiten. Hij had het nog steeds koud in zijn dunne kleren, maar dat leek op een of andere manier niet belangrijk.

Zo zaten ze stil in de manta.

Totdat Dirk zich ten slotte omkeerde en een hand op Gwens schouder legde. ‘Het wapen,’ zei hij, op een vreemd geanimeerde toon. ‘Jaan zei dat we een wapen hadden.’

‘De lasers op de luchtwagen,’ zei Gwen. ‘Maar...’

‘Nee,’ zei Dirk, plotseling grijnzend. ‘Nee, nee, néé!’

‘Wat zou hij anders bedoeld kunnen hebben?’

Als antwoord stak Dirk zijn arm uit en schakelde de opwaartse kracht van de luchtwagen in. De grijsmetalen banshee kwam tot leven en steeg een klein eindje van de grond. ‘De wagen,’ zei hij. ‘De wagen zelf.’

‘De Braiths buiten hebben wagens,’ antwoordde ze. Bewapende wagens.

‘Ja,’ zei Dirk. ‘Maar Jaan en ik hadden het niet over de Braiths buiten. We hadden het over de jachtgezelschappen binnen, die lui die over de omloop rondzwerven om mensen te doden!’

Het begrip daagde op haar gezicht als een stralende zon. Ze grijnsde. ‘Ja,’ zei ze woest, reikte naar haar instrumenten, de manta gromde en van ergens onder de kap waaierden brede kolommen wit licht uit om de duisternis vóór hen te verjagen.

Terwijl zij een halve meter boven de grond zweefde, klom Dirk over de vleugels, liep naar de gehavende deur en gebruikte zijn al even gehavende schouder om een tweede paneel opzij te duwen, breed genoeg om de luchtwagen doorgang te verlenen. Gwen stuurde de manta naar hem toe en hij klom er weer in.

Korte tijd later waren ze op de omloop en zweefden ze boven de boulevard, vlak bij de plaats waar de omgevallen wagen op luchtbanden lag. De felle lichtstralen van de koplampen gleden langs de stil gelegde rolbanen en de allang verlaten winkels en wezen recht vooruit, omlaag over de weg die alsmaar rond de grote toren van Uitdaging naar beneden liep totdat hij ten slotte de grond zou bereiken.

‘Besef je,’ vroeg Gwen voordat ze begonnen,’ dat wij op de klimmende baan zitten? Dalend verkeer moet aan de andere kant van de weg blijven.’ Ze wees.

‘Dit mag vast niet volgens de normen van ni-Emerel.’ Dirk lachte. ‘Maar ik denk niet dat de Stem het erg vindt.’

Gwen glimlachte flauwtjes terug en bediende de instrumenten,

en de manta schoot fel naar voren en vermeerderde vaart. Toen maakten ze lange tijd zelf veel wind, terwijl ze steeds sneller door de grijze schemering vlogen. Gwen zat bleek en met samengeperste lippen achter het bedieningspaneel, Dirk zat naast haar en las zonder een bepaalde bedoeling de nummers van de verdiepingen, terwijl de ene gang na de andere voorbijflitste.

Ze hoorden de Braiths lang voor ze hen zagen: weer dat gehuil, de wild bassende kreten, zo heel anders dan alle andere hondengeluiden die Dirk ooit had gehoord en die nog wilder klonken doordat ze in hun kielzog naar beide kanten door de omloop weerkaatsten. Meteen toen hij de honden hoorde, doofde Dirk de lichten van de luchtwagen.

Gwen keek hem vragend aan.

‘We maken niet veel lawaai,’ zei hij. ‘Ze zullen ons nooit boven het gehuil van de honden en hun eigen geschreeuw uit horen. Maar ze zouden het licht kunnen zien dat van achteren op hen afkomt. Nietwaar?’

‘Inderdaad,’ zei ze alleen maar. Haar aandacht was op de luchtwagen gericht. Dirk sloeg haar gade in het bleke, grijze licht dat hun nog restte. Haar ogen waren weer als jade, hard en glanzend, even koud en vijandig als die van Gar se Janacek soms konden zijn. Eindelijk had ze haar wapen en de Kavalaanse jagers bevonden zich ergens voor haar uit. Dicht bij verdieping 497 passeerden ze een gedeelte dat bezaaid lag met stukken afgescheurde stof die fladderden en wapperden in de luchtstroom achter hun afdalende wagen. Eén stuk dat in het midden van de boulevard lag en wat groter was dan de rest, bewoog maar weinig. De restanten van een bruine patchwork overjas, aan flarden gescheurd.

Voor hen uit werd het gehuil sterker en luider.

Even gleed er een glimlach over Gwens lippen. Dirk zag het en verbaasde zich en dacht aan zijn zachtaardige Jenny van Avalon.

Toen zagen ze de gestalten, kleine, zwarte gedaanten op de beschaduwde omloop, gedaanten die al spoedig aanzwollen tot mannen en honden, toen de manta dichter op hen af schoot. Vijf grote honden liepen los over de boulevard, vlak achter een zesde, die groter was dan de andere en hard aan twee zware zwarte kettingen rukte. Twee mannen hielden de kettingen vast en struikelden bijna achter de meute aan, zo hard werden ze door de enorme, voorste hond meegesleurd.

Ze werden groter. Ze werden heel snel groter.

De honden hoorden de luchtwagen het eerst aankomen. De leider vocht om hun kant op te draaien en een van de kettingen vloog uit de handen van de jager. Drie van de loslopende honden draaiden zich grommend om en de vierde schoot met grote sprongen de omloop weer op, de nu snel afdalende wagen tegemoet. De mannen leken een ogenblik in de war. Een van hen was verstrikt geraakt in de ketting die hij vasthield, toen de voorste hond de andere kant op begon te lopen. De ander, met lege handen, stak zijn hand uit naar iets op zijn heup.

Gwen deed de lichten aan. In het halfduister waren de ogen van de manta verblindend.

De luchtwagen ramde op hen in.

Dirk werd door indrukken overspoeld. Een aanhoudend gehuil ging plotseling over in een kreet van pijn; een schok deed de manta sidderen. Wrede rode ogen die afschuwelijk dichtbij oplichtten, een rattenkop met gele tanden, vol nat kwijl. Weer een botsing, opnieuw schudde de wagen, en er knapte iets. Nog meer, schokken, misselijkmakende vlezige geluiden, een, twee, drie. Een schreeuw, een heel menselijke kreet; toen tekende zich in de lichtbundels een man af. Het leek een uur te duren voor ze hem bereikten. Het was een lange vierkante man, niet iemand die Dirk kende, gekleed in een stevige broek en een jas van kameleonstof die van kleur leek te veranderen toen ze naderden. Hij hield zijn handen voor zijn ogen en omklemde met één hand een nu nutteloze duelleerlaser, en Dirk zag een stukje glanzend metaal onder een van zijn mouwen uit gluren. Hij had wit haar dat tot op zijn schouders viel.

Toen, na een eeuwigheid van bevroren beweging, was hij weg. De manta schokte opnieuw. Dirk schokte mee.

Voor hen uit lag een grijze leegte, de lange bochtige boulevard.

Achter hen — Dirk wierp een blik achterom — maakte een hond die lawaaiig twee kettingen voortsleepte, jacht op hen. Maar hij werd steeds kleiner en kleiner. De kille plastic straat lag met donkere gedaanten bezaaid. Hij was nauwelijks begonnen met tellen, of ze waren er al voorbij. Er schoot een korte lichtflits over hun hoofd, maar ze werden op geen stukken na geraakt.

Kort daarop waren hij en Gwen weer alleen en was er geen ander geluid te horen dan het ruisende gefluister van hun afdaling. Gwens gezicht stond heel ernstig. Haar handen waren rustig en vast. De zijne niet. ‘Ik denk dat we hem gedood hebben,’ zei hij.

‘Ja,’ antwoordde ze. ‘Dat is zo. En ook een paar van de honden.’ Even zei ze niets. Toen vervolgde ze: ‘Als ik me goed herinner heette hij Teraan Braith en nog wat.’

Ze waren beiden stil. Gwen schakelde de koplampen weer uit. ‘Wat doe je?’ vroeg Dirk.

‘Vóór ons zijn er nog meer,’ zei ze. ‘Weet je nog, die schreeuw die we hoorden?’

‘Ja.’ Hij dacht even na. ‘Kan de wagen nog meer botsingen doorstaan?’

Ze lachte flauwtjes. ‘Ah,’ zei ze. ‘De duelleercode van de Kavalaren biedt verschillende mogelijkheden voor luchtgevechten. Luchtwagens worden vaak als wapen gekozen. Ze zijn stevig gebouwd. Deze wagen is erop berekend om zo lang mogelijk weerstand te bieden aan laservuur. De bepantsering... Moet ik nog verdergaan?’

‘Nee.’ Hij was even stil. ‘Gwen.’

‘Ja?’

‘Dood nu verder maar niemand meer.’

Ze keek hem aan. ‘Ze jagen op de Emereli,’ zei ze, ‘en op alle anderen die zo ongelukkig zijn geweest om nog in Uitdaging te blijven. Ze zouden ons ook graag afmaken.’

‘Maar toch,’ zei hij. ‘We kunnen ze ophouden, tijd winnen voor de anderen. Jaan zal nu spoedig hier zijn. Er hoeft niemand gedood te worden.’

Ze zuchtte, haar handen bewogen en de luchtwagen verminderde vaart. ‘Dirk,’ begon ze. Toen zag ze iets en bracht de wagen bijna tot stilstand zodat ze zweefden en langzaam vooruitgleden. ‘Hier,’ zei ze. ‘Kijk.’ Ze wees.

Er was zo weinig licht dat de dingen niet goed te zien waren, maar toen ze dichterbij kwamen zag Dirk een soort karkas, of wat er nog van over was. Het lag midden op de weg, bewegingloos en bloederig. Eromheen lagen hompen vlees. Gestold, donker bloed kleefde aan het plastic.

‘Dat moet het slachtoffer zijn dat we daarstraks hoorden,’ legde Gwen op conversatietoon uit. ‘Drogmensenjagers eten hun prooi niet op, weet je. In één adem zeggen ze dat deze schepsels geen mensen zijn, alleen maar een soort halfbewuste dieren, en dat geloven ze nog ook, maar tegelijkertijd is de stank van kannibalisme zelfs hun te sterk, dus daar wagen ze zich niet aan. Zelfs in de allervroegste tijden, gedurende de donkere eeuwen op Hoog Kavalaan, aten de jagers van de vestigingen het vlees van de drogmensen die ze te pakken kregen, nooit op. Dat lieten ze achter voor de goden, voor de aasvlinders, voor de zandtorren. Nadat ze hun honden een stuk hadden laten proeven natuurlijk, als beloning. Maar de jdgers nemen wel trofeeën mee. Het hoofd. Zie je die romp daar? Wijs me het hoofd maar aan.’

Dirk was misselijk.

‘Ze nemen ook de huid mee,’ ging Gwen verder. ‘Ze hebben vilmessen bij zich. Of tenminste tot voor kort. Want zoals je weet is het jagen op drogmensen al generaties lang afgeschaft op Hoog Kavalaan. Zelfs de hoogbondsraad van Braith heeft zich ertegen uitgesproken. De overgebleven jagers doden hun prooi clandestien. Ze moeten hun trofeeën verbergen, uitgezonderd misschien voor elkaar. Maar hier, nou ja, laten we zeggen dat Jaan verwacht dat de Braiths zo lang mogelijk op Worlorn zullen blijven. Hij heeft me verteld dat ze het erover hebben dat ze Braith af willen zweren. Dat ze hun betheyns uit de vestigingen op hun thuiswereld hierheen willen halen, om zo een nieuw verbond te vormen, een verzameling die alle oude gebruiken in ere wil herstellen, alle uitgeroeide en uitstervende rotgewoonten. Voor een tijdje, een jaar of twee, of misschien tien, zolang het Toberiaanse stratoschild nog warmte kan binnenhalen. Lorimaar hoog-Larteyn en zijn soortgenoten, en niemand die ze tegenhoudt.’

‘Dat zou krankzinnig zijn!’

‘Misschien. Maar dat zal ze er niet van weerhouden. Als Jaantony en Garse morgen zouden vertrekken, zou het gebeurd zijn. De aanwezigheid van IJzerjade houdt hen tegen. Ze vrezen dat als zijzelf en de andere traditionele Braiths zich hier in grote aantallen zouden vestigen, het progressieve deel van IJzerjade daar evenveel mensen achteraan zou sturen. Dan zou er voor hen niets te jagen vallen en hunzelf en hun kinderen zou een kort, hard leven op een stervende wereld te wachten staan, zonder het genot waar ze zo naar hunkeren, de vreugde van de grote jacht. Nee.’ Ze haalde haar schouders op. ‘Maar zelfs nu zijn er in Larteyn kamers met trofeeën. Alleen Lorimaar al heeft vijf hoofden buitgemaakt en er wordt gezegd dat hij twee jasjes van ‘drogmanhuid’ bezit. Hij draagt ze niet. Jaan zou hem vermoorden.’

Ze dreef de luchtwagen opnieuw vooruit en ze begonnen weer snelheid te maken. ‘Nou,’ zei ze, ‘wil je nog steeds dat ik uitwijk als we straks nog eens iemand tegenkomen? Nu je weet hoe ze zijn?’

Hij gaf geen antwoord.

Kort daarop begon het lawaai voor hen uit opnieuw: langgerekt gehuil en geblaf dat door de verder lege omloop galmde. Ze kwamen langs een ander omvergegooid voertuig. De ronde, zachte banden waren leeggelopen en gescheurd en Gwen moest uitwijken om erlangs te komen. Een ogenblik later zagen ze een levenloos gevaarte van zwart metaal dat hun weg omlaag blokkeerde, een massieve robot met vier stijve armen die in groteske houding boven zijn hoofd uitstaken. Het bovenste deel van de romp was een donkere cilinder, voorzien van glazen ogen; de basis had de afmetingen van een luchtwagen, maar dan op een soort voeten. ‘Een ordebewaarder,’ zei Gwen toen ze langs het stille, mechanische lijk gleden. Dirk zag dat de handen van alle vier de armen er af waren gesneden en dat het lichaam bezaaid was met smeltgaten van laserpistolen.

‘Zou die met ze gevochten hebben?’ vroeg hij.

‘Waarschijnlijk,’ antwoordde ze. ‘Dat betekent dat de Stem nog steeds leeft en sommige functies nog onder controle heeft. Misschien is dat de reden waarom we verder niets van Bretan Braith hebben gehoord. Het zou kunnen zijn dat ze daar beneden problemen hebben. De Stem zou als vanzelfsprekend zijn ordebewaarders verzamelen om de levensfuncties van de stad te beschermen.’ Ze haalde haar schouders op. ‘Maar het doet er nauwelijks toe. De Emereli geloven niet in geweld. De ordebewaarders zijn instrumenten die controle uitoefenen. Ze vuren wel slaappijlen af en ik denk dat ze traangas kunnen spuiten vanuit die roosters in hun onderkant. Maar de Braiths zullen het altijd winnen.’

Achter hen was de robot alweer verdwenen en weer was de omloop verlaten. De geluiden voor hen werden heel luid.

Deze keer zei Dirk niets toen Gwen op hen in reed en haar lichten aandeed, terwijl de kreten en de botsingen elkaar opvolgden. Ze raakte allebei de Braith-jagers, hoewel ze naderhand opmerkte er niet zeker van te zijn of de tweede wel dood was. De klap was van hem afgeschampt en had hem opzij gesmeten, tegen een van zijn eigen honden aan.

En Dirk kon helemaal niets meer uitbrengen, want toen de man tollend vanaf hun rechtervleugel bonsde, verloor hij zijn greep op het voorwerp dat hij vasthield. Het vloog door de lucht, sloeg tegen het raam van een winkel en liet een bloedig spoor achter op het glas voordat het op de grond viel. De man had het ding bij het haar vastgehouden, zag Dirk.

De weg draaide als een kurkentrekker rond de toren van Uitdaging, steeds lager en lager. Het duurde langer dan Dirk zich had kunnen voorstellen om van verdieping 388 — waar ze het tweede koppel Braiths hadden verrast — naar de laagste verdieping te komen. Een lange vlucht in een grijze stilte.

Ze kwamen niemand meer tegen, geen Kavalaren en geen Emereli.

Op de honderdtwintigste verdieping versperde een eenzame ordebewaarder hun de weg. Hij richtte zijn glazen ogen op hen en beval hen te stoppen op een toon — nog steeds gelijkmatig en vriendelijk — die nog steeds die van de Stem van Uitdaging was. Maar Gwen verminderde geen vaart, en toen ze naderde, schoof de bewaker opzij zonder pijlen af te schieten of traangas te spuiten. Maar zijn galmende bevelen volgden hen over de omloop.

Op verdieping zevenenvijftig begonnen de gedempte lichten boven hen te flikkeren en gingen uit. Een ogenblik lang vlogen ze in volkomen duisternis. Toen schakelde Gwen de koplampen aan en minderde haar vaart enigszins. Geen van beiden zeiden ze iets, maar Dirk dacht aan Bretan Braith en vroeg zich een ogenblik af of de lichten waren uitgevallen of uitgeschakeld. Het laatste, vermoedde hij: een overlevende daarboven had eindelijk contact gelegd met zijn vestigingsbroeders beneden.

Op de begane grond eindigde de omloop in een grote promenade en een verkeersplein. Ze konden er maar weinig van zien; alleen daar waar ze door de lichtstralen van hun koplampen werden geraakt, sprongen de vormen naar voren uit de zee van pik-

zwarte duisternis die hen omringde. Het middelpunt van de promenade leek een soort boom te zijn. Dirk kon stukken van een massieve, knoestige stam onderscheiden, een ware muur van hout, en boven zich hoorden ze bladeren ruisen. De weg draaide om de grote boom heen en kwam bij zijn beginpunt uit. Gwen volgde hem, helemaal de grote cirkel rond.

Aan de andere kant van de boom stond een grote toegangspoort open; daarbuiten was het nacht. Dirk voelde de wind over zijn gezicht en realiseerde zich waarom de bladeren ruisten. Toen ze, nog steeds cirkelend, langs de poort schoten, keek hij naar buiten. Achter de poort liep de weg als een wit lint bij Uitdaging vandaan.

En laag boven die weg vloog een luchtwagen snel in de richting van de stad. Hun kant op. Dirk ving er maar heel even een glimp van op. Het ding was donker — maar alles was donker in het flauwe schijnsel van de sterren hier — en metalig, een wanstaltig Kavalaans beest dat hij in de verste verte niet herkende.

Het waren niet de IJzerjades, daar was hij zeker van.

9

‘Het is ons gelukt,’ merkte Gwen droogjes op nadat ze de poort gepasseerd waren. ‘Ze zitten achter ons aan.’

‘Hebben ze ons gezien?’

‘Dat moet wel. Ons licht, toen we langs de open poort kwamen. Dat kon niet missen.’

Dichte duisternis suisde aan weerskanten voorbij en boven hun hoofden bleven de bladeren ruisen. ‘Gaan we ervandoor?’ vroeg Dirk.

‘Hun wagen zal wel operationele lasers hebben, en die van ons niet. De buitenste omloop van de stad is de enige weg die ons openstaat. De luchtwagen van de Braiths zal ons achtervolgen en ergens boven ons zullen de jagers wel wachten. We hebben er maar twee gedood, misschien drie. Er zullen er meer zijn. We zitten in de val.’

Dirk dacht na. ‘We kunnen nog een keer de cirkel rondvliegen en dan de poort uit gaan nadat zij binnengekomen zijn.’

‘Ja, die mogelijkheid ligt voor de hand. Te veel, zelfs. Waarschijnlijk worden we buiten door een andere wagen opgewacht. Ik heb een beter idee.’ Terwijl ze sprak, remde ze de manta af en bracht hem tot stilstand. In het heldere licht van de koplampen splitste de weg zich vlak voor hen in tweeën. De cirkel ging verder naar links; rechts begon de buitenste omloop aan zijn twee kilometer lange klim.

Gwen doofde de lichten en ze werden door het donker opgeslokt. Toen Dirk begon te praten, legde ze hem met een scherp ‘Ssst!’ het zwijgen op.

De wereld was aardedonker. Hij zag niets meer. Gwen, de wagen, Uitdaging — alles was verdwenen. Hij hoorde de bladeren ritselen en dacht dat hij ook de andere luchtwagen hoorde, die van de naderende Braiths. Maar dat moest verbeelding zijn want dan zou hij toch zeker eerst hun lichten gezien hebben.

Er was een zacht deinende beweging, alsof hij in een kleine boot zat. Toen raakte iets hards zijn arm aan, zodat hij schrok. Daarna voelde hij andere dingen langs zijn gezicht schuren.

Bladeren.

Ze stegen op, rechtstreeks het laaghangende, dichte gebladerte van de wijdvertakte Emereliboom in.

Een tak die omlaag gedrukt werd en toen terugzwiepte, sloeg pijnlijk tegen zijn wang, zodat hij bloedde. Bladeren werden overal tegen hem aan gedrukt. Ten slotte klonk er een zachte plof toen de vleugels van de manta tegen een massieve, dikke tak op botsten. Ze konden niet hoger meer. Daar zweefden ze, blind, omhuld door duisternis en onzichtbaar gebladerte.

Heel kort daarop schoot er beneden hen een lichtflits voorbij. Die boog af naar rechts, de omloop op. Hij was nog maar nauwelijks verdwenen, of er werd een ander licht zichtbaar — van links — dat op de tweesprong een scherpe bocht maakte en achter het eerste voertuig aan ging. Dirk was Gwen dankbaar dat ze niet op zijn suggestie was ingegaan.

Ze zweefden eindeloos lang tussen de bladeren, maar er volgden geen andere wagens meer. Ten slotte liet Gwen hen weer op de weg zakken. ‘Daarmee zijn we nog niet voorgoed van ze af,’ zei ze. ‘Als hun val dichtklapt en wij zitten er niet in, zullen ze zich gaan afvragen waar we dan wel zijn.’

Dirk was bezig het bloed van zijn wang te deppen met een punt van zijn shirt. Toen zijn vingers hem ten slotte vertelden dat het dunne straaltje bloed was opgedroogd, draaide hij zich in de richting van Gwens stem. Hij kon nog steeds niets zien. ‘Dus zullen ze jacht op ons maken,’ zei hij. ‘Dat is goed. Zolang ze druk bezig zijn erachter te komen waar wij gebleven zijn, zullen ze geen Emereli doden. En Jaan en Garse zijn waarschijnlijk gauw hier. Ik denk dat het nu tijd voor ons is om ons te verstoppen.’

‘Ons verstoppen of vluchten,’ kwam Gwens antwoord uit het donker. Ze had de lichten van de luchtwagen nog steeds niet ingeschakeld.

‘Ik heb een idee: zei Dirk. Hij voelde weer aan zijn wang. Tevreden met het resultaat, stopte hij de punten van zijn shirt weer in zijn broek. ‘Toen jij hier rondcirkelde, heb ik iets opgemerkt. Een dalende helling met een verkeersbord. Ik zag het maar heel even in het licht van de koplampen, maar het bracht me op een idee. Worlorn heeft een ondergrondse, nietwaar? Een Intercity?’

‘Dat klopt,’ zei Gwen, ‘maar die is stilgelegd.’

‘Ja, dat begrijp ik. Ik weet dat de treinen niet meer rijden, maar hoe zit het met de tunnels? Hebben ze die dichtgegooid?’

‘Dat weet ik niet. Ik kan het me nauwelijks voorstellen.’ Plotseling gingen de koplampen weer aan en Dirks ogen knipperden tegen het plotselinge licht. ‘Wijs me dat bord,’ zei Gwen en ze begonnen nogmaals aan het wijde circuit rond de reusachtige boom.

Het was inderdaad een ingang naar de ondergrondse, zoals Dirk had vermoed. Een flauwe helling leidde omlaag in het donker. Gwen schakelde de voorwaartse kracht uit en liet de luchtwagen enkele meters voor de ingang zweven terwijl ze met haar licht het bord bescheen. ‘Het betekent wel dat we de wagen moeten achterlaten,’ zei ze ten slotte. ‘Ons enige wapen.’

‘Ja,’ antwoordde Dirk. De ingang was veel te smal voor de grijze, metalen manta; blijkbaar hadden de bouwers van de ondergrondse er niet op gerekend dat iemand door hun tunnels zou willen vliegen. ‘Maar dat is misschien hoe dan ook het beste. We kunnen niet uit Uitdaging weg, en in de stad zelf worden we door de wagen behoorlijk in onze bewegingsvrijheid belemmerd. Nietwaar?’ Toen Gwen niet meteen antwoord gaf, schudde hij treurig zijn hoofd. ‘Het lijkt mij het beste, maar misschien denk ik niet meer zo helder. Ik ben moe, en als ik de tijd zou nemen hierover na te denken zou ik waarschijnlijk bang zijn. Ik heb overal blauwe plekken en sneetjes en ik zou graag wat willen slapen.’

‘Tja,’ zei Gwen, ‘dan is het misschien het risico waard de ondergrondse te proberen. We kunnen een paar kilometer afstand tussen ons en Uitdaging scheppen, en wat gaan slapen. Ik denk niet dat de Braiths op het idee zullen komen om in de tunnels op ons te jagen.’

‘Afgesproken,’ zei Dirk.

Ze gingen methodisch te werk. Gwen zette de luchtwagen vlak naast de toegang tot de ondergrondse neer en haalde het sensor-pak en de velduitrusting van de achterbank. Ze namen ook de luchtschuivers mee, trokken de vlieglaarzen aan en lieten hun schoenen achter. Bij het gereedschap dat aan de onderkant van de kap van de banshee bevestigd was, zat een kleine zaklantaarn, een staaf van metaal en plastic, zo lang als een onderarm, die een bleek, wit licht verspreidde.

Toen ze klaar waren om te vertrekken, behandelde Gwen hen allebei opnieuw met de neutraliserende inhoud van de spuitbus, daarna liet ze Dirk wachten bij de ingang van de tunnel terwijl ze met de luchtwagen de helft van de grote cirkel af vloog en hem daar midden op de weg neerzette, bij een van de grootste gangen van de eerste verdieping, zodat de Braiths zouden denken dat ze hun toevlucht hadden genomen tot de inwendige doolhof van Uitdaging. Daar konden ze lekker lang op hen jagen.

Dirk wachtte in het donker, terwijl Gwen de lange weg terug om de boom aflegde, zichzelf bijlichtend met de zaklantaarn. Daarna liepen ze samen de helling af naar het verlaten station van de ondergrondse. De afdaling duurde langer dan Dirk had verwacht. Met rustige pas daalden ze naar schatting tot minstens twee verdiepingen onder de oppervlakte af, terwijl het licht van de lantaarn tegen de kale, pastelblauwe muren weerkaatste. Hij dacht aan Bretan Braith, nu zo’n vijftig verdiepingen beneden hen en hoopte kortstondig en tegen beter weten in, dat de energie in de tunnels nog werkte. Ten slotte hoorden ze al niet meer bij de torenstad van de Emereli en waren dus waarschijnlijk buiten bereik van Bretan Braith.

Maar natuurlijk was de ondergrondse al lang voor de komst van Bretan en de andere Braiths naar Worlorn stilgelegd; beneden troffen ze niets anders aan dan een enorm, galmend perron en massieve stenen wormgaten die wegliepen tot in het oneindige. Oneindigheid leek in deze duisternis heel dichtbij. Het station was stil en die stilte was doortrokken van de dood, veel meer dan de stille gangen van Uitdaging. Het was of ze door een enorme grafkelder liepen. Overal lag stof. In Uitdaging had de Stem geen stof toegestaan, zo herinnerde Dirk zich, maar de ondergrondse behoorde niet tot Uitdaging, was niet het werk van de Emereli. Onder het lopen klonken hun voetstappen afschuwelijk hard.

Gwen bestudeerde zorgvuldig een plattegrond van het net voor ze aan hun tocht begonnen. ‘Er lopen hier beneden twee lijnen,’ zei ze, om de een of andere reden fluisterend. ‘Eén lijn verbindt alle Festivalsteden door middel van een groot circuit. Blijkbaar reden er treinen in beide richtingen. De andere lijn is een pendeldienst die Uitdaging met de ruimtehaven verbindt. Iedere stad had zijn eigen verbinding met de ruimtehaven. Dus welke weg zullen wij kiezen?’

Dirk was uitgeput en prikkelbaar. ‘Het kan me niet schelen,’ zei hij. ‘Wat maakt het uit? We kunnen toch niet naar een andere stad lopen. Zelfs als we met de luchtschuivers gaan, zijn de afstanden te groot.’

Gwen knikte nadenkend terwijl ze de plattegrond nog eens bekeek. ‘In de ene richting tweehonderddertig kilometer naar Esvoch, driehonderdtachtig naar Kryne Lamiya als we de andere kant opgaan. En naar de ruimtehaven is het nog verder. Ik denk dat je gelijk hebt.’ Ze haalde haar schouders op, draaide zich om en koos op goed geluk een richting. ‘Die kant dan maar,’ zei ze.

Ze wilden vlug een eind weg zien te komen. Zittend op de rand van het perron dat naast de rails oprees, zetten ze hun laarzen op het metalen platform van hun luchtschuivers en vlogen langzaam weg in de richting die Gwen had aangegeven. Zij ging eerst, waarbij ze maar een kleine vijfentwintig centimeter boven de grond bleef, terwijl ze met haar linker hand de tunnelwand betastte. In haar rechter hand hield ze de zaklantaarn. Dirk vloog achter haar en iets hoger, zodat hij over haar schouder kon kijken. De tunnel die ze hadden gekozen liep in een wijde, flauwe bocht naar links. Er was niets te zien, niets om over te praten. Soms had Dirk het gevoel dat ze helemaal niet bewogen, zo saai en zonder afwisseling was hun vlucht. Dan kwam het hem voor dat Gwen en hij in een soort tijdloze vergetelheid zweefden, terwijl de muren gestaag voorbij kropen.

Maar ten slotte, toen ze ruim drie kilometer van Uitdaging verwijderd waren, landden ze op de bodem van de tunnel en stopten. Inmiddels hadden ze geen van beiden nog iets te zeggen. Gwen zette de zaklantaarn tegen een ruw gehouwen stenen muur aan en ze gingen in het stof zitten om hun laarzen uit te trekken. Zonder iets te zeggen ontdeed ze zich van haar velduitrusting en gebruikte de bepakking als kussen. Ze had haar hoofd nog niet neergelegd of ze sliep al, verloren voor de wereld.

Verloren voor hem.

Hij was nog steeds doodmoe, maar Dirk kon de slaap moeilijk vatten. In plaats daarvan zat hij aan de rand van de smalle lichtcirkel — Gwen had de lantaarn aan gelaten — naar haar te kijken: hoe ze ademde, hoe de schaduwen over haar wangen gleden en met haar haren speelden als ze onrustig bewoog in haar slaap. Nu pas besefte hij hoe ver ze van hem af lag, en hij dacht eraan dat ze geen woord gewisseld hadden en elkaar niet hadden aangeraakt sinds ze Uitdaging hadden verlaten. Hij dacht er verder niet over na; zijn hersens waren te beneveld door angst en vermoeidheid om te kunnen nadenken. Maar hij voelde het wel als een gewicht dat op hem drukte, en ook het donker in dit lange stoffige hol onder de wereld benauwde hem.

Ten slotte knipte hij de zaklantaarn en daarmee het zicht op zijn Jenny uit en probeerde zelf ook te slapen. Na een tijd lukte dat ook. Maar hij had allerlei nachtmerries. Hij droomde dat hij met Gwen samen was, dat hij haar kuste, haar dicht tegen zich aan hield. Maar toen zijn lippen de hare ontmoetten, was het Gwen helemaal niet; het was Bretan Braith die hij kuste, Bretan wiens lippen droog en hard waren en wiens gloeistenen oog angstaanjagend dicht bij hem opvlamde in de duisternis.

En daarna was hij weer aan het rennen, door eindeloos lange tunnels die nergens heen leidden. Maar achter zich hoorde hij water stromen en toen hij over zijn schouder keek, meende hij een glimp op te vangen van een eenzame schipper die een lege bark voortboomde. De schipper gleed door een olieachtige, donkere stroom en Dirk rende over droge stenen, maar in de droom deed dat er om de een of andere reden niet toe. Hij rende en rende, maar de bark kwam steeds dichterbij en ten slotte kon hij zien dat de schipper geen gezicht had, helemaal geen gezicht.

Daarna daalde de rust neer, en de rest van de lange nacht droomde Dirk niet meer.

Er scheen een licht waar geen licht hoorde te zijn.

Hij nam het zelfs door zijn gesloten oogleden en in zijn sluimertoestand waar: een op en neer dansende gele lichtstraal, dichtbij en dan weer wat verderaf. Dirk was zich er slechts flauw van bewust toen het voor het eerst in zijn welverdiende slaap binnendrong. Hij mompelde wat en draaide zich ervan af. Dichtbij klonken stemmen en iemand lachte met een kort, scherp geluid. Dirk reageerde niet.

Toen schopten ze hem tamelijk hard in zijn gezicht.

Zijn hoofd schoot opzij en de banden van de slaap gingen over in een stekende pijn. In de war en gepijnigd, niet wetend waar hij was, probeerde hij om rechtop te gaan zitten. Zijn slaap bonsde. Er was te veel licht. Hij hield een arm voor zijn ogen om ze tegen het licht af te schermen en zichzelf tegen nog meer schoppen te beschermen. Weer klonk dat gelach.

Langzaam begonnen de dingen vorm te krijgen.

Het waren Braiths, natuurlijk.

Een van hen, een slungelige knokige man met een zwarte kroeskop, stond aan de andere kant van de tunnel en hield Gwen met een hand vast. In de andere hield hij een laserpistool. Hij droeg nog een ander laserwapen, een geweer, aan een riem over zijn schouder. Gwens handen waren op haar rug gebonden en ze stond er zwijgend bij, met haar ogen neergeslagen.

De Braith die over Dirk heen gebogen stond, had zijn laserpistool niet getrokken maar hield een sterke zaklantaarn in zijn linkerhand die de tunnel helgeel verlichtte. Het felle schijnsel maakte het voor Dirk moeilijk om het gezicht van de man goed te zien, maar hij was lang, zoals de meeste Kavalaren, en tamelijk zwaargebouwd. Zijn hoofd leek zo kaal als een knikker te zijn.

‘Eindelijk hebben we je aandacht weten te trekken,’ zei de man met de lamp. De andere man lachte, dezelfde lach die Dirk al eerder had gehoord.

Dirk stond moeizaam op en deed een stap achteruit, bij de Kavalaren vandaan. Hij leunde tegen de tunnelmuur en probeerde zich te herstellen, maar zijn hoofd bonsde en alles was wazig. Het schelle, verblindende licht van de zaklantaarn vrat pijnlijk aan zijn ogen.

‘Je hebt het wild verwond, Pyr,’ merkte de Braith met de laser vanaf de andere kant van de tunnel op.

‘Niet al te erg, zou ik denken,’ zei de zware man.

‘Gaan jullie me doden?’ vroeg Dirk. De woorden kwamen er opmerkelijk makkelijk uit in aanmerking genomen wat ze inhielden. Hij begon eindelijk wat bij te komen van de schop die hij had gekregen.

Gwen keek op toen hij sprak. ‘Uiteindelijk zullen ze je doden,’ zei ze zonder hoop in haar stem. Het zal geen gemakkelijk einde zijn. Het spijt me, Dirk.’

‘Stil, betheyn-teef,’ zei de zware man die Pyr werd genoemd. Dirk was er zich vaag van bewust dat hij die naam eerder had gehoord. De man wierp haar een vluchtige blik toe terwijl hij sprak en keek toen weer naar Dirk.

‘Wat bedoelt ze?’ vroeg Dirk zenuwachtig. Hij drukte zich hard tegen de steen aan en probeerde zo onopvallend mogelijk zijn spieren te spannen. Pyr stond nog geen meter bij hem vandaan. De Braith scheen erg zeker van zijn zaak en niet op zijn hoede, maar Dirk vroeg zich af of die indruk wel juist was. De man hield de lantaarn met zijn linkerhand omhoog, maar in zijn rechterhand hield hij iets anders: een stok van ongeveer een meter lang, van een donkere houtsoort, met een ronde, hardhouten knop aan het ene eind en een kort lemmet aan het andere. Hij hield de stok losjes vast, zijn hand om het midden van de schacht, en sloeg er ritmisch mee tegen zijn been.

‘Je hebt ons een opwindende jacht bezorgd, drogman,’ zei Pyr. ‘Ik zeg dat niet lichtvaardig of als grap. Er zijn er maar weinig die zich met mij kunnen meten in de oude, edele jachtkunst. Niemand overtreft mij. Zelfs Lorimaar hoog-Braith Arkellor heeft maar de helft van wat ik aan trofeeën bezit. Dus als ik je zeg dat dit een buitengewone jacht is geweest, dan weet je dat het de waarheid is. En ik ben verrukt dat het nog niet afgelopen is.’

‘Wat?’ zei Dirk. ‘Niet afgelopen?’ De man stond zo dichtbij dat Dirk zich afvroeg of het hem zou lukken om Pyr tussen zichzelf en de man met de laser in te krijgen en hem misschien de stok met het lemmet afhandig te maken. Wie weet kon hij zelfs zijn laser uit de holster trekken.

‘Het is onsportief om een slapende drogman te overmeesteren, en oneervol bovendien. Je zult opnieuw moeten vluchten, Dirk t’Larien.’

‘Hij zal je tot zijn persoonlijke korariel maken,’ zei Gwen boos, terwijl ze de twee Braiths met berekende opstandigheid aankeek. ‘Niemand zal op je kunnen jagen, behalve hij en zijn teyn.’

Pyr keerde zich weer naar haar toe. ‘Stil, zei ik!’

Ze lachte hem uit. ‘Pyr kennend,’ ging ze verder, ‘zal de jacht zuiver traditioneel gaan. Je zult worden losgelaten in de bossen, waarschijnlijk naakt. Deze twee hier zullen hun lasers en lucht-wagens opbergen en te voet achter je aankomen met messen, werpspiezen en honden. Nadat ze mij aan mijn meesters hebben overgedragen natuurlijk.’

Pyr keek dreigend. De andere Braith hief zijn pistool en gaf er Gwen een harde klap mee op haar mond. Dirk spande zijn spieren, aarzelde net iets te lang, en sprong.

Zelfs een meter was te ver; Pyr glimlachte toen hij zijn hoofd weer terugdraaide. De stok kwam met duizelingwekkende snelheid omhoog en de knop trof hem midden in zijn buik. Hij wankelde, kromp in elkaar en probeerde op de een of andere manier in beweging te blijven. Pyr stapte elegant achteruit en met een geweldige zwaai trof hij Dirk opnieuw, ditmaal in zijn kruis. De wereld verdween in een rood waas.

Nadat hij in elkaar was gezakt, drong het vaag tot hem door dat Pyr over hem heen gebogen stond. Toen sloeg de Braith hem voor de derde keer, een haast achteloze klap tegen de zijkant van zijn hoofd, en daarna wist Dirk niets meer.

Hij had pijn. Dat was het eerste wat tot hem doordrong. Het was het enige wat tot hem doordrong. Hij had pijn. Zijn hoofd tolde en bonsde en trilde in een vreemd ritme, ook zijn maag voelde afschuwelijk aan en nog lager had hij een gevoel alsof hij verlamd was. Dirks wereld werd afgebakend door pijn en duizeligheid. Een tijdlang was dat alles wat er was..

Maar langzamerhand keerde er een nevelig soort bewustzijn terug. Hij begon dingen op te merken. Eerst de pijn — die kwam en ging in golven. Op en neer ging het, op en neer. Hij ging zelf ook op en neer, bemerkte hij ten slotte, schuddend en deinend. Hij lag ergens op. Hij werd getrokken of gedragen. Hij bewoog zijn handen, of tenminste, dat probeerde hij. Het was moeilijk. De pijn scheen alle normale gevoelens te overheersen. Zijn mond zat vol bloed en zijn oren tuitten, gonsden en brandden.

Hij werd inderdaad gedragen. Er waren stemmen; hij kon stemmen horen, gepraat en gedruis. De woorden werden hem niet duidelijk. Ergens voor hem uit danste en flakkerde een licht; verder was alles één grijze mist.

Beetje bij beetje nam het gedruis af. Ten slotte begonnen zich woorden te vormen.

‘...niet blij zijn,’ zei een stem die hij niet kende. Hij dacht tenminste van niet. Het was moeilijk te zeggen. Alles leek zo vreselijk ver weg, hij werd zo door elkaar geschud en de pijn kwam en ging, kwam en ging, kwam en ging.

‘Ja,’ zei een andere stem, diep, afgebeten, zelfverzekerd.

Opnieuw gedruis — verschillende stemmen tegelijk. Dirk verstond niets.

Toen legde iemand de anderen het zwijgen op. ‘Genoeg.’ zei hij. Deze stem was verder weg dan de eerste twee; hij kwam van ergens voor hem uit, waar het flakkerende licht was. Pyr? Pyr. ‘Ik ben niet bang voor Bretan Braith Lantry, Roseph. Je vergeet wie ik ben. Ik had al drie hoofden buitgemaakt in de wildernis toen Bretan Braith nog een zuigeling was. Volgens alle oude rechten is de drogman van mij.’

‘Zeker,’ antwoordde de eerste, onbekende stem. ‘Als je hem in de tunnels had gedood, zou niemand hebben getwijfeld aan je goed recht. Maar dat heb je niet gedaan.’

‘Ik wil een zuivere jacht, van de aloude soort.’

Iemand zei iets in het Oud-Kavalaans. Er klonk een lach.

‘Wij hebben in onze jeugd menigmaal samen gejaagd, Pyr,’ zei de onbekende stem. ‘Als je anders tegenover vrouwen had gestaan, hadden wij heel goed teyn-en-teyn kunnen worden. Ik zeg niet dat je ongelijk hebt. Maar Bretan Braith Lantry is er erg op gebrand, deze man in handen te krijgen.’

‘Hij is geen man, hij is een drogman. Je hebt dat zelf vastgesteld, Roseph. De wensen van Bretan Braith betekenen niets voor mij.’

‘Ik heb hem tot drogman bestempeld en dat is hij ook. Voor jou en mij is hij slechts één drogmens onder vele. Wij kunnen ook op de kwallenkinderen jagen, de Emereli, en anderen. Je hebt hem niet nodig, Pyr. Bretan Braith ziet het anders. Hij kwam naar het doodsvierkant en stond voor gek toen de man die hij had uitgedaagd helemaal geen man bleek te zijn.’

‘Dat is waar, maar het is niet alles. t’Larien is een heel bijzondere prooi. Twee van onze kethi zijn door hem gedood en Koraat heeft een gebroken ruggengraat en ligt op sterven. Geen drogman is ooit op die manier op de loop gegaan. Ik zal hem doden, wat mijn recht is. Ik heb hem gevonden, ik alleen.’

‘Ja,’ zei de tweede onbekende stem, de diepe, afgebeten stem. ‘Dat is duidelijk genoeg, Pyr. Hoe heb je hem ontdekt?’

Pyr was blij dat hij de kans kreeg om op te scheppen. ‘Ik werd niet misleid door de luchtwagen zoals jij, en jij, en zelfs Lorimaar. Hij was al te slim, deze drogman, en de betheyn-teef die met hem meevluchtte ook. Het was niets voor hen de wagen achter te laten op een plek die aangaf welke weg ze hadden genomen. Toen jullie je met al je honden in de gangen verspreid hadden, zochten mijn teyn en ik met onze lantaarn de promenade af, op zoek naar een spoor. Ik wist dat de honden onbruikbaar waren. Overbodig. Ik ben een betere speurder dan alle honden en hun bazen bij elkaar. Ik heb drogmensen opgespoord over de kale stenen van de Lameraanheuvels, door de vernietigde, dode steden, zelfs tot in de verlaten vestigingen van Tahl en Bronzenvuist en de Gloeisteenberg. Deze twee waren meelijwekkend makkelijk. Wij controleerden elke gang over een afstand van enkele meters en gingen vervolgens terug om de volgende te controleren. Wij vonden het spoor. Tekenen van geschuifel op de grond bij een ingang van de ondergrondse en vervolgens onmiskenbare wegwijzers in het stof. Het spoor eindigde natuurlijk waar ze hun vliegende speelgoed begonnen te gebruiken, maar vanaf dat punt hoefden we maar twee mogelijkheden na te gaan. Ik vreesde al dat ze zouden proberen de hele weg naar Esvoch of Kryne Lamiya te vliegen, maar dat was niet zo. Het heeft ons bijna de hele dag gekost en we hebben lang moeten lopen, maar ten slotte kregen we ze te pakken.’

Dirk kon inmiddels alweer bijna helder denken, hoewel zijn lichaam nog in een waas van pijn gehuld was en hij betwijfelde of hij in staat was zich te bewegen. Hij kon nu tamelijk goed zien. Pyr Braith liep voorop met de lantaarn en praatte tegen een kleinere man, gekleed in het wit met paars. Dat moest Roseph zijn, de scheidsrechter van de duels die nooit hadden plaatsgevonden. Tussen hen liep Gwen op eigen kracht voort, haar handen nog steeds gebonden. Ze sprak niet. Dirk vroeg zich af of ze haar gekneveld hadden maar dat was moeilijk te zeggen omdat hij alleen haar rug kon zien.

Hij lag op een soort draagbaar die schudde bij iedere stap. Een andere Braith in het wit met paars hield de voorkant vast, zijn grove vuisten om de houten stokken geklemd. De knokige lacher, Pyrs teyn, liep dan waarschijnlijk achter hem, aan het andere einde van de draagbaar. Ze waren nog steeds in de tunnel, te voet; het leek of er geen einde kwam aan de ondergrondse en Dirk had er geen flauw idee van hoe lang hij buiten bewustzijn was geweest. Vrij lang, vermoedde hij. Toen hij had geprobeerd om Pyr te overmeesteren, was Roseph er niet geweest en hadden ze ook geen draagbaar gehad, daar was hij zeker van. Degenen die hem hadden gegrepen, hadden waarschijnlijk in de tunnel gewacht nadat ze hun vestigingsbroeders om hulp hadden gevraagd.

Niemand scheen gemerkt te hebben dat Dirk zijn ogen weer had geopend. Of misschien hadden ze het wel gemerkt en interesseerde het ze domweg niet. Hij was toch nergens toe in staat, behalve misschien tot een schreeuw om hulp.

Pyr en Roseph gingen door met praten, terwijl de twee anderen zo nu en dan een opmerking maakten. Dirk probeerde te luisteren, maar door de pijn kon hij zich moeilijk concentreren en wat ze zeiden was van heel weinig belang voor Gwen en hem. Het voornaamste was dat Roseph Pyr ervoor leek te waarschuwen dat Bretan Braith het hem heel kwalijk zou nemen als hij Dirk doodde, omdat Bretan Braith dat zelf wilde doen. Dat kon Pyr niets schelen; uit zijn commentaar viel op te maken dat hij weinig respect had voor Bretan, die twee generaties jonger was dan de rest en daarom met wantrouwen bekeken diende te worden. Tijdens de conversatie repte niemand met een woord over de IJzerjades, waaruit Dirk opmaakte dat Jaan en Garse nog niet in Uitdaging waren aangekomen of dat deze vier daarvan nog niet op de hoogte waren.

Na een poosje staakte hij zijn pogingen om te begrijpen wat gezegd werd en liet zich wegzakken in een soort halfslaap. De stemmen werden weer gemompel, dat nog een lange tijd aanhield. Toch hielden ze ten slotte halt. Het ene einde van de draagbaar kwam ruw op de grond terecht en hij was weer klaarwakker. Sterke handen pakten hem onder zijn armen beet en tilden hem op.

Ze hadden het station onder Uitdaging bereikt en Pyrs teyn tilde hem op het perron. Hij werkte op geen enkele manier mee. Hij hield zich slap en liet zich als een stuk dood vlees versjouwen.

Toen legden ze hem weer op de baar en droegen hem de helling op, de stad zelf in. Ze hadden hem niet bepaald zachtzinnig behandeld op het perron, en hij was weer draaierig. Pastelblauwe muren schoven voorbij en hij dacht eraan hoe ze de avond daarvoor die helling waren afgedaald. Om de een of andere reden had het toen een bijzonder goed idee geleken om de ondergrondse in te vluchten.

De muren verdwenen uit het zicht en ze waren weer in Uitdaging. Hij zag de grote Emereliboom, deze keer in al zijn massale grootsheid. Het was een knoestige reus, blauw met zwart, waarvan de takken laag boven de zichtbare bocht van het verkeersplein hingen, terwijl de bovenste takken tot het beschaduwde dak reikten. De dag was aangebroken, besefte Dirk. De grote poort stond nog open en door de boog zag hij de Dikke Duivel en een enkele gele ster boven de horizon hangen. Toch was hij te veel in de war en te moe om te weten of de Dikke Duivel aan het opkomen of aan het ondergaan was.

Er stonden twee lompe, Kavalaanse luchtwagens op de weg vlakbij de helling naar de ondergrondse. Vlak daarnaast bleef Pyr staan, en Dirk werd op de grond gelegd. Hij probeerde om rechtop te gaan zitten, zonder resultaat. Zijn ledematen trappelden krachteloos en de pijn kwam weer terug, totdat hij eraan toegaf en weer ging liggen.

‘Roep de anderen,’ zei Pyr. ‘De kwestie moet hier en nu beslist worden, zodat mijn korariel klaargemaakt kan worden voor de jacht.’ Hij stond over Dirk heen gebogen terwijl hij sprak. Ze stonden allemaal op een kluitje rond de draagbaar, ook Gwen. Maar alleen zij keek naar hem en haar ogen ontmoetten de zijne. Ze was gekneveld. En vermoeid. En wanhopig.

Het duurde meer dan een uur voordat alle Braiths bij elkaar waren; voor Dirk was het een uur waarin het licht afnam en zijn krachten toenamen. Het was zonsondergang, besefte hij al gauw; buiten de poort verdween de Dikke Duivel langzaam uit het zicht. De duisternis om hen heen groeide en werd dichter en dieper, totdat de Kavalaren ten slotte gedwongen waren de koplampen van hun luchtwagens aan te doen. Tegen die tijd was Dirks duizeligheid bijna over. Pyr, die dat merkte, liet zijn handen op zijn rug binden en dwong hem om rechtop tegen de zijkant van een van de wagens te gaan zitten. Ze zetten Gwen naast hem, maar haalden de prop niet uit haar mond.

Hoewel ze Dirk niet hadden gekneveld, deed hij geen poging om te spreken. Hij zat met zijn rug tegen het koude metaal, zijn gebonden polsen schrijnden en hij wachtte, keek en luisterde. Van tijd tot tijd keek hij even naar Gwen, maar zij zat in elkaar gedoken, haar hoofd gebogen, en ze beantwoordde zijn blik niet.

Ze kwamen alleen of in paren. De kethi van Braith. De jagers van Worlorn. Ze kwamen uit de schaduwen en van plaatsen waar het donker heerste. Als bleke geesten. Ze waren niet meer dan geluiden en schimmen, totdat ze binnen de kleine lichtkring stapten en weer mensen werden. Maar zelfs dan waren ze zowel meer als minder dan mensen.

De eerste die verscheen had vier grote honden met rattenkoppen aan de lijn. Dirk herkende hem van de woeste, schemergrijze duikvlucht op de buitenste omloop. De man bond zijn honden vast aan de bumper van Rosephs luchtwagen, begroette Pyr en Roseph en hun teyns kort en ging toen een paar meter van de gevangenen met gekruiste benen op de grond zitten. Hij zei geen woord. Zijn ogen vestigden zich op Gwen en lieten haar niet los. Hij verroerde zich niet. Vlakbij kon Dirk zijn honden horen grommen in de schaduwen. Hun ijzeren kettingen draaiden en rinkelden.

Toen kwamen de anderen. Lorimaar hoog-Braith Arkellor, een bruine reus in een pikzwart pak van kameleonstof dat dichtgeknoopt was met benen knopen, arriveerde in een enorme, gewelfde luchtwagen van een dieprode kleur. In de wagen kon Dirk een meute Braithhonden horen janken. Lorimaar werd vergezeld door een ander, een breedgeschouderde dikke man, twee keer zo zwaar als Pyr, met een figuur zo hard en stevig als een baksteen en een bleke varkenssnuit. Daarna, alleen en te voet, kwam een tenger uitziende grijsaard. Hij was kaal en gerimpeld en bijna tandeloos, met één hand van vlees en botten en de andere een klauwvormige drietand van donker metaal. De oude man droeg een kinderhoofd aan zijn gordel. Het bloedde nog en op één pijp van zijn witte broek, daar waar het bloed erop gedruppeld was, zat een langwerpige bruine vlek.

Ten slotte arriveerde Chell, even lang als Lorimaar, met wit haar en een snor, en doodmoe. Hij had één reusachtige hond bij zich. Binnen de lichtcirkel stond hij stil en knipperde met zijn ogen.

‘Waar is je teyn? vroeg Pyr.

‘Hier.’ Een schrapend geluid uit het duister. Op een paar meter afstand lichtte een eenzame gloeisteen dof op. Bretan Braith Lantry kwam naar voren en ging naast Chell staan. Zijn gezicht trok.

‘Nu is iedereen aanwezig,’ zei Roseph hoog-Braith tegen Pyr.

‘Nee,’ wierp iemand tegen. ‘Koraat is er nog niet.’

De zwijgende jager die op de grond zat, nam het woord. ‘Hij is niet meer. Hij heeft me gevraagd er een eind aan te maken. Ik heb zijn verzoek ingewilligd. Waarlijk, hij was zwaar gehavend. Hij was de tweede keth die ik vandaag heb zien sterven. De eerste was mijn teyn, Teraan Braith Nalarys.’ Terwijl hij sprak lieten zijn ogen Gwen niet los. Hij eindigde met een lange, ademloze zin in het Oud-Kavalaans.

‘Drie van ons zijn omgekomen,’ zei de oude man.

‘Wij zullen voor hen een ogenblik stil zijn,’ zei Pyr. Hij had nog steeds de stok met de hardhouten knop en het korte lemmet vast en terwijl hij sprak, tikte hij er rusteloos mee tegen zijn been, precies zoals hij dat in de tunnels had gedaan.

Ondanks de prop in haar mond probeerde Gwen te schreeuwen. Pyrs teyn, de slungelige Kavalaar met het wilde zwarte haar, kwam naar voren en rees dreigend boven haar uit.

Maar Dirk, die niet gekneveld was, had begrepen wat ze bedoelde. ‘Ik ben niet van plan mij stil te houden,’ schreeuwde hij. Dat probeerde hij althans. Zijn stem was nog niet helemaal aan schreeuwen toe. ‘Het waren moordenaars, alle drie. Ze verdienden het te sterven.’

Alle Braiths keken naar hem.

‘Doe een prop in zijn mond en maak een einde aan zijn geschreeuw,’ zei Pyr. Zijn teyn voerde die opdracht snel uit. Toen dat was gebeurd, sprak Pyr opnieuw. ‘Je zult nog gelegenheid genoeg krijgen om te schreeuwen, Dirk t’Larien, als je naakt door de bossen rent en je mijn honden achter je hoort blaffen.’

Bretans hoofd en schouder keerden zich moeizaam om. Licht blonk op het weefsel van zijn litteken. ‘Nee,’ zei hij. ‘Ik heb de oudste rechten.’

Pyr keek hem aan. ‘Ik heb deze drogman opgespoord. Ik heb hem gegrepen.’

Bretans gezicht vertrok. Chell, die nog steeds de reusachtige hond vasthield, de ketting om zijn stevige hand gewikkeld, legde zijn andere hand op Bretans schouder.

‘Dat boeit mij niet,’ zei een andere stem. De Braith die op de grond zat. Starend. Onbeweeglijk. ‘Maar wat doen we met de teef?’

De anderen richtten met tegenzin hun aandacht op dit nieuwe onderwerp. ‘Over haar valt niet te discussiëren, Myrik,’ antwoordde Lordnaar hoog-Braith. ‘Zij is van IJzerjade.’

De man trok abrupt zijn lippen op; een ogenblik lang vertrok zijn kalme gezicht heftig, als dat van een beest, een grimas van emotie. Toen was het voorbij. Zijn trekken namen hun bleke onbewogenheid weer aan, volledig beheerst. ‘Ik zal die vrouw doden,’ zei hij. ‘Teraan was mijn teyn. Ze heeft zijn geest prijsgegeven aan een zielloze wereld.’

‘Zij?’ Lorimaars stem klonk ongelovig. ‘Is dat waar?’

‘Ik heb het gezien,’ antwoordde de man op de grond die Myrik werd genoemd. ‘Ik heb op haar gevuurd toen ze op ons inreed en Teraan dodelijk verwondde. Het is waar, Lorimaar hoog-Braith.’ Dirk probeerde te gaan staan, maar de slungelige Kavalaar duwde hem weer hard op de grond en sloeg zijn hoofd tegen de metalen zijkant van de luchtwagen aan om zijn actie kracht bij te zetten.

Toen sprak de tengere grijsaard — de bejaarde man met de klauw die het kinderhoofd aan zijn gordel had hangen. ‘Neem haar dan als je persoonlijke prooi,’ zei hij met een stem even dun en scherp als het lemmet van zijn vilmes dat aan zijn riem hing. ‘De wijsheid van onze vestigingen is oud en beproefd, broeders. Ze is nu geen echte vrouw meer, als ze dat ooit geweest is, noch een lijfeigene, noch een eyn-keth. Wie is er om voor haar in te staan? Ze heeft de bescherming van haar hoogbonder in de steek gelaten om met een drogman te vluchten. Als ze ooit vlees van een man zijn vlees was, dan is ze dat nu niet meer. Jullie kennen de manier van doen van de drogmensen, de leugenaars, de weerwolven, de grote bedriegers. Toen hij alleen met haar in het donker was, heeft deze drogman, Dirk, haar vast en zeker gedood en haar vervangen door een demon als hijzelf, gevormd naar zijn beeld.’

Chell mompelde instemmend en zei iets plechtigs in het Oud-Kavalaans. De andere Braiths leken minder zeker. Lorimaar wisselde fronsende blikken met zijn teyn, de breedgeschouderde dikke man. Bretans weerzinwekkende gezicht keek neutraal, de ene helft een masker van littekenweefsel, de andere helft pure onschuld. Pyr keek dreigend en bleef rusteloos met zijn stok tikken.

Het was Roseph die antwoordde. ‘Toen ik scheidsrechter zou zijn in het doodsvierkant, heb ik geoordeeld dat Gwen Delvano een mens is,’ zei hij voorzichtig.

‘Dat is waar,’ antwoordde Pyr.

‘Misschien was ze toen menselijk,’ zei de oude man. ‘Nu heeft ze bloed geproefd en met een drogman geslapen. Wie zal haar nu nog een mens noemen?’

De honden begonnen te janken.

De vier die door Myrik aan de luchtwagen waren vastgebonden begonnen met de kakofonie en die werd overgenomen door het span dat in Lorimaars logge voertuig zat. Chells reusachtige hond grauwde en trok aan zijn ketting tot de oude Braith er een boze ruk aan gaf; toen ging het beest zitten en jankte met de andere honden mee.

De meeste jagers staarden in de stille duisternis buiten de kleine lichtcirkel. (Myrik, roerloos en met een star gezicht, was de enige uitzondering — zijn ogen lieten Gwen Delvano’s gezicht geen ogenblik los.) Meer dan een van hen raakte het wapen op zijn heup aan.

Aan de rand van de cirkel, achter de luchtwagens en hun lichtschijnsel, stonden de twee IJzerjades naast elkaar in de schaduw.

Dirks pijn — zijn hoofd bonsde — leek plotseling niet belangrijk meer. Zijn lichaam beefde en schokte. Hij keek naar Gwen; ze keek op, naar ben. Vooral naar Jaan.

Hij trad in het licht en Dirk zag dat hij Gwen bijna net zo gefixeerd aanstaarde als de man die Myrik heette. Het leek of hij maar langzaam bewoog, als een gedaante in een wazige droom, een slaapwandelaar. Garse Janacek liep levendig en soepel naast hem.

Vikary droeg een gevlekt pak van kameleonstof dat tot heel donkergrijs en diep zwart verschoot toen hij in de kring van zijn vijanden stapte. Tegen de tijd dat de honden stil waren, leek hij geheel in het grijs gekleed te zijn. De mouwen van zijn shirt eindigden net boven zijn ellebogen; ijzer-en-gloeisteen omsloot zijn rechteronderarm, jade-en-zilver zijn linker-. Een eindeloos durende seconde maakte hij de indruk, ontzagwekkend groot te zijn. Chell en Lorimaar waren een kop groter, maar op de een of andere manier leek Vikary kortstondig te domineren. Hij liep hen met een vloeiende beweging voorbij, een schrijdende geest — wat deed hij zelfs nu nog onwerkelijk aan — die de Braiths negeerde alsof ze niet bestonden. Voor Gwen en Dirk bleef hij staan.

Maar het was allemaal schijn. Het lawaai nam af, de Braiths begonnen te spreken en Jaan Vikary was weer een gewoon mens, groter dan velen, maar kleiner dan anderen.

‘Jullie zijn indringers, IJzerjades,’ zei Lorimaar op harde, boze toon. ‘Jullie zijn hier niet uitgenodigd, jullie hebben het recht niet om hier te zijn.’

‘Drogmensen,’ schold Chell. ‘Valse Kavalaren.’

Bretan Braith maakte zijn eigenaardige geluid.

‘Ik schenk je je betheyn. Jaantony hoog-IJzerjade,’ zei Pyr op vastberaden toon, maar zijn stok bewoog zenuwachtig. ‘Straf haar zoals je wilt — zoals je hoort te doen. De drogman is van mij, om op te jagen.’

Garse Janacek was op een paar meter afstand blijven staan. Zijn blikken gingen van de ene spreker naar de andere en tweemaal scheen hij op het punt te staan iets te zeggen. Maar Jaan Vikary negeerde hen allemaal. ‘Haal de proppen uit hun mond,’ zei hij, wijzend op de gevangenen.

Pyrs slungelige teyn boog zich over Dirk en Gwen heen, zijn gezicht naar de IJzerjade toegekeerd. Hij weifelde een ogenblik lang, maar verwijderde toen de proppen.

‘Dank je,’ zei Dirk.

Gwen schudde haar hoofd om de losse haren uit haar ogen te krijgen en krabbelde onvast overeind, haar armen nog steeds op haar rug gebonden. ‘Jaan,’ zei ze met onzekere stem, ‘heb je het gehoord?’

‘Ik heb het gehoord,’ zei Vikary. Toen, tegen de Braiths: ‘Maak haar armen los.’

‘Je veroorlooft je nogal wat,’ zei Lorimaar.

Pyr leek echter nieuwsgierig te zijn. Hij leunde op zijn stok. ‘Maak haar armen los,’ zei hij.

Zijn teyn draaide Gwen ruw om en gebruikte zijn mes om haar te bevrijden.

‘Laat me je armen zien,’ zei Vikary tegen Gwen.

Ze aarzelde even, maar haalde toen haar armen van achter haar rug en stak ze uit, de handpalmen omlaag. Om haar linkerarm blonk het jade-en-zilver. Ze droeg de armband nog steeds.

Dirk keek toe, geboeid en wanhopig. Hij kreeg het er koud van. Ze had de armband niet afgedaan.

Vikary keek neer op Myrik die daar nog steeds met gekruiste benen zat, zijn kleine ogen op Gwen gericht. ‘Sta op.’

De man stond op en richtte zijn blik op de IJzerjade; voor het eerst sinds hij was aangekomen, wendde hij zijn blik van Gwen af. Vikary wilde het woord nemen.

‘Nee,’ zei Gwen.

Ze had haar polsen gewreven. Nu hield ze daarmee op en legde haar rechterhand op haar armband. Haar stem klonk vastbesloten. ‘Begrijp je het niet, Jaan? Nee. Als je hem uitdaagt, als je hem doodt, doe ik de armband wél af. Ik doe het.’

Voor het eerst stond Jaans gezicht emotioneel, en het juiste woord daarvoor was gekweld. ‘Je bent mijn betheyn,’ zei hij. ‘Als ik het niet doe... Gwen...’

‘Nee,’ zei ze.

Een van de Braiths begon te lachen. Toen hij dat hoorde, vertrok het gezicht van Garse Janacek zich tot een grijns, en Dirk zag een heftige trekking over het gezicht gaan van de man die Myrik heette.

Als Gwen het al merkte, dan besteedde ze er geen aandacht aan. Ze keek naar Myrik. ‘Ik heb je teyn gedood,’ zei ze. ‘Ik. Niet Jaan. Niet die arme Dirk. Ik heb hem gedood, en ik geef het toe. Hij maakte jacht op ons, net als jullie. En jullie doodden ook de Emereli.’

Myrik zei niets. Iedereen zweeg.

‘Als je zo nodig moet duelleren, als je me werkelijk dood wilt hebben, duelleer dan met mij!’ ging Gwen verder. ‘Ik heb het gedaan. Vecht met mij, als je wraak zo belangrijk vindt.’

Pyr lachte hardop. Een ogenblik later viel zijn teyn hem bij en Roseph ook, daarna verscheidene anderen — de dikke man, Rosephs bonkige kameraad met het harde gezicht, en de bejaarde man met de klauw. Allemaal lachten ze.

Myriks gezicht werd donkerrood, toen bleek en toen weer rood. ‘Betheyn-teef,’ zei hij. Opnieuw verscheen die sidderende grimas om zijn mond en deze keer zag iedereen het. ‘Je drijft de spot met mij. Een duel is... mijn teyn... en jij, een vrouw!’

Hij eindigde in een schreeuw die de mannen deed opschrikken en de honden opnieuw aan het janken bracht. Toen raakte hij buiten zichzelf.

Zijn handen strekten zich boven zijn hoofd, zijn vuisten balden zich en ontspanden weer. Toen, terwijl ze voor zijn razernij achteruitdeinsde, sloeg hij haar in het gezicht, en plotseling zat hij boven op haar. Zijn vingers klemden zich om haar keel en hij dook naar voren en zij viel achterover, en toen rolden ze om en om over de grond totdat ze hard tegen de zijkant van een luchtwagen sloegen. Myrik lag stevig boven op en pinde Gwen vast op de grond, terwijl zijn handen zich diep in het vlees van haar hals boorden. Ze sloeg hem hard tegen zijn kaak, maar in zijn razernij leek hij dat nauwelijks te voelen. Hij begon haar hoofd tegen de luchtwagen te slaan, steeds weer opnieuw, en al die tijd schreeuwde hij in het Oud-Kavalaans schreeuwend.

Dirk krabbelde overeind, maar met zijn gebonden handen kon hij niets uitrichten. Garse deed twee vlugge stappen naar voren en eindelijk kwam ook Jaan Vikary in beweging. Maar het was Bretan Braith Lantry die er het eerst was en Myrik van haar af trok door een arm rond zijn nek te slaan. Myrik sloeg wild om zich heen, totdat Lorimaar Bretan te hulp kwam. Ze klemden de man stevig tussen zich in.

Gwen lag er onbeweeglijk bij, haar hoofd tegen de metalen deur waar Myrik het tegenaan had geslagen. Vikary knielde bij haar neer en probeerde een arm om haar schouders te slaan. Haar achterhoofd liet een veeg bloed achter op de zijkant van de luchtwagen.

Janacek knielde ook, snel, en voelde haar pols. Gerustgesteld stond hij weer op, keerde zich om naar de Braiths en keek hen aan met een van woede vertrokken mond. ‘Ze droeg jade-en-zilver, Myrik,’ zei hij. ‘Je bent ten dode opgeschreven. Ik daag je uit.’

Myrik was gestopt met schreeuwen, maar hij hijgde wel. Een van de honden huilde en werd toen weer stil.

‘Leeft ze nog?’ vroeg Bretan Braith met zijn stem van schuurpapier.

Jaan Vikary keek hem aan met een gezicht, dat even vreemd en gespannen stond als dat van Myrik kort daarvoor had gedaan. ‘Ze leeft nog.’

‘Puur geluk,’ zei Janacek, ‘maar dat is niet aan jou te danken, Myrik, en het zal geen enkel verschil maken. Maak je keuzes maar!’

‘Maak me los,’ zei Dirk. Niemand bewoog. ‘Maak me los!’ schreeuwde hij.

Iemand sneed de touwen los waarmee hij vastgebonden was.

Hij liep naar Gwen en knielde naast Vikary. Even ontmoetten hun ogen elkaar. Dirk onderzocht haar achterhoofd. Daar begon het donkere haar al aan elkaar te kleven van het geronnen bloed. ‘Op zijn minst een hersenschudding,’ zei hij. ‘Misschien een schedelbasisfractuur, misschien erger. Ik weet het niet. Zijn hier medische voorzieningen?’ Hij keek iedereen aan. ‘Zijn die hier?’

Bretan antwoordde. ‘In Uitdaging werken ze niet meer, ‘t’Larien. De Stem verzette zich tegen me. De stad reageerde niet. Ik moest hem doden.’

Dirk trok een gezicht. ‘Dan mag ze niet vervoerd worden. Misschien is het alleen maar een hersenschudding. Ik denk dat ze zal moeten rusten.’

Ongelofelijk genoeg liet Jaan Vikary haar in Dirks armen achter en stond op. Hij gebaarde naar Lorimaar en Bretan, die Myrik nog tussen zich in geklemd hielden. ‘Laat hem los.’

‘Loslaten...?’ Janacek wierp Vikary een verwonderde blik toe.

‘Jaan,’ zei Dirk, ‘laat hem nou maar. Gwen...’

‘Leg haar in een luchtwagen,’ zei Vikary.

‘Ik denk dat ze beter niet vervoerd...’

‘Het is hier niet veilig, t’Larien. Leg haar in een luchtwagen.’

Janacek fronste zijn voorhoofd. ‘Mijn teynj"

Vikary keek weer naar de Braiths. ‘Ik zei jullie die man los te laten.’ Hij wachtte even. Die drogman, zoals jullie hem zouden noemen. Hij heeft die naam verdiend.’

‘Wat ben je van plan, hoog-IJzerjade?’ zei Lorimaar streng.

Dirk tilde Gwen op en legde haar voorzichtig achter in de dichtstbijzijnde luchtwagen. Ze was helemaal slap, maar haar ademhaling was nog regelmatig. Toen ging hij op de plaats van de bestuurder zitten en wachtte, terwijl hij zijn polsen masseerde om de bloedcirculatie weer op gang te brengen.

Iedereen leek hem vergeten te zijn. Lorimaar hoog-Braith was nog steeds aan het woord. ‘Wij erkennen je recht om Myrik tegemoet te treden, maar het moet een enkel gevecht worden, want Teraan Braith Nalarys is dood. Omdat je eigen teyn het eerst genoegdoening eiste...’

Jaan Vikary had zijn laserpistool in zijn hand. ‘Laat hem los en ga uit de weg.’

Lorimaar, geschrokken, liet Myriks arm los en stapte vlug opzij. Bretan aarzelde. ‘Hoog-IJzerjade,’ raspte hij, ‘omwille van jouw eer en de zijne, omwille van je vestiging en je teyn, doe dat wapen weg.’

Vikary richtte op de jongeman met het halve gezicht. Bretans gezicht vertrok, toen liet hij Myrik los, haalde met een groteske beweging zijn schouders op en stapte achteruit.

‘Wat gebeurt hier?’ vroeg de eenhandige grijsaard met schrille stem. ‘Wat gaat hij doen?’ Niemand sloeg acht op hem.

‘Jaan,’ zei Garse Janacek ontzet. ‘Dit voorval heeft je in de war gebracht. Laat je geweer zakken, mijn teyn. Ik heb hem al uitgedaagd. Ik zal hem voor je doden.’ Hij legde zijn hand op Jaans arm.

Maar Jaan Vikary schudde die af en richtte zijn wapen op Garse. ‘Nee. Ga achteruit. Bemoei je er niet mee, niet nu. Dit gaat om haar.’

Janaceks gezicht verduisterde; nu grijnsde hij niet en zijn venijnige humor liet hem in de steek. Hij balde zijn rechterhand tot een vuist en hief die langzaam recht voor zijn gezicht. IJzer-en-gloeisteen glansde in de ruimte tussen de twee IJzerjades. ‘Onze bond,’ zei Janacek. ‘Bedenk dat wel, mijn teyn. Mijn eer en de jouwe en die van onze vestiging.’ Zijn stem klonk ernstig.

‘En haar eer dan?’ zei Vikary. Met een ongeduldig gebaar met zijn laser dwong hij Janacek om bij hem vandaan te gaan. Toen keerde hij zich weer naar Myrik toe.

Alleen en in de war als hij was, leek Myrik niet te begrijpen wat hem te doen stond. Zijn razernij was geweken, hoewel hij nog moeizaam ademde. Een straaltje kwijl, roze gekleurd door het bloed, liep uit een van zijn mondhoeken. Hij veegde het af met de rug van zijn hand en keek onzeker naar Garse Janacek. ‘De eerste van de vier keuzes,’ begon hij verdwaasd. ‘Ik kies de manier.’

‘Nee,’ zei Vikary. ‘Jij kiest niets. Kijk mij aan, drogmens.’

Myrik keek van Vikary naar Janacek en weer terug. ‘De keuze van de manier,’ herhaalde hij mompelend.

‘Nee,’ zei Vikary weer. ‘Je hebt Gwen Delvano geen keuzes gegund, terwijl zij jou eerlijk tegemoet zou zijn getreden in een duel.’

Myriks gezicht vertrok tot een blik van opperste verbazing. ‘Zij ? In een duel? Ik... ze was een vrouw, een drogmens.’ Hij knikte alsof dat alles verklaarde. ‘Ze was een vrouw, Ijzer jade. Ben je gek geworden? Ze dreef de spot met me. Een vrouw duelleert niet.’

‘En jij zult ook niet duelleren, Myrik. Begrijp je dat? Echt? Jij...’ hij vuurde en een lichtflits van een halve seconde trof Myrik laag tussen zijn benen, zodat de man het uitschreeuwde...

‘zult...’ en hij vuurde weer en brandde Myriks hals, vlak onder de kin. Toen wachtte hij, terwijl de man neerviel en zijn laser zich weer oplaadde...

‘niet...’ vervolgde hij vijftien tellen later, en terwijl hij het zei brandde een lichtstraal de kronkelende gedaante een gat in de borst. Toen stapte Vikary achteruit, in de richting van de luchtwagen...

‘duelleren!’ besloot hij, half in en half buiten de wagen, en dat laatste woord ging gepaard met een polsbeweging en een vierde lichtstraal, en Lorimaar hoog-Braith Arkellor viel neer, zijn wapen half getrokken.

Toen sloeg de deur dicht. Dirk schakelde het zwaartekrachtrooster in en ze schoten naar voren en omhoog. Ze waren al halverwege de uitgang toen het laservuur sissend op hun pantser losbrandde.

10

Boven de Meent heerste diepe nacht. De lucht was als zwart kristal, helder en koud. De wind was guur. Dirk was dankbaar voor de zwaarbepantserde Braithse luchtwagen met zijn warme cabine, die hen helemaal inkapselde.

Hij vloog ongeveer honderd meter boven de velden en de lage heuvels, zo snel hij maar kon. Eén keer, voordat Uitdaging achter hen verdwenen was, keek Dirk om, want hij wilde weten of er iets was dat op een achtervolging wees. Hij zag niets, maar zijn blik bleef rusten op de stad van de Emereli. De hoge zwarte spits, die al snel onzichtbaar zou zijn in de donkere lucht, deed hem op de een of andere manier aan een grote boom denken die getroffen was door een bosbrand, zijn takken en bladeren allemaal verdwenen, het enige dat restte een verkoolde, roetzwarte staak als getuige van vroegere glorie. Hij herinnerde zich Uitdaging zoals Gwen het hem de eerste keer had laten zien, toen hij een levende stad had willen zien: stralend tegen de avondlucht, onwaarschijnlijk hoog, glanzend als zilver en bekroond door opstijgende, felle lichtstralen. Nu een dood omhulsel, even dood als de dromen van haar bouwers. De jagers van Braith vermoordden meer dan alleen mensen en dieren.

‘Ze zullen ons snel genoeg achterna komen, t’Larien,’ zei Jaan Vikary. ‘Je hoeft niet naar hen te zoeken.’

Dirk richtte zijn aandacht weer op de instrumenten. ‘Waar gaan we heen? We kunnen niet de hele nacht in het wilde weg boven de Meent blijven vliegen. We zullen een doel moeten kiezen. Lar-teyn?’

‘We kunnen het er nu niet op wagen om naar Larteyn gaan,’ antwoordde Vikary. Hij had zijn laser in de holster gestoken, maar zijn gezicht stond nog even grimmig als toen hij in Uitdaging Myrik had neergeschoten. ‘Je bent toch hopelijk niet zo stom dat je niet begrijpt wat ik gedaan heb? Ik heb de code geschonden, t’Larien, ik ben nu bondloos, een misdadiger, een duelbreker. Ze zullen me achternakomen en me doden, net zo makkelijk als ze een drogman zouden dodert.’ Peinzend schoof hij zijn handen in elkaar onder zijn kin. ‘Onze laatste hoop... Ik weet het niet. Misschien is er voor ons geen hoop meer.’

‘Dat geldt dan voor jou persoonlijk. Ik heb nu heel wat meer hoop dan ik daarnet had, daarginds.’

Vikary keek hem aan en moest onwillekeurig glimlachen. ‘Zeker. Maar dat is een heel egoïstisch standpunt. Wat ik deed, heb ik niet voor jou gedaan.’

‘Voor Gwen?’

Vikary knikte. ‘Hij... Hij bewees haar niet eens de eer van een weigering. Alsof ze een dier was. En toch... toch handelde hij correct, volgens de code. De code waarnaar ik leefde. Ik had hem volgens die code kunnen doden. Dat was ook de bedoeling van Garse, daar was je getuige van. Hij was kwaad omdat Myrik... zijn bezit had beschadigd, zijn eer had gekrenkt. Hij zou die belediging gewroken hebben, als ik hem zijn gang had laten gaan.’ Hij zuchtte. ‘Begrijp je waarom ik dat niet kon, t’Larien? Begrijp je het? Ik heb op Avalon gewoond en van Gwen Delvano gehouden. Ze lag daar, en dat ze nog leefde was puur geluk. Het zou Myrik Braith niets hebben kunnen schelen als ze gestorven was en de anderen ook niet. Toch zou Garse de man die dit deed een eerlijke en waardige dood hebben gegund, hij zou hem de kus van wederzijdse achting hebben gegeven alvorens zijn onbeduidende leven te nemen. Ik... ik geef heel veel om Garse. Toch kon ik dat niet laten gebeuren, t’Larien, niet toen Gwen daar lag, zo... zo stil en veronachtzaamd. Ik kon het niet laten gebeuren.’

Vikary verviel in broeierig stilzwijgen. In die stilte hoorde Dirk buiten het hoge gieren van de winden van Worlorn.

‘Jaan,’ zei hij na een poos, ‘we moeten nog beslissen waar we heengaan. We moeten een veilig onderdak voor Gwen vinden. Ergens waar we het haar een beetje gemakkelijk kunnen maken, waar ze rustig ligt. Misschien kunnen we een dokter vinden om haar te onderzoeken.’

‘Voor zover ik weet zijn er geen dokters op Worlorn,’ zei Vikary. ‘Toch moeten we Gwen naar een stad brengen.’ Hij dacht erover na.’

Esvoch is het dichtste bij, maar die stad is een ruïne. Dan is Kryne Lamiya het beste. Ook omdat dat na Esvoch het dichtst bij Uitdaging ligt. Draai maar naar het zuiden.’

Dirk liet de luchtwagen een wijde boog omhoog beschrijven en zette koers naar de bergrug in de verte. Hij herinnerde zich vaag welke route Gwen had gevolgd vanuit de schitterende stad van ni-Emerel naar de schemerdonkere stad in de wildernis met zijn sombere muziek.

Terwijl ze de bergen tegemoet vlogen, begon Vikary weer te piekeren; hij staarde blindelings de duistere nacht van Worlorn in. Dirk, die vrij goed begreep wat de Kavalaar doormaakte, deed geen poging zijn melancholie te doorbreken, maar trok zich zwijgend in zijn eigen gedachtewereld terug. Hij voelde zich erg slap; de hoofdpijn was teruggekomen en bonsde in zijn slapen en hij was zich plotseling bewust van een uitgedroogd, rauw gevoel in zijn mond en keel. Hij probeerde zich te herinneren wanneer hij voor het laatst gegeten of gedronken had, maar het lukte niet; hij was ieder gevoel van tijd kwijt.

Dichtbij doken de grote, koolzwarte pieken van Worlorn op en Dirk trok de luchtwagen van de Braiths hogerop om eroverheen te vliegen. Nog steeds spraken hij of Jaan Vikary geen enkel woord. Pas toen ze de bergen achter zich hadden en de wildernis onder zich, sprak de Kavalaar weer en dan alleen nog maar om Dirk beknopte aanwijzingen te geven over de juiste vliegkoers. Daarna verviel hij weer in stilzwijgen en in stilte legden ze de eenzame kilometers naar hun bestemming af.

Deze keer wist Dirk wat hij kon verwachten, en hij luisterde. De muziek van Lamiya-Bailis drong tot zijn oren door, een zwak geweeklaag op de wind, lang voor de stad zelf uit de bossen opdoemde om hen op te slokken. Buiten hun gepantserde toevlucht was er niets dan ruimte: de wirwar van de nachtelijke bossen onder hen en de lege, dunbesterde hemel boven hen. Toch spraken en klingelden de donkere tonen van de wanhoop hem toe en raakten hem zelfs hier.

Vikary hoorde de muziek ook. Hij wierp Dirk een blik toe. ‘Deze stad is nu precies geschikt voor ons, t’Larien.’

‘Nee,’ zei Dirk, te luid, omdat hij het niet wilde geloven.

‘Voor mij dan. Al mijn inspanningen zijn in rook opgegaan. De mensen die ik dacht te redden zijn niet langer veilig. De Braiths kunnen nu naar believen jacht op ze maken, korariel van IJzerjade of niet. Ik kan ze niet meer tegenhouden. Garse misschien wel, maar wat kan een man in zijn eentje beginnen? Misschien probeert hij het niet eens. Het was altijd mijn obsessie, nooit die van hem. Garse is ook verloren. Hij zal alleen naar Hoog Kavalaan teruggaan, denk ik, en alleen afdalen naar de vestigingen van IJzerjade, en de hoogbondsraad zal mij mijn namen ontnemen. Hij zal een mes moeten nemen om de gloeistenen uit hun zettingen te verwijderen en leeg ijzer om zijn arm moeten dragen. Want zijn teyn is dood.’

‘Op Hoog Kavalaan misschien,’ zei Dirk. ‘Maar je hebt ook op Avalon gewoond, weet je nog wel?’

‘Ja,’ zei Vikary. ‘Helaas, helaas.’

De muziek zwol aan en dreunde om hen heen. Beneden hen dook de Stad der Sirenen zelf op: de buitenste ring van torens als vleesloze handen in een verstarde doodsstrijd, de vale bruggen over donkere kanalen, de velden van flauw glanzend mos, de fluitende spitsen die omhoogstaken in de wind. Een bleke stad, een dode stad, een woud van stakerige botten.

Dirk cirkelde rond tot hij het gebouw vond waar Gwen hen naartoe had gebracht en maakte aanstalten om te landen. In de luchtsluis stonden de twee vervallen wagens nog steeds onaangeraakt, dik onder het stof. Ze kwamen Dirk voor als fragmenten van een andere, lang vergeten droom. Eens hadden ze om de een of andere reden belangrijk geleken; maar hijzelf, Gwen en de wereld waren toen allemaal anders geweest en nu kon hij zich moeilijk voor de geest halen wat het belang van deze metalen spoken destijds was geweest.

‘Je bent hier al eens geweest,’ zei Vikary. Dirk keek hem aan en knikte. ‘Ga jij dan vóór,’ beval de Kavalaar.

‘Ik weet niet...’

Maar Vikary was al opgestaan. Hij had Gwen voorzichtig opgetild van de plaats waar ze lag en droeg haar in zijn armen. Hij wachtte. ‘Ga voor,’ zei hij weer.

Dus leidde Dirk hem van de luchtsluis naar de hallen waar de grijswitte muurcomposities op de schemerduistere symfonie dansten en ze probeerden de ene deur na de andere totdat ze een kamer vonden die nog gemeubileerd was. Het bleek een suite te zijn: vier onderling verbonden kamers, allemaal kaal, met hoge plafonds en verre van schoon. De bedden — twee van de kamers waren slaapkamers — waren ronde uithollingen, diep in de vloer verzonken; de matrassen waren bekleed met naadloos, geolied leer dat vagelijk naar zure melk rook, een onaangenaam luchtje. Maar het waren tenminste bedden, zacht genoeg om op te rusten. Vikary legde Gwens roerloze lichaam er voorzichtig op neer. Toen ze makkelijk lag — ze zag er haast sereen uit — liet Jaan Dirk bij haar op de grond achter, met zijn benen onder zich gekruist, en ging weg om de luchtwagen die ze gestolen hadden te doorzoeken. Hij kwam al gauw terug met een deken voor Gwen en een veldfles.

‘Maar één slokje drinken,’ zei hij, terwijl hij het water aan Dirk gaf.

Dirk pakte de met stof beklede, metalen fles aan, schroefde de dop eraf en nam een enkel, klein slokje voor hij hem teruggaf. De vloeistof was lauwwarm en smaakte wat bitter, maar het deed zijn uitgedroogde keel goed.

Vikary bevochtigde een strook grijze stof en begon het gedroogde bloed van Gwens achterhoofd te verwijderen. Hij depte voorzichtig de bruine korst en bevochtigde daarvoor de doek steeds opnieuw, net zolang tot haar mooie, zwarte haar weer schoon was en als een glanzende waaier op de matras lag, glinsterend in het onrustige licht van de muurcomposities. Toen hij klaar was, verbond hij haar en keek naar Dirk. ‘Ik blijf waken,’ zei hij. ‘Ga naar de andere kamer om te slapen.’

‘We moeten praten,’ zei Dirk aarzelend.

‘Later. Niet nu. Ga slapen.’

Dirk kon daar weinig tegenin brengen; hij was doodop en zijn eigen hoofd bonsde nog steeds. Hij liep naar de andere kamer en liet zich als een blok op de zuur ruikende matras vallen.

Maar ondanks alle pijn kon hij de slaap niet makkelijk vatten. Misschien kwam het door het bonzen van zijn hoofd, of döor het onrustig bewegende licht dat over de muren gleed en dat hem zelfs door zijn gesloten oogleden heen hinderde. Maar het kwam vooral door de muziek. De muziek, die hem maar geen rust liet en nog luider leek te weerkaatsen als hij zijn ogen sloot, alsof hij haar daarmee in zijn schedel gevangen hield: ijle hoge tonen, gejammer en gefluit en nog steeds dat eeuwigdurende gedreun van die eenzame trom.

Koortsdromen achtervolgden hem die eindeloze nacht; intense surrealistische visioenen, brandend van angst. Driemaal schrok hij wakker uit zijn onrustige slaap en ging hij rechtop zitten — bevend, klam van het zweet — om opnieuw met het lied van LamiyaBailis geconfronteerd te worden, terwijl hij nooit precies wist waardoor hij wakker was geschrokken. Een keer meende hij bij het wakker worden stemmen te horen in de andere kamer. Een andere keer was hij er bijna zeker van dat hij Jaan Vikary tegen de verste muur geleund naar zich zag zitten kijken. Geen van beiden spraken ze, en het duurde bijna een uur voor Dirk weer in slaap viel, maar alleen om weer te ontwaken in een lege, galmende kamer vol bewegend licht. Even vroeg hij zich af of ze hem hier aan zijn lot hadden overgelaten; hoe meer hij daarover nadacht, hoe banger hij werd en hoe erger hij begon te trillen. Maar door de een of andere oorzaak was hij niet in staat om op te staan en naar de aangrenzende slaapkamer te lopen om te kijken of het zo was. In plaats daarvan sloot hij zijn ogen en probeerde krampachtig alles te vergeten.

En toen was het ochtend. De Dikke Duivel stond al halverwege de hemel en een koortsachtig licht, even rood en kil als Dirks nachtmerries, stroomde door een groot raam van gebrandschilderd glas (grotendeels helder in het midden, maar rondom versierd met een ingewikkeld patroon van somber roodbruin en vaal grijs) en scheen op zijn gezicht. Hij draaide het de rug toe en probeerde te gaan zitten, en Jaan Vikary kwam tevoorschijn en bood hem de veldfles aan.

Dirk nam verscheidene diepe teugen; hij verslikte zich bijna in het koude water en liet wat over zijn droge, gebarsten lippen en langs zijn kin lopen. De veldfles was vol geweest toen Jaan hem die aanreikte; halfleeg gaf hij de fles terug. ‘Je hebt water gevonden,’ zei hij.

Vikary schroefde de dop er weer op en knikte. ‘De pompstations zijn al jaren geleden gesloten, dus in de torens van Kryne Lamiya is geen vers water. Maar de kanalen stromen nog. Ik ben vannacht naar beneden geweest, terwijl jij en Gwen sliepen.’

Dirk kwam wat stuntelig overeind en Vikary stak hem een hand toe om hem uit het verzonken bed te helpen. ‘Is Gwen...?’

‘Vroeg in de nacht is ze weer bij bewustzijn gekomen. We hebben gepraat en ik vertelde haar wat ik heb gedaan. Ik denk dat ze er snel boven op zal komen.’

‘Kan ik met haar spreken?’

‘Ze rust nu en slaapt weer normaal. Later zal ze vast wel met je willen praten, maar ik denk dat je haar op dit moment niet moet wekken. Gisteravond probeerde ze te gaan zitten, maar ze werd erg duizelig en ten slotte misselijk.’

Dirk knikte. ‘Ik snap het. Hoe is het met jou? Heb jij nog wat geslapen?’ Terwijl hij sprak keek hij de kamer rond. De sombere muziek leek om de een of andere reden minder doordringend. Ze klonk nog wel, klagend en jammerend, en de lucht van Kryne Lamiya was er geheel van doortrokken; maar het geluid drong zwakker tot zijn oren door en leek van verder weg te komen, dus misschien begon hij er eindelijk aan te wennen en niet bewust meer te luisteren. De lichtcomposities waren net als de gloeistenen van Larteyn, verbleekt en uitgedoofd toen er gewoon zonlicht op viel; de muren waren nu grijs en leeg. Wat er aan meubels was — een paar ongemakkelijk uitziende stoelen — leek uit de wanden en de vloeren te groeien; merkwaardig gedraaide uitsteeksels, qua kleur en tint dermate in overeenstemming met de kamer dat ze bijna onzichtbaar waren.

‘Ik heb genoeg geslapen,’ zei Vikary. ‘Dat is niet belangrijk. Ik heb over onze situatie nagedacht.’ Hij gebaarde. ‘Kom.’

Ze liepen door een andere kamer, een lege eetkamer, naar een van de vele balkons die uitzicht boden op de stad van Schemerduister. Overdag was Kryne Lamiya anders, minder ontmoedigend; zelfs het fletse zonlicht van Worlorn was genoeg om op het snelstromende water van de kanalen een glinstering teweeg te brengen, en in het gedempte daglicht straalden de bleke torens niet meer zo’n grafsfeer uit.

Dirk voelde zich slap en had grote honger, maar zijn hoofdpijn was over en de frisse wind in zijn gezicht deed hem goed. Hij streek zijn haar — vol klitten en hopeloos smerig — uit zijn ogen en wachtte tot Jaan iets zou zeggen.

‘Ik heb hier vannacht staan kijken,’ zei Vikary met zijn ellebogen op de koude balustrade, terwijl zijn ogen de horizon afzochten. ‘Ze zijn naar ons op zoek, t’Larien. Twee keer heb ik lucht-wagens boven de stad waargenomen. De eerste keer was het niet meer dan een lichtje, hoog en veraf, dus misschien vergiste ik me. Maar de tweede keer kon het niet missen. De wagen met de wolfskop van Chell vloog laag boven de kanalen, voorzien van een soort zoeklicht. Hij kwam hier rakelings voorbij. Er zat een hond in de wagen. Ik hoorde hem huilen, door het dolle heen vanwege de naargeestige muziek.’

‘Ze hebben ons niet gevonden,’ zei Dirk.

‘Dat is waar,’ antwoordde Vikary. ‘Ik denk dat we hier voor een tijdje veilig genoeg zitten. Tenzij — ik ben er niet zeker van hoe ze jullie in Uitdaging hebben gevonden, en dat beangstigt me. Als ze erachter komen dat we in Kryne Lamiya zijn en de stad met hun honden gaan uitkammen, verkeren we in groot gevaar. We hebben nu geen neutralisatiegeur bij ons.’ Hij keek Dirk aan. ‘Weet jij hoe ze wisten waar jullie heen waren gevlucht? Heb je enig idee?’

‘Nee,’ zei Dirk. ‘Niemand wist het. We zijn beslist niet gevolgd. Misschien was het maar een gok. Tenslotte was het de meest voor de hand liggende keus. Het leven in Uitdaging was comfortabeler dan in een van de andere steden. Makkelijker. Dat weet je.’

‘Ja, dat weet ik. Maar toch wijs ik je theorie van de hand, t’Larien. Garse en ik hebben dit probleem ook doorgepraat toen je ons bij het doodsvierkant te schande maakte en in de steek liet. Uitdaging lag als keus het meest voor de hand en was daarom het minst logisch, dachten wij. Het leek waarschijnlijker dat jullie naar Moscel zouden gaan om daar te leven van de vis die jullie konden vangen, of dat Gwen voor jullie tweeën eten zou zoeken in de wildernis die ze zo goed kent. Garse opperde zelfs dat jullie de luchtwagen gewoon verstopt en een onderkomen gezocht hadden in een ander gedeelte van Larteyn zelf, zodat je ons kon uitlachen als we de hele planeet naar jullie gingen afzoeken.’

Dirk werd onrustig. ‘Ja. Nou ja, onze keus was nogal stom, denk ik.’

‘Nee, t’Larien, dat zei ik niet. De enige foute keus, zou denk ik geweest zijn om naar de Stad in de Sterrenloze Poel te vluchten, waarvan bekend was dat er veel Braiths waren. Uitdaging was een vernuftige keuze, of dat nu jullie opzet was of niet. Het leek zo verkeerd dat het in feite de goede keuze was. Begrijp je het? Ik zie niet in hoe de Braiths jullie gevonden zouden hebben door logisch nadenken.’

‘Kan zijn,’ zei Dirk. Hij dacht een ogenblik na. ‘Ik herinner me dat we hun aanwezigheid voor het eerst merkten toen Bretan tegen ons sprak. Hij — nou ja, hij was duidelijk geen theorie aan het uittesten. Hij wist op de een of andere manier dat we daar waren.’

‘Toch heb je geen idee hóe hij dat wist?’

‘Nee. Geen flauw idee.’

‘Dan zullen we met de angst moeten leven dat ze ons hier ook kunnen vinden. Anders zijn we veilig, tenzij de Braiths hun wonder kunnen herhalen.

Maar bedenk wel dat onze situatie verre van gemakkelijk is. We hebben onderdak en net zoveel water als we maar willen, maar zo goed als niets te eten. Ons definitieve vertrek — we moeten naar de ruimtehaven gaan en Worlorn zo snel mogelijk verlaten, ben ik tot de conclusie gekomen — ons definitieve vertrek zal heel lastig worden. De Braiths zullen daar op voorbereid zijn. We hebben mijn laserpistool en twee jachtlasers die ik in de luchtwagen heb gevonden. Plus het voertuig zelf, bewapend en goed gepantserd, waarschijnlijk het eigendom van Roseph hoog-Braith Kelcek...’

‘Een van de afgedankte luchtwagens in de luchtsluis functioneert nog zo’n beetje,’ onderbrak Dirk hem.

‘Dan hebben we dus zonodig de beschikking over twee luchtwagens,’ zei Vikary. ‘Wij drieën hebben minstens acht nog levende Braiths tegenover ons, waarschijnlijk negen. Ik ben er niet zeker van hoe ernstig ik Lorimaar Arkellor heb verwond. Misschien heb ik hem gedood, hoewel ik geneigd ben dat te betwijfelen. De Braiths zijn waarschijnlijk in staat acht wagens tegelijk in de lucht te brengen als ze dat willen, hoewel het meer de gewoonte is om samen te vliegen, teyn-en-teyn. Iedere wagen is bewapend. Ze hebben voorraden, energie, voedsel. Ze zijn veruit in de meerderheid. Mogelijk zullen ze, omdat ik nu een bondloze duelbreker ben, Kirak Roodstraal Cavis en de twee jagers van de Shanagate-maatschappij ertoe overhalen zich bij hen aan te sluiten om mij te achterhalen. En tenslotte is Garse Janacek er nog.’

‘Garse?’

‘Ik hoop... ik bid... dat hij de gloeistenen uit zijn armband zal halen en naar Hoog Kavalaan zal terugkeren. Hij zal zich schamen, zo alleen en met dood ijzer om zijn pols. Geen makkelijk lot, t’Larien. Ik heb hem te schande gemaakt, hem en Ijzer jade. Het spijt me dat ik hem zoveel pijn doe, maar toch hoop ik dat het zo zal gaan. Want er is een andere mogelijkheid, weet je.’

‘Een andere...?’

‘Hij zal misschien jacht op ons maken. Hij kan Worlorn niet verlaten voordat er een schip komt. Dat zal nog even duren. Ik weet niet wat hij zal doen.’

‘Hij zal de Braiths toch zeker niet helpen? Dat zijn zijn vijanden, jij bent zijn teyn en Gwen zijn cro-betheyn. Misschien dat hij mij wil doden, daar twijfel ik niet aan, maar...’

‘Garse is meer Kavalaar dan ik, t’Larien. Dat is hij altijd geweest. En nu meer dan ooit, omdat ik helemaal geen Kavalaar meer ben na wat ik heb gedaan. De oude gebruiken eisen van iemands teyn niet minder dan van enig ander dat hij een duelbreker doodt. Dat is een gebruik waaraan alleen de heel sterken zich kunnen houden. De band van ijzer-en-vuur is voor de meesten te nauw, dus ze blijven eenzaam achter om te rouwen. Maar Garse Janacek is een sterke man, in veel opzichten sterker dan ik. Ik weet het niet, ik weet het niet.’

‘En als hij inderdaad achter ons aan komt?’

Vikary sprak heel kalm. ‘Ik zal geen wapen opheffen tegen Garse. Hij is mijn teyn, of ik nu de zijne ben of niet, ik heb hem al genoeg kwaad berokkend, ik heb hem in de steek gelaten, hem beschaamd doen staan. Toen hij nog maar net volwassen was, heeft hij om mij een pijnlijk litteken opgelopen. Eens, toen we allebei jonger waren, nam een oudere man aanstoot aan een van zijn grappen en eiste genoegdoening. De keuze viel op een schiet-gevecht en wij vochten teyn-aan-teyn. In mijn lang niet oneindige wijsheid wist ik Garse ervan te overtuigen dat onze eer gered zou zijn als wij in de lucht schoten. Dat deden we, tot onze spijt. De anderen besloten Garse een lesje in humor te geven. Tot mijn schande werd ik niet geraakt, terwijl hij misvormd werd door mijn dwaasheid.

Toch heeft hij mij nooit verwijten gemaakt. De eerste keer dat ik bij hem kwam na het duel, toen hij nog van zijn verwondingen herstelde, zei hij tegen mij: ‘Je had gelijk, Jaantony, ze wilden inderdaad in de lucht schieten. Jammer dat ze gemist-hébben.’ Vikary lachte, maar Dirk keek naar hem en zag dat zijn ogen vol tranen stonden en zijn mond verbeten was. Toch huilde hij niet; met een geweldige wilskracht belette hij zijn tranen om te vallen.

Abrupt draaide Jaan zich om en liep weer naar binnen. Dirk bleef alleen op het balkon achter, samen met de wind, de witte schemerstad en de muziek van Lamiya-Bailis. Heel in de verte staken de bleke handen omhoog om de oprukkende wildernis te stuiten. Dirk bestudeerde ze aandachtig, terwijl hij nadacht over Vikary’s woorden.

Minuten later kwam de Kavalaar terug. Zijn ogen waren droog en zijn gezicht stond onbewogen. ‘Het spijt mij,’ begon hij.

‘Het is niet nodig om...’

‘We moeten onder ogen zien waar het op staat, t’Larien. Of Garse nu jacht op ons maakt of niet, we zijn enorm in het nadeel. Mochten we gedwongen zijn om te vechten dan hebben we wapens, maar niemand om ze te bedienen. Gwen is een goed schutter en dapper genoeg, maar ze is gewond en nog niet sterk genoeg. En jij... kan ik je vertrouwen? Ik vraag het je ronduit. Ik heb je eens vertrouwd, maar toen heb je me verraden.’

‘Hoe kan ik daar antwoord op geven?’ zei Dirk. ‘Wat ik ook beloof, je hoeft er niets van te geloven. Maar bedenk wel dat de Braiths mij ook willen doden. En Gwen net zo goed. Of denk je dat ik haar even makkelijk zou verraden als...’ Hij stopte, ontzet over zijn eigen woorden.

‘...even gemakkelijk als je mij verraden hebt,’ maakte Vikary de zin voor hem af met een cynische glimlach. ‘Je bent nogal bot. Nee, t’Larien, ik geloof niet dat je Gwen zou verraden. Maar ik had ook niet verwacht dat je ons tweeën in de steek zou laten nadat we je keth hadden genoemd en jij die naam had geaccepteerd. Zonder jou zouden we nooit geduelleerd hebben.’

Dirk knikte. ‘Misschien heb ik een misstap begaan. Ik weet het niet. Maar ik zou zeker zijn omgekomen als ik mijn woord tegenover jou gehouden had.’

‘Gestorven met ere, als een keth van IJzerjade.’

Dirk glimlachte. ‘Gwen trok me meer aan dan de dood. Dat begrijp je toch zeker wel, zou ik denken.’

‘Inderdaad. Ze staat tenslotte nog steeds tussen ons. Daar moet je de waarheid van onder ogen zien. Vroeg of laat zal ze kiezen.’

‘Ze heeft gekozen, Jaan, toen ze met mij wegging. Dat moet jij onder ogen- zien.’ Dirk zei het vlug, en koppig; hij vroeg zich af in hoeverre hij het zelf geloofde.

‘Ze heeft het jade-en-zilver niet afgelegd,’ antwoordde Vikary. Hij maakte een ongeduldig gebaar. ‘Dat doet er nu niet toe. Ik vertrouw je, voorlopig.’

‘Goed. Wat wil je dat ik doe?’

‘Iemand moet naar Larteyn vliegen.’

Dirk fronste zijn wenkbrauwen. ‘Waarom probeer je mij altijd tot zelfmoord over te halen, Jaan?’

‘Ik zei niet dat jij die vlucht moest maken, t’Larien,’ antwoordde Vikary. ‘Ik zal zelf gaan. Het zal gevaarlijk zijn, ja, maar het moet gebeuren.’

‘Waarom?’

‘De Kimdissi.’

‘Ruark?’ Dirk was zijn vroegere gastheer en medesamenzweerder bijna vergeten.

Vikary knikte. ‘Hij is een vriend voor Gwen geweest sinds onze tijd op Avalon. Hoewel hij mij nooit heeft gemogen en ik hem ook niet, kan ik hem niet helemaal in de steek laten. De Braiths...’

‘Ik begrijp het. Maar hoe wil je hem bereiken?’

‘Als ik veilig in Larteyn aangeland ben, kan ik hem via het beeldscherm oproepen. Dat hoop ik althans.’ Hij haalde vagelijk berustend zijn schouders op.

‘En ik?’

‘Blijf hier bij Gwen. Zorg voor haar, waak over haar. Ik zal een van Rosephs lasergeweren voor je achterlaten. Als ze voldoende hersteld is, laat Gwen het dan gebruiken. Ze is er waarschijnlijk bedrevener in dan jij. Afgesproken?’

‘Afgesproken. Het klinkt niet erg moeilijk.’

‘Nee,’ zei Vikary. ‘Ik verwacht dat je hier veilig verborgen zult blijven, dat ik terug zal komen met de Kimdissi en jullie hier zal aantreffen zoals ik je heb achtergelaten. Mocht het nodig zijn dat jullie vluchten, dan heb je die andere luchtwagen bij de hand. Er is hier dichtbij een grot waar Gwen vanaf weet. Zij kan je de weg wijzen. Ga naar die grot als je Kryne Lamiya moet verlaten.’

‘Maar wat moet ik doen als je niet terugkomt? Die mogelijkheid bestaat, nietwaar?’

‘In dat geval zul je op jezelf aangewezen zijn, net zoals je dat was toen je uit Larteyn vluchtte. Je had toen ook plannen. Voer die uit, als je kunt.’ Hij glimlachte vreugdeloos. ‘Maar ik verwacht wel terug te komen. Denk daaraan, t’Larien. Vergeet dat niet.’

Er lag een scherpe, stalen ondertoon in Vikary’s stem, een echo van een andere conversatie, in dezelfde schrale wind. Met schrikbarende duidelijkheid kwamen Jaans eerdere woorden bij Dirk boven: Maar ik besta. Vergeet dat niet... We zijn hier niet op Avalon, t’Larien, en vandaag is vroeger niet. Dit is een stervende Festivalwereld, een wereld zonder vaste regels, dus moet ieder van ons zich nauwlettend houden aan de gedragscode die hij zelf meebrengt. Maar Jaan Vikary, ging het wild door Dirks hoofd, had twee codes meegenomen, toen hij naar Worlorn ging.

Terwijl Dirk er zelf niet een had meegebracht, behalve zijn liefde voor Gwen Delvano.

Gwen sliep nog steeds toen de twee mannen het balkon verlieten. Zonder haar te storen liepen ze samen naar de landingsbaan. Vikary had de luchtwagen grondig leeggehaald. Roseph en zijn teyn hadden blijkbaar plannen gemaakt voor een kort verblijf in de wildernis toen de hel was losgebarsten. Het kwam ongelukkig uit, dacht Dirk, dat ze zich niet op een langere reis hadden voorbereid.

Nu had Vikary aan voedsel uitsluitend vier harde proteïnerepen gevonden, met daarnaast de twee jachtgeweren en wat kleren die over de banken waren geslingerd. Dirk at onmiddellijk een van de repen op — hij was uitgehongerd — en stak de andere drie in de zak van de zware jas die hij uitkoos. Het kledingstuk hing enigszins los om hem heen, maar paste niet al te slecht; Rosephs teyn had ongeveer dezelfde maat als Dirk. En het was warm. — dik leer, donkerpaars geverfd, met een kraag, manchetten, en gevoerd met vuil geworden, wit bont. Beide mouwen van de jas waren met ingewikkelde, in elkaar gedraaide patronen beschilderd; de rechter was rood met zwart, de linker zilver met groen. Hij vond ook een kleinere, soortgelijke jas (zonder twijfel van Roseph) en die nam Dirk in beslag voor Gwen.

Vikary haalde de twee lasergeweren eruit, lange pijpen van gitzwart plastic, de handvatten versierd met witte, dreigende wolven. De eerste gespte hij om zijn eigen schouders; de tweede gaf hij aan Dirk, waarna hij hem in het kort uitlegde hoe het gebruikt moest worden. Het geweer was heel licht en een beetje geolied. Dirk hield het onhandig met zijn ene hand vast.

Ze namen kort en nogal formeel afscheid. Toen stapte Vikary in de grote luchtwagen van de Braiths, steeg van de vloer op en schoot op de lege hemel af. Dikke wolken stof dwarrelden omhoog toen hij vertrok en Dirk maakte dat hij wegkwam, één hand voor zijn mond en de andere aan het geweer.

Toen hij terug was in de suite, werd Gwen juist wakker. ‘Jaan?’ vroeg ze, terwijl ze haar hoofd van de leren matras optilde om te zien wie er binnen was gekomen. Ze kreunde, ging weer vlug liggen en begon met beide handen haar slapen te masseren. ‘Mijn hoofd,’ zei ze op een klaaglijke fluistertoon.

Dirk zette het geweer tegen de muur, vlak achter de deur en ging naast het verzonken bed zitten. ‘Jaan is net weg,’ zei hij. ‘Hij vliegt terug naar Larteyn om Ruark op te halen.’

Gwens enige antwoord was een nieuw gekreun.

‘Kan ik iets voor je halen?’ vroeg Dirk. ‘Water? Eten? We hebben wat van deze dingen.’ Hij haalde de proteïnerepen uit zijn jaszak en liet ze haar zien.

Gwen wierp er een vluchtige blik op en trok een vies gezicht. ‘Nee,’ zei ze. ‘Doe ze weg. Zoveel honger heb ik niet.’

‘Maar je moet wat eten.’

‘Heb ik gedaan,’ zei ze. ‘Vannacht. Jaan heeft een paar van die repen in water fijngeknepen en er een soort pasta van gemaakt.’ Ze haalde haar handen weg van haar slapen en ging op haar zij liggen om hem aan te kijken. ‘Ik kon het niet goed binnen houden,’ zei ze. ‘Ik voel me nog niet zo best.’

‘Dat dacht ik al,’ zei Dirk. ‘Na wat er gebeurd is, kun je niet verwachten dat je je lekker voelt. Je hebt vermoedelijk een hersenschudding, en je mag blij zijn dat je nog leeft.’

‘Jaan heeft het me verteld,’ zei ze een tikje scherp. ‘Ook de rest — wat hij met Myrik heeft gedaan.’ Ze keek zorgelijk. ‘Ik dacht dat ik hem toch vrij goed geraakt had toen we vielen. Je hebt het gezien, hè? Ik had het gevoel dat ik zijn kaak had gebroken, zijn kaak of mijn vingers, maar hij merkte het niet eens.’

‘Nee,’ zei Dirk.

‘Vertel me wat — je weet wel, wat er daarna is gebeurd. Jaan heeft het in grote lijnen verteld, maar ik wil het precies weten.’ Haar stem was vermoeid en het was te merken dat ze pijn had, maar weigeren was onmogelijk.

Dus vertelde Dirk haar alles.

‘Richtte hij zijn geweer op Garse?’ vroeg ze toen hij bij dat deel van het verhaal was. Dirk knikte en ze deed er het zwijgen weer toe.

Toen hij uitgepraat was, werd Gwen heel stil. Even gingen haar ogen dicht, toen gingen ze weer open, waarna ze ze sloot om ze niet meer te openen. Ze lag stil op haar zij, opgerold tot een soort bal, haar handen in kleine vuisten onder haar kin gebald. Terwijl hij naar haar keek werden zijn ogen naar haar linkeronderarm getrokken, naar de kille waarschuwing van het jade-en-zilver dat ze nog steeds droeg.

‘Gwen,’ zei hij zacht. Ze deed haar ogen weer open — heel even maar — en schudde heftig haar hoofd, in een zwijgende kreet. ‘Nee/’

Hé,’ zei hij, maar toen had ze haar ogen alweer stevig dichtgedaan, in zichzelf teruggetrokken en Dirk was alleen met haar armband en zijn angstgevoelens.

De kamer baadde in het zonlicht, of wat hier op Worlorn voor zonlicht doorging; de kleuren van de zonsondergang zoals die hier op het hoogtepunt van de dag te zien waren, vielen schuin door het raam naar binnen en stofdeeltjes dreven langzaam door de brede lichtbundel. Het licht viel zo dat het maar één kant van de matras bescheen; Gwen lag half in het licht en half in de schaduw.

Dirk — hij zei niets meer tegen haar en keek ook niet naar haar — betrapte zich erop dat hij de patronen bestudeerde die het licht op de vloer tekende.

In het midden van de kamer was alles warm en rood en daar dansten de stofdeeltjes. Ze dreven er binnen vanuit de schaduw en werden eventjes rood, eventjes goudkleurig, met kleine schaduwen, totdat ze weer wegdreven uit het licht en verdwenen waren. Hij stak zijn hand omhoog en hield dat een tijdlang vol. Minuten? Uren? De hand werd steeds warmer; er dwarrelde stof omheen; schaduwen glipten als water door zijn vingers als hij verkrampte of zijn hand bewoog; de zon was vriendelijk en gezellig. Maar plotseling drong het tot hem door dat de bewegingen van zijn hand, evenals het eindeloze dwarrelen van de stofdeeltjes, geen enkele zin hadden, geen enkel patroon en geen enkele betekenis. Het was de muziek die hem dat duidelijk maakte; de muziek van Lamiya-Bailis.

Hij trok zijn hand terug en fronste zijn voorhoofd.

Rondom het grote middelpunt van licht en leven, was een smalle, gedraaide rand van zwart en bloedrood gebrandschilderd glas, daar waar de zon door de omlijsting van de ruit scheen. Of probeerde erdoorheen te schijnen. Het was maar een smalle rand, maar hij omsloot het gebied van het dwarrelende stof aan alle kanten.

Daarachter lagen zwarte hoeken, die delen van de kamer die door de Naaf en de Trojaanse zonnen nooit werden bereikt, waar dikke demonen en Dirks angstbeelden duister ineengedoken zaten, voor eeuwig afgeschermd tegen een nauwkeuriger onderzoek.

Glimlachend en langs zijn kin strijkend — stoppels bedekten zijn wangen en kaken, die nu begonnen te jeuken — bestudeerde Dirk die hoeken en liet de muziek van Schemerduister weer in zijn ziel toe. Hoe het hem ooit was gelukt die muziek naar de achtergrond te laten verdwijnen wist hij niet, maar nu waren de klanken terug en omringden hem aan alle kanten.

De toren waarin ze zich bevonden — hun thuis — liet zijn lange, lage klank horen. Van jaren of eeuwen geleden antwoordde een koor met het schelle geweeklaag van weduwen. Hij hoorde een huiverend pulseren, het krijsen van verlaten baby’s en het glibberige, glijdende geluid van messen die door warm vlees sneden. En de trom. Hoe kon de wind op een trom slaan, vroeg hij zich af. Hij wist het niet. Misschien was het ook wel iets anders. Maar het klonk als een trom. Zo vreselijk ver weg en zo ontzaglijk eenzaam.

Zo afschuwelijk, eindeloos eenzaam.

De nevels en de schaduwen trokken zich terug in de verste, donkerste hoeken van hun kamer en begonnen toen op te trekken. Dirk zag een tafel en een lage stoel die uit de wanden en de vloer schenen te groeien als vreemdsoortige plastic groenten. Hij vroeg zich een ogenblik af bij welk licht hij ze zag; de zon was wat opgeschoven en er sijpelde alleen nog een smal straaltje licht door het raam, tot dat ten slotte ook werd afgeknepen en de wereld weer grauw werd.

Toen de zon weg was, zo merkte hij, danste het stof niet meer. Nee. Helemaal niet. Hij voelde in de lucht om er zeker van te zijn; er was geen stof meer, geen warmte, geen zonlicht. Hij knikte wijs. Het kwam hem voor alsof hij een belangwekkende waarheid had ontdekt.

In de wanden roerden zich gedempte lichten, spoken die ontwaakten voor de volgende nacht. Fantomen en de lege omhulsels van oude dromen. Ze waren allemaal grauw en wit; kleur was voor de levenden en hoorde hier niet thuis.

De spoken begonnen te bewegen; ze zaten opgesloten in de wanden; zo nu en dan meende Dirk te zien hoe er eentje zijn bezeten dans staakte om hulpeloos en zonder hoop op de glazen wanden te kloppen die hem uit de kamer weerden. Spookhanden die maar bleven kloppen, zonder dat de kamer ervan trilde. Stilte maakte er deel van uit; dat was wat die fantomen waren, allemaal even ijl, en al probeerden ze te kloppen, ze moesten tenslotte weer verder gaan met dansen.

Die dans — de danse macabre — vormeloze contouren — o, maar mooi dat het was! Bewegend, duikend, kronkelend. Muren van grauwe vlammen. Deze dansers waren zoveel beter dan de stofdeeltjes; ze dansten volgens een patroon en ze werden begeleid door de muziek van de Sirenenstad.

Verlatenheid. Leegte. Verval. Een enkele trom, waarop traag werd geslagen. Alleen. Alleen. Alleen. Niets had enige zin.

‘Dirk!’

Het was de stem van Gwen. Hij schudde zijn hoofd, wendde zijn blik af van de wanden en keek naar de plaats waar zij in het donker lag. Het was nacht. Nacht. Ongemerkt was de dag voorbijgegaan.

Gwen — ze had niet geslapen — keek naar hem op. ‘Het spijt me,’ zei ze. Ze wilde hem iets duidelijk maken. Maar hij wist het al, maakte het op uit haar zwijgen, wist het dankzij... misschien dankzij de trom. Dankzij Kryne Lamiya.

Hij glimlachte. ‘Je was het niet vergeten, hè? Het was geen kwestie van vergeten. Er was een reden waarom je hem omhield, die...’ Hij wees.

‘Ja,’ zei ze. Ze zat nu rechtop in het bed, de deken viel tot op haar middel. Jaan had de voorkant van haar jasje losgemaakt, zodat het los om haar heen hing en de zachte welvingen van haar borsten zichtbaar waren. In het onrustige licht leek haar huid bleek en grijs. Dirk voelde geen opwinding. Haar hand ging naar het jade-en-zilver. Ze raakte het aan, streelde het en zuchtte. ‘Ik had nooit gedacht... Ik weet het niet. Ik heb gezegd wat ik te zeggen had, Dirk. Bretan Braith zou je gedood hebben.’

‘Misschien zou dat beter geweest zijn,’ antwoordde hij. Niet verbitterd, maar op een verdwaasde, lichtelijk verbijsterde manier. ‘Het is dus nooit je bedoeling geweest hem te verlaten?’

‘Ik weet het niet. Hoe weet ik nou wat ik bedoelde? Ik wilde het proberen, Dirk, werkelijk. Toch heb ik er nooit echt in geloofd. Dat heb ik je verteld. Ik was eerlijk. Dit is Avalon niet, en wij zijn veranderd. Ik ben jouw Jenny niet. Dat ben ik nooit geweest en nu minder dan ooit.’

‘Ja,’ zei hij met een hoofdknik. ‘Ik herinner me hoe je stuurde. De manier waarop je de knuppel vasthield. Je gezicht. Je ogen. Je hebt ogen van jade, Gwen. Ogen van jade en een zilveren glimlach. Je beangstigt me.’ Hij wendde zijn blik van haar af en keek weer naar de wanden. De lichtcomposities bewogen in chaotische patronen op de maat van de schrale, wilde muziek. Om de een of andere reden waren de spoken verdwenen. Hij had zijn ogen er maar kort van afgewend, toch waren ze allemaal opgelost en verdwenen. Zoals al zijn oude dromen, dacht hij.

‘Ogen van jade?’ vroeg Gwen.

‘Net als Garse.’

‘Garse heeft blauwe ogen,’ zei ze.

‘Maar toch. Net als Garse.’

Ze grinnikte en kreunde. ‘Het doet pijn als ik lach,’ zei ze. ‘Maar ik vind het grappig. Ik net als Garse. Geen wonder dat Jaan...’

‘Ga je naar hem terug?’

‘Misschien. Dat weet ik nog niet. Het zou heel moeilijk zijn hem nu te verlaten. Begrijp je dat? Hij heeft tenslotte voor mij gekozen. Toen hij zijn laser op Garse richtte. Na dat alles, nu hij zich tegen zijn teyn, zijn vestiging en zijn wereld heeft gekeerd, kan ik niet zomaar... snap je? Maar ik ga niet naar hem terug als zijn betheyn, nooit. Het zal meer moeten inhouden dan jade-en-zilver.’

Dirk voelde zich leeg. Hij haalde zijn schouders op. ‘En ik dan?’

‘Je weet dat het niet ging. Dat moet wel. Dat moet je hebben gevoeld. Je bent in wezen nooit opgehouden mij Jenny te noemen.’

Hij lachte. ‘Is dat zo? Misschien niet. Misschien niet.’

‘Nooit,’ zei ze. Ze wreef over haar hoofd. ‘Ik voel me nu wat beter,’ zei ze. ‘Heb je die proteïnerepen nog?’

Dirk haalde er een uit zijn zak en wierp haar die toe. Ze ving hem op met haar linkerhand, glimlachte naar hem, haalde de wikkel eraf en begon te eten.

Hij stond plotseling op, zijn handen diep in de zakken van zijn jas, en liep naar het hoge raam. De toppen van de spierwitte torens waren nog bleekrood verlicht; misschien waren het Helleoog en zijn omringende zonnen nog niet helemaal van de westelijke hemel verdwenen. Maar beneden op straat zoog de stad Schemerduister het donker al op. De kanalen waren zwarte linten en het landschap was doordrenkt van de dofpaarse gloed van fosforescerend mos. In die zachte glans ving Dirk een glimp op van zijn eenzame schipper, zoals hij die al eens eerder op diezelfde donkere wateren had opgevangen. Zoals altijd leunde de man op zijn vaarboom en liet hij zich door de stroom meevoeren, en hij kwam dichter en dichter bij, moeiteloos en onverbiddelijk. Dirk glimlachte. ‘Welkom,’ mompelde hij, ‘welkom.’

‘Dirk?’ Gwen was klaar met eten. Ze was bezig haar jumpsuit weer te sluiten, omlijst door hit troebele licht. Achter haar wekten grijswitte dansers de wanden tot leven. Dirk hoorde trommels en fluisteringen en beloften. En hij wist dat die laatstgenoemde leugens waren.

‘Eén vraag, Gwen,’ zei hij dringend.

Ze staarde hem aan.

‘Waarom heb je mij teruggeroepen?’ zei hij. ‘Waarom? Als je dacht dat alles tussen ons voorbij was, waarom kon je me dan niet met rust laten?’

Haar gezicht was bleek en uitdrukkingsloos. ‘Jou teruggeroepen?’

‘Dat weet je best,’ zei hij. ‘Het fluisterjuweel.’

‘Ja,’ zei ze onzeker. ‘Het is terug in Larteyn.’

‘Natuurlijk is het dat,’ zei hij. ‘In mijn bagage. Jij hebt het me gestuurd.’

‘Nee,’ zei ze, ‘Nee.’

‘Je wachtte me op.’

‘Je had bericht vanaf je schip gestuurd. Ik heb nooit... Geloof me, dat was de eerste keer dat ik van je komst hoorde. Ik wist niet wat ik ervan denken moest. Ik dacht dat je mij dat nog wel zou vertellen, daarom heb ik nooit aangedrongen.’

Dirk zei iets, maar de toren stootte juist zijn lage jammerkreet uit en ontnam hem zijn antwoord. Hij schudde zijn hoofd. ‘Heb je me dan niet geroepen?’

‘Nee.’

‘Maar ik heb het fluisterjuweel gekregen. Op Braque. Hetzelfde. Gegraveerd door de esper. Zoiets kun je niet namaken.’ Er schoot hem nog iets anders te binnen. ‘En Arkin zei...’

‘Ja,’ zei ze. Ze beet op haar lip. ‘Ik begrijp het niet. Hij moet het gestuurd hebben. Maar hij was mijn vriend. Ik had iemand nodig met wie ik kon praten. Ik begrijp het niet.’ Ze begon te jammeren.

‘Je hoofd?’ vroeg Dirk meteen.

‘Nee,’ zei ze. ‘Nee.’

Hij keek haar aan. ‘Heeft Arkin het gestuurd?’

‘Ja. Hij was de enige die ervan wist. Dat moest wel. Wij hebben elkaar op Avalon ontmoet, vlak nadat jij en ik... je weet wel. Arkin heeft me geholpen. Het was een moeilijke tijd. Hij was erbij, toen jij je juweel aan Jenny stuurde. Ik huilde. Ik vertelde hem erover en we praatten. Zelfs later, nadat ik Jaan ontmoet had, bleven Arkin en ik goede vrienden. Hij was als een broer voor mij!’

‘Een broer,’ herhaalde Dirk. ‘Waarom zou...’

Ik wéét het niet!’

Dirk dacht even na: ‘Toen je me afhaalde van de ruimtehaven, was Arkin bij je. Had je hem gevraagd om mee te gaan? Ik rekende erop dat je alleen zou zijn, herinner ik me.’

‘Het was zijn idee,’ zei ze. ‘Nou ja, ik had hem gezegd dat ik zenuwachtig was. Omdat ik jou weer zou zien. Hij... hij bood aan om mee te gaan om mij moreel te steunen. En hij zei dat hij jou ook graag wilde ontmoeten. Snap je wel. Na alles wat ik hem op Avalon over ons had verteld.’

‘En die dag dat jullie de wildernis in waren getrokken, je weet wel, toen ik ruzie kreeg met Garse en daarna met Bretan... wat was er toen aan de hand?’

‘Arkin zei... een schildluizenmigratie. Dat bleek het niet te zijn, maar we moesten het nagaan. Dus haastten we ons weg.’

‘Waarom heb je mij niet verteld waar je heen ging? Ik dacht dat Jaan en Garse je geslagen hadden, dat ze jou bij mij vandaan wilden houden. De avond daarvoor had je gezegd...’

‘Dat weet ik, maar Arkin zei dat hij het jou zou vertellen.’

‘En hij overtuigde mij ervan dat ik moest vluchten,’ zei Dirk. ‘En jij... hij heeft je zeker gezegd dat als je me wilde overhalen, dat je dan...’

Ze knikte.

Hij keerde zich naar het raam toe. Het laatste licht was nu ook van de torenspitsen verdwenen. Daarboven schitterden een handvol sterren. Dirk telde ze. Twaalf. Precies een dozijn. Hij vroeg zich af of sommige ervan in feite geen melkwegstelsels waren, ver voorbij de Grote Zwarte Zee. ‘Gwen,’ zei hij, ‘Jaan is vanmorgen weggegaan. Van hier naar Larteyn en terug met een luchtwagen, hoe lang hoort dat ongeveer te duren?’

Toen ze geen antwoord gaf, draaide hij zich om en keek haar weer aan.

De wanden waren vol fantomen en Gwen trilde in hun licht.

‘Hij zou nu zo langzamerhand terug moeten komen, niet?’

Ze knikte en ging weer op de bleke matras liggen.

De Sirenenstad zong haar wiegelied, haar hymne aan de laatste slaap.

11

Dirk liep de kamer door.

Het lasergeweer stond tegen de muur. Hij tilde het op en voelde nog eens aan het enigszins vettige oppervlak van het glanzende, zwarte plastic. Zijn duim streek over de wolfskop. Hij bracht het wapen naar zijn schouder, richtte en vuurde.

De lichtstaaf bleef minstens een volle seconde hangen. Hij verschoof het geweer een eindje en de potlooddunne straal verschoof mee. Toen het vuur doofde en het beeld niet meer op zijn netvlies gegrift stond, zag hij dat hij een onregelmatig gat in het raam had gebrand. De wind floot er hard doorheen en veroorzaakte een vreemde wanklank met de muziek van Lamiya-Bailis.

Gwen klom onvast haar bed uit. ‘Wat doe je, Dirk?’

Hij haalde zijn schouders op en liet het geweer zakken.

‘Wat?’ herhaalde ze. ‘Wat ben je aan het doen?’

‘Ik wilde er zeker van zijn dat ik weet hoe het werkt,’ legde hij uit. ‘Ik ga... Ik ga weg.’

Ze fronste haar voorhoofd. ‘Wacht,’ zei ze. ‘Ik zoek mijn laarzen op.’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Jij ook al?’ Haar gezicht was hard, afstotend. ‘Ik hoef niet beschermd te worden, verdomme.’

‘Daar gaat het niet om,’ zei hij.

‘Als dit een dwaze actie is om jezelf in mijn ogen tot held te bombarderen, dan gaat dat echt niet lukken,’ zei ze, terwijl ze haar handen op haar heupen plantte.

Hij glimlachte. ‘Gwen, dit is een dwaze actie om mijzelf in mijn eigen ogen tot held te bombarderen. Jouw ogen... jouw ogen zijn niet belangrijk meer.’

‘Waarom doe je het dan?’

Onzeker tilde hij het geweer op. ‘Ik weet het niet; gaf hij toe. ‘Misschien omdat ik Jaan graag mag en ik het hem schuldig ben. Misschien omdat ik goed wil maken dat ik op de loop ben gegaan nadat hij mij zijn vertrouwen had geschonken en mij keth had genoemd.’

‘Dirk,’ begon ze.

Hij gebaarde haar om te zwijgen. ‘Ik weet het... maar dat is niet alles. Misschien wil ik alleen Ruark maar te pakken nemen. Misschien is het omdat Kryne Lamiya vaker tot zelfmoord heeft uitgelokt dan welke andere stad ook en ik daar ook het slachtoffer van ga worden. Je mag ook zelf een motief bedenken, Gwen. Alles bij elkaar.’ Er gleed een vaag lachje over zijn gezicht. ‘Misschien is het wel omdat er maar twaalf sterren zijn, zie je. Dus het maakt toch zeker geen moer uit?’

‘Wat voor goeds zou je in vredesnaam kunnen uitrichten?’

‘Wie zal het zeggen, en wat doet het ertoe? Kan het jou wat schelen, Gwen. Echt?’ Hij schudde zijn hoofd en door die beweging viel zijn haar weer over zijn voorhoofd, dus moest hij nog eens stilstaan om het weg te strijken. ‘Het kan me niet schelen of het jou iets kan schelen,’ zei hij geforceerd. ‘Je zei, of je liet doorschemeren, dat ik zelfzuchtig was toen we in Uitdaging waren. Nou, misschien was dat wel zo. En misschien ben ik het nu ook. Daarom zal ik je nog iets zeggen. Wat ik ook ga doen, ik vraag jou niet om eerst naar je armen te kijken, Gwen. Snap je wat ik bedoel?’

Dat was een mooie afscheidszin, maar halverwege de deur liet hij zich vermurwen, aarzelde en draaide zich om. ‘Blijf hier. Gwen,’ zei hij tegen haar. ‘Blijf nou gewoon hier. Je bent nog steeds gewond. Voor het geval je moet vluchten — Jaan zei iets over een grot. Weet je iets van een grot?’ Ze knikte. ‘Nou, ga daar dan in geval van nood naartoe. Maar blijf anders hier.’ Hij wuifde haar onhandig vaarwel met het geweer, draaide zich om en liep toen iets te gehaast weg.

Beneden in de luchtsluis waren de muren echte muren — geen spoken, geen muurcomposities, geen lichten. In het donker struikelde Dirk over de luchtwagen die hij zocht en wachtte vervolgens tot zijn ogen aan de duisternis gewend waren. Het afgedankte voertuig was niet afkomstig van Hoog Kavalaan; het was een benauwde twoseater, een traan van plastic en licht metaal, zwart met zilver. Geen bepantsering natuurlijk, en zijn enige wapen was het lasergeweer, dat hij over zijn knieën legde.

De wagen was maar iets minder afgestorven dan de rest van Worlorn, maar dat kleine beetje was genoeg. Toen hij voorzichtig de energie inschakelde, reageerde de wagen en het instrumentenpaneel "Wierp een vaag licht in de cabine. Hij at vlug een proteïnereep en bestudeerde de gegevens. Het energieniveau was laag, te laag, maar hij zou het ermee moeten doen. Hij zou de koplampen niet gebruiken, maar bij het karige licht van de sterren vliegen. En de verwarming kon hij ook wel missen, zolang hij de leren jas maar droeg als bescherming tegen de kou.

Dirk sloeg de deur dicht en sloot die af en knipte het zwaarte-krachtrooster aan. De luchtwagen steeg op, schokkerig en enigszins onvast, maar opstijgen deed hij. Dirk greep de stuurknuppel, duwde die vooruit en toen was hij buiten en in de lucht.

Even kreeg hij de schrik te pakken. Als het net te zwak was geweest, zou er van vliegen helemaal niets terecht zijn gekomen, maar was hij tollend en draaiend op de met mos overwoekerde grond getuimeld. Eenmaal buiten trilde en zakte de wagen heel even alarmerend, maar niet meer dan een ogenblik; toen begon het net te werken en klommen ze op de suizende wind omhoog en was het enige wat nog draaide zijn maag.

Dirk bleef klimmen en probeerde de kleine wagen zo hoog mogelijk op te trekken. Voor hem lag de bergrug, en daar moest hij overheen. Bovendien zag hij er niet echt naar uit om andere nachtelijke vliegers te ontmoeten. Zo hoog mogelijk, met gedoofde lichten, zou hij iedere andere luchtwagen kunnen zien die onder hem langs zou vliegen, maar grote kans hebben dat hij zelf aan hun aandacht zou ontsnappen.

Hij keek niet om naar Kryne Lamiya, maar hij voelde hoe de stad die hij achterliet hem voorwaarts dreef en zijn angsten uitwiste. Angst was zoiets doms; niets deed er meer toe en de dood al helemaal niet. Zelfs toen de Sirenenstad met haar witte en grijze lichten uit het gezicht verdwenen was, bleef de muziek nog hoorbaar, steeds verder weg en steeds flauwer, maar voortdurend aanwezig, voortdurend van invloed. Eén toon, een zachte, golvende fluittoon, duurde langer dan de rest. Toen hij de stad ongeveer dertig kilometer achter zich had, hoorde hij die toon nog, vermengd met het lagere gefluister van de wind. Ten slotte drong het tot hem door dat het geluid van zijn eigen lippen kwam.

Hij hield op met fluiten en probeerde zich te concentreren op het vliegen.

Toen hij bijna een uur in de lucht was, rees de bergrug voor hem op, of eigenlijk onder hem, want tegen die tijd vloog hij tamelijk hoog. Hij had het gevoel dat hij dichter bij de sterren boven hem was dan bij de bossen diep onder hem. De wind gierde fel en drong door de haarscheurtjes in de deur, maar Dirk negeerde het geluid.

Daar waar de bergen overgingen in de wildernis, zag hij een licht.

Hij minderde vaart, beschreef een cirkel en begon te dalen. Aan deze kant van de bergen hoorde geen licht te zijn, wist hij; wat het ook was, het moest onderzocht worden.

Hij daalde af in een spiraal totdat hij direct boven het licht was, zette de stuwkracht van de luchtwagen uit, bleef even in de lucht zweven en liet het zwaartekrachtrooster toen langzaam uitgaan. Zo traag mogelijk zakte hij omlaag, zachtjes heen en weer deinend in de wind, een kalme val.

Onder zich zag hij verscheidene lichten. De grootste schijnsel was van een vuur afkomstig, zoals hij nu zag. Het vuur danste en flakkerde; de vlammen werden alle kanten op geblazen door de wind. Maar er waren ook andere, kleinere lichten — onbeweeglijk en kunstmatig, in een cirkel in het donker, niet erg ver van het vuur verwijderd. Misschien een kilometer, schatte hij, misschien minder.

De temperatuur in de kleine cabine begon op te lopen en Dirk voelde hoe hij begon te zweten; zijn kleren werden vochtig onder zijn dikke jas. Ook had hij last van de rook; zwarte roetwolken stegen op van het vuur en benamen hem het uitzicht. Met gefronste wenkbrauwen laveerde hij de luchtwagen zo, dat hij niet meer precies boven het vuur hing en daalde verder af.

De vlammen rezen hoog op om hem te begroeten, lange oranje tongen, helder afgetekend tegen de rookpluimen. Hij zag ook vonken, of gloeiende sintels, of iets anders dat daar op leek; ze spatten in een hete, gloeiende regen uit het vuur op, schoten de nacht in en verdwenen dan. Toen hij nog lager zakte, werd hij geconfronteerd met een ander verschijnsel, een woedend geknetter van blauwwitte vlammen die een scherpe geur van ozon verspreidden en toen verdwenen waren.

Dirk zette de motor helemaal af toen het vuur nog behoorlijk ver onder hem was. Er waren andere mensen in de buurt — die kring van kunstmatige lichten — en hij wilde liever niet opgemerkt worden. Zijn zwart met zilveren luchtwagen, onbeweeglijk tegen de zwarte hemel, was niet zo makkelijk te ontdekken, maar als hij binnen het schijnsel van de vlammen kwam, werd het een ander verhaal. Hoewel hij een onbelemmerd uitzicht had vanaf de plek waar hij zweefde, kon hij nog steeds niet precies zien wat er brandde; de vuurhaard was een vormeloze donkere massa waaruit voortdurend vonken opspatten. Daaromheen zag hij de dichte wirwar van wurgbomen met hun wasachtige takken, die helgeel oplichtten in de weerschijn van de vuurgloed. Verscheidene takken waren midden in het vuur gevallen en waren de voornaamste oorzaak van de zwarte rook als ze verschrompelden en tot as uiteenvielen. Maar de rest, de kronkelende afrastering rond het zwarte, brandende ding, weigerde op te lossen. In plaats van zich uit te breiden was het vuur zichtbaar aan het doven.

Dirk wachtte en keek toe hoe het uitging. Hij was er inmiddels vrij zeker van dat hij naar een neergestorte luchtwagen keek; dat bleek wel uit de vonken en de ozon die hij rook. Hij wilde alleen weten welke luchtwagen het was.

Nadat de vlammen ingezakt waren en de vonken hun geknetter hadden gestaakt, maar voordat het vuur helemaal was uitgeblust en in een vettige rook was veranderd, kon Dirk eindelijk iets van een omtrek onderscheiden. Heel even, een vleugel als van een vleermuis, verwrongen onder een groteske hoek en opstekend in de lucht, met daarachter een vlammende vuurzee. Dat was ge-

noeg; dit was geen luchtwagen die hij kende, al was hij duidelijk van Kavalaanse makelij.

Als een donker spook boven het bos schoot hij weg van het dovende vuur in de richting van de kunstmatige verlichting. Deze keer bleef hij op grotere afstand. Hij hoefde ook niet dichter bij te komen. De lichten waren vrij helder en het tafereel was tot in details afgetekend.

Hij zag een grote open plek, omringd door elektrische lantaarns, aan de rand van een groot, stilstaand wateroppervlak. Er stonden drie luchtwagens en hij herkende ze alle drie; hetzelfde drietal had in Uitdaging onder de Emereliboom gestaan toen Myrik Braith Gwen had aangevallen. Een van de drie, de hooggewelfde wagen met de donkerrode bepantsering, was van Lorimaar hoog-Braith. De andere twee waren kleiner, bijna identiek, alleen waren ze dat nu niet meer omdat één ervan zichtbaar beschadigd was, zelfs van deze afstand. De wagen lag er vreemd bij, half onder water, en een deel ervan was verwrongen en gloeide. De bepantserde deur stond wagenwijd open.

Houterige figuren liepen om het wrak heen. Dirk zou ze nauwelijks opgemerkt hebben als ze zich niet bewogen hadden, zo goed versmolten ze met hun omgeving. Dichterbij leidde iemand een stel Braithhonden uit een deur in de zijkant van Lorimaars luchtwagen.

Met een frons raakte Dirk de knop van de zwaartekracht aan en trok zijn eigen wagen loodrecht op tot de mensen en wagens uit het gezicht verdwenen waren en er beneden niets anders meer was dan een lichtpunt in het bos. Twee lichtpunten, in feite, maar het vuur was nog slechts een flauwe oranje gloed, die steeds verder verbleekte.

Veilig in de zwarte geborgenheid van de lucht, begon hij na te denken.

De beschadigde luchtwagen was die van Roseph, dezelfde wagen die ze in Uitdaging hadden gestolen, de wagen waarmee Jaan Vikary vanmorgen naar Larteyn was gevlogen. Dat wist hij zeker. De Braiths hadden hem blijkbaar gevonden en hadden hem naar het bos achtervolgd, hem neergeschoten. Maar het leek niet aannemelijk dat hij dood was; waarom haalden de Braiths anders hun honden erbij? Lorimaar ging echt niet met zijn meute uit wandelen. Het was meer dan waarschijnlijk dat Jaan nog leefde en de bossen was ingevlucht en dat de Braiths nu jacht op hem maakten.

Even overwoog Dirk een reddingspoging te ondernemen, maar dat leek weinig veelbelovend. Hij had geen idee hoe hij Jaan in de nachtelijke wildernis van deze buitenwereld zou moeten vinden. De Braiths waren voor zoiets beter toegerust dan hij.

Hij hervatte zijn koers in de richting van de bergrug, waarachter Larteyn lag. In het bos, nauwelijks bewapend en alleen als hij was, had hij Jaan Vikary weinig hulp te bieden. In het Kavalaanse Vuurfort kon hij op zijn minst namens de Ijzer jade met Arkin Ruark afrekenen.

De bergen schoten onder hem voorbij en Dirk ontspande wat, hoewel zijn ene hand op het lasergeweer rustte dat nog steeds over zijn knieën lag.

De vlucht duurde iets minder dan een uur; toen dook Larteyn rood en smeulend uit de bergen op. De stad leek heel dood, heel leeg, maar Dirk wist dat het maar schijn was. Hij vloog laag, verspilde geen tijd en schoot vlak over de lage, vierkante daken en de pleinen van gloeisteen naar het gebouw waar hij enkele dagen met Gwen Delvano, de twee IJzerjades en de leugenaar van Kimdiss had gewoond.

Er stond slechts één luchtwagen op het winderige dak — de zwaar bepantserde militaire afdanker. Ruarks kleine, gele luchtwagen was er niet en de grijze manta ontbrak ook. Dirk vroeg zich kortstondig af wat ermee gebeurd kon zijn nadat ze het voertuig hadden achtergelaten in Uitdaging, maar hij dacht er verder niet over na en daalde om te landen.

Hij hield de laser stevig in zijn greep toen hij uit de wagen klom. De wereld was stil en karmozijnrood. Hij liep vlug naar de liften en daalde af naar Ruarks appartementen.

De vertrekken waren leeg.

Hij doorzocht ze heel grondig en haalde alles overhoop, zonder zich erom te bekommeren wat hij verstoorde of kapotmaakte. Alle eigendommen van de Kimdissi waren er nog, maar Ruark was er niet en er was geen enkele aanwijzing waar hij naartoe was.

Dirks eigen bezittingen waren er ook nog; die paar dingen die hij had achtergelaten toen hij en Gwen gevlucht waren, alleen maar een stapeltje dunne kleren die hij van Braque had meegebracht. Onbruikbaar hier op het kille Worlorn. Hij zette de laser neer en begon de broekzakken te doorzoeken. Pas toen hij het gevonden had — diep weggestopt, nog steeds verpakt in zilverpapier en fluweel — wist hij echt wat hij zocht en waarom hij naar Larteyn teruggegaan was.

In Ruarks slaapkamer vond hij een kleine bergplaats met juwelen in een afsluitbaar kistje: ringen, hangers, bewerkte armbanden en broches, oorhangers van halfedelsteen. Hij woelde door het kistje tot hij een dunne, fijne ketting vond met een uil van zilverdraad, in barnsteen gevat en hangend aan een clip. De clip leek hem wel ongeveer de juiste afmetingen te hebben. Dirk rukte de barnsteen met de uil eraf en bevestigde er het fluister ju weel voor in de plaats.

Toen knoopte hij zijn jasje en zijn dikke shirt open en hing de ketting om zijn hals zodat hij de koude, rode traan op zijn blote huid voelde, beloften en leugens fluisterend. Het was alsof er een stukje ijs pijnlijk in zijn borst stak, maar dat was niet zo erg, het was Jenny. Hij had heel even de tijd om eraan te wennen; toen was het over. Zoute tranen rolden langs zijn wangen. Hij lette er niet op en ging naar boven.

De werkkamer die Ruark met Gwen had gedeeld was nog even rommelig als Dirk zich herinnerde, maar de Kimdissi was er niet. Ook was hij niet te vinden in het verlaten appartement erboven, waar Dirk vanuit Uitdaging contact met Ruark had opgenomen. Er was nu nog één plaats over om te onderzoeken.

Vlug klom hij naar de top van de toren. De deur stond open. Hij weifelde even en stapte toen naar binnen, zijn laser in de aanslag.

De grote huiskamer was een en al chaos en vernieling. Het kijk-scherm was kapotgeslagen of geëxplodeerd; overal lagen glasscherven. De muren waren beschadigd door laservuur. De bank lag op zijn kant en was op tal van plaatsen opengesneden. De vulling puilde er met handenvol uit en lag overal verspreid. Stukken ervan waren in de haard gesmeten, waar ze hadden bijgedragen tot de doorweekte, beroete troep waarmee het vuur was gesmoord. Een van de waterspuwers leunde tegen de onderkant van de schoorsteenmantel, onthoofd en op zijn kop. Het hoofd, met gloei-stenen ogen en al, was bovenop de natte as van het vuur gegooid. De lucht stonk naar wijn en braaksel.

Garse Janacek lag op de grond te slapen, zonder shirt, zijn rode baard nog roder gekleurd door gemorste wijn. Zijn mond hing open. Hij rook hetzelfde als de kamer. Hij snurkte luid en zijn laserpistool zat nog in een hand geklemd. Dirk zag zijn verfrommelde shirt in een plas braaksel liggen; Janacek moest een halfslachtige dweilpoging hebben ondernomen.

Hij liep voorzichtig rond en nam de laser uit Janaceks slappe vingers. Vikary’s teyn was blijkbaar niet echt de ijzeren Kavalaar die Jaan in hem had gezien.

Om Janaceks rechterarm zat nog het ijzer-en-gloeisteen. Enkele van de donkerrode edelstenen waren uit hun zettingen gesloopt; de lege gaten zagen er obsceen uit. Maar het grootste deel van de armband was intact, behalve waar hij door lange krassen was ontsierd. Op Janaceks onderarm, boven de armband, zaten ook schrammen. Ze waren diep en sloten aan op de beschadigingen die in het zwarte ijzer waren aangebracht. Arm en armband zaten vol geronnen bloed.

Dicht bij Janaceks laars zag Dirk het lange bebloede mes liggen. De rest kon hij zich voorstellen. Ongetwijfeld dronken, had hij met zijn linkerhand, die daar door zijn oude verwonding niet toe in staat was, geprobeerd de gloeistenen los te wrikken, daarbij zijn geduld verloren, er toen maar wild op los gestoken, en in zijn pijn en woede het mes laten vallen.

Dirk stapte met lichte passen achterwaarts om Janaceks stinkende shirt heen, bleef in de deuropening staan, richtte zijn geweer en schreeuwde. ‘Garse!’

Janacek bewoog niet. Dirk schreeuwde opnieuw. Deze keer werd het gesnurk minder. Hierdoor aangemoedigd bukte Dirk zich om het dichtstbijzijnde voorwerp op te rapen — een gloeisteen — en door de lucht in de richting van de Kavalaar te keilen. Het trof Janacek op zijn wang.

Langzaam ging Garse rechtop zitten, knipperend met zijn ogen. Toen hij Dirk zag, keek hij hem kwaad aan.

‘Sta op,’ zei Dirk. Hij zwaaide met zijn laser.

Janacek kwam wat onvast overeind, zoekend naar zijn eigen wapen.

‘Je zult het niet vinden,’ zei Dirk tegen hem. ‘Ik heb het hier.’

Janaceks ogen stonden troebel en vermoeid maar hij had het grootste deel van zijn roes wel uitgeslapen. ‘Wat doe je hier, t’Larien?’ vroeg hij langzaam, op een toon die meer op uitputting dan op dronkenschap duidde. ‘Kom je de spot met me drijven?’

Dirk schudde zijn hoofd. ‘Nee, ik heb medelijden met je.’

Janacek staarde hem verbaasd aan. ‘Medelijden met mij?’

‘Vind je niet dat je medelijden verdient? Kijk eens om je heen!’

‘Pas op,’ waarschuwde Janacek hem. ‘Spot niet te veel met me, t’Larien, anders zal ik eens proberen of je mans genoeg bent die laser af te vuren die je zo onhandig vasthoudt.’

‘Niet doen, Garse,’ zei Dirk. ‘Alsjeblieft. Ik heb je hulp nodig.’

Janacek lachte, hij wierp zijn hoofd naar achteren en bulderde het uit.

Toen hij uitgelachen was, vertelde Dirk hem alles wat er gebeurd was sinds Vikary Myrik Braith in Uitdaging had gedood. Janacek luisterde zonder te bewegen, zijn armen stevig gekruist voor zijn naakte, met littekens overdekte borstkas. Hij lachte nog eens toen Dirk hem zijn conclusies over Ruark meedeelde. ‘De manipulators van Kimdiss,’ pruttelde hij. Dirk liet hem pruttelen en maakte zijn verhaal af.

‘Zo, en?’ vroeg Janacek toen Dirk uitgesproken was. ‘Waarom denk je dat mij dat allemaal zou interesseren?’

‘Omdat ik niet dacht dat je Jaan als een beest door de Braiths zou laten opjagen, vermoed ik,’ zei Dirk.

‘Hij heeft een beest van zichzelf gemaakt.’

‘In de ogen van de Braiths wel, veronderstel ik,’ antwoordde Dirk. ‘Ben jij een Braith?’

‘Ik ben een Kavalaar.’

‘Zijn alle Kavalaren dan nu hetzelfde?’ Hij gebaarde naar het stenen hoofd van de waterspuwer dat in de haard lag. ‘Ik zie dat je ook al op trofeeën uit bent, net als Lorimaar.’

Janacek zei niets. Zijn ogen waren heel hard.

‘Misschien vergis ik me,’ zei Dirk, ‘Maar toen ik hier binnenkwam en dit allemaal zag, gaf het me te denken. Ik kreeg de indruk dat je misschien toch wat menselijke gevoelens koesterde voor de man die je teyn was. Ik herinnerde me dat je mij eens vertelde dat jij en Jaan een band hadden, sterker dan ik ooit had gekend. Dat zal dan wel een leugen zijn geweest.’

‘Het was de waarheid. Jaan Vikary heeft onze band verbroken.’

‘Gwen heeft alle banden tussen ons al jaren geleden verbroken,’ zei Dirk. ‘Maar ik kwam toen ze mij nodig had. Oh, het bleek dat ze mij niet echt nodig had, en voor een deel kwam ik ook om egoïstische redenen. Maar ik kwam wel. Dat kun je mij niet afnemen, Garse. Ik heb mijn belofte gehouden.’ Hij wachtte even. ‘En ik zou niemand op haar laten jagen, als ik ze tegen kon houden. Wij waren blijkbaar verbonden door iets wat heel wat sterker was dan jullie Kavalaanse ijzer-en-vuur.’

‘Je kunt zeggen wat je wilt, t’Larien, maar je woorden veranderen niets. Het idee dat jij je aan beloften houdt, is belachelijk. Wat is er terechtgekomen van je beloften aan Jaan en mij?’

‘Die heb ik gebroken,’ zei Dirk snel. ‘Dat weet ik. Dus zijn jij en ik quitte, Garse.’

‘Ik heb niemand verraden.’

‘Jij laat degenen die je het naast stonden in de steek. Gwen, die je cro-betheyn was, en van je hield en je haatte, allemaal tegelijk. En Jaan, je dierbare teyn.’

‘Ik heb ze niet verraden,’ zei Janacek fel. ‘Gwen heeft mij en het jade-en-zilver dat ze droeg, verraden vanaf de dag dat ze bij ons kwam. Jaan overtrad alle regels van fatsoen door de manier waarop hij Myrik doodde. Hij negeerde mij en hij negeerde de verplichtingen van ijzer-en-vuur. Ik ben hen geen van beiden meer iets verschuldigd.’

‘Nee, hè, dat ben je inderdaad niet, hè?’ Onder zijn shirt voelde Dirk het fluister juweel hard tegen zijn huid drukken. Het overstelpte hem met woorden en herinnering, met een idee van de man die hij eens was geweest. Hij was heel kwaad. ‘En daarmee is alles afgedaan? Je bent ze niets verschuldigd, dus wat kan het je schelen? Al die verdomde Kavalaanse verbonden van jullie houden al met al dus niet méér in dan schuld en verplichting. Tradities, oude wijsheden van de vestiging, zoals de duelleer-code en het jagen op drogmensen. Denk er verder niet over na, volg ze maar stomweg. Wat één ding betreft had Ruark gelijk: niemand van jullie weet wat liefde is, uitgezonderd Jaan misschien, en zelfs daar ben ik niet zeker van. Wat zou hij verdomme gedaan hebben als Gwen zijn armband niet had gedragen?’

‘Hetzelfde!’

‘O ja? En jij dan? Zou jij Myrik hebben uitgedaagd, alleen maar omdat hij Gwen verwondde? Of was het omdat hij je jade-en-zil-ver beschadigde?’ snoof Dirk. ‘Misschien zou Jaan hetzelfde hebben gedaan, maar jij niet, Janacek. Je bent net zo’n echte Kavalaar als Lorimaar, net zo bot als Chell of Bretan. Jaan probeerde zijn volk op een hoger peil te brengen, maar ik denk dat jij alleen meedeed om het avontuur en dat je geen seconde in zijn idealen geloofde.’ Hij rukte Janaceks laser uit zijn gordel en smeet hem met zijn vrije hand door de kamer. ‘Hier,’ schreeuwde hij, terwijl hij zijn geweer liet zakken. ‘Ga je gang en schiet een drogmens neer!’

Verbaasd plukte Janacek als in een reflex het wapen uit de lucht. Hij hield het onhandig vast en fronste. ‘Nu zou ik je kunnen doden, t’Larien.’

‘Doe het, of laat het,’ zei Dirk. ‘Wat maakt het uit. Als je ooit écht van Jaan gehouden hebt...’

‘Ik houd niet van Jaan,’ snauwde Janacek, terwijl zijn gezicht rood aanliep. ‘Hij is mijn teyn!’

Dirk liet de woorden van de Kavalaan een minuut lang in de lucht hangen. Hij krabde nadenkend aan zijn kin. ‘Is?’ zei hij. ‘Je bedoelt: Jaan was je teyn. Nietwaar?’

Janaceks blos verdween even vlug als hij was opgekomen. Onder zijn baard vertrok zijn mondhoek op een manier die Dirk aan Bretan deed denken. Zijn ogen gingen half beschaamd naar de zware ijzeren armband die nog steeds om zijn bebloede onderarm hing.

‘Je hebt niet alle gloeistenen eruit gekregen, hè?’ zei Dirk vriendelijk.

‘Nee,’ zei Janacek. Zijn stem klonk merkwaardig zacht. ‘Nee, dat klopt. Natuurlijk zegt dat weinig. Het tastbare ijzer betekent niets meer als het andere ijzer verdwenen is.’

‘Maar dat is niet verdwenen, Garse,’ zei Dirk. ‘Jaan heeft het over je gehad toen we samen in Kryne Lamiya waren. Ik weet het zeker. Misschien voelt hij zich met Gwen ook door ijzer verbonden, en misschien is dat verkeerd. Vraag het niet aan mij. Het enige wat ik weet is dat het andere ijzer voor Jaan nog steeds bestaat. In Kryne Lamia droeg hij zijn armband van ijzer-en-vuur.

Hij zal hem nog om hebben als de honden van Braith hem verscheuren, vermoed ik.’

Janacek schudde zijn hoofd. ‘t’Larien,’ zei hij, ‘ik zou zweren dat je moeder van Kimdiss komt. Maar toch kan ik niet tegen je op. Je manipuleert te goed.’ Hij grijnsde; het was zijn oude grijns, zoals die morgen toen hij zijn laser op Dirk had gericht en had gevraagd of Dirk daarvan schrok. ‘Jaan Vikary is mijn teyn,’ zei hij. ‘Wat wil je dat ik doe?’

Janaceks ommekeer, hoe schoorvoetend ook, was diepgaand genoeg. De Kavalaar nam vrijwel meteen de leiding. Dirk vond dat ze meteen op weg moesten gaan en hun plannen onderweg moesten bespreken. Maar Janacek drong erop aan dat ze de tijd zouden nemen om zich te douchen en te kleden. ‘Als Jaan nog in leven is, zal hij tot het aanbreken van de dag veilig genoeg zijn. De honden zien ’s nachts niet veel en de Braiths zullen niet graag in het wilde weg door een donker bos vol wurgers ronddwalen. Nee, t’Larien, ze zullen in hun kamp blijven en wachten. Een man alleen en te voet komt niet ver. Dus hebben we tijd genoeg om hen als IJzerjade tegemoet te treden.’

Tegen de tijd dat ze klaar waren om te vertrekken had Janacek bijna elk spoor van zijn dronkenmansrazernij weggewerkt. Hij zag er gestroomlijnd en onberispelijk uit in een met bont afgezet pak van kameleonstof, zijn baard schoongemaakt en bijgeknipt, zijn donkere, rode haar keurig naar achteren gekamd. Alleen zijn rechterarm — schoongemaakt en zorgvuldig verbonden, maar nog wel in het oog lopend — getuigde tegen hem. Maar de schrammen leken hem niet erg te hinderen. Hij oogde vlot en elegant, terwijl hij zijn laser laadde, controleerde en in zijn riem stak. Behalve zijn pistool had Janacek ook nog een lang mes en een geweer zoals Dirk er een had. Hij grijnsde vrolijk toen hij het oppakte.

Dirk had zich ondertussen gewassen en geschoren en tevens van de gelegenheid gebruikgemaakt om voor het eerst in dagen een complete maaltijd te nuttigen. Hij voelde zich bijna energiek toen ze naar het dak gingen.

Vanbinnen was Janaceks enorme, vierkante luchtwagen precies even benauwd als het kleine, afgedankte exemplaar waarmee Dirk uit Kryne Lamiya was gekomen, hoewel Janaceks machine vier kleine zitplaatsen had in plaats van twee. ‘De bepantsering,’ zei Garse toen Dirk een opmerking maakte over het gebrek aan ruimte binnenin. Hij gespte Dirk met een strakke gevechtsgordel vast op een harde, ongemakkelijke zitplaats, ging zelf ook zitten en steeg toen snel op.

De cabine was vaag verlicht en geheel afgesloten, met overal meters en instrumenten, zelfs boven de deuren. Geen ramen; een paneel met acht kleine kijkschermen bood de piloot zicht op acht verschillende punten. Het geheel was van onbeschilderd, glad aluminium.

‘Dit vehikel is ouder dan wij allebei,’ zei Janacek, terwijl ze opstegen. Hij leek best bereid om te praten en was op zijn agressieve manier vriendelijk. ‘En het heeft zelfs nog meer werelden gezien dan jij. Het heeft een fascinerende geschiedenis achter de rug. Dit specifieke model is zo’n kleine vierhonderd standaardjaren geleden gebouwd. Het is gebouwd door de Wijsheden van Dam Tul-lian, een flink eind achter de Sluier der Verlokking, en het werd gebruikt in hun oorlogen tegen Erikan en Zwervershoop. Na ongeveer een eeuw was het onbruikbaar geworden en werd het afgedankt. Het werd in een periode van vrede door de Erikaners geborgen en aan de Stalen Engelen op Bastion verkocht. Die gebruikten het in verscheidene campagnes, totdat het ten slotte werd buitgemaakt door de bevolking van Prometheus. Een handelaar van Kimdiss legde er op Prometheus de hand op en verkocht het aan mij, en ik heb het aan de duelleercode aangepast. Sindsdien heeft niemand me meer voor een luchtgevecht uitgedaagd. Let op.’ Hij stak zijn hand uit naar een verlichte knop en drukte erop, en Dirk werd door een plotselinge acceleratie tegen de leuning van zijn stoel gedrukt. ‘Reservepulsbuizen om in noodgevallen de snelheid op te voeren,’ zei Janacek met een grijns. ‘We zullen er in minder dan de helft van de tijd zijn die het jou heeft gekost, t’Larien.’

‘Goed,’ zei Dirk. Er was iets wat hem dwars zat. ‘Zei je dat je deze wagen hebt gekocht van een handelaar uit Kimdiss?’

‘Dat is de waarheid,’ zei Janacek. ‘De vredelievende Kimdissi zijn grote wapenhandelaars. Ik heb weinig respect voor die manipulators, zoals je weet, maar ik ben niet afkerig van een koopje als ik er een aangeboden krijg.’

‘Arkin ging er prat op dat hij tegen geweld was,’ zei Dirk. ‘Dat zal dan ook wel een schijnvertoning zijn geweest.’

‘Nee,’ zei Janacek. Hij keek Dirk aan en glimlachte. ‘Verbaast je dat, t’Larien? De waarheid is misschien nog gekker. Wij noemen de Kimdissi niet zonder reden manipulators. Ik neem aan dat jij op Avalon geschiedenisles hebt gehad?’

‘Enigszins,’ zei Dirk. ‘De geschiedenis van de Oude Aarde, het Federale Rijk, de Dubbele Oorlog, de expansie.’

‘Dus niet de geschiedenis van de buitenwerelden.’ Janacek klakte met zijn tong. ‘Dat viel te verwachten. Al die werelden en culturen in het mensenrijk die allemaal hun geschiedenis hebben. Zelfs de namen zijn al te veel om te leren. Luister, dan zal ik je wijzer maken. Toen je op Worlorn landde, heb je toen gelet op de kring van vlaggen?’

Dirk keek hem beteuterd aan. ‘Nee.’

‘Misschien zijn ze er niet meer. Maar tijdens het Festival wapperden er op het plein voor de ruimtehaven veertien vlaggen. Dat was een absurd idee van de Toberianen, maar het werd wel min of meer uitgevoerd, al vertegenwoordigden de planetaire vlaggen in tien van de veertien gevallen helemaal niets. Werelden zoals Eshellin en de Vergeten Kolonie wisten niet eens wat een vlag was, terwijl anderzijds de Emereli voor elk van hun honderd stadstorens een verschillende banier hadden. De bewoners van Schemerduister lachten ons uit en hingen een pikzwarte lap aan hun vlaggenstok.’ Hij scheen dat heel grappig te vinden. ‘Wat Hoog Kavalaan betreft, wij hadden geen vlag voor onze wereld als geheel. Maar we hebben er een gemaakt, geïnspireerd op onze geschiedenis. Een rechthoek, verdeeld in vier velden van verschillende kleur: een groene banshee op een zwart veld voor IJzerjade, de zilveren jachtvleermuis van Shanagate op geel, gekruiste zwaarden tegen een rode achtergrond voor Roodstaal, en voor Braith een witte wolf op paars. Het was de oude standaard van de Hoogbondsliga.

Deze liga was ontstaan rond de tijd dat de sterrenschepen voor het eerst Hoog Kavalaan weer aandeden. Er leefde toen een man, een groot leider, Vikor hoog-Roodstaal Corben genaamd, die een generatie lang de hoogbondsraad van Roodstaal domineerde. Toen de bewoners van de buitenwerelden kwamen, was hij ervan overtuigd dat alle Kavalaren zich moesten verenigen om hun kennis en rijkdom eerlijk te verdelen. Dus vormde hij de Hoog-bondsliga, waarvan ik je zojuist de vlag heb beschreven. Helaas was die unie geen lang leven beschoren. Handelaars van Kimdiss, bevreesd voor de macht van een verenigd Hoog Kavalaan, sloten een verdrag om alleen de Braiths moderne wapens te leveren. De hoogbonders van Braith waren alleen uit angst tot de liga toegetreden; in werkelijkheid meden ze de andere sterren liever, waarvan ze zwoeren dat die vol drogmensen zaten. Toch deinsden ze er niet voor terug lasers van drogmensen aan te schaffen.

Zo ontstond de laatste grote oorlog. IJzerjade, Roodstaal en Shanagate onderwierpen samen de Braiths, ondanks de wapens van de Kimdissi, maar Vikor hoog-Roodstaal zelf werd gedood en de overwinning kostte afschuwelijk veel levens. De Hoog-bondsliga overleefde haar stichter maar een paar jaar. Braith, dat veel verliezen had geleden, beeldde zich in dat het bedrogen en misbruikt was door de drogmensen uit Kimdiss en klampte zich daarom sterker dan ooit tevoren aan de oude tradities vast. Om de vrede met bloed te bezegelen en blijvend te maken, pakte de liga — nu geleid door de hoogbonders van Shanagate — alle handelaren uit Kimdiss op en ook een schip met Toberianen, verklaarden hen allemaal tot oorlogsmisdadigers — een term die wij van de buitenwerelden geleerd hebben, tussen twee haakjes — en lieten hen los op de vlakten, waar ze als drogmensen gejaagd mochten worden. Velen van hen werden door banshees gedood, anderen kwamen om van de honger, maar de jagers kregen de meesten te pakken en namen hun hoofden als trofeeën mee naar huis. Er wordt gezegd dat de Braiths er een speciaal genoegen in schiepen om degenen die hen hadden bewapend en geadviseerd, te villen.

We zijn tegenwoordig niet zo heel trots meer op die jacht, maar toch hebben we er begrip voor. De oorlog was langduriger en bloediger geweest dan enige andere in onze geschiedenis sinds de Tijd van Vuur en Demonen. Het was een tijd van grote ellende en grenzenloze haat, en de Hoogbondsliga viel uiteen. De IJzer-jades trokken zich liever terug dan dat ze de jacht nog langer wilden vergoelijken en verklaarden dat de Kimdissi menselijk waren. Roodstaal volgde al spoedig. Degenen die de drogmensen doodden, waren allemaal Braiths en Shanagates, en de Shanagate-maatschappij was sindsdien alleen met zichzelf verbonden. Vikors banier werd al spoedig afgedankt en vergeten, totdat het Festival ons de vlag in herinnering bracht.’ Janacek zweeg en keek naar Dirk. ‘Begrijp je nu hoe de zaken staan, t’Larien?’

‘Ik begrijp wel waarom de Kavalaren en de Kimdissi elkaar niet erg mogen,’ gaf Dirk toe.

Janacek lachte. ‘Het gaat verder dan onze eigen geschiedenis,’ zei hij. ‘Kimdiss heeft nooit oorlog gevoerd, maar toch heeft die wereld bloed aan zijn handen. Toen Tober-in-de-Sluier "Wolfheim aanviel, werden beide partijen door de manipulators bevoorraad. Toen op ni-Emerel de burgeroorlog oplaaide tussen de stedelingen wier wereld uit één enkel gebouw bestaat en de ontevreden sterrenzoekers die op verbreding van hun horizon aandrongen, was Kimdiss er tot over de oren bij betrokken. Ze leverden de stedelingen de middelen om een afdoende overwinning te behalen.’ Hij grijnsde. ‘Werkelijk, t’Larien, er gaan zelfs verhalen over intriges van de Kimdissi binnen de Sluier der Verlokking. Er wordt beweerd dat het Kimdissi-agenten waren die de Stalen Engelen en de variantmensen van Prometheus tegen elkaar opzetten, die de Vierde Cuchulainn van Tara onttroonden omdat hij weigerde handel met hen te drijven, en die ingrepen op Braque om daar de ontwikkeling van technologie door het gewicht van de priesters in de wieg te smoren. Ken je de aloude religie van Kimdiss?’

‘Nee.’

‘Die zou jouw goedkeuring wel kunnen wegdragen,’ zei Janacek. ‘Het is een vreedzaam en beschaafd geloof, buitengewoon ingewikkeld. Je kunt er alles mee rechtvaardigen, behalve persoonlijk geweld. Toch heeft hun grote profeet, de Zoon van de Dromer — aangenomen wordt dat het een mythische figuur is, maar ze blijven hem vereren — eens gezegd: "Vergeet niet dat je vijand een vijand heeft." En dat is zo. Dat is de kern van de Kimdissi-wijsheid.’

Dirk schoof ongemakkelijk op zijn zitplaats heen en weer. ‘En daarmee wil je zeggen dat Ruark...’

‘Ik zeg niets,’ viel Janacek hem in de rede. ‘Trek je eigen conclusies. Je hoeft de mijne niet aan te nemen. Ik heb dit allemaal aan Gwen Delvano verteld, omdat ze mijn cro-betheyn was en ik me bezorgd maakte. Ze was hogelijk geamuseerd. Die geschiedenis had niets te betekenen, zei ze tegen mij. Arkin Ruark was gewoon zichzelf, en geen archetype uit de geschiedenis van de buitenwerelden, zo kreeg ik te horen. Ze legde me uit dat hij tevens een vriend van haar was, en die band, die vriendschap’ — zijn stem klonk vlijmscherp toen hij dat woord zei — was om de een of andere reden belangrijker dan dat hij een leugenaar en een Kimdissi was. Gwen zei me dat ik maar eens naar mijn eigen geschiedenis moest kijken. Als Arkin Ruark een bedrieger was, alleen omdat hij op Kimdiss was geboren, dan was ik een afhakker van drogmanhoofden vanwege het simpele feit dat ik een Kavalaar ben.’

Dirk dacht even na. ‘Daar had ze dan gelijk in,’ zei hij kalm.

‘Oh? Meen je dat?’

‘Haar argument was juist,’ zei Dirk. ‘Kennelijk heeft ze Ruark verkeerd ingeschat, maar over het algemeen...’

‘Over het algemeen is het beter om alle Kimdissi te wantrouwen,’ zei Janacek gedecideerd. ‘Je bent misleid en gebruikt, t’Larien, maar je hebt er niets van geleerd. Je bent net Gwen. Maar genoeg hierover.’ ,

Hij tikte met een knokkel op een van de kijkschermen in. ‘We zijn vlak bij de bergen. Het duurt nu niet lang meer.’

Dirk had zijn lasergeweer heel stevig vastgehouden. Hij veegde zijn klamme handpalmen af aan zijn broekspijpen. ‘Heb je een plan?’

‘Ja,’ zei Janacek grijnzend. En op hetzelfde moment boog hij zich opzij en griste de laser van Dirks schoot. ‘Een heel eenvoudig plan, in feite,’ ging hij verder, terwijl hij het wapen zorgvuldig buiten bereik zette. ‘Ik lever je uit aan Lorimaar.’

12

Dirk was niet geschrokken. Onder zijn kleren voelde hij nog steeds het koude fluister ju weel op zijn huid, herinnerend aan beloften en verraad die nu tot het verleden behoorden. Het kon hem bijna niets meer schelen. Hij vouwde zijn armen over elkaar en wachtte.

Janacek keek teleurgesteld. ‘Je lijkt niet erg ongerust,’ zei hij.

‘Het is niet van belang, Garse,’ antwoordde Dirk. ‘Toen ik uit Kryne Lamiya vertrok, verwachtte ik al dat ik zou sterven.’ Hij zuchtte. ‘Maar hoe is Jaan gebaat bij dit alles?’

Janacek gaf niet meteen antwoord; zijn blauwe ogen namen Dirk zorgvuldig op. ‘Je bent aan het veranderen, t’Larien,’ zei hij ten slotte, terwijl de grijns van zijn gezicht verdween. ‘Kan Vikary’s lot je echt meer schelen dan dat van jezelf?’

‘Hoe moet ik dat weten?’ zei Dirk. ‘Kom op met je plan!’

Janacek fronste zijn voorhoofd. ‘Ik overwoog een landing in het kamp van de Braiths en een directe confrontatie. Dat idee heb ik verworpen. Mijn behoefte om te sterven is minder hard gegroeid dan de jouwe. Ik zou een of meer jagers wel kunnen uitdagen voor een duel, maar dan zou ik dat te duidelijk doen om een misdadige uitgestotene te helpen. Ze zouden mij geen genoegdoening willen geven. Mijn eigen status is op dit moment precair; dankzij mijn woorden en daden in Uitdaging beschouwen de Braiths me nog als mens, zij het niet van harte. Maar als ik openlijk probeer om Jaan te helpen, zou ik mijzelf in hun ogen zwartmaken. De regels van de code zouden niet langer gelden. Ik zou ook als misdadiger worden beschouwd, een mogelijke drogmens.

Een tweede mogelijkheid was om ze plotseling te overvallen, zonder waarschuwing, en er zoveel mogelijk te doden. Maar ik ben nog niet zo diep gezonken om dat idee serieus te overwegen. Zelfs wat Jaan met Myrik heeft gedaan zou nog heilig zijn, bij zo’n misdaad vergeleken.

Het zou natuurlijk het beste zijn als we er konden landen, Jaan opsporen en hem veilig en in het geheim weghalen. Maar daar zie ik weinig kans toe. De Braiths hebben honden. Wij niet. Het zijn voortreffelijke jagers en speurders, vooral Pyr Braith Oryan en Lorimaar hoog-Braith zelf. Ik ben minder bedreven en aan jou heb ik niets. De kansen zijn groot dat ze Jaan eerder zouden vinden dan wij.’

‘Ja,’ zei Dirk. ‘Dus?’

‘Ik ben toch al een valse Kavalaar door Jaan te helpen,’ zei Janacek op lichtelijk bezorgde toon. ‘Dus zal ik nog maar een tikje valser zijn. Daar ligt onze beste kans. We vliegen openlijk naar hun kamp en ik lever jou uit, net zoals ik zei. Als ik dat doe, zouden ze me moeten vertrouwen, al is het ook met tegenzin. Dan zal ik deelnemen aan de jacht en alles doen wat ik kan, behalve moorden. Misschien kan ik een ruzie uitlokken en sommigen van hen uitdagen tot een duel, op zo’n manier dat het niet lijkt of ik Jaan Vikary bescherm.’

‘Je zou kunnen verliezen,’ merkte Dirk op.

‘Dat is zeker waar. Ik zou kunnen verliezen. Maar ik denk het niet. In een duel van man tegen man is alleen Bretan Braith een echt gevaarlijke tegenstander en hij en zijn teyn zijn niet bij de jagers, als jij alle luchtwagens hebt gezien. Lorimaar is ervaren, maar Jaan heeft hem in Uitdaging verwond. Pyr is snel en vecht heel goed met zijn kleine stok, maar niet met een zwaard of een laserwapen. De anderen zijn oude mannen en zwakkelingen. Ik zou niet verliezen.’

‘En als je hen niet tot een duel kunt uitlokken?’

‘Dan kan ik in de buurt blijven als ze jacht op Jaan maken.’

‘En dan?’

‘Ik weet het niet. Maar ze zullen hem niet krijgen. Dat beloof ik je, t’Larien. Ze krijgen hem niet.’

‘En wat gebeurt er ondertussen met mij?’

Janacek keek opnieuw naar hem en weer namen de blauwe ogen hem nadenkend op. ‘Je zult in groot gevaar zijn,’ zei de Kavalaar, ‘maar ik denk niet dat ze je onmiddellijk zullen doden, en zeker niet als ik je geboeid en hulpeloos aan hen overlever. Ze zullen op je willen jagen. Pyr zal je mogelijk voor zich opeisen. Ik hoop dat ze je lossnijden, je uitkleden en je het bos injagen. Als sommigen van hen liever op jou jagen, zullen er minder achter Jaan aan gaan. Er is ook nog een andere mogelijkheid. In Uitdaging maakten Pyr en Bretan bijna ruzie om je. Mocht Bretan zich alsnog bij de jagers voegen, dan is het waarschijnlijk dat ze hun meningsverschil hervatten. Daar kunnen wij alleen maar voordeel bij hebben.’

Dirk glimlachte. ‘Uw vijand heeft een vijand,’ zei hij sardonisch.

Janacek grijnsde. ‘Ik ben geen Arkin Ruark,’ zei hij. ‘Ik zal je helpen, als ik kan. Voordat we het kamp van de Braiths binnengaan, dalen we af — heimelijk en in het donker, als dat lukt — naar die vernielde luchtwagen die je hebt gezien, dat uitgebrande vuur. We verstoppen je laser in het wrak. Daarna, als ze je touwen losgesneden en je naakt het bos ingejaagd hebben, kun je het wapen ophalen en er hopelijk je achtervolgers mee verrassen.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Je leven kan ervan afhangen hoe snel en recht je kunt rennen, en hoe trefzeker je kunt schieten.’

‘En of ik kan doden,’ vulde Dirk aan.

‘En of je kunt doden,’ stemde Janacek in. ‘Ik kan je geen betere kansen bieden, t’Larien.’

‘Ik accepteer de kansen die je biedt,’ zei Dirk. Ze vlogen lange tijd in stilte verder. Maar toen de zwarte pieken van de bergrug eindelijk achter hen lagen, Janacek alle lichten van de luchtwagen had gedoofd en aan een langzame, voorzichtige afdaling begon, draaide Dirk zich nog eenmaal naar hem toe en vroeg: ‘Wat zou je gedaan hebben als ik had geweigerd het bedrog met je mee te spelen?’

Garse Janacek draaide zich met een ruk opzij in zijn stoel en legde zijn rechterhand op Dirks arm. De nog aanwezige gloeistenen lichtten flauwtjes op in het ijzer van zijn armband. ‘De band van vuur-en-ijzer is sterker dan welke verbintenis ook,’ zei de Kavalaar met plechtige stem, ‘veel sterker dan enige band van voorbijgaande dankbaarheid. Als je je medewerking had geweigerd, t’Larien, zou ik je tong uit je mond gesneden hebben, zodat je de Braiths niets over mijn plannen had kunnen vertellen, en ik zou doorgezet hebben. Graag of niet, je zou je rol gespeeld hebben. Begrijp me goed, t’Larien, ik heb geen hekel aan je, hoewel je daar meermalen om gevraagd hebt. Soms merkte ik zelfs dat ik je wel mocht, voor zover een IJzerjade iemand die niet van zijn vestiging is, aardig kan vinden. Ik zou je geen pijn gedaan hebben uit kwaadaardigheid. Maar ik zou het wel gedaan hebben. Want ik heb zorgvuldig over mijn plannen nagedacht, en wat ik ga doen is de beste manier om Jaan Vikary te helpen.’

Terwijl hij sprak, was er op zijn gezicht geen spoor van een glimlach te zien. Bij uitzondering maakte hij nu eens geen grapje.

Dirk kreeg niet lang de tijd om over Janaceks woorden na te denken. Ze vielen door de nacht omlaag als een onwaarschijnlijk lichte keisteen en fladderden als een schim boven de toppen van de wurgers. Het wrak smeulde nog steeds met een gedempt oranje gloed (het licht sijpelde uit het binnenste van een verkoolde, omgevallen boom) en een waas van rook versluierde de omtrek ervan. Janacek hing boven de puinhoop, opende een van de grote, bepantserde deuren en smeet het lasergeweer op de bosgrond, een paar meter lager. Op Dirks aandringen gooide hij de Braith-jas die Dirk had gedragen erachteraan; het bont en het stevige leer zouden voor een man die naakt door de bossen rent, een geschenk uit de hemel zijn.

Daarna stegen ze weer loodrecht op, tot hoog in de lucht, en Garse bond Dirks handen en voeten vast, de dunne koorden strak en pijnlijk, zodat zijn bloedcirculatie afgekneld dreigde te worden en het er heel echt uitzag. Nadat hij zijn koplampen en landingslichten had aangedaan vloog Janacek de luchtwagen in de richting van de lichtcirkel.

De honden waren aangelijnd en sliepen aan de waterkant, maar ze werden wakker toen de vreemde luchtwagen daalde. Janacek landde temidden van hun wilde gehuil. Er was maar één Braith op, de broodmagere jager wiens ongekamde zwarte haar recht overeind stond, zo stijf alsof het boven een houtskoolvuurtje geroosterd was. Pyrs teyn, wist Dirk, hoewel hij zijn naam niet kende. De man zat met de honden bij een laag kampvuur, een lasergeweer naast zich, maar krabbelde snel overeind toen ze naar beneden kwamen.

Janacek ontsloot opnieuw de massieve deur, zwaaide hem open en liet de koude nachtwind de warme cabine binnenwaaien. Hij trok Dirk overeind, duwde hem ruw naar buiten en dwong hem in het koude zand te knielen.

‘IJzerjade,’ zei de man die de wacht hield op ruwe toon. Zijn kethi waren intussen begonnen zich te verzamelen. Ze kwamen uit hun slaapzakken of uit de luchtwagens tevoorschijn.

‘Ik heb een cadeau voor je,’ zei Janacek, zijn handen op zijn heupen. ‘Een aanbieding van IJzerjade aan Braith.’

Er waren zes jagers, zag Dirk toen hij opkeek vanaf de plaats waar hij geknield zat; hij herkende ze allemaal van Uitdaging. De kale, forse Pyr had buiten geslapen bij zijn teyn-, hij was er het eerst. Kort daarop stonden Roseph hoog-Braith en zijn rustige, gespierde kameraad naast hen. Ook zij hadden op de grond geslapen naast hun luchtwagen. Het laatst verscheen Lorimaar hoog-Braith Arkellor, de linkerkant van zijn borst met donker verband omwikkeld. Langzaam kwam hij uit zijn gewelfde rode luchtwagen naar buiten, leunend op de arm van de dikke man die hem daarvoor al had vergezeld. Alle zes verschenen ze zoals ze hadden geslapen, geheel gekleed en bewapend.

‘Het geschenk,’ zei Pyr, ‘wordt op prijs gesteld, IJzerjade.’ Hij droeg een laserwapen aan een zwart metalen gordel, maar zijn stok ontbrak; zonder die stok zag hij er bijna incompleet uit.

‘Je aanwezigheid wordt niet op prijs gesteld,’ zei Lorimaar, terwijl hij zijn best deed om in de kring te gaan staan. Hij leunde bijna met zijn hele gewicht op zijn teyn, waardoor hij een gebogen en geslagen indruk maakte, niet langer de reus die hij was geweest. En toen Dirk hem aankeek, meende hij nieuwe lijnen in het gerimpelde gezicht te zien, pas gekerfde groeven van pijn.

‘Het is nu wel duidelijk dat de duels waarvoor ik tot scheidsrechter ben benoemd, nooit plaats zullen vinden,’ zei Roseph effen, met niets van de intense vijandigheid waarvan Lorimaars toon doortrokken was geweest. ‘Dus heb ik geen enkele zeggenschap en kan ik er geen aanspraak op maken namens Hoog Kavalaan of Braith te spreken. Toch ben ik er zeker van dat ik voor ons allemaal spreek. We zullen je tussenkomst niet dulden, IJzerjade. Bloedgift of niet.’

‘Een waar woord,’ zei Lorimaar.

‘Ik probeer niet tussenbeide te komen,’ deelde Janacek hen mee. ‘Ik wil me bij jullie aansluiten.’

‘Wij gaan op je teyn jagen,’ zei Pyrs kameraad.

‘Dat weet hij,’ snauwde Pyr.

‘Ik heb geen teyn.’ zei Janacek. ‘Een dier dat het bos onveilig maakt en dat mijn ijzer-en-vuur draagt. Ik wil jullie helpen het te doden, en terugvorderen wat van mij is.’ Zijn stem klonk heel hard en overtuigend.

Een van de honden liep ongeduldig aan zijn ketting heen en weer. Hij gromde tegen Janacek en trok zijn rattensnuit tegen hem op, waarbij hij een rij gelige tanden ontblootte. ‘Hij is een leugenaar,’ zei Lorimaar hoog-Braith. ‘Zelfs onze honden kunnen zijn leugens ruiken. Ze mogen hem niet.’

‘Een drogman,’ beaamde zijn teyn.

Garse Janacek draaide zijn hoofd een klein stukje opzij. Het dansende vuurschijnsel toverde rode lichtjes in zijn baard toen hij zijn dunne, dreigende glimlach toonde. ‘Saanel Braith,’ zei hij, ‘je teyn is gewond en kan mij daarom ongestraft beledigen, wetend dat ik hem niet tot een duel kan uitdagen. Maar jij geniet die veiligheid niet.’

‘Op dit moment wel,’ zei Roseph scherp. ‘Die truc veroorloven wij je niet, IJzerjade. Je krijgt niet de kans om een voor een met ons te duelleren en op die manier je uitgestoten teyn te redden.’

‘Ik heb gezworen dat ik hem niet wens te redden. Ik heb geen teyn. Maar jullie kunnen me mijn rechten volgens de code niet ontnemen.’

De kleine, rimpelige Roseph — zo’n halve meter kleiner dan de andere Kavalaren — bleef Janacek strak aanstaren. ‘We zijn hier op Worlorn. En we doen wat we willen.’ Verscheidene anderen mompelden instemmend.

‘Jullie zijn Kavalaren,’ hield Janacek vol, maar even verscheen er twijfel op zijn gezicht. ‘Jullie zijn Braiths en hoogbonders van Braith, verbonden met jullie vestiging en de gebruiken van jullie bondsraad.’

‘De afgelopen jaren,’ zei Pyr met een glimlach, ‘heb ik veel van mijn kethi en nog meer mannen uit andere vestigingen van de oude wijsheden zien afstappen. "Dit is verkeerd, en dat, en dat," zeiden de geaffecteerde IJzerjades dan. "Wij zullen ons niet aan deze code houden." En de schapen van Roodstaal blaatten dat na, en de verwijfde mannen van Shanagate, en helaas ook veel Braiths. Of herinner ik mij dat verkeerd? Daar sta je en je beroept je op de code, maar zal ik je eens de namen van IJzerjades noemen die in mijn jeugd tegen mij zeiden dat ik niet langer op drogmensen mocht jagen? Ben ik de halfzachte Kavalaren vergeten die naar Avalon werden gestuurd om hun licht op te steken over ruimteschepen en moderne wapens en andere nuttige dingen, en die bol van de leugens terugkwamen en zeiden dat we dit moesten veranderen, en dat, omdat een groot deel van onze oude code schandalig was, terwijl die zo lang onze trots was geweest? Zeg mij, IJzerjade, heb ik ongelijk?’

Garse zei niets. Hij kruiste alleen zijn armen stevig voor zijn borst.

‘Jaan Vikary, eens hoog-IJzerjade, was de grootste van de nieuwlichters, de leugenaars. En jij deed weinig voor hem onder,’ zei Lorimaar.

‘Ik ben nooit op Avalon geweest,’ zei Janacek eenvoudig.

‘Geef antwoord,’ zei Pyr. ‘Hebben jij en Vikary niet geprobeerd de oude gebruiken te veranderen? Lachten jullie niet om die delen van de code die jullie niet bevielen?’

‘Ik heb de code nooit gebroken,’ zei Janacek. ‘Jaan... Jaan deed soms...’ Hij stotterde.

‘Hij geeft het toe,’ zei de dikke Saanel.

‘Wij hebben het onderling besproken,’ zei Roseph met kalme stem. ‘Als hoogbonders buiten de code om kunnen doden, als datgene waarvan wij weten dat het waar is, gewijzigd en veronachtzaamd kan worden, dan kunnen wij ook wijzigingen aanbrengen en valse inzichten waar wij niet achter staan verwerpen. Wij achten ons niet langer gebonden aan Braith, IJzerjade. Het is wel de beste vestiging die er bestaat, maar niet goed genoeg. Onze oude kethi hebben te veel slappe onwaarheden in hun hart toegelaten. Wij laten ons niet langer ringeloren, niet langer met ons spelen. Wij zullen terugkeren tot de oude waarheden, tot het geloof dat al bestond voor de val van Bronzenvuist, zelfs tot de dagen dat de hoogbonders van IJzerjade en Tahl en de Diepe Kolenmijnen samen tegen de demonen in de Heuvels van Lameraan streden.’

‘Zoals je ziet, IJzerjade,’ zei Pyr, ‘veroordeel je ons ten onrechte.’

‘Ik wist dat niet,’ zei Janacek wat aarzelend.

‘Noem ons eerlijk. Wij zijn geen Braiths.’

De ogen van IJzerjade leken donker en versluierd. Hij hield zijn armen nog steeds gekruist en keek naar Lorimaar. ‘Jullie hebben een nieuwe vestiging gesticht,’ zei hij.

‘Dat is vaker gebeurd,’ zei Roseph. ‘Roodstaal is tot leven geroepen door degenen die braken met de Gloeisteenberg en Braith zelf is voortgekomen uit Bronzenvuist.’

‘Ik ben Lorimaar Rein Wintervos hoog-Larteyn Arkellor,’ zei Lorimaar met zijn harde, gepijnigde stem.

‘Eer aan uw vestiging,’ antwoordde Janacek stijfjes, ‘eer aan uw teyn.’

‘Wij zijn allemaal Larteyns,’ zei Roseph.

Pyr lachte. ‘Wij zijn de hoogbondsraad van Larteyn en wij houden ons aan de oude codes,’ zei hij.

In de stilte die volgde gingen Janaceks ogen van het ene gezicht naar het andere. Dirk, nog steeds hulpeloos en in het zand geknield, volgde de beweging van zijn hoofd, dat zich van de een naar de ander keerde. ‘Jullie noemen je Larteyns,’ zei Janacek ten slotte, ‘en dus zijn jullie Larteyns. Alle oude wetten zijn het daarover eens. Toch wil ik jullie erop wijzen dat al die dingen waarover jullie spreken, de mannen, de leer en de vestigingen waarop jullie je beroepen, dat al die dingen dood zijn. Bronzenvuist en Tahl zijn in grote oorlogen vernietigd, voor een van jullie zelfs maar geboren was, en de Diepe Kolenmijnen zijn ondergestroomd, en ze waren zelfs in de tijd van Vuur en Demonen al leeg.’

‘Maar hun wijsheden leven in Larteyn,’ zei Saanel.

‘Jullie zijn maar met zijn zessen,’ zei Janacek, ‘en Worlorn is stervende.’

‘Onder ons zal de planeet opnieuw tot bloei komen,’ zei Roseph.

Het nieuws zal Hoog Kavalaan bereiken en er zullen anderen komen. Onze zonen zullen hier geboren worden om in deze wurg-bossen te jagen.’

‘Zoals je wilt,’ zei Janacek. ‘Voor mij maakt het niets uit. De IJzerjades hebben niets tegen Larteyn. Ik kom openlijk naar jullie toe en vraag jullie op de jacht te mogen vergezellen.’ Hij legde zijn hand op Dirks schouder. ‘En ik breng jullie een bloedgift.’

‘Inderdaad,’ zei Pyr en hij zweeg een ogenblik. Toen, tegen de anderen: ‘Ik zeg: laten hem meekomen.’

‘Nee,’ zei Lorimaar. ‘Ik vertrouw hem niet. Hij is mij te hap-Pig-’

‘En met reden, Lorimaar hoog-Larteyn,’ zei Janacek, ‘er rust een grote schande op mijn vestiging en mijn naam. Ik wil die schande uitwissen.’

‘Een man moet zijn trots bewaren, ondanks de pijn,’ zei Roseph met een hoofdknik. ‘Daar zal iedereen de waarheid van inzien.’

‘Laat hem jagen,’ zei Rosephs teyn. ‘Wij zijn met zijn zessen en hij is alleen. Wat voor kwaad kan hij ons doen?’

‘Hij is een leugenaar,’ hield Lorimaar vol. ‘Hoe is hij hier gekomen? Vraag je dat eens af! En kijk!’ Hij wees naar Janaceks rechterarm waar de gloeistenen als rode ogen in hun zettingen brandden. Er ontbrak slechts een handvol.

Janacek bracht zijn linkerhand naar zijn mes en trok het met een soepele glijbeweging uit de schede. Toen stak hij Pyr zijn rechterhand toe. ‘Help me om mijn arm stil te houden,’ zei hij op een kalme conversatietoon, ‘dan zal ik Jaan Vikary’s valse vuren weggooien.’

Pyr deed wat van hem gevraagd werd. Niemand zei iets. Janaceks hand was vlug en zeker. Toen hij klaar was, lagen de gloeistenen in het zand verspreid als de kolen van een uiteengevallen vuur. Hij bukte zich en raapte er een op, wierp hem vluchtig omhoog en ving hem weer op, alsof hij het gewicht ervan testte. Ondertussen glimlachte hij voortdurend. Toen bracht hij zijn arm naar achteren en gooide; de steen zeilde een heel eind door de lucht voor hij begon te vallen. Aan het einde van de boog die hij beschreef, leek de steen bijna een verschietende ster. Dirk verwachtte bijna een sissend geluid te horen toen hij in het donkere water van het meer wegzonk. Maar er was geen geluid te horen, op deze afstand zelfs geen plons.

Janacek raapte alle gloeistenen een voor een op, rolde ze kort in zijn hand heen en weer en gooide ze vervolgens in het meer.

Toen de laatste verdwenen was, draaide hij zich naar de jagers om en stak zijn rechterarm uit. ‘Leeg ijzer,’ zei hij. ‘Kijk. Mijn teyn is dood.’

Daarna waren er geen moeilijkheden meer.

‘Het is bijna ochtend,’ zei Pyr. ‘Maak mijn prooi gereed voor de jacht.’

Dus richtten de jagers hun aandacht op Dirk. Het ging grotendeels als hem was verteld. Ze sneden zijn touwen los en lieten hem zijn polsen en enkels wrijven om zijn bloed weer goed op gang te krijgen. Toen werd hij tegen een luchtwagen geduwd, en Roseph en de dikke Saanel hielden hem vast, terwijl Pyr hem zelf de kleren van zijn lijf sneed. De kale jager hanteerde zijn kleine mes even vaardig als zijn stok, maar hij was niet zachtzinnig; hij liet een lange snee aan de binnenkant van Dirks dijbeen achter en een kortere, diepere in zijn borst.

Dirk kromp in elkaar toen Pyr hem sneed maar deed geen poging zich te verzetten. Toen hij helemaal naakt was en begon te rillen in de wind, werd zijn rug te hard tegen het koude metaal van de zijkant van de luchtwagen gedrukt.

Plotseling fronste Pyr zijn wenkbrauwen. ‘Wat is dat?’ zei hij, en zijn kleine, witte hand sloot zich om het fluister juweel dat op Dirks borst hing.

‘Nee,’ zei Dirk.

Pyr gaf een harde ruk en draaide, zodat de fijne zilveren ketting pijnlijk in het vlees van Dirks hals drong; het juweel liet los van zijn geïmproviseerde clip.

‘Nee!’ schreeuwde Dirk. Hij sprong plotseling naar voren en begon te vechten. Roseph struikelde, verloor zijn greep op Dirks rechterarm en viel. Saanel hield grimmig stand. Dirk stompte hem hard tegen zijn dikke stierennek, vlak onder zijn kin. Met een vloek liet de dikke man hem los en Dirk viel Pyr aan.

Pyr had zijn stok gepakt. Hij glimlachte. Dirk deed snel een stap in zijn richting en hield toen in.

Die aarzeling kwam hem duur te staan. Saanel sloeg van achteren een stevige arm om zijn hoofd en paste een houdgreep toe die langzaam maar zeker in een wurggreep overging.

Pyr keek ongeïnteresseerd toe. Hij stootte zijn stok in het zand en hield het fluister juweel tussen duim en wijsvinger. ‘Een drogmansieraad,’ zei hij verachtelijk. Het sieraad zei hem niets; zijn brein reageerde niet op de patronen die de esper in de edelsteen had gegraveerd. Misschien merkte hij hoe koud de kleine traan juweel aanvoelde, misschien ook niet — maar hij hoorde geen fluisteringen. Hij riep naar zijn teyn die bezig was zand in het vuur te schoppen: ‘Wil je een cadeautje van t’Larien?’

Zonder iets te zeggen kwam de man naar hem toe, pakte het juweel aan en stopte het in de zak van zijn jasje. Hij liep terug met een strak gezicht en begon om het Braithkamp heen te lopen om de kring van elektrische zaklantaarns te doven die in het zand waren gestoken. Toen de lichten uit waren, zag Dirk aan de westelijke horizon het eerste morgenlicht gloren.

Pyr wuifde met zijn stok naar Saanel. ‘Laat hem los,’ commandeerde hij, en de dikke man liet zijn wurggreep varen en stapte achteruit. Dirk was weer los. Zijn hals deed pijn en het droge zand onder zijn voeten voelde ruw en koud aan. Hij voelde zich zeer kwetsbaar. Zonder het fluister juweel was hij nu erg bang. Hij zocht naar Garse Janacek, maar de IJzerjade was naar het andere einde van het kamp gelopen en in druk gesprek gewikkeld met Lorimaar.

‘De dag breekt al aan,’ zei Pyr. ‘Ik kan je zomaar ineens achternakomen, drogman. Vlucht.’

Dirk keek over zijn schouder. Roseph was met een frons zijn schouder aan het masseren; hij was hard gevallen toen Dirk zich had losgerukt. Saanel leunde meesmuilend tegen de luchtwagen. Dirk deed een paar weifelende stappen in de richting van het bos.

‘Kom, t’Larien, ik weet zeker dat je wel harder kunt lopen,’ riep Pyr hem achterna. ‘Als je maar hard genoeg loopt, blijf je misschien wel in leven. Ik zal ook te voet gaan, net als mijn teyn en onze honden.’ Hij trok zijn wapen en wierp het tollend door de lucht in de richting van Saanel, die het opving in die enorme handen met de dikke, platte vingers. ‘Ik neem ook geen laser mee, t’Larien,’ ging Pyr verder. ‘Dit wordt een pure, zuivere jacht van het aloude soort. Een jager met zijn mes en zijn werpspies, een naakte prooi. Rennen, t’Larien, rennen!’ Zijn knokige zwartharige kameraad was bij hem komen staan. ‘Mijn teyn,’ zei Pyr tegen hem, ‘laat onze honden los.’

Dirk draaide zich om en begon naar de rand van het bos te rennen.

De vlucht was een nachtmerrie.

Ze hadden hem zijn laarzen afgenomen; hij was nauwelijks drie meter het bos in of hij sneed zijn voet in het donker aan een scherpe steen en begon te hinken. Er lagen nog meer stenen. Al rennend leek hij ze allemaal op zijn pad te vinden.

Ze hadden hem zijn kleren afgenomen; het was beter in de beschutting van de bomen waar de wind niet zo hard was, maar toch had hij het koud. Heel koud. Hij had een poosje kippenvel, maar dat ging over. Er kwam andere pijn voor in de plaats, en de kou leek minder belangrijk.

De wildernis van deze buitenwereld was te donker en te licht. Te donker om te zien waar hij liep. Hij struikelde over boomwortels, haalde zijn knieën en handpalmen open, viel in kuilen. Maar het was ook te licht. De dageraad kwam te snel, veel te snel; het licht verspreidde zich als een kwelling tussen de bomen. Hij begon zijn baken kwijt te raken. Hij zocht de ster aan de hemel, telkens als hij een open plek vond, telkens als hij door het dichte, overhangende gebladerte heen kon kijken, hij keek, en vond haar terug. Een enkele heldere rode ster, de ster van Hoog Kavalaan, schitterend aan de hemel van Worlorn. Garse had hem die aangewezen en hem gezegd die ster te volgen als hij de weg kwijt mocht raken. Die zou hem door de bossen naar zijn laser en zijn jas leiden. Maar de morgen kwam veel te vlug; de Braiths hadden te lang gewacht voordat ze hem losmaakten. En telkens als hij weer naar boven keek en probeerde de goede kant op te gaan -het woud was dicht en verwarrend, op sommige plekken vormden de wurgbomen ondoordringbare muren en dwongen hem dan een omweg te maken, alle richtingen leken hetzelfde, je verdwaalde al snel — telkens als hij naar zijn baken zocht, was de ster bleker en flauwer. Het oostelijke licht had een roodachtige gloed gekregen; ergens rees de Dikke Duivel omhoog en binnenkort zou de ster die hem de weg wees door de pseudoschemering zijn weggevaagd. Hij probeerde harder te lopen.

Het was minder dan een kilometer ver, minder dan een kilometer. Maar een kilometer is een heel eind als je door de wildernis moet, naakt en op een haar na verdwaald. Hij had tien minuten gerend toen hij de Braithhonden wild blaffend achter zich aan hoorde komen.

Toen waren al zijn gedachten en zorgen verdwenen. Hij rende.

Hij rende in dierlijke paniek, hijgend, bloedend, zijn hele lichaam bevend en schrijnend. Zijn vlucht werd iets eindeloos dat buiten hem om plaatsvond, een koortsdroom van woest stampende voeten en vlagen van hevige emotie, terwijl de geluiden van de honden achter hem steeds dichterbij kwamen — of misschien leek dat maar zo. Hij rende en rende en kwam nergens, rende en rende en kwam nauwelijks vooruit. Hij worstelde zich door een dikke muur van vuurdoorns, en de rood gepunte doorns drongen op honderden plaatsen zijn lichaam binnen, maar hij huilde niet; hij rende en rende. Hij kwam bij een plek met gladde, grijze leisteen en probeerde er vlug overheen te klauteren, maar viel. Zijn kin sloeg met een klap tegen de steen en zijn mond vulde zich met bloed, en hij spuugde het uit. Er zat ook bloed op de rots. Geen wonder dat hij was gevallen; het was allemaal zijn bloed, afkomstig uit de sneden in zijn voeten.

Hij kroop over de gladde stenen, bereikte opnieuw de bomen en rende in het wilde weg verder, tot het tot hem doordrong dat hij zijn ster niet meer in het oog hield. Toen hij haar weer vond, stond ze achter hem, een eindje opzij, heel flets, een vaag lichtpuntje in een rode lucht. Hij draaide zich om en liep weer terug over de stenen, struikelde over boomwortels die hij niet had gezien, rukte het gebladerde met woeste handgebaren opzij en rende en rende. Hij liep tegen een lage tak aan, viel hard op zijn achterwerk, stond weer op met zijn handen tegen zijn hoofd en rende verder. Hij gleed uit over een slijmerig bed van zwart mos waaruit een lucht van verrotting opsteeg, stond overdekt met de slijmerige, stinkende massa weer op en rende en rende. Hij zocht naar zijn sterrenbaken maar het was weg. Hij liep maar verder. Dit móést de goede weg zijn, het moest! De honden kwamen bassend achter hem aan. Het was maar een kilometer, minder dan een kilometer. Hij had het ijskoud en bloedheet tegelijk. Zijn borst stak vol messen, maar hij bleef rennen, wankelde, struikelde en viel, stond weer op en rende verder. De honden waren achter hem, vlak achter hem, ze zaten hem op de hielen.

En toen plotseling — hij wist niet wanneer, hij wist ook niet hoe lang hij al rende, noch hoe ver hij gekomen was, want de ster was weg — snoof hij in de wind een zwakke rookgeur op. Hij rende erheen en dook vanonder de bomen op een kleine, open plek op. Hij rende naar de andere kant en bleef staan. De honden stonden tegenover hem.

Eén hond althans. Het beest sloop grommend tussen de bomen uit, de oogjes moordlustig, de lippen van de haarloze snuit opgetrokken om zijn lelijke hoektanden te laten blikkeren. Hij probeerde eromheen te rennen, maar het beest besprong hem, smeet hem tegen de grond en hapte naar hem. Samen rolden ze om, waarna de hond weer opsprong. Dirk wist op zijn knieën te komen; de hond draaide om hem heen en grauwde iedere keer woest als hij probeerde op te gaan staan. Het dier had hem in zijn linkerarm gebeten en hij verloor opnieuw bloed. Maar de hond had niet geprobeerd hem te doden en was hem ook niet naar de keel gevlogen. Afgericht, dacht hij, de hond was afgericht. Hij draaide om hem heen, steeds maar om hem heen en zijn ogen lieten Dirk niet los. Pyr had het dier vooruitgezonden en kwam er zelf achteraan met zijn teyn en zijn andere honden. Dit exemplaar zou hem hier vasthouden tot ze er waren. Dirk sprong plotseling overeind en wierp zich in de richting van de bomen. De hond schoot toe, gooide hem om, drukte hem opnieuw op de grond en trok zijn arm bijna uit het lid. Deze keer stond hij niet op. De hond trok zich terug en wachtte, klaar om weer toe te springen, zijn bek nat van het bloed en de kwijl. Dirk probeerde zich met zijn goede arm overeind te richten. Hij kroop een halve meter. De hond gromde. De andere waren dichtbij. Hij hoorde ze blaffen.

Toen hoorde hij boven zich iets anders. Hij keek zwakjes op naar de smalle strook bewolkte lucht, vaag verlicht door de opgloeiende stralen van het Helleoog en zijn begeleiders. De Braith-hond, die zich een meter van hem terugtrok, keek ook op. En dat geluid herhaalde zich. Het was een jammerklacht en een oorlogskreet, een aanhoudend, weeklagend gekrijs, een doodsschreeuw, zo intens dat het bijna muziek leek. Dirk vroeg zich af of hij stervende was en in gedachten de geluiden van Kryne Lamiya hoorde. Maar de hond hoorde het ook. Het dier was in elkaar gedoken en keek naar boven.

Een donker silhouet viel uit de hemel.

Dirk zag het neerkomen. Het was kolossaal, heel zwart, pikzwart bijna, en de onderkant leek bezaaid te zijn met duizenden rode mondjes die allemaal open stonden, allemaal zongen, allemaal dat vreselijke, huiveringwekkende klaaglied voortbrachten. Voor zover hij kon zien had het geen hoofd; het was driehoekig, een breed, donker zeil, een manta die zweefde op de wind, een leren jas die iemand in de lucht had losgelaten. Een leren jas, maar met monden en een lange dikke staart.

Hij zag de staart één keer rondzwiepen en naar de snuit van de hond uithalen. De hond knipperde met zijn ogen en week achteruit. Het vliegende wezen bleef een ogenblik zweven en klapwiekte golvend, met een exquise traagheid. Toen liet het zich op de hond neerdalen en wikkelde zich eromheen. Beide dieren waren doodstil. De hond — dat enorme gespierde beest met zijn rattenkop, manshoog — de hond was verdwenen. Het andere beest bedekte hem geheel en lag in het gras op de grond als een zwarte leren worst van enorme afmetingen.

Alles was stil. De kreet van het roofdier had het hele bos tot zwijgen gebracht. De andere honden waren niet te horen.

Voorzichtig stond Dirk op en liep strompelend om de opgezwollen moordmantel heen. Het schepsel leek zich nauwelijks te verroeren. In het schemerige licht van de dageraad had het een vreemd gevormd houtblok kunnen zijn.

Voor zijn geestesoog zag Dirk het nog zoals het er had uitgezien in de lucht: een zwarte gedaante, jammerend, vallend, een en al vleugel en monden. Heel even, toen hij alleen nog maar het silhouet had opgevangen, had hij gemeend dat Jaan Vikary hem met zijn grijze mantaluchtwagen kwam redden.

Het andere eind van de open plek werd begrensd door een wirwar van wurgbomen, dik, geelbruin en heel ondoordringbaar. Maar de rook kwam daar achter vandaan. Vermoeid dook Dirk erin, wurmde zich erlangs en duwde de wasachtige takken opzij, brak ze doormidden als dat nodig was en baande zich er een weg doorheen.

Het wrak brandde niet meer, maar er hing nog een dunne rook-sluier boven. Eén vleugel had over de grond geschraapt en daarbij een diepe geul in de aarde getrokken en verscheidene bomen geveld voordat hij was afgebroken. De andere stak in de lucht, de vleermuisachtige vorm helemaal verwrongen doordat het metaal was gesmolten, uitgelopen en daarna weer gestold was, en het leek alsof een laserkanon er gaten in had geschoten. De cabine was zwartgeblakerd en vormeloos, en er was een groot gat in geslagen met onregelmatige randen.

Dirk vond zijn lasergeweer vlak in de buurt. Hij vond ook beenderen: twee geraamten, omstrengeld in een dodelijke omhelzing, de beenderen donker en vochtig, nog bruin van het bloed en resterende stukken vlees. Eén skelet was dat van een mens geweest. De armen en benen waren allemaal gebroken, de meeste ribben verbrijzeld en verdwenen, maar Dirk herkende de metalen klauw met de drie punten waarin de op twee plaatsen gebroken arm uitliep. Eromheen geklemd en net zo morsdood, zaten de resten van het een of andere schepsel dat het karkas uit de rokende luchtwagen naar buiten had getrokken — een of andere aaseter met zwartgeaderde en rubberachtige botten, gebogen en heel groot. De banshee had het etend aangetroffen. Geen wonder dat die zo dichtbij was geweest.

Er was geen spoor van de met bont gevoerde leren jas die hij en Garse hier hadden laten vallen. Dirk sleepte zich over de kille romp van de luchtwagen heen en klom in de overschaduwde muil. Daarbij bezeerde hij zich aan een scherp metalen uitsteeksel, maar merkte het nauwelijks; een schram meer of minder, wat deed het er nog toe? Hij ging zitten en wachtte, beschut tegen de wind. Hij hoopte dat hij zo verborgen was voor zowel de banshee als de Braiths. Het bloed op de meeste van zijn wonden leek te zijn gestold, constateerde hij dof. Hij bloedde tenminste nog maar af en toe, hier en daar. Maar de bruine korsten die zich gevormd hadden, zaten allemaal vol vuil en hij vroeg zich af of hij iets moest doen om infecties te voorkomen. Maar het leek van geen belang; hij zette de gedachte van zich af en hield zijn geweer wat steviger vast in de hoop dat de jagers gauw hier zouden zijn.

Waar bleven ze toch? Misschien waren ze bang de banshee te storen; dat zou een zinnige verklaring zijn. Hij ging in de koude as liggen met zijn hoofd op zijn arm en probeerde niet de denken, niets te voelen. Zijn voeten waren een pure foltering. Onhandig probeerde hij ze in de lucht te steken zodat ze nergens mee in aanraking kwamen. Dat hielp wel iets, maar hij had de kracht niet om het lang vol te houden. Zijn arm bonsde op de plaats waar de Braithhond hem had gebeten. Een poosje wenste hij vurig dat de pijn zou ophouden, dat zijn hoofd niet zo vreselijk zou blijven tollen. Toen veranderde hij van gedachte. De pijn, bedacht hij, was waarschijnlijk het enige wat hem bij bewustzijn hield. En als hij nu in slaap viel zou hij waarschijnlijk nooit meer wakker worden.

Hij zag de Dikke Duivel boven het bos hangen, de bloedige schijf half verduisterd door een netwerk van blauwzwarte takken. Vlakbij straalde heel helder een enkele, gele zon, een kleine vonk aan het firmament. Hij knipoogde ernaar. Ze waren oude vrienden.

Het geluid van Braithhonden bracht hem weer bij de les. Tien meter verderop doken de jagers gretig van tussen de bomen op. Niet zo dichtbij als hij had verwacht. Natuurlijk, dacht hij, ze waren om de wurgbomen heen gelopen in plaats van zich er een weg doorheen te banen. Pyr Braith was bijna onzichtbaar, net zo blauwzwart als de boom waar hij voor stond, maar Dirk zag zijn beweging en de stok die hij in zijn ene hand hield, en ook de blinkend zilveren werpspies, groter dan hijzelf, in zijn andere hand. Zijn teyn liep een paar passen voor hem uit met twee honden aan korte kettingen; de honden blaften wild en trokken hem mee, zodat hij bijna op een sukkeldrafje liep. Een derde hond liep los naast hem en stoof op de vernielde luchtwagen af, zodra hij uit het onderhout tevoorschijn kwam.

Dirk, die op zijn buik tussen de as en de vernielde instrumenten in het wrak lag, vond alles plotseling onvoorstelbaar belachelijk. Pyr hief zijn zilveren werpspies boven zijn hoofd en begon te rennen; hij was er zeker van dat hij zijn prooi eindelijk had gevonden. Maar hij had geen laser en Dirk wel. Grinnikend en licht in het hoofd hief Dirk zijn geweer op en richtte zorgvuldig.

Terwijl hij vuurde kwam er een herinnering in hem op, even plotseling en venijnig als de lichtpuls die uit de laser flitste. Nog kort geleden had Janacek met een streng gezicht schouderophalend gezegd: Je leven kan ervan afhangen hoe hard en recht je kunt rennen en hoe trefzeker je kunt schieten. En Dirk had eraan toegevoegd: ‘En of ik kan doden.’ Dat doden was hem toen verschrikkelijk belangrijk voorgekomen; het had veel moeilijker geleken dan eenvoudig weg te rennen.

Hij grinnikte weer. Het rennen was juist erg moeilijk geweest. Het doden was de gewoonste zaak van de wereld, het was bijna makkelijk.

De messcherpe laserstraal hing meer dan een seconde in de lucht en trof Pyr recht in zijn omvangrijke maag toen hij naar de romp van het toestel toerende. De Braith struikelde en viel op zijn knieën. Zijn mond hing een tel lang lachwekkend open voordat hij op zijn gezicht viel en Dirk hem niet meer zag. De lange, zilveren lans die hij vast had gehouden, bleef in de omgewoelde grond steken, heen en weer zwiepend in de wind.

Pyrs zwartharige kameraad liet de ketting die hij in zijn hand hield los en scheen te verstarren toen zijn teyn neerviel. Dirk verschoof de laser een klein eindje en vuurde nog eens, maar er gebeurde niets; de vijftien tellen die het wapen nodig had om te recyclen waren nog niet om. Dat maakte het jagen tot een sport, herinnerde hij zich; op deze manier kreeg het wild een kans om te vluchten als je had gemist. Hij merkte dat hij weer moest grinniken.

De jager schrok op en liet zich plat neervallen. Hij rolde over de grond naar de lange geul die daar door de vleugel van de luchtwagen was getrokken. De loopgraaf in, op zoek naar zijn laser, dacht Dirk, maar die zal hij niet vinden.

De honden hadden de luchtwagen omsingeld en blaften naar hem zodra hij maar even verschoof of zijn hoofd optilde. Geen van de dieren probeerde binnen te komen om hem te doden. Dat was het werk van de jager. Dirk richtte zorgvuldig en schoot de hond die het dichtste bij was in de keel. Het beest zakte als een stuk dood vlees in elkaar en de andere twee maakten dat ze wegkwamen. Dirk hees zich op zijn knieën en kroop uit zijn schuilplaats. Hij probeerde te gaan staan, terwijl hij met een hand op de verwrongen vleugel steunde. De wereld tolde voor zijn ogen. Felle, vlijmende pijnscheuten trokken door zijn benen omhoog en hij merkte dat hij helemaal geen gevoel meer in zijn voeten had. Maar toch wist hij op de been te blijven.

Hij hoorde iets roepen, iets in het Oud-Kavalaans; Dirk kende het woord niet. De enorme honden stonden stil, de een na de ander, hun natte, rode bekken wijd open en grauwend. En uit zijn ooghoeken zag hij de jager opduiken, twee meter van hem af, zijn mes al in de aanslag. Een van zijn lange armen zwiepte het met een zijwaartse beweging weg en het ketste af van de vleugel van de luchtwagen waar Dirk tegen leunde. Intussen had de man zich al omgedraaid en rende. En daar was de dichtstbijzijnde hond, in de lucht. Dirk liet zich vallen en bracht het geweer omhoog. De slagtanden hapten naar hem, misten, maar het lichaam van het beest kwakte tegen hem aan, zodat hij tolde op zijn benen, en toen zat het boven op hem in het stof. Op een of andere manier vond hij de trekker. Een korte lichtstraal, de geur van nat, brandend haar en een afschuwelijk gejank. De hond hapte nog eens naar hem, zwakjes, stikkend in zijn eigen bloed. Dirk duwde het karkas van zich af en werkte zich op één knie omhoog. De Braith had Pyrs lichaam bereikt en bracht de lange, zilveren werpspies omhoog. De ketting van de andere hond was aan een onregelmatig uitsteeksel van het wrak blijven hangen. Toen Dirk overeind kwam, jankte het dier en deed een uitval, en heel de enorme, uitgebrande romp van de luchtwagen leek enigszins te schudden en te bewegen, maar de hond zat nog vast.

De zwartharige jager had de zilveren spies. Dirk richtte zijn laser en vuurde; de straal was ernaast, maar een seconde is lang genoeg en Dirk zwiepte het geweer fel heen en weer, van rechts naar links en van links naar rechts.

De man viel precies op het moment dat hij zijn wapen losliet. Het zeilde een paar meter door de lucht, stuiterde van de verwrongen vleugel af en drong in de grond, waar het heen en weer zwiepte in de wind. Dirk zwaaide nog steeds met zijn laser, links, rechts, links, rechts, nog lang nadat de jager was gevallen en het licht was gedoofd. Ten slotte was het geweer opgeladen en pulseerde het weer een seconde, maar het verbrandde alleen maar een rij wurgbomen. Dirk schrok op en liet de trekker los, en het wapen viel op de grond. De hond die nog steeds vastzat, gromde en viel uit. Dirk staarde het dier met open mond en bijna zonder begrip aan. Toen grinnikte hij weer. Hij ging op zijn knieën zitten, vond de laser en begon in de richting van de Kavalaren te kruipen. Het kostte hem vreselijk veel tijd. Zijn voeten deden zeer. Zijn arm ook, daar waar hij gebeten was. Eindelijk werd de hond stil, maar helemaal stil werd het niet. Dirk hoorde gehuil, een aanhoudend, zacht gejammer.

Hij sleepte zich door het vuil en de as, over de verkoolde stam van een wurger, tot waar de jagers waren gevallen. Ze lagen zij aan zij. De magere man, wiens naam hij nooit te weten was gekomen en die geprobeerd had hem te vermoorden met zijn mes en zijn honden en zijn zilveren werpspies, die man was stil en zijn mond zat vol bloed. Pyr, die met zijn gezicht op de grond lag, was degene die het gejammer voortbracht. Dirk knielde bij hem neer, schoof zijn handen onder zijn lijf en draaide hem om. Het gezicht zat onder de as en het bloed; toen hij viel, had hij zijn neus verbrijzeld en uit een van zijn neusgaten liep nog een dun rood straaltje dat een helder spoor achterliet op zijn met vuil besmeurde wangen. Zijn gezicht was oud. Hij bleef jammeren en leek Dirk niet eens te zien, en hij drukte zijn handen tegen zijn maag. Dirk staarde langdurig naar hem. Hij raakte een van zijn handen aan, merkwaardig zacht en klein en schoon, op een enkele zwarte veeg over de handpalm na, haast een kinderhand, die niet bij dat oude, kale hoofd hoorde. Hij tilde de hand opzij, en de andere hand ook, en hij keek naar het gat dat hij in Pyrs maag had gebrand. Een enorme maag en een klein, donker gat; dat had niet zo’n pijn mogen doen. Geen bloed ook, behalve uit zijn neus. Dat was bijna belachelijk, maar Dirk merkte dat hij niet meer lachen kon.

Toen opende Pyr zijn mond en Dirk vroeg zich af of de man probeerde hem iets te zeggen, een paar laatste woorden misschien, of een smeekbede om vergeving. Maar de Braith stootte slechts een benauwd, gesmoord geluid uit en hervatte toen zijn zachte gejammer.

Zijn stok lag vlakbij. Dirk raapte hem op, vouwde zijn handen om de hardhouten knop aan het ene einde en plaatste het kleine lemmet op Pyrs borst, daar waar zijn hart moest zitten, en liet zijn hele gewicht erop rusten, in de veronderstelling dat hij de ander daarmee bevrijding zou geven. Even ging er een afschuwelijke stuiptrekking door het zware lichaam van de jager. Dirk trok het lemmet terug en stak nog eens, en nog eens, maar Pyr werd maar niet stil. Het kleine lemmet was te kort, constateerde Dirk na een tijdje, dus gebruikte hij het anders. In Pyrs vlezige hals vond hij een slagader, hield de stok heel stevig vast, vlak bij het lemmet, en drukte dat door de bleke, vette huid. Er kwam een akelige hoeveelheid bloed naar buiten, een harde straal die recht in Dirks gezicht spoot totdat hij het mes losliet en zichzelf opzij duwde. Pyr schokte opnieuw en uit zijn nek kwam weer een straal bloed, daar waar Dirk erin had gesneden. Dirk bleef kijken, maar iedere straal was wat zwakker dan de vorige. Na een poosje was de fontein van bloed nog maar een stroompje en na nog een tijdje hield het bloeden helemaal op. De as en het vuil absorbeerden veel van het bloed, maar toch lag er nog een flinke hoeveelheid, een respectabele plas tussen hen in. Dirk had nooit geweten dat een mens zoveel bloed in zich had dat het een echte plas kon vormen. Hij voelde zich erg misselijk. Maar ten slotte lag Pyr stil en hield het gejammer op.

Dirk zat alleen en rustte uit in het fletse, rode licht. Hij had het bloedheet en ijskoud tegelijk en hij wist dat hij wat kleren van de lichamen moest stropen om aan te trekken, maar hij kon de kracht niet opbrengen. Zijn voeten deden vreselijk pijn en zijn arm was gezwollen tot tweemaal de normale omvang. Hij sliep niet, maar hij was nauwelijks bij kennis. Het liep tegen de middag; hij zag de Dikke Duivel hoger en hoger rijzen aan de hemel, met daaromheen pijnlijk fel de gele zonnen. Hij hoorde de hond van de Braiths verscheidene keren huilen en één keer ving hij de griezelige jachtkreet van de banshee op en vroeg zich af of het schepsel terug zou komen om hem en de mannen die hij had gedood op te eten. Maar de kreet leek ver weg en misschien kwam het gewoon door de koorts, of misschien was het de wind maar.

Toen het slijmerige, natte laagje op zijn gezicht tot een bruine korst was opgedroogd en de kleine plas bloed in het stof ten slotte was verdwenen, wist Dirk dat hij weer in beweging moest komen, anders zou hij hier sterven. Lange tijd overwoog hij om dan maar dood te gaan; het leek hem op de een of andere manier een heel goed idee, maar hij kon er toch niet toe komen. Hij moest aan Gwen denken. Hij kroop naar de plek waar Pyrs teyn lag, zo goed en zo kwaad als dat ging de pijn negerend, en doorzocht de zakken van de man. Hij vond het fluisterjuweel.

IJs in zijn vuist, ijs in zijn hoofd, herinneringen aan beloften, leugens, liefde. Jenny. Mijn Guinevere, en hij was Lancelot. Hij kon haar niet in de steek laten. Hij kon het niet. Hij klemde de koude traan hard in zijn hand en zijn ziel nam het ijs in zich op. Hij dwong zichzelf op te staan.

Daarna was het makkelijker. Langzaam ontdeed hij de dode man van zijn kleren en trok die aan, hoewel alles te lang voor hem was en het shirt en het jasje van kameleonstof aan de voorkant vol brandplekken zaten. Bovendien had de man het in zijn broek gedaan. Dirk ontdeed het lichaam ook van zijn laarzen, maar die waren te nauw voor zijn bebloede, met korsten bedekte voeten, en hij moest die van Pyr te gebruiken. Pyr had grote voeten.

Met zijn lasergeweer en Pyrs stok als krukken strompelde hij de wildernis in. Toen hij een paar meter onder het geboomte was, bleef hij staan en keek kort achterom. De grote hond blafte, huilde en vocht om zich los te rukken, en telkens als hij een uitval deed, trilde de luchtwagen met een metalig geluid. Hij kon het naakte lichaam in het vuil zien liggen en daarachter de lange, zilveren werpspies, die nog steeds heen en weer zwiepte in de wind. Pyr kon hij bijna niet meer zien. Onder de bloedvlekken was het pak van de jager tot een gevlekt zwartbruin verkleurd, met hier en daar een dof rood, zodat hij bijna één was geworden met de grond waarop hij was gestorven.

Dirk liet de hond vastgeketend en blaffend achter en hinkte weg tussen de verstrengelde wurgbomen.

13

De vlucht van het jagerskamp naar het wrak van de luchtwagen was minder dan een kilometer geweest, maar het had Dirk een eeuwigheid toegeschenen. De weg terug duurde nog twee keer zo lang. Achteraf was hij er zeker van dat hij niet helemaal bij bewustzijn was geweest terwijl hij liep. Als hij zich later nog iets van die tocht herinnerde, dan alleen fragmentarisch. Struikelend en vallend, zodat hij zijn broek scheurde bij de knie. Een koud, snel-stromend riviertje, waar hij stopte en de bloedkorsten van zijn gezicht waste. Hij trok zijn laarzen uit en hield zijn voeten in het ijskoude stromende water tot ze helemaal gevoelloos waren. Hij klom over het schuine leisteenplateau waar hij eerder was gevallen. De donkere opening van een grot staarde hem aan, een belofte van slaap en rust waar hij niet op inging. Hij raakte de weg kwijt, zocht naar de zon, vond die en volgde hem tot hij opnieuw de weg kwijtraakte. Boomspoken fladderden van tak tot tak tussen de wurgbomen en kwetterden met hoge stemmetjes. Dode, witte hulzen keken op hem neer vanaf wasachtige takken. In de verte de kreet van de banshee, langgerekt en spookachtig. Hij strompelde voort, onbeholpen en angstig tegelijk. De stok rolde van hem weg langs een korte, steile helling en verdween in dicht struikgewas. Hij nam niet de moeite het te doorzoeken. Hij liep en liep, zette de ene voet voor de andere, leunend op de stok en toen die verdwenen was, op het lasergeweer. Zijn voeten schrijnden vreselijk. Weer de banshee, dichterbij, bijna boven hem. Hij keek door een weefsel van takken naar de sombere lucht om het dier op te sporen, zonder resultaat. Lopen, pijn lijden. Al die dingen stonden hem bij en hij wist dat daartussenin beslist nog andere dingen gebeurd waren die het een met het andere verbonden, maar die hij zich niet meer herinnerde. Misschien liep hij wel te slaapwandelen. Maar hij stopte niet met lopen.

Het was al laat in de middag toen hij het kleine, zanderige terrein bij het groene meer bereikte. De luchtwagens waren er nog, de ene verwrongen en diep in het water, de andere drie op het zand. Het kamp was verlaten.

Een van de wagens — Lorimaars gewelfde vehikel — werd door een hond bewaakt die met een lange ketting aan de deur vastgebonden was. Het beest lag ernaast, maar stond op toen Dirk naderde, ontblootte zijn tanden en gromde naar hem. Hij merkte dat hij moest lachen, wild en waanzinnig. Hij had gelopen, die hele lange weg, gelopen en gelopen en gelopen, en hier was een hond die aan een luchtwagen vastzat en tegen hem gromde. Daar had hij zich nog geen halve meter voor hoeven te verplaatsen.

Hij liep behoedzaam buiten het bereik van de hondenketting om naar Janaceks wagen, klom erin en sloot de zware deur vanbinnen af. De cabine was donker, bedompt en nauw. Na het zo lang koud gehad te hebben, had hij het nu bijna onaangenaam warm. Hij was het liefst gaan liggen om te slapen. Maar eerst dwong hij zichzelf het voorraadkastje te doorzoeken. Hij vond een verbandtrommel, haalde die eruit en maakte hem open. De trommel zat vol met pillen, verband en sprays. Hij wilde dat hij eraan gedacht had tegen Janacek te zeggen dat hij behalve de laser ook de verbandtrommel bij het wrak achter moest laten. Hij besefte dat hij beter naar buiten kon gaan om zich grondig in het meer te wassen en al het vuil uit zijn wonden te spoelen voordat hij ze probeerde te verbinden, maar op dit moment kwam de massieve bepantserde deur hem te zwaar voor om te openen. Hij trok zijn laarzen, zijn jasje en zijn shirt uit en besproeide zijn gezwollen voeten en zijn linkerarm met een poeder dat verondersteld werd infecties te voorkomen, of te bestrijden of zoiets. Hij was te moe om de gebruiksaanwijzing grondig te lezen. Toen bekeek hij de pillen. Hij nam twee koortstabletten, vier pijnstillers en twee antibioticacapsules, die hij allemaal droog innam omdat hij geen water bij de hand had.

Daarna ging hij op de metalen vloerplaatsen liggen, tussen de stoelen. Onmiddellijk sliep hij in.

Hij ontwaakte met een droge mond, trillend en bloednerveus, een bijwerking van de pillen. Maar hij kon weer denken en zijn voorhoofd was koel (hoewel bedekt met klam zweet) toen hij er met de rug van zijn hand overheen streek. Zijn voeten waren minder pijnlijk geworden. De zwelling van zijn arm was ook wat afgenomen, al was die nog steeds dikker dan normaal en tamelijk stijf. Hij trok het shirt weer aan, vol brandplekken en stijf van het bloed, en daaroverheen zijn jasje. Toen pakte hij de verband-trommel en ging naar buiten.

Het was avond; de hele westelijke hemel was rood met oranje en twee kleine, gele zonnen schenen fel tegen de achtergrond van de zonsondergang. De Braiths waren niet teruggekomen. Jaan Vikary, gewapend, gekleed en ervaren, wist blijkbaar veel beter hoe hij moest vluchten dan Dirk.

Hij liep door het zand naar het meer. Het water was nogal koud, maar daar raakte hij vlug aan gewend en de modder welde verzachtend tussen zijn tenen op. Hij kleedde zich uit, dompelde zijn hoofd onder en waste zich. Toen opende hij de verbandtrommel en deed alles wat hij eigenlijk eerder had moeten doen. Hij maakte de wonden aan zijn voeten grondig schoon en verbond ze voor hij weer in Pyrs laarzen stapte. Daarbij behandelde hij de ergste van zijn wonden met een desinfecterend middel en de ontstoken beet in zijn arm met een zalf die allergische reacties heette te beperken. Hij slikte weer een handvol pijnstillers en spoelde ze deze keer weg met fris water dat hij uit het meer schepte.

Tegen de tijd dat hij zich weer had aangekleed, naderde de nacht met rasse schreden. De Braithhond lag bij Lorimaars luchtwagen aan een homp vlees te knagen, maar er was geen spoor van zijn bazen. Dirk liep voorzichtig om het dier heen naar de derde luchtwagen, de wagen van Pyr en zijn teyn. Hij was tot de conclusie gekomen dat hij zich relatief ongestraft meester kon maken van hun voorraden; als de andere Braiths in een leeg kamp terugkwamen, zouden ze er nooit achter komen dat er iets weg was.

Daarbinnen vond hij een hele voorraad wapens: vier lasergeweren met de bekende witte wolfskop, een paar duelleerzwaar-den, messen, een zilveren werpspies van tweeënhalve meter lengte en daarnaast een lege haak. Tevens twee pistolen, achteloos op een zitting geworpen. Hij vond ook nog een afsluitbaar kastje met schone kleren en maakte daar dankbaar gebruik van; zijn gehavende plunje stopte hij weg, uit het zicht. De kledingstukken pasten slecht, maar voelden prettig aan. Hij voorzag zich van een riem van messing, een van de lasergeweren en een jas van kameleonstof tot op zijn knieën.

Toen hij de jas van zijn plaats haalde, ontdekte Dirk daarachter nog een opbergruimte. Die maakte hij open. Er stonden vier welbekende laarzen in, en Gwens luchtschuivers. Pyr en zijn teyn hadden die blijkbaar als buit voor zich opgeëist.

Dirk glimlachte. Het was nooit zijn bedoeling geweest een luchtwagen te stelen; de kans dat de jagers het meteen zouden opmerken was te groot, vooral als ze overdag voorbij zouden vliegen. Maar anderzijds trok het vooruitzicht om weer te moeten lopen, hem ook niet erg aan. De schuivers waren de juiste oplossing. Snel verwisselde hij zijn laarzen voor het grotere paar, maar toen hij zijn verbonden voeten erin had gestoken kon hij de veters niet meer vastmaken.

Er zat een kleine voedselvoorraad in het kastje waarin de schuivers hadden gelegen; proteïnerepen, gedroogd vlees aan stokjes en een stukje oude kaas. Dirk at de kaas op en stopte de rest in een rugzak, samen met de tweede luchtschuiver. Hij bond een kompas om zijn rechterpols, zwaaide het pak over zijn schouders en klom naar buiten om de zilverkleurige metalen schuiverplaat op het zand uit te spreiden.

Het was helemaal donker. Zijn baken van de vorige nacht, de ster van Hoog Kavalaan, straalde helderrood en eenzaam boven het bos. Dirk zag het en glimlachte. Vannacht hoefde de ster hem niet tot gids te dienen; hij ging ervan uit dat Jaan Vikary rechtstreeks naar Kryne Lamiya zou gaan, in de tegenovergestelde richting. Maar toch leek de ster een vriend.

Hij nam een pas geladen lasergeweer, tikte het stuurapparaat-je in zijn handpalm aan en steeg op. Achter hem stond de Braithhond op en begon te huilen.

Hij vloog de hele nacht door, een paar meters boven de boomtoppen, waarbij hij van tijd tot tijd zijn kompas raadpleegde en de sterren bestudeerde. Er was erg weinig te zien. Onder hem golfde het bos, eindeloos, zwart en geheimzinnig, met nergens vuren of lichten die de duisternis doorbraken. Soms leek het of hij stilstond, en hij moest denken aan zijn vorige tocht per luchtschuiver, door de verlaten ondergrondse van Worlorn.

De wind was zijn vaste begeleider; Dirk had hem hard in de rug en maakte dankbaar gebruik van de extra snelheid die dat opleverde. De wind ranselde zijn jaspanden tegen zijn benen aan en blies telkens opnieuw zijn lange haar in zijn ogen. Dirk hoorde hem suizen in het bos beneden hem; de soepele stammen gaven ritselend mee, de steviger exemplaren werden met kille, ruwe hand heen en weer geschud tot ook hun laatste bladeren afvielen. Alleen de wurgers leken onaantastbaar, maar daar waren er dan ook een heleboel van. De wind baande zich met een ijl, wild geluid een weg door de ineengestrengelde takken. Een passend geluid; dit was de wind van Kryne Lamiya, wist Dirk, geboren in de bergen, voortgestuwd door de weermachines van Schemerduister, op weg naar zijn bestemming. In de verte wachtten de witte torens, en de bevroren handen wenkten hem voort.

Er waren ook nog andere geluiden: gedreun in de bossen beneden, het krijsen van nachtelijke jagers, het ruisen van een smal riviertje, het donderend geraas van een waterval. Verscheidene keren hoorde Dirk het hoge gekwetter van boomspoken en zag hij de nietige gestalten van tak tot tak springen. Zijn oren en ogen werden vreemd gevoelig. Hij kwam over een groot meer en hoorde iets plonzen in het zwarte water, gevolgd door nog meer ge-plons. Ver weg langs de kust bracht een kort toeterend geblaas de nacht in beroering. En achter hem klonk een uitdagend antwoord; een langgerekt, klaaglijk gejammer. De banshee.

Dat geluid had hem beklemd toen hij het voor het eerst hoorde. Maar zijn angst verdween vlug. Toen hij naakt door het bos liep, had de banshee een vreselijke dreiging gevormd, de dood in vleugelgedaante. Nu had hij een geweer en een laserpistool en vormde het wezen nauwelijks een bedreiging meer. Het zou zelfs wel eens een bondgenoot kunnen zijn, peinsde hij. Het had eens zijn leven gered. Misschien zou het dat nog eens doen.

De tweede keer dat de banshee zijn huiveringwekkende kreet uitjammerde — nog steeds achter hem maar nu hoger in de lucht — glimlachte Dirk alleen maar. Hij steeg wat om het dier beneden zich te houden en beschreef een keer een trage lus in een poging een glimp van het wezen op te vangen. Maar het was nog ver weg, en zo zwart als zijn eigen kameleonpak. Het enige wat hij zag was een vage rimpeling die afstak tegen het bos, misschien niets anders dan takken die in de wind bewogen.

Terwijl hij hoog bleef vliegen, raadpleegde hij nogmaals zijn kompas en beschreef een cirkel om weer in de richting van Kryne Lamiya te komen. Nog tweemaal meende hij die nacht de banshee naar hem te horen schreeuwen, maar de geluiden kwamen met grote tussenpozen en waren vaag, dus hij was er niet zeker van.

In het oosten begon de lucht net lichter te worden, toen hij voor het eerst de muziek hoorde aanzweven, losse flarden wanhoop die hem vertrouwder toeklonken dan hem lief was. De stad van Schemerduister was nu dichtbij.

Hij verminderde vaart en bleef zweven, zijn gezicht somber. Hij had de koers aangehouden waarvan hij had gedacht dat Jaan Vikary die zou volgen; hij had niets gezien. Misschien had hij dat helemaal verkeerd geraden. Vikary kon de mannen die jacht op hem maakten wel in een heel andere richting hebben geleid. Maar Dirk dacht toch van niet. Het was waarschijnlijker dat hij in het nachtelijk duister over hen heen was gevlogen, zonder iets te zien of gezien te worden.

Hij begon terug te vliegen via de route waarlangs hij gekomen was, nu tegen de wind in, terwijl hij de koude spookvingers van Lamiya-Bailis op zijn wangen voelde. Nu het licht werd, zou zijn taak makkelijker zijn, hoopte hij.

Het Helleoog kwam op, en een voor een ook de Trojaanse zonnen. Dunne, grauwwitte wolkenslierten dreven door een troosteloze lucht, terwijl de ochtendnevel over de bosgrond wolkte. Het woud beneden hem verkleurde van zwart tot geelbruin; overal omstrengelden wurgbomen elkaar als onhandige minnaars. Rood licht glansde gedempt op hun wasachtige takken. Dirk steeg verder op en zijn horizon verbreedde zich. Hij zag rivieren en de schittering van de zon op het water. Overwoekerde meren zonder enige glans, donker, waar een groenig laagje op dreef. En sneeuw, of wat daarop leek, tot hij erboven kwam en zag dat het een veld vuilwitte zwammen was die als een deken de wildernis bedekten.

Hij zag een breuklijn, een rotsige streep die van noord naar zuid door het bos liep, zo recht alsof hij met een liniaal was getrokken. En een moddervlakte, zwart, bruin en stinkend, aan weerszijden van een brede, trage waterweg. En een klip van verweerde grijze steen, die onverwachts oprees uit het bos. Wurgbomen groeiden schuin omhoog tot aan de voet en bogen zich onder krankzinnige hoeken vanaf de top naar voren, maar op de verticale rotswand zag hij alleen wat witte korstmossen en het karkas van een grote, dode vogel in zijn nest.

Hij zag niets van Jaan Vikary, of van de jagers die hem achtervolgden.

Halverwege de morgen deden Dirks spieren pijn van vermoeidheid; zijn arm was weer gaan bonzen en zijn hoop verbleekte. De wildernis was eindeloos, kilometer na kilometer, een uitgestrekt, geel tapijt dat hij afzocht naar een mier, een stille wereld, in schemer gehuld. Hij keerde weer om in de richting van Kryne Lamiya, ervan overtuigd dat hij te ver was gegaan. Hij begon van zijn koers af te wijken en de route in een golfbeweging af te leggen in plaats van in een rechte lijn, en ondertussen bleef hij maar zoeken. Hij was doodmoe. Tegen de middag besloot hij in cirkels over de meest voor de hand liggende gebieden te vliegen en te proberen zodoende iets te ontdekken.

En hij hoorde de banshee schreeuwen.

Deze keer zag hij hem ook. Het dier vloog laag, bijna op boomhoogte, ver beneden hem. Het leek onmogelijk traag en stil. De zwarte driehoekige gedaante leek nauwelijks te bewegen; de vleugels waren heel strakgespannen en het schepsel leek te zweven op de wind van Schemerduister. Toen het wilde omkeren, maakte het gebruik van een opwaartse luchtstroom en beschreef een wijde cirkel alvorens weer af te dalen. Dirk, die niets beters te doen had, merkte dat hij het dier volgde.

Het schreeuwde weer. Het geluid bleef lang hangen.

En toen hoorde hij een antwoord.

Hij tikte het stuurplaatje in zijn handpalm aan en begon vlug te dalen, luisterend, plotseling weer heel alert. Het geluid was zwak geweest, maar onmiskenbaar: een meute Braithhonden, wild blaffend van woede en angst. Hij verloor de banshee uit het oog — die deed er nu niet meer toe — en ging op het snel vervagende geluid af. Het kwam uit het noorden, dacht hij, en hij vloog in noordelijke richting.

Ergens dichtbij stootte een hond een jammerklacht uit.

Dirk schrok even. Het was mogelijk dat de honden naar hém zouden gaan blaffen in plaats van naar de banshee als hij te laag vloog. Het was in elk geval een gevaarlijke situatie. Zijn jas nam wel zo’n beetje de kleuren van de hemel boven Worlorn aan, maar het zilver van de luchtschuiver zou fel kunnen oplichten als iemand plotseling opkeek. En met een banshee in de omgeving zouden ze ook opkijken.

Maar als hij Vikary en zijn Jenny wilde helpen, had hij eigenlijk geen keus. Hij hield zijn wapen stevig vast en bleef dalen. Beneden hem sneed een snelle, blauwgroene rivier als een mes door het bos. Hij vloog er met een boog naartoe, waarbij hij rusteloos alle kanten op keek. Hij hoorde het geluid van stroomversnellingen, volgde het en vond ze. Van bovenaf zagen ze er woest en gevaarlijk uit. Naakte rotsen staken eruit op als rotte tanden, bruin en misvormd, het water raasde er wit en woedend omheen. Wurgbomen groeiden dicht langs allebei de oevers. Stroomafwaarts werd de rivier breder en rustiger. Hij gluurde even die kant uit en keek toen weer naar de stroomversnellingen. Hij stak de rivier over, cirkelde rond en keerde weer terug.

Een hond blafte luid. Andere namen het geluid over.

Zijn aandacht werd abrupt stroomafwaarts getrokken. Zwarte stippen in het water, wadend op een plek waar de stroming redelijk leek. Hij vloog erheen.

De stippen werden groter en namen de gestalten van mensen aan. Een vierkante, kleine man in het geelbruin, die tegen de stroom vocht om de overkant van de rivier te bereiken. Een andere man vlakbij op de oever, met zes grote honden.

De man in het water ging terug. Hij had een geweer in zijn hand, zag Dirk. Het was een hele brede, kleine man. Een bleek gezicht, een dik lijf, zware armen en benen — Saanel Larteyn, Lorimaars dikke teyn. En aan de waterkant Lorimaar, die de honden vasthield. Ze keken geen van tweeën op. Dirk minderde vaart om voldoende afstand te bewaren.

Saanel klom uit het water. Hij was nog steeds aan de verkeerde kant van de rivier, de kant waar Lorimaar stond, niet die van Kryne Lamiya. Hij wilde wel oversteken, maar niet hier. Nu liepen de twee jagers weg, verder stroomafwaarts. Ze bewogen zich onhandig voort tussen de struiken, rotsen en wurgers langs de oever van de rivier.

Dirk volgde hen niet. Hij had de luchtschuiver en hij wist waar ze naartoe gingen; hij zou ze later altijd terug kunnen vinden, als dat nodig was. Maar waar waren de anderen? Roseph en zijn teyn? Garse Janacek? Hij draaide zich om en vloog stroomopwaarts, met iets meer zelfvertrouwen. Als het jachtgezelschap zich had opgesplitst, zou hij gemakkelijker met de afzonderlijke paren kunnen afrekenen. Hij vloog laag over de rivier, heel snel, het kolkende water twee meter onder zijn voeten, terwijl zijn ogen de oevers afzochten naar een andere groep die probeerde over te steken.

Ongeveer twee kilometer ten noordoosten van de stroomversnellingen — de stroom was hier smal en snel — vond hij Janacek. Hij stond bij de rivier met een verbaasde uitdrukking op zijn gezicht.

Hij scheen alleen te zijn. Dirk riep naar hem. Janacek keek verrast op en wuifde toen.

Dirk kwam naar hem toe, maar maakte een slechte landing. Het stuk rots waarop Janacek stond, was met glibberig groen mos bedekt en de onderkant van Dirks luchtschuiver gleed er recht overheen, zodat hij bijna de rivier inschoot. Janacek greep hem nog net bij zijn arm.

Dirk schakelde het zwaartekrachtrooster uit. ‘Dank je,’ mompelde hij. ‘Het lijkt me hier niet gemakkelijk zwemmen.’

‘Dat was nu precies waar ik net aan stond te denken,’ antwoordde Janacek. Hij zag er afgetobd uit. Zijn gezicht en kleren waren vuil en zijn rode baard was nat van het zweet. Een lange sliert haar hing over zijn voorhoofd, slap en vettig. ‘Ik probeerde te besluiten of ik me zo’n stroming in zou wagen of tijd zou verspillen met verder stroomopwaarts te gaan, in de vage hoop een plaats te vinden waar ik veilig kon oversteken.’ Een flauw lachje brak door op zijn gezicht. ‘Maar jij hebt dat probleem opgelost met Gwens speelgoed. Waar...?’

‘Pyr,’ zei Dirk. Hij begon Janacek te vertellen over zijn vlucht naar de verongelukte luchtwagen.

‘Je hebt het overleefd,’ zei Janacek snel. ‘Bespaar me de saaie details, t’Larien. Er is sinds gistermorgen veel gebeurd. Heb je de Braiths gezien?’

‘Lorimaar en zijn teyn liepen stroomafwaarts,’ zei Dirk.

‘Dat weet ik,’ snauwde Janacek. ‘Waren ze overgestoken?’

‘Nee, nog niet.’

‘Mooi. Jaan is nu heel dichtbij, misschien nog maar een half uur voor ons uit. Ze mogen hem niet als eersten bereiken.’ Zijn blik gleed langs de overkant van de rivier en hij zuchtte. ‘Heb je de andere schuiver ook, of moet ik de jouwe nemen?’

Dirk legde zijn geweer op de rots en begon zich van zijn rugzak te ontdoen. ‘Ik heb de andere bij me,’ zei hij. ‘Waar is Roseph? Wat is er aan de hand?’

‘Jaan heeft schitterend gerend,’ zei Janacek. ‘Niemand had verwacht dat hij in zo weinig tijd zó ver zou komen. De Braiths waarschijnlijk ook niet. En hij heeft meer gedaan dan gewoon maar rennen. Hij heeft valstrikken gezet.’ Hij streek met de rug van zijn hand het haar uit zijn gezicht. ‘Vannacht heeft hij een kamp opgeslagen. Hij was ver genoeg voor ons uit. We vonden de resten van zijn kampvuur. Roseph stapte in een verborgen kuil en kreeg een ingegraven houten staak door zijn voet.’ Janacek glimlachte. ‘Hij is teruggegaan, bijgestaan door zijn teyn. En jij zegt dat Pyr en Arris dood zijn?’

Dirk knikte. Hij had de laarzen en de tweede schuiver uit zijn rugzak gehaald.

Janacek pakte alles zonder commentaar aan. ‘Er zijn nog maar weinig jagers over. Ik denk dat wij gewonnen hebben, t’Larien. Jaan Vikary zal wel uitgeput zijn. Hij heeft zonder nachtrust een dag en twee nachten gerend. Toch weten we dat hij niet gewond is, en hij is gewapend. Bovendien is hij van IJzerjade. Lorimaar en die slak die hij als teyn heeft, zullen geen gemakkelijke prooi aan hem hebben.’

Hij knielde en begon al pratend zijn laarzen los te rijgen. ‘Hun dwaze idee om hier een nieuwe vestiging te stichten is in de kiem gesmoord. Lorimaar is uitzinnig, dat hij er zelfs maar van droomt. Ik denk dat zijn verstand het begeven heeft toen hij bij Uitdaging door Jaans laser werd getroffen.’ Hij trok een laars uit. ‘Weet je waarom Chell en Bretan er niet bij waren, t’Larien? Omdat die twee te veel verstand hadden voor dat plan inzake hoog-Larteyn! Roseph heeft me er tijdens de jacht alles over verteld. De waarheid, zei hij, is als volgt: Lorimaar kwam met dat waanzinnige idee toen de Braiths na de dood van Myrik in Larteyn terugkwamen. De zes die we in het bos aantroffen waren daarbij, plus de oude Raymaar. Bretan Braith Lantry en Chell vry-Braith niet. Ze waren achter jou en Jaantony aangegaan en zijn later nog in een paar steden geweest waarvan ze dachten dat jullie er wel eens je toevlucht gezocht konden hebben. Dus ondervond Lorimaar eigenlijk geen enkele tegenstand. Hij heeft de anderen altijd geïntimideerd, behalve misschien Pyr, en Pyr heeft nooit ergens anders belang in gesteld dan in het veroveren van drogmensenhoofden.’

Janacek had moeite om in Gwens nauwe laarzen te komen. Hij trok een gezicht en gaf een harde ruk om zijn tegenstribbelende voet er met geweld in te persen. ‘Toen Chell terugkwam, was hij woedend. Hij wilde niet meedoen. Hij wilde zelfs niet luisteren. Bretan probeerde hem te kalmeren, beweert Roseph, maar zonder resultaat. De oude Chell is een Braith en Lorimaars nieuwe vestiging kwam voor hem op verraad neer. Hij daagde hem uit. Lorimaar had daar feitelijk een vrijstelling voor, omdat hij gewond was, maar desondanks nam hij de uitdaging aan. Chell was heel oud. Als uitgedaagde deed Lorimaar de eerste van de vier keuzes. Hij koos het aantal.’

Janacek stond op en stampte hard op de glibberige rots om zijn voet beter in de laars te krijgen. ‘Ik hoef je vast niet te vertellen dat hij ervoor koos om alleen te vechten. Het zou een heel ander duel zijn geworden als hij Bretan Braith tegenover zich had gekregen, naast Chell met de Lege Armen. Al was hij gewond, Lorimaar ontdeed zich tamelijk gemakkelijk van de oude man. Ze vochten in het doodsvierkant, met messen. Chell liep veel verwondingen op, te veel waarschijnlijk. Roseph denkt dat hij in Larteyn op sterven ligt. Bretan Braith is bij hem, en wat nog belangrijker is: hij is en blijft Bretan Braith.’ Janacek spreidde zijn luchtschuiver uit.

‘Ben je iets over Ruark te weten gekomen?’ vroeg Dirk hem.

De Kavalaar haalde zijn schouders op. ‘Het is zo’n beetje gegaan als we al verwachtten. Ruark nam via een kijkscherm contact op met Lorimaar hoog-Braith — niemand schijnt te weten waar de Kimdissi nu is — en bood aan te onthullen waar Jaan zich verborgen hield als Lorimaar hem korariel wilde verklaren en hem daarmee zou beschermen. Dat deed Lorimaar graag. Gelukkig voor Jaan zat hij in zijn luchtwagen toen ze kwamen. Hij steeg eenvoudig op en nam de vlucht. Ze achtervolgden hem en ten slotte haalde Raymaar hem vlak achter de bergen in, maar hij is ook een oude man en lang niet zo’n goede vlieger als Jaan Vikary.’ Er klonk iets van blijde trots in Janaceks stem door, als van een vader die opschept over zijn kind. ‘De Braith stortte neer tijdens het gevecht, maar Jaans wagen was ook beschadigd, zodat hij gedwongen was te landen en het op een lopen te zetten. Hij was al verdwenen toen de hoogbonders van Larteyn ontdekten waar hij was neergekomen. Ze hadden tijd verspild toen ze probeerden Raymaar te helpen.’ Hij wuifde ongeduldig met zijn hand.

‘Waarom heb je je van Lorimaar afgesplitst?’ vroeg Dirk.

‘Waarom denk je? Jaan is nu dichtbij. Ik moet hem bereiken voordat zij dat doen. Saanel beweerde dat de rivier stroomafwaarts makkelijker over te steken was en ik greep die kans aan om daar tegenin te gaan. Lorimaar is nu te vermoeid om achterdochtig te zijn. Hij denkt aan niets anders dan aan de prooi die hij wil doden. Zijn haat brandt nog steeds, t’Larien! Ik denk dat hij Jaan Vikary bloedend en wel voor zich ziet liggen en vergeet op wie hij eigenlijk jacht maakt. Dus verliet ik ze en ging stroomopwaarts, en een tijdlang dacht ik dat ik een vergissing had begaan. Het oversteken is stroomafwaarts inderdaad makkelijker, nietwaar?’

Dirk knikte weer.

Janacek grijnsde. ‘Dus je komst is werkelijk een geluk.’

‘Je zult nog meer geluk nodig hebben om Jaan te vinden,’ waarschuwde Dirk hem. ‘De Braiths zijn nu waarschijnlijk de rivier al overgestoken en ze hebben hun honden.’

‘Ik maak me niet te veel zorgen,’ zei Janacek. ‘Jaan rent nu rechtdoor en ik weet iets wat Lorimaar niet weet. Ik weet waar hij naartoe rent. Een grot, t’Larien! Mijn teyn is altijd geboeid geweest door grotten. Toen we nog jongens waren, in IJzerjade, nam hij me vaak mee op ontdekkingstocht onder de grond. Hij heeft me naar meer verlaten mijnen meegenomen dan me lief was en meer dan eens zijn we tot onder de oude steden afgedaald, de ruïnes waar de demonen rondwaarden.’ Hij lachte. ‘En ook gebombardeerde vestigingen, de haarden zwartgeblakerd in de oude oorlogen en nog steeds wemelend van de rusteloze geesten. Jaan Vikary kende al dat soort plaatsen. Hij leidde me er dan rond en vertelde me hun geschiedenis, eindeloos, verhalen over Aryn hoog-Gloeisteen en Jamis-Leeuw Tahl en de kannibalen van de Diepe Kolenmijnen. Hij was altijd al een verhalenverteller. Hij wist nieuw leven in de oude helden te blazen, en ook in de verschrikkingen.’

Dirk merkte dat hij glimlachte. ‘Maakte hij je bang, Garse?’

De ander lachte. ‘Bang? Ja! Hij joeg me de stuipen op het lijf, maar op den duur werd ik gehard. Wij waren allebei jong, t’Larien. Later, veel later, in de spelonken onder de Lameraanheuvels, hebben wij tegenover elkaar de belofte van ijzer-en-vuur afgelegd.’

‘Ik begrijp het,’ zei Dirk. ‘Dus Jaan houdt van grotten...’

‘Eén onderaards gangensysteem begint heel dicht bij Kryne Lamiya,’ zei Janacek, tot zijn onderwerp terugkerend, ‘en hier dichtbij is een tweede ingang. We hebben die met zijn drieën onderzocht in het eerste jaar dat we op Worlorn waren. En ik denk dat Jaan zijn vlucht ondergronds voort zal zetten, als hij kan. Zo kunnen we hem de pas afsnijden.’ Hij raapte zijn geweer op.

Dirk pakte zijn eigen wapen. ‘In het bos zul je hem nooit vinden,’ zei hij. ‘De wurgbomen bieden te veel dekking.’

Ik zou hem vinden,’ zei Janacek, zijn stem enigszins aangeslagen en meer dan een klein beetje geagiteerd. ‘Denk aan onze band, t’Larien. IJzer-en-vuur.’

‘Leeg ijzer nu,’ zei Dirk, met een blik op Janaceks rechterpols.

De IJzerjade grijnsde op de felle manier die hem eigen was. ‘Nee,’ zei hij. Zijn hand tastte in zijn zak, hij haalde er iets uit en ging open. Op zijn handpalm lag een gloeisteen. Een enkele edelsteen, rond, met ruw geslepen facetten, ongeveer twee keer zo groot als Dirks fluister juweel, zwart en bijna ondoorschijnend in het volle roodachtige morgenlicht.

Dirk staarde ernaar en raakte de steen toen voorzichtig met zijn vinger aan, zodat hij even bewoog in Janaceks hand. ‘Hij voelt... koud aan,’ zei hij.

Janacek fronste zijn voorhoofd. ‘Nee,’ zei hij. ‘Hij brandt juist, zoals vuur altijd doet.’ De gloeisteen verdween weer in zijn zak. ‘Er zijn verhalen, t’Larien, gedichten in het Oud-Kavalaans, sprookjes die in de crèche van de vestiging aan de kinderen worden verteld. Zelfs de eyn-kethi kennen die verhalen. Zij vertellen ze in de vrouwelijke trant, maar Jaan Vikary vertelt ze beter. Vraag hem er maar eens naar. Naar de dingen die teyns voor elkaar hebben gedaan. Hij zal je antwoorden met grote magie en nog grotere heldendaden. Onvoorstelbare, vergane glorie. Ik ben geen verhalenverteller, anders zou ik het zelf doen. Misschien zou je dan een beetje kunnen begrijpen wat het betekent iemands teyn te zijn en een ijzeren band te dragen.’

‘Misschien begrijp ik dat nu al,’ zei Dirk.

Er viel een lange stilte tussen hen, zoals ze daar stonden op de glibberige, bemoste rots, nauwelijks een halve meter uit elkaar, hun blikken strak op elkaar gericht. Janacek glimlachte vluchtig, terwijl hij op Dirk neerkeek. Beneden hen ruiste de rivier onvermoeibaar voort en het geluid van het water spoorde hen aan om op te schieten.

‘Je bent zo’n kwaaie kerel nog niet, t’Larien,’ zei Janacek ten slotte. ‘Je bent weliswaar zwak, maar niemand heeft ooit beweerd dat je sterk was.’

Eerst klonk dat als een belediging, maar de Kavalaar leek iets anders te bedoelen. Dirk dacht er even over na en vond een andere uitleg. ‘Noem een ding bij de naam?’ zei hij glimlachend.

Janacek knikte. ‘Luister, Dirk. Ik vertel het niet nog eens. Ik weet nog hoe ik als jongetje in IJzerjade voor het eerst gewaarschuwd werd voor drogmensen. Een vrouw, een eyn-kethi — jij zou haar mijn moeder noemen, maar zulke aanduidingen hebben in mijn wereld geen waarde -, deze vrouw vertelde mij de legende daarover. Hoewel zij het anders vertelde. De drogmensen voor wie ze mij waarschuwde, waren niet de demonen zoals de hoogbonders mij die later zouden afschilderen. Het waren maar mensen, geen pionnen van buitenwereldse soorten, niet verwant aan weerwolven of zielzuigers. Toch konden ze in bepaald opzicht van gedaante veranderen, want ze hadden zelf geen ware gedaante. Het waren mensen die niet te vertrouwen waren, mensen die hun codes vergeten waren, mensen zonder bindingen. Ze waren niet echt; ze bezaten slechts de schijn van menselijkheid, zonder de inhoud. Begrijp je? De inhoud van het menszijn, dat is een naam, een band, een belofte. Die leeft in ons, maar we dragen hem ook om onze arm. Zo vertelde ze het mij. Dat is de reden waarom Kavalaren teyns nemen, zei ze, en er in paren opuit trekken — omdat... omdat schijn wezen kan worden als je hem vastlegt met ijzer.’

‘Dat is mooi gezegd, Garse,’ zei Dirk toen de ander uitgesproken was. ‘Maar welk effect heeft zilver op de ziel van een drog-mens?’

Even gleed er boosheid over Janaceks gezicht, als de schaduw van een voorbijdrijvende onweerswolk. Toen grijnsde hij. ‘Ik was vergeten dat je zo gevat was als een Kimdissi,’ zei hij. ‘Iets anders wat ik in mijn jeugd geleerd heb, is om nooit te redetwisten met een manipulator.’ Hij lachte, stak zijn arm uit en nam Dirks hand kort maar stevig in de zijne. ‘Genoeg,’ zei hij. ‘We zullen het nooit helemaal eens worden, maar toch kan ik nog steeds een vriend zijn, als jij nog steeds keth kunt zijn.’

Dirk haalde zijn schouders op, hij voelde zich vreemd ontroerd. ‘Goed,’ zei hij.

Maar Garse was al weg. Hij had Dirks arm losgelaten, tikte met zijn vingers het plaatje in zijn hand aan, steeg een meter recht omhoog en schoot toen met een snelle boog op het water af, waarbij hij op de een of andere manier zwierig en gracieus naar voren hing in de lucht. De zon scheen op zijn lange, rode haar en zijn kleren leken te glinsteren en te verschieten en van kleur te veranderen. Toen hij halverwege de golvende rivier was, keek hij achterom en riep iets naar Dirk, maar zijn woorden gingen verloren in het ruisen en kolken van de stroom en Dirk hoorde slechts de toon — een bloeddorstige, lachende juichkreet.

Hij bleef kijken tot Janacek de andere kant van de stroom had bereikt. Op de een of andere manier was hij te vermoeid om ook meteen op te stijgen. Zijn vrije hand gleed in zijn jaszak en raakte het fluister juweel aan. Het kwam hem niet meer zo koud voor als eerst, en de beloften — oh Jenny! — drongen maar zwakjes tot hem door.

Janacek steeg hoger en hoger boven de gele bomen uit, in een grijs met karmozijnrode lucht. Zijn gestalte werd snel kleiner.

Vermoeid ging Dirk hem achterna.

Janacek mocht de luchtschuivers dan denigrerend als speelgoed betitelen, hij wist er wel mee om te gaan. Al snel was hij Dirk ver vooruit; hij klom op de gestaag waaiende wind omhoog tot hij zo’n twintig meter boven het bos vloog. De afstand tussen hen tweeën leek steeds groter te worden; anders dan Gwen, was Janacek niet van plan te stoppen en te wachten tot Dirk hem ingehaald had.

Dirk nam genoegen met de rol van volger. De IJzerjade was makkelijk te zien — ze waren de enigen in de sombere lucht — dus hij liep niet het gevaar hem kwijt te raken. Hij liet zich meedragen door de winden van Schemerduister en was dankbaar dat hij ze in de rug had; ondertussen gaf hij zich aan doelloze overpeinzingen over. Hij droomde vreemde dagdromen over Jaan en Gar-se, over ijzeren banden en fluisterjuwelen, over Guinevere en Lan-celot, die allebei — zo realiseerde hij zich plotseling — trouweloos geweest waren.

De rivier verdween. De stille meren kwamen en gingen en ook het stuk met de witte zwammen die het bos als schurft bedekten. Een keer hoorde hij Lorimaars honden blaffen, ver achter hem, de vage geluiden aangedragen door de wind. Hij maakte zich geen zorgen.

Ze bogen naar het zuiden af. Janacek was een kleine stip, zwart, met zilveren flitsen zodra een straal zonlicht de plaat raakte waarop hij vloog. Kleiner en kleiner. Dirk volgde als een vleugellamme vogel. Ten slotte begon Janacek af te dalen tot boomtophoogte.

Het was een woeste streek. Rotsachtiger dan de meeste andere, met een paar glooiende heuvels en hier en daar uitstekende zwarte, met goud en zilver dooraderde rotsformaties. Overal wurgers, wurgers en nog eens wurgers. Dirks ogen dwaalden alle kanten op, zoekend naar een enkele zilverden, naar een blauwe weduwnaar, of een grimmige, donkere spookboom. Maar naar beide kanten strekte een wirwar van geel zich ononderbroken tot aan de horizon uit. Dirk hoorde de verwoede geluiden van de boom-spoken en zag ze onder zijn voeten korte stukjes vliegen met hun nietige vleugels.

De lucht rondom hem trilde op de kreet van een banshee en Dirk voelde een koude rilling langs zijn ruggengraat lopen zonder dat hij wist waarom. Hij keek snel op en zag licht pulseren in de verte.

Die plotselinge, felle straal die even veel te sterk tegen zijn vermoeide ogen bonsde, die hoorde daar niet, niet hier in deze grauwe schemerwereld. Hij hoorde er niet, maar hij was er wel. Hij priemde één keer de lucht in, een wrede, dunne vuurflits die snel oploste in de lucht.

Voor hem uit was Janacek, een kleine lappenpop, vlak bij het licht. De smalle, scharlakenrode draad schampte hem en trof de zilveren slee waarop hij stond, vluchtig en snel. Het beeld bleef op Dirks netvlies achter. Janacek begon te vallen, maaiend met zijn armen, een absurd gezicht. Een zwarte stok vloog tollend uit zijn handen en hij verdween tussen de wurgbomen en stortte door hun verstrengelde takken omlaag.

Geluiden. Dirk hoorde geluiden. Muziek op deze nooit aflatende, winterse wind. Brekend hout, gevolgd door kreten van pijn en woede, dierlijk en menselijk, menselijk en dierlijk, allebei en geen van beide. De torens van Kryne Lamiya doemden flauw aan de horizon op, wazig als rook en transparant, en zongen voor hem een lied over wat eindigt.

Plotseling stopte het geschreeuw. De witte torens losten op en de storm die hem voortjoeg, blies de flarden weg. Dirk zwierde omlaag, zijn laser in de hand.

Er zat een donker gat in het hoge gebladerte op de plaats waar Garse Janacek erdoor was gevallen: gele takken, omgebogen en gebroken, een opening die groot genoeg was voor een menselijk lichaam. Donker. Dirk die erboven zweefde, kon noch Janacek, noch de bosgrond zien, zo dicht waren de schaduwen. Maar aan de hoogste tak zag hij een gescheurde strook stof hangen, wapperend in de wind en van kleur verschietend. Daarboven hield een klein spookje plechtig de wacht.

‘Garse,’ riep hij, zonder zich te bekommeren om de vijand beneden, de man met de laser. De boomspoken antwoordden in een kwetterend koor.

Hij hoorde gekraak onder de takken; het licht van de laser vlamde opnieuw helder op. Deze keer niet omhoog, maar horizontaal, een onwerkelijke zonnestraal in de schemering beneden. Dirk bleef besluiteloos zweven. Er verscheen een boomspook op de tak vlak onder hem, merkwaardig onbevreesd, de vochtige ogen omhoog gericht, de vleugeltjes wijd gespreid en zoemend in de wind. Dirk richtte zijn laser en vuurde tot het beestje niets meer was dan een roetvlek op de gele schors.

Toen ging hij verder; hij beschreef een spiraal tot hij een schuine opening tussen de wurgers zag die groot genoeg was om te dalen. De grond was donker; de wurgbomen waarvan de kruinen elkaar raakten, hielden bijna al het fletse licht van het Helleoog tegen. Overal rondom hem rezen dikke stammen op; hun knoestige, gele vingers kronkelden stijf en jichtig alle kanten op. Hij bukte — het mos op de grond was aan het verroten — en tilde zijn laarzen van het zilveren rooster, zodat het metaal slap werd. Toen weken de schaduwen tussen de wurgbomen uiteen en Jaan Vikary kwam tevoorschijn en bleef naast hem staan. Dirk keek op.

Jaans gezicht was doorgroefd en zijn blik leeg. Hij zat onder het bloed en in zijn armen rustte een gemangeld, rood ding dat hij droeg zoals een moeder een ziek kind zou dragen. Garse had één oog gesloten. Het andere ontbrak, uit zijn gezicht gerukt. Eigenlijk had hij nog maar een half gezicht. Zijn hoofd lag tegen Jaans borst gevlijd.

‘Jaan...’

Vikary kromp ineen. ‘Ik heb hem neergeschoten,’ zei hij. Bevend liet hij het lichaam vallen.

14

Er klonk geen ander geluid in de wildernis dan Vikary’s zware ademhaling en de zwakke scharrelgeluiden van de boomspoken.

Dirk liep naar Janacek en draaide hem om. Er kleefden stukken mos aan het lichaam die als een spons het bloed opzogen. De boomspoken hadden zijn keel weggevreten zodat het hoofd van Garse obsceen heen en weer slingerde toen Dirk hem verschoof. Zijn stevige kleding had hem geen bescherming geboden; ze hadden overal doorheen gebeten en niets overgelaten van de kameleonstof dan wat natte, rode lorren. Janaceks benen, nog steeds bijeen gehouden door de nutteloze, zilvermetalen plaat van de luchtschuiver, waren door zijn val gebroken; puntige stukken bot staken uit beide kuiten, die op bijna identieke wijze verbrijzeld waren. Het gezicht was het ergst — daar was aan geknaagd. Het rechteroog was weg en in de oogkas was bloed opgeweld dat langzaam over zijn wang op de grond sijpelde.

Er was niets meer aan te doen. Dirk staarde hulpeloos naar het lijk. Hij stak onopvallend een hand in Janaceks vernielde jasje en pakte de gloeisteen, waarna hij opstond en Vikary aankeek. ‘Je zei...’

‘Dat ik nooit op hem zou kunnen schieten,’ vulde Vikary aan. Ik weet wat ik heb gezegd, Dirk t’Larien. En ik weet wat ik heb gedaan.’ Hij sprak heel langzaam; ieder woord kwam loodzwaar over zijn lippen. ‘Dit was niet de bedoeling. Geen ogenblik. Ik probeerde hem alleen maar tegen te houden, de luchtschuiver buiten werking te stellen. Hij viel in een nest boomspoken. Een nest boomspoken.’

Dirks vuist klemde zich stevig om de gloeisteen. Hij zei niets.

Vikary sidderde; zijn stem werd minder toonloos, er klonk een scherpe wanhoop in door. ‘Hij maakte jacht op me. Arkin Ruark waarschuwde me toen ik in Larteyn via een kijkscherm met hem sprak. Hij zei dat Garse zich bij de Braiths had aangesloten, dat hij had gezworen om me neer te halen. Ik geloofde het niet.’ Hij beefde. ‘Ik geloofde het niet!’ Maar toch was het waar. Hij kwam achter mij aan, hij jaagde samen met hen, precies zoals Ruark had gezegd. Ruark... Ruark is niet bij me... we hebben nooit... in plaats daarvan kwamen de Braiths. Ik weet niet of hij... Ruark... misschien hebben ze hem vermoord. Ik weet het niet.’

Hij maakte een vermoeide en verwarde indruk. ‘Ik moest Garse tegenhouden, t’Larien. Hij wist het bestaan van de grot. Ik moest ook om Gwen denken. Ruark zei dat Garse in zijn razernij had beloofd haar aan Lorimaar uit te leveren en ik maakte hem voor leugenaar uit tot ik ontdekte dat Garse achter me aan zat. Gwen is mijn betheyn, en jij bent korariel. Mijn verantwoordelijkheid. Ik moest blijven leven. Begrijp je? Ik heb dit nooit gewild. Ik ging naar hem toe, ik brandde me een weg... De larven in het hart van het nest bedekten hem al helemaal, witte dingen, ook de volwassen dieren... ik verbrandde ze, verbrandde ze, haalde hem eruit...’

Vikary’s lichaam schokte van de droge snikken, maar er kwamen geen tranen; dat zou hij niet toelaten. ‘Kijk. Hij droeg een lege armband. Hij kwam om jacht op me te maken. Ik hield van hem en hij kwam jacht op me maken!’

De gloeisteen was een harde klomp van besluiteloosheid in Dirks vuist. Hij keek nog eens naar Garse Janacek, wiens kleding nu vervaagd was tot de kleuren van geronnen bloed en rottend mos, en toen naar Jaan Vikary, die er bijna aan onderdoor ging, zijn gezicht bleek, zijn stevige schouders schokkend. Geef een ding een naam, dacht Dirk; en nu moest hij een naam verzinnen voor Jaantony hoog-IJzerjade.

Zijn vuist verdween in de duisternis van zijn zak. ‘Je moest wel,’ loog hij. ‘Hij zou je gedood hebben en later ook Gwen. Hij zei het zelf. Ik ben blij dat Arkin je nog heeft kunnen waarschuwen.’

Die woorden leken Vikary te kalmeren. Hij knikte zwijgend.

‘Ik ben je gaan zoeken,’ ging Dirk verder, ‘toen je niet op tijd terug was. Gwen was ongerust. Ik wilde proberen je te helpen. Garse kreeg me te pakken en ontwapende me en leverde mij uit aan Lorimaar en Pyr. Hij zei dat ik een bloedgift was.’

‘Een bloedgift,’ herhaalde Vikary. ‘Hij was krankzinnig, t’Larien. Werkelijk waar. Garse IJzerjade Janacek was niet zo; hij was geen Braith, hij deed niet aan bloedgiften. Dat moet je geloven.’

‘Ja,’ zei Dirk. ‘Hij was helemaal in de war. Je hebt gelijk. Dat kon ik wel merken aan de manier waarop hij sprak. Ja!’ Hij had moeite om niet in tranen uit te barsten en vroeg zich af of dat te zien was. Het was alsof hij al Jaans angst en smart had overgenomen; de IJzerjade leek met de minuut resoluter en sterker te worden, terwijl het verdriet Dirk ongevraagd in de ogen sprong.

Vikary keek neer op het stille lichaam dat onder de bomen lag. ‘Ik zou om hem willen treuren, om wat hij was en om wat wij voor elkaar betekenden, maar daar is geen tijd voor. De jagers zitten met hun honden achter ons aan. We moeten opschieten.’ Hij knielde een ogenblik bij Janaceks lijk en hield een slappe, bloedige hand een ogenblik in de zijne. Toen kuste hij het geschonden overblijfsel van Garses gezicht op de lippen en streek met zijn vrije hand over het verkleefde haar.

Maar toen hij weer opstond, had hij de zwarte ijzeren armband in zijn vingers en Dirk zag dat Janaceks arm naakt was en voelde een plotselinge pijn. Vikary stak het lege ijzer in zijn zak. Dirk hield zijn tranen en zijn tong in bedwang en zei niets.

‘We moeten gaan.’

‘Laten we hem hier zo maar achter?’ vroeg Dirk.

‘Achterlaten?’ Vikary fronste zijn voorhoofd. ‘Oh, ik begrijp het. Bij de Kavalaren is begraven niet gebruikelijk, t’Larien. Wij laten onze doden achter in de wildernis. Dat is onze gewoonte, en als de dieren opeten wat wij achterlaten, schamen we ons daar niet voor. Leven moet leven voeden. Is het niet passender dat zijn sterke vlees kracht geeft aan het een of andere roofdier dat hem snel verslindt, dan aan een stel walgelijke maden en wormen?’

Dus lieten ze hem achter waar Vikary het lichaam had laten vallen, op een kleine open plek tussen het eindeloze, geelbruine struikgewas. Door het schemerdonkere onderhout baanden ze zich een weg in de richting van Kryne Lamiya. Dirk droeg zijn luchtschuiver en had moeite om Vikary’s snelle tempo bij te houden. Ze hadden pas enkele ogenblikken gelopen toen ze op een hoge steile richel van ruwe zwarte rots stuitten.

Toen Dirk de barrière bereikte, was Jaan al halverwege de top. Janaceks bloed was tot een bruine korst op Jaans kleren opgedroogd; Dirk kon de vlekken van beneden af goed zien. De rest van de kleren van de Kavalaar had een zwarte kleur aangenomen. Jaan klom behendig, zijn geweer op zijn rug gebonden. Hij verplaatste zijn handen zelfverzekerd van het ene houvast naar het andere.

Dirk spreidde het zilveren rooster van zijn luchtschuiver uit en vloog naar de top van de richel.

Hij was juist tot boven de hoogste takken van de wurgbomen gestegen, toen hij de korte schreeuw van de banshee hoorde, niet zo ver weg. Zijn ogen zochten de omgeving af, op zoek naar het grote roofdier. De kleine open plek waar ze Janacek hadden achtergelaten was van bovenaf gemakkelijk zichtbaar, een plek, niet ver weg, waar schemerig licht op viel. Maar Dirk kon het lichaam niet zien; het middelpunt van de open plek was een levende massa vechtende, gele lichamen. Terwijl hij toekeek, schoten kleine gestalten uit het bos in de omgeving toe om ook deel te nemen aan het feestmaal.

Vanuit het niets verscheen de banshee, en terwijl hij bewegingloos boven het vecht zweefde, stootte hij zijn vreselijke, langgerekte jammerklacht uit. Maar de boomspoken bleven elkaar fanatiek verdringen en sloegen geen acht op het geluid, maar haalden kwetterend met hun klauwen naar elkaar uit. De banshee liet zich vallen. Zijn schaduw viel op hen, zijn grote vleugels rimpelden zich en vouwden zich, en toen streek hij neer. Een ogenblik later was hij alleen en had hij zowel de spoken als het lichaam in zijn hongerige greep genomen. Dirk voelde zich merkwaardig opgelucht.

Maar slechts kort. Terwijl de banshee er loom bij lag, klonk er plotseling een scherp gekrijs en Dirk zag een kleine, vlugge flits omlaag schieten en op de banshee landen. Er volgde er nog een. En nog een. En toen minstens tien, allemaal tegelijk. Hij knipperde even met zijn ogen, en het leek wel of de spoken zich verdubbeld hadden. De banshee vouwde zijn grote driehoekige vleugels weer open en ze fladderden wat, zwakjes en onbeholpen. Maar hij steeg niet op. Het ongedierte was overal, bijtend en klauwend, en de banshee werd erdoor verzwaard en verscheurd. Op de grond gedrukt als hij werd, kon hij niet eens meer een angstaanjagende kreet laten horen. Hij stierf zwijgend, zijn maaltijd nog onder zijn lichaam geklemd.

Tegen de tijd dat Dirk zich op de top van de richel van zijn luchtschuiver ontdeed, was de open plek in het bos weer een deinende, gele massa, precies als daarvoor, en aan niets was te zien dat de banshee er ooit was geweest. Het was heel stil in het bos. Hij wachtte tot Jaan Vikary zich bij hem voegde. Samen vervolgden ze hun woordeloze tocht.

De grot was koud en donker en oneindig verstild. Uren verstreken onder de aarde, terwijl Dirk het kleine dansende licht van Jaan Vikary’s zaklantaarn volgde. Het licht voerde hem door kronkelende onderaardse tunnels, door galmende ruimten waar de duisternis nooit ophield, door benauwend smalle doorgangen waar ze zich op handen en voeten doorheen moesten wurmen. Het licht maakte zijn hele wereld uit; Dirk verloor elk gevoel voor tijd en afstand. Ze hadden elkaar niets te zeggen, hij en Jaan, dus zeiden ze niets; de enige geluiden waren afkomstig van hun schoenen die over stoffige rotsen schraapten en de sporadische, dreunende echo’s. Vikary kende zijn grot goed. Hij weifelde geen ogenblik, noch verdwaalde hij. Strompelend en kruipend baanden ze zich een weg door het geheime hart van Worlorn.

Op een glooiende heuvel doken ze op tussen de wurgbomen, in een nacht vol vuur en muziek.

Kryne Lamiya stond in brand. De benen torens krijsten een ontredderd lied van angst uit.

Overal in de bleke dodenstad hadden de vlammen vrij spel, laaiende schildwachten die door de straten heen en weer liepen. De stad glansde als een vreemde illusie in de golven van hitte en licht; ze leek een onwerkelijke oranje geestverschijning. Terwijl ze toekeken, brokkelde een van de slanke loopbruggen af en stortte in; eerst stortte het zwartgeblakerde middengedeelte in de grote vlammenzee, en de rest van de stenen overspanning volgde. Het vuur verteerde de brug en vlamde hoger op, knetterend en loeiend en niet verzadigd. Een gebouw in de buurt, door het vuur ondermijnd, zakte in een grote wolk van rook en vlammen in elkaar.

Driehonderd meter van de heuvel waarop zij stonden, hoog boven de wurgbossen, stond een krijtwitte toren als een opgeheven hand, nog onaangetast door de brand. Fel afgetekend tegen het gruwelijke licht leek hij echter als een levend wezen te bewegen, kronkelend en naar adem happend van de pijn.

Boven het brullen van de vlammen uit kon Dirk flauwtjes de muziek van Lamiya-Bailis horen. De symfonie van Schemerduister was verstoord en grondig veranderd; torens waren verdwenen, noten ontbraken en daardoor was het lied vol griezelige stilten, en het geknetter van de vlammen vormde een ritmisch contrapunt voor het gejammer, gezucht en gekreun. De winden van Schemerduister, die onophoudelijk van de bergen woeien en de Sirenenstad lieten zingen, diezelfde winden wakkerden de grote branden aan die nu aan Kryne Lamiya vraten, het dodenmasker van de stad verduisterden met as en roet en haar geboden om eindelijk stil te zijn.

Jaan Vikary haalde zijn lasergeweer van zijn rug. Zijn gezicht stond onaangedaan en vreemd; de weerschijn van de grote brand streek eroverheen. ‘Hoe...?’

‘De wolfswagen,’ zei Gwen.

Ze stond op een paar meter afstand, wat lager dan zij. Ze waren niet verbaasd haar te zien. Achter haar, onder de schaduw van een hangende blauwe weduwnaar aan de voet van de heuvel, ving Dirk een glimp op van Ruarks kleine gele luchtwagen.

‘Bretan Braith,’ zei Vikary.

Gwen kwam bij hen staan in de buurt van de grotingang en knikte. ‘Ja. De wagen is verscheidene malen over de stad heen en weer gevlogen en heeft ondertussen zijn lasers afgevuurd.’

‘Chell is dood,’ zei Vikary.

‘Maar jij leeft nog,’ antwoordde Gwen. ‘Ik begon eraan te twijfelen.’

‘We leven nog,’ beaamde hij. Hij liet zijn geweer uit zijn slappe vingers glijden. ‘Gwen,’ zei hij, ‘ik heb mijn teyn gedood.’

‘Garse?’ vroeg ze geschrokken. Ze fronste haar voorhoofd.

‘Hij had mij uitgeleverd aan de Braiths,’ zei Dirk snel. Zijn blik kruiste die van Gwen. ‘En hij maakte jacht op Jaan, samen met Lorimaar. Het was onvermijdelijk.’

Ze keek van Dirk weer naar Jaan. ‘Is dat werkelijk waar? Arkin vertelde me al zoiets. Ik geloofde hem niet.’

‘Het is de waarheid,’ zei Vikary.

‘Is Arkin hier?’ vroeg Dirk.

Gwen knikte. ‘In de luchtwagen. Hij is hier vanuit Larteyn naartoe gevlogen. Je moet hem verteld hebben waar ik was. Hij probeerde me opnieuw voor te liegen. Ik heb hem uitgeschakeld. Hij kan nu niets beginnen.’

‘Gwen,’ zei Dirk, ‘we hebben Arkin helemaal verkeerd beoordeeld.’ Hij had een brok in zijn keel. ‘Begrijp je het niet, Gwen? Arkin heeft Jaan gewaarschuwd dat Garse hem zou verraden. Zonder die waarschuwing zou Jaan het nooit geweten hebben. Hij zou Janacek misschien vertrouwd hebben en hem niet hebben neergeschoten. Hij zou zelf gegrepen zijn en gedood.’ Zijn stem klonk schor en dringend. ‘Begrijp je het niet? Arkin...’

Het vuur werd kil in haar ogen weerkaatst, toen ze Dirk opnam. ‘Ik begrijp het,’ zei ze, haar stem dik en onvast. Ze keek naar Vikary. ‘Oh, Jaan,’ zei ze. Ze stak haar armen naar hem uit.

Hij kwam naar haar toe en liet zijn hoofd op haar schouder rusten en sloeg zijn armen stevig om haar heen. Toen begon hij te huilen.

Dirk liet hen alleen en liep naar de luchtwagen.

Arkin Ruark zat stevig vastgebonden op een van de zitplaatsen. Hij had stevige buitenkleding aan en zijn hoofd hing voorover zodat zijn kin op zijn borst rustte. Toen Dirk naderde keek hij moeizaam op. De hele rechterkant van zijn gezicht was paars en gezwollen. ‘Dirk,’ zei hij klagelijk.

Dirk deed zijn hinderlijke rugzak af en zette die op de grond. Hij leunde tegen het bedieningspaneel. ‘Arkin,’ zei hij effen.

‘Help me,’ zei Ruark.

‘Janacek is dood,’ lichtte Dirk hem in. ‘Jaan heeft op hem geschoten en toen is hij in een boomspokennest gevallen.’

‘Garsey,’ zei Ruark met enige moeite. Zijn lippen waren gezwollen en bebloed en zijn stem trilde. ‘Hij zou jullie allemaal gedood hebben. Heus waar, heus. Ik heb Jaan gewaarschuwd, dat heb ik gedaan, ik heb hem gewaarschuwd. Geloof me, Dirk.’

‘Oh, ik geloof je wel,’ zei Dirk met een hoofdknik.

‘Ik wou jullie helpen, jawel. Gwen is helemaal wild geworden. Ik zag hoe de Braiths Jaan te pakken namen. Ik kwam er net aan om hem bij te staan, maar ze waren me voor. Maakte me ook bezorgd over haar, echt waar. Kwam haar te hulp. Ze sloeg me, ze zei dat ik een leugenaar was. Ze bond me vast en vloog ons hierheen. Ze is wild, Dirk, vriend Dirk, helemaal wild, wild als een Kavalaar. Bijna zoals Garse, helemaal niets voor die lieve Gwen. Ik denk dat ze me dood wil hebben. Jou misschien ook, dat weet ik niet. Ze gaat naar Jaan terug, dat weet ik. Help me. Je moet me helpen. Hou haar tegen.’ Hij jammerde.

‘Ze zal niemand doden,’ zei Dirk. ‘Jaan is er nu, en ik ben er ook. Je bent veilig, Arkin, maak je geen zorgen. Wij zullen de zaken rechtzetten. We hebben veel aan je te danken, nietwaar? Vooral Jaan. Ik weet niet wat er zonder jouw waarschuwing allemaal gebeurd zou zijn.’

‘Ja,’ zei Ruark. Hij glimlachte. ‘Ja, waarachtig, heus waar.’

Plotseling verscheen Gwen in de deuropening. Ze negeerde Ru-ark. ‘Dirk,’ zei ze.

Hij draaide zich naar haar om. ‘Ja?’

‘Ik heb gezorgd dat Jaan een poosje is gaan liggen. Hij is ontzettend moe. Kom mee naar buiten, dan kunnen we praten.’

‘Wacht,’ zei Ruark. ‘Maak mij eerst los, hè? Doe het. Mijn armen, Dirk, mijn armen...’

Dirk liep naar buiten. Jaan lag vlakbij met zijn hoofd tegen een boom geleund niets ziend naar het vuur in de verte te staren. Ze liepen bij hem vandaan, de duisternis onder de wurgbomen in. Ten slotte stond Gwen stil en draaide zich heftig naar hem toe om hem aan te kijken. ‘Jaan mag het nooit te weten komen,’ zei ze. Ze streek met haar rechterhand een losse lok van haar voorhoofd.

Dirk staarde naar haar. ‘Je arm,’ zei hij.

Om haar rechteronderarm droeg Gwen ijzer, zwart en leeg. Haar arm verstijfde bij Dirks woorden. ‘Ja,’ zei ze. ‘De gloeistenen komen later.’

‘Ik begrijp het,’ zei Dirk. ‘Zowel teyn als betheyn.’

Gwen knikte. Ze stak haar armen uit en nam Dirks handen in de hare. Haar huid was koel en droog. ‘Wees blij voor me, Dirk,’ zei ze met een klein, verdrietig stemmetje. ‘Alsjeblieft.’

Hij drukte haar handen in een poging haar gerust te stellen.

‘Dat ben ik ook,’ zei hij zonder veel overtuiging. Tussen hen in hing een langdurige stilte en een grote verbittering.

‘Je ziet er vreselijk uit,’ zei Gwen ten slotte, en lachte kort en geforceerd. ‘Onder de schrammen. Zoals je je arm houdt en zoals je loopt. Is alles in orde met je?’

Hij haalde zijn schouders op. ‘De Braiths zijn geen zachtzinnige speelkameraden,’ zei hij. ‘Maar ik overleef het wel.’ Toen liet hij haar handen los en tastte in zijn zak. ‘Gwen, ik heb iets voor je.’

In zijn vuist hield hij twee sieraden. De gloeisteen, rond en ruw geslepen, zacht oplichtend van binnenuit, smeulend in de holte van zijn hand. En het fluister juweel; kleiner, donkerder, dood en koud.

Gwen pakte ze zwijgend. Ze liet de stenen een ogenblik peinzend in haar hand rollen. Toen stak ze de gloeisteen in haar zak en gaf het fluister]uweel aan Dirk terug.

Hij nam het aan. ‘Het laatste wat ik nog van Jenny heb,’ zei hij, toen zijn hand zich om de weerkaatsende ijsdruppel sloot en die weer in zijn zak verdween.

‘Ik weet het,’ zei ze. ‘Dank je voor je aanbod. Maar om eerlijk te zijn: de steen zegt me niets meer. Ik zal wel te veel veranderd zijn. Ik heb in jaren geen fluisteringen meer gehoord.’

‘Ja,’ zei hij. ‘Ik vermoedde al zoiets. Maar ik moest hem je aanbieden — de steen en de belofte. Die belofte blijft geldig, Gwen, mocht je er ooit een beroep op willen doen. Noem het mijn ijzer-en-vuur. Je wilt me toch zeker niet in een drogman veranderen?’

‘Nee,’ antwoordde ze. ‘En die andere steen?’

‘Garse heeft hem bewaard toen hij de andere weggooide. Ik dacht dat je hem misschien in je armband wilde laten zetten, samen met de nieuwe. Jaan zal het verschil nooit merken.’

Gwen zuchtte. ‘Goed,’ zei ze, en toen: ‘Ik merk dat ik dat van Garse toch heel treurig vind. Is dat niet gek? Al die jaren die wij samen doorbrachten, was er nauwelijks een dag dat we elkaar niet in de haren vlogen, en die arme Jaan stond er voortdurend tussenin, omdat hij van ons allebei hield. Er waren tijden dat ik er bijna zeker van was dat het enige wat mijn geluk in de weg stond, Garse Ijzer jade Janacek was. Maar nu hij er niet meer is, kan ik dat bijna niet geloven. Ik verwacht dat hij elk moment in zijn luchtwagen zal komen opdagen, tot de tanden gewapend en grijnzend, op het punt me af te snauwen en op mijn plaats te zetten.

Als het echt tot me doordringt dat het waar is, ga ik misschien wel huilen. Vind je dat niet raar?’

‘Nee,’ zei Dirk. ‘Nee.’

‘Ik zou ook haast om Arkin kunnen huilen,’ zei ze. ‘Weet je wat hij zei toen hij naar me toe kwam in Kryne Lamiya? Nadat ik hem een leugenaar had genoemd en hem een klap had gegeven en hem in elkaar had geslagen?’

Dirk schudde afwachtend zijn hoofd.

‘Hij zei dat hij van me hield,’ antwoordde Gwen met een grimmig lachje. ‘Hij zei dat hij altijd al van mij gehouden had, vanaf het moment dat wij elkaar op Avalon ontmoetten. Ik kan niet zweren dat hij de waarheid sprak. Garse zei altijd al dat de manipulators heel slim waren, en Arkin hoefde geen genie te zijn om te zien hoe zijn bekentenis mij trof. Ik had hem bijna weer losgemaakt toen hij me dat vertelde. Hij leek zo klein en meelijwekkend en hij snikte het uit. In plaats daarvan... Heb je zijn gezicht gezien?’ vroeg ze aarzelend.

‘Ja,’ zei Dirk. ‘Niet best.’

‘In plaats daarvan deed ik dat,’ zei Gwen. ‘Maar ik denk niet dat ik hem nu nog geloof. Op een ziekelijke manier hield hij inderdaad van me. En hij zag wat ik mezelf aandeed, en hij wist dat als het aan mij lag, ik nooit bij Jaan weg zou gaan. Dus besloot hij om jou te gebruiken — gebruik te maken van alles wat ik hem verteld had, alles wat ik hem had toevertrouwd — om me op die manier van Jaan te vervreemden. Ik denk dat hij aannam dat jij en ik elkaar weer uit elkaar zouden gaan zoals we op Avalon hadden gegaan, en dat ik mijn toevlucht dan bij hem zou zoeken. Of misschien wist hij ook wel beter. Ik weet het niet. Hij beweerde dat hij alleen aan mij dacht, aan mijn geluk, dat hij het niet kon verdragen mij met het jade-en-zilver te zien. Dat hij niet aan zichzelf dacht. Hij zegt dat hij mijn vriend is.’ Ze zuchtte moedeloos. ‘Mijn vriend,’ herhaalde ze.

‘Heb maar niet te veel medelijden met hem, Gwen,’ waarschuwde Dirk. ‘Hij zou mij de dood ingejaagd hebben en Jaan ook, zonder een ogenblik te aarzelen. Garse Janacek is dood en een paar van de Braiths ook, net als onschuldige Emereli in Uitdaging — en daar kun je vriend Arkin allemaal aansprakelijk voor stellen. Nietwaar?’

‘Nu ben jij degene die net zo praat als Garse,’ zei ze. ‘Wat zei je ook weer tegen me? Dat ik ogen had als jade? Kijk naar jezelf, Dirk! Maar je zult wel gelijk hebben.’

‘Wat doen we nu met hem?’

‘Laat hem maar lopen,’ zei ze. ‘Vooralsnog. Jaan mag nooit vermoeden wat hij werkelijk heeft gedaan. Dat zou zijn ondergang zijn, Dirk. Daarom moet Arkin Ruark onze vriend weer worden. Begrijp je?’

‘Ja,’ zei Dirk. Van het loeiende vuur was nog slechts een zacht geknetter over, merkte hij; het was bijna stil. Terwijl hij omkeek naar de luchtwagen, zag hij dat het inferno bezig was te doven. Hier en daar flakkerden nog wat flauwe vlammen tussen het puin; ze wierpen een onrustig licht op de ruïnes van de rokende stad. De meeste van de torens waren omgevallen en die nog overeind stonden, waren volledig stilgevallen. De wind was niet meer dan wind.

‘Het is bijna dageraad,’ zei Gwen. ‘We moeten gaan.’

‘Gaan?’

‘Terug naar Larteyn, als Bretan Braith die stad niet ook vernield heeft.’

‘Hij houdt er een gewelddadige manier van rouwen op na,’ viel Dirk haar bij. ‘Maar is Larteyn veilig?’

‘De tijd van vluchten en verstoppen is voorbij,’ zei Gwen tegen hem. ‘Ik ben niet meer buiten bewustzijn, en ik ben ook geen hulpeloze betheyn meer die beschermd moet worden.’ Ze hief haar rechterarm op; de vuren in de verte verlichtten het doffe ijzer. ‘Ik ben teyn van Jaan Vikary, mijn bloed heeft zelfs gevloeid en ik heb mijn wapen gekregen. En jij... jouw positie is ook veranderd, Dirk. Je bent geen korariel meer, weet je. Je bent een keth.

Op dit moment horen we bij elkaar. Wij zijn jong en sterk, we weten wie onze vijanden zijn en hoe we hen kunnen vinden. En geen van ons kan ooit nog een IJzerjade worden; ik ben een vrouw, Jaan is een uitgestotene en jij bent een drogman. Garse was de laatste IJzerjade. Garse is dood. De goede en slechte dingen van Hoog Kavalaan en het Ijzer jade-gezelschap zijn met hem gestorven, tenminste voor wat deze wereld betreft. Er zijn geen codes op Worlorn, zoals je weet. Geen Braiths en geen IJzerjades, slechts dieren die proberen elkaar te doden.’

‘Wat wil je daarmee zeggen?’ vroeg Dirk, hoewel hij dacht dat wel te weten.

‘Daar wil ik mee zeggen dat ik het zat ben te worden opgejaagd en achternagezeten en bedreigd,’ antwoordde Gwen. In de schaduwen leek haar gezicht van zwart ijzer; haar ogen brandden fel en ontembaar. ‘Ik bedoel dat het tijd wordt dat wij de jagers worden!’

Dirk sloeg haar lange tijd zwijgend gade. Ze was heel mooi, dacht hij, mooi op een manier zoals Garse Janacek mooi was geweest. Ze leek ook een beetje op de banshee, concludeerde hij, en in alle stilte treurde hij intens om zijn Jenny, zijn Guinevere, die nooit had bestaan. ‘Dat is zo,’ zei hij zwaarmoedig.

Ze deed een stap naar hem toe, sloeg haar armen om hem heen voor hij kon reageren en drukte hem met alle kracht tegen zich aan. Zijn eigen handen kwamen aarzelend omhoog; hij omhelsde haar op zijn beurt en zo bleven ze wel tien minuten staan, dicht tegen elkaar aan geperst, haar zachte koele wang tegen zijn stoppels. Toen ze hem eindelijk losliet, keek ze naar hem op, in de verwachting dat hij haar zou kussen. Dat deed hij dan ook. Hij sloot zijn ogen; haar lippen voelden droog en hard aan.

In het Vuurfort hing de kilte van de ochtend. De wind waaide er in harde vlagen doorheen; de lucht erboven was grijs en bewolkt.

Op het dak van hun gebouw vonden ze een lijk.

Jaan Vikary stapte voorzichtig uit, zijn lasergeweer in de hand, terwijl Gwen en Dirk hem dekking gaven vanuit de betrekkelijke veiligheid van de luchtwagen. Ruark zat zwijgend op de achterbank, doodsbang. Ze hadden hem losgemaakt voordat ze de omgeving van Kryne Lamiya verlieten en de hele terugweg was hij nu eens knorrig en dan weer uitbundig geweest, niet wetend wat hij ervan moest denken.

Vikary onderzocht het lichaam dat languit bij de liftkokers lag en kwam toen terug naar de luchtwagen. ‘Roseph hoog-Braith Kelcek,’ zei hij kortaf.

‘Hoog-Larteyn,’ bracht Dirk hem in herinnering.

‘Dat is waar,’ gaf hij fronsend toe. ‘Hoog-Larteyn. Ik schat dat hij al enkele uren dood is. Ongeveer de helft van zijn borst is weggeschoten door een projectielgeweer. Zijn eigen laser zit nog in de holster.’

‘Een projectielgeweer?’ zei Dirk.

Vikary knikte. ‘Van Bretan Braith Lantry is bekend dat hij wel eens met zo’n wapen heeft geduelleerd. Hij is een berucht duellist, maar ik geloof dat hij zijn projectielgeweer zelden heeft gebruikt, alleen die twee keer dat hij er geen genoegen mee nam te winnen door uitsluitend te verwonden. Een duelleerlaser is een zuiver, precies instrument. Dit wapen van Bretan Braith niet. Zo’n wapen is gemaakt om te doden, zelfs als het zijn doel bijna mist. Het is een groot, grof en wreed ding, alleen geschikt voor korte, dodelijke duels.’

Gwen staarde naar Roseph, die er als een hoop vodden bij lag. Zijn kleding had de donkere, stoffige kleur van het dak en wapperde onregelmatig in de wind. ‘Dit was geen duel,’ zei ze.

‘Nee,’ beaamde Vikary.

‘Maar waarom?’ vroeg Dirk. ‘Roseph vormde toch geen bedreiging voor Bretan Braith? Bovendien, de duelleercode... Bretan is nog steeds een Braith, nietwaar? Moet hij zich niet aan de code houden?’

‘Bretan is inderdaad nog een Braith en dat verklaart het dan ook, Dirk t’Larien,’ zei Vikary. ‘Dit is geen duel. Dit is oorlog, Braith tegen Larteyn. Er zijn heel weinig regels in een oorlog; iedere volwassen man van de vijandelijke vestiging is vrij wild, tot er weer vrede heerst.’

‘Een kruistocht,’ zei Gwen grinnikend. ‘Dat is helemaal niets voor Bretan, Jaan.’

‘Maar het is wel degelijk iets voor de oude Chell,’ antwoordde Vikary. ‘Ik vermoed dat zijn teyn hem op zijn sterfbed heeft laten zweren om dit te doen. Als dat waar is, doodt Bretan onder druk van een gelofte, niet alleen uit verdriet. Hij zal weinig genade kennen.’

Op de achterbank leunde Arkin Ruark geestdriftig naar voren. ‘Maar het kan niet beter!’ riep hij uit. ‘Ja, luister naar mij, dit is prima. Gwen, Dirk, Jaan, mijn vriend, luister. Bretan zal ze allemaal voor ons doden, nietwaar? Een voor een, ja. Hij is de vijand van onze vijanden, beter kunnen we niet hopen, heus waar.’

‘Jouw Kimdissi-spreekwoord is in dit geval misleidend,’ zei Vikary. ‘De oorlog tussen Bretan Braith en de Larteyns maakt hem nog geen vriend van ons, behalve bij toeval. Bloed en ernstige grieven worden niet zo makkelijk vergeten, Arkin.’

‘Ja,’ beaamde Gwen. ‘Het was niet Lorimaar die hij ervan verdacht zich in Kryne Lamiya te verbergen, weet je. Hij heeft die stad in brand gestoken met de bedoeling ons te pakken te krijgen.’

‘Een gok,’ pruttelde Ruark, ‘een pure gok. Misschien had hij andere redenen, heel persoonlijke, wie weet? Misschien was hij gek, waanzinnig van verdriet, ja.’

‘Weet je wat, Arkin,’ zei Dirk. ‘We zetten jou ergens buiten af, en als Bretan dan langskomt, kun je het hem zelf vragen.’

De Kimdissi kromp in elkaar en keek hem bevreemd aan. ‘Nee,’ zei hij. ‘Nee, het is veiliger bij jullie te blijven, mijn vrienden, jullie zullen me beschermen.’

‘Wij zullen je beschermen,’ antwoordde Jaan Vikary. ‘Dat heb jij ons ook gedaan.’ Dirk en Gwen wisselden een blik.

Vikary bracht hun wagen plotseling in beweging. Ze stegen op en schoten weg van het dak, over de ochtendschemerige straten van Larteyn.

‘Waarheen...?’ vroeg Dirk.

‘Roseph is dood,’ zei Vikary. ‘Maar hij was niet de enige jager. We gaan een inventarisatie houden, vrienden, een inventarisatie.’

Het gebouw dat Roseph hoog-Braith Kelcek had gedeeld met zijn teyn, was niet ver van de woning van de IJzerjades en vlak bij de liften naar de ondergrondse. Het was een breed vierkant bouwwerk met een metalen koepel op het dak en een portiek dat op zwarte ijzeren pilaren rustte. Ze landden er dichtbij en benaderden het onopvallend.

Twee Braithhonden hadden vastgeketend gelegen aan de pilaren voor het huis. Ze waren allebei dood. Vikary bekeek ze. ‘Hun keel is doorgebrand met een jachtlaser, afgevuurd van enige afstand,’ rapporteerde hij. ‘Een zekere en geluidloze manier van doden.’

Hij bleef buiten de wacht houden, op zijn hoede, zijn lasergeweer in zijn hand. Ruark bleef dicht bij hem. Gwen en Dirk werden naar binnen gestuurd om het gebouw te doorzoeken.

Ze vonden een heleboel lege vertrekken en een kleine trofeeën-kamer met vier hoofden; drie ervan waren oud en uitgedroogd, met een strakke, leerachtige huid, de gezichtstrekken bijna dierlijk. Het vierde hoofd was volgens Gwen van een kwallenkind van Zwarte Wijn, zo te zien kortgeleden buitgemaakt. Dirk raakte achterdochtig de leren bekleding van sommige meubels aan, maar Gwen schudde haar hoofd.

Een andere kamer, vlakbij, was geheel gevuld met miniaturen: banshees en meutes wolven; soldaten, knokkend met mes en zwaard; mannen, in vreemde gevechten gewikkeld met groteske monsters. Alle scènes waren fraai uitgevoerd in ijzer, koper en brons. ‘Rosephs werk,’ zei Gwen kortaangebonden toen Dirk er onwillekeurig bij bleef staan en een figuurtje oppakte om nader te bekijken. Ze wenkte hem om door te lopen.

Rosephs teyn was aan het eten geweest. Ze troffen hem in de eetkamer aan. Zijn maal — een dikke hachee van vlees en groenten in een bloederige bouillon, met hompen zwart brood erbij -was koud en half opgegeten. Een tinnen kroes met bruin bier stond ernaast op de lange houten tafel. Het lichaam van de Kavalaar zat er bijna een meter vandaan, nog in zijn stoel; maar de stoel lag op de grond en er zat een donkere vlek op de muur erachter. De man had geen gezicht meer.

Gwen stond met gefronst voorhoofd op hem neer te kijken. Haar geweer hing losjes aan één arm met de loop naar beneden. Ze pakte het bier en nam er een slokje van, waarna ze de kroes aan Dirk gaf. Het was lauw en verschaald en schuimde allang niet meer.

‘Lorimaar en Saanel?’ vroeg Gwen toen ze weer buiten stonden onder de ijzeren pilaren.

‘Ik betwijfel of ze al terug zijn uit het bos,’ zei Vikary. ‘Misschien zit Bretan ergens in Larteyn op hen te wachten. Hij heeft Roseph en Chaalyn gisteren ongetwijfeld zien binnenvliegen. Misschien ligt hij ergens dichtbij op de loer in de hoop zijn vijanden stuk voor stuk af te maken als ze naar de stad terugkomen. Maar ik denk toch van niet.’

‘Waarom niet?’ vroeg Dirk.

‘Zoals je weet, t’Larien, zijn wij in de ochtendschemering aangekomen, en in een onbewapende wagen. Hij viel ons niet aan. Of hij sliep, of hij is niet meer in de buurt.’

‘Waar denk je dat hij is?’

‘In de wildernis, bezig jacht te maken op onze jagers,’ zei Vikary. ‘Er zijn nog maar twee Larteyns in leven die hij tegenover zich kan vinden, maar dat kan Bretan Braith niet weten. Volgens zijn laatste informatie waren Pyr en Arris en zelfs de oude Raymaar Eénhand allemaal nog in leven en moest hij rekening met ze houden. Ik denk dat hij weggevlogen is om een verrassingsoverval op ze te plegen, misschien uit angst dat ze anders groepsgewijs naar de stad teruggaan, ontdekken dat hun kethi afgeslacht zijn en op die manier gewaarschuwd zijn voor wat hij van plan is.’

‘Dan moeten wij vluchten vóór hij terugkomt, jawel,’ zei Ruark. ‘Ons ergens in veiligheid brengen, weg van deze Kavalaanse waanzin. Naar Twaalfde Droom, bijvoorbeeld. Of Moscel, of Uitdaging, of waarheen dan ook. Binnenkort komt er een schip, dan zullen we veilig zijn. Wat vinden jullie?’

‘Ik vind van niet,’ antwoordde Dirk. ‘Bretan zou ons opsporen. Denk aan de bijna bovennatuurlijke manier waarop hij Gwen en mij in Uitdaging wist te vinden.’ Hij keek Ruark veelbetekenend aan. Het moest gezegd worden dat de Kimdissi bewonderenswaardig uitgestreken bleef kijken.

‘We blijven in Larteyn,’ zei Vikary gedecideerd. ‘Bretan Braith Lantry is maar alleen. Wij zijn met zijn vieren en drie van ons zijn gewapend. Als we bij elkaar blijven, zijn we veilig. We zullen de wacht houden. Dan zijn we voorbereid.’

Gwen knikte en haakte haar arm door die van Jaan. ‘Daar ben ik het mee eens,’ zei ze. ‘Misschien dat Bretan Lorimaar niet eens overleeft.’

‘Nee,’ zei de Kavalaar tegen haar. ‘Nee, Gwen. Ik denk dat je je vergist. Bretan Braith zal Lorimaar overleven. Daar ben ik zeker van.’

Op Vikary’s aandringen onderzochten ze de grote ondergrondse garage, voor ze de omgeving van Rosephs woning verlieten. Zijn gok wierp resultaat af. Omdat hun eigen luchtwagen in Uitdaging was gestolen en vervolgens vernield, hadden Roseph en zijn teyn Pyrs voertuig geleend om terug te vliegen van de jacht in de wildernis; het stond daar beneden geparkeerd. Jaan eigende zich de wagen toe. Al was het dan niet Janaceks massieve olijfgroene oorlogsreliek, deze wagen stelde toch heel wat meer voor dan Ruarks kleine vervoermiddel.

Daarna zochten ze een onderkomen. Langs de stadsmuren van Larteyn, uitziend over de steile, loodrechte rots die fronsend neerzag op de verafgelegen Meent, stond een serie wachttorens met van schietgaten voorziene uitkijkposten bovenin en daaronder woonvertrekken, binnen de muren zelf. De torens, elk bekroond met een grote stenen waterspuwer, stonden er alleen voor de sier, fraai vertoon om deze Festivalstad een echt Kavalaans aanzien te geven. Maar ze waren gemakkelijk te verdedigen en boden een prachtig uitzicht over de stad. Gwen koos er op goed geluk een uit en daar trokken ze in; ze bezochten hun vroegere appartement nog één keer om persoonlijke eigendommen, eten en de aantekeningen van het bijna vergeten (in ieder geval door Dirk) ecologische onderzoek op te halen dat Gwen en Ruark in de wildernis van Worlorn hadden verricht.

Toen ze eenmaal veilig waren, installeerden ze zich en wachtten.

Het was, constateerde Dirk later, het slechtste wat ze hadden kunnen doen. Onder de druk van hun gedwongen nietsdoen begonnen zich allerlei barsten te vertonen.

Ze stelden een rooster op van elkaar aflossende wachten, zodat er altijd twee personen in de wachttoren waren, bewapend met lasers en Gwens veldkijker. Larteyn was grijs, leeg en verlaten. De wachtposten hadden weinig anders te doen dan de trage eb en vloed van het licht in de gloeisteenstraten te observeren en te praten. Meestal praatten ze.

Arkin Ruark werkte zijn wachtbeurten net als de anderen af en nam het lasergeweer aan dat Vikary hem opdrong, zij het met enige aarzeling. Telkens opnieuw verklaarde hij dat hij ongeschikt was voor het uitoefenen van geweld, en dat hij het geweer nooit zou kunnen afvuren, wat er ook zou gebeuren. Maar hij stemde erin toe het vast te houden, omdat Jaan Vikary het hem vroeg. Zijn relatie tot ieder van hen was radicaal veranderd. Als hij de kans kreeg, bleef hij dicht bij Jaan, beseffend dat de Kavalaar nu zijn echte beschermer was. Hij was hartelijk voor Gwen. Ze had hem gevraagd haar te vergeven wat er in Kryne Lamiya was gebeurd, met als verklaring dat ze uit angst en pijn tijdelijk in een staat van waanzin had verkeerd. Maar voor Ruark was ze niet langer die ‘lieve Gwen’; de verbittering die tussen hen heerste kwam met de dag meer aan de oppervlakte. Tegenover Dirk handhaafde de Kimdissi een ongemakkelijke, wantrouwige houding, waarbij hij hem nu eens met kameraadschappelijkheid overstelpte en dan weer in formaliteiten verviel wanneer duidelijk werd dat Dirk niet ontdooide. Uit Ruarks uitlatingen, de eerste keer dat ze samen de wacht hielden, maakte Dirk op dat de mollige ecoloog wanhopig op de komst van het Marge-ruimtevaartuig Teric neDahlir wachtte, dat de week daarop zou landen. Hij leek niets anders te willen dan zich veilig verborgen te houden en deze wereld zo spoedig mogelijk te verlaten.

Gwen Delvano wachtte op iets heel anders, dacht Dirk. Terwijl Ruark bezorgd de horizon afzocht, was Gwen gespannen van verwachting. Hij dacht aan wat ze had gezegd toen ze in de schaduw van het brandende Kryne Lamiya met elkaar hadden gepraat. ‘Het wordt tijd dat wij de jagers worden,’ had ze gezegd. En dat meende ze nog steeds. Als zij en Dirk de wacht deelden, deed Gwen al het werk. Ze zat met schier eindeloos geduld bij het hoge smalle raam, haar verrekijker tussen haar borsten, haar armen op de vensterbank, jade-en-zilver naast leeg ijzer. Ze sprak met Dirk zonder hem ooit aan te kijken; al haar aandacht was naar buiten gericht. Ze weigerde het raam te verlaten, behalve om naar de wc te gaan. Zo nu en dan keek ze door de verrekijker om een gebouw in de verte te bestuderen waar ze iets had zien bewegen; soms vroeg ze Dirk om een borstel en begon ze haar lange zwarte haar te borstelen, dat voortdurend door de wind in de war werd gebracht.

‘Ik hoop dat Jaan ongelijk heeft,’ zei ze een keer terwijl ze haar haren zat te borstelen. ‘Ik zou liever Lorimaar en zijn teyn zien terugkomen dan Bretan.’ Dirk had min of meer instemmend gemompeld, op grond van het feit dat Lorimaar — veel ouder en bovendien gewond — een stuk minder gevaarlijk zou zijn dan de eenogige duellist die jacht op hen maakte. Maar toen hij dat zei, legde Gwen haar borstel alleen maar neer en keek hem bevreemd aan. ‘Nee,’ zei ze, ‘nee, dat is helemaal de reden niet.’

Wat Jaantony Riv Wolf hoog-IJzerjade Vikary betrof, hij leek het meeste onder het wachten te lijden. Zolang hij actief was, zolang er dingen van hem gevraagd werden, was hij de oude Jaan Vikary geweest — sterk, besluitvaardig, een leider. Werkeloos was hij een heel ander mens. Hij had nu geen rol te vervullen; in plaats daarvan had hij onbeperkt de tijd om te piekeren. Dat was niet goed. Hoewel Garse Janacek in die laatste dagen zelden werd genoemd, was het duidelijk dat Jaan gekweld werd door het spookbeeld van zijn roodbehaarde teyn. Vikary was te grimmig en verviel steeds vaker in een gemelijk stilzwijgen dat soms uren aanhield.

Eerder had hij erop aangedrongen dat ze allemaal voortdurend binnen moesten blijven, maar nu begon hij zelf ’s morgens vroeg en ’s avonds lange wandelingen te maken als hij niet de wacht hield. Tijdens zijn uren in de wachttoren stond zijn conversatie meestal bol van de wijdlopige herinneringen aan zijn jongensjaren in de vestiging van IJzerjade en de historische verhalen over gemartelde helden zoals Vikor hoog-Roodstaal en Aryn hoog-Gloeisteen. Hij sprak nooit over de toekomst en slechts zelden over hun tegenwoordige omstandigheden. Als Dirk naar hem keek, kon hij de innerlijke beroering van de man haast zien. Binnen een paar dagen had Vikary alles verloren: zijn teyn, zijn thuis-wereld en zijn volk, zelfs de code waarnaar hij had geleefd. Hij vocht ertegen — hij had Gwen al als teyn genomen, haar geaccepteerd met een volledigheid en een totale afhankelijkheid die hij tevoren nooit had getoond, noch tegenover haar, noch tegenover Garse. En Dirk had de indruk dat Jaan tevens probeerde zich aan zijn code te houden en zich stevig vastklampte aan de nog resterende scherven van zijn Kavalaanse eer. Het was Gwen, niet Jaan, die sprak over het jacht maken op de jagers, over dieren die elkaar afmaakten nu alle codes teniet waren gedaan. Ze verwoordde die dingen alsof ze niet alleen voor zichzelf, maar ook voor haar teyn, sprak, maar Dirk dacht niet dat dat zo was. Als Vikary sprak over hun dreigende moeilijkheden, leek dat altijd in te houden dat hij met Bretan Braith zou duelleren. Op zijn lange tochten door de stad exerceerde hij met geweer en pistool. ‘Als ik tegenover Bretan kom te staan, moet ik in vorm zijn,’ zei hij dan, en als een automaat werkte hij zijn dagelijkse oefeningen af, meestal in het zicht van de toren, waarbij hij zich beurtelings op alle Kavalaanse duelleervormen voorbereidde. De ene dag legde hij de tien passen door het doodsvierkant af en schoot hij zijn denkbeeldige tegenstanders neer, de volgende dag was het de vrije stijl en het lopen langs de lijn; daarna het enkele schot en nogmaals het doodsvierkant. Degenen die boven de wacht hielden gaven hem dekking en hoopten van harte dat de vijand de aanhoudende lichtstoten niet zou zien. Dirk was bang. Jaan was hun kracht, maar hij zat verstrikt in zijn krijgshaftige zelfbedrog, zijn half uitgesproken veronderstelling dat Bretan Braith hem bij zijn terugkeer ondanks alles de eer van de code zou gunnen. Jaans veelgeprezen duelleerkunst en zijn dagelijkse exercitieritueel ten spijt kwam het Dirk steeds onwaarschijnlijker voor dat de IJzerjade in een tweegevecht over Bretan kon triomferen.

Dirks eigen nachtrust werd verstoord door telkens terugkerende nachtmerries over de Braith met het halve gezicht: Bretan met zijn vreemde stem, zijn gloeiende oog en zijn groteske zenuwtrek; Bretan, slank, met gladde wangen en onschuldig; Bretan, die steden vernietigde. Dirk schrok zwetend en uitgeput uit die dromen wakker, verstrikt in zijn beddengoed, en dacht aan Gwens kreten (hoge, schrille jammerkreten zoals die van de torens van Kryne Lamiya) en de manier waarop Bretan naar hem had gekeken. Om die visioenen uit te bannen had hij alleen Jaan en Jaan had nu een vermoeid fatalisme over zich, al hield hij zich dan nog steeds groot.

Het kwam door Janaceks dood, zei Dirk tegen zichzelf. En meer nog, door de omstandigheden waaronder hij gestorven was. Als Garse op een normalere manier was omgekomen, zou Vikary als wreker bozer, hartstochtelijker en onoverwinnelijker zijn geweest dan Myrik en Bretan bij elkaar. Maar zoals het nu stond, was Jaan ervan overtuigd dat zijn teyn hem had verraden, op hem had gejaagd alsof hij een beest of een drogman was, en die overtuiging vrat aan hem. Als hij met de IJzerjade in het kleine wacht-vertrek zat, voelde Dirk meer dan eens de aandrang bij zich opkomen om hem de waarheid te vertellen, om op hem af te springen en te schreeuwen: Nee, nee! Garse was onschuldig, Garse hield van je, Garse zou voor je gestorven zijn! Toch zei hij niets. Als Vikary er nu al aan onderdoor ging, verteerd door zijn melancholie, zijn gevoel dat hij verraden was, het verlies van alles waarin hij had geloofd, hoeveel sneller zou de waarheid hem dan niet noodlottig worden?

Zo gingen de dagen voorbij en de barsten werden groter. Dirk sloeg zijn drie lotgenoten met toenemende bezorgdheid gade. Ondertussen wachtte Ruark op een kans om te ontsnappen, zon Gwen op wraak en wachtte Jaan Vikary op de dood.

15

De eerste dag dat ze de wacht hielden, regende het bijna de hele middag. De wolken hadden zich ’s ochtends in het oosten opgestapeld en werden steeds groter en dikker. Ze verduisterden de Dikke Duivel en zijn kinderen, zodat de dag nog somberder was dan gewoonlijk. Tegen de middag brak de storm los. De wind huilde. Hij floot buiten zo hard dat de wachttoren leek te schudden en rivieren van bruin water wild door de straten en de gloei-stenen goten stroomden. Toen de zonnen ten slotte doorbraken -ze gingen al bijna onder — glinsterde Larteyn. De muren en gebouwen glansden vochtig en zagen er schoner uit dan Dirk ze ooit had gezien. Het Vuurfort zag er bijna hoopvol uit. Maar dat was de eerste dag van de wacht.

Op de tweede dag waren de dingen weer normaal. Het Helleoog legde langzaam zijn rode baan langs de hemel af; daaronder glansde Larteyn gedempt en zwart en de wind bracht het stof van de Meent weer terug dat door de regens van de vorige dag was weggespoeld. Rond het vallen van de avond ontdekte Dirk een luchtwagen. Hij dook hoog boven de bergen op als een zwart stipje en scheerde over de Meent, waarna hij keerde om naar hen af te dalen. Dirk sloeg hem door de verrekijker nauwlettend gade, zijn ellebogen op de vensterbank voor het smalle raam geleund. Het was geen wagen die hij kende — een doods, zwart geval, een kleine gestileerde vleermuis met brede vleugels en enorme koplampogen. Vikary hield samen met hem de wacht. Dirk riep hem naar het raam. Jaan keek ongeïnteresseerd toe. ‘Ja, ik ken dat voertuig,’ zei Jaan. ‘Het is voor ons van geen belang, t’Larien, het zijn de jagers van de Shanagate-maatschappij maar. Gwen heeft vanmorgen al gerapporteerd dat ze die had zien vertrekken.’ Intussen was de luchtwagen achter de gebouwen van Larteyn verdwenen. Vikary liep terug naar zijn plaats en liet Dirk aan zijn eigen gedachten over.

In de dagen die daarop volgden zag hij de Shanagates diverse malen en ze bleven hem onwerkelijk voorkomen. Wat was het vreemd te bedenken dat ze kwamen en gingen, onberoerd door alles wat er was gebeurd, en hun eigen levens leefden alsof Larteyn nog steeds de vredige, stervende stad was die ze leek te zijn, alsof er niemand was omgekomen. Ze waren zo dichtbij en toch zo veraf en nergens bij betrokken; hij kon zich voorstellen hoe ze terug zouden gaan naar hun vestiging op Hoog Kavalaan en zouden rapporteren hoe saai en duf het leven op Worlorn was. Voor hen was er niets veranderd; Kryne Lamiya zong nog steeds haar jammerende rouwklacht en Uitdaging gloeide nog van licht, leven en belofte. Hij benijdde hen.

Op de derde dag werd Dirk wakker uit een bijzonder heftige nachtmerrie waarin hij in zijn eentje met Bretan aan het vechten was; naderhand kon hij niet meer in slaap komen. Gwen, die geen wacht had, liep te ijsberen in de keuken. Dirk schonk zichzelf een kroes van Vikary’s bier in en luisterde een poosje naar haar. ‘Ze hadden al hier moeten zijn,’ klaagde ze. ‘Ik kan niet geloven dat ze nog naar Jaan zoeken. Ze moeten zo langzamerhand toch begrepen hebben wat er gebeurd is! Waarom zijn ze niet hier?’

Dirk haalde slechts zijn schouders op en sprak de hoop uit dat geen van hen ooit nog zou komen opdagen; de Teric nedahlir zou binnenkort komen. Toen hij dat zei, keerde ze zich boos naar hem toe. ‘Dat kan me niets schelen!’ snauwde ze; toen, beschaamd, kreeg ze een kleur en kwam aan tafel zitten. Onder de brede groene haarband zagen haar ogen er afgetobd uit. Ze hield zijn hand vast en vertelde hem hakkelend dat Vikary haar sinds Janaceks dood niet meer had aangeraakt. Dirk zei tegen haar dat het voor iedereen beter zou zijn als het ruimteschip kwam, als ze veilig en wel van Worlorn vertrokken zouden zijn. Gwen glimlachte en was het met hem eens, en na een poosje begon ze te huilen. Toen ze ten slotte wegliep, ging Dirk weer terug naar bed en zocht zijn fluister juweel op. Hij hield het in zijn hand en dacht aan vroeger.

De vierde dag, toen Vikary een van zijn gevaarlijke ochtendwandelingen maakte, kregen Gwen en Arkin ruzie tijdens een wacht. Ze sloeg hem met de kolf van haar lasergeweer hard in zijn gekneusde gezicht, waarop de zwelling pas kort geleden met behulp van ijskompressen en zalfjes was geslonken. Ruark kwam de torentrap af, pruttelend dat ze weer gek geworden was, dat ze op zijn dood uit was. Dirk, ontwaakt uit een diepe slaap, stond in de huiskamer. Toen de Kimdissi hem zag bleef hij stokstijf staan. Geen van beiden zeiden ze iets, maar daarna werd Ruark zienderogen magerder, en Dirk was er zeker van dat Arkin wist wat hij daarvoor alleen maar verondersteld had.

Op de morgen van de zesde dag, terwijl Ruark en Dirk zwijgend samen de wacht hielden, wierp de kleine man in een aanval van ergernis plotseling zijn laser door het vertrek. ‘Smerig ding!’ riep hij uit. ‘Braiths, IJzerjades, het kan me niet schelen, Kavalaanse beesten zijn het, allemaal, jawel. En jij, die fijne meneer van Avalon, hè? Ha! Jij bent niets beter, geen haar beter. Kijk jezelf daar eens zitten. Ik had je moeten laten duelleren, laten doden of gedood worden, dat wou je toch? Dan was je gelukkig geweest, niet? Geen twijfel aan. Ik hield van die lieve Gwen en sloot vriendschap met jou, en wat is mijn dank, wat, wat?’ Zijn dikke wangen waren hol en ingezonken; zijn fletse ogen schoten rusteloos heen en weer.

Dirk negeerde hem en Ruark hield al gauw zijn mond. Maar later die ochtend, nadat hij zijn laser weer had opgepakt en een paar uur naar de muur had zitten staren, wendde de Kimdissi zich opnieuw tot Dirk. ‘Ik ben ook haar minnaar geweest, weet je,’ zei hij. ‘Dat heeft ze jou niet verteld, dat weet ik, dat weet ik, maar het is waar, heus waar. Op Avalon, lang voor ze Jaantony ooit had ontmoet en dat verdomde jade-en-zilver aannam, de nacht waarin je haar dat fluister ju weel stuurde. Ze was stomdronken, weet je. We praatten en praatten en ze dronk en later nam ze mij mee naar bed en de volgende dag wist ze het niet eens meer, weet je dat; ze wist het niet eens meer. Maar dat doet er niet toe, het is de waarheid, ik ben ook haar minnaar geweest.’ Hij beefde. ‘Ik heb het haar nooit gezegd, t’Larien, of mijn best gedaan het weer te laten gebeuren. Ik ben niet zo’n dwaas als jij, ik weet wat ik ben, en het was maar iets voorbijgaands. Toch was het echt, dat ene ogenblik, en ik heb haar veel geleerd, ik was haar vriend en ik ben erg goed in mijn werk, ja, dat ben ik.’ Hij stopte, haalde diep adem en verliet zwijgend de toren, hoewel het nog een uur zou duren voor Gwen hem kwam aflossen.

Toen ze ten slotte naar boven kwam, was het eerste wat ze deed Dirk vragen wat hij tegen Arkin had gezegd. ‘Niets,’ was zijn oprechte antwoord. Toen vroeg hij waarom ze dat wilde weten en ze vertelde dat Ruark haar wakker had gemaakt, huilend en wel, en tegen haar gezegd had dat wat er ook mocht gebeuren, ze ervoor moest zorgen dat hun werk werd gepubliceerd en dat zijn naam erbij moest worden vermeld, ondanks alles wat hij gedaan had, zijn naam moest ook worden vermeld. Dirk knikte en gaf Gwen zijn verrekijker en zijn plaats bij het raam, en al snel spraken ze over andere dingen.

Op de zevende dag hadden Dirk en Vikary de nachtwacht. De stad van de Kavalaren gloeide dof, zoals iedere nacht; de gloeistenen boulevards waren als lakens van zwart kristal, waaronder gedempt, heel gedempt rode vuren gloeiden. Tegen middernacht verscheen er een lichtje boven de bergen. Dirk bestudeerde het, terwijl het in de richting van de stad vloog. ‘Ik weet het niet,’ zei hij, door de verrekijker turend. ‘Het is donker, moeilijk te onderscheiden, maar ik meen de vage omtrekken van iets koepelvormigs te zien.’ Hij liet de kijker zakken. ‘Lorimaar?’

Naast hem stond Vikary op. De luchtwagen kwam dichterbij. Hij gleed geluidloos over de stad en het silhouet werd duidelijker. ‘Het is zijn wagen,’ zei Jaan.

Ze keken toe hoe de wagen langzaam naar de Meent zwenkte en met een boog terugvloog naar de rotswand en de ingang van de ondergrondse garage. Vikary keek nadenkend. ‘Dat had ik nooit gedacht,’ zei hij. Ze gingen naar beneden om de anderen te wekken.

De man kwam uit het duister van de lift tevoorschijn en vond twee lasers op hem gericht. Gwen hield haar pistool bijna nonchalant op hem gericht. Dirk, gewapend met een van de jachtgeweren, richtte op de liftdeuren en stond met het vizier tegen zijn wang gedrukt, gereed om te vuren. Alleen Jaan Vikary had zijn wapen niet gericht; hij hield zijn geweer losjes in zijn handen en zijn pistool zat in de holster.

De liftdeuren schoven achter hem dicht en de man bleef onbeweeglijk staan; het was begrijpelijk dat hij schrok. Het was Lorimaar niet. Het was iemand die Dirk niet kende. Hij liet zijn geweer zakken.

De blik van de man gleed vluchtig over elk van hen en bleef ten slotte op Vikary rusten. ‘Hoog-IJzerjade,’ zei hij met gedempte stem, ‘waarom begroeten jullie mij zo?’ Het was een iel mannetje van gemiddelde lengte, met een lang paardengezicht, een baard en lang blond haar. Hij had een pak van kameleonstof aan dat nu somber roodgrijs leek en een koortsige gloed uitstraalde, net als de stoeptegels van Larteyn.

Vikary deed een stap naar voren en duwde Gwens pistool zachtjes opzij. Van die beweging leek ze op te schrikken. Met een frons stak ze haar wapen in de holster. ‘Wij verwachtten Lorimaar Hoog-Braith,’ zei ze.

‘Dat is waar,’ bevestigde Vikary. ‘Het was niet onze opzet u te beledigen, Shanagate. Eer aan uw vestiging, eer aan uw teyn.’

De man met het lange gezicht knikte en leek opgelucht. ‘En eer aan u, hoog-IJzerjade,’ zei hij. ‘Ik neem geen aanstoot.’ Hij plukte zenuwachtig aan zijn neus.

‘U vliegt met het eigendom van de Braiths, nietwaar?’

Hij knikte. ‘Dat is waar, maar het is nu van ons, als bergloon. Mijn teyn en ik troffen de wagen in de wildernis aan toen we achter een vluchtende ijzerhoorn aanzaten. Het dier stopte om te drinken, en daar stond de wagen, achtergelaten bij een meer.’

‘Achtergelaten? Weet u dat absoluut zeker?’

De man lachte. ‘Ik ken Lorimaar hoog-Braith en de dikke Saanel te goed om te riskeren dat ze ernstig gegriefd raken. Nee, wij hebben ook hun lichamen gevonden. Een vijand had hen in hun kamp opgewacht, in de luchtwagen, denken wij, en toen ze van de jacht terugkwamen...’ Hij maakte een gebaar. ‘Ze zullen geen hoofden meer buitmaken, van drogmensen of anderen.’

‘Dood?’ Gwens mond stond strak.

‘Morsdood, allebei, al enkele dagen,’ antwoordde de Kavalaar. ‘Aasdieren hadden zich natuurlijk al op de lijken gestort, maar er was nog genoeg van hen over om vast te stellen wie ze waren. Daar vlakbij vonden we nog een andere luchtwagen, en wel in het meer zelf, neergestort en onbruikbaar, en tevens afdrukken in het zand waaruit op te maken viel dat daar meer wagens waren geland en opgestegen. Lorimaars voertuig werkte nog, maar lag wel vol dode Braithhonden. Wij maakten de wagen schoon en namen hem in bezit. Mijn teyn komt achter mij aan in onze eigen wagen.’

Vikary knikte.

‘Dit zijn heel ongebruikelijke zaken,’ zei de man. Hij nam hen drieën scherp op, met onverholen belangstelling. Zijn blik bleef onaangenaam lang op Dirk rusten en daarna op Gwens zwarte ijzeren armband, maar hij gaf geen commentaar. ‘Er schijnen nog maar weinig Braiths op Worlorn te zijn, minder dan normaal, en nu treffen wij er ook nog twee vermoord aan.’

‘Als u goed genoeg zoekt,’ zei Gwen, ‘zult u er nog wel een paar vinden.’

‘Ze gaan een nieuwe vestiging stichten,’ voegde Dirk eraan toe, ‘in de hel.’

Toen de man weg was, liepen ze langzaam naar hun wachttoren terug. Niemand sprak. Uit hun voeten groeiden langgerekte schaduwen die hen volgden door de sombere karmozijnrode straten. Gwen liep alsof ze uitgeput was. Vikary was bijna schrikachtig; hij had zijn wapen zorgvuldig vast, klaar om in een oogwenk aan te leggen en te schieten, voor het geval Bretan Braith plotseling voor hen zou opduiken. Zijn ogen loerden in elke zijstraat en iedere donkere hoek die ze passeerden.

Eenmaal terug in hun helder verlichte kamer lieten Gwen en Dirk zich snel op de vloer zakken, terwijl Jaan een ogenblik nadenkend in de deuropening bleef staan. Toen zette hij zijn wapens weg en trok een fles krachtige wijn open van hetzelfde wijnjaar als hij samen met Garse en Dirk had gedronken in de nacht voor het duel dat nooit had plaatsgevonden. Hij vulde drie glazen en deelde ze rond. ‘Drink,’ zei hij, zijn eigen glas opheffend voor een toast. ‘De dingen lopen ten einde. Alleen Bretan Braith is nu nog over. Weldra zal hij bij zijn Chell zijn, of ik zal bij Garse zijn, en in beide gevallen zullen we vrede hebben.’ Hij leegde zijn glas heel snel. De anderen namen kleine slokjes.

‘Ruark zou met ons mee moeten drinken,’ verklaarde Vikary abrupt, toen hij zijn glas nogmaals vulde. De Kimdissi had hen niet vergezeld naar hun middernachtelijke ontmoeting. Maar zijn tegenzin was niet uit angst voortgekomen; die indruk had Dirk in elk geval niet gehad. Jaan had hem gewekt en Ruark had zich tegelijk met de anderen aangekleed; hij had zijn mooie, kunstzijden pak aangetrokken en er een kleine, rode baret bij opgezet, maar toen Vikary hem bij de deur een geweer had overhandigd, had hij hem alleen maar aangekeken met een vreemde glimlach en het wapen teruggegeven. Toen had hij gezegd: ‘Ik heb mijn eigen code, Jaantony, en die moet je respecteren. Dank je, maar ik denk dat ik maar hier blijf.’ Hij had het met rustige waardigheid verklaard; onder zijn witblonde haar keken zijn ogen haast vrolijk. Jaan had hem gezegd dat hij dan in de toren de wacht moest blijven houden, en Ruark had daarin toegestemd.

‘Arkin houdt niet van Kavalaanse wijn,’ antwoordde Gwen vermoeid op Jaans suggestie.

‘Dat doet er niet toe,’ zei Jaan. ‘Dit is een verbintenis tussen kethi, geen feestje. Hij moet met ons meedrinken.’ Hij zette zijn glas neer en klom lenig en gracieus de ladder op.

Toen hij een ogenblik later terugkwam, ging het minder vlot. Hij viel de laatste meter en staarde hen aan. ‘Ruark zal niet met ons drinken,’ verklaarde hij. ‘Ruark heeft zich opgehangen.’

Die ochtend, de achtste van hun wacht, was het Dirk die uit wandelen ging.

Hij ging Larteyn zelf niet in. In plaats daarvan liep hij over de stadsmuren. Die waren drie meter breed, zwarte rots, geplaveid met brede platte gloeistenen; hij liep dus geen gevaar eraf te vallen. Dirk hield alleen de wacht (Gwen had Ruarks lichaam losgesneden en was daarna met Jaan naar bed gegaan) en keek uit over de muren, zijn geweer werkeloos in zijn hand en zijn verrekijker om zijn nek. De eerste gele zon kwam al op en de vuren van de nacht begonnen te verbleken, toen hij plotseling rusteloos was geworden. Bretan Braith zou niet naar de stad terugkomen, wist hij; de wacht was nu een nutteloze formaliteit. Hij zette zijn geweer naast het raam tegen de muur, kleedde zich warm aan en ging naar buiten.

Hij liep een hele tijd. Andere wachttorens, gelijk aan de hunne, stonden op regelmatige afstanden van elkaar. Hij passeerde er zes en schatte de afstand van de ene toren naar de andere ruwweg op een derde kilometer. Iedere toren had zijn eigen waterspuwer en geen van die waterspuwers was precies hetzelfde, merkte hij op. Nu, na alles, herkende hij ze ineens. Het waren geen traditionele waterspuwers, ze waren niet op de Oude Aarde gemaakt: dit waren de demonen uit de Kavalaanse mythen; groteske, mythologische versies van dactyloïden, Hruun en githyanki-zielzuigers. In zeker opzicht allemaal echt: ergens op de sterren leefden al die rassen nog steeds.

De sterren. Dirk stond stil en keek omhoog. Het Helleoog begon zich boven de horizon af te tekenen; de meeste sterren waren al verdwenen. Hij zag er nog één, heel vaag; een nietige rode speldenknop, omlijst door grauwe wolkenslierten. Net terwijl hij keek, verdween de ster. De ster van Hoog Kavalaan, dacht hij. Garse Janacek had hem die aangewezen, een baken op zijn vlucht.

Er waren hier trouwens veel te weinig sterren. Deze plaatsen waren niet geschikt voor menselijke bewoning, werelden als Worlorn, Hoog Kavalaan en Schemerduister, deze buitenwerelden. De Grote Zwarte Zee was te dichtbij en de Sluier der Verlokking schermde het grootste deel van de sterrenstelsels af; de hemelen waren somber en leeg. Een hemel hoorde sterren te hebben.

Een man moest ook een code hebben. Een vriend, een teyn, iets om naar te streven — iets anders dan hijzelf.

Dirk liep naar de buitenste rand van de muren en staarde naar beneden. Het was steil en diep, heel diep. De eerste keer dat hij met een luchtschuiver over de muren was gevlogen, had hij zijn evenwicht verloren, alleen al doordat hij in die diepte was blijven kijken. De muren liepen een stukje naar beneden, en daaronder liep de rots eindeloos de diepte in, en helemaal op de bodem stroomde een rivier door het groen en de ochtendnevel.

Hij stond met zijn handen in zijn zakken, terwijl de wind door zijn haar woelde, en hij huiverde een beetje. Hij stond maar te kijken. Toen haalde hij het fluister juweel tevoorschijn. Hij wreef het tussen duim en wijsvinger alsof het een geluksamulet was. Jenny, dacht hij. Waar was ze gebleven? Zelfs het juweel kon haar niet voor hem terugroepen.

Vlakbij klonken voetstappen, toen een stem. ‘Eer aan uw vestiging, eer aan uw teyn.’’

Dirk draaide zich om, het fluister juweel nog in zijn hand. Er stond een oude man naast hem, even lang als Jaan en even oud als die arme, dode Chell. Hij was massief, een leeuw van een vent met een hoofd vol wild, sneeuwwit haar dat overging in een al even woeste baard; samen vormden ze een prachtig stel manen. Toch was zijn gezicht moe en bleek, alsof hij het al een paar eeuwen te lang droeg. Alleen zijn ogen waren een uitzondering — intense, krankzinnig blauwe ogen, ogen zoals Garse Janacek eens had gehad, brandend van een ijzige koorts onder ruige wenkbrauwen.

‘Ik heb geen vestiging,’ zei Dirk, ‘en ik heb geen teyn.’’

‘Neem me niet kwalijk,’ zei de man. ‘Een buitenwerelder zeker?’

Dirk boog.

De oude man grinnikte. ‘Nou, dan waar je in de verkeerde stad rond, spook.’

‘Spook?’

‘Een geest van het Festival,’ zei de oude man. ‘Wat zou je anders kunnen zijn? Dit is Worlorn en de levenden zijn allang naar huis gegaan.’ Hij droeg een zwarte wollen cape met grote zakken over verschoten, blauwe kledingstukken. Een zware schijf van zuiver staal hing pal onder zijn baard aan een leren riem. Toen hij zijn handen uit de zakken van zijn cape trok, zag Dirk dat een van zijn vingers ontbrak. Hij droeg geen armbanden.

‘U hebt geen teyn,’ zei Dirk.

De oude man bromde. ‘Natuurlijk heb ik een teyn gehad, spook. Ik was een dichter, geen priester. Wat is dat nou voor een vraag? Pas op. Ik zou het als een belediging kunnen opvatten.’

‘U draagt geen ijzer-en-vuur,’ legde Dirk uit.

‘Dat is zo waar als wat, maar wat maakt het uit? Spoken hebben geen sieraden nodig. Mijn teyn is al dertig jaar dood en ik neem aan dat hij in de vestiging van Roodstaal rondwaart. Ik spook hier op Worlorn rond. Om eerlijk te zijn alleen in Larteyn. Een hele planeet voor mijn rekening nemen zou nogal vermoeiend zijn.’

‘Oh,’ zei Dirk lachend. ‘Dus u bent ook een spook?’

‘Inderdaad, ja,’ antwoordde de oude man. ‘Bij gebrek aan een goeie ketting om mee te rammelen, sta ik nu hier met jou te praten. Wie denk je dat ik ben?’

‘Ik denk,’ zei Dirk, ‘ik denk dat u nog wel eens Kirak Roodstaal Cavis zou kunnen zijn.’

‘Kirak Roodstaal Cavis,’ herhaalde de man bars op een soort zangtoon. ‘Die ken ik. Een spook als geen ander. Zijn bijzondere lot is, het kadaver van de Kavalaanse dichtkunst te vervolgen, ’s Nachts gaat hij er al kreunend op uit en draagt voor uit de dichtbundels van Jamis-Leeuw Tahl en een paar van de betere sonnetten van Erik hoog-IJzerjade Devlin. Bij vollemaan zingt hij krijgszangen van Braith en soms de oude kannibalenrouwklacht uit de Diepe Kolenmijnen. Waarlijk een spook, en wel een hoogst pathetisch spook. Als hij een van zijn slachtoffers extra wil kwellen, reciteert hij een paar van zijn eigen verzen. Ik verzeker je, als je Kirak Roodstaal eenmaal hebt horen lezen, dan zul je om rammelende kettingen smeken.’’

‘O ja?’ zei Dirk. ‘Ik zie niet in waarom het dichterschap op zich zo spookachtig zou moeten zijn.’

‘Kirak Roodstaal schrijft Oud-Kavalaanse poëzie,’ zei de man met een frons. ‘En dat zegt genoeg. Het is een stervende taal. Dus wie zal er lezen wat hij schrijft? In zijn eigen vestiging groeit een geslacht op dat alleen de standaardsterrentaal spreekt. Misschien zullen ze zijn gedichten vertalen, maar dat is nauwelijks de moeite waard, weet je. In vertaling rijmt het niet en zijn de rijmen kreupel als een drogman met een gebroken rug. Niets van die poëzie komt in vertaling tot zijn recht, zelfs geen klein beetje. De ratelende cadensen van Galen Gloeisteen, de fraaie hymnen van Laaris-Blind hoog-Kenn, al die saaie kleine Shanagates die het ijzer-en-vuur verheerlijken, zelfs de liederen van de eyn-kethi, die nauwelijks poëzie te noemen zijn. Ze zijn allemaal dood, stuk voor stuk, en leven slechts voort in Kirak Roodstaal. Ja, die man is een spook. Waarom zou hij anders naar Worlorn gekomen zijn? Dit is een wereld voor spoken.’ De oude man plukte aan zijn baard en bezag Dirk. ‘Jij bent het spook van een toerist, durf ik te wedden. Je bent ongetwijfeld verdwaald op zoek naar een toilet, en sindsdien dool je rond.’

‘Nee,’ zei Dirk, ‘nee. Ik was op zoek naar iets anders.’ Hij glimlachte en liet zijn fluister juweel zien.

De oude man bekeek het, zijn hardblauwe ogen tot spleetjes geknepen, zijn cape fladderend in de kille wind. ‘Wat het ook voorstelt, het is vast en zeker dood,’ zei hij. Diep onder hen, vlak bij de rivier die spetterend door de Meent stroomde, zweefde een geluid omhoog: het vage, verre gejammer van een banshee. Dirk keek abrupt om zich heen en probeerde te zien waar het geluid vandaan was gekomen. Er was niets te zien, niets... alleen zij tweeën, boven op de muur, terwijl de wind aan hen rukte en het Helleoog hoog in de schemerige lucht stond. Geen banshee. De tijd voor banshees was hier voorbij. Ze waren allemaal uitgestorven.

‘Dood?’ vroeg Dirk.

‘Worlorn is vol dode dingen,’ zei de oude man, ‘en mensen die zoeken naar dode dingen, en spoken.’ Hij mompelde iets in het Oud-Kavalaans, iets wat Dirk niet goed opving, en liep langzaam weg.

Dirk keek hem na. Hij wierp een blik op de verre horizon, verduisterd door een blauwgrijze wolkenbank. Ergens in die richting moest de ruimtehaven zijn en — dat wist hij zeker — ook Bretan Braith. ‘Ach, Jenny,’ zei hij tegen het fluisterjuweel. Hij smeet het van zich af zoals een jongen een steentje wegkeilt, en het beschreef een wijde boog voor het begon te vallen. Hij dacht een ogenblik aan Gwen en Jaan, en wat langer aan Garse.

Toen keerde hij zich naar de oude man terug en riep diens verdwijnende gestalte achterna. ‘Spook!’ schreeuwde hij. ‘Wacht! Laat het ene spook het andere een dienst bewijzen!’

De oude man bleef staan.

Epiloog

Het was een vlakke, met gras begroeide plek midden in de Meent, niet ver van de ruimtehaven. Eens, in de dagen van het Festival, waren hier wedstrijden gehouden en waren atleten uit elf van de veertien buitenwerelden tegen elkaar uitgekomen om kronen van ijzerkristallijn te winnen.

Dirk en Kirak Roodstaal arriveerden er lang voor de afgesproken tijd en wachtten.

Toen het uur naderde, begon Dirk zich zorgen te maken. Dat was niet nodig geweest. De luchtwagen met de grauwende wolf als kap verscheen precies op de aangekondigde tijd in de lucht. Het voertuig schoot één keer met gierende pulsbuizen laag over de grond voorbij om zich ervan te overtuigen dat ze er inderdaad waren en daalde toen om te landen.

Bretan Braith liep hen tegemoet over het dode, bruine gras en zijn zwarte laarzen vertrapten een menigte uitgebloeide bloemen. Het was bijna donker. Zijn oog begon al te gloeien.

‘Ze hebben me dus de waarheid gezegd,’ zei Bretan Braith tegen Dirk met een zweem van verbazing in zijn raspende stem; diezelfde stem die Dirk zo vaak in zijn nachtmerries had gehoord, een paar octaven te laag en veel te verwrongen voor iemand die zo slank en recht van lijf en leden was als Bretan. ‘Je bent er waarachtig.’ De Braith stond verscheidene meters verderop naar hen te kijken, oneindig zuiver in zijn witte duelkostuum, waarop ter hoogte van zijn hart een paars wolfsmasker geborduurd was. Aan zijn zwarte riem hingen twee wapens: een laser aan zijn linkerkant en een enorm machinepistool van zwaar blauwgrijs metaal rechts. In zijn ijzeren armband zaten geen gloeistenen. ‘Ik geloofde de oude Roodstaal niet, om eerlijk te zijn,’ zei hij. ‘Toch dacht ik: deze plek is zo dichtbij, het kan geen kwaad als ik er ga kijken. Mocht het een leugen blijken te zijn, dan ben ik zo weer in de ruimtehaven terug.’

Kirak Roodstaal ging op zijn knieën zitten en begon met kalk een vierkant te tekenen in het gras.

‘Je neemt aan dat ik je de eer van een duel zal gunnen,’ zei Bretan. ‘Daar heb ik geen reden voor.’ Hij bewoog zijn linkerhand en plotseling keek Dirk in de loop van zijn machinepistool. ‘Waarom zou ik je niet doden? Hier en nu?’

Dirk haalde zijn schouders op. ‘Schiet me maar dood als je daar zin in hebt,’ zei hij, ‘maar beantwoord eerst een paar vragen.’

Bretan Braith staarde hem zonder iets te zeggen aan.

‘Als ik in Uitdaging naar je toe was gekomen,’ zei Dirk, ‘als ik naar de kelders was gekomen, zoals je wilde, zou je dan met mij geduelleerd hebben? Of me als een drogman hebben vermoord?’

Bretan liet zijn wapen weer in de holster glijden. ‘Ik zou met je geduelleerd hebben. In Larteyn, in Uitdaging, hier — het maakt niet uit. Ik geloof niet in drogmensen, t’Larien. Daar heb ik nooit in geloofd. Alleen maar in Chell die mijn armband droeg en het om een of andere reden niet erg vond wat er met mijn gezicht was gebeurd.’

‘Ja,’ zei Dirk. Kirak Roodstaal had het doodskwadraat half klaar. Dirk keek naar de lucht en vroeg zich af hoeveel tijd er nog over was. ‘En nog iets anders, Bretan Braith. Hoe wist je dat je ons in Uitdaging moest zoeken, juist in die ene stad?’

Bretan haalde zijn schouders op, zoals altijd met moeite. ‘De Kimdissi had het me verteld, tegen een bepaalde prijs. Alle Kim-dissi zijn omkoopbaar. Hij had een zendertje verstopt in een jas die hij aan jou gaf. Ik geloof dat hij zulke zendertjes bij zijn werk gebruikte.’

‘Wat was de prijs?’ vroeg Dirk. Er waren al drie zijden van het vierkant klaar, witte strepen in het gras.

‘Ik gaf mijn erewoord dat ik Gwen Delvano geen kwaad zou doen en dat ik haar tegen alle anderen zou beschermen.’ De laatste stralen zonlicht verbleekten, de achtergebleven gele zon was met de andere achter de bergen verdwenen. ‘Nu,’ ging Bretan verder, ‘heb ik een vraag voor jou, t’Larien. Waarom ben je naar me toe gekomen?’

Dirk glimlachte. ‘Omdat ik je wel mag, Bretan Braith. Je hebt Kryne Lamiya in brand gestoken, niet?’

‘Eerlijk gezegd,’ antwoordde Bretan, ‘hoopte ik jou ook te verbranden, en Jaantony hoog-IJzerjade ook, de uitgestotene. Leeft hij nog?’

Op die vraag gaf Dirk geen antwoord.

Kirak Roodstaal stond op en veegde de kalk van zijn handen; het vierkant was klaar. Hij haalde de wapens tevoorschijn; bijpassende, rechte zwaarden van Kavalaans staal, de knoppen versierd met gloeistenen en jade. Bretan koos er een uit en testte het. Het wapen doorsneed de lucht met een lied en een hoge kreet, en hij deed tevreden een stap achteruit, naar de hoek van het vierkant. Hij wachtte doodstil; even leek hij bijna sereen; een slanke donkere gestalte, die heel licht op zijn zwaard leunde. Net als de schipper, dacht Dirk en hij kon zich er niet van weerhouden met een woeste beweging naar de wolfswagen te kijken om zich ervan te overtuigen dat die niet veranderd was in een lage schuit. Zijn hart klopte wild.

Hij zette de gedachte van zich af, pakte het andere wapen en stapte op zijn beurt naar achteren. Kirak Roodstaal glimlachte naar hem. Het zal makkelijk gaan, stelde Dirk zichzelf gerust. Hij probeerde zich het advies te herinneren dat Garse Janacek hem zo lang geleden had gegeven. Neem één klap in ontvangst en sla één keer terug, dat is alles, zei hij tegen zichzelf. Hij was heel bang.

Bretan gooide zijn schietwapens buiten het doodsvierkant op de grond en zwaaide met zijn degen om zijn arm los te maken. Zelfs ondanks de zeven meter die hen scheidden, kon Dirk de zenuwtrek op zijn gezicht zien.

Boven Bretans rechterschouder verscheen een ster. Blauwwit, groot en heel dichtbij kroop hij door de zwart fluwelen hemel naar het zenit. En voorbij het zenit, dacht Dirk, naar Eshellin, ni-Emerel en de Wereld van de Zwarte Wijnoceaan. Hij wenste hen veel geluk.

Kirak Cavis stapte het doodsvierkant uit en zei iets in het Oud-Kavalaans. Bretan kwam naar voren, sierlijk bewegend, lichtvoetig en heel wit; zijn oog gloeide.

Dirk grijnsde op de manier waarop Garse gegrijnsd zou hebben, streek het haar uit zijn ogen en trad hem tegemoet. Er fonkelde geen sterrenlicht op zijn zwaard toen hij het ophief en zijn arm uitstak om het wapen van Bretan aan te raken. De wind huilde. Het was heel koud.

Content

George R.R. Martin
Het stervende licht

Proloog

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

Epiloog