John R.R. Tolkien

Hobbitinn

eða

Út og heim aftur

I. KAFLI

Óvænt heimboð

Í jarðholu nokkurri bjó hobbiti. Þið skuluð þó ekki halda að hún hafi verið skítug og fúl af raka, eða að út úr veggjunum hafi staðið óteljandi dinglandi ánamaðkadindlar og enn síður að hún hafi dúnstað af fúkka og myglu. Og þið skuluð heldur ekki ímynda ykkur að hún hafi verið svo þurr og rykug og eyðilega tóm, að þar væri engin leið að setjast niður og njóta góðrar máltíðar. Ónei, öðru nær, því að þetta var ósvikin hobbitahola og varla er hægt að hugsa sér notalegri stað á jarðríki.

Fyrir holunni voru fullkomlega kringlóttar dyr svo þær minntu á kýrauga, grænmálaðar og nákvæmlega út úr miðjunni stóð glampandi fægður látúnshúnn. Inn af dyrunum gekk forstofa, sívöl eins og jarðgöng, en hún var fjarska notaleg og alveg reyklaus, veggirnir allir viðarklæddir og gólfin ýmist steinlögð eða með mjúkum ábreiðum. Þar voru gljálakkaðir stólar og ótal krókar og snagar til að hengja á húfur og kápur — því að hobbitar voru einstaklega gestrisnir og höfðu gaman af gestakomum. Göngin teygðust lengra og lengra, nokkurnveginn en þó ekki alveg þráðbeint inn í hæðina — eða Hólinn eins og allir, jafnvel í margra kílómetra fjarlægð allt um kring, kölluðu það — og út frá göngunum opnuðust ótalmargar dyr, allar kringlóttar, fyrst öðrum megin og síðan hinum megin. Hjá hobbitum þekktist ekki að fara upp á loft: Svefnherbergi, baðherbergi, kjallarar, matarbúr (nóg var af þeim), fataskápar (heilu herbergin undir föt), eldhús, matstofur — allt var á sama gólfi og raunar út frá einum og sama ganginum. Stássstofurnar voru vinstra megin við ganginn (eða horfðu svo við þegar inn var gengið) því að það var gluggamegin. Það voru djúpt innfelldir, kringlóttir gluggar sem vissu út að garðinum og engjunum undir aflíðandi brekkum niður að ánni.

Hobbitinn sem hér réði húsum var vel efnum búinn og bar ættarnafnið Baggi. En Baggarnir höfðu búið hér í Hólnum eða í grennd við hann lengur en elstu karlar gátu munað. Þeir voru álitnir mjög svo virðingarverðir, ekki aðeins af því að þeir voru flestir vel bjargálna, heldur líka af því hve aðgætnir þeir voru, tóku aldrei neina áhættu, hættu sér aldrei út í nein ævintýri né tóku upp á neinu óvæntu: Það mátti nokkurn veginn alltaf vita fyrirfram hverju Baggi svaraði hverri spurningu, svo það var mesti óþarfi að spyrja hennar. En þetta er aftur á móti sagan af því hvernig einn af þessum Böggum lenti í ævintýrum og hvernig það æxlaðist svo til, að hann tók upp á því að gera og segja algjörlega óvænta hluti. Við það missti hann kannski tiltrú nágrannanna, en ávann sér — ja, þið sjáið það seinna hvort hann hafði nokkurn ávinning af því öllu saman.

Móðir þessa ákveðna hobbita — Æ! hvað er eiginlega hobbiti? Líklegast þarf nú á dögum að útskýra hvað hobbiti er, þar sem þeir eru orðnir svo sjaldgæfir og feimnir við Stóra fólkið, eins og þeir kalla okkur, að þeir sneiða hjá okkur. Þeir eru (eða voru) smávaxnir, aðeins hálfir á við okkur. Þeir eru drjúgum sjónarmun minni en skeggjuðu dvergarnir en skegglausir. Það er svo sem enginn galdur við þá tengdur, nema hvað þeir eru snöggir og liprir að láta sig hverfa hljótt og hratt, meðan stóra og heimska fólkið eins og þú og ég komum arkandi með svo miklum skarkala að gæti minnt á fíl og er ekki mikill vandi að heyra til okkar úr mílufjarlægð. Þeir eru feitlagnir einkum framan á maganum, klæðast skærlitum fötum (mest grænum og gulum), skólausir því að þykkur siggvöxtur myndar af náttúrunnar hendi hálfgildings leðursóla undir iljunum en ofan á ristum og á öklunum vaxa þéttvaxnir brúnir hárbrúskar, hrokknir eins og lubbinn á höfðinu á þeim. Þeir hafa langa og liðuga svarbrúna fingur, eru gæðalegir á svip og hlæja djúpum dillandi hlátri (sérstaklega eftir aðalmáltíð dagsins, sem er raunar tvisvar á dag ef þeir geta komið því við). Þá vitið þið nóg um þá til að byrja með.

Jæja, eins og ég ætlaði að fara að segja, þá var móðir þessa tiltekna hobbita — Bilbó Bagga — sú fræga Belladonna Tóka, ein af þremur merkisdætrum Gamla Tókans, höfðingja þeirra hobbita sem bjuggu handan Ár, litlu sprænunnar sem rann meðfram Hólnum. Það orð lék á (í öðrum fjölskyldum) að einhver í Tókaætt hefði endur fyrir löngu gifst álfkonu. Slíkt var auðvitað fráleitt, en hinu var ekki að neita, að það var eitthvað óhobbitalegt í fari þessa fólks. Við og við gerðist það að einhverjir úr Tókaættinni hlupu út undan sér og héldu út í buskann í ævintýraleit. Þeir einfaldlega hurfu þegjandi og hljóðalaust en fjölskylda þeirra þaggaði það niður og reyndi að láta eins og ekkert væri. Svo mikið var víst, að Tókar þóttu ekki eins virðulegir og Baggarnir, þótt vafalaust væru þeir miklu ríkari.

Ekki svo að skilja að Belladonna Tóka legðist í neina ævintýraleit eftir að hún giftist Búngo Bagga. En það var þó kannski ævintýri út af fyrir sig, að Búngo þessi eiginmaður hennar, það er faðir Bilbós, byggði henni þá óhófslegustu hobbitaholu (víst að hluta með hennar fjármunum) sem þekktist hvort sem var undir Hól eða yfir Hól eða handan Ár, og þar bjuggu þau síðan til æviloka. Hitt er líklegt, þótt Bilbó einkasonur hennar, væri að útliti og framkomu eins og lifandi eftirmynd síns trausta og rólega föður, að hann hafi fengið eitthvað skrýtið í vöggugjöf frá Tókaættinni, eitthvað sem leyndist undir niðri og beið þess aðeins að fá tækifæri til að blása út. En það tækifæri lét þó á sér standa, þangað til Bilbó var löngu orðinn fullvaxta hobbiti, um fimmtugt eða þar um. Þannig höfðu árin liðið og hann setið alla tíð um kyrrt í fallegu hobbitaholunni sem faðir hans hafði smíðað og ég var að lýsa fyrir ykkur. Var ekki ekki annað að sjá en að þar mundi hann óhagganlega una alla ævi sinnar daga.

En þá gerðist það að morgni dags endur fyrir löngu og af undarlegri tilviljun í allri heimsins rósemd, — í þá daga þegar varla mátti hljóð heyra en allt var svo iðjagrænt og hobbitarnir enn svo fjölskipaðir og velmegandi — að Bilbó Baggi stóð á hlaðinu úti fyrir dyrum sínum og var að fá sér reyk eftir morgunverðinn úr voldugri pípu sinni sem náði næstum því niður á kafloðnar tærnar (sem hann hafði vandlega greitt) — að Gandalfur átti leið hjá. Já, þessi Gandalfur! Ef þið vissuð aðeins fjórðunginn af því sem ég veit um Gandalf, og hef ég þó aðeins heyrt lítið brot af öllu því sem um hann er skvaldrað, þá eruð þið sjálfsagt við því búin að heyra allskyns furðusögur. Því að sögur og ævintýri spruttu á furðulegasta hátt upp í kringum hann, hvar sem hann lagði sína leið. Hann hafði ekki látið sjá sig hér undir Hól svo áratugum skipti, aldrei síðan vinur hans Gamli Tóki dó. Það var raunar svo langt síðan hann hafði komið hingað, að hobbitarnir voru næstum búnir að gleyma því, hvernig hann leit út. Hann hafði verið einhvers staðar langt handan Hóls og Ár í eigin erindagjörðum síðan fólkið þarna hafði verið litlir hobbitastrákar og hobbitastelpur.

Bilbó var því með öllu óviðbúinn þennan morgun þegar hann sá gamlan mann koma röltandi með stóran staf í hendi. Hann hafði uppháan topphatt bláan á höfði, var í grárri skikkju með silfurlitan klút um háls en fram yfir hann hékk langt hvítt skeggið og lafði niður að mitti. Þá var hann í feikimiklum svörtum leðurstígvélum.

„Komdu sæll,“ sagði Bilbó með áherslu eins og til að sýna að hann meinti það. Sól skein í heiði og gljáði á grasið iðjagrænt. En Gandalfur tók kveðju hans með því að horfa skondnum svip undan signum brúnum, svo kafloðnum að þær stóðu stífar út fyrir skuggsælt hattbarðið.

„Hvað áttu eiginlega við?“ sagði hann „Ertu að bjóða mér sæld, eða bara að segja mér í óspurðum fréttum að ég sé sæll hvort sem ég vil það eða ekki; eða láta mig vita að þér finnist að ég eigi að vera sæll á þessari stundu, eða almennt að maður hljóti að vera sæll á slíkum degi?“

„Allt í senn,“ sagði Bilbó og lét sér hvergi bregða. „Og í kaupbæti með allri þessari sælu máttu fá þér í pípu með mér hér undir beru lofti. Tylltu þér og fáðu þér reyk. Ekkert liggur nú á, við höfum allan daginn fyrir okkur!“ Svo settist Bilbó sjálfur niður á svolítinn kamp við dyrnar, krosslagði fæturna og blés frá sér bráðfallegum gráum reykjarhring sem hófst upp í loftið og sveif áfram án þess að gliðna í sundur upp eftir Hólnum.

„Vel af sér vikið!“ sagði Gandalfur, „En ég má engan tíma missa í að blása reykjarhringi í dag. Ég er að leita að einhverjum sem vildi taka þátt í mikilli ævintýraferð sem ég er að undirbúa, og mér gengur ekkert að finna neinn.“

„Því gæti ég trúað að sá væri ekki auðfundinn hér um slóðir! Við hér erum ósköp venjulegt og hæglátt fólk og þörfnumst engra ævintýra. Hvað eru ævintýri líka annað en árans óþægindi og truflun! Í ævintýrum getur maður aldrei verið viss um að komast tímanlega í matinn! Mér er bara hulin ráðgáta hvað er varið í þessi ævintýri,“ sagði herra Baggi; hann smeygði öðrum þumalfingrinum undir axlabandið og blés frá sér öðrum reykjarhring.

Svo dró hann fram bréf sem hann hafði fengið með póstinum um morguninn, fór að lesa þau og lét sem gamli maðurinn væri ekki til. Honum fannst lítt áhugaverður þessi gamli gramur og vildi helst að hann hefði sig hið bráðasta á braut. En gamli maðurinn færði sig ekki um fótmál, bara stóð þarna og studdist fram á stafinn og starði á hobbitann án þess að segja nokkuð, þangað til Bilbó fór að þykja það óþægilegt og varð önugur yfir þessari truflun.

„Jæja, vertu þá sæll!“ sagði hann loks. „Hér viljum við sem sé vera laus við öll ævintýri, takk fyrir. Þú gætir leitað fyrir þér yfir Hól eða handan Ár.“ Þar með skyldi því samtali vera lokið.

„Hún kemur ykkur heldur en ekki að notum þessi himnaríkissæla,“ sagði Gandalfur. „Nú þýðir hún að þú viljir losna við mig, ég megi vera sæll ef ég bara snauti burt og þú verðir ekki sæll fyrr en þú sért orðinn laus við mig.“

„Nei, alls ekki, og engan veginn, herra minn! En hvað erum við að skeggræða þetta saman, og ég veit ekki einu sinni hvað þú heitir.“

„Jæja og jæja, góði minn — en ég veit hvað þú heitir, herra Bilbó Baggi. Og víst veistu hver ég er, þótt þú munir ekki eftir mér í þessari andrá. Ég heiti Gandalfur og Gandalfur það er ég! Að hugsa sér að mér skuli vera sælað burt af syni sjálfrar Belladonnu Tóka, eins og ég væri farandsali og hnappasmiður að bjóða látúnshnappa við dyrastaf.“

„Ó, Gandalfur, Gandalfur! Hjálpi mér! Ekki þó förukarlinn sem gaf Gamla Tóka tvöföldu demantshnappana göldróttu sem festust saman og losnuðu ekki fyrr en þeim var skipað það? Ekki þó sami gamli þulurinn sem sagði okkur öll skemmtilegu ævintýrin um drekana og drísildjöflana og tröllin og sagnirnar af því hvernig kóngsdætrum var bjargað og af öllum þeim óvæntu höppum sem féllu í skaut fátæka stráksins, sonar ekkjunnar? Ekki þó sami karlinn og var þvílíkur snillingur í að skjóta á loft flugeldum! Hvort ég man það. Gamli Tóki fékk þá og var vanur að skjóta þeim á Miðsumarnótt. Þeir voru alveg hreint frábærir. Þá sprungu út á himninum risavaxnar liljur og ljónsmunnar og logandi gullregn og svifu um í rökkrinu og langt fram á kvöld!“

Af þessum hrifningarorðum herra Bagga getur lesandinn strax ráðið að hann var ekki nærri því eins skyni skroppinn og hann vildi vera láta og auk þess var hann sýnilega mesti blómavinur. „Detta mér nú dauðar lýs,“ hélt hann áfram. „Ekki þó sá sami Gandalfur og bar ábyrgð á því að bæði strákar og stelpur fóru út í veður og vind að taka upp á allskyns skrýtnum uppátækjum, hvort sem það var að klifra upp í tré eða heimsækja álfa – eða sigla með skipum burt til fjarlægra stranda! Já, hjálpi mér, þá var lífið svei mér ske — æ, æ, æ ég á við það að þú settir allt í háaloft í þá gömlu og góðu daga. Ég verð að biðja þig afsökunar, en ég hafði ekki hugmynd um að þú værir enn í þessum bransa.“

„Hvar annars ætti ég að vera?“ sagði vitkinn. „Vænt þykir mér um að þú manst ennþá eftir mér. Ekki er annað að heyra en að þú minnist flugeldanna með söknuði, og þá er þér þó viðbjargandi. Og fyrir sakir afa þíns Tóka og vesalings Belladonnu, skal ég verða við ósk þinni.“

„Ég bið af afsaka, en ég var ekki að biðja þig um nokkurn skapaðan hlut!“

„Jæja, það er skrýtið. Nú varstu þó að biðja um það í annað skipti – um afsökun mína. Hana gef ég þér. Og það sem meira er, ég skal taka þig með mér í þessa ævintýraferð. Það verður gaman fyrir mig, ágætt fyrir þig — og þú getur hagnast vel á því, það er að segja ef við þraukum hana af.“

„Nei, takk! Ég kæri mig ekki um nein ævintýri. Að minnsta kosti ekki í dag. Nú var ég búinn að segja vertu sæll við þig og svo ekki meira með það! En þér er velkomið að líta inn einhvern tímann seinna – og fá þér tesopa. Já, hvenær sem þú vilt! Hvernig stendur á hjá þér á morgun! Já, komdu þá! En vertu nú bara sæll og blessaður.“ Og með það sneri hobbitinn sér á hæli og smeygði sér inn um kringlóttar grænar dyrnar og skellti þeim í lás svo snöggt sem hann þorði, án þess að sýnast of dónalegur. Því að vitkar voru nú einu sinni vitkar og best að fara varlega að þeim.

„Hví í ósköpunum fór ég að bjóða honum í te!“ sagði hann önuglega við sjálfan sig um leið og hann beygði inn í matarbúrið. Bilbó var að vísu nýbúinn að snæða morgunverð, en fannst sér þó ekki veita af svo sem einni smáköku eða tveimur og einhverjum sopa eftir alla þessa áreynslu.

En eftir stóð Gandalfur utan dyra og sauð lengi niðri í honum hláturinn. Að vörmu spori gekk hann nær dyrunum, brá staf sínum og krotaði með honum á fallegar grænlakkaðar dyr hobbitans eitthvert tákn. Svo skundaði hann á braut í sama mund og Bilbó var að innbyrða aðra kökuna og farinn að vona að hann væri laus við öll ævintýri.

Daginn eftir var hann steinbúinn að gleyma Gandalfi. Hann var ósköp gleyminn á stefnumót nema hann skrifaði þau niður á stundatöflu sína t.d. Miðvikudagur – Gandalfur í te. En í gær hafði hann verið svo flaumósa að hann gleymdi að púnkta það niður.

Rétt þegar kominn var tetími, var dyrabjöllunni hringt svo hátt að allt ætlaði um koll að keyra og þá mundi hann það! Hann rauk til og setti ketilinn á og bætti við einum bolla og diski og einni aukaköku eða tveimur og hljóp til dyra.

„Ég bið afsökunar að láta þig bíða!“ ætlaði hann að segja, en þá sá hann að úti fyrir stóð enginn Gandalfur, heldur dvergur með blátt síðskegg sem reyrt var niður undir mittisólina. Hann var sérkennilega skæreygur undir dökkgrænni topphettu. Ekki hafði Bilbó fyrr opnað dyrnar en hann ruddist inn og lét eins og búist hefði verið við honum.

Hann hengdi hettu sína á næsta snaga. „Dvalinn heiti ég, þjónustufús,“ sagði hann og hneigði sig djúpt.

„Bilbó Baggi, sömuleiðis!“ svaraði hobbitinn til baka, svo yfirkominn af undrun að honum datt ekki einu sinni í hug að spyrja dverginn hvað honum væri á höndum. En þegar þögnin var orðin vandræðaleg bætti hann við. „Ég ætlaði rétt að fara að fá mér te, má bjóða þér sopa með mér?“ Hann var víst dálítið stífur í fasi, en í rómnum mátti greina meðfædda gestrisnina. En hvernig á maður líka að bregðast við, ef óboðinn dvergur treður sér inn úr dyrunum og fer úr yfirhöfninni án nokkurra skýringa.

Ekki höfðu þeir lengi setið að borði, varla byrjaðir á þriðju köku, þegar enn háværari hringing hristi húsið.

„Afsakaðu, ég verð að fara fram!“ sagði hobbitinn og hljóp til dyra.

„Það var mikið að þú lést sjá þig!“ ætlaði Bilbó að segja við Gandalf. En það var ekki heldur Gandalfur í það skipti. Þar stóð annar dvergur á þrepskildinum nokkru eldri með hvítt síðskegg og skarlatsrauða hettu. Hann ruddist inn um leið og dyrnar opnuðust líkt og honum hefði verið boðið.

„Ég sé að þeir eru byrjaðir að tínast hingað,“ mælti hann þegar hann sá græna hettu Dvalins hangandi á snaganum. Hann hengdi rauðu hettuna sína þar við hliðina og mælti „Ég er Balinn, þjónustufús,“ og hneigði sig með hönd á brjóst.

„Takk fyrir!“ sagði Bilbó gapandi af undrun. Það var að vísu ekki hans að þakka fyrir neitt, en það að þeir væru farnir að tínast hingað kom alveg flatt upp á hann. Honum fannst gaman að fá gesti en helst vildi hann vita einhver deili á þeim eða spyrja þá út úr við komuna. En nú fór honum að líða illa af tilhugsuninni um að hann ætti ekki nógar kökur, og þá yrði það auðvitað skylda hans sem gestgjafa, að setja sjálfan sig hjá.

„Gakktu í bæinn og fáðu þeir tesopa,“ hafði hann sig til að segja eftir nokkur andköf.

„Ég vildi nú heldur fá bjór, ef þér væri sama, herra,“ sagði Balinn hinn hvítskeggjaði. „En kökur vil ég – helst þríkornakökur, ef þú ættir þær til.“

„Nóg af þeim!“ svaraði Bilbó og botnaði ekkert í sér, og áður en hann vissi sjálfur af var hann þotinn af stað niður í kjallara að fylla pottkollu af bjór og síðan í búrið að sækja tvær ljómandi fallegar þríkornakökur, sem hann var nýbúinn að baka og ætlaði sjálfum sér til kvöldnæringar.

Þegar hann kom til baka sátu Balinn og Dvalinn saman við borðið og töluðu saman eins og þeir væru gamlir vinir (og ekki að furða þar sem þeir voru líka bræður). Bilbó lét bjórinn og frækökurnar smella á borðið, rétt í því að dyrabjallan hringdi, og enn aftur.

„Nú hlýtur það að vera Gandalfur,“ hugsaði hann másandi á hlaupunum. En það var ekki að heldur. Nú birtust tveir dvergar í viðbót báðir með bláar hettur, silfrað belti og ljósgul síðskegg. Og báðir voru með verkfærapoka og skóflu. Inn hoppuðu þeir samstundis og rifa kom á gættina. En nú gat ekkert lengur komið Bilbó á óvart.

„Hvað get ég gert fyrir ykkur, dvergar mínir?“ sagði hann.

„Kjalar, þjónustufús!“ sagði annar, „Og Fjalar,“ bætti hinn við og báðir sveifluðu bláum hettunum kringum sig og hneigðu sig djúpt.

„Sömuleiðis ykkur og fjölskyldum ykkar!“ svaraði Bilbó og var nú farinn að kunna sig betur en áður.

„Ég sé að Dvalinn og Balinn eru mættir,“ sagði Kjalar. „Komum okkur þá inn í kösina!“

„Kösina!“ hugsaði herra Baggi. „Mér hættir nú alveg að lítast á blikuna. Ég verð víst aðeins að tylla mér hér niður til að ná áttum og fá mér smásopa. Hann hafði aðeins getað dreypt á glasinu sínu – úti í horni, meðan dvergarnir fjórir sem komnir voru röðuðu sér í kringum borðið og voru farnir að spjalla saman um námur og gull og vandræðin með dríslana, og hörmungina með drekann og ótal aðra hluti sem hann botnaði ekkert í og langaði heldur ekki til að vita neitt um, því að það var alltof ævintýralegt – þegar dinglara-dingl-ding-dong dyrabjallan gall við enn einu sinni eins og einhver hobbískur óþekktarormur væri að hamast við að rífa strenginn niður.

„Það er víst einhver fyrir utan!“ sagði hann og drap tittlinga.

„Segðu heldur fjórir, ég heyri ekki betur,“ sagði Fjalar. „Auk þess sáum við til þeirra skammt á eftir okkur.“

Vesalings litli hobbitinn vissi nú ekki sitt rjúkandi ráð, svo að þegar hann kom fram í forstofuna, féll honum allur ketill í eld og hann grúfði andlitið í höndum sér og botnaði ekkert í því, hvað væri eiginlega á seyði og hvort allir þessir gestir sem dembdust yfir hann ætluðu að vera þar í kvöldmat. Þá glumdi bjallan aftur við, svo ærandi og óþolinmóð að hann komst ekki hjá því að fara til dyra. Úti fyrir birtust ekki aðeins fjórir, heldur voru þeir orðnir FIMM. Enn einn dvergur hafði bæst í hópinn, meðan hann var að íhuga málin í forstofunni. Varla hafði hann hreyft við lokunni fyrr en þeir skullu yfir hann eins og flóðalda, ryðjandist sig inn og hneigjandist sig og segjandist sig hver í kapp við annan: „þjónustufús“, — Dóri, Nóri, Óri, Óinn og Glóinn hétu þeir og áður en við var litið höfðu þeir hengt upp á snagana tvær rauðar hettur, eina gráa, aðra brúna og loks eina hvíta á lit og örkuðu inn í stofu, héldu potthlemmsbreiðum lúkum í gyllt og silfruð belti sín og bættust í hóp hinna sem fyrir voru. Nú mátti þó næstum fara að segja að komin væri kös. Sumir dverganna vildu öl, aðrir heimtuðu létt vín og einn kaffi, en allir steyttu þeir sig út af kökum, svo nú var nóg að gera hjá hobbitanum um sinn.

Hann hafði sett stóra kaffikönnu yfir eldinn, þríkornakökurnar voru búnar og dvergarnir byrjaðir að naga heilan umgang af skonroki með smjöri — þá var barið fast að dyrum, nú voru það ekki bjölluhringingar, heldur hvell högg á fallegu grænu útidyr hobbitans. Einhver að berja á þær með staf.

Bilbó kom þjótandi fram ganginn, allt í senn reiður, ruglaður og ráðalaus – þetta var sá alversti miðvikudagur sem hann hafði nokkurn tímann upplifað. Hann rykkti upp dyrunum og inn þeyttust í einni bendu hver ofan á annan, enn fleiri dvergar, raunar bættust þeir fjórir við. Og að baki þeim stóð Gandalfur, hallaði sér fram á staf sinn skellihlæjandi. Hann hafði gert töluverða dæld í fallegu dyrnar með stafnum og þó samtímis máð út leynimerkið sem hann hafði rist í þær daginn áður.

„Varlega! Varlega!“ sagði hann. „Það er ólíkt þér, Bilbó, að láta vini þína bíða svona lengi á dyramottunni og opna svo dyrnar eins og í byssuhvelli. Má ég kynna, hér er Bifur og Bógur, Vambi og síðast en ekki síst sjálfur Þorinn.“

„Þjónustufús!“ sögðu þeir Bifur, Bógur og Vambi hver á fætur öðrum. Þeir tóku af sér hetturnar og hengdu þær upp á snaga, tvær gular, eina fölgræna og loks eina himinbláa með löngum silfurskúf. Sú síðasta var hetta Þorins, þess fræga og meiriháttar dvergs, sem var í rauninni enginn annar en sjálfur Þorinn Eikinskjaldi, og var það fyrir neðan virðingu hans að skella þannig niður á gólfið í forstofu Bilbós með þá Bifur, Bóg og Vamba í hrúgu ofan á sér, og verst af öllu, hvað Vambi var óskaplega feitur og þungur. Þorinn var því í meira lagi fýldur svo hann nefndi ekki einu sinni á nafn neina þjónustu. En vesalings Baggi klifaði í sífellu á því hvað sér þætti þetta leitt, svo að Þorinn varð hundleiður á þeirri þvælu og tuldraði „blessaður minnstu ekki á það,“ og létti brúnum.

„Þá erum við allir saman komnir!“ mælti Gandalfur og taldi á snögunum þrettán hetturnar hangandi í röð – bestu lausu sparihetturnar sem þeir áttu – og loks sinn eigin topphatt. „Hér er aldeilis hátíð! Vonandi er eitthvað eftir handa okkur þeim síðbúnu að éta og drekka! Hvað er nú þetta? Te! Nei takk fyrir. En litla lögg af rauðvíni þægi ég.

„Ég sömuleiðis,“ sagði Þorinn.

„Hindberjasultu og eplaköku handa mér,“ sagði Bifur.

„Hakkabuff og ost,“ sagði Bógur.

„Svínasultu og salat,“ sagði Vambi

„Og okkur vantar meiri kökur – og öl – og kaffi, ef þú vildir vera svo vænn,“ kölluðu hinir dvergarnir innan úr stofunni.

„Ef þú vildir spæla nokkur egg til viðbótar, þá værirðu góður strákur!“ kallaði Gandalfur á eftir hobbitanum þar sem hann var á leið fram í búr. „Og komdu svo líka með kalda kjúklinginn og súrsuðu gúrkurnar.“

„Það er engu líkara en hann viti betur en ég sjálfur, hvað ég á til í búrinu!“ hugsaði Baggi, og var orðinn herfilega flaumósa því það var engu líkara en að þetta fjárans ævintýri væri strax byrjað þarna inni á gafli hjá honum. Og þegar hann var búinn að hrúga flöskum og diskum og hnífum og göfflum og glösum og djúpum diskum og skeiðum á heljarstóra bakka, var hann orðinn bullsveittur og kófrauður í framan af illsku.

„Fari þeir norður og niður þessir dvergar!“ sagði hann upphátt við sjálfan sig. „Og svo nenna þeir ekki einu sinni að ljá manni minnstu hjálparhönd.“ En það var eins og við manninn mælt bara! Þarna stóðu þeir Balinn og Dvalinn í eldhúsdyrunum og á eftir þeim komu Fjalar og Kjalar og áður en nokkur gæti sagt lús eða mús, höfðu þeir þrifið alla bakkana og tekið með sér nokkur smáborð og farið með inn í stofuna og lagt á borð sem haganlegast.

Gandalfur sat fyrir borðsenda líkt og í forsæti fyrir dvergunum þrettán, en Bilbó settist á koll við arininn og nartaði í kex (hann var búinn að missa alla matarlyst) og reyndi að láta líta út fyrir að allt væri í stakasta lagi eins og það ætti að vera og ekkert ævintýri á döfinni. Dvergarnir hámuðu í sig góðgætið og samkjöftuðu varla. Tíminn var fljótur að líða. Loks ýttu þeir stólum frá borði og Bilbó bjóst til að fara að taka saman diskana og glösin.

„Ég gæti ímyndað mér að þið ætlið að vera frameftir og fá kvöldmat?“ sagði hann í kurteisasta og undirgefnasta tón sem hann átti til.

„Að sjálfsögðu!“ sagði Þorinn. „Og við komumst víst ekki fyrr en seint til að ræða málin og þá þurfum við að fá einhverja tónlist til að hressa sálina. Svona, takið nú til!“

Og tólf Dvergar, allir að Þorni undanskildum sem var yfir það hafinn að sinna húsverkum, stukku á fætur og hlóðu öllu upp í hrúgur. Og svo báru þeir það út, biðu ekki eftir bökkunum, stilltu upp með jafnvægislist heilu súlunum af diskum og undirskálum og með flösku ofan á, og báru það út einhendis, meðan hobbitinn var allsstaðar að þvælast fyrir þeim, veinandi af hræðslu „æ, fariði nú varlega!“ eða „verið nú ekki að hafa fyrir þessu, ég skal sjá um það allt saman.“ En dvergarnir svöruðu honum aðeins með því að kyrja gamansöngva á hlaupunum:

Glös og bolla og botél öll

brjótum við og brömlum,

skvettum út um víðan völl

víni af belgjum gömlum.

En húsbóndinn, helst er hann til tálma

hvaða læti, hvaða læti, hvað er hann að mjálma

Beygla gaffla, brenna göt

í borðdúkana fína,

best er að láta fljúga föt

og feiti í kodda klína.

Og húsbóndinn, hvað er hann að skæla

hvaða læti, hvaða læti, hvað er hann að væla.

Á leirtauinu í ljótum pott

lurkahöggin dynja

og látum þennan leiða þvott

loks um gólfin hrynja.

Og húsbóndinn, hringsnýst um sig sjálfur

hvaða læti, hvaða læti, hann er eins og kálfur

Engum dettur auðvitað í hug að þeir hafi gert neitt af þessum óskunda og skammarstrikum. Áður en við var litið var allt orðið fínt og fágað og búið að koma öllu fyrir á sínum stað. En hobbitinn gerði lítið annað en hringsnúast um sjálfan sig á miðju eldhúsgólfinu til að fylgjast með því sem hinir voru að gera. Að því búnu sneru þeir aftur inn í stofuna. Þar sat Þorinn og teygði úr sér með lappirnar á aringrindinni og var að reykja pípu. Svo blés hann út úr sér þeim alstærstu reykjarhringjum sem Bilbó hafði séð og þeir stefndu rakleitt hvert svo sem hann beindi þeim, upp um strompinn, bak við klukkuna á arinhillunni, undir borðið eða hann gat látið þá hringsóla uppi undir loftinu. En hvert sem hringarnir hans fóru komust þeir ekki undan Gandalfi. Því — plúpp-plúpp — sendi hann óteljandi minni reykjarhringi úr lítilli leirpípu sinni og lét þá skjótast og vefjast í gegnum hvern og einn af hringum Þorins. Og hringir þessa gamla galdrakarls urðu grænir og sneru við og hnituðu marga hringa um höfuð vitkans. Komið var heilt ský af hringum allt í kringum höfuðið á honum og í daufri birtunni var hann orðinn æði undarlegur svo minnti á særingamann. Bilbó stóð hjá og starði furðu lostinn á listir þeirra – hann var mjög hrifinn af reykjarhringum – nú fyrirvarð hann sig við tilhugsunina um, hvað hann hafði verið montinn í gærmorgun af reykjarhringunum sem hann sendi á skrið yfir Hólinn.

Þá er komið mál að heyra söng og fagra tóna! sagði Þorinn. „Takið upp hljóðfærin!“

Kjalar og Fjalar hlupu að pokum sínum og drógu upp úr þeim litlar fiðlur: Dóri og Nóri og Óri göldruðu fram úr innanávösum sínum svolitlar flautur, Vambi kom vagandi með stóra trumbu framan úr anddyrinu, Bifur og Bógur skruppu fram með honum og sóttu klárínspípur sem þeir höfðu skilið eftir frammi í forstofu ásamt göngustöfum sínum. En Dvalinn og Balinn sögðu: „Afsakið, við skildum okkar eftir úti á þrepunum.“ „Komiði þá líka inn með mína!“ sagði Þorinn. Og svo sneru þeir til baka með víólur á stærð við sig sjálfa og hörpu Þorins vafða í grænan dúk. Það var afburða falleg gullharpa og ekki hafði Þorinn slegið fyrsta strenginn fyrr en tónlistin ómaði um allt, svo skyndilega og yndislega að áður en Bilbó vissi af hafði hann gleymt öllu öðru og sveif með tónunum inn í myrkurlönd undir furðutunglum langt, langt handan Ár og í fjarska burtu frá hobbitaholunni hans undir Hólnum.

Húmið læddist inn í stofuna um litla gluggann sem opnaðist út undir Hólnum, logarnir á arninum flöktu til og frá — það var apríl — og áfram héldu dvergarnir að spila af list meðan skugginn af skeggi Gandalfs dinglaði til og frá á veggnum.

Náttmyrkrið fyllti stofuna, eldurinn kulnaði og skuggarnir hurfu og áfram léku þeir. Skyndilega byrjaði einn þeirra að syngja og svo tók annar við og þeir léku undir á hljóðfærin og sungu dimmrödduðum hreimi, líkt og dvergar eru vanir að gera í jarðdjúpum sinna fornu heimkynna og hér kemur svolítið brot af söngvum þeirra, þó að vísu sé varla hægt að lýsa þeim án tóna.

Um Þokufjöll við förum köld

með forynjum og hellafjöld.

Við horfum upp til hájökuls

og hugur leitar roðagulls.

Þar dvergar unnu dag og nótt

og dundu hamrar títt og ótt,

mörg var þeirra meistarasmíð

í myrkum sölum undir hlíð.

Fyrir aldna kónga og álfaþjóð

þeir unnu margan dýran sjóð,

með demant létu ljósið fölt

lýsa inn í sverðahjölt.

Á silfurhálsbands streng var stráð

stjörnubliki um blómaláð,

í drekaeldsins víraverk

þeir vófu tungls og sólarserk.

Um Þokufjöll við förum köld

með forynjum og hellafjöld.

Við höldum aftur heim til ranns

og heimtum okkar gull og glans.

Þeir ristu klára kristallsstaup

og knúðu fagran hörpu laup.

Þeir milda söngva mærðu fram

sem mannlegt eyra ei nam.

Þá var sem stormur færi um fjall,

feigðar var það ógnarkall,

rauður blossi barst um hlíð,

og brunnu trén í neistahríð.

Saman klingdu klukkurnar

en kom þó ei að liði par,

því yfir dundi drekafár

sem drap og brenndi allt sem stár.

Fjallið allt í ösku og sút,

ætluðu dvergar að flýja út,

en ófreskjan þá undir tróð,

úti var um þeirra þjóð.

Um Þokufjöll við förum köld

með forynjum og hellafjöld.

Við heimtum okkar hörpugull,

vor harmaskál er barmafull.

Á meðan þeir sungu fann hobbitinn fara um sig heillun til fagurra muna af höndum görva af list og töfrum. Það var sem hann fyndi logandi og afbrýðisama ást, sem var þráin í hjörtum dverganna. Svo var eins og eitthvert Tókaeðli vaknaði innra með honum og hann var gripinn löngun til að fara og sjá háu fjöllin, heyra hvininn í furutrjánum og niðinn í fossunum og kanna hellana, mega handleika sverð í stað göngustafs. Honum varð litið út um ljórann. Stjörnurnar voru sem óðast að koma í ljós á myrkum himninum yfir trjátoppunum. Honum fannst þær minna á glitrandi gimsteina dverganna lýsandi í dimmum hellum. Skyndilega brá fyrir loga í skóginum handan Ár — sjálfsagt einhver bara að kveikja bál í skóginum — en hann ímyndaði sér, að rænandi dreki væri að lenda á kyrrlátri hæðinni og setja allt í bál og brand. Hann varð gripinn hrolli og jafnskjótt varð hann aftur hinn hversdagslegi hr. Baggi í Baggabotni undir Hól.

Hann stóð upp skjálfandi. Honum var minna í hug að sækja lampa en að látast sem hann ætlaði að sækja hann og fara þess í stað og fela sig á bak við bjórámuna í kjallaranum og koma ekki aftur fram fyrr en dvergarnir væru allir farnir burt. Þá varð hann þess var að söngurinn og tónarnir dóu út og þeir horfðu allir á hann gljáandi augum í myrkrinu.

„Hvert á að fara?“ spurði Þorinn og mátti heyra að hann hafði getið sér til um báða möguleikana í huga hobbitans.

„Ég ætlaði að fara og sækja svolítið ljós?“ sagði Bilbó afsakandi.

„En við viljum hafa skuggsýnt,“ sögðu Dvergarnir einum rómi! „Svartamyrkur til samsæris! Og enn líða margar stundir fram til dögunar.“

„Jájá, að sjálfsögðu!“ sagði Bilbó og ætlaði strax að setjast aftur. En í fátinu hitti hann ekki á kollinn sem hann hafði setið á heldur lenti á aringrindinni og skellti til skörungnum og kolaskóflunni svo glumdi við.

„Þeyþey!“ sagði Gandalfur. „Það er best að Þorinn hafi orðið!“ Og þannig hóf Þorinn máls.

„Kæri Gandalfur, Dvergar mínir og herra Baggi! Við komum hér saman í húsi vinar okkar og væntanlegs samsærismanns, hins ágæta og hugumdjarfa hobbita — megi hárin á tám hans halda áfram að vaxa! Þökk sé fyrir vín hans og öl!“ Hér þagnaði hann við sem snöggvast til að ná andanum og bíða eftir væntanlegum kurteislegum viðbrögðum hobbitans. En skjallið verkaði ekki vitund á vesalings Bilbó Bagga sem gerði ekki annað en bæra varirnar til að mótmæla því, að hann væri nokkuð hugdjarfur og enn síður vildi hann láta kalla sig samsærismann. En ekkert hljóð kom fram yfir varir hans, því að hann var svo kolruglaður að hann vissi ekkert hvað hann átti af sér að gera. Svo að Þorinn hélt áfram:

„Við erum hér saman komnir til að ræða áætlun okkar, leiðir, aðferðir, stefnu og framkvæmd. Áður en dagur lýsir munum við leggja upp í leiðangurinn mikla, og úr þeirri löngu ferð má vera að sumir okkar snúi aldrei aftur, jafnvel engir (nema kannski vinur okkar og ráðgjafi, hinn ráðsnjalli vitringur Gandalfur). Þetta er hátíðleg stund. Markmið okkar, býst ég við að sé okkur öllum kunnugt. Þó er hugsanlegt að við þurfum lítillega að útskýra það fyrir hinum virðulega herra Bagga og fáeinum hinum yngri dvergum (þar á ég við Kjalar og Fjalar) hvað við höfum nákvæmlega í sigtinu — “

Þannig var ræðustíll Þorins. Hann var mikilsháttar dvergur. Hann hefði getað, ef hann fengi það, haldið áfram að masa í þessum dúr, endalaust þangað til allt loft væri úr honum, án þess að segja nokkuð sem allir hinir ekki vissu. En nú varð hann fyrir óþægilegri truflun. Vesalings Bilbó stóðst ekki lengur mátið. Við orðin að jafnvel engir myndu snúa aftur, var sem óstöðvandi neyðaróp risi upp innra með honum og áður en hann réði við nokkuð braust það út um barkann eins og eimpípa á járnbrautarlest sem er að koma út úr jarðgöngum. Dvergarnir hrukku svo við að þeir felldu borðið um koll. En Gandalfur sló blátt ljós á enda töfrastafsins og í leiftrunum frá því mátti sjá vesalings hobbitann liggjandi á hnjánum á arinmottunni, titrandi eins og bráðnandi búðingshlaup. Svo féll hann kylliflatur á gólfið og æpti í sífellu „sleginn eldingu, sleginn eldingu“. Og meira fengu þeir ekki langalengi upp úr honum. Svo þeir tóku hann og báru yfir á sófann í setustofunni, settu ölkollu við hlið hans og sneru síðan aftur til sinna kolsvörtu samsæra.

„Taugaveiklaður vesalingur,“ sagði Gandalfur um leið og þeir settust aftur. „Á vanda til að fá undarleg köst. Samt er hann einn þeirra bestu, já ég segi það, einn sá allra besti — getur orðið óður eins og dreki í sjálfheldu.“

Hafirðu einhvern tímann séð dreka í sjálfheldu, þá gerirðu þér að sjálfsögðu grein fyrir að það eru ekki nema skáldlegar ýkjur að ætla sér að líkja nokkrum hobbita við þau ósköp, jafnvel þó það hefði verið sjálfur langafabróðir Gamla Tóka, hinn voldugi Bolabrestur, sem var svo stórvaxinn (af hobbita að vera) að hann gat riðið stríðsfáki. Það var hann sem stýrði áhlaupinu gegn herjum dríslanna við Gramsfjall í Orustunni á Grænuvöllum og hjó höfuð konungs þeirra Golfhauss hreinlega af bolnum með trékylfu. Hausinn flaug hundrað metra um loftið og féll niður í kanínuholu. Þannig vannst orustan og til varð íþrótt sú sem við köllum Golf.

En nú var hinsvegar friðsamari afkomandi Bolabrests að rakna við í setustofunni. Eftir svolitla hvíld og vænan slurk af bjór skreið hann titrandi á beinunum að dyrum dagstofunnar. Og hvað skyldi hann hafa heyrt. Glóinn hafði orðið: „Uss!“ (Fyrirlitningarhljóð eitthvað í líkingu við þetta). „Haldiði að það sé nokkurt gagn í þessu viðrini? Það vantar ekki að Gandalfur lætur mikið af honum, hvað hann sé kröftugur, en eitt öskur eins og þetta á örlagastund, myndi vekja hvaða dreka sem er og allt hans lið, svo að þeir gætu drepið okkur alla. Mér heyrðist það líka miklu fremur vera skelfingaróp en kraftaöskur. Ég verð bara að segja, að ef ég hefði ekki séð merkið á dyrum hans, þá væri ég viss um að ég hefði farið húsavillt. Og að horfa upp á þennan ræfil, skjálfandi á beinunum á arinmottunni, þá leist mér ekkert á blikuna. Hann líkist meira einhverjum mangara en almennilegum innbrotsþjófi.“

Í því sneri herra Baggi hurðarhúninum og gekk inn. Nú var það Tókaeðlið í honum sem hafði betur. Nú var honum sama þótt hann sleppti bæði svefni og morgunmat til að sýnast kaldur karl. Og þetta um litla ræfilinn skjálfandi á mottunni æsti hann svo upp, að hann vissi ekkert hvað hann gerði. Oft á tíðum harmaði Baggaeðlið í sér hvað hann gerði núna og álasaði sjálfum sér: „Bilbó, þú varst meiri fábjáninn, þú gekkst inn og steigst sjálfur loðnum tánum út í kviksyndið.“

„Afsakið mig,“ sagði hann, „en mér varð á að heyra nokkur orð til ykkar. Ég ætla mér ekki einu sinni að láta sem ég viti hvað þið eruð að bralla, né tilvísun ykkar til innbrotsþjófa, en ég tel að það sé rétt skilið hjá mér (því nú var komið að því sem hann taldi varða heiður sinn) að þið álítið mig einskis nýtan. En eitt vil ég barasta segja ykkur. Það eru ekki nokkur einustu merki á húsdyrum mínum — ég ætti að vita það því að hurðin var máluð fyrir viku — og ég er alveg sannfærður um að þið hljótið að hafa villst á húsum. Þegar ég sá ykkur, hvern á fætur öðrum standandi á þrepskildinum mínum, grunaði mig strax að þetta væri allt tómur misskilningur eða gabb. En segjum nú svo, ef þetta ætti að vera rétta húsið, þá á ég heimtingu á því að þið gerið mér grein fyrir, hvað þið viljið mér og hvað ég á að gera. Hver veit nema ég yrði yðar þjónustufús, jafnvel þó þið senduð mig til að leysa þrautir í austasta austrinu og berjast við villtustu Varúlfa og Varorma í Hinstuauðnum, því að langalangalangalangafabróðir minn var enginn annar en Bolabrestur Tóki, og —“

„Jájájá, við vitum sosum allt um það, en það var fyrir svo langalöngu,“ sagði Glóinn. „En ég var að tala um þig. Og þú þarft ekkert að segja mér um það, að merkið var á hurðinni – sem er venjulegt í iðngreininni, eða var það að minnsta kosti. „Æfðan innbrotsþjóf vantar gott starf með mikilli spennu og hæfilegum launum,“ þannig er venjulega lesið úr því. En eins má setja Æfðan fjársjóðaleitara í staðinn fyrir innbrotsþjóf, ef þú vilt það heldur. Sumir hafa líka tekið upp það starfsheiti. Það kemur í sama stað niður. Gandalfur sagði okkur að hér um slóðir væri einmitt einn slíkur á lausum kjala og hann hefði mælt sér mót með honum hér í miðvikudagsteinu.“

„Auðvitað var merkið á hurðinni,“ sagði Gandalfur. „Því að ég hafði sjálfur sett það þar. Og af ósköp eðlilegum ástæðum. Þið báðuð mig um að finna þann fjórtánda í leiðangurinn, og ég valdi herra Bagga. Og ekki þarf annað en að einhver ykkar segi að ég hafi valið rangan mann eða rangt hús, og þá verðið þið aftur þrettán með allri þeirri ógæfu sem þeirri tölu fylgir, eða þið hættið við allt saman og snúið ykkur aftur að því að grafa kol úr jörð.“

Hann byrsti sig svo illilega framan í Glóin að dvergurinn seig saman í stólnum og þegar Bilbó ætlaði eitthvað að fara að gebba sig, sneri hann sér að honum, gretti sig og yggldi kafloðnar brýrnar svo að Bilbó sá það ráð vænst að láta strax aftur munninn svo small í. „Það var rétt,“ sagði Gandalfur. „Um þetta þarf ekki frekar að þjarka. Ég hef valið herra Bagga og það ætti að vera ykkur nægilegt. Ef ég segi að hann sé fyrirtaks Innbrjótur, þá er hann Innbrjótur, eða kemst upp á lagið að stela með tímanum. Hann hefur af miklu meiru að má en þið getið ímyndað ykkur, og langtum meiru en hann hefur sjálfur hugmynd um. Ég er handviss um að þegar þið hafið lifað af leiðangurinn (ef þið þá gerið það) þá getið þið þakkað mér fyrir valið á honum. Jæja, Bilbó drengur minn, farðu nú að sækja lampann svo að við getum brugðið svolitlu ljósi yfir þetta allt saman.“

Svo vatt Gandalfur í sundur skinnrollu í ljósinu frá stóra lampanum með rauða skerminum og líktist það einna helst landabréfi.

„Sjáðu nú Þorinn, þennan uppdrátt gerði Þrór afi þinn,“ og til að svara æstum spurningum Dverganna bætti hann við. „Þetta er uppdráttur af Fjallinu eina.“

„Ég sé nú ekki að það komi okkur að miklu gagni,“ sagði Þorinn vonsvikinn eftir að hafa rennt augum yfir það. „Ég man sjálfur vel eftir Fjallinu og öllu næsta umhverfi þess. Það þarf enginn að segja mér hvar Myrkviður er eða Visnuheiðar þar sem Stóru drekarnir æxlast.“

„Þarna er líka teiknuð rauð drekamynd við Fjallið,“ sagði Balinn, „við ættum nú heldur ekki að eiga í neinum vandkvæðum með að finna hann, ef við nokkurn tímann komumst þangað.“

„En einu atriðinu hafið þið ekki tekið eftir,“ sagði vitkinn, „og það eru leynidyrnar. Sko þarna rúnamerkið undir Vesturhlíðinni og hendina sem bendir þangað frá hinum rúnunum? Þar er verið að sýna leyniinnganginn að Neðri sölum.“ (Sjáið kortið í bókarlok með rúnatextanum og skýringar við það).

„Hann kann að hafa verið leynilegur í þá daga,“ sagði Þorinn, „en hvernig getum við treyst á að hann sé enn leynilegur? Gamli Smeyginn hefur nú hafst þar við svo lengi, að hann veit sjálfsagt allt sem hægt er að vita um þessa ranghala.“

„Það kann að vera – en hann hefur þó varla notað ganginn mikið.“

„Af hverju?“

„Af því að hann er of þröngur fyrir hann. „Fimm feta háar dyrnar og þrír mega ganga hlið við hlið,“ segja rúnirnar, og Smeyginn getur ekki smeygt sér ofan í svo þrönga holu, jafnvel ekki meðan hann var ungur og enn síður nú eftir að hann hefur steytt sig út af svo mörgum dvergum og Dalverjum.“

„Mér fyndist það nú alveg nógu víður gangur fyrir mig,“ tísti í Bilbó (sem þekkti ekkert til dreka, en var vel kunnugur hobbitaholum). Hann var orðinn svo spenntur og áhugasamur, að hann steingleymdi að halda sér á mottunni. Hann hafði líka svo mikið dálæti á landabréfum og í forstofunni hékk uppi stórt kort af sveitinni í kring og þar hafði hann merkt inn á með rauðu bleki allar uppáhalds gönguleiðir sínar. „Hvernig ætti líka að vera hægt að fela svo stórar dyr fyrir nokkrum sem ætti leið framhjá þeim, hvað þá fyrir drekanum?“ spurði hann. En hann var nú bara lítill hobbiti, það verður að hafa í huga.

„Með ýmsu móti,“ sagði Gandalfur. „En hvernig nákvæmlega þessar dyr eru huldar vitum við ekki fyrr en við komum að þeim. Eftir því sem sagt er á kortinu ímynda ég mér að dyrunum sé þannig hagað að utanverðu, að þær líti út eins og sjálf fjallshlíðin án þess að nokkra missmíði sjái á. Þannig fara Dvergar einmitt að — held ég, er það ekki rétt?“

„Jú, víst er um það,“ sagði Þorinn.

„Og nú þarf ég að bæta við,“ hélt Gandalfur áfram, „því sem ég áður gleymdi að minnast á, að kortinu fylgir lykill, lítill og skrýtinn lykill. Hér er hann!“ sagði hann og rétti Þorni svolítinn lykil með löngum pípulegg og flóknu lykilskeggi, allt úr silfri. „Gættu hans vel!“

„Svo skal gert,“ sagði Þorinn og festi hann á fína keðju um hálsinn, sem hann huldi undir jakkanum. „Nú finnst mér hlutirnir vera farnir að skýrast. Þessi viðbót breytir öllu til batnaðar. Fram að þessu höfum við ekki haft neina skýra hugmynd um, hvað við gætum gert. Við ætluðum bara að fara austur eins hljóðlega og varlega og hægt væri, upp á von og óvon, allt til Langavatns. Þá myndu vandræðin upphefjast —“

„Og löngu fyrr, ef ég þekki rétt í Austurveg,“ tók Gandalfur fram í.

Án þess að ansa því nokkru, hélt Þorinn áfram: „Þaðan ætluðum við að halda upp með Hlaupá, koma við í rústum Dalbæjar — gömlu borginni þar í dalnum undir skugga Fjallsins. En engum okkar leist þó á blikuna að fara inn um Aðalhliðið. Áin streymir beint út úr hliðinu gegnum Klettinn mikla sunnan í Fjallinu, og út um það op kemur Drekinn oftast — já, því miður alltof oft, nema hann hafi breytt um hætti.“

„Það kæmi heldur ekki til greina,“ sagði vitkinn, „nema við hefðum þá voldugan stríðskappa okkur til halds og trausts, jafnvel Hetju. Ég reyndi sosum að grafa einhvern slíkan upp; en allir stríðskappar eru uppteknir af að berjast hver við annan í fjarlægum löndum og því er fátt um þá hér um slóðir, eða þeir hreinlega fyrirfinnast ekki. Sverðin nú á dögum eru líka flest bitlaus, axirnar notaðar til að fella tré og skildirnir sem ágætis vöggur ungbarna eða sem potthlemmar. Og hér eru drekar þægilega fjarlægir (og því þjóðsagnakenndir). Því datt mér helst í hug að fá góðan innbrotsþjóf í lið með okkur — og hafði þá einmitt í huga þessar leynilegu hliðardyr á Fjallinu eina. Og hér höfum við þá hinn smávaxna Bilbó Bagga, sem á að vera hinn útvaldi og tilkallaði innbrjótur. Svo nú er ekki um annað að ræða en að halda áfram og koma sér niður á einhverja áætlun.“

„Jæja, þá það,“ sagði Þorinn og sneri sér að Bilbó með uppgerðarkurteisi, „svo framarlega sem sérfræðingur okkar í innbrotum gæti gefið okkur einhverjar nýjar hugmyndir eða tillögur.“

„Fyrst vildi ég nú fá að vita eitthvað meira um hvað allt þetta snýst,“ sagði Bilbó sem vissi ekki sitt rjúkandi ráð innra með sér, hvað hann væri eiginlega að vilja, þó Tókaeðlið í honum væri jafn staðráðið og áður í að halda leiknum áfram. „Hvað eruð þið eiginlega að þvæla um gull og dreka og annað slíkt. Ég vil fá að vita hvernig gullið komst hvert og hverjum það tilheyrir og svo framvegis og svo framvegis.“

„Ó, hjálpi mér!“ sagði Þorinn, „hvað er að þér? Sástu ekki landabréfið? Og heyrðirðu ekki hvað við vorum að syngja? Og hefurðu ekki heyrt orð af því sem við höfum verið að ræða í margar klukkustundir?“

„Mér er alveg sama, ég vil fá einfalda og vafningalausa skýringu á þessu,“ sagði hann þrjóskur og setti upp uppgerðar merkikertisssvip (sem hann greip aðallega til ef einhverjir komu og vildu fá lán hjá honum) til að sýnast vitur og hygginn og hafa peningavit og almennt um leið til að uppfylla það álit sem Gandalfur hafði látið í ljós á honum. „Þá vildi ég fá að vita hver áhættan er, hvaða fjármuni ég þurfi sjálfur að leggja fram, hvaða tíma þetta taki og hver ágóðinn muni verða og svo framvegis,“ — en með þessu átti hann í stuttu máli við: „Hvað fæ ég út úr þessu? — og er nokkur von til að ég komist nokkurn tímann aftur til baka heill á húfi?“

„Nú, þá það,“ sagði Þorinn. „Endur fyrir löngu á dögum Þrórs afa míns, var fjölskylda okkar hrakin á brott af Norðurslóðum. Þau tóku alla fjársjóði sína og tæki með sér og settust að í þessu fjalli sem sjá má á kortinu. Annar forfaðir minn að langfeðgatali, Þráinn Gamli, hafði löngu áður fundið þennan stað, en nú hófu þeir þar námuvinnslu og grófu mikil jarðgöng með voldugri sölum og stærri vinnustofum en áður höfðu þekkst — en auk þess held ég að þeir hafi fundið töluvert gull og heilmikið af gimsteinum í fjallinu. Svo mikið er víst að þeir urðu stórauðugir og frægir. Afi minn varð Konungur undir Fjalli og var mikils metinn af þeim dauðlegu Mönnum sem bjuggu þar fyrir sunnan og voru smámsaman að færa byggð sína upp með Hlaupá og um dalinn sem Fjallið gnæfði yfir. Þar reistu þeir sér skemmtilega borg sem kölluð var á Dal og var mikill uppgangur á. Konungar þeirra á Dal réðu gjarnan smiði okkar í þjónustu sína og launuðu þeim vel, jafnvel hinum lélegri. Feðurnir á Dal báðu okkur um að taka syni sína í læri og greiddu okkur vel fyrir, einkum í ýmiskonar matvælum sem við hirtum lítt um að rækta eða afla okkur sjálfir. Þegar á heildina var litið voru þetta sannarlega uppgangstímar fyrir okkur og jafnvel þeir fátækustu meðal okkar höfðu nóga eyðslupeninga, gátu jafnvel fengið fé að láni og tekið sér tíma til að smíða fagra gripi aðeins sér til augnagamans, að ekki sé minnst á hin frábæru galdraleikföng, en ekkert slíkt þekkist lengur í heiminum. Vegna hinnar miklu framleiðslu urðu salarkynni afa míns full af allskyns brynjum og dýrgripum, steinskornum skrautmunum og bikurum og leikfangamarkaðurinn á Dal varð undur Norðurslóða.

Sjálfsagt var það nú einmitt þessi mikli auður sem vakti athygli drekans. Drekar eru þekktastir fyrir það, eins og þú veist, að ræna gulli og gersemum frá mönnum, álfum og dvergum, hvar sem þeir geta fundið þá. Þeir draga þessa dýrgripi til sín og gæta ránsfengs alla ævi (sem er næstum endalaus nema þeir séu drepnir). Þeir ásælast alla þessa dýrgripi, án þess að hafa þeirra nokkur not. Satt að segja kunna þeir ekki að greina á milli vandaðs hlutar og hnoðs, þótt stundum séu þeir nokkuð naskir á markaðsverð þeirra. Sjálfir geta þeir ekkert smíðað, ekki einu sinn fest lausa hreisturplötu í brynhúð sína. Þá var svo margt um dreka á Norðurslóð, að smámsaman fór að bera á gullskorti, svo að sumir drekarnir lögðu á flótta til suðurs og sumir voru drepnir en hvar sem þeir komu fylgdi þeim sú almenna eyðilegging og sóun sem Drekar allsstaðar valda og fór síversnandi. Þarna var líka einn þeirra alveg sérstaklega gráðugur, kröftugur og illvígur ormur sem kallaðist Smeyginn. Dag nokkurn hóf hann sig á loft og hélt suður á bóginn. Við heyrðum fyrst eins og vindsúg af norðanfárviðri þar sem furutrén á Fjallinu brustu og brökuðu í vindinum. Sumir af okkur dvergunum voru þá af tilviljun staddir úti við (og ég var sem betur fer einn þeirra — ævintýraglaður og duglegur unglingur, vildi helst alltaf vera á randi, og það varð mér til bjargar) — við sem sagt sáum úr fjarlægð að Drekinn lenti á Fjallinu okkar í logabáli. Svo færði hann sig niður eftir hlíðinni og þegar hann kom að skóginum fuðruðu öll trén samstundis upp. Þá var samhringt öllum bjöllum og klukkum á Dal og kapparnir vígbjuggust. Obbinn af dvergunum þusti út um Stórhliðið, en þar tók Drekinn á móti þeim. Enginn komst lífs af á þeirri útleið. Öll áin gufaði upp í suðubólstrum, þoka lagðist yfir Dal, og út úr þéttri þokunni birtist Drekinn og tortímdi næstum öllum stríðsköppunum — sama ógæfusagan og endurtók sig annars staðar í þá daga. Svo sneri hann við og smeygði sér inn um Aðalhliðið og rændi og ruplaði alla sali og hol, göng, kjallara, bústaði og ganga. Að því búnu voru engir Dvergar eftirlifandi í sölunum og hann lagði alla fjársjóði þeirra undir sig. Líklegt er talið, að hann hafi að hætti Dreka safnað öllu fémætu í einn haug lengst inni í neðanjarðarsölunum og liggi á því sem svefnbeð sínum. Síðan smug hann út um Stóra hliðið og réðst að næturlagi á Dalabyggðina og rændi fólki, einkum ungum stúlkum og reif þær í sig og á því gekk þar til allir Dalir voru eyddir og íbúarnir ýmist dauðir eða flúnir. Eigi veit ég gjörla hvernig ástandið þar er núna, en ég býst ekki við að neinn geti hafst við nær Fjallinu en á fjarlægari bakka Langavatns nú á dögum.

Við þessir fáu sem höfðum verið utan Hliðsins sluppum á lífi en snerum grátandi í felur og við formæltum Smeygni. Það kom á óvart að afi minn og faðir komu til okkar og bættust í hópinn með sviðin skegg. Þeir voru þungbrýnir mjög en sögðu fátt. Þegar ég spurði þá, hvernig þeir hefðu komist undan, sögðu þeir mér að halda mér saman, ég skyldi fá að vita það síðar á viðeigandi stund. Eftir það héldum við á brott landflótta, sviptir öllum eigum og höfum síðan orðið að vinna fyrir viðurværi okkar eftir bestu getu á flakki okkar fram og aftur um löndin, stundum orðið að leggjast lágt sem járnsmiðir eða við kolanám. En aldrei hafa fjársjóðirnir sem stolið var frá okkur getað liðið úr huga okkar. Og jafnvel þó hagur margra okkar hafi nú batnað,“ hér þagnaði Þorinn við og strauk gullkeðjuna um háls sér, „erum við staðráðnir í að vinna þá aftur og koma hefndum okkar og öllum bölvunum fram á Smeygni — ef við mögulega getum.

Ég hef oft velt því fyrir mér, hvernig faðir minn og afi sluppu út. Ég þóttist skilja að þeir einir mundu hafa vitað um leyndan útgang. Nú fæ ég allt í einu að vita að þeir hafi meira að segja gert uppdrátt, og vildi gjarnan fá að vita hvernig þú Gandalfur komst yfir hann, og hversvegna hann barst ekki til mín, hins lögmæta erfingja.“

„Ég komst ekkert „yfir hann,“ heldur var mér beinlínis fenginn hann,“ svaraði vitkinn. Afi þinn Þrór féll eins og þú munt vita í Moríanámunum fyrir dríslinum Azogi.“

„Bölvað sé það nafn, já,“ sagði Þorinn.

„Og Þráinn faðir þinn hélt af stað burtu þaðan hinn tuttugasta og fyrsta apríl og voru nákvæmlega hundrað ár liðin síðan nú á fimmtudaginn og eftir það hafði aldrei neitt til hans spurst.“

„Satt og rétt er það,“ svaraði Þorinn.

„Jæja, þá vil ég upplýsa þig um það, að faðir þinn fékk mér þetta kort og bað mig um að afhenda þér. En þú getur varla áfellst mig fyrir það, þótt það hafi dregist fyrir mér hverjum og hvernig ég skyldi afhenda það, ef þú vissir um alla þá fyrirhöfn sem það hefur kostað mig að leita þig uppi. Faðir þinn mundi hvað hann hét sjálfur, þegar hann fékk mér plaggið og sagði mér aldrei nafn þitt. Svo mér finnst að mér beri fremur þakkir fyrir að hafa uppi á þér og koma því til skila! Hér er það þá,“ sagði hann og rétti Þorni kortið.

„Ég skil nú samt ekki . . .“ sagði Þorinn og Bilbó hefði viljað taka undir þau orð. Því að þeim fannst þetta svo sem engin útskýring.

„Afi þinn,“ hélt vitkinn þá áfram hægt og alvarlega, „fékk syni sínum, það er föður þínum, þetta kort til öryggis áður en hann hélt inn í námur Moría. Síðan hélt faðir þinn af stað með kortið, eftir að afi þinn var fallinn, og hugðist freista gæfunnar með því. En hann varð þá fyrir hverju óhapptilfellinu á fætur öðru mjög svo óþægilegu, svo það gat varla verið einleikið, en komst aldrei í nánd við Fjallið eina. Hvernig hann svo lenti í Dol Guldúr veit ég ekki, en þar fann ég hann sem fanga í dyflissum Násugunnar.“

„En hvað í ósköpunum varstu að gera þar?“ spurði Þorinn og fór hrollur um hann, en skjálfti kom í alla dvergana.

„Skiptu þér ekki af því. Ætli ég hafi ekki eins og venjulega verið að athuga eitthvað, en það var líka nógu ógeðslegt. Sjálfur ég, Gandalfur, slapp aðeins burt þaðan með herkjum. Ég reyndi að bjarga föður þínum en það var þá orðið of seint. Hann var skynlaus og reikull í ráði og hafði gleymt næstum öllu nema uppdrættinum og lyklinum.“

„Við létum dríslana í Moríu fá fyrir ferðina,“ sagði Þorinn. „Nú ættum við að snúa okkur að Násugunni.“

„Láttu þér ekki detta það í hug. Hún er öflugri sem óvinur en allir dvergar til samans, þó hægt væri að kveðja þá saman á einn stað úr öllum heimsins hornum. Faðir þinn átti sér aðeins eina ósk, að sonur hans skoðaði þetta kort og notaði lykilinn. Drekinn í Fjallinu er líka meira en nóg viðfangsefni fyrir þig einn sér!“

„Heyr, heyr!“ hrópaði Bilbó og óvart upphátt.

„Heyra hvað?“ sögðu þeir allir og horfðu hissa á hann. Hann varð svo flaumósa í fátinu, að til þess að bjarga sér út úr því svaraði hann: „Heyrið hvað ég hef að segja!“

„Og hvað er það?“ spurðu hinir.

„Það sem ég vildi sagt hafa er, að það gefur auga leið að þið ættuð að halda í Austur og kanna allar aðstæður þar. Nú er loksins vitað um þessar leyndu hliðardyr og drekar hljóta einhvern tímann að þurfa að sofa, eða ég býst við því. Ef þið svo bara bíðið nógu lengi á þröskuldinum, þykist ég viss um að þið finnið eitthvað út úr því. En hitt verð ég líka að segja, að mér finnst að við höfum talað nógu mikið fyrir heila nótt, ef þið skiljið hvað ég meina. Hvernig væri nú að fara strax í rúmið og snemma á fætur í fyrramálið svo þið getið verið vel upp lagðir. En ég skal hafa tilbúinn góðan morgunverð, áður en þið leggið af stað.“

„Þú átt við áður en við leggjum af stað,“ sagði Þorinn. „Eða átt þú ekki einmitt að vera sjálfur innbrjóturinn? Og er það ekki þitt hlutverk að sitja þarna á dyrahellunni, að ég nú ekki tali um að komast inn um dyrnar? En hinu get ég verið sammála um rúmið og morgunverðinn. Ég vil fá sex egg með fleskinu, þegar ég er að leggja af stað í langferð. Þau eiga að vera spæld en ekki gufusoðin, og mundu umfram allt að láta ekki rauðuna springa.

Eftir að allir höfðu pantað sér sinn sérstaka morgunverð, án þess svo mikið sem að segja einu sinni svei þér (og Bilbó grútfúll yfir því), risu allir úr sætum. Nú kom að hobbitanum að vísa þeim öllum til sængur, en öll gestaherbergin fylltust og hann varð að gera hinum legupláss úr stólum og bekkjum, þangað til hann var búinn að hola þeim öllum niður einhvers staðar í hrúgum og gat háttað ofan í sitt eigið litla rúm. Hann var þó engan veginn ánægður með sjálfan sig og hafði skipt um skoðun. Hann ætlaði ekki að nenna að fara að rífa sig upp í bítið í fyrramálið og útbúa alla þessa andstyggilegu sérrétti handa öllum hinum. Tókaeðlið var á undanhaldi svo hann var hreint ekkert viss um að hann legði af stað í neitt ferðalag á morgun.

Þar sem hann lá í rúmi sínu, heyrði hann enn til Þorins söngla lágt við sjálfan sig í besta svefnherberginu næst við hliðina.

Um Þokufjöll við förum köld

með forynjum og hellafjöld.

Við heimtum okkar hörpugull

vor harmaskál er barmafull

Með þann óm í eyrunum sofnaði Bilbó og hann hafði af honum mjög óþægilega drauma. Hann vaknaði ekki fyrr en löngu eftir dögun.

II. KAFLI

Kindakrof

Bilbó Þaut upp úr rúminu, brá sér í sloppinn sinn og hélt fram í borðstofuna. Þar var engan að sjá en næg ummerki um morgunverð í ógnarlegum flýti. Allt var í rusli í stofunni og staflarnir af óhreinu leirtaui í eldhúsinu. Svo var að sjá, að hver einasti pottur og panna í öllu húsinu hefði verið tekinn til handargagns. Uppþvotturinn sem nú beið Bilbós var svo hrikalega raunverulegur að hann neyddist til að trúa því, að þetta undarlega samkvæmi kvöldið áður hefði ekki aðeins verið vondur draumur, sem hann var þó að vona. En svo létti honum við þá notalegu tilfinningu að nú væru þeir allir farnir og hefðu skilið hann eftir, ekki nennt að hafa fyrir því að vekja hann (ekki mikið að þakka fyrir sig, hugsaði hann), en það undarlegasta var þó að honum fannst hann í og með sakna þeirra. Sú tilfinning kom honum mjög á óvart.

„Láttu nú ekki eins og bjáni Bilbó Baggi!“ sagði hann við sjálfan sig, „að þú skulir láta þér detta í hug að vera að hugsa um dreka og aðrar slíkar endemis vitleysur og það á þínum aldri!“ Hvað um það, hann setti á sig svuntu, kveikti eldinn, hitaði upp vatnið og þvoði allt upp og tók til í húsinu. Að svo búnu fékk hann sér sjálfur þægilegan morgunverð áður en hann loftaði út úr borðstofunni. Þá var sólin komin á loft og skein yfir landið og hann opnaði útidyrnar og hleypti inn hlýrri vorgolunni. Bilbó fór að blístra hástöfum með sjálfum sér til að gleyma öllu sem gerðist kvöldið áður. Já, ef satt skal segja var hann að setjast niður í borðstofunni við opinn gluggann til að fá sér seinni skattinn, þegar inn gekk Gandalfur.

„Kæri drengurinn minn,“ sagði hann. „Ertu ekkert að koma? Hver var að tala um að leggja snemma af stað? — og hér situr þú við að háma í þig morgunmatinn og klukkan orðin hálf ellefu! Þeir skildu eftir orðsendingu til þín, — gátu ekki beðið.“

„Hvaða orðsendingu?“ spurði vesalings herra Baggi og vissi ekki hvaðan á sig stóð veðrið.

„Hjálpi mér allir flekkóttir fílar!“ sagði Gandalfur, „þú ert ekki með sjálfum þér í dag — ertu ekki einu sinni búinn að þurrka af arinhillunni!“

„Hvað kemur arinhillan málinu við? Heldurðu að það hafi ekki verið nóg verk að þvo upp eftir fjórtán!“

„Ef þú hefðir þurrkað rykið af arinhillunni, hefðirðu fundið þetta undir klukkunni,“ sagði Gandalfur og rétti Bilbó orðsendingu (auðvitað skrifaða á hans eigin bréfsefni).

Og hann las eftirfarandi:

Frá Þorni og félögum til Brjótaþjófsins Bilbós! Kærar þakkir fyrir gestrisni og tilboð þitt um faglega sérfræðiaðstoð sem við tökum með þökkum. Samningskjör: Staðgreiðsla við afhendingu, allt upp að en ekki yfir fjórtánda hluta af öllum ágóða (ef nokkur). Ábyrgð tekin á öllum ferðakostnaði hvað sem í skerst. Við – eða fulltrúar okkar – tökum á okkur útfararkostnað, ef þörf gerist og málið verður ekki með öðrum hætti leyst.

Þar sem vér töldum óþarft að raska þínum virðulega svefni, héldum við af stað á undan til að vinna að nauðsynlegum undirbúningi, og bíðum eftir þinni virðulegu persónu á kránni Græna Drekanum á Árbakka, á mínútunni ellefu stundvíslega. Við treystum því að þú verðir stundvís.

Við höfum þann heiður að

vera þínir innvirðulegu

Þorinn og félagar.

„Það eru aðein s tíu mínútur til stefnu. Þú verður þá að bregða undir þig betri fætinum,“ sagði Gandalfur.

„En –,“ sagði Bilbó.

„Það er enginn tími til þess,“ sagði vitringurinn.

„En –,“ sagði Bilbó enn.

„Enginn tími heldur fyrir það! Af stað með þig!“

Alla sína lífstíð sem hann átti eftir, var Bilbó það hulin ráðgáta, hvernig hann komst út í snarhasti, hattlaus, staflaus og peningalaus, og allslaus við allt sem hann var vanur að taka með sér á ferðalögum, eða hvernig hann hrökklaðist upp frá seinni morgunmatnum hálfkláruðum og óuppþvegnum, hvernig hann þeytti húslyklunum í hendur Gandalfs og hljóp svo hratt sem kafloðnir fæturnir toguðu hann niður stíginn framhjá stóru Myllunni og yfir Ána og skrönglaðist áfram á harðahlaupum heila mílu í viðbót eða lengra.

Það var því engin furða, þótt hann væri lafmóður þegar hann kom að Árbakka rétt í því að klukkan sló ellefu og uppgötvaði að hann hafði ekki einu sinni munað eftir að taka með sér vasaklút.

„Húrra!“ sagði Balinn sem stóð við kráardyrnar skimandi eftir honum.

Rétt í því birtust allir hinir fyrir hornið á veginum inn í þorpið. Þeir sátu á smáhestum sem auk þess voru klyfjaðir allskyns böggum, pökkum, bögglum og lausadóti. Þar var einn í viðbót sérlega lítill smáhestur, Bilbó ætlaður.

„Á bak með ykkur báða, svo leggjum við í hann!“ sagði Þorinn.

„Því miður, ég get það ekki,“ sagði Bilbó. „Bæði er ég hattlaus, gleymdi vasaklútnum mínum og alveg peningalaus. Ég fékk ekki skilaboðin frá ykkur fyrr en kl. 10.45 — til að vera nákvæmur.“

„Þú þarft nú ekkert að vera upp á púnkt og prik,“ sagði Dvalinn, „og hafðu engar áhyggjur! Ætli þú verðir ekki að venja þig á að vera vasaklútslaus og sjálfsagt laus við ótal margt fleira, áður en ferðinni lýkur. Og hvað hattinum viðvíkur, þá er ég með aukahettu og úlpu í farangri mínum.“

Þeir lögðu af stað á brokki frá kránni á fögrum morgni rétt fyrir maíbyrjun á ofklyfjuðum hestum. Bilbó setti á sig dökkgræna hettu (svolítið upplitaða) og samlita úlpu sem Dvalinn lánaði honum. Allur þessi útbúnaður var alltof stór á hann og hann leit asnalega út í honum. Ég þori varla að ímynda mér hvað Búngó faðir hans hefði sagt, ef hann hefði séð hann. Eina bótin var þó að enginn hefði villst á honum og dverg, þar sem hann var skegglaus.

Ekki höfðu þeir langt riðið þegar Gandalfur náði þeim, ríðandi á glæstum hvítum fáki. Hann hafði tekið með sér fjölda vasaklúta og pípu Bilbós og tóbak með. Eftir það kom upp mikil kátína í hópnum og þeir sögðu sögur eða sungu og þannig riðu þeir áfram allan daginn, nema auðvitað þegar þeir námu staðar til að fá sér að borða. Matartímarnir voru þó ekki alveg nógu margir að áliti Bilbós, en þó fór honum að finnast, þegar öllu var á botninn hvolft, að ævintýri þyrftu ekki að vera svo afleit.

Í fyrstu lá leið þeirra um heimalönd hobbita, víð héruð og virðulega byggð með heiðarlegu fólki, góðum vegum og vegakrám hér og þar. Við og við áttu Dvergar eða bændur leið hjá. Síðar komu þeir í lönd þar sem fólk talaði undarleg tungumál og söng söngva sem Bilbó hafði aldrei heyrt áður. Og áfram var haldið út á Auðnirnar, þar sem engin byggð var lengur og engar krár og vegirnir fóru síversnandi. Skammt framundan sáu þeir skuggalegar hæðir sem risu hærra og hærra, dimmar af skógum. Á sumum þeirra risu gamlir kastalar, illúðlegir eins og eintóm illmenni hefðu reist þá. Allt varð líka drungalegra fyrir það að veðrið hafði versnað. Fram að því hafði það verið eins gott og búast mátti við af veðri í maí, þá lék allt í lyndi, en nú var það orðið kalt og rakt. Meðan þeir voru á Auðnunum höfðu þeir orðið að slá upp búðum sínum hvenær sem hægt var, en þá hafði þó verið þurrt.

„Að hugsa sér að bráðum skuli vera kominn júní,“ tuldraði Bilbó ríðandi í aurbleytunni. Það var á tetíma en regnið gusaðist niður og hafði gert það allan daginn. Bleytan lak í dropatali af hettunni í augu hans og úlpan var orðin gegnsósa. Hesturinn hans var orðinn lúinn og hnaut á steinum. Allir voru komnir í svo vont skap að þeir sögðu ekki aukatekið orð. „Og best gæti ég trúað að raki sé kominn í þurru fötin og matartöskurnar,“ hugsaði Bilbó. „Fari til fjandans öll innbrot og allt sem þeim við kemur! Ég vildi óska að ég væri heima í góðu holunni minni, sæti við eldinn og teketillinn minn að byrja að blístra.“ Það var nú hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem þessi mynd kom upp í huga hans!

En áfram héldu dvergarnir á brokki og horfðu aldrei um öxl né hirtu hið minnsta um hobbitann! Einhvers staðar á bak við gráa skýjaflókana hlýtur sólin að hafa sigið til viðar, því að það dimmdi að skjótt þegar þeir riðu niður í djúpan dal en á rann eftir dalbotninum. Nú jók í vindinn og víðitrén á bökkunum sveigðust og mörruðu. Sem betur fer lá leiðin yfir ána á fornri steinbrú, því að áin gusaðist áfram uppbólgin af úrfellinu og kom beljandi ofan úr hæðum og fjöllum í norðri.

Næstum var skollin á nótt þegar þeir komu yfir ána. Vindurinn greiddi í sundur grá skýin og tunglið birtist yfir hæðunum og óð milli tættra stormskýjanna. Þeir námu staðar og Þorinn tuldraði eitthvað um kvöldmat „og hvar getum við fundið þurran blett til að sofa á?“

Þá fyrst uppgötvuðu þeir að Gandalfur var horfinn. Allt fram að þessu hafði hann orðið þeim samferða, án þess að útlista fyrir þeim hvort honum þætti gaman að svona ævintýrum eða vildi bara halda félagsskap við þá um sinn. Hann hafði étið mest, talað mest og hlegið hæst. En nú var hann þar einfaldlega hvergi að finna.

„Þegar þörfin er mest, lætur vitkinn sig hverfa,“ nöldruðu þeir Dóri og Nóri (en þeir voru sammála hobbitanum, um að máltíðir ættu að vera sem tíðastar og ríkulegastar).

Loks komust þeir að þeirri niðurstöðu að best mundi vera að búa sér náttból þar sem þeir voru niður komnir. Þeir færðu sig inn undir trjáþyrpingu af því að þeir héldu að þurrara væri í skjóli þeirra, en vindurinn hristi vætuna af laufunum og dropafallið var mjög óþægilegt. Það var líka eins og einhver fjandinn hefði hlaupið í brennið. Dvergar geta kveikt upp eld næstum hvar sem er og úr hverju sem er og skiptir engu máli hvort það er vindur eða vindleysa en þessa nótt var það svo merkilegt að það vildi ekkert brenna, ekki einu sinni hjá Óni né Glóni sem þó voru sannkallaðir uppkveikjumeistarar.

Þá fældist einn jálkurinn út af engu og æddi af stað. Hann lenti úti í ólgandi ánni áður en þeim tækist að stöðva hann og þegar þeir voru að bjarga honum í land munaði minnstu að Fjalar og Kjalar drukknuðu, en allur farangurinn sem hann bar kastaðist af honum og flaut niður flauminn. Auðvitað voru það að mestu leyti matvæli svo nú var ósköp lítið afgangs til að hafa í kvöldmat, hvað þá í morgunmat.

Þar sátu þeir allir daufir í dálkinn, hundblautir og nöldrandi, meðan Óinn og Glóinn héldu áfram að reyna að kveikja upp og gátu ekki komið sér saman um hvað til þess þyrfti að gera. Bilbó var dapur að melta það með sér að ævintýri eru ekki eintómir unaðslegir útreiðartúrar í maísólinni, þegar Balinn sem alltaf var þeirra vakandi auga sagði: „Þarna yfir frá er ljós!“ Það kom frá hæð drjúgan spöl í burtu, þéttvaxinni skógi. Út úr miðjum skógarsortanum sáu þeir rofa í ljósið, rauðleitt og notalegt, gæti verið varðeldur eða blaktandi blys.

Eftir að hafa virt ljósið fyrir sér um stund upphófst deila milli þeirra. Sumir sögðu „nei“ aðrir sögðu „víst“. Sumir töldu sjálfsagt að fara og skoða ljósið, það væri þó altént betra en að sitja matarlausir bæði um kvöldið og morguninn eftir og geta ekki þurrkað af sér fötin í heila nótt.

Aðrir settu sig upp á móti því: „Við þekkjum ekkert til hér um slóðir og erum þar að auki alltof nálægt fjöllunum. Hér er fáfarið, gömlu kortin eru gagnslaus: Allt hefur þróast hér til hins verra og enginn fylgist með vegunum. Ekki hefur spurst til neins konungs hér um slóðir. Við ættum sem minnst að skipta okkur af því sem hér er á seyði, svo við lendum ekki í vandræðum.“ Hinir svöruðu þá aftur: „Við erum þó að minnsta kosti fjórtán fílefldir garpar saman.“ Við því var bara svarið: „Hvert hefur Gandalfur farið?“ Og undir það gátu allir tekið. Í því kom hellidemba og Óinn og Glóinn fóru að slást út af íkveikingunni.

Þá fannst þeim nóg komið. „Þegar allt kemur til alls höfum við innbrjót með okkur,“ sögðu þeir; og að svo mæltu lögðu þeir af stað, teymdu hestana (varlega) í áttina að ljósinu. Brátt komu þeir að hæðinni og héldu inn á milli trjánna. Áfram örkuðu þeir upp hlíðina en hvergi var að sjá neinn stíg að húsi eða bændabýli. Þeir gátu ekki komið í veg fyrir glymjandi brak og bresti undir fótum (ásamt bölvi og ragni) þar sem þeir bröltu milli trjánna í kolniðamyrkri.

Allt í einu bjarmaði af rauðu ljósinu milli trjástofna skammt framundan.

„Nú er komið að innbrjótnum,“ sögðu þeir og áttu við Bilbó. „Þú verður að laumast til og gá að ljósinu, hvernig á því stendur og hvort okkur sé óhætt að koma nær,“ sagði Þorinn við hobbitann. „Skjóstu nú af stað og komdu fljótt aftur ef öllu er óhætt. Ef ekki, komdu þá líka aftur ef þú getur! Ef þú átt í vanda skaltu væla tvisvar eins og turnugla og einu sinni eins og brandugla, og við sjáum hvað við getum gert.“

Bilbó átti sér engrar undankomu auðið og fékk ekki færi á að útskýra að hann kynni ekki fremur að væla eins og ugla, en að fljúga eins og leðurblaka. En hitt er víst að hobbitar kunna að læðast hljóðlega um skóga, svo hljóðlega að bókstaflega ekkert heyrist. Þeir eru stoltir af færni sinni í að láta lítið á sér bera og hneykslaðist Bilbó ekki lítið á leiðinni af því sem hann kallaði „dvergagauragang“. Hitt er svo annað mál, að ég get varla ímyndað mér að þú eða ég hefðum á slíkri slagveðursnóttu orðið vitund varir við, þótt allur hópurinn hefði farið rétt framhjá nefinu á okkur. En Bilbó fór svo hljóðlega í áttina að rauða ljósinu, að ég býst varla við að einu sinni skógarmús hefði rumskað við það né hreyft minnsta veiðihár. Svo það var í sjálfu sér ekki mikill vandi fyrir hann að komast alveg að eldinum – því að eldur var það – án þess að nokkur yrði hans var. Og hvað haldiði að hann hafi séð?

Þrír feiknarlegir beljakar sátu þar í kringum stórt bál úr beykikubbum. Þeir voru að steikja kindakrof á löngum trjáteini og sleiktu feitina með puttunum. Steikarilmurinn var gómsætur og þeir höfðu með sér ámu af öli og drukku úr krúsum. Þetta voru tröll. Greinilega ekkert annað en tröll. Bilbó var ekki í nokkrum vafa um það, þótt hann hefði sjaldan farið langt heiman af bæ. Hann þekkti þau af stórskornu andlitinu og líkamsstærðinni og klunnalegum löppunum og ekki síst af málfarinu, sem var ekkert hispursmeyjatal, öðru nær.

„Rollukjöt í gær, rollukjöt í dag og fjandinn hafi það, ætli það verði ekki sami rollurassinn á morgun,“ sagði eitt tröllið.

„Aldrei höfum við fengið langalengi minnsta bita af almennilegu mannakjöti ,“ sagði annar. „Hvern fjandann sjálfan var Villi að gera með að draga okkur inn á þessar slóðir, það er óskiljanlegt — og það sem verra er, það er farið að minnka um drykkinn,“ sagði hann og hnippti í olnbogann á Villa, sem var að súpa á kollunni sinni.

Villa svelgdist á. „Haldiði kjafti!“ sagði hann þegar hann náði andanum. „Þú getur nú ekki búist við því að fólk bíði hér endalaust eftir ykkur, bara til þess að láta þig og Berta éta sig. Ég veit heldur ekki betur en að þið hafið fengið heilt þorp og hálft í viðbót í svanginn, síðan við komum niður úr fjöllunum. Hvað meira getiði heimtað? Ég man nú ekki betur en þið hafið fyrst verið ánægðir og sagt „þakka þér Villi“ fyrir spikfeitar Dalarollur eins og þetta krof.“ Svo tók hann sér slummungsbita úr læri kindarinnar sem hann var að steikja og þurrkaði sér um varirnar á erminni.

Já, ég er nú hræddur um að tröll hegði sér svona, jafnvel þau sem aðeins eru einhöfða. Eftir að Bilbó hafði heyrt þetta til þeirra, þurfti hann að bregða skjótt við. Hann átti um tvo kosti að velja: Annaðhvort átti hann að snúa aftur til baka hljóðlega og vara vini sína við, að hér væru talsvert stór tröll í svo leiðu skapi, að þau væru vís til að vilja steikja dverg eða hest til að fá tilbreytingu í mataræði. Eða ætti hann kannski að sýna innbrjótshæfileika sína með því að stela einhverju frá tröllunum. Fyrsta flokks þjófur í þjóðsögunum myndi stela einhverju úr vösum tröllanna — alltaf er eitthvað upp úr því að hafa, ef vel tekst til, eða ætti hann að hnupla kjötinu af teininum, eða labba sig burt með ölið, án þess að þeir tækju eftir því. Aðrir hagsýnni og óskammfeilnari alvöruþjófar hefðu sjálfsagt stungið tröllin rýtingi á hol, án þess að þau yrðu þess vör. Þá gæti orðið glatt á hjalla hjá þeim um nóttina.

Bilbó vissi það allt af þjóðsögum. Hann hafði lesið um svo ótal margt sem hann hafði hvorki séð né upplifað. Hann var bæði dauðhræddur við tröllin og hafði ógeð á þeim. Hann vildi óska að hann væri hundrað mílur í burtu, og þó – og þó, einhvernveginn gat hann ekki fengið sig til að snúa beint aftur til Þorins og félaga tómhentur. Svo hann stóð kyrr og dokaði við í skugganum. Af þeim spurnum sem hann hafði af þjófnaðar- og hvinnskufræðum, var það auðvitað auðveldasta kúnstin að stela úr vösum trölla, svo loksins ákvað hann að laumast á bak við tréð sem Villi þessi hallaði sér upp að.

Berti og Þumbi gengu að ámunni. Villi var í miðju kafi að súpa á. Þá herti Bilbó sig upp og þreifaði með smárri hendinni í risastóran vasa Villa. Víst fann hann buddu í honum, á stærð við heila tösku að því er Bilbó fannst. „Haha!“ hugsaði hann með sér og naut þess hvað hann stóð sig vel í þessu nýja starfi um leið og hann lyfti buddunni varlega upp. „Þetta er þó altént góð byrjun!“

Já, víst var það byrjun, en gallinn er bara sá að buddur trölla eru mestu ólíkindatól og þessi var engin undantekning. „Hæ! Hver ert þú?“ skrækti buddan upp yfir sig um leið og hún kom upp úr vasanum. Og Vilhjálmur sneri sér snöggt við og þreif Bilbó hálstaki, áður en hann gæti skotist bak við tréð.

„Skrattinn sjálfur, Berti, sjáðu hvað ég klófesti!“ sagði Vilhjálmur.

„Hvað er það?“ sögðu hinir og færðu sig nær.

„Skrattinn ef ég veit það! Hvað ertu?“

„Bilbó Baggi, og ég er Innbr — hobbiti,“ sagði vesalings Bilbó skjálfandi á beinunum og velti því mest fyrir sér hvernig hann ætti að fara að því að væla eins og ugla, áður en þeir kyrktu hann.

„Hva, innbrobbiti?“ sögðu þeir undrandi. Tröll eru sein að skilja en ákaflega tortryggin á allt sem er nýtt og óþekkt.

„Hvað er innbrobbiti að flækjast oní mínum vösum,“ sagði Villi.

„Ætli sé hægt að sjóða það?“ spurði Þumbi.

„Það má reyna það,“ sagði Berti og rétti honum pott

„Þetta er nú ekki einu sinni munnfylli,“ sagði Villi, sem áður var orðinn pakksaddur af ágætum kvöldverði, „ekki þegar búið er að flá það og úrbeina.“

„En kannski eru fleiri á næstu grösum svo við getum gert úr þeim kássu,“ sagði Berti. „Heyrðu þú þarna, eruði fleiri að læðast um hér í skóginum, bölvað litla nagdýrið þitt,“ sagði hann og varð litið á loðna fætur hobbitans og þreif hann upp á tánum og hristi hann.

„Já, margir,“ slapp út úr Bilbó áður en honum hugnaðist að hann mátti ekki koma upp um vini sína, „nei, engir neinir,“ tók hann sig strax á.

„Hvað meinarðu?“ sagði Berti og hafði nú endaskipti á honum og hélt honum uppi á hárinu.

„Það sem ég segi,“ sagði Bilbó og tók andköf. „Og ekki sjóða mig, góðu herrar! Ég er sjálfur alvanur matreiðslumaður og það er betra að láta mig sjóða en að vera soðinn sjálfur, ef þið skiljið hvað ég meina. Ég skal matreiða dásamlega fyrir ykkur, gera ykkur frábæran morgunmat, ef þið bara hafið mig ekki í kvöldmat.“

„Vesalings litli ræfillinn,“ sagði Villi. Sjálfur var hann pakksaddur og hafði auk þess svolgrað bjórinn stíft. „Vesalings ræfillinn, sleppum honum bara!“

„Ekki fyrr en hann útskýrir hvað hann á við með að margir og engir neinir, séu á sveimi hér í kring,“ sagði Berti. „Ég kæri mig ekkert um að láta skera mig á háls í svefni. Stingum tánum á honum í eldinn, svo hann leysi frá skjóðunni.“

„Ég vil ekki hafa það,“ sagði Villi. „Það var nú einu sinni ég sem klófesti hann.“

„Þú ert nú bara feitur fábjáni Villi,“ sagði Berti, „eins og ég sagði áður í kvöld.“

„Og þú ert bölvaður asnakjálki!“

„Ég sætti mig nú ekki við annað eins frá þér Villi Hlunkur,“ sagði Berti og rak hnefann í augað á Vilhjálmi.

Nú upphófst stórfengleg rimma. Bilbó átti enn til nóg snarræði, þegar Berti sleppti honum til jarðar, til að krafla sig burt frá fótunum á þeim, áður en þeir fóru að slást eins og hundar og kalla hver annan hárri raust allskyns meira og minna réttum ónefnum. Brátt ultu þeir læstir í fangbrögðum næstum inn í eldinn, sparkandi og berjandi, meðan Þumbi lét höggin dynja á þeim með trjágrein til að stilla þá — sem varð auðvitað aðeins til að gera þá enn brjálaðri.

Þá hefði Bilbó kannski átt að nota tækifærið til að koma sér undan. En hann hafði kramist illa á litlu spóafótunum sínum í fastri greip Berta og gat auk þess varla náð andanum og snarsvimaði, svo hann lá þarna bara lafmóður rétt utan við eldbjarmann.

Rétt þegar áflogin stóðu sem hæst kom Balinn á vettvang. Dvergarnir höfðu heyrt einhvern hávaða í fjarska. Þeir biðu um sinn eftir því hvort Bilbó sneri aftur, eða gæfi frá sér ugluvælið, en síðan tóku þeir hver á eftir öðrum að mjaka sér nær bálinu eins hljóðlega og þeir gátu. Ekki hafði Þumbi fyrr séð Balin koma inn í birtuna en hann rak upp ógurlegt öskur. Tröll eru með þeim ósköpum gerð, að þau þola ekki að sjá dverga (ósoðna). Og eins og við tröllið mælt steinhættu Berti og Villi að slást, og „komdu með poka Þumbi, strax!“ sögðu þeir. Og Balinn, sem var aðeins að skyggnast um eftir Bilbó í öllu þessu þvargi, vissi ekki af sér fyrr en poka var steypt yfir hausinn á honum, síðan höfð endaskipti á og bundið fyrir.

„Fleiri fylgja á eftir,“ sagði Þumbi, „annars er ég illa svikinn. „Nú skil ég margir og engir neinir,“ sagði hann. „Engir fleiri svona Innbrobbitar, en margir svona dvergar. Þar hitti ég naglann á hausinn.“

„Vísast er það rétt,“ sagði Berti. „og við ættum þá að fara út úr birtunni og sitja fyrir þeim í skugganum.“

Og svo gerðu þeir. Þeir tóku nokkra poka sem þeir annars notuðu til að bera í sauði eða annan ránsfeng og lögðust í leyni. Svo þegar dvergarnir nálguðust hver á eftir öðrum, gláptu í eldinn og sáu ekkert nema bjórkollurnar sem lágu á hliðinni og hálfnagaðar hnúturnar, urðu þeir fyrir heldur en ekki óvæntri reynslu, plúmp! og daunillum myglusekk var skellt yfir þá og snúið við og bundið fyrir. Brátt lágu þeir saman Dvalinn og Balinn, Fjalar og Kjalar og Dóri og Nóri og Óri allir í einni bendu og enn bættust við Óinn og Glóinn og Bifur og Bógur og Vambi og var þeim síðustu kastað niður ónotalega nærri eldinum.

„Það er líka rétt á þá,“ sagði Tröllið Þumbi, því að Bifur og Vambi höfðu verið sérstaklega erfiðir viðureignar og barist sem brjálaðir eins og margir dvergar gera þegar þeir komast í hann krappan.

Síðastur allra kom Þorinn – og hann lét ekki koma sér í opna skjöldu heldur var viðbúinnöllu hinu versta og þurfti ekki annað en að sjá fæturna á félögum sínum standa út úr pokum til þess að gera sér grein fyrir að eitthvað væri öðruvísi en það ætti að vera. Hann stóð í skugganum álengdar og sagði með sjálfum sér: „Hvaða ósköp eru hér á seyði? Hver hefur verið að misþyrma mínu fólki?“

„Það eru tröll!“ hvíslaði Bilbó þaðan sem hann leyndist bak við tré, en tröllin voru nú alveg búin að gleyma honum. „Þau leynast í kjarrinu og hafa poka með sér,“ sagði hann.

„Ó, er það virkilega?“ sagði Þorinn og stökk í einu vetfangi að eldinum, áður en hinir gátu gómað hann. Þar tók hann upp trjágrein logandi í endann og keyrði glóðina í aðra glyrnuna á Berta, áður en hann gæti vikið sér undan, svo hann var úr leik í bili. Bilbó lét þá heldur ekki sitt eftir liggja. Hann greip í löppina á Þumba eftir því sem hann gat, en hún var gild sem trjábolur — en samstundis endasentist hann fljúgandi upp trjálimið, þegar Þumbi ætlaði að sparka logandi gneistunum í andlitið á Þorni.

Fyrir vikið fékk Þumbi trjágreinina á kjaftinn svo úr honum brotnaði ein framskeglan. Við það fór hann að væla ógurlega eins og aumingi, það segi ég satt. En í sama bili bar Vilhjálm að aftan frá og hann smeygði poka beint yfir hausinn á Þorni og alla leið niður að tám. Þannig endaði sá bardaginn. Nú lágu þeir aldeilis í súpunni, eða réttara sagt pokunum, allir rækilega bundnir með þrjú fárreið tröll (og sum áttu þeim bruna og barsmíðar að gjalda) standandi yfir sér og voru þau nú aðeins farin að deila um það hvort fremur ætti að steikja þá yfir hægum eldi, höggva þá í spað og sjóða þá eða einfaldlega að hlamma sér niður á þá hvern á fætur öðrum og kremja þá í kássu. Á meðan sat Bilbó uppi í trjáliminu rifinn á fötum og skinni og þorði sig ekki að hræra af ótta við að tröllin myndu eftir honum.

Á þeirri stundu sneri Gandalfur aftur, án þess að nokkur yrði hans var. Þá voru tröllin loksins búin að koma sér saman um að réttast væri að steikja dvergana snöggvast og éta þá seinna — það var upphaflega hugmynd Berta og eftir miklar deilur féllust hinir á það.

„Onei, það er lítið gagn í að steikja þá núna, það tekur alla nóttina,“ sagði rödd. Berti hélt að það væri Vilhjálmur.

„Farðu nú ekki aftur að rífast, Villi,“ sagði hann, „það tekur alla nóttina.“

„Hver er að rífast?“ sagði Villi, sem hélt að Berti ætti röddina.

„Það ert þú,“ sagði Berti.

„Þú lýgur því,“ sagði Villi og þannig byrjaði rifrildið upp á nýtt. Eftir mikið jag urðu þeir þó ásáttir um að höggva þá í smáspað og sjóða úr þeim súpu. Svo að þeir drógu fram stóran svartan pott og drógu fram söxin.

„Nei, það er ómögulegt að sjóða þá! Við höfum ekkert vatn og það er svo langt í brunninn og allt ómögulegt,“ sagði röddin. Berti og Villi héldu að það væri Tumbi Þumbi.

„Haltu þér saman!“ sögðu þeir, „eða við komumst aldrei að verki. Og þú getur sjálfur sótt vatnið, ef þú ert alltaf með kjaftinn upp í raftinn.“

„Haldiði sjálfir kjafti,“ sagði Þumbi sem hélt að þetta væri rödd Vilhjálms. „Hver er nú að rífast nema þú. Það þætti mér gott að vita.“

„Þú ert alger blábjáni,“ sagði Villtruntur.

„Þú ert bjáni sjálfur!“ svaraði Þumbi.

Og þannig magnaðist rifrildið stig af stigi og varð æstara en nokkru sinni, þangað til þeir komu sér saman um að hlamma sér bara á pokana hvern á fætur öðrum og kremja þá fyrst og sjóða þá einhvern tímann seinna.

„Hvern eigum við þá fyrst að setjast á?“ sagði röddin.

„Réttast væri að setjast fyrst á þann síðasta,“ sagði Berti, en Þorinn hafði einmitt sviðið hann á auganu. Hann hélt að Þumbi hefði verið að tala.

„Vertu ekki að tala við sjálfan þig!“ sagði Þumbi. „En ef þú vilt setjast á þann síðasta, blessaður gerðu það. En hver þeirra er hann?“

„Það var þessi í gulu sokkunum,“ sagði Berti.

„Vitleysa, það var sá í gráu sokkunum,“ sagði röddin og hermdi eftir Vilhjálmi.

„Nei, það er áreiðanlegt að þeir voru gulir,“ sagði Berti

„Auðvitað voru þeir gulir,“ sagði Vilhjálmur.

„Hvað varstu þá að segja að þeir væru gráir?“ spurði Berti.

„Ég gerði það aldrei. Það var Þumbi sem sagði það.“

„Ég sagði það aldrei,“ gall við í Þumba. „Það varst þú.“

„Tveir á móti einum, svo þú skalt steinhalda þér saman!“ sagði Berti.

„Hvern heldurðu að þú sért að tala við?“ sagði Villi.

„Nei, hættu nú alveg,“ sögðu Þumbi og Berti í kór. „Það er nú farið að líða á nóttina og dögunin að nálgast. Ættum við ekki að reyna að koma okkur að verki!“

„Dögun taki ykkur alla og standið og verðið að steini!“ sagði rödd sem líktist rómi Vilhjálms. En það var ekki hann. Því að á sama augnabliki gægðist dagsbirtan yfir hæðina og allt komst á ið inn á milli trjágreinanna og Villi var ekki lengur fær um að svara þeim, því að hann varð að steini þar sem sem hann laut niður og Berti og Þumbi urðu líka standandi að steini þegar þeim varð litið á hann. Og þar standa þeir allt til þessa dags, einir og út af fyrir sig, nema hvað stöku fuglar setjast á þá. Því að tröll eru með þeim eðlishætti gerð, eins og þið sjálfsagt vitið, að þau verða að skríða sér í skjól niður í jörðina fyrir sólarupprás, eða þau umbreytast aftur í það grágrýti sem þau eru upphaflega gerð af og geta sig aldrei framar hreyft. Og einmitt þetta varð að koma fram yfir þá Berta, Þumba og Villa.

„Ágætt!“ sagði Gandalfur og steig framundan trénu þar sem hann hafði leynst og hjálpaði Bilbó að klifra niður úr laufþykkninu. Þá rann allt upp fyrir Bilbó. Það var þá rödd vitkans sem hafði espað tröllin upp og fengið þau til að þrefa og þræta, þangað til dögun reis og batt enda á allt saman.

Þeir urðu nú að hafa hraðar hendur á að leysa böndin af pokunum og hleypa dvergunum út. Þeir voru nærri kafnaðir sumir hverjir og varla von að þeir væru í góðu skapi, því það hafði ekki verið nein skemmtun fyrir þá að liggja þarna og hlusta á allar ráðagerðir tröllanna um, hvernig þeir ætluðu að steikja þá eða kremja eða höggva í spað. Þeir höfðu allt á hornum sér og voru ekki ánægðir fyrr en Bilbó hafði tvisvar sinnum endurtekið lýsinguna á því, hvað komið hefði fyrir hann.

„Bjánalegt við þessar aðstæður að fara að æfa sig í vasaþjófnaði, sagði Vambi, „þegar það eina sem okkur vanhagaði um var eldur og eitthvað ætilegt.“

„En þið hefðuð heldur aldrei fengið neinn eld eða æti frá þessum tröllum bardagalaust,“ sagði Gandalfur. „Þið eruð ekki betri en tröllin að fara nú sjálfir að eyða tímanum í rifrildi. Þið ættuð þó að gera ykkur grein fyrir að einhvers staðar hér nálægt hljóta tröllin að eiga helli eða holu til að leita skjóls í fyrir sólinni. Við verðum að leita að henni.“

Þeir fóru líka að skimast um eftir holunni og ekki vantaði að nóg var um troðnar slóðir eftir steinskó tröllanna allsstaðar á milli trjánna. Þeir fylgdu slóðunum eftir upp hæðina, þar til þeir fundu á bak við þétt trjáþykkni miklar steindyr fyrir hellismunna. En þeir fengu með engu móti opnað þær hvort sem þeir beittu öllu afli, eða Gandalfur fór með allskyns töfraþulur.

„Skyldi þessi koma að nokkru gagni?“ sagði Bilbó allt í einu, þegar hinir voru bæði orðnir uppgefnir og fokillir. „Ég fann hann á jörðinni, þar sem þeir veltust um í slagsmálum.“ Hann hélt á loft heljarstórum lykli, þótt sjálfsagt hafi Vilhjálmi trölli aðeins þótt hann lítill og óásjálegur. Líkast til hafði lykillinn dottið úr vasa hans og sem betur fer áður en hann steingerðist.

„Hversvegna í ósköpunum minntistu ekki á það fyrr?“ hrópuðu hinir stórhneykslaðir. En Gandalfur þreif lykilinn, stakk í skráargatið og hann gekk undir eins að. Samstundis sveifluðust dyrnar upp á gátt í einum rykk og þeir paufuðust allir inn. Á gólfinu lágu beinin á víð og dreif og ógeðslegur þefur var í lofti. Þar voru heilmiklar matarbirgðir sem hafði verið hent kæruleysislega á hillur eða á gólfið, innan um hverskyns rusl og ránsfeng, þar voru hrúgurnar af látúnshnöppum og heilu pottarnir fullir af gullpeningum í einu horninu. Þar var líka mikið af fatnaði sem hengdur var upp á veggi — fötin voru alltof lítil fyrir tröll, svo hræddur er ég um að þau hafi verið af fórnarlömbunum — og þar innan um voru allnokkur sverð af ólíkri gerð, lögun og stærð. Tvö þeirra báru þó af, því að þau voru í svo fögrum slíðrum og með gimsteinagreyptum hjöltum.

Gandalfur og Þorinn tóku sitt hvort þeirra sér til handargagns, en Bilbó valdi sér myndarlegan hníf í leðurslíðrum. Hann hefur nú varla verið nema eins og vasahnífur fyrir tröll, en fyrir hobbitann var hann á við fullkomið sverð.

„Virðast vera ágætis sverðsblöð,“ sagði vitkinn. Hann dró þau til hálfs úr slíðrum og horfði forvitinn á þau. „Þessi hafa ekki verið smíðuð af neinu trölli, né neinum mönnum sem uppi eru hér um slóðir nú á dögum. Þegar við gefum okkur tíma til að lesa rúnirnar á þeim, fáum við meira að vita um uppruna þeirra.“

„Komum okkur út úr þessum hræðilega ódaun!“ sagði Fjalar. Svo það varð úr að þeir báru út krúsirnar með peningunum og dálitlu af matvælum sem virtust ósnert og ætileg, þar var líka öltunna sem enn var full. Þegar þeir höfðu borið þetta út, fannst þeim kominn tími til morgunverðar og þar sem þeir voru glorhungraðir, voru þeir ekkert að fúlsa við því sem kom úr búri tröllanna. Það var líka orðið lítið eftir af matnum sem þeir höfðu með sér. En nú höfðu þeir brauð og ost og nóg af öli og svínafleskju til að rista í eldsglóðinni.

Að málsverði loknum fóru þeir að sofa, þeim veitti ekki af eftir rugl og svefnleysi næturinnar og annað aðhöfðust þeir ekki fyrr en leið á daginn. Þá sóttu þeir hestana, fluttu burt á þeim gullkrukkurnar og grófu þær í jörð á laun skammt frá stígnum meðfram ánni og bundu í bann heitstrenginga, ef svo skyldi fara að þeir hefðu einhverntímann tækifæri síðar til að snúa við og ná þeim upp aftur. Að svo búnu stigu þeir aftur á bak og skokkuðu áfram eftir stígnum í austurátt.

„Hvert fórstu, þegar við söknuðum þín, ef mér leyfist að spyrja?“ mælti Þorinn við Gandalf, er þeir riðu áfram.

„Til að horfa fram um veg,“ svaraði hann.

„Og hvað fékk þig til að snúa við á síðustu stundu?“

„Til að horfa um öxl,“ svaraði hann.

„Nú, einmitt það!“ sagði Þorinn. „En gætirðu ekki talað svolítið skýrar?“

„Fyrst fór ég til að kanna hvað væri á veginum framundan. Ég veit að hann er að verða hættulegur og erfiður. Líka var ég áhyggjufullur yfir því að matarbirgðir okkar færu óðum þverrandi. En ég hafði ekki farið langt, þegar ég hitti nokkra vini mína frá Rofadal.“

„Hvar er þessi Rofadalur?“ spurði Bilbó.

„Vertu ekki alltaf að taka fram í fyrir mér!“ sagði Gandalfur. „Við eigum aðeins nokkurra daga ferð eftir þangað, ef heppnin er með okkur og þá kynnistu því öllu. En eins og ég var að segja, hitti ég tvo af mönnum Elronds. Þeir voru á hraðri ferð af ótta við tröllin. Þeir sögðu mér einmitt að þrjú tröll hefðu nýlega komið niður úr fjöllunum og sest að í skóginum rétt utan við veginn. Þau höfðu vakið slíka ógn að allir höfðu flúið burt úr héraðinu. Auk þess var sagt að þeir hefðu legið í launsátri fyrir ferðamönnum á veginum.

„Mér brá heldur en ekki í brún og óttaðist að þið mynduð þarfnast mín. Þegar ég leit til baka sá ég bjarma af báli í fjarska og stefndi þangað tafarlaust. Nú vitið þið þetta. En gerið það nú fyrir mig að sýna aðgát næst, eða við komumst aldrei á leiðarenda.“

„Þakka þér fyrir!“ sagði Þorinn.

III. KAFLI

Stundarhvíld

Þeir fengust ekki til aÐ syngja neitt það sem eftir var dagsins né segja sögur og það þótt veðrið skánaði, og ekki heldur daginn eftir né þar næsta. Þeim var órótt því að þeir fóru að gera sér grein fyrir því hvílíkar hættur vofðu yfir þeim til beggja handa. Þeir gerðu sér náttból undir stjörnum en hestarnir höfðu nóg að bíta, meðan stöðugt minnkaði matarforðinn, þótt þeir hefðu tekið sér vænan skammt af birgðum tröllanna. Einn morguninn fóru þeir á vaði yfir fljót eitt þar sem það var breitt og grunnt en þó niðaði hátt og freyddi við steina. Hinum megin var brattur og háll bakki. Þegar þeir komust upp á hann og teymdu hesta sína, fannst þeim allt í einu að voldug fjöllin hefðu tekið viðbragð og færst snöggt á móti þeim. Nú fannst þeim varla meira en svo sem ein auðveld dagleið að næstu fjallsrótum. Þau sýndust dimm og drungaleg, þó sólblettir lýstu hér og þar í brúnum hlíðunum og hátt yfir fjallsöxlunum glampaði á snævi þakta tinda.

„Er þetta Fjallið eina?“ spurði Bilbó alvarlegri röddu og horfði á þetta fyrirbæri galopnum augum. Hann hafði aldrei litið neitt svo hrikalega stórt sem þetta.

„Fráleitt!“ sagði Balinn. „Þetta er nú ekki nema byrjunin á Þokufjöllum og við verðum einhvern veginn að komast gegnum þau, yfir þau eða undir þau, áður en við komumst á Villulöndin þar fyrir handan. Þó við yfirstígum Þokufjöll, er enn geysi löng leið að Fjallinu eina í austri, þar sem Smeyginn liggur á fjársjóðnum okkar.“

„Ó!“ var það eina sem Bilbó gat stunið upp við þessu og um leið fann hann til meiri þreytu en hann hafði nokkurn tímann áður fundið. Aftur hvarflaði hugur hans til þægilega stólsins við hliðina á logandi arninum í eftirlætissetustofunni í hobbitaholunni og blístursins í katlinum. Og það var heldur ekki í síðasta sinn!

Nú fór Gandalfur fyrir þeim. „Við megum ekki tapa veginum, þá villumst við og er úti um okkur,“ sagði hann. „Við þörfnumst í fyrsta lagi matar og í öðru lagi hvíldar í viðunandi öryggi — þvínæst er líka nauðsynlegt að ráðast til atlögu við Þokufjöll eftir réttum stíg, annars myndum við villast í þeim og verða að snúa við til að byrja upp á nýtt (ef við nokkurn tímann komum aftur).“

Þeir spurðu hann þá, hvert hann væri nú að fara og hann svaraði: „Við erum á leið út úr Óbyggðunum eins og sumir ykkar sjálfsagt vitið. Hulinn framundan bíður okkar hinn fagri Rofadalur, þar sem Elrond býr í sinni Hinstuhöll. Ég sendi boð um komu okkar með þessum vinum mínum sem ég hitti og það er beðið eftir okkur.“

Þetta hljómaði svo sem nógu skemmtilega og uppörvandi, en ekki var þó bitið úr nálinni með það, því að enn voru þeir ekki komnir þangað og var heldur ekki eins auðvelt og ætla mætti að finna Hinstuhöllina vestan Fjallanna. Hér var ekki að sjá nokkurt tré né dal né upphækkun til að sérgreina neitt við landið sem beið þeirra. Framundan virtist ekkert nema einn aflíðandi slakki ofar og ofar að rótum nálægasta fjallsins, víðáttur með lyngi og urðum og hér og þar grasgrænir og mosagrænir blettir og af þeim mátti ráða hvar deiglendi væru undir.

Morgunninn leið og komið var fram á dag. En í allri þessari þöglu auðn sáust engin merki um byggð. Þeir fóru að verða áhyggjufullir því að þeir botnuðu ekkert í því hvar húsið gæti hulist milli þeirra og fjallanna. En þá komu þeir fram á brúnir óvæntra dala, þröngra og með bröttum hlíðum sem opnuðust skyndilega fyrir fótum þeirra, og þeir horfðu undrandi niður fyrir sig og sáu trjágróðurinn og streymandi árnar. Og þeir komu að gjám svo þröngum að þeim virtist næstum hægt að stökkva yfir þær en þær voru hyldjúpar með niðandi fossum. En líka komu þeir að stórum dimmum gljúfrum sem hvorki var hægt að stökkva yfir né klífa niður þverhnýpta klettana. Og þarna voru dý, sum þeirra svo fagurlega skærgræn að unun var á að horfa þakin blómgróðri björtum og hávöxnum, en ef klyfjaður hestur villtist út á þau, kæmist hann aldrei aftur upp úr þeim.

Það kom nú í ljós að landið var miklu víðara frá vaðinu og austur að fjöllunum en þeim hafði áður sýnst. Bilbó var steinhissa á því. Aðeins þessi eini vegur lá um óbyggðirnar og var markaður með hvítum steinum, en erfitt að fylgja þeim því að sumir voru mjög litlir, aðrir huldir mosa og lyngi. Því var víðast ákaflega tafsamt að fylgja veginum, jafnvel þótt Gandalfur færi fyrir þeim og hann virtist þaulkunnugur hér um slóðir.

Hann skimaði höfðinu til og frá og skeggið liðaðist og hristist til í leitinni að stikusteinunum, hinir fylgdu á eftir en þeim fannst þeir ekkert vera farnir að nálgast það sem þeir leituðu að þótt dagur væri að hníga. Komið var langt fram yfir tetímann og eins virtist ætla að fara fyrir kvöldmatartímanum. Fiðrildi flögruðu framhjá og það tók að skyggja, því að tungl var ekki enn komið upp.

Hestur Bilbós var farinn að hnjóta um rótartægjur og steinnibbur. Þeir komu fram á brún brattrar hlíðar svo skyndilega að minnstu munaði, að hestur Gandalfs ylti fram af.

„Loksins erum við komnir!“ hrópaði hann, og hinir allir hópuðust í kringum hann og gægðust fram af brúninni. Þeir sáu dalinn langt fyrir neðan sig. Þeir heyrðu niðinn frá beljandi fljóti í klettóttum farvegi, fundu trjáilm í lofti og sáu ljós í dalnum handan árinnar.

Bilbó gat aldrei síðan gleymt hvernig hestarnir runnu til og skrikuðu í hverju fótmáli um brattan stíginn í stöðugum sneiðingum niður í leyndan Rofadal. Það hlýnaði í lofti eftir því sem neðar dró og furuilmurinn var svæfandi, svo að hann dottaði við og var næstum siginn á slig, eða laut fram yfir sig og rak nefið í makka hestsins. En hinir urðu æ kátari eftir því sem þeir komu neðar og neðar. Brátt urðu beyki og eikur ráðandi í trjágróðrinum og þægileg tilfinning fór um þá í ljósaskiptunum, hálfrökkrinu. Græni liturinn var að hverfa af grasinu inn í myrkrið þegar þeir komu í opið rjóður rétt fyrir ofan árbakkann.

„Hmmm! Hér ilmar eins og frá álfum!“ hugsaði Bilbó og rétt í því varð honum litið upp til stjarnanna. Þær blikuðu á himninum bjartar og bláar. Þá kom á móti þeim söngbylgja líkust hlátri í trjánum.

Velkomnir verið þið

vinir úr ferð.

Komnir frá tröllum,

og trunttrunt í fjöllum,

klárarnir lúnir,

veifa þeir töglum,

hófarnir snúnir,

herða þarf skeifur

með hestskónöglum

Velkomnir verið þið

vinir í hlað.

Gangið í bæinn

Baggi úr Botni,

Balinn og Dvalinn

og dvergaskegg lafa

sem snúninginn hafa

langt niður á tær.

Velkomnir verið þið

vinir að borðum.

Ilmar af brenni

og bökuðu brauði.

Borð er ykkur búið

af spikfeitum sauði

sem á teini er snúið.

Krásir til að seðja

og glasavín að gleðja

Velkomnir verið þið

vinir að gista.

Leggist í lundinn

um lágnættið blíða,

lúann úr beinum

látið þið líða.

Svefn gefur hvíld

í húmi nætur

uns þið farið á fætur.

Þannig var hlegið og sungið í trjánum, um einhvern furðu fagran fáránleika, býst ég við að ykkur finnist það. En það þýddi ekkert um það að tala, þeir færu bara því meira að hlæja ef maður benti þeim á það. Auðvitað voru þetta bara álfar. Brátt fór Bilbó að koma auga á þá, því betur eftir því sem skyggði. Hann dáði álfana þó þeir yrðu sjaldan á vegi hans, en hann var um leið ofurlítið smeykur við þá. Dvergum semur heldur ekki vel við álfa. Jafnvel velmetnum dvergum eins og Þorni finnst allt þeirra athæfi eitthvað kjánalegt (þó það sé í sjálfu sér kjánalegt að ímynda sér það), þeir fara í taugarnar á þeim. Sumir álfar eru líka alltaf að stríða þeim og hlæja að þeim og sérstaklega finnst þeim taðskeggin á þeim hlægileg.

„Hæhæ!“ heyrðist álfarödd segja. „Að hugsa sér! Hobbitinn Bilbó ríðandi á hesti! Hæhæ! Elskan mín, er það ekki dásamlegt!“

„Jú, furðulega frábærlegt!“

Og áfram var haldið inn í annan söng fáránlegan eitthvað í líkingu við þann sem ég skráði hérna í heild að framan. Þar kom þó að lokum að álfur einn, ungur og hávaxinn steig fram úr trjánum og hneigði sig fyrir Gandalfi og Þorni.

„Velkomnir í dalinn!“ sagði hann.

„Ég þakka fyrir!“ sagði Þorinn nokkuð þurr á manninn. En Gandalfur var þegar stiginn af baki. Hann blandaði sér í hóp álfanna og talaði kátlega við þá.

„Þið hafið aðeins vikið út af réttri leið,“ sagði álfurinn, „það er að segja ef þið ætluðuð að fylgja þjóðveginum yfir ána og áfram að höllinni handan árinnar. Við skulum vísa ykkur til vegar, en best væri að þið teymduð hestana yfir brúna.

En vilduð þið nú kannski doka aðeins við og syngja undir með okkur, eða ætlið þið að halda rakleitt áfram? Það er verið að undirbúa kvöldmáltíð handa ykkur hinum megin,“ sagði hann. „Ég finn ilminn af logandi viðarkurlinu í hlóðunum.“

Þótt Bilbó væri dauðþreyttur, hefði hann gjarnan viljað staldra við. Álfasöng vildi maður ekki missa af og allra síst á miðsumri undir blikandi stjörnum, það er að segja, ef manni fellur hann. Bilbó hefði líka viljað skiptast á orðum við þetta fólk sem virtist þekkja nafn hans og vita allt um hann, þó hann hefði aldrei séð það fyrr. Hann hefði viljað spyrja þau álits hvað þeim fyndist um allt þetta ferðalag þeirra og ævintýraleit. Álfar eru margvísir og venjulega ekki í geitarhús að fara að leita eftir fréttum frá þeim, það er eins og þeir viti um allt sem er á seyði meðal fólks í öllum löndum og fljótari að fá vitneskju um það en streymandi vatn.

En dvergarnir höfðu ekki áhuga á neinu öðru en að komast sem allra fyrst í matinn og voru því ófáanlegir til að eyða tímanum hérna. Svo áfram héldu þeir allir og teymdu hesta sína þar til þeir komu á greiðan veg sem lá loks fram á árbakkann. Fljótið streymdi fram óðfluga og með háværum klið eins og fjallaár gera á sumarkvöldi eftir mikla sólbráð á fjöllum. Brúin var örmjó án grindverks, rétt nógu breið til að einn hestur gæti farið um hana og yfir hana urðu þeir að fara hægt og varlega og teyma hver sinn hest yfir. Álfarnir komu á móti þeim með björt ljósker fram á bakkann og sungu gleðisöngva meðan ferðalangarnir voru að mjakast yfir.

„Dýfðu ekki moðskegginu í froðuna, gamli minn!“ hrópuðu þeir til Þorins sem næstum skreið á fjórum fótum yfir brúna. „Það er orðið nógu sítt, þó ekki sé verið að vökva vöxtinn.“

„Varið ykkur bara á því að Bilbó éti ekki allar kökurnar,“ kölluðu þeir næst. „Þessi innbrjótur er orðinn alltof feitur til að komast í gegnum nokkur skráargöt!“

„Suss, suss! Góða fólk! og góða nótt!“ hastaði Gandalfur á þá um leið og hann fór síðastur yfir. „Sumir dalir hafa heyrandi eyru og sumir álfar of lausar tungur. Góða nótt!“

Og þannig komust þeir loksins allir til Hinstu hallarinnar og dyrnar á henni stóðu þeim opnar upp á gátt.

Nú er það svo undarlegt að góðir atburðir og góðir og notalegir dagar eru fljótfrásagðir og óvarið í að heyra af þeim, meðan á hinn bóginn óþægileg, skelfileg og jafnvel hryllileg atvik eru ágætlega frásagnarverð og má oft spinna um þau langa sögu. Þarna dvöldust þeir í góðu yfirlæti að minnsta kosti í hálfan mánuð og vildu helst ekki fara þaðan aftur. Bilbó hefði verið fús til að dveljast þar áfram og áfram — og ekki einu sinni dottið í hug að notfæra sér ósk, þótt hann hefði átt hana, um að hverfa þegar í stað heim í hobbitaholuna sína. Þrátt fyrir það er ósköp fátt að segja af dvöl þeirra í Rofadal.

Húsráðandinn þarna var það sem kallað er álfvinur – og höfðu forfeður hans verið þátttakendur í goðsögnunum miklu frá því áður en Sögur hófust, styrjöldunum milli hinna andstyggilegu drísla og álfanna og fyrstu mannanna á Norðurslóð. Á tímum þessarar frásagnar var enn uppi margt fólk sem gat rakið ættir sínar til álfanna og hetjanna í Norðri og fremstur þeirra var Elrond húsbóndi í Hinstuhöll.

Hann var eins göfugur og bjartur yfirlitum og álfakonungur, voldugur sem herskörungur, spakur sem vitringur, virðulegur sem dvergakonungur og ljúfur eins og sjálft sumarið. Hans er getið í ótal sögnum en hlutur hans í þessu mikla ævintýri Bilbós er ekki stór, og þó mikilvægur, eins og koma mun í ljós, ef við nálgumst nokkurn tímann sögulokin. Allur aðbúnaður í húsi hans var hinn besti, hvort sem við kom mataræði eða svefni, eða vinnuaðstöðu eða sagnamennsku og söngva, eða einfaldlega hvað það var gott að mega sitja þar og hugsa, eða hæfilegt sambland af þessu öllu. Ekkert illt fékk eirt þar í dalnum.

Ég vildi óska að ég gæti sagt þér þó ekki væri nema fáeinar af öllum sögunum eða sungið einn eða tvo af öllum söngvunum sem ómuðu þar í höllinni. Allir sem þar dvöldust og þar með taldir hestarnir, hresstust og endurnýjuðust. Þar voru klæðin bætt, meiðslin grædd, skapið lyftist og vonirnar glæddust. Þar voru malpokarnir fylltir af matvælum og hverskyns birgðum, en klyfjarnar þó hafðar sem léttastar til að bera yfir fjallaskörðin. Áætlanir voru efldar með hollum ráðum og ábendingum. Og svo kom Jónsmessunótt og þeir hugðust halda förinni áfram með upprisusólinni á sjálfum miðsumarsmorgni.

Elrond virtist allt vita í fornum rúnafræðum. Þann daginn skoðaði hann sverðin sem þeir höfðu með sér úr tröllabælinu og mælti: „Víst er þetta engin Tröllasmíði. Gömul eru þau, já afar forn smíði Háálfanna í Vestri, frænda minna. Þau voru görv til forna í Gondólín í Dríslastríðunum miklu. Annaðhvort hljóta þau að hafa komið úr drekasjóði eða dríslaránsfeng, því það voru drekar og dríslar sem eyddu Gondólínsborg fyrir mörgum öldum. Á þessu sverði stendur, skal ég segja þér, Þorinn, að það heiti Orkristir, sem þýðir að það sé til þess ætlað að kljúfa dríslana í herðar niður, á hinni fornu tungu Gondólíns. Það var frægt sverð í þá daga. Og þetta, Gandalfur, er Glamdringur eða Fjandhöggur, sverðið sem sjálfur konungur Gondólíns eitt sinn bar. Varðveitið þau vel!“

„Hvernig skyldu tröllin þá hafa komist yfir þau, það hefði ég gaman af að vita,“ sagði Þorinn og horfði í eggina á sverði sínu af enn meiri áhuga en áður.

„Um það get ég ekkert vitað,“ svaraði Elrond, „en ætla mætti að tröllin ykkar hafi rænt aðra ræningja, eða fundið af tilviljun leifar annars ránsfengs í einhverri holu í fornum fjöllum. Heyrt hef ég því líka fleygt að enn leynist gleymdir fjársjóðir í yfirgefnum hellum Moríanámanna, frá því á dögum stríðsins milli dverga og drísla.“

Þorinn varð hugsi við þessi orð. „Vissulega mun ég varðveita þetta sverð af virðingu,“ sagði hann. „Megi ég brátt kljúfa drísla með því sem óðast aftur í herðar niður.“

„Eigi er ólíklegt að sú ósk þín rætist brátt, þegar þið komið upp í fjöllin!“ mælti Elrond. „En sýnið mér nú landabréfið!“

Hann tók við því og starði lengi á það, svo hristi hann höfuðið dapurlega. Því að þótt honum væri lítt um dverga gefið og fjálgleika þeirra í gull, þá hataði hann þó hálfu meira drekana og miskunnarlausa illsku þeirra. Og hann fylltist sorg í minningunni um eyðingu borgarinnar á Dal með öllum hennar skærgjallandi bjöllum og yfir sviðnum bökkum Hlaupár. Skarður silfurmáni var á lofti. Þá lyfti hann kortinu upp og hvítt tunglsljósið lýsti í gegnum það. „Hvað er nú þetta?“ sagði hann. „Hér er líka mánaletur við hliðina á hinum rúnunum, þeim sem segja: „Fimm fea háar dyrnar og þrír mega ganga hlið við hlið.“

„Hvað er mánaletur?“ spurði hobbitinn og var strax orðinn spenntur. Hann elskaði landabréf, eins og áður var á minnst, og eins þótti honum mikið varið í hverskyns rúnir og aðrar leturgerðir og snjalla handskrift, þó að hans eigin rithönd væri nókkuð grönn, í kóngulóarstíl.

„Mánaletur er í rauninni venjulegar rúnir, en sá er munurinn að það er ósýnilegt,“ sagði Elrond, „þó horft sé beint á það. Það sést aðeins ef tunglið er látið skína gegnum það, en oft þó meira en það, ef ritarinn er fær og beitir kænsku sinni verður það að vera samskonar tungl, af sömu lögun og á sömu árstíð og daginn sem það var ritað. Dvergarnir fundu þessa skrift upp og rituðu hana með silfurpennum, eins og vinir þínir ættu að geta sagt þér. Þetta letur hlýtur þá að hafa verið ritað á miðsumarnótt þegar skarður máni var á himni endur fyrir löngu.“

„Og hvað segir þar?“ spurðu þeir Gandalfur og Þorinn samtímis, hálf vandræðalegir yfir því að Elrond skyldi hafa orðið fyrstur til að uppgötva þetta, þótt enginn möguleiki hefði verið til þess áður og yrði ekki fyrr en einhvern tímann eftir ómunatíð.

„Standið við gráa steinhelluna þegar þrösturinn knýr dyra,“ las Elrond, „og hnígandi sól í hinsta ljósi Durinsdags mun skína á skráargatið.“

„Hvað segirðu, Durinn! Durinn!“ hrópaði Þorinn upp yfir sig. „Hann sem var elstur allra forfeðra elsta kynþáttar Dverganna, Langskeggjanna, og fyrsti forfaðir minn: Ég sem er réttborinn erfingi hans.“

„Veistu þá hvað er Durinsdagur?“ spurði Elrond.

„Hvort ég veit! Það er fyrsti dagur dverganna, okkar Nýársdagur,“ svaraði Þorinn, „og sá dagur er eins og allir dvergar ættu að vita, fyrsti dagur hinsta Hausttungls á mörkum Vetrarnátta. Við köllum það raunar enn Durinsdag þegar síðasta tungl haustsins og sólin eru á lofti á sama tíma. En hræddur er ég um að það komi okkur ekki að miklu liði, því að við erum ekki eins færir að spá í himintunglin og þeir gerðu í gamla daga og ráða í það, hvenær rétti tíminn er.“

„Við eigum nú eftir að sjá það,“ sagði Gandalfur. „Stendur nokkuð meira skrifað þar?“

„Ekkert sem séð verður í þennan mána,“ ansaði Elrond. Hann fékk Þorni aftur kortið og þeir gengu niður að vatninu til að horfa á Álfana stíga dans og hlýða á söng þeirra á Jónsmessunótt.

Aftur dagaði á miðsumarsmorgni, eins björtum og tærum og hugsast gat: — himinninn heiðblár og hvergi sást í skýhnoðra en sólin dansandi á vatninu. Og af stað riðu þeir undir ómandi kveðjusöngvum og árnaðaróskum um fararheill. Í brjóstinu voru þeir reiðubúnir að mæta hverjum þeim ævintýrum sem að höndum mundi bera en auk þess vissu þeir nú glöggt, hvaða veg best væri að taka yfir Þokufjöllin til hinna fjarlægu landa að baki þeim.

IV. KAFLI

Yfir holt og undir hæðir

Fjölmargar leiðir lágu upp að fjöllunum og yfir mörg fjallaskörð. En flestir stígarnir voru aðeins villuvegir til ginningar og enduðu í vegleysu eða lentu út í algerum ófærum og flest fjallaskörðin voru full af ófreskjum og hræðilegum hættum. En dvergarnir og hobbitinn, sem þeim fylgdi, þurftu engu að kvíða eftir hollráð Elronds ásamt þekkingu og minni Gandalfs. Þeir áttu að geta hitt á rétta veginn upp að rétta fjallaskarðinu.

Langalengi eftir að þeir höfðu klifið upp úr dalnum og lagt Hinstuhöllina margar mílur að baki, áttu þeir enn stöðugt á brattann að sækja. Leiðin var erfið og hættuleg, öll í krákustígum, einmanaleg og óendanleg. Því hærra sem þeir komu því betra útsýni höfðu þeir yfir landið sem þeir voru að kveðja langt fyrir neðan. Lengst, lengst í fjarska í vestrinu, þar sem allt var í blámóðu, vissi Bilbó að leyndist hans eigið land með öllum sínum lífsþægindum og öryggi í litlu hobbitaholunni hans. Hrollur fór um hann. Það var að verða svo nístandi kalt eftir því sem þeir komu hærra upp í fjöllin og vindurinn tekinn að hvína við kletta. Stundum kom líka hnullungsgrjót skoppandi niður fjallshlíðina, sólin hafði losað um það með snjóbráðinni, stundum fór grjóthrunið framhjá þeim (sem þó var betra) eða beint yfir höfðum þeirra (sem var ískyggilegra). Næturvistin var ónotaleg og hrollköld og nú þorðu þeir hvorki að syngja né tala upphátt, því að bergmálið var svo uggvænlegt, engu líkara en þögninni væri meinilla við að láta rjúfa sig — þeir máttu ekki trufla nið lækjanna, gnauð vindanna eða skruðning steinanna.

„Þarna fyrir neðan er ennþá sumar,“ hugsaði Bilbó, „þar eru menn í heyönnum eða lautarferðum. Kornuppskeran og berjatínslan verða með þessu áframhaldi sjálfsagt hafin áður en við komum niður af fjöllunum hinum megin.“ Og hinir voru sjálfsagt jafn daufir í dálkinn, þótt þeir hefðu við kveðjur Elronds talað af galsa um að skreppa yfir fjallaskörðin og þeysa ríðandi um landið handan þeirra. Þeir höfðu ímyndað sér að þeir kæmust að leyndum dyrum Fjallsins eina strax á næsta hausttungli — „Kannski einmitt á þessum Durinsdegi,“ höfðu þeir sagt. En Gandalfur hafði staðið álengdar og hrist höfuðið og þagað. Það voru nú víst orðin mörg ár síðan nokkrir dvergar höfðu farið þessa leið, en Gandalfur hafði nýlega farið hana og vissi hvernig hin illskufláu öfl og allar hætturnar höfðu aukist og þrifist í óbyggðunum, síðan drekarnir höfðu hrakið menn burt af þessum lendum og dríslarnir breiðst út á laun eftir orustuna við Moríanámurnar. Og vita máttu þeir að jafnvel góðar áætlanir vitringa eins og Gandalfs og góðra vina eins og Elronds gátu stundum farið úrskeiðis í hættulegum ævintýrum á hjara veraldar, og sjálfur var Gandalfur nógu skynsamur til að gera sér grein fyrir því.

Hann vissi að alltaf gat eitthvað óvænt gerst, og hann þorði varla að vona að þeir kæmust klakklaust yfir þessi miklu og reginháu fjöll með eyðilegum tindum og dölum sem engir konungar stýrðu, án þess að eitthvað hræðilegt hlyti að koma yfir þá. Enda átti það ekki svo að verða. Allt var þó í góðu gengi þar til dag einn að þrumuveður skall yfir þá, já meira en venjulegt þrumuveður, það var hreinasti þrumuofsi. Þið hafið kannski einhvern tímann séð mikið þrumuveður yfir sléttlendi og í árdölum, það getur orðið hrikalegt, einkum ef tvö þrumusvæði rekast á og sameinast. En ennþá miklu stórfenglegri eru þrumurnar og eldingarnar í fjöllum að næturlagi, þegar reiðarstormarnir geysast að úr austri og vestri og lendir saman í orustu. Eldingarnar smella á tindunum og klettarnir nötra og ofsafengnar sprengingar kljúfa loftið og fara þrumandi og ærandi inn í hvern helli og hverja skoru og náttmyrkrið fyllist af yfirgnæfandi öskrum og blossaleiftrum.

Bilbó hafði aldrei séð né getað ímyndað sér neitt þessu líkt. Þeir voru hátt uppi á mjórri syllu og hræðilegt hyldýpi niður í koldimman dal á aðra hönd. Þar höfðu þeir látið fyrir berast um nóttina í skjóli undir hengiklettum og Bilbó lá þar undir ábreiðu skjálfandi frá hvirfli til ilja. Þar sem hann einblíndi út í loftið í blossaleiftrunum sá hann að hinum megin í dalnum voru steintröllin komin á stjá og köstuðu klettum hvert að öðru að gamni sínu og gripu þá og létu þá svo dúndra niður í myrkrið þar sem þeir skullu niður milli trjánna langt fyrir neðan og splundruðust með smellum í ótal mola. Á eftir fylgdi slagviðri, þar sem rokið þeytti regninu og haglinu kringum sig í allar áttir, svo það varð þeim engin vörn að liggja þarna undir slútandi bjarginu. Brátt voru þeir orðnir mígandi blautir og hestarnir stóðu í höm með hausana niðri og taglið milli fótanna og sumir hvinu af ótta. Þeir heyrðu öskrin og óhljóðin í tröllunum úr öllum fjöllunum.

„Þetta gengur ekki lengur!“ sagði Þorinn. „Ef vindurinn ekki þeytir okkur, regnið ekki drekkir okkur eða elding ekki klýfur okkur, kemur vísast eitthvert tröllið, þrífur okkur og sparkar okkur hátt í loft upp eins og fótbolta.“

„Jæja, ef þú veist af einhverjum betri stað, ættirðu að vísa okkur á hann!“ sagði Gandalfur sem var orðinn heldur en ekki argur og svo sem ekkert hrifinn af þessum tröllum sjálfur.

Til þess að binda endi á þessa þrætu, voru þeir Fjalar og Kjalar sendir af stað í leit að betra skjóli. Þeir voru glöggir unglingar, allt að fimmtíu árum yngri en hinir dvergarnir, og þótti því sjálfsagt að nota þá í svona vosverk (þegar allir sáu hvort eð var að það var ekki til neins að senda Bilbó). Galdurinn er bara sá að horfa vel í kringum sig, ef maður vill finna eitthvað (eða svo sagði Þorinn við ungu dvergana). Það er nokkuð öruggt að maður finnur venjulega eitthvað ef maður hefur augun opin, en það þarf ekki að vera að maður finni alltaf einmitt það sem maður er að leita að. Og svo var heldur ekki í þetta skipti.

Ekki leið á löngu áður en Fjalar og Kjalar komu skríðandi til baka og urðu að halda sér í klettana til að fjúka ekki. „Við fundum þurran helli,“ sögðu þeir, „hérna rétt handan við næsta klettanef og við kæmumst þar allir inn og hestarnir líka.“

„Hafið þið kannað hann vandlega?“ spurði vitkinn, sem vissi að fáir hellar í fjöllunum fengu að standa ónotaðir.

„Já, já!“ svöruðu þeir undireins, þó auðvitað væri, að þeir hefðu ekki getað kannað neitt á þeim stutta tíma sem þeir voru í burtu. „En þetta er bara svolítill skúti og nær áreiðanlega ekki langt inn.“

En það er nú einmitt það hættulegasta við hella, að stundum veit maður ekki hvað langt inn þeir ná, og stundum getur líka verið inn af þeim gangur og enginn veit hvert hann liggur eða hvað þar bíður manns. En nú stóð svo á, að þeim fannst þessi uppgötvun Fjalars og Kjalars vera einmitt það sem þá vantaði svo þeir voru ekkert að tvínóna við þetta, heldur tóku sig tafarlaust upp og komu sér af stað. Vindurinn hvein og enn voru öskrandi þrumur að bresta á. Það var aðeins með herkjum að þeir kæmust áfram með hestana. En nú var þetta ekki nema spottakorn og fyrr en varði komu þeir að stórum kletti sem skagaði fram úr þvert út í stíginn. Það var ekki annað til ráða en að smeygja sér fram hjá honum og þeir komu að opinu sem var svo þröngt, að þeim tókst ekki að teyma hestana í gegn, fyrr en þeir höfðu tekið farangurinn af þeim. Þegar innfyrir kom fannst þeim heldur en ekki notalegt að heyra dyninn í storminum og regninu útifyrir en finna það ekki brotna á sjálfum sér, auk þess sem þeir fundu til öryggis fyrir tröllunum og klettakasti þeirra. En vitkinn vildi þó ekki taka neina áhættu. Hann lýsti upp veggina með stafnum sínum — með sama hætti og áður í borðstofu Bilbós, að því er nú virtist fyrir svo langalöngu, ef þið munið eftir því — og við ljósið grannskoðuðu þeir allan hellinn frá opi til enda.

Hellirinn virtist meðalstór, hvorki of stór né dularfullur. Gólfið var þurrt og þar mátti finna þægileg skot. Í öðrum endanum var næglegt rúm fyrir hestana. Þar stóðu þeir (ánægðir yfir umskiptunum) og móðaði af þeim meðan þeir rótuðu í múlpokunum sínum. Óinn og Glóinn vildu kveikja bál við hellisopið til að þurrka föt sín, en Gandalfur harðbannaði það. Þess í stað breiddu þeir úr blautum fötum sínum á gólfinu en fengu þurr föt úr farangrinum. Svo breiddu þeir teppi undir sig, drógu upp pípur sínar og byrjuðu að blása reykjarhringjum sem Gandalfur brá mismunandi litum á og lét þá dansa um hellisloftið þeim til afþreyingar. Og nú þurftu þeir heldur betur að masa og masa og snerist tal þeirra mest um það, hvað hver og einn ætlaði að gera við sinn skerf af Drekagullinu (þegar þeir kæmust yfir það, og þessa stundina fannst þeim það nú hreint ekki svo fráleitt). Síðan sofnuðu þeir út af hver af öðrum. En þetta var nú í síðasta skipti sem þeir gátu notað hestana, baggana, farangurinn, verkfærin og allt það fjölbreytilega lausadót sem þeir höfðu haft með sér.

Þá um nóttina kom í ljós, hve gagnlegt það var fyrir þá að hafa litla Bilbó með sér, þrátt fyrir allt. Einhvern veginn fór það svo að hann átti lengi erfitt með að sofna og þegar hann loksins sofnaði, kom yfir hann andstyggilegur draumur. Honum fannst sem sprunga rifnaði í sundur aftast í hellinum, stækkaði og víkkaði, og hann varð lamaður af skelfingu svo hann gat hvorki hrópað upp né aðhafst neitt nema legið hreyfingarlaus og horft á þetta. Þá var sem hellisgólfið léti undan og kæmi halli á það svo að hann fór að renna niður og niður á við og hrapa og hrapa, guð mátti vita hvert.

Þá hrökk hann upp með andfælum og komst að því að hluti draumsins var raunverulegur. Sprunga hafði virkilega opnast aftast í hellinum og var orðin að allvíðum gangi. Í því sá hann í taglið á síðasta hestinum hverfa inn í raufina. Að sjálfsögðu rak hann upp skerandi neyðaróp, eins hvellt og hátt og hobbitar geta gefið frá sér, sem er furðu hávært miðað við stærð þeirra.

Út þustu dríslarnir, stórir dríslar, voldugir hörmulega ljótir dríslar, heil hersing af dríslum áður en nokkur gæti sagt skrattinn hafi það! Þeir voru sex um hvern dverg að minnsta kosti og jafnvel tveir um Bilbó. Allir voru þeir gripnir og dregnir inn um skoruna áður en nokkur gæti sagt farðu til fjandans! Allir nema Gandalfur. Þar kom neyðaróp Bilbós að haldi. Því að Gandalfur vaknaði upp við það á broti úr sekúndu, og þegar dríslarnir komu og ætluðu að grípa hann brá fyrir blindandi leiftri eins og eldingu inni í sjálfum hellinum og gaus upp púðurlykt og margir þeirra féllu dauðir niður.

Skoran small saman og því miður voru Bilbó og dvergarnir þá öfugu megin við hana! En hvað skyldi hafa orðið að Gandalfi? Það höfðu hvorki þeir né dríslarnir minnstu hugmynd um og dríslarnir töfðu ekkert við að ganga úr skugga um það. Þeir héldu Bilbó og dvergunum heljartökum og hrintu þeim áfram. Þarna var kolniðamyrkur sem aðeins dríslar geta vanið sig við, sem búa djúpt undir í fjöllunum, og sjá í gegnum myrkrið. Gangarnir lágu þvers og kruss í allar áttir, en dríslarnir áttu í engum vanda með að rata um þá, ekki meira en ef þú ferð út á næsta pósthús. Leiðin lá neðar og neðar og loftið varð hræðilega þungt. Dríslarnir voru mjög harðhentir og skemmtu sér við að kreista fangana miskunnarlaust og flissuðu og hlógu með hræðilega rámum strigarómi. Bilbó leið nú enn verr en þegar tröllið tók hann upp á tánum. Hann óskaði sér þess aftur og aftur að hann væri kominn heim í fallegu björtu hobbitaholuna sína. Og ekki í síðasta sinn.

Nú rofaði fyrir rauðu ljósi framundan. Dríslarnir fóru að syngja eða réttara sagt að krunka í takt við slyttulegt flatfótatak sitt á steingólfinu um leið og þeir hristu fanga sína eftir hljóðfallinu.

Klappa, stappa! Kremja og lemja!

karla þessa látum við emja.

Berjum þá og bindum á grindum,

bölvum þeim og lemjum og pyndum.

Dumpum þeim í dríslavítin,

drögum þá í versta skítinn.

Skratta, patta, skrukka og pukka!

skulum við í búkinn á þeim krukka.

Pumma, lumma! potum í þá stöngum!

Pínum þá og klípum með töngum!

Bönkum þá og berjum með hömrum,

byrgjum þá í for undir kömrum.

Svissa hvissa! Hrynja og stynja!

svipuhöggin látum á þeim dynja.

Þrjótar þessir vel mega þræla,

þýðir lítið fyrir þá að skæla.

Ropa, gopa, rumpa og prumpa!

ræfla þessa látum í holræsin dumpa.

Þetta hljómaði ömurlega. Og klettaveggirnir bergmáluðu svo undir tók viðlagið um að kremja og lemja og andstyggilegan hlátur þeirra sem á eftir fylgdi potum í þá stöngum! og klípum þá með töngum! Þeir fengu líka að kenna á raunverulegri merkingu orðanna, því að síðast tóku dríslarnir fram svipur sínar og létu höggin dynja á þeim sviss, hviss og ráku þá á harðahlaupum á undan sér og þá voru nú fleiri en einn af dvergunum farnir að hrína og jarma eins og ég veit ekki hvað, þegar þeir hrökkluðust undan þeim niður í víðari hellisgeim.

Salurinn var lýstur upp af rauðu báli á miðju gólfi og blysum á veggjunum og þar var allt morandi af dríslum. Þar ríkti mikil kátína. Allir hlógu þeir, stöppuðu niður fótum og klöppuðu saman höndum, þegar dvergarnir (með vesalings Bilbó aftastan og næst undir svipunum) voru reknir inn, meðan drísilrekarnir hóuðu hátt og létu svipurnar smella yfir þeim. Þarna voru hestarnir þeirra líka komnir og allar klifjarnar lágu á víð og dreif og byrjað að rífa upp bögglana, því dríslarnir voru áfjáðir í að komast í ránsfenginn, þefa af honum, káfa á honum og rífast um hann.

Hræddur er ég um að þetta hafi verið í síðasta sinn sem þeir félagar fengu að líta þessa ágætu hesta sína, þar á meðal sterkbyggða hvíta burðarhestinn sem Elrond hafði léð Gandalfi í stað fyrra fáksins sem ekki taldist hentugur í fjallaferðir. Því að Dríslar éta jafnt stóra stríðsfáka, smáhesta og asna (og margt ennþá hræðilegra) enda eru þeir alltaf glorhungraðir. En þessa stundina höfðu fangarnir meiri áhyggjur af sjálfum sér. Dríslarnir bundu hendur þeirra fyrir aftan bak, hlekkjuðu þá saman í eina lest og teymdu yfir í fjarlægari enda hellisins, en aftastur í röðinni eins og venjulega var Bilbó dreginn.

Þarna í skugganum sat beljaki mikill, höfuðstór drísill á stórri steinhellu og allt í kringum hann stóðu vopnaðir skrattar og hristu axir og skeglusverð sem þeir eru vanir að bera. Þessir drísildjöflar eru ofboðslega grimmir og þar eftir siðlausir og illfýsnir. Þeir skapa aldrei neitt fagurt en eru því snjallari í að úthugsa ýmiskonar vélabrögð. Þeir standa engum að baki í að grafa jarðgöng og námur, nema kannski færustu dvergum, en ótrúlegt er hvað þeir geta atað sig út við það. Þeir smíða sjálfir ýmiskonar gróf áhöld, svo sem hamra, axir, sverð og rýtinga, haka og tangir og allskyns pyntingartæki en fá aðra, fanga og þrælavinnuafl, til að framleiða þau í stærri stíl. Þeir fara hraksmánarlega með fanga sína, píska þá áfram og pína í neðanjarðarsmiðjum sínum uns þeir láta þar lífið unnvörpum í myrkri og kafna af loftleysi.

Eigi er ólíklegt að frá þeim hafi upphaflega komið sum af þeim hryllingstækjum sem síðan hafa hrellt heiminn, einkum hin hugvitssamlegu tæki til að drepa sem allra flesta í einu, en þeir voru svo snoknir yfir hverskyns vélum og tólum og sprengiefnum að þeir máttu varla vatni halda. Hinsvegar nenntu þeir ekki að vinna meira með höndunum en hægt var að komast af með. En í þá daga og úti á auðnum hafði tækni þeirra þó ekki þróast (sem svo er kallað) eins langt og síðar varð. Það var ekki hægt að segja að þeir hötuðu dverga umfram allt annað, nema þá helst þá sem ráðsettir voru og vel efnum búnir. Þess voru jafnvel dæmi að verstu drísildjöflarnir gerðu bandalag við dverga. Samt var þeim sérstaklega illa við Þorinsþjóð vegna styrjaldarinnar við hana sem minnst hefur verið á, en kemur annars ekki þessari sögu við. Þar fyrir utan gera dríslar engan greinarmun á hverja þeir handsama, en þeim finnst mikið varið í að framkvæma það á lævísan og snjallan hátt og án þess að fangarnir fái varið sig.

„Hvaða ræflalýður er þetta?“ spurði Stórdrísillinn.

„Dvergar og þetta eitthvað í viðbót!“ svaraði einn pískaranna og kippti í keðjuna á Bilbó svo hann skall niður á hnén. „Við komum að þeim þar sem þeir höfðu skriðið í skjól í Anddyrinu okkar.“

„Hvaða skýringu gefurðu á því?“ spurði Stórdrísillinn og sneri sér að Þorni. „Af þér er einskis góðs að vænta, ætla ég! Voruð þið kannski að njósna um einkahagi þjóðar minnar. Já ætli ekkí! Þjófar, það kæmi mér ekki á óvart! Morðingjar og álfavinir! Ekki er ólíklega til getið! Svona nú! Hverju svararðu því?“

„Ég er Þorinn dvergur, þjónustufús!“ svaraði hann – en þetta voru auðvitað einskær kurteisisorð og ekkert annað. „Við könnumst ekki hið minnsta við þær sakir sem þú berð á okkur. Við leituðum aðeins skjóls undan storminum. Okkur sýndist þetta þægilegur og ónotaður hellisskúti, ekkert var okkur fjær úr huga en að valda dríslum minnstu óþægindum með nokkrum hætti.“ Þetta var auðvitað sannleikurinn í málinu.

„Hummhumm!“ sagði Stórdrísillinn. „Þú heldur því fram! En má ég þá spyrja hvern fjandann þið voruð yfirleitt að flækjast uppi í fjöllunum, hvaðan bar ykkur að og hvert átti að fara? Ég vil einfaldlega fá að vita allt um ykkur. Ekki svo að útskýringar þínar komi ykkur að neinu gagni, Þorinn Eikinskjaldi, því að ég veit þegar nógu mikið um þína þjóð. En þú skalt leysa frá skjóðunni eða ég skal láta þig fá að reyna eitthvað alveg frámunalega óþægilegt!“

„Við vorum nú bara á leiðinni til að heimsækja skyldfólk okkar, bróðursyni og bróðurdætur og afsprengi þeirra í þriðja og fjórða lið og aðra afkomendur sameiginlegra forfeðra okkar sem búa austan þessara ógnarlegu ógestrisnu fjalla,“ sagði Þorinn en var í vandræðum með hvernig hann ætti að haga orðum sínum, því að augljóst var að hann mátti umfram allt ekki segja sannleikann.

„Hann lýgur! Skelfing er hann lyginn!“ sagði einn af drífurunum. „Margir úr okkar hópi voru slegnir eldingu í skútanum, þegar við buðum þessum skepnum að koma inn í bergið. Margir okkar manna liggja þar steindauðir. Og ætli hann geti gefið skýringu á þessu!“ Gaurinn lyfti upp sverðinu sem Þorinn hafði borið, því sem hann hafði fundið í bæli tröllanna.

Stórdrísillinn rak upp hræðilegt reiðiöskur þegar honum varð litið á sverðið og allir liðsmenn hans gnístu tönnum, börðu skildi sína og stöppuðu í gólfið. Þeir þekktu þetta sverð samstundis sem hafði orðið hundruðum drísla að bana á sínum tíma, þegar hinir kröftugu fagurálfar af Gondolín hundeltu þá um allar hæðir og réðust til atlögu undir múrum þeirra. Álfarnir höfðu kallað það Orkrist eða drísilkljúf, en dríslarnir Bít eða Bítarann. Þeir hötuðu það og enn meira hvern þann sem nokkurn tímann bar það.

„Morðingjar og álfavinir!“ öskraði stórdrísillinn og réði sér ekki lengur. „Lemjið þá! Kremjið þá! Bítið þá! Slítið þá! Farið með þá í myrkraholurnar fullar af snákum og látið þá aldrei framar sjá dagsins ljós!“ Hann var í þvílíku ofsalegu illskukasti að hann stökk sjálfur upp af sæti sínu og þusti að Þorni með galopið gin.

En á samri stundu slokknuðu öll ljósin í hellinum og stóra bálið drapst eins og blásið hefði verið á kerti. Eftir stóð aðeins svolítill hraukur hulinn bláum glóandi reyk sem liðaðist upp í hellisloftið og dreifði hvítu neistaflugi yfir alla dríslaþvöguna.

Öskrinu og veininu, urginu og ískrinu, bölvinu og ragninu, orginu og garginu sem á eftir fylgdi verður ekki með orðum lýst. Þótt mörg hundruð villikettir og úlfar væru steiktir saman lifandi yfir hægum eldi, hefði það ekki komist í hálfkvisti við alla þessa skræki. Neistarnir brenndu göt á húð dríslanna og reykurinn sem lagði niður úr loftinu var jafnvel of þéttur til þess að dríslar sæju í gegnum hann. Þeir rákust saman og skullu og féllu hver um annan þveran og ultu í hrúgum á gólfinu, bítandi, sparkandi og lemjandi allt og alla eins og þeir væru gengnir af göflunum.

Skyndilega leiftraði sverð í eigin ljóma. Bilbó sá það stingast beint í gegnum Stórdrísilinn þar sem hann stóð furðu lostinn mitt í eigin geðvonsku. Hann hneig niður dauður og drísildátarnir flýðu æpandi undan sverðinu sem sveif í myrkrinu.

Sverðið var aftur slíðrað.„Fylgið mér fljótt nú!“ sagði rödd bæði í senn æst og róleg og áður en Bilbó fengi áttað sig á, hvað væri á seyði, tók hann á rás aftur, eins hratt og fætur toguðu, eins og áður aftastur í lestinni niður fleiri dimma ganga meðan hávaðinn í drísilsalnum fjarlægðist og dofnaði. En fölt ljós fór fyrir þeim.

„Hraðar, hraðar!“ sagði röddin. „Þeir verða ekki lengi að kveikja aftur á blysunum.“

„Bíðið aðeins við!“ sagði Dóri sem var aftarlega í lestinni næst á undan Bilbó, besti náungi. Hann bauð hobbitanum að klifra upp á axlir sér eftir því sem hann gæti með báðar hendur bundnar og síðan fóru þeir á harðahlaupum fastir í glamrandi keðjunum og margir hnutu þar sem þeir höfðu ekki hendurnar til að styðja sig með. Langalengi hlupu þeir áfram án þess að nema staðar og hljóta þá að hafa verið komnir lengst inn í iður fjallsins.

Þá loksins kveikti Gandalfur á stafnum sínum. Auðvitað var þetta enginn annar en Gandalfur, en nú voru allir svo uppteknir af að komast undan, að þeir hreinlega gleymdu að spyrja hann hvernig hann hefði farið að þessu. Nú dró hann sverð sitt aftur úr slíðrum og enn leiftraði það af sjálfu sér í myrkrinu. Það logaði venjulega því bjartara sem fleiri dríslar voru í nánd en nú blossaði það upp í bláum loga af gleði yfir að hafa drepið sjálfan stórhöfðingja hellisins. Það hafði ekki mikið fyrir því að sneiða í sundur dríslakeðjurnar og leysa alla fangana í snarhasti úr fjötrum. Þetta var sverðið Glamdringur eða Fjandhöggur, ef þið munið eftir því. En dríslarnir kölluðu það einungis Höggarann og hötuðu hann enn meira en Orkristann ef hægt væri að komast hærra en það. En nú höfðu þeir líka aftur náð Orkristi, því að Gandalfur var líka með hann í fórum sínum, hafði hrifsað hann af einum dauðskelkuðum dríslinum. Það mátti því segja að Gandalfur hugsaði fyrir flestu, og þó hann gæti kannski ekki hugsað fyrir öllu, var hann vinum sínum sannkölluð hjálparhella í neyð.

„Eru þá allir mættir?“ spurði hann og rétti Þorni sverðið Orkrist með hátíðlegu látbragði. „Látum okkur sjá — hér er Þorinn, tveir, þrír, fjórir, fimm, sex, sjö, átta, níu, tíu, ellefu — hvar eru Fjalar og Kjalar? Jú þarna eru þeir! tólf og þrettán og þá eru þeir allir komnir og þarna er herra Baggi sá fjórtándi. Jæja, jæja, verra gæti það verið, en líka gæti það verið talsvert betra. Engir hestar, enginn matur, vitum ekki einu sinni hvar við erum og flokkar bandóðra drísla á hælum okkar! Áfram nú!“

Og áfram héldu þeir. Gandalfur vissi hvað hann söng. Brátt fóru að berast að eyrum þeirra allskyns óhljóð úr dríslum og hræðileg öskur úr fjarska aftan úr göngunum sem þeir fóru um. Þeir urðu að auka hraðann sem mest þeir máttu og þá var nú verra með Bilbó. Hann gat ekki haldið í við þá — því að það er ótrúlegt hvað dvergar geta hlaupið hratt, skal ég segja ykkur — ef mikið við liggur — svo nú urðu þeir að skiptast á um að bera Bilbó á bakinu.

En dríslar komast enn hraðar en dvergar, og auk þess þekktu þeir hér vel til (þeir höfðu sjálfir grafið öll þessi göng) og voru þar að auki bálreiðir, svo það var alveg sama þótt dvergarnir hlypu sem fætur toguðu, þeir heyrðu hrópin og öskrin stöðugt nálgast. Brátt heyrðu þeir jafnvel slabbið frá dríslalöppunum, fjölda fóta sem virtust vera alveg á hælum þeirra. Nú fór jafnvel að bjarma fyrir blysum þeirra í göngunum fyrir aftan, auk þess sem þeir félagarnir voru nú farnir að þreytast.

„Ó, hví í ósköpunum fór ég að yfirgefa þægilegu hobbitaholuna mína!“ sagði vesalings herra Baggi, þar sem hann hossaðist á hrygglengju Vamba.

„Ó, hversvegna í ósköpunum vorum við að taka þennan galómögulega hobbitaræfil með okkur í fjársjóðaleitina!“ svaraði aumingja Vambi sem var svo feitur, að hann rétt rambaði áfram og svitinn bogaði af honum og rann niður nefið á honum í svækju og skelfingu.

Þegar hér var komið sögu lét Gandalfur sig dragast aftur úr og Þorinn með honum. Þeir komu að skarpri beygju á göngunum. „Snú!“ hrópaði Gandalfur. „Sverð úr slíðrum, Þorinn!“

Ekki var um neitt annað að ræða og dríslunum varð heldur ekki um sel. Þeir komu askvaðandi fyrir beygjuna með öskrum og látum en mættu engum öðrum en Drísilkljúf og Fjandhöggvi, skínandi köldum og björtum. Þeir sem fremstir fóru fleygðu blysunum frá sér og ráku upp ógurlegt vein áður en þeir voru drepnir. Þeir sem aftar komu æptu enn hærra og hörfuðu undan og við það skullu þeir saman við þá sem á eftir þeim komu. Bíturinn og Höggvarinn! æptu þeir og brátt varð alger ringulreið meðal þeirra, þar sem hver flýði sem best hann gat aftur þangað sem þeir komu.

Lengi dirfðist enginn þeirra að fara fyrir beygjuhornið. Og þá voru dvergarnir hlaupnir og komnir langar, langar leiðir eftir dimmum ganginum í ríki dríslanna. Þegar dríslarnir loksins tóku sig á, slökktu þeir á blysunum og settu upp skó með mjúkum sólum og þeir völdu úr mestu hlaupagikkina og þá sem skarpasta heyrn og sjón höfðu. Síðan var þeim hleypt á undan, snöggum sem hreysiköttum á nóttu og hljóðlátum sem leðurblökum.

Það var skýringin á því að hvorki Bilbó, né dvergarnir, né jafnvel Gandalfur heyrðu til þeirra. Og ekki gátu þeir heldur séð til þeirra ljóslausra í myrkrinu. En dríslarnir sem komu hlaupandi hljóðlaust á eftir þeim sáu þá hinsvegar greinilega bera í bjarmann af daufu ljósinu á staf Gandalfs sem fór fremstur fyrir dvergunum.

Skyndilega var þrifið í Dóra sem aftastur hljóp með Bilbó á bakinu, aftan frá úr myrkrinu. Hann rak upp óp og féll um koll en hobbitinn valt af öxlum hans niður í sortann, rak höfuðið í harðan klett og vissi ekki meira af sér.

V. KAFLI

Gátur í myrkri

Þegar Bilbó opnaÐi augun vissi hann ekki, hvort hann hefði nokkuð opnað þau. Því að allt var jafn dimmt eins og hann hefði ekki opnað þau. Og enginn var þarna, hvergi nálægt honum. Ímyndið ykkur bara hvað hann var hræddur. Hann heyrði ekkert, sá ekkert og fann ekki fyrir neinu nema grjótgólfinu sem hann lá á.

Hann velti sér silalega við, þreifaði fyrir sér á fjórum fótum, þangað til hann rakst á vegginn. Hvorki upp né niður fann hann fyrir neinu — engin merki um drísla, engin merki um dverga. Hann snarsvimaði eins og höfuðið væri á floti og gat ekki einu sinni gert sér grein fyrir í hvaða átt þeir höfðu stefnt, þegar hann féll niður. Hann reyndi þó að geta í það eftir því sem hann ímyndaði sér, og þannig skreið hann áfram góða stund, þangað til skyndilega að hönd hans snart eitthvað sem virtist vera hringur úr köldum málmi og lá þar á gólfi ganganna. Þetta átti eftir að marka tímamót í lífi hans, en þá hafði hann ekki hugmynd um það. Hann stakk hringnum einfaldlega í vasa sinn án þess að velta því nokkuð fyrir sér. Það varð heldur ekki séð að hann kæmi honum að nokkrum notum á þessari stundu. En eftir það hélt hann ekki lengi áfram, heldur settist á kalt gólfið og gafst upp, gjörsamlega á valdi vesældarinnar. Þar húkti hann langalengi og sá sjálfan sig fyrir sér að steikja fleskjur og egg í eldhúsinu heima — því að hann þóttist einhvern veginn finna það innan í sér að kominn væri einhver matmálstími eða bita, en það gerði hann aðeins ennþá leiðari.

Hann var gjörsamlega ráðalaus hvað hann ætti að gera, gat ekki einu sinni ímyndað sér hvað hefði gerst eða hvers vegna hann hefði verið skilinn eftir, eða hvers vegna, úr því að hann hafði verið skilinn eftir — að dríslarnir skyldu þá ekki hirða hann. Hann gerði sér ekki einu sinni grein fyrir hvers vegna honum var svo illt í höfðinu. Svarið við þessu öllu var, að hann hafði lengi legið alveg hreyfingarlaus, ósýnilegur og ómeðvitaður í dimmu skoti.

Eftir nokkra stund gáði hann að pípunni sinni. Hún var þá óbrotin sem var þó altént nokkuð. Þá þreifaði hann eftir tóbakspungnum sínum og viti menn! Það var meira að segja tóbak í honum og það var jafnvel enn betra. En þá leitaði hann að eldspýtunum og fann engar og þar með hrundi sú von gjörsamlega. En við nánari umhugsun sá hann, að það væri sér fyrir bestu. Guð mátti vita hvað gæti ruðst út úr dimmum holum þessa hryllingsstaðar ef tóbakslyktin bærist um. Samt fékk það mjög á hann að geta ekki fengið sér neinn reyk. En í því að hann var að fálma niður í alla vasa og leita allsstaðar að eldspýtunum snerti hönd hans litla sverðið – eða rýtinginn sem hann náði frá tröllunum en var alveg búinn að gleyma. Sem betur fer höfðu dríslarnir heldur ekki fundið það, þar sem hann faldi það innan undir buxnastrengnum.

Nú dró hann það út. Það blikaði af því dauft og þó eins og dimmt fyrir augum hans. „Svo það er þá álfablað líka,“ hugsaði hann, „og það sýnir mér, að dríslarnir eru ekki mjög nálægt, en þó ekki nógu langt í burtu.“

Það var eins og þetta herti hann upp. Það var eitthvað svo glæsilegt við það að bera sverð sem smíðað var til forna í Gondólín í Dríslastríðunum miklu sem eru svo fræg af söngvum og sögnum. Hann hafði einnig veitt því athygli hve dríslunum brá í brún þegar þeir skyndilega sáu slík vopn.

„Á ég þá að snúa við?“ hugsaði hann. „Nei, það er ómögulegt! Til hliðanna! Ófært! Áfram? Það er víst eina leiðin! Áfram skal halda!“ Svo hann reis á fætur og trítlaði af stað, bar litla sverðið fyrir sér en þreifaði með hinni hendinni á veggnum meðan hjartað hamaðist í brjósti hans.

Nú mátti með sanni segja að Bilbó væri í ógöngum. En höfum samt í huga, að þrengingarnar voru ekki alveg eins miklar fyrir hann og þær hefðu verið fyrir mig eða þig. Hobbitar eru nefnilega ekki alveg eins og venjulegt fólk. Þótt hobbitaholur séu ágætar og upplífgandi og vel loftræstar og þannig gjörólíkar neðanjarðargöngum dríslanna, þá eru þeir þó alla daga vanari gangagreftri en við, og þeir tapa ekki svo auðveldlega áttum neðanjarðar — enda þótt þeir séu að ná sér eftir að hafa fengið högg í hausinn. Auk þess eru þeir frægir fyrir það hvað þeir eru snöggir í hreyfingum, eiga auðvelt með að fela sig og fljótir að ná sér eftir fall og skrámur. Þeir eiga sér auk þess mikinn sjóð spakmæla og heilræða sem mennirnir ýmist hafa aldrei heyrt eða eru búnir að gleyma endur fyrir löngu.

Allt að einu hefði mig ekki langað til að vera í sporum herra Bagga. Þessi göng virtust endalaus. Hann hafði ekki hugmynd um hvert þau lágu nema þau virtust stefna stöðugt niður á við og nokkurnveginn í sömu áttina þrátt fyrir einstaka sveigjur og beygjur. Við og við kom hann að gangaopum sem lágu til hliðanna, ýmist sá hann þau við glitið frá sverðinu eða þreifaði fyrir þeim á veggjunum. En hann hirti ekkert um neinar hliðarálmur, hraðaði sér framhjá þeim af ótta við að einhverjir drísilskrattar eða ímyndaðar myrkraverur gætu skotist út úr þeim. Hann hélt áfram og áfram, neðar og neðar og heyrði ekkert hljóð nema einstaka sinnum vængjagust í leðurblöku sem fór framhjá eyrum hans. Fyrst í stað brá honum við það, en svo vandist hann því og hirti ekkert um það. Ég veit ekki hve lengi hann hélt þannig áfram, en nógu lengi til þess að honum varð um og ó en þorði samt ekki að nema staðar. Áfram hélt hann þangað til hann var orðinn útþreyttari en allt útþreytt. Honum fannst að það hlyti að vera kominn morgundagurinn eða þar næsti dagur.

Skyndilega og mjög svo óvænt steig hann splass! í vatn! Úff! Það var ískalt. Þá snarstöðvaðist hann. Hann vissi ekki hvort þetta væri aðeins smápollur á veginum eða vatnsrás sem lægi þvert yfir göngin eða kannski eyri við djúpt stöðuvatn neðanjarðar. Þá lýsti varla neitt af sverðinu að heitið gæti. Þar sem hann stóð kyrr og lagði við hlustir, heyrði hann dropahljóð eins og vatn seitlaði niður úr óséðu lofti fyrir ofan og dreitlaði niður á vatnsborð, en hann varð ekki var við neinn straumnið.

„Þetta hlýtur þá að vera tjörn eða stöðuvatn en ekki neitt neðanjarðarfljót,“ hugsaði hann með sér. Hann þorði þó ekki að vaða út í það í myrkrinu. Hann var ósyndur og sá líka fyrir hugskotssjónum allskyns ógeðsleg slímug dýr iðandi í vatninu með stór búlgandi blind augu. Og víst er um það að margar skrýtnar skepnur hrærast í tjörnum og vötnum neðanjarðar, djúpt undir fjallsrótum. Einhverjir forfeður sumra fiskanna syntu þangað niður fyrir ótölulegum fjölda ára og komust aldrei út aftur. Augu þeirra fóru smámsaman að stækka og þenjast út í viðleitni náttúrunnar til að sjá eitthvað í myrkri. Þar eru líka slímugri skepnur en fiskar. Jafnvel í göngunum og hellunum sem dríslarnir hafa holað út, er ýmislegt á ferli, sem þeir hafa ekki einu sinni hugmynd um að hafi laumast inn til að fá að leynast þar í myrkrinu. Sumir hellanna eru líka frá því mörgum öldum fyrir komu dríslanna, sem þá hafa aðeins víkkað út holur upprunalegu eigendanna sem enn eru þar að laumast í afkimum og snuðra.

Þarna dýpst undir fjallsrótum við koldimmt vatn hafðist Gollrir gamli við. Ég hef ekki hugmynd um hvaðan hann kom, hver hann var, né heldur hverskonar kvikindi hann eiginlega var. Ég veit bara að hann var Gollrir — allur biksvartur eins og myrkrið — nema stórar kringlóttar og fölvar glyrnurnar. Hann hafði yfir svolitlum eintrjáningi að ráða og spyrnti sér áfram næstum hljóðlaust um tjörnina, nokkuð breiða, djúpa og nákalda. Hann rétt damlaði sér áfram með flötum fótunum út fyrir borðstokkinn, svo varlega að vatnið gáraðist ekki né bifaðist minnstu vitund. Þar skimaði hann fölvum augum eftir blindum hellafiskum og þreif þá leiftursnöggt með löngum kjúkunum. Hann var líka sólginn í drísla og fannst þeir ágætir til átu, ef hann gæti komist yfir þá. En hann var mjög varkár og gætti þess að láta ekki komast upp um sig. Hann var vanur að ráðast aftan að þeim og kyrkja þá, ef einhver þeirra var einn á ferð í námunda við vatnið. En þeir komu þangað sjaldan því að þeim stóð ógn af því að eitthvað óskemmtilegt væri þar í leynum, neðst undir rótum fjallsins. Þeir höfðu komið niður að vatninu endur fyrir löngu þegar þeir voru að bora göng en komust ekki lengra. Svo að þar endaði stígur þeirra í þessa áttina og síðan höfðu þeir enga þörf fyrir að koma þangað — nema hvað Stórdrísillinn sendi þá þangað af og til, því að stundum langaði hann í fisk úr vatninu. En þá kom það fyrir, að drísillinn sem sendur var sneri ekki við og enginn fiskur heldur.

Í rauninni bjó Gollrir á slímugum hólma í miðju vatninu. Hann fylgdist strax með Bilbó úr fjarlægð og beindi að honum fölvum glyrnunum sem voru eins og kíkjar, en Bilbó gat ekki séð hann. Gollrir var strax mjög undrandi yfir þessu aðskotadýri, því að hann sá strax að þetta var enginn drísill.

Gollrir fór nú út í bátinn sinn og ýtti sér frá hólmanum á meðan Bilbó sat þar á bakkanum alveg ráðalaus við endalok vegar og vits. Skyndilega kom Gollrir að honum og hvíslaði eða hvæsti:

„Hjálpi oss og skvetti oss, minn dýri! Hyggsum vera veislumat, bragðgóður biti handa oss gollrum!“ Og hvenær sem hann sagði gollrum kom hræðilegt kokhljóð úr honum. Af því hafði hann hlotið nafn, þó að hann annars venjulega kallaði sjálfan sig „minn dýri“.

Hobbitinn hoppaði næstum út úr eigin húð, svo mjög brá honum, þegar hann heyrði hvæsið og sá samstundis fölar glyrnurnar glápa á sig.

„Hver ert þú?“ spurði hann og otaði bitvopninu fram fyrir sig.

„Hvað skyldi þetta vera, minn dýri?“ hvíslaði Gollrir, (en það var hans háttur að tala ætíð þannig við sjálfan sig, þar sem hann hafði engan annan til að tala við). En hann var einmitt kominn til að kanna hvað þetta væri, hann var ekki reglulega svangur þá, aðeins forvitinn. Að öðrum kosti hefði hann gripið bráðina fyrst og hvíslað á eftir.

„Ég er Bilbó Baggi og er búinn að týna dvergunum mínum og vitkanum og hef ekki hugmynd hvar ég er staddur, en stendur á sama um það, bara ef ég kemst burt.“

„Kva e’ann me í krummulunni?“ sagði Gollrir og góndi á sverðið sem honum var ekkert um gefið.

„Sverð úr hulduborginni Gondólín!“

„Shississu svei,“ hvæsti Gollrir en mátti strax sjá á framkomu hans að betra væri að fara varlega. „Skyldi hann þá vilja sestast niður og rabba saman, ljúfinn! Vill hann koma og geta gátur?“ Hann gerði sig blíðan á manninn, vildi vita meira um gestinn og hvort líklegt væri að hann bragðaðist vel. „Kannki setjast niður og rabba smálegt við minn dýra. Kannki hann hafa gaman af gátum, kvur veit?“ Hann lagði sig fram um að vera altillegur, að minnsta kosti í bili þangað til hann vissi meira um sverðið og hobbitann og hvort hann væri virkilega aleinn á ferð, hvort hann skyldi vera ætilegur og hvort Gollrir sjálfur væri nógu svangur til að hafa lyst á honum. Gátur voru það eina sem honum datt í hug. Að spyrja gátna og stundum ráða þær, var eini leikurinn sem hann mundi og hafði viðhaft við ýmis undarleg dýr í holum sínum endur fyrir löngu, áður en hann glataði öllum sínum vinum og var hrakinn burt og skreið niður og niður í myrkrið undir fjöllunum.

„Til er ég í það,“ svaraði Bilbó sem líka vildi fá ráðrúm til að komast að einhverju meiru um þetta kvikindi, hvort hann væri virkilega einn, en umfram allt hvort hann væri hættulega grimmur og soltinn eða jafnvel vinur dríslanna.

„Þú skalt þá byrja,“ sagði hann, því að hann hafði engan tíma haft til að upphugsa neina gátu.

Þá hvæsti Gollrir út úr sér:

Það teygir sig hærra en tré,

þótt rótlaust með öllu sé.

Hulið er skógi skeggs,

skömm ef það nokkuð vex.

„Lauflétt,“ sagði Bilbó. „Ætli það sé ekki fjallið?“

„Á það soddan létt með að ráða? Það verður að keppa við oss, minn dýri! Ef minn dýri spyr og það önku svarar, megum við éta það, minn dýri. Ef það spyr oss og við ekki svara, þá við gera það sem það vill, ekki satt? Að vísa veginn út, já!“

„Allt í lagi!“ sagði Bilbó. Hann þorði ekki að andmæla. En nú hrökk gáfnageymirinn á honum af stað og ætlaði að springa í örvæntingarfullri leit að gátum sem gætu forðað honum frá því að verða étinn.

Þrjátíu hvítir hestar

hólum rauðum á.

Njóta þeir þess mest að

makka sína kljá.

Honum datt ekki annað í hug þessa stundina — hann var svo svangur að hann hugsaði ekki um annað en eitthvað að éta. En þetta var afgömul gáta og Gollrir vissi svarið fyrirfram eins og allir gera.

„Það eru auðvitað rauðu kastaníurnar! Rauðir gómarnir!“ hvæsti hann. „Tennur! tennur! minn dýri, en oss hafa barrasta sex.“ Næst kom hann með sína aðra gátu:

Raddlaus veinar hann,

vængjalaus flögrar hann,

tannlaus nagar hann,

munnlaus púar hann.

„Bíddu hálft andartak!“ æpti Bilbó og var að því kominn að ruglast af því að hann gat ekki hugsað um annað en mat. En sem betur fer hafði hann einhvern tímann heyrt eitthvað þessu líkt og sótti aftur í sig vitið og hugsaði svarið. „Vindurinn, auðvitað vindurinn,“ sagði hann og nú varð hann svo ánægður með sig, að hann bjó sjálfur til eina gátu á stundinni. „Hún ætti að koma kvikindinu í bobba,“ hugsaði hann:

Auga í bláu andliti

horfði í auga í grænu andliti.

Þetta auga er eins og mitt auga,

sagði fyrra augað.

Nema lágt lágt niðri,

ekki hátt hátt uppi.

„Sjiss, sjiss, sjiss“ slefaði Gollrir. Hann hafði nú verið svo lengi neðanjarðar að hann var farinn að gleyma mörgu uppi á yfirborðinu. En rétt þegar Bilbó var farinn að vona að kvikindið gæti ekki svarað, rifjuðust upp fyrir Gollri minningar frá því fyrir óra, óra, óra löngu þegar hann bjó hjá ömmu sinni í holu í árbakkanum. „Sjiss, sjiss, minn dýri,“ sagði hann „Sól skín á baldursbrá, ætli ekkí.“

En það var mjög þreytandi fyrir Gollri að ráða svona gátur um hversdagslega hluti ofanjarðar. Þeir minntu hann á gamla daga, þegar hann var ekki eins einmana, ekki eins lævís né andstyggilegur og það kom honum í vont skap. Og það sem verra var, hann fór að finna til svengdar, svo að næst vildi hann reyna eitthvað erfiðara og óræðara.

Það verður ei séð né ásnert,

aldrei heyrt, lyktar ekkert.

Það er í hellum og holum öllum,

handan stjarna og undir fjöllum.

Það er við upphaf og endi,

lífi eyðir sem veifað sé hendi.

En því miður fyrir hann hafði Bilbó áður heyrt einhverja álíka gátu enda umlukti svarið hann hvort eð er á allar hliðar. „Myrkrið!“ sagði hann án þess einu sinni að þurfa að klóra sér í höfðinu eða setja upp hugsanahúfu.

Kista án lama, loks eða lykils,

leynir þó gullnum sjóði.

dembdi hann samstundis á Gollri en aðallega til að vinna tíma til að geta hugsað einhverja miklu þyngri þraut næst. Honum fannst þessi gáta hlálega létt, þótt hann breytti orðalaginu svolítið. En hún varð fjandi snúin fyrir Gollri. Hvað sem hann gretti sig og hvæsti, frussaði og hvíslaði við sjálfan sig gat hann ekki kreist fram svarið.

Eftir góða stund fór Bilbó að verða óþolinmóður. „Jæja, hvað á þetta að verða?“ sagði hann. „Svarið er ekki sjóðandi ketill eins og þú virðist halda af blástrinum sem þú gefur frá þér.“

„Fá oss færi, fá oss tækifæri, minn dýri, sjiss sjiss.“

„Jæja,“ sagði Bilbó eftir að hafa gefið honum heillangan umhugsunarfrest, „hvað er þetta, á ekkert svar að koma við þessu?“

Skyndilega rifjaðist það upp fyrir Gollri þegar hann endur fyrir löngu sem strákur var að ræna hreiður og þegar hann sat undir árbakkanum og kenndi ömmu sinni, já, hvað haldiði, hann kenndi ömmu sinni að sjúga hvað — „Eggsis!“ hvæsti hann. „Eggsis er það!“ Svo spurði hann tafarlaust aftur.

Lifir en aldrei þó andann dregur,

ósköp er hann kuldalegur.

Aldrei er hann þyrstur, ekkert drekkur,

utan um hann þröngur brynjuserkur.

Sjálfum fannst honum raunar eins og Bilbó áður, að þetta væri hræðilega létt gáta, enda gat hann sjálfur varla um annað hugsað. En hann fann enga betri í bili, því að eggjaspurningin hafði komið honum út úr stuði. Þetta átti eftir að verða hræðilegasta kvölin fyrir vesalings Bilbó sem aldrei kom nálægt vatni, ef hann gat nokkuð hjá því komist. Ég býst við að þið vitið svarið fyrirfram eða sjáið það strax í hendi ykkar þar sem þið sitjið í ró og næði heima hjá ykkur og sálarró ykkar er ekki raskað af tilhugsuninni um að verða kannski étin. En þarna sat Bilbó bara gónandi út í loftið, ræskti sig einu sinni eða tvisvar en fann ekkert svar.

Eftir góða stund fór Gollrir að hvæsa og gera sig allan til af eftirvæntingu að fá að éta keppinautinn. „Er það gómsarasætt, minn dýri? Er það svellandi safaríkt? Er það tryllilega tyggilegt?“ og hann fór að mæna gráðugum glyrnum á Bilbó úr myrkrinu.

„Mætti ég biðja um hálft andartak,“ sagði hobbitinn en var farinn að skjálfa af skelfingu. „Ég gaf þér lengra tækifæri rétt áðan.“

„Það verður að svara strax, engin vægð, svara strax!“ sagði Gollrir og byrjaði að klöngrast úr bátnum og upp á eyrina til að hirða Bilbó. En þegar hann stakk löngum fitjugum tánum í vatnsborðið, stökk svolítill smáfiskur upp af hræðslu og lenti á tánum á Bilbó.

„Úff!“ sagði hann, „hvað hann getur verið kaldur og slepjugur!“ og þar með hafði hann svarið. „Fiskur! auðvitað fiskur!“ hrópaði hann. „Það er fiskur!“

Gollrir varð fyrir hræðilegum vonbrigðum. Og Bilbó var fljótur með nýja gátu svo Gollrir varð að skreiðast aftur upp í bátinn til að hugsa.

Enginn fótur lá á einum fæti, tvífótur sat hjá á þrífæti,

en ferfótur fékk sinn skammt.

Hann gat nú varla komið með þessa gátu á óheppilegri tíma, en Bilbó vildi bara vera nógu fljótur til. Kannski var gátan svo flókin, að Gollrir hefði átt í vandræðum með hana á öðrum tíma. En eftir að svarið við síðustu gátunni var fiskur, þá lá nú beint við hver „enginn fótur“ var og eftir það rakti gátan sig sjálf. „Fiskur á einfættu borði og maður sat við borðið á þrífættum stól og ferfættur köttur fékk fiskbita.“ Það var auðvitað svarið og Gollrir var ekki lengi að koma með það. Og nú fannst honum kominn tími til að leggja fram einhverja svakalega erfiða og hryllilega gátu. Og hún var þessi:

Ferlíki þetta étur allt,

blóm og tré, fugla og fé,

nagar járn, japlar stálið kalt,

sverfur harðan stein í mél,

rífur fjöll í ryk og salla,

rústar borgir, kóngar falla.

Vesalings Bilbó sat þarna í myrkrinu og byrjaði á því að rifja upp heiti allra risa og skrímsla sem hann hafði heyrt sagnir af, en engin þeirra komust nokkuð í hálfkvisti við þetta. Hann fann það á sér að svarið lægi allt annars staðar og að hann ætti að vita það, en hann gat ekki komið sér niður á neina hugsun. Svo fór hann að verða dauðhræddur um sjálfan sig og það kann ekki vel að verka á hugarstarfið. Aftur byrjaði Gollrir að mjaka sér út úr bátnum. Hann teygði löppina í vatnið og spyrnti sér upp að bakkanum, en Bilbó gat ekki einu sinni séð glyrnur hans nálgast sig. Hann var algerlega miður sín, tungan límdist við góm og hann ætlaði að veina upp yfir sig: „Meiri tíma! Meiri tíma!“ en í niðurbældum skræk heyrðist ekkert annað en

„Tíma! Tíma!“

Þannig bjargaðist Bilbó af einskærri heppni. Því að auðvitað var gátan um „Tímann.“

Enn einu sinni varð Gollrir fyrir nístandi sárum vonbrigðum svo nú fór hann að verða bálreiður og á sama tíma hundleiður á þessum leik. Og um leið var hann orðinn svo glorhungraður að hann gat ekki beðið lengur. Í þetta skipti fór hann ekki aftur út í bátinn, heldur settist í myrkrinu við hliðina á Bilbó tilbúinn til atlögu. Það var svo hræðilega óþægilegt fyrir hobbitann að hann hætti að geta haft nokkuð vald á hugsunum sínum.

„Það verður að spyrja oss spurninga, dýri minn, jamm, jamm og já. Bara eina gátu enn jamm, jamm,“ sagði Gollrir.

En Bilbó var fyrirmunað að velta upp fyrir sér nokkurri gátu meðan þetta fúla blauta kvikindi sat þarna hjá honum og var meira að segja byrjaður að brýna klærnar og pota í hann.

Hann klóraði sér í höfðinu, hann reyndi að klípa sig, en ekkert dugði, honum kom ekkert í hug.

„Spyrja oss! Spyrja ossumið!“ sagði Gollrir.

Bilbó kleip sig aftur, lamdi sig í hausinn. Hann greip um litla sverðið sitt, þreifaði jafnvel vasa sinn Þar fann hann hringinn sem hann hafði tekið upp af slóð sinni og var búinn að gleyma.

„Hvað er ég með í vasanum?“ sagði hann upphátt. Eiginlega var hann bara að tauta þetta við sjálfan sig, en Gollrir var svo æstur að hann tók það sem gátu og varð hræðilega uppnæmur!

„Ógilt! Ógilt!“ hvæsti hann. „Ekki rétt, minn dýri, má ekki spyrja hvað það hafi í vasanum?“

Bilbó varð þá allt í einu ljóst að hinn hefði tekið þessu sem gátu og þar sem hann fann enga betri gátu til að bera fram, hélt hann fast við spurninguna.

„Hvað er ég með í vasanum?“ spurði hann og brýndi róminn.

„Sjississ,“ hvæsti Gollrir alveg brjálaður. „Ég má þá geta þrisvar, minn dýri, allt þá þrennt er.“

„Jæja, segjum það! Gettu þá!“ sagði Bilbó.

„Höndsina!“ sagði Gollrir.

„Rangt,“ svaraði Bilbó og sem betur fer hafði hann rétt mátulega tekið hendina úr vasa sér. „Gettu aftur!“

„Sjississ,“ hvein í Gollri og var hann nú orðinn æstari en nokkru sinni. Hann fór að telja upp fyrir sér allt sem hann gæti sjálfur haft í vösunum, fiskibein, drísiltennur, blautar skeljar, tjásu úr leðurblökuvæng, skerpistein til að brýna vígtennurnar og allskyns andstyggðarhluti. Og hann reyndi að ímynda sér, hvað annað fólk hefði í vösum sér.

„Hnífur!“ sagði hann loksins.

„Rangt!“ svaraði Bilbó en hann hafði líka sem betur fer fyrir nokkru týnt vasahnífnum sínum. „Síðasta spurningin!“

Nú var Gollrir miklu verr á sig kominn en þegar Bilbó áður lagði fyrir hann gátuna um eggið. Hann hvæsti og puðraði og reri sér fram og aftur í gráðið, stappaði niður fótunum og iðaði og skriðaði. En hann þorði ekki að eyða síðustu spurningunni.

„Komdu með það!“ sagði Bilbó. „Ég bíð!“ Hann lét sem hann væri svo sterkur og óhræddur, en þó sýndist honum enn með öllu óvíst hvernig gátuleiknum myndi ljúka, hvort Gollrir hefði upp á rétta hlutnum eða ekki.

„Tíminn útrunninn!“ sagði hann.

„Snæri, — eða ekkert!“ æpti Gollrir, en það mátti heldur ekki — að koma með tvö svör í einu.

„Bæði vitlaust,“ hrópaði Bilbó og létti ákaflega við. Hann stökk strax á fætur, sneri baki í næsta klettavegg og otaði fram litla sverðinu sínu. Hann vissi að sjálfsögðu að gátuleikur var órofa heilagur og afar forn hefð fyrir honum svo að jafnvel verstu kvikindi þorðu ekki að rjúfa þann eið, ef þau léku hann. En þó fannst honum vissara að treysta ekki þessum slímuga ódámi, svo kynni að fara að hann sviki loforð sín þegar hann ætti úr vöndu að ráða. Hann myndi beita hverskyns undanbrögðum til að losa sig út úr því. Og Bilbó varð líka að viðurkenna að síðasta spurningin hafði ekki verið ósvikin gáta samkvæmt hinum fornu lögum.

Samt réðst Gollrir ekki strax á Bilbó, sá líka sverðið í hendi hans. Hann hreyfði sig ekki, heldur sat eftir skjálfandi og skrollandi. Loks gat Bilbó ekki beðið lengur.

„Jæja, þá,“ sagði hann. „Þá er að því komið að þú efnir loforð þitt. Ég vil komast út. Þú verður að vísa mér leiðina.“

„Sögðusstum við það, minn dýri? Vísa litla andstyggilega Baggsins út, já, já. En kva hefur það í vössanum sínum. Ekksi snæri, minn dýri, og ekksi ekkert. Ó, nei, gollrum!“

„Það skiptir ekki máli lengur,“ sagði Bilbó. „En loforð er loforð.“

„Vondur er það, óþolsinsmóður, minn dýri,“ hvæsti Gollrir. „En það verða bíðsa sig, já það verða. Oss kemst ekki svo straxaralega upp göngin. Oss fyrst sækja sumsaralega hluti sem hjálpa oss, já sækjasta.“

„Jæja, flýttu þér þá!“ sagði Bilbó og þótti í öðru gott að losna við Gollri. Hann grunaði annars að hann væri bara að finna sér tylliástæðu og myndi ekkert snúa við. Hvað var Gollrir líka að tala um? Hvaða gagnlega hluti gat hann svo sem geymt hérna niðri í myrkrinu? En þar hafði hann rangt fyrir sér. Gollrir hugðist raunverulega snúa við. Hann var nú orðinn öskuvondur og ofan í kaupið glorhungraður. Og hann var óttalega ómerkilegt og illt kvikindi og var nú þegar farinn að leggja niður fyrir sér slungin svikabrögð.

Skammt undan landi var hólminn hans, án þess að Bilbó hefði nokkra hugmynd um það og þar geymdi hann í felustað sínum nokkra vesæla draslmuni en þó einn mjög svo dýrmætan hlut, mjög fallegan og mjög furðulegan. Hann átti hring, gullhring, dýrmætt djásn.

„Ammælisgjöfin mín!“ hvíslaði hann að sjálfum sér eins og hann hafði oft gert í þessu myrkri. „Það þarf ég að sækja nú, oss viljum það!“

Hann vildi ná í hringinn því að það var máttarbaugur og hver sem setti hann upp varð ósýnilegur með öllu. Þó mátti greina skuggann af handhafa hans í skjannabjörtu sólskini, en jafnvel þá aðeins titrandi og dauft.

„Ammælisgjöfin mín! Ég fékk hana á ammælisdaginn, minn dýri.“ Þetta var hann vanur að segja við sjálfan sig. En hver gat um það vitað, hvernig Gollrir hefði komist yfir þá gjöf endur fyrir löngu, þegar slíkir hringir enn gátu legið á glámbekk í heiminum. Það var meira að segja alls óvíst að sjálfur sköpuður og dróttinn hringanna sem yfir þeim réði hafi haft hugmynd um það. Fyrst eftir að Gollrir komst yfir hringinn bar hann þennan dýrgrip næstum stöðugt á fingri sér, þangað til honum fór að leiðast það, lét hann síðan í poka sem hann bar innan á sér þangað til hann fór að erta hann í húðinni og nú var hann vanur að fela hann í holu í kletti úti í hólma sínum, og alltaf þurfti hann að vera að skreppa út í hólmann til að skoða hann. En stundum setti hann hringinn líka upp, þegar honum fannst hann ekki lengur geta án hans verið eða ef hann var orðinn mjög, mjög svangur og leiður á því að éta tóman fisk. Þá laumaðist hann upp eftir dimmum göngunum í leit að frávillingsdríslum. Þá leyfði hann sér jafnvel stundum að fara upp í staði þar sem kyndlar loguðu svo að skar í augun, en sjálfur var hann öruggur. Ójá, alveg öruggur. Enginn myndi sjá hann, enginn tæki neitt eftir honum fyrr en hann hefði náð kyrkingstaki á hálsinum á honum. Aðeins nokkrum stundum áður hafði hann einmitt verið með hringinn og veitt lítinn drísilskratta. Hvað ræfillinn hafði veinað og vælt. Hann átti enn eftir eitt eða tvö bein af honum til að naga, en nú langaði hann í eitthvað mýkra undir tönn.

„Alveg öruggur, jahá,“ hvíslaði hann að sjálfum sér. „Það sér oss ekki, eða gerir það nokkuð, minn dýri? Ónei, það gerir það ekki og þessvegna verður asstyggilega sverðið því gagnslaust, já með öllu.“

Þannig voru illyrmislegar ráðagerðir hans, þegar hann hvarf skyndilega frá Bilbó og slabbaði sig aftur út í bátinn og spyrnti sér á honum út á vatnið. Bilbó hélt að hann sæi ekki kvikindið meira. Samt beið hann enn um sinn, því að hann hafði enga hugmynd um, hvernig hann ætti sjálfur að finna sér leið út úr þessum ógöngum.

Skyndilega heyrði hann ægilegan skræk. svo honum rann kalt vatn milli skinns og hörunds. Gollrir var þar bölvandi og veinandi í myrkrinu ekki ýkja langt frá eftir hljóðunum að dæma. Hann var þá úti í eyjunni sinni að róta hér og þar, leitandi og snuðrandi árangurslaust.

„Kvars ers þa? Kvass ers þa,“ heyrði Bilbó hann væla. „Týnt ers þa, týnt, tjónað! Bölvi oss og mölvi oss, djásnið oss er týnt.“

„Hvað gengur eiginlega á ?“ hrópaði Bilbó. „Hefurðu tapað einhverju.“

„Það mákki spyrja oss,“ skrækti Gollrir. „Kemur því onki við, nei, gollrum! Það er týnt, gollrum, gollrum, gollrum!“

„Ég er líka týndur hérna,“ hrópaði Bilbó, „og vildi gjarnan ótýnast aftur. Og það var nú einu sinni ég sem vann gátuleikinn og mundu hverju þú lofaðir. Komdu þessvegna. Komdu og vísaðu mér fyrst leiðina út og svo geturðu haldið áfram að leita að því sem þú týndir. Þó Gollrir væri óendanlega niðurbrotinn og aumur af hljóðunum að dæma, fann Bilbó ekki til mikillar samúðar með honum. Hann grunaði þvert á móti að það sem Gollrir var að bralla gæti varla verið af hinu góða. „Fylgdu mér þá út!“ hrópaði hann!

„Nei, ekki strax, minn dýri!“ svaraði Gollrir. „Oss verð að leita að því týnda, gollrum.“

„En þú fannst aldrei svarið við síðustu spurningunni og ert því bundinn af loforðinu,“ sagði Bilbó.

„Fann ekki svarið!“ sagði Gollrir. Allt í einu heyrðist hann hvæsa út úr myrkrinu. „Jæja, hvað hefur það í vössonum? Oss vill fá að vita það. Það verður að segja oss það fyrst!“

Bilbó sá að vísu í sjálfu sér ekkert á móti því að segja honum til um svarið. Nú hafði Gollrir víst skyndilega dottið á rétta tilgátu einfaldlega af því að hugur hans hafði stöðugt snúist um þennan eina hlut í aldir og hann alltaf verið hræddur um að honum yrði stolið frá sér. En Bilbó var orðinn leiður á allri þessari töf og hamagangi. Þegar allt kom til alls hafði hann unnið leikinn á sæmilega heiðarlegan hátt og undir mikilli áhættu. „Upp á svörum skal geta en ekki gefa,“ sagði hann.

„En þessast var onki réttmæt spurning,“ hvein í Gollri. „Það var onki gáta, minn dýri, ónei.“

Jæja þá, ef þú ert þá bara að tala um venjulegar spurningar,“ hélt Bilbó áfram, „þá varð ég einmitt fyrri til að spyrja þig. Hverju hefurðu týnt? Svaraðu mér því!“

„Hvað heffurða í vössasanum!“ Hvæsið varð nú háværara og hvassara en nokkru sinni fyrr og þegar Bilbó varð litið í áttina þangað sem það kom, brá honum við að sjá tvo litla ljósdepla mæna á sig. Eftir því sem grunsemdirnar fóru að magnast í huga Gollris, fóru eldglyrnur hans að loga fölvum loga.

„Hverju hefurðu týnt?“ endurtók Bilbó spurningu sína.

En nú breyttist glampinn í glyrnum Gollris í grænan logablossa sem nálgaðist óðum. Gollrir var aftur kominn út í bátinn og spyrnti sér æsilega aftur upp að dimmri ströndinni og hann var orðinn svo óður af söknuði og grunsemdum í bringu, að hann bar ekki lengur neinn ótta fyrir sverðinu.

Bilbó gat ekki ímyndað sér hvað hefði reitt þetta vesæla kvikindi svo til reiði, en þóttist sjá að öllu væri lokið og Gollrir ætlaði sér ekkert minna en að myrða hann. Hann varð því fljótari til, sneri sér við og hljóp blindandi aftur upp í dimma ganginn sem hann hafði komið út um en þreifaði sig eftir veggnum með vinstri hendinni.

„Hvað hefurða í vössasanum?“ heyrði hann hvæst fyrir aftan sig og svo skvampið þegar Gollrir stökk úr bátnum. „Já, hvað skyldi ég hafa í vasanum?“ sagði Bilbó við sjálfan sig þar sem hann lafmóður stautaði sig áfram. Hann stakk vinstri hendinni í vasann. Hringurinn var kaldur og það var eins og hann rynni sjálfkrafa upp á leitandi vísifingurinn.

Hvæsið var rétt fyrir aftan hann. Hann sneri sér við og sá í glyrnurnar í Gollri eins og litla græna lampa sem komu þjótandi upp brattann. Viti sínu fjær af hræðslu reyndi Bilbó allt hvað hann gat að herða á sér, en rak skyndilega tána í ójöfnu á gólfinu og féll flatur með sverðið undir sér.

Í einu vetfangi hafði Gollrir náð honum. En áður en Bilbó fengi nokkuð að gert, hvorki náð andanum, risið upp né sveiflað sverðinu, þaut Gollrir framhjá honum, án þess að veita honum minnstu athygli heldur hélt áfram að bölva og hvísla á hlaupunum.

Hvað var hér á seyði? Gollrir sá ágætlega í myrkri. Bilbó gat jafnvel séð aftan frá, hvernig blikið í fölvum augum hans lýsti leiðina framundan. Nú reis hann upp með erfiðismunum og slíðraði sverðið sem farið var að blika dauflega, og svo fylgdi hann varlega á eftir kvikindinu. Það var ekki um annað að ræða. Enga þýðingu hafði að skríða aftur niður að tjörn Gollris. Ef hann hinsvegar elti hann, var hugsanlegt að hann gæti látið kvikindið, þó ómeðvitað væri, vísa sér leiðina út.

„Bölvað sé það! bölvað sé það, bölvað sé það!“ hvæsti Gollrir. „Bölvað sé þetta Bagga! Það er farið. Kva er það með í vössunum? Ó, oss geta, oss geta, minn dýri. Hann hefur fundið það, já hann hlýtur að hafa það. Ammælisgjöfina mín.“

Bilbó sperrti eyrun. Nú var hann fyrst farinn að átta sig á því hvað væri á seyði. Hann herti á sér, kom eins nærri og hann þorði aftan að Gollri sem enn var á harðahlaupum, leit aldrei aftur fyrir sig en skimaði höfði til beggja hliða og sá Bilbó bjarmann af daufu glyrnuljósi hans sveiflast til á veggjunum í göngunum.

„Ammælisgjöfin mín! Bölvað verið það! Hvernig misstum oss það, minn dýri? Jú þannig var það vísst. Á leiðinni hérna niður eftir að við hálsundum þennan ljóta litla skræk. Þannig var það. Bölvað veri það. Það slapp frá oss eftir aldir og ævir. Það er týnt og tapað, gollrum.“

Skyndilega settist Gollrir niður og fór að skæla með blístrandi og skrækjandi kverkhljóðum svo hræðilegt var á að hlýða. Bilbó stansaði líka og þrýsti sér inn að gangaveggnum. Eftir nokkra stund hætti Gollrir að gráta og fór að tala. Hann virtist vera að rökræða við sjálfan sig.

„Það þýðir ekkert að snúa aftur til að leita. Munum ekki alla staðina sem oss komum á. Líka tilgangslaust. Baggið með það í vassasnum sínum. Andstyggilegi snuðrinn hefur fundið það segjum oss.

En við barrasta ímynda oss það barrasta, minn dýri, helber ímyndun. Getum ekki verið vissir fyrr en við grípum andstyggilegu skepnið og vindum það og kreisstum. En það veit ekkert hvað ammælisgjöfin getur gert, ætli það nokkuð? Geymir það bara í vassusunum. Það veit það ekki og kemst ekki langt. Það er villt í myrkrinu, þessi ljóti snuðri. Það veit ekki hvernig það á að komast út. Það sagði það sjálft.

Já, það sagði það, en það er brögðótt. Það segir ekki það sem það veit. Það vildi ekki segja hvað það væri með vassasanum. En það veit það. Það fann leiðina inn, svo það hlýtur að finna leiðina út, jamm. Það er auðvitað á leiðinni að bakkdyrunum. Já að bakkdyrunum, þarna kom það.

En ef dríslarnir grípa það. Þá kemst það ekki langt út, minn dýri.

Sjississ, sjússúss, gollrum! Dríslar! Já, en ef hann er með ammælisgjöfina, dýrmæta Djásnið okkar, þá ná þeir því og finna hvað það getur. Þá er úti allur friður og öryggi, úti um allt, gollrum! Einhver drísillinn setur það upp og enginn sér hann. Hann verður þar en enginn sér hann. Ekki einu sinni skörpustu augu osussar munu taka eftir honum og hann kemur skríðandi brögðóttur og grípur ossið, gollrum, gollrum.

Hættum þá þessu masi, minn dýri og það í hasti. Ef Bagginn hefur farið þá leið verðustum við að vera fljótir og fara að gá. Af stað. Ekki svo langt. Flýtustum oss!“

Og Gollrir stökk upp og lagði af stað í æðibunu. Bilbó hraðaði sér á eftir honum, varlega, en var þó hræddastur við að reka tána í aðra misfellu og skella niður með skarki. Í huga hans þyrlaðist von og undrun. Svo virtist sem hringurinn væri einhverskonar töfrahringur sem gerði hann ósýnilegan! Víst hafði hann heyrt af slíkum hlutum í gömlum sögnum, en hann gat varla trúað því að hann hefði raunverulega fundið slíkan hring af einskærri tilviljun. Samt var það alveg víst. Gollrir hafði með sínum glóandi glyrnum farið framhjá honum, án þess að sjá hann, aðeins metra til hliðar við hann.

Áfram héldu þeir. Gollrir stautandi á undan, hvæsandi og bölvandi. Bilbó á eftir og fór eins hljóðlega og hobbiti framast getur. Brátt komu þeir þangað sem Bilbó hafði einmitt á niðurleiðinni tekið eftir, að margir hliðargangar opnuðust hingað og þangað. Þá heyrði hann að Gollrir byrjaði að telja þá.

„Einn til vinstri, jamm. Einn til hægri, júmm. Tveir til hægri, júmm, júmm. Tveir til vinstri, jamm, jamm.“ Og svona hélt hann áfram og áfram.

Eftir því sem göngunum fjölgaði hægði á honum, og hann fór að skjálfa og skæla. Þegar hann fjarlægðist tjörnina sína hann að verða hræddur og óöruggur með sig. Hér gátu dríslar hvar sem er verið á ferð og nú hafði hann ekki hringinn lengur til að skýla sér. Hann staðnæmdist við lágt hliðarop, vinstra megin við ganginn sem lá upp á við.

„Sjö til hægri, júmm. Sex til vinstri jamm!“ hvíslaði hann. „Hér er það. Hér er leiðin að bakkdyrunum, jamm. Hér eru útgöngin!“

Hann gægðist út en dró sig strax til baka. „Ekki dirfstum oss fara þangað inn, minn dýri, ónei við dirfstums ekki. Dríslar eru þarna niðri. Fullt af dríslum. Oss finnstum lyktina. Sjisssjiss!

Hvað skal ossið þá gera? Bölvist þeir og mölvist! Við verðum bíðast hér, minn dýri, bíða soltinn ögn og sjá til.“

Þeir voru komnir alla leið. Gollrir hafði í raun vísað leiðina, en samt komst Bilbó ekki út! Þarna sat Gollrir í hnipri í miðju opinu og glyrnurnar glömpuðu kaldar í höfði hans sem hann sletti fram og aftur milli hnjánna.

Bilbó þokaði sér aðeins frá veggnum hljóðlegar en mús, en strax virtist Gollrir stífna upp og fara að hnusa og augun urðu græn. Hann hvæsti lágt en ógnandi. Hann gat ekki séð Hobbitann, en nú var hann á verði og gat beitt þeim skilningarvitum sem hann hafði hvesst í myrkrinu, heyrn og lykt. Hann kraup niður á fjóra fætur með flata lófa að gólfinu, þrýsti höfðinu fram með nefið hnusandi næstum niður við steingólfið. Þó aðeins mótaði fyrir honum sem svörtum skugga í bjarmanum frá eigin glyrnum, gat Bilbó séð, eða réttara sagt fundið, að hann var spenntur eins og bogastrengur, tilbúinn að stökkva.

Bilbó hætti næstum að anda og stífnaði sjálfur upp. Hann var örvæntingarfullur. Hann varð að komast burt, út úr þessu hræðilega myrkri, meðan nokkrir kraftar væru eftir. Hann yrði að berjast. Hann yrði að stinga þetta andstyggilega kvikindi, slökkva á glyrnum hans, drepa hann. Kvikindið ætlaði að drepa hann. — Nei, það var ekki drengilegur bardagi. Sjálfur var hann ósýnilegur og Gollrir hafði ekkert sverð. Gollrir hafði í rauninni ekki hótað að drepa hann né gert tilraun til þess enn. Og hann var svo aumkvunarverður, aleinn og glataður. Skyndilegur skilningur, vorkunnsemi þó blandin hryllingi, kom upp í brjósti Bilbós, hann líkt og sá fyrir sér í anda tilveru endalausra tilbreytingarlausra daga án ljóss eða vonar um betra líf, ekkert nema harðan stein, kaldan fisk, sífellt snuðr og tuðr. Allar þessar hugsanir þutu á sekúndubroti um hug hans. En á einu leifturaugnabliki, eins og hann hefði hrifist af nýju afli og einbeitni, stökk hann.

Það var svo sem ekki langt stökk fyrir hvern sem var, en stökk í myrkri, beint yfir hausinn á Gollri tók hann, tvo metra áfram og metra upp á við, án þess að hann vissi það, munaði minnstu að hann höfuðkúpubryti sig á lágu lofti gangsins.

Gollrir reis upp, sperrti sig aftur á bak og þreifaði út í loftið um leið og hobbitinn flaug yfir hann, en of seint, hendurnar gripu í tómt og Bilbó sem kom örugglega niður á styrka fæturna, hljóp á fullri ferð niður nýju göngin. Hann sneri sér ekki einu sinni við til að fylgjast með hvað Gollrir aðhefðist. Í fyrstu fannst honum hann heyra hvæs og bölv rétt fyrir aftan sig, en svo hætti það. En allt í einu kvað við hræðilegur nístandi skrækur fullur af hatri og örvæntingu. Gollrir var búinn að vera. Hann þorði ekki lengra. Hann hafði tapað, misst bráð sína og líka misst eina hlutinn sem honum þótti vænt um, Djásnið sitt góða. Við þetta skelfingarvein var sem hjartað ætlaði að hrökkva úr brjósti Bilbós, en hann lét ekkert lát verða á hlaupunum. Nú heyrði hann dauft eins og af bergmáli en ógnandi, til raddarinnar í fjarska fyrir aftan sig.

„Þjófari, þjófari, þjófari! Bagginsið! Við höturum það, við höturum, við höturum það alla tíð!“

Síðan varð þögn. En hún var eins ógnvænleg fyrir Bilbó. „Úr því að dríslarnir voru svo nálægt að Gollrir fann lyktina af þeim,“ hugsaði hann, „þá hljóta þeir að hafa heyrt skrækina og formælingarnar í honum. Svo ég verð ekki síður nú að fara varlega eða ég get lent í einhverju enn verra.“

Þessi göng voru mjög lág undir loft og aðeins gróft tilhöggin. Ekki var þó erfitt fyrir lágvaxinn hobbita að fara um þau, en verra var að þrátt fyrir alla aðgæslu var hann sífellt að reka vesalings tærnar á sér í andstyggilega nibbótta steina í gólfinu. „Ætli þetta sé nú ekki í það lægsta undir loft fyrir drísla£, að minnsta kosti þá stærri?“ hugsaði Bilbó, en hann vissi ekki að jafnvel þeir stóru, Orkarnir úr fjöllunum, komast ótrúlega hratt eftir lágum göngum, þeir lúta fram og þjóta áfram með lúkurnar næstum niður með jörð.

Göngin höfðu í fyrstu hallað undan fæti en brátt sneru þau upp á við og urðu síðast æði brött. Við það hægði á Bilbó. En loks var brekkan á enda og göngin urðu nokkuð jafnslétt, beygðu fyrir horn og urðu aftur íhöll niður á við, og þegar hann kom neðst í hallann, sá hann bjarma handan við næsta horn af svolítilli birtu. Ekki rautt ljós eins og af báli eða ljóskeri, heldur föl dagsbirta. Þá tók Bilbó aftur á rás.

Hann skaust áfram svo hratt sem fætur toguðu fyrir síðasta hornið og kom skyndilega út í opinn geim, þar sem ljósið virtist, eftir allan þennan tíma í myrkrinu, vera blindandi bjart. Í rauninni var þetta þó aðeins lítil dagskíma sem kom inn um dyragætt, en mikil steinhurð hafði verið dregin frá hliði.

Bilbó deplaði augum í ofbirtunni, og svo skyndilega sá hann dríslana. Þarna var allt morandi af dríslum í fullum herklæðum með brugðin sverð, sem sátu rétt innan við dyrnar og fylgdust með stóreygðir og ganginum fyrir innan. Þeir voru í viðbragðsstöðu, vakandi, viðbúnir öllu.

Þeir sáu hann meira að segja áður en hann sá þá. Já, þeir sáu hann! Hvort það var fyrir slys, eða síðasta bragð hringsins áður en hann tók sér nýjan húsbónda, þá var hann ekki lengur á fingri hans. Dríslarnir ráku upp ánægjulegt bardagaöskur og þustu að honum úr öllum áttum.

Ógn og úrræðaleysi skall yfir Bilbó, næstum eins og bergmál af eymd Gollris. Hann gleymdi alveg að grípa til sverðsins heldur stakk höndum í vasa. Og þarna fann hann hringinn ennþá í vinstri vasa sínum og smeygði honum upp á fingurinn. Dríslarnir snarstönsuðu. Þeir sáu ekki tangur né tetur af honum. Hann var horfinn. Þeir öskruðu helmingi hærra en áður en ekki með sama ánægjuhreimnum.

„Hvar er þetta?“ hrópuðu þeir.

„Förum upp í göngin!“ kölluðu sumir.

„Hingað!“ æptu sumir. „Þangað!“ öskruðu aðrir.

„Gætið dyranna,“ beljaði foringinn.

Blásið var í blístrur, það glamraði í brynjum, gall við í sverðum. Allsstaðar voru dríslar bölvandi og ragnandi, hlaupandi til og frá. Í öllum glundroðanum rákust þeir hver á annan þveran, duttu um koll og urðu bandbrjálaðir. Upp hófst hræðilegur skarkali, írafár og læti.

Bilbó var skelfingu lostinn, en hann hafði vit á að gera sér grein fyrir, hvernig hann ætti að bregðast við þessu. Hann laumaðist bak við stóra ámu, undir drykk handa varðliðinu og tókst þannig að víkja sér undan öllum hamaganginum, sleppa við að lenda í árekstrum, verða troðinn undir til dauðs, eða vera gripinn við áþreifingu.

„Ég verð að komast að dyrunum, verð að komast að dyrunum!“ sagði hann hvað eftir annað við sjálfan sig, en þó leið langur tími áður en hann þorði nokkuð að reyna til við það. En svo herti hann upp hugann og óð af stað út í hræðilegan blindingsleik. Allt var morandi af dríslum hlaupandi til og frá og vesalings litli Hobbitinn varð alltaf að vera að víkja sér undan hingað og þangað, eða honum var velt um koll af drísli sem botnaði ekkert í, hvað hann hefði rekist á. Þá skreið hann í snatri burt á fjórum fótum, og skrapp milli fóta foringjans svo engu mátti muna, stóð upp og hljóp að dyrunum.

Enn var gátt á, en of þröng því að einhver drísillinn hafði ýtt við steinhellunni. Bilbó þreif í af öllu afli, en tókst ekki að hnika henni. Þá ætlaði hann að troða sér út um rifuna. Hann þrýsti sér, en stóð fastur. Þetta var hræðilegt. Hnapparnir á fötum hans höfðu líkt og krækst á steinkantinn við dyrastafinn. Hann gat séð út undir beran himininn. Fyrir utan lágu þrep niður í þrönga dalskoru milli hárra fjalla. Sólin kom framundan skýi og skein björt utan á steinhurðina — en hann komst ekki út.

Allt í einu hrópaði einn drísillinn að innan. „Það er skuggi við dyrnar. Eitthvað á ferli fyrir utan.“

Hjarta Bilbós tók kipp í brjósti hans. Nú þrýsti hann á af öllu afli. Hnapparnir slitnuðu og tættust af í allar áttir. En í gegn komst hann í rifnum frakka og vesti og hentist niður þrepin, tindilfættur eins og geit, meðan kolruglaðir dríslarnir héldu áfram að tína saman alla fallegu látúnshnappana hans sem lágu á víð og dreif á dyraþrepinu.

Auðvitað komu þeir brátt á eftir honum, hóandi og hrópandi og leituðu innan um trén. En dríslum er lítt um það gefið að vera úti í sólinni. Hún gerir þá óstöðuga á fótunum og óskýra í höfðinu. Þeir gátu ekki séð Bilbó meðan hann hafði hringinn á sér og gætti þess að halda sig í skugga trjánna, en hljóðlega. Brátt sneru dríslarnir við nöldrandi og bölvandi til að gæta dyranna. Bilbó var sloppinn.

VI. KAFLI

Af pönunni í eldinn

Nú var Bilbó sloppinn frá dríslunum en hafði ekki hugmynd um hvar hann var niður kominn. Hann hafði týnt hettu sinni, úlpu, mat, hesti, látúnshnöppum og öllum vinum sínum. Hann rölti áfram og áfram, þangað til sólin fór að hníga í vestrinu – nú að baki fjöllunum. Skugginn af þeim var að færast yfir leið Bilbós og nú horfði hann um öxl til þeirra. En þegar hann horfði fram fyrir sig, sá hann aðeins ása og hlíðar sem fóru lækkandi í múlum og bölum niður á láglendi sem hann gat einstaka sinnum greint framundan sér milli trjánna.

„Guð hjálpi mér!“ hrópaði hann. „Ég virðist vera kominn hinum megin út úr Þokufjöllum og standa hér á jaðri Handanlanda þeirra! En hvað í Óinu skyldi hafa orðið af Gandalfi og dvergunum? Ég vona bara og bið að þeir séu ekki enn undir fjöllunum á valdi dríslanna.

Hann þrammaði enn góðan spöl áfram út úr litla fjalladalnum og fram af stalli hans og niður hlíðarnar, en smámsaman læddi óþægilegri hugsun að honum. Hann var að velta því fyrir sér, hvort hann ætti ekki, nú þegar hann hafði ráð á töfrahringnum að snúa aftur við inn í þessi hræðilegu hryllingsgöng og leita að vinum sínum og reyna að frelsa þá. Hann hafði rétt tekið einbeitta ákvörðun um að það væri skylda sín að snúa aftur — og það þó hann væri mjög aumur yfir því — þegar hann heyrði raddir.

Hann nam staðar og hlustaði. Ekki líktist það neinu dríslatali. Svo hann læddist áfram mjög varlega á hljóðið. Hann var á grýttum fjallavegi sem liðaðist niður í hlykkjum undir klettabelti á vinstri hönd, en hinum megin fyrir neðan stíginn hlíðarbrekka með lautum hér og þar, að nokkru leyti huldum kjarri og lágum trjám. Og það var einmitt upp úr einni af þessum lautum undan kjarrinu sem barst mannamál.

Hann læddist enn nær og skyndilega kom hann auga á haus með rauðri hettu sem gægðist út á milli tveggja kletta. Það var Balinn sem stóð þar á verði. Bilbó langaði mest til að klappa saman lófum og hrópa af gleði, en hann gerði það ekki. Hann var enn með hringinn á fingrinum, af ótta við að mæta einhverju óvæntu og óskemmtilegu og hann tók eftir því að Balinn horfði beint á hann án þess að sjá hann.

„Nú skal ég þó koma þeim á óvart,“ hugsaði hann og skreið inn í kjarrið við endann á lautinni. Hann heyrði að Gandalfur var eitthvað að rífast við dvergana.

Þeir voru að ræða um öll þau ósköp sem yfir þá höfðu dunið í göngunum og að velta því fyrir sér og deila um hvað þeir ættu nú að gera. Auðséð var að dvergarnir voru með einhvern uppsteyt en Gandalfur sagði þá að það kæmi ekki til greina að þeir héldu áfram og skildu herra Bagga eftir á valdi dríslanna. Þeir yrðu að snúa við og finna út hvort hann væri lífs eða liðinn og reyna að bjarga honum.

„Hann er nú einu sinni vinur minn,“ sagði vitkinn, „og mesti gæðapiltur. Mér finnst að ég beri vissa ábyrgð á honum. Þið hefðuð ekki átt að missa svona hendina af honum.“

Dvergarnir spurðu þá aftur á móti hvers vegna í ósköpunum þessi aumingi, sem aldrei gæti einu sinni haldið hópinn en drægist sífellt aftur úr, hefði verið tekinn með í leiðangurinn, og hvers vegna í ósköpunum vitkinn hefði ekki getað valið einhvern með meira vit í kollinum. „Fram að þessu hefur hann orðið okkur til meiri vandræða en gagns,“ sagði einn þeirra. „Ef við eigum nú að fara að snúa við inn í þessi andstyggilegu göng til að leita að honum, þá svei honum.“

Gandalfur svaraði reiðilega: „Það var mín ákvörðun að taka hann með og ég er ekki vanur að taka með mér neitt sem ekki getur orðið að einhverju gagni. Annaðhvort hjálpið þið mér að finna hann eða ég fer einn og skil ykkur hér eftir og þið skuluð þá, það sem eftir, er komast af án minnar hjálpar. Ef við aðeins gætum fundið hann aftur, veit ég fyrir víst að þið yrðuð mér ævarandi þakklátir. En hvað átti það líka að þýða, Dóri, að kasta honum niður.“

„Þú hefðir sjálfur sleppt honum,“ svaraði Dóri, „ef drísildjöfull hefði verið að kippa í fæturna á þér aftanfrá í myrkrinu, troðið á fótunum á þér og sparkað í bakið á þér.“

„Jæja, en hvers vegna tókstu hann þá ekki upp aftur?“

„Hjálpi mér! Það er nú hægara um að tala en í að komast! Fullt af dríslum að berjast og bítast í myrkrinu, allir að hnjóta um hvers annarra dauða skrokka og rekast á! Það munaði nú minnstu að þú hyggir af mér hausinn með Glamdringi, og Þorinn var að stinga og leggja hér og þar með Orkristi. Þú smelltir aftur á einu af þessum blindandi leiftrum þínum og við sáum dríslana hlaupa burt eins og ýlfrandi hvolpa. Þá hrópaðir þú „fylgið mér allir!“ og þá hefðu auðvitað allir átt að fylgja þér. Við héldum líka að við værum allir. Það gafst ekkert ráðrúm til að telja eins og þú ættir sjálfur best að vita, þangað til við brutumst út framhjá hliðvörðunum, út um þetta neðra hlið og endasentumst hingað niður. Og hér stöndum við svo eftir innbrjótslausir — fari hann kolaður!“

„Og hér er innbrjóturinn!“ sagði Bilbó og stökk mitt á meðal þeirra og tók hringinn af fingrinum.

Hver ósköpin! þeim brá svo við að þeir hentust í háa loft! Svo hrópuðu þeir hver í kapp við annan af undrun og ánægju. Gandalfur var sá hissasti af þeim öllum, en um leið líklega sá ánægðasti. En hann kallaði Balin til sín og sagði honum álit sitt á varðmanni sem hleypir allskonar aðvífandi fólki framhjá án nokkurrar viðvörunar. Óneitanlega hækkaði Bilbó mjög í áliti meðal dverganna eftir þetta. Áður efuðust þeir um, þrátt fyrir orð Gandalfs, að hann kynni nokkuð til verka sem innbrjótur. Balinn var þó ekki ánægður en hinum fannst að það hefði líka verið meistaralegt hjá Bilbó að sleppa framhjá honum.

Bilbó varð nú svo glaður yfir öllu hrósinu sem hann fékk fyrir frábæra innbrjótshæfileika að hann klúkkaði bara innra með sér og hætti alveg við að minnast nokkuð á hringinn. Og þegar þeir spurðu hann, hvernig hann hefði farið að þessu, sagði hann: „Nú bara svona, laumaðist áfram ósköp varlega og hljóðlega.“

„Ja, ég er svo aldeilis hlessa,“ sagði Balinn, „þetta er í fyrsta skipti sem nokkurri mús tekst að læðast varlega og hljóðlega framan við nefið á mér, án þess að ég taki eftir henni.“ Svo bætti hann við: „Ég tek húfuna ofan fyrir þér.“ Og það gerði hann líka, hneigði sig og sagði kurteislega.

„Balinn, þjónustufús.“

„Baggi, þjónustufús,“ svaraði Bilbó.

Svo vildu þeir fá að vita allt sem á daga hans hefði drifið, eftir að þeir misstu af honum og hann settist niður og leysti frá skjóðunni um allt — nema um hringinn sem hann fann (ég segi þeim það „ekki alveg strax,“ hugsaði hann með sér). Sérstaklega hrifust þeir af gátukeppninni. Þeir urðu gagnteknir af frásögninni og fór hrollur um þá, þegar hann lýsti Gollri.

„Og mér einfaldlega kom ekki í hug nokkur ný gáta, því að það truflaði mig hvað hann sat þarna nálægt mér,“ lauk Bilbó frásögninni. „Svo að ég sagði barasta: „Hvað er ég með í vasanum?“ og hann gat ekki getið upp á því, þó hann fengi þrisvar að reyna. Og þá sagði ég við hann. „Nú er komið að loforði þínu. Vísaðu mér leiðina út!“ En þá kom hann að mér og ætlaði að drepa mig, en ég tók á rás, og svo datt ég um koll, en hann fór framhjá mér í myrkrinu. Þá fylgdi ég honum eftir og heyrði hann alltaf vera að tauta við sjálfan sig. Af því gat ég ráðið, að hann hélt að ég vissi um útgönguleiðina og því ætlaði hann að fara þangað í veg fyrir mig. Svo settist hann niður í útganginum svo að ég kæmist ekki framhjá honum. En þá stökk ég bara yfir hann og slapp, og hljóp að útgönguhliðinu.“

„En hvað um verðina?“ spurðu þeir. „Voru engir verðir þar?“

„Ójú! ekki vantaði það. Ég lék bara á þá. En ég festist í dyrunum af því að það var aðeins opin smárifa á þeim og þar slitnuðu af mér allir hnapparnir,“ sagði hann leiður og sýndi rifin fötin. „En ég kreisti mig og kramdi í gegn — og hér er ég.“

Dvergarnir horfðu næstum lotningarfullir á hann, þegar hann talaði um að leika á verði, hoppa yfir Gollri og kreista sig í gegnum dyragætt og það með yfirlætissvip eins og þetta hefði sosum ekki verið neitt.

„Hvað sagði ég ykkur?“ mælti Gandalfur hlæjandi. „Það er meira í herra Bagga spunnið en þið getið ímyndað ykkur.“ En sjálfur horfði hann undarlega á Bilbó undan kafloðnum augnabrúnum um leið og hann sagði þetta, svo að hobbitinn varð hræddastur um að hann grunaði að einhverju væri sleppt úr sögunni.

En nú var komið að hobbitanum að spyrja, því að þótt Gandalfur væri búinn að útskýra það allt fyrir dvergunum, hafði Bilbó ekkert heyrt. Sérstaklega vildi hann fá að vita, hvernig vitkinn hefði aftur getað komið á vettvang, og hvernig þeir hefðu síðan allir sloppið út.

En Gandalfur var nú þannig gerður sem vitki, að hann var tregur til að útskýra snilli sína oftar en einu sinni. Þess í stað sagði hann Bilbó að þeir Elrond hefðu raunar vitað um það að hinir vondu dríslar hefðust við í þessum hluta fjallgarðsins. En aðalhlið þeirra hefði verið í öðru fjallaskarði þar sem umferð væri meiri og því auknar líkur á bráð. En nú virtist það hafa komið í ljós að fólk hefði verið farið að forðast það skarð vegna hættunnar og því hefðu dríslarnir nýlega gert sér nýtt hlið í öðru skarði, sem dvergunum hafði verið ráðlagt að fara um, af því að það væri öruggara en önnur skörð, en svo hefði ekki reynst.

„Ég þarf að aðgæta, hvort ég get ekki fengið eitthvert sæmilega siðað tröll í fjöllunum til að loka þessu hliði þeirra aftur,“ sagði Gandalfur, „því að annars verður engin leið yfir fjöllin örugg.“

Áfram hélt Gandalfur frásögninni, þegar Bilbó rak upp ópið í skútanum, þá gerði hann sér í hvelli grein fyrir hvað var á seyði. Og í sama leiftrinu og drap dríslana, sem ætluðu að handsama hann, tókst honum að skjótast inn um sprunguna rétt áður en hún skall saman. Svo fylgdi þrælrekunum og föngunum eftir alveg að útjaðri stóra hásætissalarins og þar settist hann niður í skugganum og úthugsaði kröftugustu galdrana sem hann gat fundið.

„Það var hræðilega vandasamt verk,“ sagði hann, „þar mátti ekkert út af bera!“

En að sjálfsögðu var Gandalfur sérfræðingur í göldrum með eldum og ljósum (hobbitinn hafði aldrei getað gleymt göldróttum flugeldasýningum hans á miðsumarhátíð Gamla Tóka, eins og við munum). Það sem á eftir fylgdi vitum við öll – nema það að Gandalfur vissi allt um bakdyrnar, eins og dríslarnir kölluðu lægra hliðið þar sem Bilbó hafði misst hnappana. Um það vissu allir sem nokkuð þekktu til þessa hluta fjallgarðsins. En víst var betra að hafa vitka í fararbroddi til að halda ró sinni í göngunum og rata í rétta átt.

„Þetta hlið gerðu þeir fyrir mörgum öldum,“ sagði hann, „ætluðu það sem neyðarútgang, ef á þyrfti að halda, en einnig sem útrásarhlið til héraðanna fyrir handan, en þangað halda þeir enn í ránsferðir og valda oft miklu tjóni. Um það standa þeir stöðugan vörð og hefur engum tekist að skemma það fyrir þeim. Héðan í frá munu þeir vafalaust hafa tvöföld varðhöld á því,“ sagði Gandalfur og hló við.

Öllum hinum var líka hlátur í huga. Að vísu höfðu þeir orðið fyrir töluverðu tjóni, en þeir höfðu aftur á móti unnið það afrek að drepa sjálfan Stórdrísilinn og fjölda annarra drísla og það var þó fyrir mestu, að allir höfðu sloppið á lífi, svo að segja mátti að þeir hefðu haft betur í þessari lotu.

En vitkinn kallaði þá aftur til alvörunnar á ný. „Við verðum tafarlaust að halda ferðinni áfram, megum ekki slaka á, nú höfum við fengið svolitla hvíld,“ sagði hann. „Þeir munu koma á eftir okkur í hundraðatali þegar nóttin skellur á. Það getið þið verið vissir um. Og skuggana er þegar tekið að lengja. Þeir finna þefinn af fótsporum okkar klukkustundum saman eftir að við erum farnir hjá. Við verðum að koma okkur sem allra flestar mílur á braut fyrir náttmál. Það lítur út fyrir tunglskin ef veðrið helst gott og það kæmi sér vel fyrir okkur. Ekki af því að tunglið trufli þá mikið, en það verður miklu auðveldara fyrir okkur að ráða ferðinni í tunglsbirtu.“

„Ójá,“ sagði hann og svaraði enn einni spurningu Hobbitans. „Vissulega missir maður tímaskynið í neðanjarðargöngum dríslanna. Nú er kominn fimmtudagur, en það var á mánudagskvöldið eða réttara sagt aðfaranótt þriðjudagsins sem þeir réðust á okkur. Síðan höfum við farið óraleiðir vegar beint í gegnum iður fjallgarðsins og erum nú á hinni hlið hans — vissulega höfum við stytt okkur leið. En þó er sá galli á, að við komum ekki út á þeim stað sem liggur niður af hinu fjallaskarðinu. Við komum niður alltof norðarlega og eigum því fyrir höndum langa leið yfir fjandsamlegt land til að komast á rétta braut. Og enn erum við æði hátt uppi í fjöllunum. Svona, komum okkur nú af stað!“

„En ég er svo hræðilega svangur,“ stundi Bilbó, sem skyndilega hafði gert sér grein fyrir að hann hefði ekki fengið að bragða á matarbita síðan kvöldið fyrir kvöldið fyrir síðasta kvöld. Það var varla hægt fyrir hobbita að hugsa þá hugsun til enda. Hann hafði það á tilfinningunni að maginn væri allur eitt tóm sem væri ekki til og fæturnir svo máttlausir undir sér að hann lyppaðist niður, nú þegar mesta spennan var hjá liðin.

„Við því er ekkert að gera,“ sagði Gandalfur, „nema þú viljir snúa við og biðja dríslana kurteislega um að skila þér aftur hestinum þínum og farangrinum.“

„Nei, takk fyrir!“ sagði Bilbó.

„Nú jæja, úr því að svo er, þá er ekki um annað að gera fyrir okkur en að herða sultarólina og þramma áfram — eða við verðum sjálfir hafðir fyrir kvöldmat, sem er þó sýnu verra en að fá engan kvöldmat.“

Þegar þeir voru komnir af stað aftur, var Bilbó alltaf að skima til beggja handa eftir einhverju ætilegu. Brómberin voru enn aðeins í blóma, hvergi var neinar hnetur að finna, ekki einu sinni hvítþyrnisber. Hann tuggði nokkrar súrur, saup úr lófa við dálítinn fjallalæk sem varð á vegi þeirra og gleypti þrjú hrútaber sem hann fann þar á lækjarbakkanum, en ekki var nú mikill matur í þeim.

Áfram og áfram héldu þeir. Malarborni stígurinn hvarf. Leiðin lá um kjarr og puntgresi milli kletta, kanínukroppaðan grassvörð, um blóðberg og salvíu og mæru og gular sólrósir. Svo komu þeir fram á fjallsbrún en fyrir neðan var brött hlíð alþakin urðum sem voru leifar af jarðskriðum. Þegar þeir byrjuðu að feta sig niður eftir urðinni fór sandur og fíngerð möl að renna burt undan fótum þeirra, næst fóru stórar sprungnar hellur að hrynja niður með skarkala og ýta við öðru horngrýti fyrir neðan sem tók að renna og síðan að velta niður. Við það kom rask á stóra kletta og þeir ultu af stað og skullu niður í ryki og braki. Áður en við var litið virtist öll hlíðin jafnt fyrir ofan og neðan þá fara á skrið og þeir runnu niður með henni, allir í einum hnapp í óskaplegum hrærigraut af skríðandi, hrapandi stórgrýti og steinum.

En trjágróður fyrir neðan skriðuna varð þeim helst til bjargar. Þannig runnu þeir inn í reinar kræklóttrar fjallafuru sem teygði sig hátt upp eftir fjallshlíðinni frá dimmum skógi í dalnum þar fyrir neðan. Sumir náðu taki á trjábolum og sveifluðu sér upp á lægri greinarnar, aðrir (eins og litli hobbitinn) skýldu sér bak við tré gegn grjóthríðinni. En brátt var hættan hjá liðin, grjóthrunið hafði stöðvast og aðeins heyrðust daufir brotskellir þegar stærstu klettarnir héldu áfram að skoppa og hringsnúast meðal burknanna og fururótanna fyrir neðan.

„Jæja, fyrir bragðið miðaði okkur þó nokkuð vel áfram,“ sagði Gandalfur, „og jafnvel dríslarnir sem eru á hælum okkar munu eiga erfitt með að komast hljóðlega hingað niður.“

„Einmitt það,“ nöldraði Vambi „en þeir verða þá heldur í engum vandræðum með að senda grjótflugið skoppandi yfir hausana á okkur.“ Dvergarnir (og Bilbó) voru ekkert upprifnir yfir þessu. Þeir höfðu nóg að gera við að nudda skrámur og meiðsli á leggjum og fótum.

„Hvaða vitleysa! Nú sveigjum við hér til hliðar og verðum ekki lengur undir jarðskriðunni. En við verðum áfram að hafa okkur alla við! Sjáið hvað birtunni líður.“

Sólin var löngu horfin á bak við fjöllin. Skuggarnir dýpkuðu allt í kringum þá, þótt þeir sæju í fjarska inn á milli trjánna og yfir skóginn neðar í hlíðinni hvar kvöldljósið sleikti enn sléttuna fyrir handan. Þeir skakklöppuðust áfram eins hratt og þeir komust niður aflíðandi hlíðar furuskógarins eftir krákustígum til suðurs. Stundum urðu þeir að olnboga sig í gegnum heilu burknabreiðurnar þar sem laufið reis hátt yfir höfuð hobbitans, þess á milli skálmuðu þeir hljóðlaust um skógarbotninn eftir þykkum barrvoðum og stöðugt varð skógarmyrkrið þyngra og skógarþögnin dýpri. Enginn blær gat þetta kvöld borið nein andvörp fjarlægs sjávarniðs inn á milli greina trjánna.

„Þurfum við nú nokkuð að fara lengra?“ spurði Bilbó, þegar orðið var svo dimmt að hann gat naumast séð skegg Þorins sveiflast til og frá við hliðina á sér — og svo hljótt að hann gat heyrt andardrátt dverganna og fannst hann næstum glymjandi. „Tærnar á mér eru allar rispaðar og bognar, mig verkjar í fótleggina og maginn í mér slettist til eins og tómur poki.“

„Örlítið lengra,“ sagði Gandalfur.

Enn leið nokkur tími, á við ár og aldir, þangað til þeir komu skyndilega út á vítt trjálaust svæði. Tunglið var á lofti og skein niður í rjóðrið. Einhvern veginn fannst þeim öllum að þetta væri ömurlegur staður, þótt ekkert annarlegt væri svo sem við hann að sjá.

Skyndilega heyrðu þeir ýlfur úr fjarska neðar úr hlíðinni, langdregið skerandi væl. Því var svarað með öðru góli til hægri og töluvert nær þeim, síðan hvert af öðru ekki langt til vinstri. Úlfar gólu að tunglinu og voru að safnast saman í stóð!

Ekki lifðu neinir úlfar neins staðar nálægt heimaholu herra Bagga undir Hólnum, samt þekkti hann þessi hljóð. Þeim hafði svo oft verið lýst fyrir honum í sögnum. Einn af eldri frændum hans (af Tókaættinni) hafði verið mikill ferðalangur og gerði sér að leik að líkja eftir úlfaþyt til að hræða hann. Þó fannst Bilbó nú miklu verra að heyra hljóðin úti í skógi undir tunglinu. Ekki einu sinni töfrahringir koma að neinu gagni gegn úlfum — allra síst gegn þeim illvígu úlfastóðum sem hér voru á ferli í skjóli drísildjöflanna, við þennan jaðar óbyggðanna á hjara veraldar. Svona úlfar voru miklu lyktnæmari en dríslar og þurftu ekki að sjá neinn til að ná honum!

„Hvað á ég að gera, hvað á ég að gera“ æpti hann. „Sloppinn frá dríslum, rifinn af úlfum!“ sagði hann, svo úr því varð máltæki. En líka er sagt að „detta út af steikarpönnunni og lenda í eldinum“, sem þýða mætti einfaldlega „úr öskunni í eldinn“. Allt lýsir þetta sömu óþægilegu aðstöðunni.

„Fljótt upp í trén!“ æpti Gandalfur og þeir hlupu að trjánum í jaðri rjóðursins og leituðu helst eftir trjám með lággreinum eða nógu grönnum bol svo auðveldara væri að klifra upp í þau. Það tók nokkurn tíma að finna þau eins og von var og síðan klifruðu þeir eins hátt upp í þau og greinarnar gátu borið þá. Ykkur hefði þótt það hlægilegt (úr öruggri fjarlægð) að sjá dvergana sitja hátt uppi í trjátoppum með skeggin lafandi niður, eins og gamlir bændur gengnir í barndóm og farnir að klifra upp í tré. Fjalar og Kjalar sátu efst í háu lerkitré sem leit út eins og risavaxið jólatré. Betur fór um Dóra, Nóra, Óra, Óin og Glóin í hávaxinni furu með reglulegum greinum sem stóðu út eins og fínustu gangrimlar upp með bolnum. Bifur, Bógur, Vambi og Þorinn voru allir í sama trénu. Dvalinn og Balinn höfðu klifrað upp eftir stofni hárrar og mjóvaxinnar furu með fáum greinum og reyndu að koma sér fyrir í liminu í toppnum. Gandalfur, sem var hávaxnari en allir hinir, hafði fundið tré sem hinir gátu ekki klifrað upp í, stóra og baðmmikla furu sem stóð rétt í jaðri rjóðursins. Sjálfur var hann alveg hulinn í liminu en glórði í augu hans í tunglsskininu þegar hann gægðist niður.

Og hvað um Bilbó? Hann komst auðvitað ekki upp í neitt tré en hringsólaði til og frá milli trjábola eins og kanína með hunda á hælunum, sem finnur ekki holu sína.

„Enn einu sinni hefurðu skilið innbrjótinn okkar eftir!“ sagði Nóri við Dóra þegar honum varð litið niður.

„Alltaf á ég að vera að burðast með þennan innbrjót á bakinu,“ sagði Dóri, „hvort sem er niður í jarðgöng eða upp í tré. Hvað heldurðu eiginlega að ég sé? Eitthvert burðardýr?“

„Hann verður étinn af úlfunum, nema við bregðumst skjótt við,“ sagði Þorinn, því að nú heyrðu þeir ýlfrin allt í kringum sig koma óðfluga nær. „Dóri!“ kallaði hann, því að hann sat einmitt lægst niðri í auðveldasta trénu, „flýttu þér og leggðu herra Bagga lið!“

Dóri þessi var í rauninni besti náungi þó hann væri sínöldrandi. En jafnvel þó hann klifraði niður á neðstu greinina, gat vesalings Bilbó ekki teygt sig upp til að ná til hans og það þó hinn teygði krumluna eins langt niður og honum var mögulegt. Svo að Dóri varð að klifra alveg niður úr trénu og láta Bilbó klöngrast upp á bak á sér og teygja sig þaðan í neðstu greinina.

Rétt í sama mund komu úlfarnir skokkandi inn í rjóðrið. Skyndilega fylgdust hundruð glyrna með þeim. En Dóri brást ekki Bilbó. Hann beið þangað til hann hafði híft sig upp af herðum hans upp í greinarnar og síðan hoppaði hann sjálfur upp og náði taki á greinunum. Það mátti ekki seinna vera. Úlfur kom og glefsaði í kápu hans um leið og hann sveiflaði sér upp og munaði minnstu að hann næði honum. Á næsta augnabliki var allt úlfastóðið komið þar að, geltandi kringum tréð og stökkvandi upp með trjábolnum, með logandi glyrnur og tungurnar lafandi út úr sér.

En ekki einu sinni hinir villtu Vargar (en svo voru hinir illu Úlfar í jaðri Villulanda kallaðir) geta klifrað upp í tré, svo nú var þeim félögum óhætt í bili. Sem betur fer var logn og fremur hlýtt. Það er mjög óþægilegt að sitja lengi samfleytt uppi í trjám. En sérstaklega verður það hræðilegur dvalarstaður ef það er kalt og hvasst, að ekki sé talað um ef úlfar eru allt í kringum tréð sem bíða eftir þeim sem uppi sitja.

Rjóðrið milli trjánna var augljóslega einskonar fundarstaður úlfanna. Þeim fjölgaði óðum. Þeir skildu verði eftir undir trénu þar sem Dóri og Bilbó sátu. Síðan fóru þeir hnusandi um þangað til þeir höfðu snuðrað uppi hvert tré sem einhver sat uppi í. Þá settu þeir einnig verði við þau, meðan hinir úlfarnir (sem nú skiptu hundruðum, að því er virtist), fóru og settust í stóran hring í rjóðrinu. En í miðjum hringnum stóð stór grár úlfur. Hann mælti til þeirra á hræðilegu hrognamáli Varganna. Gandalfur gat skilið það. Bilbó skildi það ekki, en það hljómaði ömurlega í eyrum hans, eins og þeir gætu ekki fjallað um annað en grimmd og illsku, eins og reyndar var. Við og við svöruðu úlfarnir í hringnum höfðingja sínum í einum kór og varð af því svo mikill gaulandi að hobbitinn hrökk við og minnstu munaði að hann dytti niður af furugreininni sinni.

Ég skal rekja hvað Gandalfur heyrði, þó Bilbó skildi það ekki. Vargarnir og dríslarnir höfðu oft átt samstarf að illvirkjum. Dríslar eru ekki vanir að fara langt frá fjöllunum, nema þeir séu hraktir þaðan og þurfi þá að leita sér að nýjum bústöðum, eða ef þeir heyja reglulega styrjöld (en sem betur fer hefur það ekki gerst um langan aldur). En þegar hér var komið fóru þeir stundum í ránsferðir lengra frá fjöllunum, einkum til að afla sér ætis og þrælavinnuafls. Þá fengu þeir oft Vargana til liðs við sig gegn hlutdeild í ránsfengnum. Þá gerðust dríslarnir stundum úlfriðar, þeir riðu á Vörgunum eins og menn gera á hestum. Nú var það að koma í ljós að dríslarnir höfðu einmitt undirbúið mikla ránsferð um nóttina. Vargarnir voru komnir til að hitta dríslana, sem hafði seinkað mjög. Ástæðan fyrir því var vafalaust dauði Stórdrísilsins ásamt með allri ringulreiðinni sem dvergarnir og Bilbó og Gandalfur höfðu valdið og var þeirra sjálfsagt enn leitað.

Þrátt fyrir allar hætturnar í þessu fjarlæga landi höfðu djarfir menn upp á síðkastið verið að snúa aftur þangað úr Suðrinu, til að höggva við og reisa sér bú í fögrum skógum í dölunum og á árbökkunum. Þeir voru fjölmennir og bæði hugrakkir og vel vopnum búnir, svo ef þeir voru margir saman, eða á björtum degi, þorðu Vargarnir ekki að ráðast á þá. En nú höfðu þeir undirbúið, með hjálp dríslanna, að herja að næturlagi á nokkur þorp sem næst stóðu fjöllunum. Ef áætlanir þeirra hefðu staðist hefði enginn staðið eftir lifandi í þorpunum morguninn eftir, allir væru þeir drepnir nema fáeinir sem dríslarnir fengju að halda fyrir úlfunum og yrðu fluttir sem fangar í hella þeirra.

Það var hræðilegt að hlusta á þetta tal Varganna, ekki aðeins með tilliti til hinna dáðríku skógarmanna, eiginkvenna þeirra og barna, heldur líka vegna þeirrar miklu hættu sem nú ógnaði Gandalfi og vinum hans. Vargarnir voru bálreiðir og undrandi yfir að koma hér að þeim á sjálfum þingstað sínum. Þeir héldu líka að þetta væru vinir skógarmannanna sem væru komnir til að snuðra um þá og myndu bera njósn um fyrirætlanir þeirra niður í dalina en þá myndu dríslarnir og Vargarnir eiga mótspyrnu að mæta í hörðum bardaga í stað þess að taka fanga og rífa í sig fólk sem vaknaði upp af værum svefni. Því vildu Vargarnir umfram allt ekki fara burt og láta fólkið uppi í trjánum sleppa a.m.k. ekki fyrr en kominn væri morgunn. En þeir þóttust líka vissir um að löngu fyrr myndu herflokkar dríslanna koma niður úr fjöllunum og þeir gætu, hvort sem þeir vildu, klifrað upp í tré eða höggvið þau niður.

Af þessu getið þið ráðið hversvegna Gandalfur, sem hlustaði á allt þeirra gjamm og gelt, fór að verða mjög svo uggandi um sinn hag, enda þótt hann væri vitki og gerði sér grein fyrir, að þeir félagar hefðu varla getað lent á verri stað og ekkert útlit fyrir að þeir gætu sloppið burt. Þó hann væri fastur uppi í háu tré með úlfa allt í kringum sig niðri á jörðinni, ætlaði hann þó engan veginn að gefast upp mótspyrnulaust. Hann safnaði saman risavöxnum furusprotunum af trjágreinunum. Svo kveikti hann í einum þeirra með björtum bláum eldi og þeytti honum hvínandi niður í úlfahringinn. Logandi sprotinn kom á hrygginn á einum þeirra og strax kviknaði í loðnum feldi hans, hann rauk af stað, æddi til og frá og ýlfraði hræðilega. Svo kom annar logandi sproti og fleiri hver á fætur öðrum, einn í bláum blossa, annar í rauðum og sá þriðji í grænum. Þeir skullu á jörðinni þegar þeir komu niður í miðjum hringnum og sprungu í marglitum gneistum og reyk. Einn sérlega stór logasproti lenti á nefi sjálfs úlfahöfðingjans og hann stökk margfalda hæð sína í loft upp og fór síðan æðandi fram og aftur í hringnum og beit og glefsaði jafnvel í aðra úlfa í reiði sinni og hryllingi.

Dvergarnir og Bilbó gerðu hróp að úlfunum og fögnuðu óspart hrakförum þeirra. Það var hræðilegt að sjá ofsareiði þeirra og hamagang, æðandi um allan skóginn. Úlfar eru ætíð logandi hræddir við eld, en þetta voru þeir hræðilegustu og óviðráðanlegustu eldar sem þeir höfðu kynnst. Ef gneisti kom á feld þeirra var hann fastur og brenndi þá inn úr skinni. Þeir urðu að kasta sér niður á bakið og velta sér aftur og aftur, annars stóðu þeir í ljósum logum. Brátt voru úlfar æðandi um allt rjóðrið og veltandi sér til að drepa í neistunum á hryggnum, meðan hinir sem voru teknir að loga, hlupu um ýlfrandi og kveiktu í öðrum, þangað til þeirra eigin vinir hröktu þá burt og þeir hrökkluðust niður hlíðarnar, vælandi og emjandi í leit að vatni.

„Hvaða læti eru þetta í skóginum í nótt?“ sagði Arnarkonungurinn. Hann sat þar svartur í tunglskininu á toppnum á klettanál í austurbrún fjallanna. „Ég heyri úlfagól! Skyldu dríslarnir nú vera að vinna einhver illvirki í skóginum.“

Hann sveiflaði sér á flug hátt í loft upp og strax hófu tveir af vörðum hans sig upp af klettunum til að fylgja honum. Þeir hnituðu hringa í loftinu og horfðu niður yfir úlfahringinn sem þó var ekki nema lítill depill langt fyrir neðan. En ernir hafa skarpa sjón og geta séð örsmáa hluti úr mikilli fjarlægð. Arnarkonungur Þokufjalla gat horft fránum sjónum sínum í sjálfa sólina án þess að blikna eða séð kanínu hreyfa sig á jörðinni úr mílu hæð og það jafnvel í tunglskini. Þó hann gæti ekki greint fólkið sem faldi sig í trjáliminu, gat hann fylgst með öllu uppnáminu meðal úlfanna, séð litlu eldblossana og heyrt ýlfrið og gjammið berast dauft af jörðinni langt fyrir neðan hann. Líka gat hann greint glampa í tunglsljósinu af spjótum og hjálmum dríslanna, en þessi illyrmi voru komnir á skrið í löngum röðum niður hlíðarnar frá neðra hliðinu og áleiðis til skógarins.

Ernir eru ekki sérlega blíðir á manninn. Sumir eru bæði ragir og grimmir. En í hinum forna stofni í norðurhluta fjallanna voru stærstu ernirnir. Þeir voru allt í senn stoltir og sterkir og göfuglyndir. Þeir voru engir vinir drísla þó þeir þyrftu ekki að óttast þá. Ef þeir skiptu sér nokkuð af þeim (sem var sjaldan, því að þeir höfðu ekki lyst á að éta slík kvikindi), þá steyptu þeir sér yfir þá og hröktu þá skrækjandi inn í hella sína til þess að fyrirbyggja illvirki sem þeir voru að vinna. Dríslarnir hötuðu ernina og óttuðust þá, en komust með engu móti upp í hályft hreiður þeirra og gátu því ekki hrakið þá burt úr fjöllunum.

Arnarkonungur hafði nú fengið forvitni á því hvað hér væri á seyði. Svo hann kvaddi fjölda annarra arna til liðs við sig og þeir flugu burt ofan úr fjöllunum og hægt og rólega hnituðu þeir marga hringa niður og niður, þar til þeir komu niður yfir hring úlfanna þar sem þeir höfðu mælt sér mót við dríslana.

Það kom sér líka ákaflega vel! Hér voru hræðilegir hlutir að gerast. Úlfarnir sem eldurinn hafði náð að festast í flýðu inn í skóginn og kveiktu í honum á mörgum stöðum. Nú var hásumar og hér austan í fjöllunum hafði lítið sem ekkert rignt um skeið. Visnaðir burknar, fallnar greinar, bunkar af barrnálum og visin og fúnuð tré stóðu brátt hér og þar í björtu báli. Allt í kringum rjóðrið með Vörgunum var eldur að breiðast út. En úlfaverðirnir yfirgáfu ekki trén sem þeir áttu að gæta. Æstir og reiðir hringsóluðu þeir ýlfrandi kringum stofnana og bölvuðu dvergunum með sínu hræðilega orðbragði, með tunguna lafandi út úr skoltinum og augun rauðblóðug og logandi sem bálið.

Þá komu dríslarnir skyndilega hlaupandi og öskrandi. Þeir héldu í fyrstu, að hér hefði lostið í bardaga við skógarmennina en þeir fréttu fljótt hvað væri á seyði. Það fannst dríslunum svo hlægilegt að sumir þeirra settust niður og kútveltust af hlátri. Aðrir veifuðu spjótum eða lömdu sköftunum á skildi sína. Dríslar eru ekki vitund hræddir við elda og brátt hófu þeir að hleypa í framkvæmd stórskemmtilegri ráðagerð, að þeim sjálfum fannst.

Sumir fengu alla úlfana til að sitja rólegir. Sumir hlóðu burknum og hrísi kringum trjástofnana. Aðrir dreifðu sér um skóginn til að stappa og berja og berja og stappa, þangað til flestir logar voru slökktir — en þeir hirtu ekki um að slökkva logana næst trjánum þar sem dvergarnir biðu. Þvert á móti bættu þeir þar á laufi og öðrum eldsmat. Brátt var hringur loga og reyks kominn kringum öll tré dverganna. Dríslarnir hindruðu að hann breiddist utar en létu hann færast nær trjánum þangað til hann komst í brennihrúgurnar við trjábolina. Augu Bilbós fylltust af reyk og hann fann jafnvel hitann frá logunum og í gegnum eimyrjuna sá hann dríslana dansa hringinn í kring eins og fólk dansar kringum miðsumarsbál. Utan við hring þessara dansandi stríðskappa með spjót og axir, stóðu úlfarnir í virðulegri fjarlægð, fylgdust með og biðu.

Hann heyrði dríslana hefja upp raust sína og syngja hryllingssöng.

Smávinir fagrir fimmtán í trjánum,

fjarska er þeim orðið heitt á tánum.

Ætli þið fuglar fljúga kunnið

ef fiðrið á vængjum er sviðið og brunnið?

Hvort skal þá lifandi í hreiðrum steikja

eða hamfletta á logunum reykja?

Þeir mega syngja svo sem þeir geta,

en síðast munum við alla éta.

Svo gerðu þeir hlé á söngnum en hrópuðu háðslega „Fljúgið burt litlu fuglar! Fljúgið burt ef þið getið! Komið niður smávinir fagrir eða þið verðið steiktir í hreiðrunum! Syngið syngið smáfuglar! Hversvegna er söngur ykkar þagnaður?“

„Snautið burt! Pottormar!“ hrópaði Gandalfur til að láta ekki standa upp á sig svarið. „Nú er enginn hreiðurtími. En óþæg hrekkjusvín sem leika sér að eldi fá sína refsingu.“ Hann gerði þetta til að æsa þá upp og sýna þeim að hann væri ekki vitund hræddur við þá — þó hann væri það nú óneitanlega, og það jafnvel þó hann væri vitki. En þeir önsuðu honum engu og héldu áfram að syngja:

Brenni brenni barrið

og burknakjarrið.

Hæhó!

Grillum þessa dvergadindla,

drepum þá sem brennandi kyndla.

Hæhó

Sverfa skal að stæltu stáli,

steikjum þá í logandi báli.

Hæhó!

Hitnar þeim af böggunum hrísa,

hræin skulu nóttina lýsa.

Hæhó!

Og með þessu síðasta háglymjandi Hæhó! bárust logarnir undir tré Gandalfs. Og strax á eftir breiddust þeir út til allra hinna. Eldurinn læsti sig í trjábörkinn og brátt snarkaði í neðstu greinunum.

Þá kleif Gandalfur upp í efsta trjátoppinn. Skyndilega spratt stórglæsileg ljósasýning upp frá staf hans og leiftraði sem elding, meðan hann bjó sig undir að stökkva úr upphæðum niður á spjótsodda dríslanna. Það hefðu víst orðið hans endalok, þó vafalaust hefði hann líka dregið marga þeirra með sér í dauðann, þegar hann varpaði sér yfir þá eins og þrumufleygur. En hann stökk aldrei.

Rétt á sama augnabliki steypti Konungur arnanna sér niður úr lofti, greip hann í klærnar og hvarf á braut með hann.

Við kvað heljarglymur reiði og undrunar frá dríslunum. En hærra hlakkaði Konungur arnanna sem Gandalfur hafði nú talast við. Nú sveimuðu að hinir stóru ernirnir sem fylgt höfðu honum og þeir steyptu sér niður eins og voldugir svartir skuggar. Úlfarnir gjömmuðu og gnístu tönnum. Dríslarnir öskruðu og steyptu stömpum af illsku og þeyttu þungum spjótum sínum hátt í loft en árangurslaust. Og ernirnir lustu þá til jarðar eða hröktu þá með svipuhöggum svartra vængja, klóruðu með klónum í andlit dríslanna. Aðrir ernir flugu að trjátoppunum og þrifu dvergana sem voru að klöngrast eins hátt upp í trén og þeir komust eða þorðu að fara.

Og enn var vesalings litli Bilbó næstum skilinn einn eftir. En honum tókst með herkjum að grípa í fót Dóra um leið og hann var borinn burt síðastur allra og þeir hófust báðir saman hátt yfir allan hamaganginn og eldana, Bilbó sveiflaðist í lausu lofti og fannst handleggirnir á sér vera að slitna í sundur.

Langt fyrir neðan tvístruðust dríslar og úlfar vítt og breitt um skógana. Fáeinir ernir hringsóluðu enn og steyptu sér niður yfir orustuvellinum. Logarnir frá trjánum gusu skyndilega hátt upp fyrir efstu greinar og þau brunnu í brakandi báli. Skyndilega stóðu þau öll í gneistaflugi og kolsvörtum reyk. Bilbó hafði sloppið á síðustu stundu.

Brátt sáu þeir eldana aðeins í daufum bjarma langt fyrir neðan, rautt blik á svörtu gólfi. Þeir voru komnir hátt í loft og hækkuðu sífellt flugið í kröppum sveiflandi hringjum. Bilbó gat aldrei síðan gleymt þeirri tilfinningu, þar sem hann hékk á öklum Dóra stynjandi: „Ó, handleggirnir á mér! Ó, handleggirnir!“ en Dóri stundi á móti „Ó, vesalings fæturnir á mér! Ó, fæturnir!“

Bilbó var í eðli sínu svo lofthræddur að hann þurfti ekki að fara hátt upp til að sundla. Hann varð eitthvað svo utan við sig og annarlegur ef hann gægðist þó ekki væri nema út fyrir brúnina á svolitlum kletti. Honum var aldrei vel við að fara upp í stiga, hvað þá upp í tré (en hann hafði heldur aldrei áður þurft að flýja undan úlfum). Svo það má rétt ímynda sér, hvernig hann svimaði nú þegar honum varð litið niður gegnum dinglandi tærnar á sér og sá myrkvað landið gína við fyrir neðan sig, með tunglskinsblettum hér og þar á hamranúpum og bliki af ám sléttunnar.

Þeir nálguðist föla hályfta fjallatinda, tunglbjarta klettastanda sem risu hátt upp úr svörtum skugganum. Þó sumar væri virtist honum nístandi kalt. Hann lokaði augunum og velti því fyrir sér, hvort hann gæti þraukað af. Svo fór hann að ímynda sér hvernig færi, ef hann gæfist upp. Honum varð illt.

Fluginu lauk rétt í tæka tíð, áður en hann gafst upp í höndunum. Nú gat hann sleppt takinu á öklum Dóra, en þó með andköfum og féll niður á grýttan botn arnarhreiðurs. Þar lá hann mállaus og í huga hans hrærðist saman undrunin yfir að hafa bjargast úr eldinum og samfelldur óttinn við að falla af þessari þröngu syllu niður í myrkrið á báðar hendur. Honum leið satt að segja furðulega í höfðinu eftir öll þau hræðilegu ævintýr sem hann hafði ratað í síðustu þrjá daga og enn hafði hann næstum ekkert fengið að éta og hann heyrði sig tauta við sjálfan sig: „Nú veit ég hvernig svínafleskju líður þegar henni er bjargað á síðustu stundu með forki upp af steikjandi pönnunni og kastað upp á hillu!“

„Nei, þú hefur enga hugmynd um það!“ heyrði hann Dóra svara, „því að svínafleskjan veit að henni verður aftur kastað á pönnuna fyrr eða síðar, en vonandi verður okkur það ekki. Auk þess eru ernir ekkert líkir forkum!“

„Ónei! ekkert líkir storkum — æ ég á við forkum,“ sagði Bilbó um leið og hann settist upp og starði áhyggjufullur á örninn sem sat þar rétt hjá. Hann spurði sig, hvaða aðrar endileysur hann kynni að hafa sagt og hvort hann hefði kannski móðgað örninn. Sá á ekki að móðga örn sem ekki er stærri en hobbiti og situr þar að auki uppi í hreiðrinu hans að næturlagi!

En örninn brýndi aðeins gogginn á steini, snyrti fjarðrirnar og veitti honum enga minnstu athygli.

Rétt á eftir flaug yfir annar örn. „Konungur arnanna biður þig að flytja fangana yfir á Stórusyllu,“ hrópaði hann og hvarf á braut. Hinn greip þá Dóra í klærnar og flaug burt með hann út í nóttina en skildi Bilbó einan eftir. En Bilbó var ekki upp á marga fiska, hann hafði krafta aðeins til að velta fyrir sér, hvað hann hefði átt við með „fangar“ og fór strax að ímynda sér að hann yrði víst slægður og hafður í kvöldverð líkt og kanína, þegar að honum kæmi.

En örninn sneri aftur, læsti klónum aftan í frakkann hans og sveif á brott með hann. Ekki flaug hann þó ýkja langt. Mjög fljótlega lagði hann Bilbó niður, skjálfandi af ótta, á breiða syllu í fjallshlíðinni. Enginn vegur lá þaðan niður nema sá hinn fljúgandi vegur og enginn stígur nema sá hinn kastandi sér fram af hengiflugi. Og þarna hitti hann fyrir alla félaga sína. Þeir sátu og studdu baki að klettaveggnum. Konungur arnanna var þar líka á tali við Gandalf.

Svo ekki leit út fyrir að Bilbó yrði étinn í þetta skiptið. Vitkinn og arnarhöfðinginn virtust vera kunningjar og jafnvel kært á milli þeirra. Staðreyndin var sú að Gandalfur, sem oft var á ferð á fjöllum, hafði eitt sinni gert örnunum greiða og læknað höfðingja þeirra af örvasári. Þá fékkst skýring á orðinu „fangar“, að þar var aðeins átt við „fanga sem bjargað hefði verið frá dríslunum,“ en alls ekki að þeir væru fangar arnanna. Þegar Bilbó heyrði á tal Gandalfs komst hann á snoðir um það, að líklega myndu þeir alveg sleppa við hin hræðilegu fjöll. Gandalfur var að ráðgast við stóra örninn um að bera alla dvergana, Gandalf sjálfan og Bilbó, langt í burtu og stytta þeim veg yfir sléttuna fyrir neðan.

En Konungur arnanna aftók að bera þá á nokkurn þann stað þar sem menn bjuggu. „Þeir myndu skjóta á okkur af stórbogum sínum úr ýviði,“ sagði hann „og halda að við værum að sækjast eftir kindum þeirra. Og vissulega væri það rétt hjá þeim á öðrum stundum. En ekki nú, í þetta skiptið erum við bara ánægðir yfir að svipta dríslana afþreyingu sinni og mega um leið endurgjalda með þakklæti það sem okkur var vel gert, en við viljum ekki leggja okkur í áhættu fyrir dvergana með því að flytja þá niður á suðurhluta sléttunnar.

„Ágætt,“ sagði Gandalfur. „Flyttu okkur bara hvert sem þú vilt og eins langt og þú getur! Við erum innilega þakklátir ykkur. En á meðan erum við að farast úr næringarskorti.“

„Já, ég er næstum dauður úr hungri,“ bætti Bilbó við svo mjóróma að enginn heyrði.“

„Kannski mætti úr því bæta,“ sagði Konungur arnanna.

Síðar um nóttina sást bregða fyrir björtu báli á klettasyllunni og skuggunum af dvergunum í kring, sjóðandi og steikjandi svo frá þeim barst indælis steikarilmur. Ernirnir höfðu borið upp til þeirra þurra brennibúta og drógu að kanínur, héra og einn gemling. Dvergarnir sáu um allan matartilbúning. Bilbó var of máttfarinn til að geta nokkuð hjálpað þeim, auk þess sem hann kunni lítt til verka við að flá kanínur eða skera kjöt í bita, vanastur því að slátrarinn kæmi með allt matarkyns til hans tilbúið á pönnuna. Gandalfur hallaði sér einnig eftir að hafa lagt sitt af mörkum við að kveikja upp eldinn því að Óinn og Glóinn höfðu víst týnt tundurkössunum sínum. (Dvergar hafa aldrei lært að nota eldspýtur).

Þannig lauk ævintýrunum í Þokufjöllum. Brátt fann magi Bilbós til saðningar og honum leið svo vel að hann gat aftur sofnað ánægður, þó fremur hefði hann fyrir sína parta kosið að fá brauð og smjör en þessa kjötbita sem steiktir voru á teini. Svo sofnaði hann í hnipri á hörðum kletti, fastar en hann hafði nokkurn tímann gert á fjaðradýnu í litlu holunni sinni heima. En alla nóttina dreymdi hann húsið sitt heima og fannst hann í svefninum ganga um öll herbergin í leit að einhverju en gat hvorki fundið né munað að hverju hann var að leita.

VII. KAFLI

Undarleg gisting

Morguninn eftir vaknaði Bilbó með sólina í augunum. Hann stökk á fætur til að gá hvað tímanum liði og til að setja ketilinn á — en hann var þá ekki heima hjá sér. Svo hann gat ekki annað gert en að setjast niður og lifa í óskhyggjunni um þvottaskál og bursta. En hann fékk hvorugt og hvorki te né ristað brauð né svínafleskju í morgunverð, aðeins kalt kindakjöt og kanínu. Og strax á eftir skyldi lagt af stað á ný.

Nú var hann látinn klífa upp á bakið á erni og bæla sig niður milli vængjanna. Svo fann hann vindinn hvína um sig og lokaði augunum. Hann heyrði dvergana kalla kveðjuorðum en þeir lofuðu að þeir skyldu endurgjalda Arnarkonunginum einhverju einhvern tímann, ef þeir gætu. Og svo hófu allir þessir fimmtán voldugu fuglar sig á loft upp af klettunum. Sólin var enn lágt á himni í austri og náttsvalinn ríkjandi með þéttri þoku í dölum og dældum en sumsstaðar teygðist hún líka upp um núpa og tinda. Bilbó opnaði annað augað varlega og sá að fuglarnir flugu svimandi hátt, heimurinn var langt fyrir neðan og fjöllin þegar langt að baki. Hann sá það ráð vænst að loka aftur augunum og ríghalda sér.

„Ekki klípa mig!“ sagði örninn, „þú þarft ekki að vera svona hræddur eins og kanína, þó þú helst líkist henni. Nú er fegursti morgunn með litlum andblæ. Hvað er líka til betra en að fljúga?“

Bilbó hefði viljað svara honum: „Heitt bað og síðbúinn morgunverður á grasflötinni á eftir,“ en kaus að þegja og slakaði aðeins á takinu.

Eftir góða stund virtust ernirnir hafa fundið staðinn sem þeir stefndu að, úr þessari svimandi hæð, því að þeir byrjuðu að hringsóla í sísveigum niður á við. Þannig sveimuðu þeir lengi og loks opnaði hobbitinn augun aftur. Hann sá jörðina miklu nær og fyrir neðan uxu tré líkust eikum eða álmi og þar voru víðar gresjur með rennandi fljóti. En í miðjum bugðóttum straumi gnæfði klettur svo heljarstór að hann hefði mátt kallast fell, útvörður hinna fjarlægu fjalla og hægt var að ímynda sér að einhver ferlegur risi meðal allra risa hefði varpað honum margar mílur út á sléttuna.

Skyndilega steyptu ernirnir sér niður og settust hver á eftir öðrum á klettahöfðann og skiluðu farþegum sínum af sér.

„Fararheill!“ hrópuðu þeir, „hvert sem leið ykkar liggur þar til þið snúið aftur heim í hreiður ykkar í ferðalok.“ En þetta þykja hinar bestu árnaðaróskir meðal arna.

„Megi vindur undir vængjum bera ykkur hátt þangað sem sólin siglir og tunglið töltir,“ svaraði Gandalfur og lét ekki standa upp á sig um kurteisleg andsvör.

Þar skildust leiðir. Og þótt Konungur arnanna yrði síðar Konungur allra fugla og bæri gullna kórónu og fimmtán ráðgjafar hans fengju gullin hálsbönd (sem dvergarnir gáfu þeim), þá sá Bilbó þá ekki framar — nema svífandi hátt og í fjarska yfir Fimmherjaorustunni. En frá henni verður skýrt nánar í sögulok og ástæðulaust að fara út í þá sálma að sinni.

Slétt flöt var efst á þessum mikla klettahamri og niður frá henni lá vel troðinn stígur með mörgum þrepum niður á árbakkann en vel varðað vað með stórum stikusteinum lá yfir ána að graslendinu austan fljótskvíslarinnar. Svolítill hellir (hreinlegur með smámöl í botninum) var fyrir neðan þrepin nálægt hinu stikaða vaði. Hér kom nú allur hópurinn saman og ráðgaðist um hvað gera skyldi.

„Það vakti fyrir mér að koma ykkur heilum (ef mögulegt væri) yfir fjöllin,“ sagði vitkinn, „og nú hefur mér tekist það með góðri stjórn og heppni. Við erum raunar komnir austar en ég ætlaði að fylgja ykkur, því að þegar allt kemur til alls, er þetta ekki mitt ævintýri. Má vera að ég líti til ykkar áður en lýkur, en nú þarf ég að sinna öðrum brýnum erindum.“

Dvergarnir byrjuðu strax að mögla og urðu mjög áhyggjufullir en Bilbó grét fögrum tárum. Þeir voru farnir að halda að Gandalfur ætlaði að fylgja þeim alla leið og vera ætíð viðbúinn að koma þeim til hjálpar ef eitthvað á bjátaði. „Jæja, ég skal þá ekki hverfa burt á stundinni,“ sagði hann. „Ég get gefið ykkur einn eða tvo daga í viðbót. Sjálfsagt er að hjálpa ykkur út úr þeim ógöngum sem þið eruð nú í og um leið þarf ég raunar að bjarga sjálfum mér. Við höfum nefnilega engan mat, engan farangur og enga hesta til reiðar. Auk þess hafið þið ekki hugmynd um hvar þið eruð nú staddir. Ég skal nú greina ykkur frá því. Þið eruð enn alllangt norðan vegarins sem við hefðum átt að fylgja, ef okkur hefði ekki verið kippt svo snögglega út af rétta fjallaskarðinu. Hér býr fátt fólk nema því hafi fjölgað síðan ég var hér síðast á ferð, en það var fyrir mörgum árum. Þó veit ég um einn sem býr hér skammt frá. Það var einmitt hann sem hjó niðurgönguþrepin í stóra klettinn — Karkaklettur held ég að hann kalli hann. Hann kemur ekki oft hingað, allra síst að degi til og þýðir ekkert að bíða hans hérna. Þvert á móti væri það mjög hættulegt. Við verðum að fara og leita hann uppi og ef vel fer á með okkur, held ég að mér yrði óhætt að fara og óska ykkur „fararheillar hvert sem leið ykkar liggur“ eins og ernirnir orða það!“

Þeir sárbáðu hann um að yfirgefa sig ekki. Þeir buðu honum drekagull og silfur og dýrgripi, en hann lét ekki undan. „Við sjáum nú til, sjáum til!“ sagði hann, „ég held nú líka að ég hafi þegar unnið fyrir einhverjum hlut í drekagulli ykkar – þegar þið hafið náð því.“

Við það hættu þeir að kvabba á honum. Þeir fóru úr og böðuðu sig í árkvíslinni sem var þar grunn og tær, með möl í botninn á vaðinu. Eftir að hafa þerrað sig í sólinni sem nú var orðin sterk og hlý voru þeir orðnir miklu hressari, þó þeir væru enn sárfættir og nokkuð svangir. Brátt óðu þeir yfir vaðið (báru hobbitann) og héldu svo áfram að vaða hávaxinn graspuntinn innan um raðir af baðmstórum eikum og hávöxnum álmum.

„Hví er hann kallaður Karki?“ spurði Bilbó sem gekk við hlið vitkans.

„Hann kallaði hann víst Karka, af því að karki er á hans máli notað yfir svona kletta. En þetta er Karkinn hans af því að hann er sá eini sem stendur nálægt bústað hans og hann þekkir hann vel.

„Hver kallar hann það? Hver þekkir hann?“

„Nú, það er þessi einhver sem ég talaði um – mikill maður. Þið verðið allir að gæta fyllstu kurteisi þegar ég kynni ykkur fyrir honum. Ég verð að fara mjög gætilega í það og aðeins kynna ykkur hægt og hægt, tvo og tvo saman, held ég, og þið verðið að gæta þess að espa hann ekki upp, því hver veit hvað af því gæti leitt. Hann getur orðið hræðilegur, ef hann reiðist, en ósköp góðlátlegur ef hann kemst í gott skap. Samt vara ég þig við því að hann er mjög uppstökkur.“

Dvergarnir þyrptust nú kringum vitkann til að heyra á tal hans við Bilbó. „Er það þá þessi hræðilegi náungi sem þú ert að leiða okkur til?“ spurðu þeir. „Væri ekki hægt að finna einhvern góðlyndari? Vildirðu ekki útskýra þetta svolítið nánar fyrir okkur?“ — o.s.frv.

„Já, þetta er hann! Nei, ég get ekki fundið neinn annan betri. Og ég var að útskýra það mjög svo vandlega,“ svaraði vitkinn hálf afundinn. „Ef þið viljið fá að vita meira, þá heitir hann Björn Birningur. Hann er hamrammur að kröftum og er það sem kallað er skinn-skiptingur.“

„Hvað segirðu! Þú átt þá við skinnaveiðimann af þeirri gerð sem kallar kanínur feldínur, ef hann ekki heldur því fram að skinnið af þeim sé af íkornum?“ spurði Bilbó.

„Nei, hjálpi mér, nei, nei, NEI, NEI!“ sagði Gandalfur. „Vertu nú ekki að heimska þig eins og kjáni, herra Baggi, þú ert ekki svo skyni skroppinn og í guðanna bænum í nafni allrar óbrjálaðrar skynsemi minnstu ekki framar á skinnaveiðimenn meðan þú ert innan hundrað mílna hringferils frá húsi hans, minnstu heldur ekki á feld eða loðskinn, herðaskjól né handskjól eða loðdúsk, né nokkra slíka hættulega hluti við hann! Hann er eins og ég sagði skinn-skiptingur, sem þýðir að hann getur breytt um ham, stundum er hann voldugur svartbjörn, en þess á milli svarthærður maður en óskaplegur beljaki með flennistórar lúkur og mikið skegg. Ég get ekki sagt þér mikið meira, en þetta ætti líka að vera nóg. Sumir halda að hann sé í rauninni skógarbjörn, kominn af hinum voldugu og fornu fjallabjörnum sem lifðu hér áður en tröllin komu fram á sviðið. Aðrir halda að hann sé maður kominn af fyrstu mönnum sem uppi voru löngu fyrir daga Smeygins og annarra dreka í þessum hluta heims og áður en dríslarnir komu úr norðri og settust að í fjöllunum. Ég veit ekkert af þessu með vissu, en hef ímyndað mér að seinni útgáfan sé rétt. En hann er ekki þannig, að maður komist upp með að spyrja hann margra spurninga.

Svo mikið er þó víst að hann hlítir engum álögum nema sínum eigin. Hann býr í eikiskógi í stóru timburhúsi og hefur sem maður bæði kýr og hesta, engu síður furðuleg dýr en hann sjálfur. Þau vinna fyrir hann og tala við hann. Hann hefur þau ekki sér til matar og ekki veiðir hann heldur né étur nein villt dýr. En hann á fjölda býflugnabúa með stórum og vígalegum býflugum og lifir mest á rjóma og hunangi. Í líki bjarnarins æðir hann vítt og breitt um landið. Eitt sinn sá ég hann sitjandi að næturlagi einan uppi á toppi Karkans og hann horfði í tunglið þegar það var að síga niður að Þokufjöllum og ég heyrði hann urra á tungumáli bjarna og segja: „Sá dagur kemur að þeir munu tortímast og ég get snúið aftur!“ En af þeim ummælum þykist ég mega ráða að hann hafi sjálfur upphaflega komið ofan úr fjöllunum.“

Bilbó og Dvergarnir höfðu nú fengið nóg til að hugsa um, svo þeir sáu ekki ástæðu til að spyrja fleiri spurninga. Enn áttu þeir drjúga leið eftir. Áfram örkuðu þeir upp brekkur og niður í lægðir. Það var orðið steikjandi heitt. Stundum hvíldu þeir sig undir eikitrjánum og Bilbó var orðinn svo svangur að hann hefði getað hámað í sig akörnin, ef þau bara hefðu verið orðin nógu þroskuð til að falla til jarðar.

Það var komið fram um miðjan dag áður en þeir tóku eftir því að stórir flákar af blómum voru farnir að spretta upp, allt sömu tegundar í skipulegum hvirfingum eins og þeim hefði verið sáð. Sérstaklega gilti það um smárann, bylgjandi breiðurnar af refasmára og rauðsmára og líka breiðir flákar af lágvaxnari hvítum sætilmandi hunangssmára. Og þeir heyrðu suð og hvin og drunur í lofti. Allsstaðar voru býflugur önnum kafnar. Og hvílíkar býflugur! Bilbó hafði aldrei áður séð neinar þvílíkar hlussur.

„Ef einhver þeirra mundi stinga mig,“ hugsaði hann, „er ég hræddur um að ég mundi allur bólgna upp tvöfaldur.

Þær voru stærri en geitungar, druntarnir sverir sem þumalfingur og á gular rendur á kolsvörtum bol glampaði eins og glóandi gull.

„Nú förum við að nálgast,“ sagði Gandalfur. „Við erum hér í útjaðri býflugnabeitar hans.“

Eftir nokkra stund komu þeir að heilli röð afar stórra og fornra eikitrjáa og að baki þeirra var hátt þyrnigerði sem hvorki varð séð í gegn né skrönglast yfir.

„Nú er best að þið bíðið hérna,“ sagði vitkinn við Dvergana. „Og þegar ég kalla eða blístra, eigið þið að koma á eftir mér — og takið nú eftir hvaða leið ég fer — en komið aðeins tveir og tveir saman, munið það, og látið líða svo sem fimm mínútur á milli ykkar. Vambi er feitastur og á við tvo, svo það er best að hann komi einn og sér síðastur. En fylgdu mér nú fyrstur herra Baggi. Einhvers staðar hérna ætti hliðið að vera.“ Og þar með hélt hann af stað áleiðis meðfram gerðinu og tók dauðskelfdan hobbitann með sér.

Brátt komu þeir að tréhliði, afar háu og breiðu, og á bak við það komu þeir auga á garða og þyrpingu lágra timburhúsa, sum voru með þekju og mæni og hlaðin úr óhöggnum viðarbolum: þar voru hlöður, útihús, skúrar og langbygging lág, öll úr timbri gjör. Sunnan megin í gerðinu voru endalausar raðir af býflugnabúum með bjöllulaga toppum gerðum úr hálmi. Dynurinn frá risabýflugunum glumdi í loftinu, þar sem þær flugu til og frá og skriðu inn og út um búin.

Vitkinn og hobbitinn ýttu við og opnuðu þungt marrandi hliðið og héldu áfram eftir breiðum stíg í átt að húsinu. Nokkrir hestar sérlega spengilegir og vel kembdir komu töltandi á móti þeim eftir grasflötinni og horfðu greindarlega á þá, en tóku síðan á rás heim að húsunum.

„Þeir gera honum viðvart um heimsókn ókunnugra,“ sagði Gandalfur.

Brátt komu þeir inn í húsagarð og myndaði miðbyggingin ásamt tveimur framstæðum álmum umgjörð á þrjá vegu. Á miðju hlaðinu lá digur eikarstofn með mörgum afhöggnum greinum sitt hvorum megin. Þar hjá stóð fílefldur karlmaður, svarthærður og svartskeggjaður, áberandi vöðvastæltur á handleggjum og fótum. Hann var klæddur hnésíðum vaðmálskufli og hallaði sér fram á gríðarmikla viðaröxi. Hestarnir stóðu hjá honum og lögðu múlana á axlir honum.

„Huhu! Já, hér eru þeir komnir!“ sagði hann við hrossin. „Þeir virðast nú ekkert vera hættulegir. Þið megið fara.“ Svo rak hann upp glymjandi hrossahlátur, lagði frá sér öxina og gekk til móts við þá.

„Hverjir eruð þið og hvað viljið þið?“ spurði hann illyrmislega, stillti sér upp fyrir framan þá og gnæfði yfir Gandalf. Bilbó hefði auðveldlega getað trítlað í gegnum klofið á honum og ekki einu sinni þurft að beygja sig til að rekast ekki á fald kuflsins.

„Ég er Gandalfur,“ sagði vitkinn.

„Aldrei heyrt þig nefndan,“ urgaði í manninum. „Og hver er þessi litli kútur?“ spurði hann og laut niður til að gretta sig framan í hobbitann og ygla loðnar og kolsvartar brýnnar.

„Þetta er herra Baggi, hann er Hobbiti af góðum ættum og með flekklaust mannorð,“ sagði Gandalfur. Bilbó hneigði sig kurteislega en verst þótti honum að hafa engan hatt til að taka ofan og var sér mjög meðvitaður um alla hnappana sem hann vantaði. „Sjálfur er ég vitki,“ hélt Gandalfur áfram. „Ég hef heyrt af þér, þó að þú hafir ekkert frétt af mér. En kannski þekkirðu eitthvað til ágæts frænda míns Ráðagests sem býr víst hér rétt fyrir sunnan Myrkvið?“

„Já, rétt er það, ekki sem verstur náungi af vitka að vera, að ég held. Áður var ég vanur að hitta hann við og við,“ sagði Björn. „Nújæja, þá veit ég hverjir þið eruð, eða hverjir þið segist vera. En hvað viljiði mér?“

„Ef satt skal segja höfum við misst allan okkar farangur og villst, svo við hefðum fremur þörf fyrir hjálp, að minnsta kosti ráðleggingar. Ég verð að viðurkenna að við lentum illa í því með dríslana í fjöllunum.“

„Dríslana?“ sagði beljakinn og varð hann nú strax mildari á manninn. „Ohohoho! Svo þið lentuð illa í þeim? En hvað voruð þið líka að abbast upp á þá?“

„Það var alls ekki ætlun okkar. Þeir komu óvænt yfir okkur í fjallaskarði sem við áttum leið um. Við vorum á leiðinni úr Landinu að vestan og hingað — en það væri löng saga að segja frá því öllu.“

„Þá er best fyrir ykkur að koma inn fyrir og segja mér undan og ofan af því sem gerðist, þó það þurfi ekki að taka allan daginn,“ sagði stóri maðurinn og fór á undan þeim inn um dökkar dyrnar á húsinu.

Þeir fylgdu honum eftir og komu inn í mikinn skála með eldstæði á miðju gólfi. Þótt nú væri hásumar logaði viðareldur í stónni og reykinn lagði upp að sótugum röftunum og út um op á þakinu. Þeir gengu í gegnum þennan skuggaríka skála sem var aðeins lýstur upp af eldinum og gatinu í rjáfrinu og um aðrar minni dyr út á einskonar verönd með skyggni sem haldið var uppi af viðarsúlum úr heilum trjábolum. Veröndin sneri móti suðri og var enn hlý og full af geislum vesturhallandi sólar sem féllu skáhallt niður á hana og báru birtu yfir garðinn sem var fullur af blómum og náði allt upp að þrepunum.

Hér settust þeir á trébekki meðan Gandalfur hóf frásögn sína, en Bilbó dinglaði fótum og barði fótastokkinn og virti fyrir sér blómin í garðinum og velti fyrir sér hvað þau skyldu heita, en hann hafði aldrei séð helming tegundanna áður.

„Sem sagt, ég var þarna á leiðinni yfir fjöllin með einum eða tveimur vinum . . .“ sagði vitkinn.

„Hvað meinarðu með — tveimur? Ég sé nú ekki nema einn og hann er mesta písl,“ sagði Björn.

„Jæja, ef ég á að segja eins og satt er, þá vildi ég ekki trufla þig með okkur öllum, fyrr en ég sæi hvort þú værir mjög önnum kafinn. Má ég þá gefa hinum merki um að koma.“

„Endilega, kallaðu þá á hann!“

Svo að Gandalfur blístraði hvellt og lengi og samstundis komu Þorinn og Dóri í ljós fyrir húshornið eftir garðstígnum og stóðu þar og hneigðu sig djúpt fyrir hinum.

„Ég sé að þú áttir við einn eða þrír!“ sagði Björn. „En þetta eru þó ekki hobbitar, heldur dvergar!“

„Þorinn Eikinskjaldi, þjónustufús! Dóri, þjónustufús!“ sögðu dvergarnir hver á eftir öðrum og hneigðu sig aftur.

„Ég þarfnast nú engrar þjónustu ykkar, takk fyrir,“ sagði Björn, „hitt væri heldur að þið þarfnist minnar. Ég er nú ekkert sérlega hrifinn af dvergum, en sé það rétt skilið að þú sért Þorinn (sonur Þráins, sonar Þrórs að því er mig grunar), og ef félagar þínir eru virðingarverðir og þið eruð ekki að brugga nein vandræði á mínu landi – ja, hvað ætlist þið eiginlega fyrir?“

„Þeir eru á leiðinni að heimsækja land feðra sinna fjærst í austri handan Myrkviðar,“ tók Gandalfur fram í, áður en þeir fengju nokkru svarað, „og það er tilviljun ein að við komum inn á þitt land. Við vorum á leiðinni yfir Háskarðið og hefðum átt að koma niður sunnar, ef fjandans dríslarnir hefðu ekki ráðist á okkur — eins og ég ætlaði að fara að segja þér.“

„Jæja, haltu þá áfram frásögninni!“ sagði Björn, sem var ekki vanur að viðhafa nein kurteisislæti.

„Hræðilegur stormur skall á okkur. Steintröllin voru allsstaðar á ferðinni að kasta klettum og í háskarðinu leituðum við hælis í hellisskúta, ég ásamt hobbitanum og hópi dverga . . .“

„Kva? Kallarðu tvo hóp?“

„Ó, nei, það er rétt. Ef satt skal segja voru þeir fleiri en tveir.“

„Hvað varð af þeim? Voru þeir drepnir, étnir eða sneru þeir við aftur?“

„Ó, neinei. En ég skil ekkert í þessu. Þeir virðast ekki allir hafa komið, þegar ég blístraði. Feimnir, líkast til. Og afsakaðu, við erum svo hræddir um að við séum of margir að trufla þig.“

„Hvað er þetta, blístraðu þá bara aftur! Það er ekki annað að sjá en að efnt sé til veislu, og einn eða tveir til viðbótar breyta engu,“ urraði Björn.

Gandalfur blístraði aftur en Nóri og Óri komu inn jafnvel áður en blístrinu lauk, því eins og þið munið kannski, hafði Gandalfur sagt þeim að koma inn tveir og tveir með fimm mínútna millibili.

„Hæ, hvað var þetta!“ sagði Björn. „Þið voruð ótrúlega fljótir — hvar földuð þið ykkur? Komið inn sprelligosar.“

„Nóri, þjónustufús, Óri, þjón . . .“ byrjuðu þeir. En Björn tók fram í fyrir þeim.

„Þakka ykkur fyrir! Ég skal gera ykkur viðvart ef ég þarfnast nokkuð þjónustu ykkar. Setjist heldur niður og reynum að halda áfram sögunni eða henni verður ekki lokið fyrir kvöldmat.“

„Þar lágum við steinsofandi,“ hélt Gandalfur áfram, „þegar sprunga opnaðist í bergið aftan til í skútanum. Út um hana flykktust dríslarnir og gripu hobbitann og dvergana og allan hestahópinn okkar —“

„Allan hestahópinn ykkar? Hvað eruð þið — kannski farandleikhús? Eða höfðuð þið svona mikinn farangur með ykkur. Þið kallið þó varla sex klára allan hestahópinn ykkar!“

„Ó nei! Ef satt skal segja, voru hestarnir nokkru fleiri en sex — jú, og einmitt, hérna koma tveir í viðbót.“ Á sama augnabliki birtust þeir Balinn og Dvalinn fyrir hornið og hneigðu sig svo djúpt að þeir hreinlega sópuðu steinstéttina með hökuskegginu. Stóri maðurinn gretti sig fyrst í stað, en þeir gerðu allt sem þeir gátu til að vera yfirmáta kurteisir og héldu áfram að kinka kolli og beygja sig og hneigja og veifa húfum sínum í sveiflum neðan fyrir hnjánum (að réttum dvergasið), þangað til hann hætti að gretta sig en veltist um af hlátri. Þeir voru svo skringilegir.

„Allur hestahópurinn er þá rétt,“ sagði hann. „Þeir eru skemmtilega kúnstugir þessir. Komið þá bara inn kátu karlar og segið mér hvað þið heitið. Ég hef ekkert með þjónustu ykkar að gera, ef þið vilduð aðeins segja mér hvað þið heitið, setjast svo niður og hætta að dilla ykkur!“

„Balinn og Dvalinn,“ sögðu þeir og gættu þess að láta ekki á sjá að þeir tækju þetta nokkuð illa upp, heldur settust flötum beinum á gólfið, dálítið hissa.

„Jæja, ætlarðu ekki að koma þér aftur að sögunni!“ sagði Björn óþolinmóður við vitkann.

„Æ, hvar var ég? Ó, já — Þeir náðu mér ekki. Ég drap þar einn eða tvo drísla með töfraleiftri —“

„Ágætt!“ rumdi í Birni. „Þá er eitthvað gagn í svona vitkum.“

„— og tókst að smeygja mér inn um rifuna, áður en hún lokaðist. Ég fylgdi svo á eftir þeim niður í aðalsalinn sem var fullur af Dríslum. Þar sat sjálfur Stórdrísillinn með þrjátíu eða fjörutíu vopnaða verði. Ég hugsaði með mér „hvað gætu vinir mínir svo sem gert jafnvel þó þeir væru ekki hlekkjaðir svona saman? Hvað getur ein tylft gert á móti svona mörgum andstæðingum?“

„Tylft! Þetta er nú í fyrsta skipti sem ég heyri átta kallaða tylft! Eða ertu kannski með fleiri gosa í spilinu sem enn eru ekki komnir út?“

„Jæja, jú, líklega, mér sýnast koma þarna tveir í viðbót — Fjalar og Kjalar, held ég,“ sagði Gandalfur um leið og þeir komu fyrir hornið brosandi og buktandi.

„Þetta er nóg!“ sagði Björn. „Setjist niður og hafið hljótt um ykkur. Og haltu nú áfram sögunni Gandalfur!“

Og Gandalfur hélt áfram að rekja söguna, þangað til hann kom að orustunni í myrkrinu, og hvernig þeir komust út um neðra hliðið og skelfingu þeirra þegar þeir komust að því að herra Baggi hafði eitthvað misfarist. „Við töldum okkur alla og í ljós kom að þar vantaði hobbitann. Við vorum þá aðeins fjórtán okkar eftir!“

„Nei, heyrðu mig nú, fjórtán! Þetta er nú í fyrsta skipti sem ég veit til þess að tíu mínus einn séu fjórtán. Þú hlýtur að eiga við níu, nema þú hafir ekki enn sagt mér nöfn allra þátttakendanna!“

„Já, æ, auðvitað, þú hefur ekki enn séð Óin og Glóin. Og detta mér nú allar . . . , þarna koma þeir, ég vona að þú afsakir þá, ef þeir trufla þig.“

„O, ho, ho, láttu þá alla koma! En flýtið ykkur! Komið inn þið tveir og tyllið ykkur! En heyrðu mig Gandalfur, ég fer nú að ruglast í þessu, en ég held að við höfum enn aðeins fengið þig og tíu dverga og þennan hobbita sem týndist. Það gerir nú aðeins ellefu (plús þennan sem misfórst) en ekki fjórtán, nema vitkar telji öðru vísi en annað fólk. En hvað um það, reyndu nú að koma þér áfram með söguna.“ Björn reyndi að láta ekki á því bera, en í rauninni var hann orðinn ólmur í söguna. Sko, sjáiði til, í gamla daga hafði hann einmitt þekkt ákaflega vel þann hluta fjallanna sem Gandalfur var að lýsa. Hann kinkaði og jánkaði, þegar hann heyrði hvernig hobbitinn hefði aftur komið í ljós og þegar þeir klöngruðust niður urðina og komu í úlfahringinn í skóginum.

Þegar kom að því í lýsingu Gandalfs að þeir urðu að klifra upp í trén undan úlfunum, rauk hann á fætur og stikaði fram og aftur urrandi: „Ég vildi að ég hefði verið þar! Ég skyldi hafa látið þá hafa eitthvað annað og meira en flugeldasýningu!“

„Jæja,“ sagði Gandalfur og var hinn ánægðasti þegar hann sá hvað saga hans hafði góð áhrif. „En ég gerði hvað ég gat. Þarna sátum við uppi í trjánum og úlfarnir óðir og uppvægir fyrir neðan okkur og skógurinn farinn að brenna á blettum, þegar dríslarnir komu niður úr fjallshlíðinni og uppgötvuðu okkur. Þeir grenjuðu af grimmdargleði og kættust með kaldhæðnum kersknivísum eins og Smávinir fagrir fimmtán í trjánum.

„Hver ósköpin!“ hrökk upp úr Birni. „Þið ætlið þó ekki að segja mér að dríslar kunni ekki að telja. Ég veit að þeir kunna vel að fara með tölur. Og tólf er ekki sama og fimmtán, það vita þeir mæta vel.“

„Ég kann líka að telja. Þarna voru þeir Bifur og Bógur. Mér hafði bara ekki unnist tími til að kynna þá fyrir þér. Hér koma þeir blessaðir.“

Inn komu Bifur og Bógur. „Og ég líka!“ hrópaði Vambi másandi fyrir aftan þá. Hann var akfeitur og bálreiður yfir því að vera skilinn einn eftir síðastur og ófáanlegur til að bíða fimm mínútur í viðbót.

„Nú, jæja,“ sagði Björn Birningur. „Ég sé nú að þið eruð komnir upp í fimmtán og þar sem ég þykist vita að dríslarnir kunni að telja, býst ég við að komin sé full tala allra sem sátu uppi í trjánum. Vonandi fáum við nú að heyra söguna án frekari truflana og frátafa.“

Bilbó gerði sér grein fyrir hvað snillingurinn Gandalfur hafði verið að fara. Við öll þessi innískot hafði Björn orðið æ æstari í frásögnina um leið og þau komu í veg fyrir að hann sendi alla dvergana burt sem tortryggilegt sníkjulið. Hann var ekki vanur að bjóða neinum inn í hús sitt, ef hann fengi því ráðið. Hann átti fáa vini og þeir bjuggu langt í burtu og var varla að þeir kæmu nema svo sem tveir til hans í einu. Og nú sátu hvorki meira né minna en fimmtán aðkomugestir á veröndinni hjá honum!

Þegar vitkinn lauk frásögn sinni með björgunaraðgerð arnanna og hvernig þeir hefðu síðan borið þá til Karkakletts, var sólin horfin á bak við tinda Þokufjalla og skuggarnir orðnir langir og mjóir í garði Bjarnar.

„Ágætis saga!“ sagði hann. „Sú besta sem ég hef heyrt um langan aldur. Ef allir flækingar kynnu að segja svona góðar sögur, yrði ég mýkri á manninn við þá. Það má vera að þið séuð að skálda þetta allt upp, en þó eigið þið skilið vænan kvöldverð. Fáum okkur eitthvað að borða!“

„Já, gerum það!“ hrópuðu þeir allir í kór. „Þökk sé þér margfaldlega!“

Næstum aldimmt var orðið inni í skálanum. Björn Birningur lét smella í lófa og inn brokkuðu fjórir undurfagrir hvítir gæðingar og hópur háfættra hunda sem Björn ávarpaði á einhverju furðulegu máli. Það var eins og dýramál fært í reglulega setningaskipan. Þeir fóru aftur út úr salnum en komu að vörmu spori til baka með blysvendi í kjaftinum, kveiktu í þeim við eldinn og stungu þeim síðan í lágar höldur á súlunum allt í kringum miðeldstæðið. Hundarnir gátu gengið á tveim fótum, hvenær sem þá lysti og borið allskyns hluti í framfótunum. Þeir voru snöggir að taka fram borð og búkka frá hliðarveggjunum og raða þeim upp nálægt eldinum.

Þá kvað við jarmur mikill me–me–me og inn trítlaði hópur drifhvítra kinda, en á undan þeim fór þó stór svartur hrútur. Ein ærin hafði meðferðis hvítan borðdúk með útsaumuðum dýramyndum. Hinar báru bakka á bakinu með allskyns skálum og diskum, hnífum og tréspónum. Hundarnir tóku jafnóðum við þessum borðbúnaði og lögðu hann umsvifalaust á borðið, sem var svo lágt að það var jafnvel þægilegt fyrir Bilbó að sitja við það. Einn hesturinn ýtti fram tveimur lágum bekkjum með riðnum tágasetum og lágum og digrum fótum handa Gandalfi og Þorni en hinum megin var stillt svörtu sæti Birnings sömu gerðar, en miklu stærra. (Þar settist hann og gengu ferlegar bífur hans langt inn undir borðið). Þetta voru allir stólar hans í salnum og þeir voru hafðir lágir eins og borðin til þæginda fyrir öll hin ágætu dýr sem þjónuðu honum. En á hverju fengu þau að sitja? Þeim var heldur ekki gleymt. Hestarnir komu og renndu inn sívölum viðarbútum hefluðum og fáðum og voru þeir nógu lágir jafnvel fyrir Bilbó. Brátt voru allir sestir að borðum Bjarnar Birnings og var það meiri veisla en þar hafði sést árum saman.

Og aðra eins máltíð höfðu þeir ekki fengið síðan þeir kvöddu Elrond í „Hinstuhöllinni í Vestri“, eins og þeir kölluðu Rofadal. Ljósið frá kyndlunum flökti um þá og á borðinu stóðu tvö stór kerti úr býflugnavaxi. Þeir héldu áfram að háma í sig góðgætið og Björn sagði þeim með dimmri og hrjúfri rödd ýmislegt af því sem var að gerast í óbyggðunum hérna megin við fjöllin. Einkum þó úr hinum dimma og hættulega skógi sem teygðist langar leiðir bæði til norðurs og suðurs, en var nú aðeins um dagleið á hesti framundan og mikil hindrun á leiðinni austur eftir. Það var hinn hræðilegi Myrkviður.

Dvergarnir hlustuðu grannt og hristu skeggin, því að þeir vissu að brátt yrðu þeir að hætta sér inn í skóginn. Hann var mesta hættusvæðið, næst á eftir Þokufjöllum sem þeir urðu að fara í gegnum, áður en þeir kæmust að höfuðvirki drekans. Að kvöldverði loknum fóru dvergarnir líka að segja sínar sögur, en þá var Björn farinn að dotta og hafði lítinn áhuga á þeim. Þeir töluðu líka varla um annað en gull og silfur og gimsteina og hvernig gera mætti allskonar skartgripi úr þeim með smíðalistinni, en Björn virtist ekki hafa neinn áhuga á slíku. Engir hlutir úr gulli né silfri voru sjáanlegir í skála hans og raunar voru sárafáir hlutir gerðir úr málmi, nema helst hnífarnir.

Þarna sátu þeir lengi yfir borðum með drykkjarmál sín sem gerð voru úr tré og full af ljúffengasta miði. Úti fyrir var komin myrk nótt. Bætt var nýjum lurkum á eldana í miðjum salnum, en slökkt á blysunum, þótt þau sætu áfram í höldunum í flöktandi bjarma frá dansandi bálinu upp um súlurnar sem teygðust upp í rjáfrið eins og skógartrén upp í limið. Hvort sem einhverjir voru þar að verki eða ekki, þá fannst Bilbó eins og hann heyrði vindgnauð blása um rafta eða fjarlægt væl í uglum. Höfuð hans hneig niður á bringuna og honum fannst hann heyra raddir úr fjarlægð, þar til hann hrökk allt í einu upp.

Það hafði marrað í stóru dyrunum og þær skollið aftur. Björn var horfinn úr hópnum. Dvergarnir sátu með krosslagða fætur á gólfinu kringum eldinn, og tóku nú til við að syngja hástöfum. Hér koma nokkur erindi, en þau voru miklu fleiri og söngurinn ætlaði aldrei að þagna.

Þó vindur rísi á Visnuheiðum

varla bærist í skóginum grein.

Í skjólinu felast skepnur latar

og skuggabaldrar liggja við stein.

En ef hann upp rýkur á rangala fjalla

og rokinu kastar frá háfjallageim,

úti er friður og fururnar stynja

og fölnandi laufin þjóta á sveim.

Ef aftur fer vindur úr vestri í austur,

þá varlega kyrrist greinanna fálm.

Í stað þess hann reiðist með rjúkandi blístri

og rífur af akri upp flaksandi hálm.

Í grasinu hvín hann og hviðurnar þeytast,

um hvanngróna velli fer hann á ið.

Á mýrum og fenjum hann ránshendi reytir

reyrstangaþykknin árbakka við.

Illviðragnýr fer um Einafellsstindinn,

undir þar dreki í holinu býr.

Vindur frá klettum svörtum af sóti

og sviðnum hlíðum hið bráðasta flýr.

Svo kveður hann fold og fýkur í burtu

um fjarlægt næturhiminsins haf.

En máninn hann grípur og setur í seglin

og siglir á braut undir stjarnanna traf.

Aftur seig Bilbó blundur á brá. Skyndilega reis Gandalfur á fætur.

„Það er kominn tími til að fara í háttinn,“ sagði hann, „já fyrir okkur, en víst ekki fyrir Björn bónda. Hér í skála hans getum við hafst við í hvíld og öryggi, en ég vara ykkur við að gleyma ekki því sem Björn sagði áður en hann yfirgaf okkur. — Þið megið ekki undir neinum kringumstæðum fara út úr húsinu fyrr en sólin er risin. Þá er það á ykkar ábyrgð.“

Bilbó sá að búið hafði verið um þá til hliðar í skálanum á upphækkuðum pöllum milli súlnanna og ytra veggbyrðis. Honum var fengin svolítil dýna úr hálmi og ullarvoð. Hann smeygði sér glaður undir voðina þótt nú væri sumar. Eldurinn var að kulna út og hann sofnaði strax. Samt vaknaði hann upp einu sinni um nóttina — þá var eldurinn aðeins orðinn að fáeinum daufum glæðum, dvergarnir og Gandalfur steinsofandi eftir andardrætti þeirra að dæma. Hvítur ljósflekkur féll á gólfið frá fullu tungli sem gægðist niður um reykopið í þekjunni.

Þá heyrði hann fyrir utan einhver urrandi hljóð og síðan eins og stórt dýr væri að þruska við dyrnar. Bilbó velti því fyrir sér hvað það gæti væri, kannski Björn í álagaham og hvort hann kæmi inn í bjarnarlíki og dræpi þá alla. Þá sökkti hann sér undir teppið og huldi höfuðið og sofnaði aftur þrátt fyrir hræðsluna.

Það var kominn bjartur dagur þegar hann vaknaði. Einn dverganna hnaut um hann í skugganum, þar sem hann lá og hafði oltið með dynk fram úr rúminu og niður á gólfið. Það var Bógur og var hann eitthvað að tauta yfir honum, þegar Bilbó opnaði augun.

„Á fætur með þig purka,“ sagði hann, „eða það verður enginn morgunmatur eftir handa þér.“

Upp rauk Bilbó. „Morgunmatur!“ hrópaði hann. „Hvar er morgunmaturinn?“

„Mest af honum er nú komið niður í magann á okkur,“ svöruðu dvergarnir sem voru á rölti í skálanum, „en leifarnar eru úti á veröndinni. Við höfum annars verið á ferli frá því sólin kom upp, að leita að Birni bónda, því hann er hvergi að finna, en okkur mætti dúkað morgunverðarborð á veröndinni, þegar við komum þangað út.“

„Hvar er þá Gandalfur?“ spurði Bilbó um leið og hann rölti af stað til að gá sem fyrst að, hvað eftir væri ætilegt.

„Ó, Gandalfur! Hann hefur farið eitthvað út í góða veðrið,“ sögðu þeir. En svo urðu þeir ekkert varir við vitkann allan þann dag fram á kvöld. Rétt fyrir sólarlag labbaði hann sig inn í skálann, eins og ekkert hefði ískorist þar sem hobbitinn og dvergarnir sátu að kvöldmat og blessuð dásamlegu dýrin hans Bjarnar þjónuðu þeim eins og þau raunar höfðu gert allan daginn. Til Bjarnar höfðu þeir hvorki séð né heyrt neitt frá kvöldinu áður og fannst það meira en lítið skrýtið.

„Hvar skyldi gestgjafi okkar vera og hvar hefurðu sjálfur alið manninn allan daginn?“ hrópuðu þeir hver um annan þveran.

„Ein spurning í einu er nóg – og engin svör fyrr en eftir kvöldmat. Ég hef ekki fengið ætan bita síðan í morgun.“

Loks hafði Gandalfur lokið sér af og ýtti frá sér diski og kollu — hann hafði þá hámað í sig tvo heila brauðhleifa (með helling af smjöri og hunangi og kekkjuðum rjóma) og drukkið að minnsta kosti kvartil af miði — og nú tók hann fram pípu sína.

„Ég ætla þá að svara seinni spurningunni fyrst,“ sagði hann, „en hjálpi mér, þetta er frábær staður til að blása reykjarhringi.“ Og því leið enn langur tími, áður en þeir gátu togað nokkuð upp úr honum nema reykjarhringi, sem hann sendi frá sér til að hringsóla um allar súlurnar í salnum og lét þá taka á sig allskyns form og liti, þangað til þeir ultu síðast í eltingarleik hver á eftir öðrum út um reykopið á þekjunni. Það hlýtur að hafa verið kyndug sjón að sjá utan frá, þegar þeir smullu upp í loftið hver á fætur öðrum, grænir, bláir, rauðir, silfurgráir, gulir, hvítir, stórir og litlir. Þeir litlu hringsóluðu í gegnum þá stóru eða þeir sameinuðust og mynduðu áttatöluna og allir svifu þeir síðan eins og fuglahópar langt burt í fjarlægð.

„Ég var að rekja bjarnaspor,“ tók hann loks til máls. „Hér fyrir utan hlýtur að hafa verið haldið sannkallað bjarnaþing í nótt. Ég sá brátt að það var útilokað að allt væru þetta spor eftir Björn bónda: til þess voru þau alltof mörg og auk þess af ýmsum stærðum. Ég sá ekki betur en þar hefðu verið á ferðinni litlir birnir, stórir birnir, venjulegir birnir og risavaxnir birnir og var engu líkara en þeir hefðu dansað þar frá myrkri og næstum fram í dögun. Þeir sýndust hafa safnast þangað saman úr öllum áttum, nema þó ekki vestan yfir ána frá Fjöllunum. En þangað í áttina lágu aftur á móti aðeins ein spor — engin til baka, það voru þau einu sem ég sá þar. Ég fylgdi þeim alla leið að Karkakletti. Þau hurfu í fljótið, en þar var flaumurinn of djúpur og þungur til að ég kæmist yfir kvíslina handan við klettinn. Það er auðvelt eins og þið munið að komast á vaðinu yfir eystri kvíslina frá bakkanum hérna megin að Karkakletti, en hinum megin stendur kletturinn upp úr ógurlegum flaumi.

Ég varð að sveima margar mílur meðfram ánni áður en hún breiddi úr sér og varð nógu grunn til þess að ég gæti vaðið eða svamlað yfir hana og síðan aftur margar mílur til baka til að komast aftur á slóðina. En þá var orðið of áliðið til þess að ég gæti fylgt þeim mikið lengra eftir. Sporin héldu áfram beint upp í furuskógana í austurhlíðum Þokufjalla, þangað sem við áður áttum svo skemmtilega samfundi við Vargana í fyrrinótt. Og þá held ég að ég hafi um leið svarað fyrri spurningu ykkar um ferðir mínar,“ sagði Gandalfur að lokum og sat lengi þögull sem gröfin.

Bilbó þóttist skilja hvað vitkinn ætti við. „Hvað eigum við þá að gera,“ hrópaði hann, „ef Björn sækir alla Vargana og dríslana og leiðir þá hingað? Við verðum allir gripnir og drepnir. Ég hélt að þú hefðir sagt að hann væri enginn vinur þeirra.“

„Já, víst sagði ég það. Og láttu ekki eins og bjáni! Þá væri betra fyrir þig að fara í háttinn. Það er orðið freðið fyrir vit þitt af syfjum.“

Bilbó var alveg settur út af laginu með þessu og vissi ekkert hvað hann ætti af sér að gera, svo hann fór bara að hátta. Og meðan dvergarnir kyrjuðu söngvasyrpur hástöfum var hann í svefnrofunum enn að brjóta heilann um Björn og hvað hann hefði verið að gera, þangað til hann fór að dreyma að hundruð svartbjarna dönsuðu hring eftir hring í húsagarðinum í tunglskininu. Svo vaknaði hann upp um miðja nótt, meðan aðrir sváfu, og heyrði sama skrapið, þruskið, hnusið og urrið og nóttina áður.

Morguninn eftir vakti sjálfur Björn Birningur þá. „Svo þið eruð hér allir enn!“ sagði hann. Hann lyfti litla hobbitanum upp á arm sér og hló: „Jæja, ekki hefurðu enn verið étinn af Vörgum, dríslum eða vondum björnum að mér sýnist.“ Hann potaði af fullkomnu virðingarleysi í magann á herra Bagga. „Litli kútur er farinn að líta betur út og fitna aftur á brauði og hunangi,“ klúkkaði í honum. „Komið og fáið ykkur ábót!“

Allir settust nú með honum að morgunmatnum. Áberandi breyting hafði orðið á Birni bónda, hann var orðinn léttur og kátur. Hann lék sem sagt á alls oddi og þeir fóru allir að skellihlæja þegar hann byrjaði að reyta af sér brandara og grínsögur. Þeir þurftu nú heldur ekki að velkjast lengi í vafa um, hvar hann hefði verið, því að hann sagði þeim það sjálfur. Hann hafði farið yfir fljótið og áfram viðstöðulaust upp í fjöllin – og mátti af því ráða að hann hlyti að hafa farið hratt yfir og þá líklega í bjarnarlíki. Þegar hann kom í kolbrunnið úlfarjóðrið sá hann strax að hluti sögu þeirra studdist við staðreyndir. En hann gerði betur, hann klófesti einn Varg og annan drísil sem voru þar á ferð í skóginum og af þeim fræddist hann um þá atburði sem gerst höfðu. Þeir ljóstruðu því upp að herflokkar drísla væru ásamt Vörgunum enn út um allt að leita að dvergunum. Þeir væru þeim bálreiðir fyrir að drepa Stórdrísillinn, en líka fyrir að skaðbrenna höfðingja úlfanna á snoppunni og gera út af við marga af helstu þjónum hans. Þetta fékk hann upp úr þeim með því að ganga á þá en hann grunaði, að eitthvað verra væri í bígerð, þeir væru líkast til að undirbúa heljarmikla atlögu dríslaliðsins og úlfastóðsins á allt héraðið austan undan fjöllunum og þannig gætu þeir um leið fundið dvergana og hefnt sín á þeim mönnum og dýrum sem hefðu skotið skjólshúsi yfir þá.

„Víst var sagan ykkar góð,“ mælti Björn, „en þó finnst mér hún helmingi betri þegar ég hef komist að því að hún er sönn. Þið verðið að afsaka mig, að ég skyldi ekki taka ykkur trúanlega í fyrstu. En ef þið byggjuð í næsta nágrenni við Myrkvið, mynduð þið heldur ekki treysta orðum neins, sem þið ekki tryðuð sem bróður ykkar eða betur. En eitt er víst að þegar ég frétti af þessu, hraðaði ég mér heim aftur sem mest ég mátti til að ganga úr skugga um hvort þið væruð enn heilir á húfi og bjóða fram alla þá aðstoð sem ég get veitt. Já, það segi ég satt, að héðan í frá skal ég hugsa betur til dverga. Drápuð sjálfan Stórdrísilinn, drápuð Stórdrísilinn! Stórkostlegt!“ klúkkaði hann í hrifningarglennu við sjálfan sig.

„En hvað gerðirðu við drísilinn og Varginn sem þú handsamaðir?“ spurði Bilbó allt í einu.

„Komdu og sjáðu það sjálfur!“ sagði Björn og þeir fylgdu honum í kringum húsið. Þar komu þeir að afhöggnum drísilhaus sem var stungið upp á spík utan við hliðið og úlfshúð var spýtt á trjábol þar fyrir aftan. Víst gat Björn verið óvæginn óvinur. En nú var ljóst að hann var skeleggur vinur þeirra og því taldi Gandalfur óhætt að segja honum alla söguna og tilganginn með ferðinni, svo að þeir gætu allir gert sér betur grein fyrir, hvernig hann gæti best orðið þeim að liði.

Og hér er það sem hann hét að gera fyrir þá:

Hann ætlaði að útvega þeim öllum hæfilega smáhesta, nema Gandalfur fengi fák, til ferðalagsins til skógarins og hestarnir yrðu klyfjaðir farangri, mestmegnis matvælum, sem myndu endast þeim í margar vikur, ef þeir héldu spart á og búið yrði þannig um þessar vistir að sem auðveldast væri að bera þær á bakinu — hnetur, mjöl, innsiglaðar dósir af þurrkuðum ávöxtum, hunang í rauðum leirkrukkum og tvíbakað skonrok sem gat geymst lengi og á þeirri næringu myndu þeir geta komist langt. Það var hans einkaleyndarmál, hvernig hann fór að því að baka kökurnar, en hunang var í þeim eins og í flestu sem þar var á borðum. Skonrokið var gott til átu, þótt þeir yrðu nokkuð þyrstir af því. Vatn kvað hann þá ekki þurfa að flytja með sér hérna megin skógarins, því að allsstaðar væru lækir og uppsprettur meðfram veginum.

„En leið ykkar um Myrkvið verður sannarlega myrk, hættuleg og ákaflega erfið,“ sagði hann. „Ekki er auðvelt að finna þar drykkjarhæft vatn né heilnæma fæðu. Nú er ekki enn kominn hnotskógur (þó honum gæti eins verið lokið áður en þið komist út úr skóginum hinum megin), en hnetur eru eiginlega það eina sem þar finnst ætilegt. Í skóginum er allt hið villta svo myrkt, annarlegt og grimmúðlegt. Ég fæ ykkur létta skinnbelgi til að taka með ykkur vatnsbirgðir inn í skóginn og þið fáið líka boga og örvar. En ég efast stórlega um að þið finnið þar nokkra bráð eða drykkjarvatn hæft til neyslu. Hitt veit ég að það rennur ein á um skóginn, svört og kröftug og fer yfir stíg ykkar. En þið ættuð umfram allt ekki að drekka af henni, né heldur baða ykkur í henni, því að ég hef heyrt að hún búi yfir álögum og slái menn deyfð og gleymsku. Og ég er hræddur um að þið skjótið ekkert kvikt, hvorki til hollustu né óhollustu, án þess að ráfa út af stígnum. Og það megið þið ekki FYRIR NOKKURN MUN gera.

Þetta eru þau helstu ráð sem ég get gefið ykkur. En eftir að þið eruð komnir inn í skóginn, get ég ekki margt gert ykkur til hjálpar. Þá verðið þið að treysta á gæfuna og hugrekki ykkar og þær matarbirgðir sem ég fæ ykkur. Við innganginn að skóginum verð ég að biðja ykkur um að skila mér aftur öllum hestunum. Ég óska ykkur góðrar ferðar og hús mitt mun ætíð standa ykkur opið, ef þið eigið hér leið um.“

Þeir þökkuðu honum að sjálfsögðu fyrir með ótal hneigingum og hattsveiflum og „þjónustufúsum Ó, þú mikli höfðingi hátimbraðra sala.“ Þó hætti þeim að lítast á blikuna við alvörufengin viðvörunarorð hans og þóttust nú mega skilja að ævintýrið væri miklu hættulegra en þeir höfðu áður haldið og síðast myndi sjálfur drekinn bíða þeirra við leiðarenda þótt þeir næðu að yfirstíga allar ógnir þangað til.

Þeir voru allan morguninn að undirbúa brottför sína. Upp úr hádegi mötuðust þeir í síðasta sinn með Birni og að því búnu stigu þeir á bak hestunum sem hann lánaði þeim, báðu hann að vera margfaldlega blessaðan og riðu af stað út um hliðið á góðu skokki.

Þegar þeir voru komnir út fyrir háa limgerðið á austurhlið hins girta lands hans, sveigðu þeir til vinstri í stefnu norðvest. Að ráðum Bjarnar hættu þeir nú við að fara aðalþjóðveginn syðra um skóginn. Ef þeir hefðu áður getað haldið áfram för sinni yfir Háfjallaskarðið, hefði leið þeirra í fyrstu legið meðfram fjallaá sem sameinaðist hinu mikla fljóti langt fyrir sunnan Karkaklett. Þar hefðu þeir komið að djúpu vaði, sem þeir hefðu þó átt auðvelt með að komast yfir, ef þeir hefðu þá enn haft hestana sína. Þegar yfir fljótið mikla væri komið, lá þaðan vegur að skógarjaðrinum og inngangshliði gamla skógarvegarins. En Björn varaði þá við að einmitt þar væru dríslarnir nú mjög á ferli á höttunum eftir þeim. Auk þess væri gamli skógarvegurinn nú orðinn yfirvaxinn og úr brúki austantil þar sem hann lægi út í ófær kviksyndi og allir stígar löngu afmáðir. Austurútgangur hans hefði líka alltaf verið langt fyrir sunnan Fjallið eina, sem þýddi að þeir yrðu enn að þæfa óraleið til norðurs þegar þeir kæmu út úr skóginum hinum megin. Hinsvegar benti hann þeim á að fyrir norðan Karkaklett mjókkaði bilið frá Miklafljóti að jaðri Myrkviðar og þó þeir væru þá að vísu aftur farnir að nálgast fjöllin ískyggilega, ráðlagði Björn þeim að fara þennan veg, því aðeins fáeinar dagleiðir fyrir norðan Karkaklett opnaðist annar lítt þekktur stígur gegnum Myrkvið og hagstætt væri að hann kæmi einmitt norðarlega út úr skóginum að austanverðu, rétt andspænis Fjallinu eina.

„Dríslarnir,“ hafði Björn sagt, „þora ekki að fara yfir Miklafljót meira en hundrað mílur fyrir norðan Karka, né heldur koma nálægt húsi mínu — það er vel varið að næturlagi! — en ég myndi þó í ykkar sporum hraða för sem mest má verða, því ef þeir skyldu nú ráðast til atlögu, munu þeir vafalaust fara sunnar yfir fljótið, en síðan fínkemba allt norður með skógarjaðrinum til að útiloka allar undankomuleiðir ykkar. Varið ykkur líka á því að Vargarnir hlaupa miklu hraðar en smáhestar ykkar. Ég tel öruggara fyrir ykkur að fara þessa nyrðri leið, þó svo hún sýnist nálgast ískyggilega virki þeirra, og byggi ég það á því að þeir munu síst búast við ykkur þar en einnig af því að þá þurfa þeir að ríða lengra til að ná ykkur. Farið hið fyrsta af stað. Hafið hraðann á!“

Því riðu þeir nú áfram í þegjandi þögninni en hleyptu hestunum hvenær sem landið var grösugt og gróðurmjúkt. Þeir höfðu dimm fjöllin á vinstri hönd og í fjarska sáu þeir móta fyrir gróðurrönd Miklafljóts með skógarreinum sínum og nálguðust það æ meir eftir því sem norðar dró. Sólin var rétt að ganga til vesturs þegar þeir lögðu af stað en undir kvöld brá hún gullgliti um himin og hauður. Þá var erfitt að ímynda sér að nokkrir Dríslar gætu verið á hælum þeirra og þegar þeir höfðu svo riðið langt frá húsi Bjarnar, fóru þeir aftur að masa saman og syngja gleðisöngva til að gleyma hinum myrka skógarstíg sem beið þeirra. En um kvöldið þegar rökkrið seig yfir en tindar fjallanna glóðu þó enn í sólarlaginu tóku þeir sér náttból og settu á vörð, en flestir sváfu þeir illa og áttu erfiðar draumfarir með ýlfri veiðiúlfanna og öskri dríslanna.

En morguninn eftir rann þó upp bjartur og fagur. Hvít dalalæða sveipaði landið líkt og á hausti, það var svalt í lofti en brátt reis sólin eldrauð í austri og þokan hvarf. Undir löngum skuggum lögðu þeir enn af stað og þannig riðu þeir áfram tvo daga enn til viðbótar og aldrei urðu þeir varir við annað á vegi sínum en gras og blóm, fugla og stöku tré. Einstaka sinnum brá þó fyrir smáhjörðum hjartardýra, ýmist á beit eða liggjandi í hádegissólinni í forsælu trjánna. Fyrst þegar Bilbó varð var við hjartarhornin standandi upp úr hávöxnu puntgresinu hélt hann að þau væru visnar trjákræklur. Þriðja kvöldið urðu þeir að halda vel á spöðunum, því að Björn hafði sagt að þeir ættu að koma að skógarhliðinu snemma á fjórða degi. Þeir riðu því áfram í kvöldrökkrinu og jafnvel fram á nótt í skini tunglsins. Í ljósaskiptunum þóttist Bilbó sjá, fyrst nokkuð til hægri og síðan til vinstri, skuggann af stórum birni sem fylgdi þeim eftir í sömu átt. En þegar hann safnaði í sig kjarki og minntist á það við Gandalf, svaraði gamli vitkinn: „Suss! Hafðu ekki hátt um það!“

Daginn eftir tóku þeir sig upp fyrir dögun, þótt nætursvefninn hefði ekki orðið langur. Og strax og fór að birta sáu þeir skóginn líkt og koma á móti sér, eða þeim fannst hann bíða eftir þeim eins og svartur og úfinn veggur. Jafnframt fór landið að hækka, þeir áttu upp í móti að sækja og hobbitanum fannst eins og þögnin væri að umkringja þá. Það dró úr fuglakvaki, hvergi sáust hirtir á ferð, ekki einu sinni kanínur. Síðdegis komu þeir undir upsir Myrkviðar og hvíldust þar í skjóli magnaðra slútandi greina ystu trjánna. Trjástofnarnir voru voldugir og hlykkjóttir, greinarnar undnar, laufið dökkt og ílangt. †viður óx á þeim og hengdi slóðann niður að jörð.

„Jæja, þá erum við komnir að Myrkviði!“ sagði Gandalfur. „Mestum allra skóga á Norðurhveli. Ég vona að ykkur lítist vel á hann. En nú verðið þið að skila aftur öllum þessum ágætu smáhestum sem þið fenguð lánaða.“

Dvergarnir byrjuðu strax að nöldra yfir því og vildu ekki sjá af hestunum, en vitkinn sagði þeim að láta ekki eins og bjánar. „Björn er ekki eins langt undan og þið haldið og ykkur er nær að halda loforð ykkar við hann, því að hann gæti orðið ykkur þungur óvinur í skauti. Herra Baggi virðist skarpskyggnari en þið, ef þið hafið ekki á hverju kvöldi eftir náttmál tekið eftir miklum birni sem eltir okkur eða situr álengdar í tunglsljósinu og fylgist með náttbóli okkar. Hann er ekki aðeins að vernda ykkur og leiða á rétta braut, heldur engu síður að fylgjast vel með hestunum sínum. Björn er að vísu orðinn vinur ykkar núna, en hann elskar húsdýrin eins og börnin sín. Þið gerið ykkur enga grein fyrir því hve ótrúlega vinsemd hann sýnir ykkur með því að leyfa dvergum að ríða hestunum sínum og það svona hratt og langt, né heldur hvaða afleiðingar það myndi hafa fyrir ykkur ef þið reynduð að taka þá með ykkur inn í skóginn.“

„En hvað þá um fákinn sem þú ríður?“ spurði Þorinn. „Þú minnist ekki á hvort þú ætlir að senda hann frá þér.“

„Nei, því að ég ætla ekki að sleppa honum.“

„Hvað þá um þitt loforð.“

„Það er mitt mál. Ég skila ekki hestinum, heldur ríð honum áfram!“

Þá varð þeim ljóst að Gandalfur var staðráðinn í að yfirgefa þá þarna í sjálfum jaðri Myrkviðar og þeir urðu felmtri slegnir. En nú varð ákvörðun hans ekki haggað.

„Förum nú ekki að byrja aftur á því sama og þegar við lentum á Karkakletti. Það er til einskis að þrefa um þetta. Ég þarf eins og ég sagði ykkur áður, að sinna áríðandi erindum hér fyrir sunnan og er þegar orðinn of seinn af því að snúast í kringum ykkur. Vel má vera að við hittumst aftur áður en lýkur, en svo þarf þó alls ekki að vera. Það er komið undir heppni ykkar, hugrekki og skynsemi. Og ég sendi herra Bagga með ykkur. Ég hef áður sagt ykkur að hann hefur meira til brunns að bera en þið ímyndið ykkur og þið munuð brátt komast að því. Hresstu þig því upp Bilbó og vertu ekki svona dauðyflislegur. Vertu kátur Þorinn og allir þínir félagar! Þetta er nú einu sinni ykkar leiðangur. Hugsið um fjársjóðinn mikla á leiðarenda, en verið ekki of mikið að velta ykkur upp úr hættum skógarins og drekanum, að minnsta kosti ekki fyrr en í fyrramálið.“

Um morguninn var hann enn sama sinnis. Svo nú var ekki um annað að ræða fyrir þá en að fylla skinnbelgina af vatni úr tærri lind sem þeir fundu rétt við skógarhliðið og taka klyfjarnar af hestunum. Þeir skiptu farangrinum milli sín eins réttlátlega og þeir gátu, þó Bilbó þætti sinn hlutur meira en lítið þungur og litist ekkert á að eiga að þramma óendanlegar vegalengdir með annað eins hlass á bakinu.

„En hafðu engar áhyggjur!“ sagði Þorinn. „Þetta á eftir að léttast alltof snemma. Áður en við er litið, þegar fer að grynnka á birgðunum, myndum við allir kjósa að þær hefðu verið meiri.“

Þá var loks að því komið að þeir segðu skilið við smáhestana og sendu þá heim til sín. Þeir brokkuðu glaðlega af stað, engu líkara en þeir væru því fegnastir að snúa taglinu að skuggum Myrkviðar. Þegar þeir lögðu af stað þóttist Bilbó viss um að eitthvað sem líktist birni hyrfi úr skugga trjánna og skokkaði hratt á eftir hestunum.

Þá var að kveðja Gandalf. Bilbó sat ósköp vansæll á jörðinni og hefði viljað fá að fara með vitkanum á stóra hestinum. Eftir morgunverðinn (heldur lélegan) hafði Bilbó rétt skroppið fáein skref inn í skóginn til að litast þar um og virst hann jafn drungalegur um morguninn og kvöldið áður og eitthvað svo laumulegur. „Það er eins og hann sé að gægjast og gæta að öllu,“ sagði hann við sjálfan sig.

„Farðu vel!“ sagði Gandalfur við Þorin. „Og gangi ykkur öllum vel. Leið ykkar liggur rakleitt í gegnum skóginn. Munið mig bara um að fara aldrei út af stígnum! — ef þið gerið það eru þúsund möguleikar á móti einum að þið finnið hann aldrei aftur og þá komist þið heldur aldrei út úr Myrkviði. Og þá er ég hræddur um að hvorki ég né neinir aðrir muni nokkru sinni hitta ykkur aftur.“

„Er virkilega óhjákvæmilegt að við förum inn í hann?“ stundi hobbitinn.

„Já, það er engin önnur leið!“ sagði vitkinn, „ ef þið viljið komast út hinum megin. Annaðhvort verðið þið að fara í gegnum skóginn eða gefast alveg upp á leit ykkar. Og mér dettur ekki í hug að leyfa þér að draga þig út úr því núna, herra Baggi. Ég skil ekki að þú skulir leyfa þér að hugsa þannig. Og ég sem fékk þig til að hafa hönd í bagga með öllum dvergunum fyrir mig,“ sagði hann kíminn.

„Nei! nei!“ sagði Bilbó. „Ég átti ekki við að ég ætlaði að gefast upp. Ég vildi bara fá að vita, hvort ekki væri fær önnur leið í kringum skóginn?“

„Jú, hún er auðvitað til, ef þig langar til að ferðast fyrst tvö hundruð mílur eða svo í norður og síðan helmingi lengra í suður. En hún er síst öruggari. Það fyrirfinnast engar öruggar leiðir í þessum heimshluta. Mundu að hér erum við á hjara veraldar og getum átt von á margvíslegum óvæntum uppákomum hvert sem við förum. Leiðin norður fyrir Myrkvið liggur næstum undir hlíðum Gráufjalla og þær eru svo að segja morandi af dríslum, skröttum og orkum af verstu gerð. Ef þú hinsvegar hyggðist fara suður fyrir skóginn myndirðu lenda í landi Násugunnar og ég þarf víst ekki að fara mörgum orðum um þann kolsvarta seiðskratta. Ég myndi ekki ráðleggja ykkur að vera neins staðar á ferð í sjónmáli frá svörtum turni hans! Nei, haldið ykkur við skógarstíginn, verið kátir og reifir og vonið það besta og með einstakri hundaheppni gæti verið að þið kæmust út hinum megin og fengjuð að líta fyrir neðan ykkur Löngufen og handan þeirra hátt í austri Fjallið eina, þar sem elsku litli Smeyginn býr, þó ég voni að hann sé ekki að bíða eftir ykkur.“

„Þú ætlar svei mér að stappa í okkur stálinu,“ tautaði Þorinn. „Jæja, vertu þá sæll! Úr því að þú vilt ekki koma með okkur, er best að vera laus við þig án frekari málalenginga!“

„Góða ferð þá, já, ég meina reglulega góða ferð!“ sagði Gandalfur og svo sneri hann við hestinum og reið til vesturs. En alltaf mátti hann þó til með að hafa síðasta orðið. Áður en hann var kominn alveg úr kallfæri sneri hann sér við, gerði lúður úr lófunum og hrópaði til þeirra. Þeir heyrðu rödd hans dauft úr fjarska: „Verið sælir. Gangi ykkur vel, gætið vel að ykkur og VÍKIÐ ALDREI ÚT AF SKÓGARSTÍGNUM!“

Svo hleypti hann á braut og var brátt horfinn úr augsýn. „Já, vertu sæll og komdu þér burt!“ tuldruðu dvergarnir — aldrei reiðari, því að þeim þótti svo fyrir því að hann skyldi yfirgefa þá. Nú voru þeir einmitt að leggja út í hættulegasta áfanga ferðarinnar. Þeir hófu upp á herðarnar þunga bakpokana og vatnsbelgina, hver sinn skerf, sneru baki við birtunni sem lá yfir landinu og létu sig dumpa inn í dimman skóginn.

VIII. KAFLI

Flugur og kóngulær

Þeir gengu inn eftir skógarstígnum í einfaldri röð. Yfir innganginum var einskonar bogahlið sem vissi inn í myrk göng og var samsett af tveimur voldugum trjám sem hölluðust saman, of gömul og of kaffærð af ývið og þakin skófum til þess að geta sjálf borið nema slitring af svörtu laufi. Stígurinn var þröngur og hlykkjaðist fram og aftur milli trjástofna. Brátt sáu þeir ljósið frá hliðinu aðeins sem litla bjarta holu langt að baki og hljóðin svo bæld, að það var eins og fótatak þeirra væri á dúnpúðum meðan öll trén lutu niður til að hlusta.

Eftir því sem augu þeirra vöndust myrkrinu gátu þeir farið að greina sitthvað til beggja handa í einskonar grænglituðu myrkri. Einstaka sinnum tókst örmjóum sólargeisla að smjúga niður um rof í laufþykknið langt fyrir ofan og jafnvel komast fyrir algera tilviljun hjá því að lokast inni í hnýttum stofnun og greinaflækjum, heldur stingast oddhvass og bjartur niður hjá þeim. Það var þó sjaldan og brátt hætti það alveg.

Í skóginum voru kolsvartir íkornar á kviki. Þegar skarpskyggn og íhugul augu Bilbó vöndust því að sjá hluti, gat hann greint þá skjótast burt af stígnum og fela sig á bak við trjástofna. Þar mátti líka heyra undarleg hljóð, rýt, snögga rykki og flökt í lággróðrinum og undir laufinu sem lá í óendanlega þykkum hrúgum hér og þar á skógarbotninum, en hann gat ekki gert sér grein fyrir frá hverju hljóðin stöfuðu. Það ógeðslegasta sem bar fyrir augu þeirra voru þó kóngulóarvefir: svartir þéttir kóngulvefir með óeðlilega sverum þráðum strengdum milli trjánna, eða í bendu í lægri greinunum beggja vegna. Þó teygðust þræðirnir hvergi þvert yfir stíginn, en þeir félagar gátu ekki gert sér grein fyrir, hvort það var fyrir einhvern galdur eða af einhverri sérstakri ástæðu, að stígurinn hélst hreinn af þessu.

Brátt varð þeim eins hjartanlega illa við skóginn eins og þeir áður höfðu ógeð á jarðgöngum dríslanna. Skógurinn virtist enn ömurlegri af því að á honum virtist engan endi að finna. En þeir áttu engra kosta völ, þeir urðu að halda ferðinni áfram og áfram — sama þó þeir væru orðnir veikir af löngun að sjá sól og himin og þráðu að finna ferskan vindblæ í andlitinu. Hér var engin hreyfing á loftinu undir skógarþekjunni, hér var óendanlega kyrrt, dimmt og loftþungt. Jafnvel dvergarnir fundu fyrir því sem þó voru vanir námugreftri og geta því lifað langalengi án sólarljóss. En þótt hobbitinn vildi gjarnan búa í jarðholu, hefði hann aldrei viljað vera þar innikraminn heilu sumardagana og fannst hér eins og hann væri smámsaman að kafna.

Verstar voru næturnar. Þær voru bik-svartar — og ekki nóg með að þær væru kallaðar bik-svartar heldur voru þær það í raun og veru, svartasta bik. Svo svartar að ekkert varð í rauninni séð. Bilbó reyndi að veifa hendinni framan við nefið á sér en gat ekki séð hana. Þó gátu þeir grillt í einhver augu. Þeir sváfu allir í einni hrúgu þétt saman og skiptust á um að vaka. Þegar Bilbó átti vaktina sá hann glitta í eitthvað í myrkrinu umhverfis og þá fóru stundum að koma í ljós tvö augu, ýmist gul eða rauð eða græn, — sem störðu á hann úr lítilli fjarlægð, en síðan dofnuðu þau og hurfu og tóku að lýsa á öðrum stað. Stundum glitti í þau af greinunum rétt fyrir ofan hann og það fannst honum skelfilegt. En verst var honum þó við hræðileg föl, búlgandi augu. „Skordýraaugu,“ hugsaði hann, „ekki venjuleg dýraaugu, en þó miklu stærri.“

Þó enn væri ekki orðið sérlega kalt, reyndu þeir að kveikja varðeld að næturlagi, en gáfust brátt upp á því. Svo virtist að með því söfnuðu þeir að sér hundruðum og þúsundum augna allt í kringum sig, þó svo að þessi kvikindi, hver sem þau voru, létu þá aldrei sjá bolinn á sér í flikri bálsins. Og það sem var enn verra, að í bjarmanum söfnuðust þúsundir dökkgrárra og svartra fiðrilda saman, á stærð við hendina á þeim, með vængjaslætti og suði fyrir eyrum þeirra. Það gátu þeir ekki þolað og heldur ekki risavaxnar leðurblökur, kolsvartar eins og stromphattar sem drógust að birtunni. Þessvegna gáfust þeir upp á að kynda eldana að næturlagi en sváfu bara í þessu botnlausa og óhugnanlega myrkri.

Á þessu gekk að því er hobbitanum fannst í ár og daga. Og alltaf var hann sársvangur, því að haldið var ákaflega spart á matarbirgðunum. Þannig gekk þetta dag eftir dag og þegar aldrei sá neinn enda á skóginum, vöknuðu áhyggjurnar. Vistirnar myndu ekki endast í það óendanlega, meira að segja voru þær farnar að minnka verulega. Þeir reyndu að skjóta sér íkorna og eyddu mörgum örvum áður en þeim tókst að drepa einn á brautinni. En þegar þeir höfðu steikt hann, reyndist hann hræðilegur á bragðið og þeir skutu ekki fleiri.

Þeir voru líka stöðugt þyrstir því vatnsbirgðirnar voru knappar og allan tímann sem þeir höfðu verið í skóginum urðu þeir ekki varir við neina uppsprettu né læk.

Þangað til dag einn að leiðin lokaðist af rennandi vatni. Þetta var á, nokkuð straumhörð og ekki mjög breið en rann þvert yfir veginn. Hún virtist kolsvört í myrkrinu. Sem betur fer hafði Björn stranglega varað þá við þessari álagaá, annars hefðu þeir vísast drukkið úr henni, af hvaða lit sem hún var og fyllt hálftóma vatnsbelgi sína með vatni úr henni. Áður hafði sýnilega staðið þar trébrú yfir, en hún fúnað og hrunið niður og aðeins stóðu eftir brúarstólpar við bakkann.

Bilbó kraup niður og rýndi fram fyrir sig í myrkrið. Allt í einu hrópaði hann: „Það er bátur við hinn bakkann! Æ, að hann skyldi ekki heldur vera hérna megin!“

„Hvað heldurðu að sé langt í hann?“ spurði Þorinn, því að hann vissi að Bilbó hafði þeirra skarpasta sjón.

„Ekki svo mjög langt. Ég gæti trúað svo sem tólf metrar.“

„Tólf metrar! Ég hefði nú haldið að það væru minnst þrjátíu metrar, en ég sé ekki eins vel og fyrir hundrað árum. En tólf metrar eru í sjálfu sér engu betri en míla. Við getum ekki stokkið yfir þá og við þorum hvorki að vaða strauminn né synda hann.“

„Kann nokkur ykkar að kasta línu?“

„Að hvaða gagni kæmi það? Báturinn er sjálfsagt bundinn, þótt okkur tækist að kasta krækju í hann, sem ég efast um.“

„Ég held ekki að hann sé bundinn,“ sagði Bilbó, „þó ég geti auðvitað ekki verið viss um neitt í dimmunni. En mér virðist að hann hafi aðeins verið dreginn upp í halla á hinum bakkanum, þar sem stígurinn liggur að vatninu.“

„Dóri er sterkastur, en Fjalar yngstur og hefur besta sjón af okkur,“ sagði Þorinn. „Komdu Fjalar og segðu okkur, hvort þú sérð bátinn sem herra Baggi er að tala um.“

Jú, Fjalar þóttist sjá hann og eftir að hann hafði starað lengi á hann til að fá hugmynd um áttina, létu hinir hann fá kaðalstreng. Þeir höfðu raunar margar hankir með sér, en á lengsta spottann festu þeir stóra járnkrækju sem þeir notuðu annars til að festa bakpokaböndin um axlirnar. Fjalar tók við hönkinni, hnitaði henni lengi og vandlega og kastaði yfir ána.

Splass hún lenti í vatninu! „Ekki alveg nógu langt!“ sagði Bilbó og rýndi út í myrkrið. „Tveimur fetum lengra hefði hún lent á bátnum. Reyndu aftur. Ég held að álögin frá vatninu séu ekki nógu sterk til að skaða þig, þó þú snertir blautt reipið.“

Fjalar dró strenginn aftur til sín og tók upp krókinn, en handlék allt varlega. Svo þeytti hann kaðlinum af meiri krafti.

„Varlega nú!“ sagði Bilbó, „það lenti á milli trjánna á bak við bátinn. Dragðu það nú gætilega til þín.“ Fjalar fór sér að engu óðslega, en brátt sagði Bilbó: „Gættu nú að þér! Nú liggur það í bátnum. Við skulum bara vona að krækjan festist.“

Og hún gerði það. Nú stríkkaði á kaðlinum. En það kom ekki að haldi, báturinn haggaðist ekki. Þá kom Kjalar honum til hjálpar og síðan bættust við Óinn og Glóinn. Þeir toguðu og toguðu, og skyndilega hrukku þeir allir við og skullu aftur fyrir sig. En Bilbó var vel á verði, náði taki á reipinu og með trjárenglu tókst honum að hamla gegn litla svarta bátnum þar sem hann skutlaðist yfir ána. „Hjálp!“ hrópaði hann og Balinn kom á rétta augnablikinu til að ná taki á bátnum áður en árstraumurinn reif hann.

„Hann var þá bundinn eftir allt saman,“ sagði hann og horfði á sundurslitna landfesti sem lafði niður af honum hinum megin. „Þetta var vel dregið, piltar mínir og vel kom það sér að okkar kaðall var sterkari en festin.“

„Hver á að fara fyrst yfir?“ spurði Bilbó.

„Ég geri það,“ sagði Þorinn, „og þú kemur með mér og þeir Fjalar og Balinn. Báturinn ber ekki fleiri. Þá koma Kjalar og Óinn og Glóinn og Dóri. Þar næst Óri og Nóri, Bifur og Bógur og síðastir Dvalinn og Vambi.“

„Alltaf er ég látinn ganga af, og mér er ekkert um það,“ sagði Vambi. „Nú er komið að einhverjum öðrum að reka lestina.“

„Þú ættir þá að reyna að megra þig. Svona þungur eins og þú ert, hlýturðu alltaf að verða síðastur þegar farmurinn er minnstur. Vertu ekki alltaf að sífra á móti öllum fyrirmælum, eða þú getur lent illa í því.“

„En báturinn er áralaus. Hvernig getum við þá róið honum yfir að hinum bakkanum?“ spurði hobbitinn.

„Réttið mér aðra kaðalhönk og krók,“ sagði Fjalar og þegar þeir voru búnir að hnýta, kastaði hann því út í myrkrið framundan en miðaði eins hátt og hann gat. Þar sem kaðallinn kom ekki niður til jarðar ályktuðu þeir að hann hefði náð að festast í greinum. „Stígið nú út í bátinn,“ sagði Fjalar, „einn af ykkur ætti að að handstyrkja sig á kaðlinum sem er fastur á trjágrein á hinum bakkanum. Einhver hinna ætti að gæta króksins sem við notuðum fyrst og þegar við erum komnir heilu og höldnu yfir getur hann krækt honum á og þið getið dregið bátinn til baka.“

Með þessu voru allir brátt komnir yfir Álagaána og yfir á hinn bakkann. Síðastir komu Dvalinn sem var þegar búinn að skröltast upp á bakkann með uppgerðan kaðalinn á handleggnum — og Vambi (sínöldrandi) að stíga í land á eftir honum, þegar mikið óhapp kom fyrir. Þeir heyrðu æðandi hófatak nálgast á stígnum framundan. Og út úr rökkrinu birtist skyndilega ímynd fljúgandi hjartardýrs. Það ruddist gegnum dvergahópinn og þeyttist yfir þá. Hátt stökk það og yfir ána í einu stökki. En það komst þó ekki heilt á húfi yfir á hinn bakkann. Þorinn var sá eini sem hafði staðið stöðugur og haldið stillingu sinni. Strax og hann var kominn yfir ána, hafði hann dregið upp boga sinn og lagt ör á streng ef ske kynni að einhver hulinn vörður bátsins birtist. Nú var hann öllu viðbúinn og sendi örskjótt og öruggt skot á hlaupandi dýrið. Þegar það kom niður á hinn bakkann hnaut það við fallið. Myrkrið gleypti það, en þeir heyrðu hófatakið skjótlega hægjast og síðan þagna.

En áður en þeim gæfist tími til að reka upp fagnaðaróp til að hylla skotveiðimanninn, gaf Bilbó frá sér svo hræðilegt vein, að allar vonir um gómsæta bráð gufuðu upp. „Vambi datt í ána! Vambi er að drukkna!“ æpti hann. Því miður var alltof mikið til í því. Vambi hafði aðeins verið búinn að stíga öðrum fæti upp á bakkann, þegar hjörturinn rauk að honum og yfir hann. Hann hafði misst jafnvægið og við það stjakað bátnum frá bakkanum og síðan oltið um koll milli borðstokks og bakka ofan í myrkt vatnið, þar sem hann náði ekki taki á slímugum rótum undan bakkanum. Á meðan sveif báturinn hægt frá og hvarf með straumnum.

Það grillti enn í hettu hans á yfirborði vatnsins þegar þeir hlupu fram á bakkann. Í flýti köstuðu þeir til hans kaðli með krók á. Hann greip um hann og þeir gátu dregið hann upp á bakkann. Hann var að sjálfsögðu holdvotur frá toppi til táar, en það var þó ekki allra verst. Þegar þeir lögðu hann á bakkann var hann steinsofandi og hélt svo föstum höndum um reipið að þeir gátu ekki náð því úr greip hans. Og hann vaknaði ekki, hvað sem þeir gerðu til að vekja hann.

Þar stóðu þeir yfir honum, bölvuðu óheppni sinni og klunnaskap Vamba og hörmuðu missi bátsins, því að nú höfðu þeir engin ráð með að komast til baka yfir ána til að sækja veiðibráðina. Þá heyrðu þeir eins og djúpan lúðrablástur í skóginum og hundgá eins og af veiðihundum í fjarska. Þeir þögnuðu allir og þar sem þeir sátu hljóðir fannst þeim þeir heyra undirgang eins og af mikilli veiðiferð nokkru fyrir norðan stíginn, þótt ekki sæju þeir neitt.

Nú sátu þeir lengi þarna og þorðu sig ekki að hræra. Vambi svaf áfram með bros á rennblautu andlitinu, eins og hann væri nú laus við allar áhyggjur sem áður höfðu kvalið hann. Skyndilega birtust á stígnum fyrir framan þá, nokkur hvít hjartardýr, hind með nokkrum kálfum eins mjallahvít og hjörturinn hafði áður verið svartur. Það lýsti af þeim í skuggunum. Áður en Þorinn gæti hrópað viðvörun höfðu þrír Dverganna stokkið á fætur og skotið örvum sínum af bogunum. Engin þeirra hæfði. Hjartardýrin sneru við og hurfu milli trjánna eins hljóðlátlega og þau höfðu komið og Dvergarnir höfðu skotið örvum sínum til einskis á eftir þeim.

„Hættið! Hættið!“ hrópaði Þorinn. En það var of seint. Upptendraðir Dvergarnir höfðu eytt síðustu örvum sínum og þar með voru bogarnir sem Björn hafði gefið þeim orðnir einskisnýtir.

Hópurinn var ósköp niðurdreginn um kvöldið og drunginn gróf dýpra um sig næstu daga. Þeir voru nú komnir yfir álagastrauminn, en hinum megin við hann hélt stígurinn áfram að hlykkjast sem fyrr og þeir sáu engan mun á skóginum. En ef þeir aðeins hefðu þekkt betur til aðstæðna og dregið réttar ályktanir af veiðihljóðunum og hvítu hjartarhindinni á vegi sínum, þá hefðu þeir mátt skilja að þeir voru loks farnir að nálgast austurjaðarinn, og myndu brátt koma, ef þeir aðeins varðveittu þor sitt og von, í gisnari skóg þar sem sólskinið lýsti aftur.

En þeir höfðu ekki hugmynd um það og á sama tíma voru þeir að sligast undir fargi Vamba, sem þeir urðu að dröslast með eftir því sem þeir best gátu, og skiptast á um það fjórir í einu, meðan hinir deildu farangrinum milli sín. Ef birgðirnar hefðu ekki verið orðnar miklu rýrari nú en í byrjun, hefði þeim líklega aldrei tekist þetta. En lítið gagn var að sofandi og síbroandi Vamba í staðinn fyrir klyfjar af matarbirgðum, hvað þungar sem þær væru. Og eftir nokkra daga var svo komið að allt var uppurið, hreinlega ekkert eftir til að éta eða drekka. Ekkert heilnæmt gátu þeir heldur fundið í skóginum, ekkert nema sveppi og undarleg grös með fölu laufi og heldur óskemmtilegum daun.

Eftir fjögurra daga gang frá álagaánni komu þeir í einhvern hluta skógarins sem var að mestu vaxinn beykitrjám. Í fyrstu líkaði þeim vel við þessa breytingu því að hér var enginn undirgróður og dimman því ekki eins djúp. Í glýjunni var sem kviknaði grænleit ljósmóða í kringum þá og sumsstaðar gátu þeir nú séð talsvert út frá stígnum til beggja hliða. En í þessari skímu sáu þeir svo sem ekkert nema endalausar raðir af gráum trjábolum líkastar súlum í voldugum rökkursal. Hér gætti svolítils andblæs með hvin sem þó var dapurlegur. Fáein laufblöð svifu skrjáfandi niður og minntu á, að utan skógarins væri farið að hausta. Þeir óðu og sukku í þykka bunka af visnu laufi óteljandi fyrri hausta sem slæddist yfir vegarkantinn frá dumbrauðri ábreiðu skógarins.

Áfram hélt Vambi að sofa og þeir þreyttust mjög af að bera hann. Öðru hvoru heyrðu þeir órólegan hlátur, stundum söng í fjarsknuum. Það var hlátur fagurmildra radda en ekki grófur hlátur drísla, söngurinn unaðslegur en hljómaði þó draugalega og annarlega og hann hressti þá ekki við. Þeir vildu bara hraða sér burt frá þessum stað með öllum þeim kröftum sem þeir enn áttu eftir.

Tveimur dögum síðar fór að halla undan fæti og þeir komu niður í dal sem var næstum barmafullur af voldugum eikum.

„Er enginn endir á þessum bölvaða skógi?“ sagði Þorinn. „Einhver ætti að klifra upp í tré og sjá hvort hann getur ekki stungið höfðinu upp úr laufþekjunni og fengið útsýn yfir skóginn. Best er að velja hæsta tréð sem slútir yfir veginn.“

Auðvitað þýddi „einhver“ ekkert nema Bilbó. Hann var sjálfkjörinn, því að tréklifrarinn yrði að stinga höfðinu upp úr hæstu laufþekjunni og þá yrði hann að vera nógu léttur svo að efstu og grennstu greinarnar gætu borið hann. Vesalings herra Baggi hafði nú aldrei fengið mikla þjálfun í trjáklifri, en dvergarnir hófu hann fyrst upp á lægstu greinar voldugrar eikar sem óx beint upp af vegarkantinum og síðan varð hann að bjarga sér sjálfur eftir bestu getu. Hann klöngraðist upp gegnum flækta sprota, fékk hvað eftir annað á ann og varð grænn og grómtekinn af gömlum berki á gildum stofnum. Oftar en einu sinni rann hann til en tókst að verjast falli á síðustu stundu. Loksins eftir mikla hrellingu á erfiðum stað, þar sem hann fékk ekki handfesti í neinar þægilegar greinar, nálgaðist hann toppinn. En alltaf hafði hann áhyggjur af því, hvort kannski væru kóngulær í trénu og því næst hvernig hann ætti að komast niður aftur (nema með því að hrapa).

Að lokum tókst honum að stinga hausnum upp úr laufþekjunni og fann þar í raun og veru nokkrar kóngulær. En þær voru aðeins litlar og venjulegar og auðséð að þær voru á höttunum eftir ákveðnum fiðrildum. Bilbó næstum blindaðist af birtunni. Hann heyrði til dverganna sem hrópuðu til hans langt að neðan, en gat engu svarað, aðeins ríghaldið sér og deplað augunum. Sólin skein svo skær að hann fékk ofbirtu í augun. Þegar hann hafði jafnað sig á því, sá hann allt í kringum sig heilt haf af grænu laufi sem vindurinn gáraði líkast haföldu og allsstaðar voru hundruð fiðrilda á sveimi. Ég býst nú við að þetta hafi þá verið „purpurakeisarinn,“ sem sækir í toppinn á eikartrjám, nema sá var munurinn að þessi fiðrildi voru alls ekki purpuralit, heldur dökk dökk flauelssvört, alveg einlit.

Hann fylgdist lengi með „svörtu keisurunum“ og naut þess að finna goluna í hárinu og á andlitinu, en að lokum minntu hróp dverganna, sem allir voru eins og á nálum, hann á raunverulegt hlutverk hans. En árangur af þeirri könnunarferð varð ekki mikill. Hann gat gónt svo mikið sem hann vildi, en hann sá hvergi út yfir trjábreiðuna og laufþakið í allar áttir. Hjarta hans sem hafði fagnað því að sjá sólina og finna vindinn, seig aftur niður í buxurnar. Hann fengi engan mat þegar hann sneri aftur niður.

Í rauninni voru þeir, eins og ég áður minntist á, ekki svo ýkja langt frá jaðri skógarins. Ef Bilbó hefði bara gert sér grein fyrir því, þá stóð þetta tré sem hann hafði klifið og var í sjálfu sér mjög hátt, neðst í djúpum katli, svo að þaðan sem hann sat í toppnum á því, virtust ennþá stærri tré þenjast út allt um kring, eins og upp að barminum á stórri skál og því var ekki við því að búast að hann gæti séð út yfir skóginn. Þannig lét hann blekkjast og klifraði örvæntingarfullur aftur niður úr trénu. Hann kom niður á jörðina allur rispaður, núinn og aumur og varð aftur næstum blindur í myrkrinu. Og við lýsingu hans á aðstæðum urðu hinir brátt jafn vonlausir.

„Skógurinn teygist endalaust áfram og áfram og áfram í allar áttir! Hvað eigum við nú til bragðs að taka? Og hvaða gagn var líka að því að senda hobbita upp!“ hrópuðu þeir eins og þetta væri allt Bilbó að kenna. Þeir hirtu ekki grænan túskilding um fiðrildin, og brugðust aldrei að verri við en þegar hann sagði þeim frá dásamlega vindblástrinum uppi á himninum. Sjálfir voru þeir alltof þungir til að geta klifrað upp og notið hans.

Þá um kvöldið kroppuðu þeir síðustu bita og brauðmola sem þeir áttu. Og morguninn eftir var það fyrsta sem þeir tóku eftir, að þeir voru glorhungraðir og þarnæst að það var farið að rigna og hér og þar duttu dropasletturnar þungt á skógarbotninum. En það var aðeins til að minna þá á að þeir voru líka skrælþyrstir, án þess að fá nokkuð úr því bætt. Maður getur ekki svalað hræðilegum þorsta með því að standa undir risavaxinni eik og bíða eftir því að dropi af laufi hennar falli af tilviljun á tunguna. Eini ljósi punkturinn í tilverunni kom óvænt frá Vamba.

Hann vaknaði skyndilega upp af dásvefninum, settist upp og klóraði sér í kollinum. Þegar hann kom til sjálfs sín, hafði hann ekki hugmynd um hvar hann var niður kominn, né hvers vegna hann var svona svangur. Hann hafði steingleymt öllu sem borið hafði við síðan þeir lögðu upp í leiðangurinn á einum maímorgni fyrir löngu. Það síðasta sem hann mundi var veislan í húsi hobbitans, og þeir áttu í hreinustu vandræðum með að fá hann til að trúa öllum þeim ævintýrum sem þeir höfðu síðan ratað í.

En þegar hann heyrði að ekkert væri eftir matarkyns, settist hann niður og fór að skæla, en hann var ósköp linur og óstöðugur á fótunum. „Til hvers í ósköpunum var ég þá að vakna!“ veinaði hann. „Og mig sem dreymdi svo fagurlega. Mér þótti sem ég væri á gangi í skógi, sem var raunar líkur þessum skógi, nema hvað hann var allur upplýstur af kyndlum á trjánum, lömpum sem sveifluðust á greinum og bálköstum á jörðinni. Þar stóð yfir mikil veisla sem skyldi vara að eilífu. Í öndvegi sat skógarkonungur með laufkórónu og var sungið glaðlega og ég gæti ekki talið upp né lýst öllu því góðgæti sem þar var á boðstólum til matar og drykkjar.“

„Það er mesti óþarfi,“ sagði Þorinn. „Ég skal bara segja þér að ef þú getur ekki um annað talað en mat, væri þér betra að þegja. Við höfum fengið meira en nóg af þér eins og þú ert. Ef þú hefðir ekki vaknað upp, hefðum við bara skilið þig eftir í skóginum í þínum bjánalegu draumum. Það er ekkert gaman að þurfa að burðast með svona flykki eins og þig, þó við höfum vikum saman verið vannærðir.“

Þeir áttu nú einskis annars úrkosta en herða ólina um tóman kvið, axla galtóma vatnsbelgi og birgðaílát og staulast áfram eftir veginum, án þess að eygja nokkra von um að komast á leiðarenda áður en þeir einfaldlega legðust niður og dæju úr hungri. Þannig reikuðu þeir áfram allan daginn, siluðust áfram kraftlitlir, en Vambi hélt áfram að vola og væla um það að fæturnir gætu ekki borið hann og hann vildi bara leggjast niður og halda áfram að sofa.

„Nei, þú átt ekkert með að gera það!“ sögðu hinir. „Nú verða bífurnar á þér að bera sinn búk, við erum búnir að bera þig nógu lengi.“

Samt þverneitaði hann skyndilega að fara fetinu lengra og fleygði sér til jarðar. „Haldiði sjálfir áfram, ef þið viljið,“ sagði hann. „Ég ætla bara að sofna og láta mig dreyma um mat, úr því ég fæ hann ekki öðru vísi. Ég vona að ég vakni aldrei aftur.“

En þá gerðist það að Balinn, sem hafði farið fremstur, hrópaði upp yfir sig: „Hvað var nú þetta? Mér sýndist ég sjá blika á ljós í skóginum.“

Allir fóru að gá og þeim virtist sem þeir sæju í nokkurri fjarlægð rautt glit af stöku ljósi og síðan var eins og kviknaði út frá því á fleiri ljósum. Nú reis jafnvel Vambi á fætur og þeir hröðuðu sér áfram eins og þeim stæði alveg á sama þó þarna væru tröll eða dríslar á ferð. Ljósið var framundan þeim, eilítið vinstra megin við stíginn og þegar þeir komu til móts við það sáu þeir greinilegar að blys og eldar loguðu þar undir trjánum, góðan spöl utan við stíginn.

„Það er engu líkara en draumar mínir séu að rætast,“ stundi Vambi upp þar sem hann skakklappaðist lafmóður fyrir aftan þá. Hann vildi helst æða beint inn í skóginn að ljósunum. En hinir voru ekki búnir að gleyma aðvörunum vitkans og Bjarnar.

„Slík veisla væri nú til lítils, ef við kæmumst aldrei lifandi til baka,“ sagði Þorinn.

„En án veislufanga tórum við ekki mikið lengur,“ sagði Vambi og Bilbó var hjartanlega sammála honum. Svo þrefuðu þeir lengi fram og aftur um þetta, þangað til þeir urðu að lokum ásáttir um að senda tvo njósnara saman til að laumast nær eldunum og kanna þá nánar. En svo gátu þeir heldur ekki komið sér saman um það, hverjir ættu að fara. Engan langaði til að taka þá áhættu að týnast og finna vini sína ekki aftur. Loks ákváðu þeir, þvert ofan í allar viðvaranir að láta sultinn taka völdin, ásamt sælukenndum lýsingum Vamba á öllu því lostæti sem þar væri að finna samkvæmt draumi hans af skógarveislunni. Svo þeir viku allir saman út af stígnum og dembdu sér inn í skóginn.

Eftir að þeir höfðu skreiðst og skjökt heillengi í áttina að ljósinu, gægðust þeir skyndilega milli trjábola og sáu inn í rjóður þar sem allmörg tré höfðu verið rudd og völlur sléttaður. Fjöldi fólks var þar á ferli, og virtust það vera álfar í grænum og brúnum búningum er sátu í hring á bekkjum sem gerðir voru úr aflimuðum trjábolum. Í miðjunni var heilmikið bál og blys voru fest á nokkur tré allt í kring. En það dásamlegasta af öllu: Þeir voru allir að éta og drekka, hlæjandi af hjartans lyst.

Steikarilmurinn af kjötinu var svo heillandi, að þeir réðu ekki við sig, — án þess að ráðfæra sig frekar hver við annan, ruddust þeir allir fram í einu með það eitt að leiðarljósi að sníkja sér einhvern mat. En ekki var sá fyrsti fyrr kominn fram í rjóðrið en öll ljósin slokknuðu eins og fyrir galdur. Einhver sparkaði í bálköstinn og eldurinn rauk upp líkt og flugeldur í glitrandi gneistaflugi og hvarf. Þar með voru þeir algjörlega villtir í ljósvana myrkri og gátu ekki einu sinni fundið hver annan, að minnsta kosti ekki fyrst í stað. Þannig ráfuðu þeir ráðlausir í myrkrinu, duttu um trjáboli, skullu beint á tré, hrópandi og kallandi svo að þeir hlutu að hafa vakið allt lifandi í skóginum í margra mílna fjarlægð. Loks tókst þeim að hóa sig saman, draga sig í hóp og telja með handsnertingu. En þá höfðu þeir auðvitað algjörlega tapað áttum og höfðu ekki hugmynd um hvar stígurinn ætti að vera. Þar með voru þeir rammvilltir, að minnsta kosti til næsta morguns.

Þeir áttu því einskis annars úrkosta en að búa um sig til næturinnar þar sem þeir voru niður komnir. Þeir þorðu ekki einu sinni að reyna að leita að matarafgöngum af ótta við að skiljast aftur að. En ekki höfðu þeir lengi legið, þó Bilbó væri um það bil að lognast út af, þegar Dóri sem var á vakt, sagði í háværu hvísli:

„Ljósin eru aftur að kvikna þarna yfirfrá og miklu fleiri en áður.“

Upp ruku þeir allir. Og mikið rétt, þarna sáu þeir, ekki langt undan, tugi blikandi ljósa og þeir heyrðu greinilega raddir og hlátrasköll. Nú skriðu þeir hægt í áttina þangað og í halarófu þar sem hver hélt snertingu við þann næsta á undan. Þegar þeir nálguðust sagði Þorinn: „Nú megum við ekki flana fram í fljótræði! Enginn má hreyfa sig né koma úr felum, fyrr en ég segi. Ég ætla fyrst að senda herra Bagga einan fram til að tala við þá. Þeir ættu ekki að verða hræddir við hann — („En hvað, ef ég er hræddur við þá?“ hugsaði Bilbó) — ég vona að minnsta kosti að þeir fari ekkert að misþyrma honum.“

Þegar þeir komu í bjarmann, otuðu þeir Bilbó skyndilega fram. Áður en hann hefði tíma til að setja á sig hringinn, rambaði hann inn í skerandi birtu eldsins og blysanna. En það kom ekki að haldi. Öll ljósin voru samstundis slökkt og við tók algjört myrkur.

Hafi áður verið erfitt fyrir þá að finna hvern annan, var það helmingi verra nú. Og nú fór svo illa að þeir gátu með engu móti fundið hobbitann. Þeir héldu fyrst að hann væri þar en við talningu komust þeir aldrei hærra en í þrettán. Þeir hrópuðu og kölluðu: Bilbó Baggi! Hobbiti! Bölvaður hobbitinn þinn! Hæ, hobbiti, farðu fjandans til, hvar ertu?“ og annað í þeim dúr, en þeir fengu ekkert svar.

Þegar þeir voru alveg að því komnir að gefast upp, hnaut Dóri af algjörri tilviljun um hann. Hann datt um koll yfir eitthvað sem hann hélt að væri trjábútur en komst að því að þar lá hobbitinn í hnipri og steinsvaf. Það þurfti að skekja hann til að vekja hann, og hann var hreint ekkert ánægður yfir því að mega ekki fá að sofa í friði.

„Mig dreymdi svo undursamlegan draum,“ muldraði hann, „ég var að háma í mig svo dásamlegan veislukost.“

„Skelfing er að vita þetta! Hann er þá orðinn eins og Vambi,“ sögðu þeir. „Blessaður vertu ekki að þvæla þetta um drauma þína. Draumaveislur koma ekki að neinu gagni og við getum ekki tekið þátt í þeim.“

„Þær eru þó það besta sem fáanlegt er á þessum andstyggðar stað,“ muldraði hann um leið og hann lagðist niður hjá dvergunum og reyndi að sofna á ný og komast aftur í draumaveisluna sína.

Ekki var þó ljósaganginum í skóginum enn lokið. Síðar þegar skammt lifði nætur, kom Kjalar, sem þá var á vakt til þeirra og sagði:

„Það er hreinasta ljósadýrð skammt hér frá, hundruð blysa og ótal útibál sem virtust kvikna skyndilega eins og fyrir galdur. Og heyrið bara sönginn og hörpusláttinn!“

Þeir lágu og hlýddu á um sinn, svo gátu þeir ekki lengur staðist freistinguna að færa sig nær og reyna enn einu sinni að fá hjálp. Þeir risu enn á fætur og í þetta skipti varð árangurinn lang verstur. Veislan sem nú blasti við augum þeirra var langtum stærri og glæsilegri en hinar sem þeir höfðu áður séð. Og hátt í öndvegi yfir veisluborðum sat skógarkonungur með laufkórónu á gullnu hári, áþekkur því sem Vambi hafði lýst úr draumi sínum. Álfafólkið lét skálar ganga á milli sín og rétti þær yfir eldana, sumir léku á hörpu, margir sungu við raust. Gljáandi hár þeirra var fléttað blómum, grænir og hvítir gimsteinar glitruðu í hálskrögum þeirra og mittisbeltum. Andlit þeirra og söngvar voru þrungin gáska og gleði. Hátt sungu þeir, skært og fagurlega og þá steig Þorinn allt í einu fram mitt á meðal þeirra.

Dauðaþögn skall á í miðju orði. Það slokknaði á öllum ljósum, eldarnir ruku upp í svörtum reyk. Aska og glóð kom í augu dverganna og skógurinn glumdi aftur við af gauragangi þeirra og ópum.

Bilbó fannst hann hlaupa hring eftir hring (þó var hann ekki alveg viss um það) og kalla og hrópa: „Dóri, Nóri, Óri, Óinn, Glóinn, Fjalar Kjalar, Vambi, Bifur, Bógur, Dvalinn, Balinn, Þorinn Eikinskjaldi,“ en allir voru þeir jafn sjónlausir og skynlausir og héldu uppi sömu hrópunum (nema einstaka sinnum hrópuðu þeir líka „Bilbó!“ inn á milli). En hróp hinna urðu æ fjarlægari og daufari, og þó að honum fyndist í bili að hljóð þeirra breyttust í vein og skerandi neyðaróp í fjarska, dóu þau að lokum öll út og hann var skilinn eftir einn í algjörri þögn og myrkri.

Þetta var nú það alversta sem Bilbó hafði nokkurn tímann komist í. En brátt gerði hann sér grein fyrir, að tilgangslaust væri að aðhafast nokkuð fyrr en dagaði með örlítilli skímu. Það hefði ekkert upp á sig að vera alltaf að ana þetta hingað og þangað út í myrkrið og þreyta sig án minnstu vonar um að fá nokkuð í svanginn til morgunmatar að hressa sig á. Svo hann settist bara niður og studdi baki við trjábol og fór — og það ekki í síðasta sinn — að hugsa til sinnar órafjarlægu hobbitaholu með unaðslega matarbúrinu sínu. Hann féll í djúpa hugleiðslu um svínafleskju og egg og ristað brauð með smjöri, þegar honum fannst eitthvað snerta sig. Einhverskonar sterkt og slímugt band kom við vinstri hönd hans og þegar hann ætlaði að rísa upp, varð hann þess var að þessu sama efni hafði verið undið utan um fætur hans, svo að í stað þess að standa upp, féll hann um koll.

Stór kónguló sem hafði verið sem óðast að færa hann í fjötra meðan hann svaf, kom nú aftan að honum og greip hann. Hann sá aðeins glyrnurnar í ófreskjunni, en fann fyrir loðnum löppunum þegar hún var að bisa við að sívinda ógeðslegum spunaþræðinum um hann. Sem betur fer hafði hann komist til vitundar í tæka tíð. En tæpara mátti það ekki standa. Brátt hefði hann ekki getað hreyft legg né lið. Þar með hófst örvæntingarfull barátta hans við að reyna að losa sig. Fyrst lamdi hann skelluna með berum hnúunum — hún ætlaði víst að spúa í hann eitri til að róa hann, líkt og venjulegar kóngulær gera við flugur — en þá mundi hann allt í einu eftir sverði sínu og brá því á loft. Við það hörfaði kóngulóin sem snöggvast undan, og það gaf honum í skyndi tækifæri til að skera böndin af fótunum. Þá var komið að honum að ráðast til atlögu. Kónglan var því ekki vön, að fórnarlömb hennar bæru slík varnartæki sér við síðu, því að annars hefði hún líklega dregið sig skjótar í hlé. En Bilbó réðst tafarlaust á hana, áður en hún gæti skroppið í hvarf og stakk hana með sverðinu beint í glyrnurnar. Hún varð þá sem óð og hljóp og dansaði hátt í loft upp og glennti út fæturna í hræðilegum rykkjum, þar til hann gerði út af við hana með öðru sverðalagi. Þá valt hann sjálfur um koll og vissi ekki meira í þennan heim né annan.

Vissulega umlukti rökkurgrámi skógarins hann sem áður, þegar hann kom til sjálfs sín. Kóngurvofan lá dauð við hlið hans og sverðsblað hans var atað svörtu kámi. Einhvern veginn hafði dráp risakóngulóarinnar ákaflega mikil áhrif á herra Bagga. Þarna hafði hann upp á eigin spýtur, án hjálpar vitkans eða dverganna eða fyrir nokkurs annars atbeina, ráðið niðurlögum þessa ferlíkis. Honum fannst hann vera orðinn gjörbreyttur, miklu kröftugri og djarfari en áður og það þó hann væri á fastandi maga, og svo þerraði hann sverð sitt á grasinu og stakk því aftur í slíðrin.

„Ég vil nú gefa þér nafn,“ sagði hann við sverðið, „ég nefni þig Sting.“

Að því búnu fór hann að kanna aðstæður. Skógurinn var ískyggilegur og þögull, en hann varð umfram allt að leita að vinum sínum, og það var ólíklegt að þeir hefðu farið langt, nema álfarnir hefðu tekið þá höndum (eða eitthvað verra). Nú fannst Bilbó varasamt að vera með hróp og háreysti, heldur stóð hann lengi og velti því fyrir sér í hvaða átt vegurinn væri og í hvaða átt hann ætti að leita að dvergunum.

„Ó, að við skyldum ekki hlíta ráðum Bjarnar og Gandalfs!“ kveinaði hann með sjálfum sér. Það eru meiri vandræðin sem við höfum komið okkur í! Sagði ég við? Ég vildi óska að ég gæti sagt við, það er svo ömurlegt að vera svona aleinn.“

Að lokum giskaði hann eftir bestu getu á, hvaðan neyðarópin hefðu komið fyrr um nóttina — og af einskærri heppni (sem hann hafði vænan skammt af), rambaði hann næstum rétt á það, eins og þið munuð sjá. Eftir að hafa tekið af skarið læddist hann af stað eins hljóðlega og hann gat. Hobbitar eru meistarar í að hafa lágt um sig, einkum í skógum, eins og ég hef áður sagt ykkur. En þar að auki setti Bilbó hringinn á sig, áður en hann lagði af stað. Því gátu kóngulærnar hvorki heyrt hann né séð, þegar hann nálgaðist þær.

Hann hafði laumast hljóðlega áfram dágóðan spöl, þegar hann varð var við svo þéttan og svartan skugga fyrir framan sig, að hann sýndist jafnvel svartur í myrkri skógarins, eins og gleymst hefði að þurrka upp svolitla klessu af sjálfu miðnættinu. Þegar nær kom, sá hann að þetta voru spunahnútar kóngulóar þar sem einum þræðinum var brugðið yfir hinn og þeir flæktir saman fyrir neðan. Skyndilega sá hann einnig að þar sátu kóngulær, risavaxnar og hryllilegar, í greinum fyrir ofan hann og þó hann hefði hringinn skalf hann af ótta við að þær yrðu sín varar. Hann staðnæmdist bak við tré og fylgdist með um stund, og þá allt í einu í þögninni og kyrrðinni í skóginum varð hann þess áskynja að þessar ógeðslegu skepnur voru að tala saman. Raddir þeirra voru lítið meira en marr og hvæs, en þó gat hann skilið margt sem þær sögðu. Þær voru að tala um dvergana.

„Þetta var hörð hrina, en vel þess virði,“ sagði ein. „Ég skil ekki hvað þeir hafa þykka húð, en samt skal ég veðja að þeir eru safaríkir að innan.“

„Jahá, það verður góð máltíð úr þeim, en þeir þurfa fyrst að hanga svolítið,“ sagði önnur.

„Ekki láta þá samt hanga of lengi,“ sagði sú þriðja. „Þeir eru ekki eins feitir og þeir ættu að vera. Þeir hafa víst ekki fengið mikið í svanginn að undanförnu, býst ég við.“

„Drepum þá,“ sagði sú fjórða. „Drepum þá strax og látum þá svo hanga um stund.“

„O, þeir eru sjálfsagt dauðir nú, býst ég við,“ sagði sú fyrsta.

„Ónei, það eru þeir ekki. Ég sá einn vera að bylta sér rétt í þessu. Ætli hann hafi ekki verið að rumska, skyldi ég ætla, eftir sinn flugusvefn. Ég skal bara sýna ykkur.“

Að svo mæltu hljóp ein af feitari kóngulónum af stað eftir einum kaðlinum, þar til hún kom þangað sem um tylft vöndla hafði verið hengd í röð uppi á hárri grein. Bilbó var hryllingi lostinn, fyrst þegar hann sá þá hangandi í skugganum og dvergafætur stóðu út úr botni sumra vöndlanna, en annarsstaðar sá í nefbrodd eða skegg eða hettu.

Kóngulóin hélt að feitasta bögglinum. — „Vesalings gamli Vambi, sýnist mér,“ hugsaði Bilbó — og skepnan kleip fast í nefið sem stóð út úr. Niðurbælt gól heyrðist innan úr vöndlinum og táin skaust upp og sparkaði beint og fast í kóngulóna. Einhver líftóra var þá eftir í Vamba. Það heyrðist eins og sparkað hefði verið í linan fótbolta og kóngulóin skall út af greininni og tókst aðeins að ná taki í eigin þráð tímanlega.

Hinar hlógu. „Þú hafðir þá rétt fyrir þér,“ sögðu þær, „fleskið er bráðlifandi og sparkar!“

„Ég skal nú ekki vera lengi að binda endi á það.“ hvæsti vofan bálreiða og klifraði aftur upp í tréð.

Nú sá Bilbó að tími væri kominn til að skerast í leikinn. Hann gat ekki náð til ófreskjanna uppi á greinunum og hafði engin skeyti til að skjóta á þær. En þegar hann litaðist um sá hann stórgrýtta möl í einhverju sem líktist uppþornuðum lækjarfarvegi. Bilbó var ágætlega hittinn steinkastari og var ekki lengi að finna sér góða ávala völu sem fór vel í lófa. Sem drengur hafði hann æft sig í að kasta steinum og hæfa hvað sem var, þangað til kanínur og íkornar og jafnvel fuglar, forðuðu sér hið bráðasta, ef þau sáu hann beygja sig niður. Og jafnvel eftir að hann varð uppkominn hafði hann töluvert ástundað allskyns kastleiki eins og hælakast, pílukast, skeifukast, keiluspil, níupinna og aðrar nákvæmnisgreinar í miðun og köstum. Satt að segja var hann nokkuð fjölhæfur, hann kunni ekki aðeins að blása reykjarhringum út úr sér, ráða gátur og elda mat og ég hef ekki enn getað rakið það allt fyrir ykkur. Og það er heldur enginn tími til að fara út í þá sálma núna. Meðan hann var að taka upp steininn náði kóngulóin til Vamba og á næsta augnabliki hefði hann verið dauður. En einmitt á þeirri sömu stundu lét Bilbó steininn vaða. Hann hæfði kóngulóna, plúnk, beint í hausinn, hún valt rotuð niður úr trénu, plúmp, beint á jörðina og lá þar með allar lappir upp í loft í bendu.

Næsti steinn hvein gegnum stóran kóngulóarvef, reif í sundur þræði og lenti á breddunni sem sat í honum miðjum, púmm, og hún var dauð. Eftir það varð algert uppnám í þessari kóngulóarnýlendu svo að þær gleymdu í bili dvergunum í vöndlunum, skal ég segja ykkur. Þær gátu ekki séð Bilbó en þær gátu nokkuð miðað út, úr hvaða átt steinkastið kom. Snöggar sem elding komu þær hlaupandi og sveiflandi sér í átt til hobbitans og þeyttu út löngum þráðum sínum í allar áttir, þar til loftið virtist allt fullt af dinglandi snörum.

En þá hafði Bilbó þegar læðst á annan stað. Við þetta fékk hann þá hugmynd að kannski gæti hann ginnt brjálaðar kóngulærnar til að elta sig lengra og lengra burt frá dvergunum, ef mögulegt væri, með því að gera þær forvitnar, æstar og reiðar í senn. Þegar um fimmtíu þeirra höfðu safnast saman þar sem hann áður stóð, kastaði hann fleiri steinum að þeim og öðrum sem eftir höfðu orðið. Svo dansaði hann inn á milli trjánna og tók að kyrja söng til að espa þær og fá þær allar til að elta sig, en líka hafði hann í huga, að dvergarnir gætu heyrt til hans.

Og þetta söng hann:

Ég er bara lítil fluga

og flýg burt frá þér.

Ógeðslega suga,

aldrei skaltu ná mér.

Ljótakussa!

Leiðahlussa!

Aldrei skaltu ná mér,

kóngulóarkussa!

Kóngulóin feita,

falin fluga er ég.

Kann ég vopni að beita,

vef þinn sker ég.

Tuddapadda!

Buddasadda!

Aldrei skaltu ná mér,

kóngulóarpadda!

Ekki var þetta svo sem merkilegur kveðskapur, en þá verður að hafa í huga, að Bilbó varð að yrkja þetta sjálfur, svo að segja af vörum fram, og það við heldur en ekki erfiðar aðstæður. En það kom samt að því gagni sem til var ætlast. Samtímis söngnum hélt hann áfram grjótkastinu og stappaði í jörðina. Svo að segja allar kóngulærnar á staðnum komu á eftir honum. Nokkrar skelltu sér til jarðar, aðrar æddu eftir greinunum, sveifluðu sér frá einu trénu í annað og spunnu nýja þræði í dimmar eyður. Þær voru miklu fljótari að renna á hljóðið en hann hafði búist við. Þær voru ofsareiðar. Að grjótkastinu slepptu þoldu þær ekki að láta kalla sig Ljótukussu og Tuddapadda væri nú enda móðgandi fyrir hvern sem er.

Bilbó ætlaði aftur að koma sér undan. En þá höfðu kóngulærnar dreift sér hingað og þangað á svæðinu þar sem þær bjuggu og voru á fullri ferð að spinna vefi í allar eyður milli trjábola. Þá leit helst út fyrir að hobbitinn yrði brátt innikróaður í þétta girðingu kóngulóarvefa allt í kringum sig – að minnsta kosti var það ætlun kóngulónna. En þó Bilbó stæði mitt á milli allra þessara leitandi og spinnandi skordýra, herti hann sig upp og hóf að syngja nýjan brag.

Æðarkobba og Letilobba

ætla mig að éta,

en aldrei þó það geta.

Þær komast strax í bobba,

ósýnileg veiði og ekki gefin

í vefinn.

Erfitt þeim reynist

að vita hvar ég leynist.

Vel er ég gómsæt,

vissulega ágæt.

En aldrei samt þær ná mér

alveg frá sér.

Síðan sneri hann sér við og sá að síðasta bilinu milli tveggja hávaxinna trjáa hafði verið lokað með þráðum — en sem betur fer ekki með raunverulegum vef heldur losaralegri flækju úr stórgerðum þráðum af tvöfaldri þykkt, sem hafði verið rimpað í skyndingu fram og aftur milli trjábolana. Hann reiddi upp sverð sitt, hjó þræðina í tætlur og hélt burt syngjandi.

Kóngulærnar sáu sverðið sveiflast, þó mér þyki ólíklegt að þær hafi nokkuð botnað í hvað það væri, og á samri stundu æddi allur skarinn á eftir hobbitanum, bæði á jafnsléttu og eftir greinunum. Þær stikuðu og veifuðu kafloðnum löppunum, smelltu bitkrókum og spunahólkum, augun útbólgin af froðu og reiði. Þær héldu áfram á eftir honum lengra og lengra inn í skóginn, þar til Bilbó þótti ekki ráðlegra að fara lengra. Síðan læddist hann til baka hæglátari en nokkur mús.

Hann vissi að hann hefði ekki mikið ráðrúm, áður en kóngulærnar hefðu fengið nóg og sneru til baka til trjánna, þar sem dvergarnir héngu. Á meðan varð hann að bjarga félögum sínum. Í fyrstu var erfiðast fyrir hann að komast upp á löngu greinina þar sem vöndlarnir héngu dinglandi. Ég býst varla við að honum hefði tekist það, nema af því að ein kóngulóin hafði skilið eftir lafandi þráð og upp eftir honum gat hann handfetað sig, þó þráðurinn vildi límast í lófa hans og særa hann — en þegar upp kom, tók á móti honum gömul þungfær, illvíg og spikfeit skella sem hafði orðið eftir til að gæta fanganna og hafði raunar hvað eftir annað verið að pota í þá til að smakka hver þeirra væri safaríkastur. Hún var jafnvel að hugsa um að fara að byrja veisluna meðan hinar voru í burtu, en herra Baggi var ekkert að tvínóna við hlutina og áður en paddan vissi af, fann hún fyrir stungunni og valt dauð út af greininni.

Næst þurfti Bilbó að byrja á því að losa fyrsta dverginn. En hvernig átti hann að fara að því? Ef hann hyggi á strenginn sem hélt vöndlinum uppi, myndi sá vesalings dvergur bara hrapa og skella til jarðar sem var mikið fall. Hann færði sig út eftir greininni (og á meðan dönsuðu og dingluðu allir vesalings dvergarnir til og frá eins og fullþroskaðir ávextir) og nú kom hann að fyrsta vöndlinum.

„Annað hvort Fjalar eða Kjalar,“ ályktaði hann af blárri hettunni sem stóð út af í toppinn. „Líklega fremur Fjalar,“ hugsaði hann og markaði það af löngu nefinu sem stóð út um vafningana. Með því að teygja sig niður og höggva á nokkra af sterku og klínugu þráðunum sem héldu vöndlinum saman, tókst honum að gera op á, og víst kom enginn annar en Fjalar í ljós með spörkum og látum. Það verður víst að viðurkennast að Bilbó fór hreinlega að skellihlæja þegar hann sá Fjalar baða út stirðum handleggjunum og hrista fæturna dansandi á spunastrengjum undir handarkrikunum, svo minnti á leikföngin skemmtilegu með fimleikakörlum sem snúast á vírum.

Með einhverjum hætti klifraðist Fjalar upp á greinina til hans og gerði sitt besta til að hjálpa hobbitanum, þótt hann væri miður sín og fárveikur af kóngulóareitrinu, auk þess sem hann hafði hangið alla nóttina og langt fram á næsta dag, þétt vafinn þráðum, aðeins nefið stóð út úr, og svo aðþrengdur að hann gat varla andað. Hann var líka óratíma að ná þessu ógeðslega lími úr augum og augabrúnum og skeggið varð að skera mestallt af honum. Jæja, síðan hjálpuðust þeir að við að tosa hinum dvergunum út og skera þá úr böndum. Enginn þeirra var neitt betur á sig kominn en Fjalar og sumir verr. Sumir höfðu jafnvel ekkert getað andað að ráði (og þar af sjáiði, að stundum getur komið sér vel að vera með langt nef) og sumir höfðu fengið í sig meira eitur en aðrir.

Næst björguðu þeir Kjalari, Bifri, Bógi, Dóra og Nóra. Vesalings Vambi var svo illa farinn — enda feitastur og hafði sífellt mátt þola stungur og smakk — að hann hreinlega valt út af greininni og hrapaði til jarðar en sem betur fer kom hann niður á þykka og mjúka laufhrúgu og lá þar afvelta. Enn héngu fimm dvergar utarlega á greininni þegar fyrstu kóngulærnar komu aftur á vettvang fárreiðari en nokkru sinni.

Bilbó stillti sér fyrst upp innst á greininni við trjábolinn og stóð í vegi fyrir að kvikindin kæmust út á hana. Hann hafði tekið hringinn af sér þegar hann var að bjarga Fjalari og gleymt að setja hann aftur á sig, og fóru kóngurvofurnar að spýta og hvæsa á hann.

„Nú sjáum við þig, litla ófétið þitt. Við skulum éta þig og skilja haminn og beinin af þér eftir hangandi í tré. En úff! Er hann með sting, eða hvað? Gildir einu, við skulum samt ná honum og síðan hengja hann á haus í nokkra daga.“

Á meðan þessu fór fram voru dvergarnir sem lausir voru, sem óðast að hjálpast að við að frelsa þá sem eftir voru og notuðu hnífa sína til að skera á þræðina. Brátt yrðu þeir allir lausir, en hitt var nokkuð á huldu hvað þá tæki við. Kóngulærnar höfðu átt auðveldan leik að færa þá í fjötra um nóttina, en þá höfðu þeir verið óviðbúnir og í kolniðamyrkri. Nú yrði ekki komist hjá hrikalegum bardaga upp á líf og dauða.

Þá tók Bilbó eftir því að nokkrar kóngulær höfðu safnast að gamla Vamba á skógarbotninum, þær höfðu aftur bundið hann og voru að drösla honum burtu. Hann rak upp óp og lét höggin dynja á kóngulónum sem voru fyrir honum uppi á greininni. Þær hörfuðu strax undan og hann klöngraðist og lét sig renna niður trjástofninn niður í miðjan hópinn á jörðinni. Litla sverðið hans var óvenjulegur stingbroddur sem þær höfðu ekki áður kynnst. Hvernig það líka sveiflaðist til og frá! Það blikaði af gleði þegar það stakkst í ófreskjurnar. Hann drap einar fimm eða sex áður en hinar lögðu á flótta og skildu Vamba eftir hjá honum.

„Komið niður! Komið niður!“ hrópaði hann til dverganna uppi á greininni. „Standið ekki þarna aðgerðalausir og látið þær aftur spinna net sín um ykkur!“ Því að hann sá heilt ger kóngulóa sverma upp eftir öllum trjám þar í grennd og klifra út á allar greinar fyrir ofan dvergana.

Allir dvergarnir klöngruðust niður, stukku eða létu sig detta í eina kássu, en þeir voru ósköp máttfarnir og fæturnir varla gangfærir. En þarna voru þeir loksins tólf saman ef vesalings Vambi var talinn með en frændi hans Bifur og bróðir hans Bógur urðu að styðja hann til beggja handa. En allt í kringum þá var Bilbó á ferli dansandi í kringum þá og sveiflaði Sting meðan hundruð óðra kóngulóa gláptu á þá úr öllum áttum og ofan úr trjánum. Aðstaða þeirra félaga virtist skelfing vonlaus.

Svo hófst bardaginn. Sumir dverganna höfðu hnífa, aðrir lurka og allir komust þeir í grjótið og loks hafði Bilbó álfasverðið sitt. Hvað eftir annað hröktu þeir kóngulærnar burt og drápu margar þeirra. En þeir gætu ekki haldið það út til lengdar. Bilbó var að niðurlotum kominn og aðeins fjórir dverganna gátu kallast færir. Brátt myndi að því koma að þeir yrðu allir yfirbugaðir eins og vesælar flugur. Kóngulærnar voru þegar farnar að spinna mikla vefi allt í kringum þá frá einu tré til annars.

Að lokum sá Bilbó engin önnur ráð en að opinbera leyndardóm hringsins fyrir félögum sínum. Honum þótti það lakara, en hjá því varð ekki komist.

„Ég ætla nú að láta mig hverfa,“ sagði hann. „Ég geri það til að ginna kóngulærnar burt frá ykkur, ef ég get. Þið verðið að halda ykkur þétt saman í hóp og fara í hina áttina, þarna til vinstri, það er nokkurn veginn í áttina þangað sem við síðast sáum álfaeldana.“

Það var erfitt að fá þá til að meðtaka þennan undarlega boðskap svo þungt sem þeim var yfir höfðinu, auk þess sem hrópin og höggin af lurkunum og steinkastinu glumdu við um allt. En loks gat Bilbó ekki lengur beðið boðanna — kóngulærnar þrengdu æ meira að þeim. Skyndilega setti hann upp hringinn og dvergunum til mikillar furðu hvarf hann þeim sjónum.

Brátt kváðu aftur við söngvarnir um Æðarkobbu og Letilobbu inn á milli trjánna til hægri. Við það kom fát á kóngulærnar. Þær stöðvuðu framsókn sína, sumar æddu þegar af stað og gengu á hljóðið. Þegar þær heyrðu sig kallaðar Tuddapöddur urðu þær svo fokreiðar að þær misstu stjórn á sér. Og þá snerist Balinn, sem hafði skilið fyrirætlun Bilbós betur en hinir, til atlögu. Dvergarnir mynduðu þétta fylkingu og sendu grjóthríðina yfir kóngulærnar vinstra megin og brutust út úr hringnum. En hinum megin, langt fyrir aftan þá, þögnuðu hrópin og söngurinn skyndilega.

Dvergarnir vonuðu heitt og innilega að það táknaði ekki að Bilbó hefði verið yfirbugaður, en þeir urðu samt að halda áfram. En því miður komust þeir ekki nógu hratt. Þeir voru veikir og þreyttir og þeir gátu ekki annað en skakklappast áfram og margar kóngulærnar fylgdu þeim fast á eftir. Aftur og aftur þurftu þeir að snúa sér við og eiga í höggi við ófreskjurnar sem voru á hælum þeirra. Og nú þegar voru sumar kóngulærnar á ferð í trjáliminu fyrir ofan þá og renndu niður löngum klínugum þráðum.

Útlitið var orðið heldur svart aftur, þegar Bilbó birtist skyndilega aftur hjá þeim og réðist óvænt á furðu lostnar kóngulærnar frá hliðinni.

„Haldið áfram! Haldið áfram!“ skipaði hann. „Ég skal sjá um stungurnar!“

Og það gerði hann líka ósvikið. Hann þaut fram og aftur, sneiddi í sundur kóngurlóarþræði, hjó á lappirnar og rak sverðið í fituhlussurnar ef þær komu of nærri. Kóngulærnar tútnuðu út af vonsku og spýttu og froðufelldu og hvæstu óskaplegum fáryrðum. En þær voru nú orðnar dauðhræddar við Sting og þorðu ekki að nálgast, nú þegar hann var kominn aftur í bardagann. Svo það var sama hvað þær bölvuðu, bráð þeirra fjarlægðist þótt hægt færi en örugglega. Allt var þetta samt skelfileg íkoma og virtist taka margar klukkustundir. En að lokum þegar Bilbó fannst vart að hann gæti lyft hendi til fleiri sverðalaga, gáfust kóngulærnar upp á þessu, hættu að elta þá en sneru við vonsviknar til myrkra bústaða sinna.

Þá urðu dvergarnir þess varir að þeir voru komnir í jaðar rjóðurhrings þar sem álfabál höfðu logað. Þeir gátu ekki vitað, hvort það væri sami hringurinn og þeir höfðu komið að um nóttina. En svo virtist sem einhverjir varnartöfrar leyndust yfir staðnum sem kóngulærnar forðuðust. Hér varð dagsskíman grænleitari, greinalimið ekki eins þétt og ógnandi og hér gátu þeir hvílst og kastað mæðinni.

Þeir lágu hér um stund, móðir og másandi. Svo fóru þeir að spyrja áleitinna spurninga. Þeir vildu fá einhverjar skýringar á hvarfi Bilbós og þegar hann fór að segja þeim frá fundi hringsins, urðu þeir svo spenntir að þeir steingleymdu um stund eigin vandræðum og eymd. Sérstaklega var Balinn áfjáður í að heyra þetta og lét Bilbó segja sér alla söguna um Gollri með gátuleiknum og öllu og jafnvel að endurtaka sumt í frásögninni hvað eftir annað og ekki draga neitt undan um hringinn. En þar kom að birtan fór aftur að dofna og þá komu upp aðrar spurningar. Hvar skyldu þeir vera, hvar var skógarstígurinn, hvar gætu þeir fengið einhverja næringu og hvað áttu þeir næst til bragðs að taka? Þeir spurðu þessara spurninga aftur og aftur og það var eins og þeir byggjust við því að Bilbó hefði ráð undir rifjum við öllu. Af því megið þið ráða hvað álit þeirra á herra Bagga hafði hækkað. Þeir voru nú farnir að bera mestu virðingu fyrir honum (eins og Gandalfur hafði líka spáð). Nú hreinlega væntu þeir þess af honum að hann fyndi einhverja undraaðferð til að bjarga þeim og í því var meiri tilætlunarsemi en í venjulegu nöldri. Þeim var nú dagljóst, að þeir væru dauðir nema fyrir tilverknað hobbitans og gátu ekki nógsamlega þakkað honum fyrir björgunina. Sumir máttu til með að standa á fætur til að geta hneigt sig niður að jörðinni fyrir honum, þó þeir misstu við það jafnvægið og yltu um koll og gætu ekki reist sig við fyrr en eftir góða stund. Og þó þeir hefðu nú fengið að vita sannleikann um hvarf Bilbós, dró það ekki úr áliti þeirra á honum, því að þeir höfðu orðið vitni að því að hann hafði til að bera vit og áræði, ekki síður en heppni og töfrahring — og allt voru það mikilvægir eiginleikar. Satt að segja fóru þeir svo hástemmdum orðum um Bilbó að hann fór jafnvel sjálfur að trúa því að hann væri djarfur ævintýramaður, þó sjálfsagt hefði hann orðið enn borubrattari, ef þeir hefðu átt eitthvað til að éta.

En um það tjóaði ekki að tala. Þeir áttu hreint engan mat, ekki nokkurn skapaðan hlut, og enginn þeirra var heldur fær um að fara og reyna að afla neinna matfanga, né heldur höfðu þeir þrek til að leita uppi Skógarstíginn, týnda stíginn. Það var alveg fyrir það skorið að Bilbó gæti fengið nokkra nýja hugmynd í sitt þreytta höfuð. Hann sat bara og starði fram fyrir sig á endalaus trén og brátt sló þögn á þá alla. Alla nema Balin. Löngu eftir að hinir voru þagnaðir og höfðu látið aftur augun hélt hann áfram að muldra og klúkka við sjálfan sig:

„Gollrir! Ja, ég er aldeilis hlessa. Þannig fór hann þá að því að laumast framhjá mér, eða skyldi ekkí? Jú, nú veit ég það! Hann laumaðist hljóðlega hann herra Baggi? Og hnapparnir hrutu yfir öll þrepin! Góði gamli Bilbó – Bilbó – Bilbó – bó – bó –“ Svo datt hann út af og varð alger þögn um hríð.

En skyndilega rumskaði Dvalinn við, glennti upp glyrnurnar og gægðist í kringum sig. „Hvar er Þorinn?“ spurði hann.

Þetta var hræðilegt áfall. Að hugsa sér, nú voru þeir bara þrettán, tólf dvergar og hobbitinn sá þrettándi. Hvar í ósköpunum skyldi Þorinn vera? Þeir veltu því fyrir sér, í hvaða voða hann hefði lent, göldrum eða kolsvörtum skrímslum og það fór skelfingarhrollur um þá, þar sem þeir lágu villtir og vegalausir í skóginum. En þeir voru svo úrvinda að þeir duttu aftur út af hver á fætur öðrum inn í óþægilegan svefn fullan af hryllingsdraumum, meðan kvöldið hneig inn í nýja kolanótt og þar verðum við að yfirgefa þá í bili, of lasburða og þreytta til að hafa einu sinni framtak í sér til að setja á varðgát eða skiptast á um vaktir.

Þorinn hafði verið gripinn miklu fyrr en þeir. Þið munið kannski að fyrst þegar Bilbó steig inn í birtuhringinn kom yfir hann svefn og hann datt niður eins og dauður? Næst hafði Þorinn stigið fram og um leið og ljósin slokknuðu datt hann líka niður eins og steinn fyrir einhverjum töfrum. Allur hávaðinn frá dvergunum þegar þeir villtust í myrkrinu, neyðaróp þeirra, þegar kóngulærnar gripu þá og bundu, allur bardagahvinur næsta dags hafði farið framhjá honum án þess að hann hefði hugmynd um það. Síðan höfðu Skógarálfarnir komið að honum, bundið hann og borið burtu.

Veislufólkið var að sjálfsögðu Skógarálfar. Þeir eru ekki vondir í sjálfu sér, en galli er, hvað þeir eru tortryggnir við ókunnuga. Og þó þeir byggju yfir mögnuðum töfrum, voru þeir enn í þá daga mjög á verði. Þeir voru ólíkir Háálfunum í Vestri, hættulegri og ekki eins djúpvitrir. Því að þeir voru flestir (ásamt dreifðum frændflokkum í hæðum og fjöllum) komnir af þeim fornu ættflokkum sem aldrei höfðu farið til Fagurheima í Vestri. En þangað héldu aftur á móti Ljósálfar og Djúpálfar og Sæálfar og lifðu þar öldum saman og urðu æ fegurri, vitrari og fróðari og fundu upp fullkomnari töfra og þá miklu list að búa til fallega og þarflega hluti, áður en sumir þeirra sneru aftur til Víðheims. Þar höfðu Skógarálfarnir hins vegar hafst við allan tímann í ljósaskiptum okkar sólar og tungls en vænst þótti þeim um stjörnurnar. Þeir breiddust út um stóru skógana sem voru þá svo víðfeðmir í nú löngu týndum löndum. Mest héldu þeir sig þó í skógarjöðrunum, til að eiga greiða leið til útrása, stundum til veiða eða einfaldlega til að fara í útreiðartúra eða hlaupa um víðavang í tunglskini eða stjörnubirtu. En eftir tilkomu Manna drógu þeir sig æ meira í hlé inn í drungann og dimmuna. En þeir voru allt að einu álfar og þar með gott fólk.

Í stórum helli, nokkrum mílum innan marka Myrkviðar að austanverðu bjó á þessum tíma voldugasti konungur þeirra. Rétt við risavaxnar steindyr hans rann á ein niður úr skógivöxnum fjöllunum og streymdi áfram út á láglendið og mýrarnar fyrir neðan háskógana. Út frá þessum stóra helli greindust óteljandi gangar og smáskútar í allar áttir, þeir hlykkjuðust langar leiðir neðanjarðar og mátti finna þar mörg herbergi og víða sali. En þessi húsakynni voru á allan hátt bjartari og heilnæmari en nokkrir drísilbústaðir og heldur ekki eins djúp og hættuleg. Í rauninni bjuggu líka flestir þegnar konungsins og stunduðu veiðar í opnum skóginum og gerðu sér hús og kofa á jörðinni eða uppi í greinunum. Beykitrén voru þeirra eftirlætisbústaðir. Konungshellirinn var einskonar höll þeirra, geymslustaður fjársjóðanna og virki álfaþjóðarinnar gegn utanaðkomandi árásum.

En þar djúpt niðri var líka að finna dyflissur fyrir fanga. Og það var einmitt niður í þessar holur sem þeir drógu Þorin — og fóru engum silkihönskum um hann, því að þeim var lítt um dverga gefið og litu jafnvel á þá sem óvini. Forðum daga höfðu skógarálfarnir jafnvel háð stríð við dvergana og sökuðu þá um að hafa dregið sér af fjársjóðum þeirra. Hitt er ekki nema réttlátt að taka fram að dvergar höfðu aðra sögu að segja og kváðust aðeins hafa tekið það sem þeim bar, því að þáverandi álfakóngur hafði samið við þá um að smíða skrautmuni úr hrágulli sínu og silfri, en eftir á ætlaði hann að svíkja þá um laun sín. Eini veikleiki álfakóngsins var hve hann var áfjáður í fjársjóði, einkum var hann æstur í silfur og hvíta gimsteina og þó hann ætti ærna fjársjóði, ágirntist hann æ meira og meira, af því að hann fann til þess að jafnast ekki í þessu á við aðra álfahöfðingja til forna. Þó stunduðu þegnar hans hvorki námugröft né smíðuðu málma eða gimsteina og höfðu engan áhuga á verslun eða jarðyrkju. Öllum dvergum var fullkunnugt um þessa óvild, þó ætt Þorins hefði hvergi komið nærri þeirri gömlu deilu sem ég var að lýsa. En Þorinn reiddist mjög þeirri illu meðferð sem hann mátti þola eftir að þeir léttu álögunum af honum svo hann kæmist til meðvitundar og hann var staðráðinn í því að ekkert orð um gull eða dýrgripi skyldi verða dregið upp úr sér.

Konungurinn leit þungum svip á Þorin þegar hann var færður fyrir hann og spurði hann spjörunum úr. En Þorinn vildi aðeins segja að hann væri sveltandi.

„Hvers vegna reyndir þú og þínir menn þrisvar sinnum að ráðast á þjóð mína við hátíðarhöld?“ spurði kóngurinn.

„Við réðumst ekkert á þá,“ svaraði Þorinn. „Við komum aðeins til að beiðast matarbita, því að við vorum sveltandi.“

„Hvar eru vinir þínir núna og hvað eru þeir að hafast að?“

„Ég hef ekki hugmynd um það, en ég býst við að þeir séu sveltandi í skóginum.“

„Hvað voruð þið að gera í skóginum?“

„Leita að mat og drykk því að við vorum að deyja úr hungri og þorsta.“

„En hvað voruð þið yfirhöfuð að flækjast í skóginum?“ spurði kóngurinn reiðilega.

En þá lokaði Þorinn sínum hvofti og fékkst ekki lengur orð upp úr honum.

„Gott og vel!“ sagði kóngurinn. „Takið hann þá burt og hafið hann í haldi þangað til hann fæst til að segja okkur sannleikann, sama þó það verði í heila öld.“

Þá bundu álfarnir Þorin og lokuðu hann niðri í einum af neðstu skútunum sem læst var með styrktum dyrum, og skildu hann þar eftir. En þeir færðu honum mat og drykk, meira en nóg, þó ekki væri hann sérlega bragðgóður. Því að Skógarálfar voru engir dríslar, þeir komu sæmilega vel fram jafnvel við sína verstu óvini, ef þeir handsömuðu þá. Risakóngulærnar voru einu lifandi verurnar sem þeir sýndu enga miskunn.

Og þarna lá nú vesalings Þorinn í dyflissu konungs. Þrátt fyrir allt mátti hann vissulega vera þakklátur fyrir brauðið, kjötið og vatnið sem honum var borið. En þegar hann komst yfir þakklætið, fór hann að velta því fyrir sér hvað orðið hefði af sínum vesalings ógæfusömu vinum. Hann átti nú brátt eftir að komast að því, en frá því verður hermt í næsta kafla,. Þar upphefst enn nýtt ævintýri, og þar mun hobbitanum enn einu sinni gefast tækifæri til að sýna og sanna að nokkur dugur sé í sér.

IX. KAFLI

Tollfrjálsar tunnur

Daginn eftir bardagann við kóngulærnar gerðu Bilbó og dvergarnir síðustu örvæntingarfullu tilraunina til að finna sér leið út úr skóginum, áður en þeir dæju úr hungri og þorsta. Þeir rifu sig upp og stauluðust þangað sem átta af þeim þrettán töldu með handauppréttingu vera réttu leiðina í áttina upp á stíginn. En þeir komust aldrei að því, hvorir höfðu rétt fyrir sér. Það sem ætla mátti að væri dagur í skóginum var farið að dofa niður í myrkur nætur, þegar skyndilega birti upp af ótal kyndlum allt umhverfis þá eins og af hundruðum rauðra stjarna. Og fram hlupu Skógarálfar vopnaðir bogum og spjótum og skipuðu dvergunum að staðnæmast.

Um viðnám var ekki að ræða. Dvergarnir voru svo illa á sig komnir að þeir voru því fegnastir að láta handtaka sig, og auk þess hefðu litlir kutar þeirra, einu vopnin sem þeir höfðu, komið að litlu haldi gegn örvaskeytum álfanna sem voru svo markvissir að þeir hefðu getað hæft fuglsauga í kolamyrkri. Þeir félagarnir námu því einfaldlega staðar, settust niður og biðu þess sem verða vildi — allir nema Bilbó sem smeygði hringnum á fingur sér og laumaðist ósýnilegur útundan. Því var það að meðan álfarnir bundu dvergana í langa lest hvern aftan í annan og töldu þá, fundu þeir hvergi hobbitann né gátu talið hann með.

Ekki gátu þeir heldur heyrt til Bilbós né orðið hans á neinn hátt varir, þegar hann trítlaði áfram góðan spöl fyrir aftan logandi blys þeirra, þar sem þeir leiddu fangana gegnum skóginn. Þeir bundu fyrir augu allra dverganna, sem skipti þó litlu máli, því að ekki einu sinni Bilbó með sínum opnu augum, gat gert sér neina grein hvert þeir voru að fara. Fyrir nú utan það líka að hvorki hann né hinir höfðu hugmynd um, hvaðan þeir voru að koma. Bilbó mátti hafa sig allan við að halda í við blysferðina, því að álfarnir ráku dvergana áfram eins hratt og þeir komust, veika og uppgefna eins og þeir voru. Konungurinn hafði skipað þeim að hraða sér. Skyndilega stöðvaðist flokkurinn og hobbitinn náði þeim áður en þeir fóru yfir brúna. Hún lá yfir ána að hliðum konungs. Áin streymdi fram dimm og stríð og þegar yfir brúna var komið, blöstu voldug hliðin við fyrir framan stóran hellismunna sem gekk inn í bratta brekku, klædda trjágróðri. Hérna teygðist hinn mikli beykiskógur allt niður á árbakkann og sum trén stóðu jafnvel með ræturnar úti í ánni.

Álfarnir ráku nú fanga sína yfir brúna, en Bilbó hikaði við fyrir aftan. Honum leist ekki allskostar á útlit hellismunnans, og loks ákvað hann þó á síðustu stundu að skiljast ekki við vini sína, heldur skjótast yfir brúna á hæla síðustu álfanna, áður en hinar miklu hliðgrindur konungsins lokuðust aftan við þá með þungu glamri.

Fyrir innan tóku við gangar upplýstir af röðum rauðra kyndilljósa og álfaverðirnir tóku að kyrja göngulög þar sem þeir þrömmuðu áfram eftir sveigðum, krókóttum og bergmálandi göngum. Þau voru allt öðruvísi en í dríslabyggðinni, lágu grynnra niður í jörðina og um þau lék nóg af fersku lofti. Komið var í stórsal sem súlurnar voru höggnar út úr lifandi berginu og þar sat álfakóngurinn á hásæti úr útskornum við. Á höfði sér bar hann kórónu með berjum og roðnuðu laufi, því nú var farið að svífa að hausti. Á vorin bar hann aftur á móti kórónu úr skógarblómum. Í hendi sér hafði hann útskorinn eikarstaf.

Fangarnir voru leiddir fram fyrir hásætið og þó hann horfði illúðlega á þá, sagði hann mönnum sínum að leysa þá úr böndum, því að þeir væru svo illa til reika og þreyttir. „Við þurfum heldur engin bönd á þá hérna,“ sagði hann. „Það sleppur enginn út um töfradyr mínar, sem einu sinni er kominn inn fyrir þær.“

Hann yfirheyrði dvergana lengi og lævíslega um erindi þeirra, hvert þeir hefðu verið að fara og hvaðan þeir kæmu. En hann fékk lítið meira upp úr þeim en Þorni áður. Þeir voru þurrir á manninn og beiskir yfir því hvernig komið var fram við þá og reyndu ekki einu sinni að sýna kurteisi.

„Hvað höfum gert af okkur, herra konungur?“ spurði Balinn sem nú var elstur fyrir hópnum. „Er það eitthvert afbrot að villast í skógi, verða svangur og þyrstur og lenda í kasti við risakóngulær? Eru þessar kóngulær kannski tamin húsdýr ykkar eða gæludýr, úr því að þið reiðist okkur svo fyrir að við drápum þær í hrönnum.“

Við slíkum málflutningi brást konungurinn hinn versti og svaraði: „Það er alvarlegt brot að ryðjast án leyfis inn í mitt ríki. Gleymið ekki að þið voruð í konungsríki mínu og þið notuðuð þann veg sem þjóð mín lagði? Þrisvar sinnum eltuð þið og réðust á þjóð mína í skóginum og ærðuð upp kóngulærnar með uppnámi ykkar og gauragangi: Eftir alla þá röskun sem þið hafið valdið á ég kröfu á að fá að vita hvað þið eruð að flækjast hér, og ef þið segið mér ekki allt af létta, verð ég að halda ykkur öllum í fangelsi, þangað til þið hafið lært að sýna meiri skilning og mannasiði!“

Síðan gaf hann vörðunum fyrirmæli um að hver dvergur um sig skyldi innilokaður í sínum einangrunarklefa, þeir skyldu njóta matar og drykkjar, en fengju ekki að fara út úr holu sinni, fyrr en einhver þeirra að minnsta kosti fengist til að leysa frá skjóðunni um allt sem hann vildi vita. En hann leyndi þá því að Þorinn væri líka fangi hans. Það varð hlutverk Bilbós að komast að því.

Það tók líka á taugarnar fyrir vesalings herra Bagga að búa þarna aleinn í hellinum, langalengi og alltaf í felum. Hann þorði aldrei að taka af sér hringinn og varla að festa svefn, jafnvel þó hann træði sér inn í dimmustu og fjarlægustu skotin sem hann gat fundið. Til þess að hafa eitthvað fyrir stafni byrjaði hann að ráfa ósýnilegur fram og aftur um höll Álfakonungsins. Hliðunum var lokað með töfrum, en stundum slapp hann út ef hann var snöggur þegar tækifæri gafst. Flokkar Skógarálfa, stundum með konunginn í fararbroddi, riðu við og við út til veiða eða til að sinna einhverjum verkum í skógunum eða í landinu þar fyrir austan. Þá gat Bilbó, ef hann var nógu liðugur, rétt sloppið út fyrir aftan þá, þó það gæti verið hættulegt. Nokkrum sinnum var hann næstum orðinn undir í hliðinu þegar grindurnar skullu niður á eftir síðasta álfinum. Hinsvegar þorði hann ekki að blanda sér inn í hópinn ef ske kynni að skuggi hans sæist (þó hann væri ósköp mjósleginn og þokukenndur í ljósinu frá kyndlunum) eða af ótta við að einhver rækist á hann svo hann uppgötvaðist. Og þegar hann fór út um hliðið, sem ekki var mjög oft, var það til lítils. Hann vildi ekki yfirgefa dvergana og satt að segja vissi hann ekki hvert í heiminum hann ætti að fara án þeirra. Hann gat ekki haft við álfunum ríðandi á veiðum allan tímann sem þeir voru burtu, svo að hann komst aldrei að því hvaða leið lægi út úr skóginum heldur ráfaði bara eymdarlega um skóginn, lafhræddur við að villast áður en hann fengi tækifæri til að snúa aftur inn. Þá sótti líka svengdin að honum, ef hann fór út, því hann var enginn veiðimaður, en inni í hellunum tókst honum alltaf að finna sér eitthvað til viðurværis með því að stela mat úr búri eða af borði, þegar enginn sá til.

„Ég er eins og innilokaður innbrjótur sem kemst ekki burt, en verð stöðugt að halda áfram að stela úr sama húsinu dag eftir dag,“ hugsaði hann. „Þetta er ömurlegasti og leiðinlegasti hluti alls þessa andstyggilega, þreytandi og óþægilega ævintýris! Ég vildi óska að ég væri aftur kominn heim í hobbitaholuna mína og sæti þar við hlýjan arininn og lampaljósið!“ Oft óskaði hann þess líka að hann gæti komið orðsendingu með hjálparkalli til vitkans, en að sjálfsögðu var það gjörsamlega útilokað. Brátt gerði hann sér grein fyrir að ef koma ætti einhverri hreyfingu á málin, þá yrði hann sjálfur að gera það einn og óstuddur.

Loksins eftir eina eða tvær vikur af þessu felulífi, þar sem hann fylgdist með og elti varðmennina út um allar trissur, komst hann að því hvar hinum einstöku dvergum var haldið í prísund . Hann fann alla tólf klefa þeirra sitt í hvorum hluta hallarinnar og bráðlega var hann farinn að rata prýðilega um gangana. Þá kom það honum mjög á óvart eitt sinn er hann hlýddi á tal varðanna, að enn einn dvergur myndi auk þess vera í fangelsi, en hafður í haldi í sérstaklega djúpu og dimmu svartholi. Hann gat sér þess að sjálfsögðu strax til að þar myndi vera Þorinn og bráðlega fékk hann staðfestingu á því. Og eftir margbrotna erfiðleika tókst honum líka að finna dyflissu hans og jafnvel að skiptast á orðum við þennan fyrirliða dverganna, þegar enginn var þar á ferli.

Þorinn var orðinn svo niðurbrotinn að honum var næstum runnin reiðin yfir eigin ógæfu. Hann var jafnvel farinn að gera því skóna að segja kónginum allt af létta um fjársjóðinn mikla, tilgang leiðangursins (og fátt sýnir nú betur hve djúpt hann var sokkinn). En þá heyrði hann allt í einu mjóróma rödd Bilbós gegnum skráargatið. Hann gat varla trúað sínum eigin eyrum. Brátt gerði hann það þó upp við sig að ekki væri um að villast og þrýsti sér að dyrunum og átti langt hvísl við hobbitann hinum megin við hurðina.

Þannig vildi það til að Bilbó gat leynilega borið orð Þorins til allra hinna innilokuðu dverganna, sagt þeim að foringi þeirra væri líka í haldi skammt undan og að enginn þeirra mætti upplýsa konunginn um tilgang ferðarinnar, nema því aðeins að Þorinn gæfi þeim merki um það. Því að hann hafði aftur hert upp hugann, þegar hann frétti hvernig hobbitinn hefði bjargað félögum sínum frá kóngulónum og þar með varð hann jafn staðfastur og áður í að leysa sig ekki úr haldi með loforðum við konunginn um hlutdeild í fjársjóðunum, fyrr en allar vonir um að sleppa burt með einhverjum hætti væru brostnar. Það er að segja þangað til hinn merkilegi herra Ósýnn Baggi (sem hann hafði nú fengið mikið álit á) hefði algjörlega gefist upp á því að finna nokkra útleið.

Hinir dvergarnir voru allir fullkomlega sáttir við orðsendinguna. Öllum fannst þeim að eigin hlutdeild í fjársjóðnum (sem þeir voru þegar farnir að telja sína eign, þrátt fyrir vandræði sín og drekann ósigraðan) myndi rýrna ákaflega ef Skógarálfarnir fengju líka part af honum, og treystu því alveg á handleiðslu Bilbós. Og takið eftir — alveg eins og Gandalfur hafði spáð! Kannski var þetta líka ástæðan fyrir því að vitkinn hafði yfirgefið þá, að hann vildi láta á þetta reyna.

Bilbó var aftur á móti ekki nærri eins bjartsýnn og þeir. Sérstaklega var honum meinilla við að hinir allir skyldu þannig á hann treysta. Hann vildi ekki taka á sig slíka ábyrgð. Þá óskaði hann sér þess innilega að vitkinn væri einhvers staðar liðtækur. En slíkt var náttúrulega út í hött. Sjálfsagt var Gandalfur langt í burtu handan við skuggalegar fjarlægðir Myrkviðar. Og Bilbó sat og braut og braut heilann í þúsund stykki, þangað til höfuðið á honum var að því komið að springa, en aldrei kviknaði á perunni. Svona ósýnilegur töfrahringur var að vísu þarfaþing en hann gat ómögulega gagnast til að frelsa þá alla fjórtán. En auðvitað, eins og þið hafið sjálfsagt getað ímyndað ykkur, bjargaði hann vinum sínum að lokum og nú segir frá því hvernig það gerðist.

Dag nokkurn þegar Bilbó var á ferli og snuðrandi um allt, komst hann á snoðir um merkilegan hlut. Stórhliðið var ekki eini inngangurinn að hellunum. Vatnsrás rann undir neðsta hluta hallarinnar og sameinaðist Skógánni nokkru austar, fyrir neðan bröttu hlíðina við aðalmunna hellanna. Þar sem hún kom út úr fjallinu var vatnshlið. Þar náði klettaloftið næstum niður að yfirborði vatnsins og mátti fella hliðgrind alveg niður á botn rásarinnar til að hindra að nokkur kæmist þar í gegn. En oft var grindin höfð opin því að töluverðir aðdrættir og flutningar fóru fram um þetta vatnshlið. Ef einhver kæmi inn um opið hefði blasað við honum dimm grófhöggin neðanjarðarrás djúpt inn í bergið. En á einum stað þar sem rásin rann undir hellana hafði gat verið höggvið í loftið og þar komið fyrir stórum fellihlerum úr eik. Þeir opnuðust upp á við inn í vínkjallara konungsins. Þar stóðu tunnur í löngum röðum, því að Skógarálfar og sérstaklega konungur þeirra, voru sólgnir í vín, þótt enginn vínviður yxi í skóginum. Því varð að flytja vínið og ýmsan annan varning inn langt, frá frændliði þeirra í Suðri eða frá vínekrum Manna í fjarlægum löndum.

Úr felum bak við eina stærstu ámuna uppgötvaði Bilbó fellihurðirnar og hvernig þær verkuðu og þar lá hann á hleri og heyrði á mál þjónustumanna konungsins og komst þannig að því, hvernig vínið og annar varningur var fluttur upp árnar eða landleiðis til og frá Langavatni. Svo virtist sem þar stæði enn Mannaborg, sem væri reist á brúm eða stólpaundirstöðum langt úti í stöðuvatninu til varnar gegn hverskyns óvinum og sérstaklega drekanum í Fjallinu. Frá Vatnaborginni eins og hún var kölluð, voru tunnurnar fluttar upp eftir Skógá. Stundum voru þær aðeins bundnar saman í stóra sjálffljótandi flota sem stjakað var eða róið upp eftir ánni, stundum hlaðið á flatbytnur.

Þegar tunnurnar höfðu hinsvegar verið tæmdar, köstuðu álfarnir þeim niður um fellidyrnar, opnuðu vatnshliðið og þær flutu með vatnsrásinni og skoppuðu áfram með henni þangað til straumurinn bar þær niður ána að stað þar sem nes myndaðist í bakkann, nálægt austurjaðri Myrkviðar. Þar var þeim safnað saman, bundnar í flota og fleytt áfram áleiðis til Vatnaborgar sem stóð nálægt ósi Skógár í Langavatn.

Um stund sat Bilbó kyrr og velti fyrir sér þessu vatnshliði og hvort hægt væri að skipuleggja undankomu vina hans um það og smámsaman fór að kvikna örvæntingarfullur neisti að flóttaáætlun.

Búið var að færa föngunum kvöldmatinn. Verðirnir fóru um gangana og tóku niður blysin svo allt var í svarta myrkri. Bilbó heyrði þá til ráðsmanns konungs sem bauð foringja varðliðanna góða nótt.

„En skrepptu nú með mér,“ sagði hann „og smakkaðu nýja vínið sem var að koma inn. Ég á heilmikið verk fyrir höndum í nótt að koma frá mér tómum tunnum, svo við skulum fá okkur sopa til þess að verkið gangi betur.“

„Ágætt,“ sagði varðliðsforinginn. „Ég skal smakka á víninu með þér til að sjá hvort það hæfir konungsborði. Það á að vera mikil veisla í kvöld og það gengur ekki að senda þangað lélegt vín!“

Þegar Bilbó heyrði þetta varð hann óður og uppvægur, því að þetta var ótrúleg heppni. Óvænt sá hann allt í einu opnast möguleika á að reyna fífldjarfa flóttaáætlun. Hann fylgdi álfaforingjunum tveimur eftir er þeir fóru inn í lítinn kjallaraklefa og settust við borð en á því stóðu tvær stóreflis drykkjarkönnur. Brátt fóru þeir að drekka, urðu háværir og hlógu mikinn. Aftur var Bilbó merkilega heppinn. Helst þyrfti vínið að vera sterkt svo að svefninn sækti á skógarálfana. Og þetta vín reyndist einmitt vera sérlega höfug uppskera úr stórum vínekrum Dúrvinju, sem ekki var ætlað óbreyttum hermönnum eða þjónustufólki, heldur aðeins veislum konungsins og þar skyldi það sopið úr litlum staupum en ekki úr stórum vínkönnum ráðsmannsins.

Brátt fór aðalvarðforinginn að dotta og draga ýsur, svo laut hann fram á borðið og steinsofnaði. Matráðsmaðurinn hélt þó áfram að tala og hlæja með sjálfum sér um stund, án þess að taka eftir að hinn var sofnaður en brátt kom svefninn líka yfir hann og hann seig niður á borðið og fór að hrjóta við hliðina á vini sínum. Þá læddist hobbitinn að þeim og áður en við var litið var yfirvörðurinn laus við lyklakippu sína en Bilbó á hlaupum eins hratt og hann þorði eftir göngunum í áttina að fangaklefunum. Lyklakippan var hinsvegar æði þung fyrir veikbyggða arma hans og um leið var hann sífellt með lífið í lúkunum. Þótt hringurinn gerði hann ósýnilegan, skall hátt og glamraði í lyklunum, og var hann skjálfandi á beinunum um að rekast á einhvern.

Fyrst opnaði hann fangadyr Balins og læsti þeim strax vandlega aftur, þegar dvergurinn var kominn út. Balinn varð steinhissa eins og þið getið ímyndað ykkur, en feginn var hann að komast úr þrengslunum. Hann vildi doka við, spyrja allskyns spurninga og fá að vita hvað Bilbó væri að bralla og allt um það.

„Til þess er enginn tími nú að fara neitt að rökræða um hlutina!“ sagði hobbitinn. „Fylgdu mér bara! Við verðum allir að halda saman og ekki hætta á það að missa hver af öðrum. Við verðum allir að komast sameiginlega undan eða enginn, og þetta er eina tækifærið. Ef upp kemst um okkur, má hamingjan vita, hvar konungurinn næst læsir ykkur inni, hlekkjaða bæði á höndum og fótum, býst ég við. Vertu því ekkert að þrefa og þvæla heldur hlýddu mér!“

Og þannig hélt Bilbó áfram frá einum dyrum til annarrar þar til þeir voru orðnir tólf sem fylgdu honum — enginn þeirra var þó til neinna stórræðanna nýstignir út úr myrkrinu og langri fangavist. Hjartað í Bilbó tók kipp í hvert skipti sem einhver þeirra rak sig á eða ræskti sig eða þeir voru að pískra eitthvað í myrkrinu. „Fjandans læti eru alltaf í þessum asnalegu dvergum!“ hugsaði hann með sjálfum sér. En allt fór þó vel og engir verðir urðu á leið þeirra. Það vildi einmitt svo vel til að þetta kvöld var haldin mikil hausthátíð í skóginum og þá einnig í höllinni fyrir ofan. Næstum allir kóngsins menn voru að skemmta sér.

Að lokum eftir mikið fum og fát komu þeir að svartholi Þorins langt niðri í djúpinu, en sem betur fer þó ekki mjög langt frá vínkjallaranum.

„Ótrúlegt!“ sagði Þorinn þegar Bilbó hvíslaði að honum að koma út og slást í vinahópinn. „Gandalfur hafði sannarlega rétt fyrir sér eins og venjulega! Þú ert sá langsamlega mesti snilldar innbrjótur sem hægt er að hugsa sér, og stendur þig einmitt best þegar mest liggur við. Við munum vissulega verða þér til eilífðar þjónustufúsir hvað sem í skerst hér eftir. En hvað er næst til ráða?“

Bilbó sá nú að hann komst ekki lengur hjá því að útskýra hugmynd sína eins og hann best gæti í stuttu máli. Hann var þó ekki viss um hvernig dvergarnir tækju áætlun hans. Ótti hans reyndist heldur ekki ástæðulaus, því að þeim leist hreint ekkert á blikuna og fóru hástöfum að malda í móinn, þrátt fyrir hættuna.

„Við verðum allir meiddir og marðir og sjálfsagt drukknaðir líka!“ nöldruðu þeir. „Við héldum að þú hefðir einhverja skynsamlega lausn, úr því að þú komst yfir lyklana. En þetta er alger fásinna!“

„Jæja, þið um það!“ sagði Bilbó miður sín og móðgaður. „Jæja, komið þá, ég skal fylgja ykkur aftur í notalegu fangaklefana ykkar, og loka ykkur tryggilega inni aftur svo þið getið setið þar í náðum og haft nægan tíma til að velta aftur upp betri lausnum — en hitt er ég hræddur um, að ég fái seint annað tækifæri til að ná lyklunum, jafnvel þó ég reyndi.“

Þetta dugði, svo þeir létu róast. Á endanum urðu þeir að sjálfsögðu að gera allt eins og Bilbó ætlaðist til, því að það var augljóslega vonlaust að þeir gætu ratað upp á efri hæðirnar og farið að berjast og brjótast út um hlið sem lokuðust af töfrum. Og það var síst vænlegra að halda áfram þessu nöldri niðri í göngunum þangað til þeir yrðu aftur gripnir. Þeir áttu því einskis annars úrkosta en skreiðast á eftir hobbitanum niður í neðsta kjallarann. Þeir fóru út um dyr og komu þar auga á varðliðsforingjann og ráðsmanninn hrjótandi, hamingjusama með sælunnar gleðisvip á andliti. Dúrvinjuvínið veitir sannarlega djúpan og skemmtilegan dúr. Annar svipur yrði á andliti yfirvarðliðans daginn eftir, enda þótt Bilbó, af einskærri góðmennsku læddist inn til hans og festi lyklakippuna aftur við belti hans, áður en þeir héldu áfram.

„Kannski gæti það bjargað honum út úr hluta af þeim vandræðum sem bíða hans,“ sagði herra Baggi við sjálfan sig. „Hann er ekkert slæmur náungi, og hefur komið vel fram við fangana. Nú þegar lyklakippan er óhreyfð, botna þeir ekkert í því hvað hefur gerst. Þeir halda þá sjálfsagt að einhverjum svartagaldri hafi verið beitt svo allir fangarnir gætu gengið í gegnum lokaðar dyr og horfið. Já horfið! En við verðum að hafa hraðar hendur, ef það dæmi á að geta gengið upp!“

Balni var skipað á vörð yfir foringjanum og ráðsmanninum til að vara hina við ef þeir rumskuðu. Hinir fóru allir niður í vínkjallarann að fellihurðunum. Þeir máttu engan tíma missa. Bilbó vissi að áður en langt um liði myndi fjöldi álfa koma niður til að hjálpa ráðsmanninum að koma tómu tunnunum gegnum dyrnar og út í vatnsrásina. Tunnurnar stóðu þarna þegar tilbúnar í röðum á miðju gólfinu og átti aðeins eftir að ýta þeim út. Sumt voru víntunnur en þær komu ekki að miklu gagni því að erfitt var að ná botninum úr þeim nema með miklum hávaða og engu auðveldara að festa botnana aftur í nema með díxilhöggum. En þar voru líka margar tunnur sem notaðar höfðu verið undir ýmsan annan varning svo sem smjör, epli og hvaðeina annað sem þurfti til hallar konungs.

Þeir fundu strax þrettán slíkar tunnur nógu stórar til að taka einn dverg. Sumar þeirra voru raunar í stærra lagi og þegar dvergarnir skriðu ofan í þær höfðu þeir mestar áhyggjur af hvað þeir myndu kastast og skella til inni í þeim og það þó Bilbó gerði allt sem hann gat til að troða hálmi og öðru stoppi til að búa sem þægilegast um þá í skyndi. Loks hafði tólf dvergum verið komið fyrir en af þeim var erfiðast að eiga við Þorin, sem velti sér og iðaði á alla kanta í sinni tunnu, urrandi eins og stór hundur í alltof litlum hundakofa. Síðastur kom svo Balinn af vaktinni og var með eilífðar múður út af því að það vantaði loftgöt, sagðist vera að kafna jafnvel áður en lokið var sett á. Bilbó hafði gert allt hvað hann gat til að stífla göt á hliðum tunnanna og festa lokin eins örugglega á og hægt væri, og nú stóð hann einn eftir, hlaupandi til og frá við að leggja síðustu hönd á innpökkunina og vonaði gegn öllum líkum að áætlunin tækist.

Ekki mátti það heldur tæpara standa. Aðeins um mínútu eða svo eftir að lok Balins hafði smollið í heyrðist ómur af röddum og sáust blaktandi ljós. Nokkrir álfar komu hlæjandi og rausandi niður í vínkjallarana og sungu hendingar úr gamansöngvum. Þeir komu úr glöðum fagnaði í einum salanna og vildu sem skjótast snúa aftur í gleðskapinn.

„Hvar er gamli Galíon ráðsmaður?“ sagði einn þeirra. „Ég sá hann ekki við borðið í nótt. Hann ætti að vera kominn til að segja okkur fyrir verkum.“

„Það væri ljótan ef sú letibykkja yrði of sein,“ sagði annar. „Mig langar ekkert til að dóla hérna niðri meðan söngurinn ómar uppi!“

„Ha, ha!“ var hrópað. „Hérna er gamli þrjóturinn með hausinn ofan í krús! Hann hefur verið hérna að halda sína eigin hátíð með vini sínum varðliðsforingjanum.“

„Skekið hann! Vekið hann!“ hrópuðu hinir óþolinmóðir.

En Galíon var síður en svo hrifinn af því að láta skekja sig og vekja og ekki batnaði það við að þeir hlógu að honum. „Þið komið alltof seint,“ nöldraði hann. „Hér látið þig mig bíða og bíða eftir ykkur, meðan þið sitjið uppi að sumbli, skemmtið ykkur og gleymið skylduverkum ykkar. Það er engin furða þótt ég sofni útaf í biðinni.“

„Nei, vissulega er það engin furða,“ svöruðu þeir, „þegar skýringarnar liggja hér á borðinu hjá þér í vínkönnunni! Svona lofaðu okkur nú að smakka á svefnlyfinu áður en við dettum líka út af! Engin þörf að vekja lyklapéturinn þarna. Hann virðist hafa fengið meira en sinn skammt eftir útlitinu að dæma.“

Svo drukku þeir einn hring og urðu skjótt afar kátir og galsafengnir. Þeir misstu þó ekki alveg stjórn á sér. „Hvað er nú þetta Galíon!“ æptu sumir, „þú hefur byrjað þína hátíð æði fljótt og drukkið vitið frá þér! Þú hefur sett hér nokkrar fullar tunnur í stað tómra, þær eru að minnsta kosti þyngri.“

„Hvaða vitleysa, haldið bara áfram með verkið!“ urraði ráðsmaðurinn. „Það er ekkert að marka þó svona hífaðir og hálffullir lyppingar þykist finna þyngdina meiri. Þetta eru allt tunnur sem eiga að fara og engar aðrar. Gerið eins og ég segi!“

„Jæjaþá, jæjaþá,“ svöruðu þeir og veltu tunnunum að opinu. „Það verður þá á þína ábyrgð ef fullum smjörtunnum og besta víni konungsins er varpað í ána, svo að Vatnabúar geti haldið veislu í því ókeypis!“

Veltum og veltum og vöggum

vínámum og köggum.

Tökum þennan tunnufans,

tómar skulu þær stíga dans.

Látum þær léttar gossa,

niður flúðir og fossa,

fljótandi hoppa og hossa

á farleið til framandi lands.

Þessa vísu sungu þeir með fyrstu tunnunni og veltu síðan þeirri næstu að dimmu opinu og létu hana gossa fram af brúninni út í ískalt vatnið nokkrum fetum neðar. Sumar tunnurnar voru raunverulega tómar, aðrar með einum dvergi í hnipri, en allar duttu þær niður hver á eftir annarri og rákust saman með skellum og smellum. Það glumdi í þeim þegar þær komu niður á tunnum sem á undan voru komnar, skvompuðu í vatninu eða rákust utan í klettaveggi rásarinnar, hver um aðra þvera og hoppuðu og skoppuðu niður strauminn.

Þá allt í einu uppgötvaði Bilbó veika hlekkinn í allri áætlun sinni. Líkast til eruð þið fyrir löngu búin að sjá hann og byrjuð að hlæja að mistökum hans. Samt er ég ekki viss um að þið hefðuð staðið ykkur eins vel í stykkinu í hans sporum. Auðvitað var hann sjálfur ekki í neinni tunnu, enda enginn til að pakka honum niður, þó hann hefði haft hana. Og nú rann það upp fyrir honum að ekki var annað sýnt en að hann myndi missa af öllum vinum sínum í þetta skiptið (þeir voru næstum allir horfnir niður um dimmar fellidyrnar).

Hann væri þá sjálfur algjörlega einn og yfirgefinn og yrði víst að sitja eftir í felum sem eilífur innbrjótur í álfahellinum. Því að enda þótt hann slyppi út um efra hliðið í skyndi, voru harla litlar líkur á að hann gæti haft upp á dvergunum aftur. Hann rataði heldur ekki landleiðina út á nesið þangað sem tunnunum væri safnað saman. Líka hafði hann áhyggjur af því hvernig í ósköpunum færi þá fyrir dvergunum án hans, því að hann hafði ekki haft tíma til að segja þeim nema undan og ofan af öllu því sem hann hafði komist að, eða hvað hann hafði í hyggju þegar þeir væru allir komnir út úr skóginum.

Meðan allar þessar hugsanir hringluðu í huga hans, héldu kátir álfarnir áfram að syngja sína gleðisöngva við falldyrnar út að ánni. Sumir voru farnir að undirbúa að toga í kaðlana sem lyftu upp fallgrindunum við vatnshliðið til að hleypa tunnunum út, eftir að þær væru allar komnar á flot.

Látum fljóta um svalan seim,

siglið nú til baka heim.

Kveðjið falda konungs höll,

kveðjið norræn bröttufjöll.

Burt úr helli grettum, grám

greiðið för und skógi hám,

– og nú liggur leiðin hvert?

Loftið undir vítt og bert.

Framhjá sefi og framhjá reyr,

framhjá bökkum líður þeyr.

Í þokumóðu augum blínd

ætli hún verði alveg týnd.

Horfið upp um stjörnu stig,

í straumi mættu þær spegla sig.

Dreymið þegar dagur rís

um dýrðarinnar paradís

En þá er sveigt í suðurátt,

þar sólin skín á himni hátt.

Þangað sem allar þagna þrár

og þrungna gullin tár

Látið fljóta um svalan seim,

siglið nú til baka heim.

Kveðjið falda konungs höll

kveðjið norræn bröttufjöll.

Nú voru þeir að velta síðustu tunnunni að falldyrunum! Í örvæntingu sinni og algeru ráðaleysi um hvað hann ætti til bragðs að taka, greip vesalings litli Bilbó til þess ráðs að ná taki á henni og láta sig gossa með henni þegar henni var ýtt fram af brúninni. Svo féll hún niður í vatnið, splass! niður í kuldann og dimmuna og auðvitað lenti hann undir henni.

Hann kom aftur úr kafi spúandi og frussandi og hélt traustataki í tunnukantinn eins og rotta, en hvað sem hann reyndi gat hann ekki klöngrast upp á tunnuna. Í hvert skipti sem hann reyndi það, snerist hún um koll og kaffærði hann aftur. Tunnan var raunverulega tóm og flaut létt sem korktappi á öldunum. Þó hann væri með hlustirnar fullar af vatni, heyrði hann enn til álfanna syngjandi í kjallaranum fyrir ofan. Þá var fellidyrunum skyndilega skellt aftur með dynk og raddirnar þögnuðu. Hann var í dimmum neðanjarðarfarvegi, fljótandi í ísköldu vatni, aleinn, því að ekki var treystandi á vini sem pakkað hafði verið niður í tunnur.

Brátt móaði fyrir grámabletti í stað myrkurs framundan. Hann heyrði ískrið í vatnshliðinu þegar byrjað var að hífa hliðgrindurnar upp og hann var allt í einu í miðri hringiðu innan um hoppandi og skoppandi tunnur sem þyrptust saman áður en þeim var sleppt undir bogann og út í opinn strauminn. Hann mátti standa í ströngu til að forðast árekstra og meiðsli, en loksins fór þessi hriktandi hrúga að leysast í sundur og tunnurnar að dreifast hver á eftir annarri undir steinbogann og síðan burtu. Þá sá hann að það hefði ekki verið hollt fyrir hann ef honum hefði tekist að klifra upp á tunnuna, því að svo var lágt undir brún hliðopsins að alls ófullnægjandi hefði verið jafnvel fyrir lítinn hobbita.

Út komust þeir og bárust með straumnum milli slútandi trjágreina á báðum bökkum. Bilbó reyndi að gera sér í hugarlund hvernig dvergunum liði og hvort mikið vatn hefði komist í tunnur þeirra. Sumar sem skoppuðu áfram við hlið hans sátu æði lágt í og taldi hann víst að í þeim sætu dvergarnir.

„Ég vona bara að ég hafi fest lokin nógu þétt á!“ sagði hann, en eftir það hafði hann meiri áhyggjur af sjálfum sér, svo hann gleymdi dvergunum. Honum tókst að halda höfðinu upp úr ánni en hríðskalf af kulda og var farinn að óttast að hann myndi deyja áður en úr rættist eða hvort hann ætti kannski að hætta á að sleppa taki á tunnunni og reyna að svamla upp að bakkanum.

En brátt vænkaðist hagur hans, þegar hvirfilstraumur bar margar tunnur upp að bakkanum á einum stað og þær stóðu fastar á einhverri falinni rót. Bilbó greip þá tækifærið og klöngraðist upp hliðina á sinni tunnu meðan hún studdist stöðug við aðra tunnu. Hann krafsaði sig upp eins og hálfdrukknuð rotta og lagðist endilangur á lokið til að halda jafnvægi eftir bestu getu. Vindurinn var kaldur en þó ekki eins napur og vatnið og hann vonaðist til að velta ekki út af, þegar þær færu aftur af stað.

Áður en langt um leið losnuðu tunnurnar og snerust og rugguðu með straumnum niður ána og út í aðalstrenginn. Þá varð hann aftur að hafa sig allan við að halda sér uppi, og tókst það einhvern veginn, þó ekki færi vel um hann. Sem betur fer var hann mjög léttur og þetta var auk þess óvenjulega stór og mikil áma, svolítið lek og búin að taka í sig dálítið vatn. Allt að einu var þetta einna líkast því að reyna að halda sér án beislis eða ístaða á bakinu á belgmiklum smáhesti sem var að fara að velta sér í grasinu.

Þannig bar herra Bagga fram með straumnum þar til trjágróðurinn á bökkunum fór að þynnast og hann fór að sjá til fölari himins inn á milli. Dimm kvíslin opnaðist skyndilega upp á gátt og mætti meginstraumi Skógár í stríðum streng niður frá stórhliði konungs. Við tók dimmur vatnsflötur sem þó var ekki lengur yfirskyggður og í streymandi yfirborðinu var sem dönsuðu og brotnuðu í ljósbroti endurspeglanir skýja og stjarna. Hraðstreym vötn Skógár sendu allan þennan flota af kössum og tunnum áfram undir norðurbakkann þar sem iðan hafði holað út svolítinn flóa eða breiða vík. Fjaran var grýtt undir rofabökkum en að austanverðu stóð fram svolítill höfði úr hörðu bergi. Þar, á grynningum í fjörunni, rak flestar tunnurnar að landi, þó sumar ræki lengra og festust við höfðann.

Á bakkanum var fólk á verði. Þeir notuðu krókstjaka til að raða tunnunum saman á grynningunum, töldu þær, bundu saman en létu þær svo bíða þar til morguns. Vesalings dvergarnir, mikið hlaut þeim að líða illa að mega dúsa þar. En Bilbó hafði það ekki sem verst núna. Hann stökk af sinni tunnu og óð í land, svo laumaðist hann í áttina að einhverjum húsum sem hann kom auga á nálægt bakkanum. Hann hafði ekki lengur neinar vöflur á því að fá sér kvöldmat óboðinn, ef tækifæri gafst, var orðinn svo vanur því úr höllinni, og nú var hann farinn að kynnast því af eigin reynslu hvernig það er þegar hungrið sverfur að. Svo engin matvendni réð lengur ferðinni né siðavandur áhugi matgæðings á því besta úr búrinu. Og þegar hann kom auga á bjarma af útibáli einhvers staðar inn á milli trjánna sótti hann strax í hlýjuna svona rennblautur og hrakinn eins og hann var með fötin köld og slímug loðandi við sig.

Óþarfi er að rekja nánar ævintýri hans um nóttina, því að nú nálgast lok austurferðarinnar gegnum skóginn og þar með fer að hefjast síðasta og mesta ævintýrið svo við skulum fara hratt yfir sögu. Vissulega kom töfrahringurinn honum nú að gagni sem áður, fyrst í stað, en svo urðu blaut fótsporin og slettuslóðin hvar sem hann fór eða settist, til að koma upp um hann. Ekki batnaði það heldur þegar hann byrjaði að hnerra og hvar sem hann reyndi að fela sig komu ægilegar hnerrasprengingar upp um hann, þó hann reyndi að bæla þær niður. Áður en við var litið komst allt í uppnám í þorpinu á árbakkanum, en Bilbó slapp þó inn í skóginn með brauðhleif og vínbelg og kjötböku sem hann stal. Það sem eftir var nætur varð hann að hafast við blautur eins og hann var og fjarri eldinum en best yljaði þá vínbelgurinn. Honum tókst jafnvel að sofna svolítið á þurru laufi þótt liðið væri langt fram á haust og orðið kalt í lofti.

Hann hrökk aftur upp við sérlega háan og glymjandi hnerra í sjálfum sér. Það var að birta af degi og mikið um að vera við ána. Þeir voru sem óðast að tengja tunnurnar saman í flota og brátt myndu flotálfarnir stýra flekanum niður til Vatnaborgar. Aftur hnerraði Bilbó. Hann var ekki lengur votur en var þó kalt inn í merg og bein. Hann skakklappaðist niður bakkann eins hratt og stirðir fæturnir gátu borið hann og tókst rétt á síðustu stundu að klöngrast út á tunnuflekann án þess að eftir honum væri tekið í öllum skarkalanum. Sem betur fer var ekkert sólskin til að birta óþægilegan skugga af honum og til blessunar hnerraði hann ekki aftur lengi vel.

Nú var stjakað sterklega burt frá eyrinni með botnstjökum. Álfarnir sem stóðu á grynningunum lyftu og ýttu. Tunnurnar voru nú allar tengdar saman og brakaði og glumdi í þeim.

„Þær eru furðulega þungar í sér núna,“ sagði einhver nöldurskjóðan. „Þær liggja alltof djúpt í — sumar hafa ekki verið tæmdar. Ef þær hefðu komið upp að bakkanum í dagsljósi, hefðum við átt að skoða í þær,“ sögðu þeir.

„Nei, það er enginn tími til þess!“ hrópaði flotarinn. „†tið mér bara frá!“

Og loks var lagt af stað, silandi hægt í fyrstu, þangað til þeir fóru framhjá klettahöfðanum þar sem fleiri álfar stóðu viðbúnir að ýta þeim frá með stjökum og svo hraðar og hraðar þangað til meginstraumurinn þreif þá og þeir flutu áfram niður í áttina að Vatninu.

Nú voru þeir sannarlega sloppnir úr dyflissu konungsins og burt úr skóginum, en þá var aðeins eftir að sjá, hvort þeir kæmu dauðir eða lifandi upp úr tunnunum.

X. KAFLI

Hlýjar viðtökur

Það birti og hlýnaði þegar kom fram á daginn og þeir flutu áfram eftir ánni. Bráðlega sveigði hún undir bratta fjallsöxl sem reis upp vinstra megin við þá. Þar, undir klettabelti sem minnti einna helst á fjallshamra, rann meginállinn í stríðum streng með bylgjum og boðaföllum. En skyndilega var það yfirstaðið og þeir voru komnir framhjá klettunum. Bakkarnir urðu lægri og á sama tíma fór trjánum fækkandi. Þá opnaðist fyrir Bilbó víðáttumikið útsýni.

Landið breiddi úr sér allt í kringum hann, nærsviðið var þanið út með árflaumnum sem dreifðist og sveimaði í hundruðum krókóttra ála eða hægðist í fenjum og tjörnum með ótal smáeyjum til allra hliða, en þó stöðugt með aflmikilli straumkvísl í miðjunni. Og þarna lengst í fjarska með dökkan kúfinn falinn í tættri skýjahettu gnæfði Fjallið yfir! Hann fékk þó ekki séð undirlöndin sem upp að því lágu í grenndinni í Norðaustri né uppblásnar auðnirnar allt í kring. Ekkert stóð upp úr nema fjallið þar sem það reis einmana og horfði yfir mýrafenin í áttina að skóginum. Fjallið eina! Bilbó var kominn langt að og hafði gengið í gegnum mörg ævintýri til þess að fá að sjá það, og nú leist honum ekki á blikuna.

Hann hlýddi á tal flotálfanna og úr orðum sem þeir létu falla dró hann saman ýmis upplýsingabrot. Hann komst að því að það væri einstæð heppni að hann skyldi svona í fyrsta skipti fá að sjá fjallið og það úr svo mikilli fjarlægð. Þótt fangavistin hefði verið óskemmtileg og stellingar hans óþægilegar (að ekki sé talað um vesalings dvergana þar undir honum í tunnunum) þá hafði hann verið heppnari en hann átti von á. Samræður flotálfanna snerust mest um viðskiptin sem fram fóru eftir vatnaleiðum, um aukna umferð eftir ánni eftir því sem vegasambandinu austan að Myrkviði hrakaði og gekk úr sér af notkunarleysi og um þræturnar milli Vatnamanna og Skógarálfa um viðhald á skipaleið Skógár og viðleguköntum hennar. Landið hafði tekið miklum stakkaskiptum og allt á hinn verri veg síðan dvergarnir bjuggu í Fjallinu en fólk var að mestu búið að gleyma þeim tímum nema sem óljósum og skuggalegum sögusögnum. Miklar breytingar höfðu jafnvel orðið á seinni árum eða frá því að Gandalfur hafði síðast fregnir af því. Í mikilli úrkomu með steypiregni höfðu stórflóð hlaupið í fljótin sem runnu til austurs og skollið á nokkrir jarðskjálftar (sem sumir kenndu drekanum um allt — og sendu honum kveðju með bölvi og heiftarsvip í átt til Fjallsins). Mýrarnar og fenin höfðu líka breiðst út í allar áttir. Vegaslóðar höfðu sokkið og fjöldi riddara og faranda sem ætluðu að komast leiðar sinnar sokkið í djúpar keldur. Jafnvel álfastígurinn gegnum skóginn sem dvergarnir höfðu fylgt samkvæmt ráðum Bjarnar Birnings, var nú orðinn vafasamur og fáfarinn við austurjaðar skógarins. Áin sjálf var nú orðin eina örugga samgönguleiðin út úr Myrkviði norðanverðum austur á sléttuna í skugga Fjallsins og fyrir fljótinu réð konungur Skógarálfanna.

Af öllu þessu mátti ráða að Bilbó hafði ekki verið svo mjög óheppinn, að hann skyldi þó rata á einu leiðina sem fær var. En líka hefði það verið honum nokkur hugarléttir, þar sem hann lá skjálfandi ofan á tunnunum, ef hann hefði vitað að Gandalfi höfðu nú, langt í fjarska, borist fregnir af ferðum þeirra og hafði svo miklar áhyggjur af þeim að hann hafði ákveðið að binda strax enda á önnur erindi sín (en út í þau förum við ekki í þessari sögu). Hann hafði þegar búið sig af stað til leitar að leiðangri Þorins. En um það hafði Bilbó ekki minnstu hugmynd.

Það eina sem hann vissi var, að þessi á virtist ætla að halda áfram endalaust og að hann var glorhungraður og kominn þar ofan í kaupið með afleitt nefkvef. Verst af öllu var þó að honum var ekkert um það gefið hvernig Fjallið eina grágretti sig á móti honum og ógnaði eftir því sem hann kom nær. En nokkru seinna tók áin hinsvegar suðlægari stefnu og Fjallið fjarlægðist aftur, meðan árbakkarnir urðu grýttari og klettóttari, og smám saman söfnuðust allar kvíslar í eina djúpa og þrönga rás sem æddi hvítfyssandi gegnum gljúfur.

Sólin var um það bil að setjast þegar Skógáin bar þá í nýjum sveig til austurs og út í Langavatn. Þar myndaðist víður ós með klettastólpum sem minntu á hlið til beggja handa en grýttar eyrar undir. — Langavatn! Bilbó hafði aldrei ímyndað sér að neitt vatn nema sjálft hafið gæti verið svo stórt. Það var svo breitt að hin gagnstæða strönd virtist ósköp smágerð og fjarlæg og svo langt var það, að norðurendi þess sem vísaði til Fjallsins eina var ekki sýnilegur. Bilbó vissi aðeins af kortum sem hann hafði séð, að lengst í norðri undir blikandi stjörnum Vagnsins myndi Hlaupá renna í vatnið norðan af Dal og ásamt með Skógánni mynduðu þær þessa voldugu uppistöðu, stöðuvatnið, þar sem áður hafði staðið djúpur hamradalur. Í suðurendanum fékk allt þetta volduga vatn loks framrás í háum fossum og streymdi hraðfleygt áfram til ókunnra landa. Í hljóðbærri kvöldkyrru mátti heyra fjarlægan fossniðinn.

Þeir þurftu ekki langt að róa út úr ósi Skógár til að koma að hinni undarlegu borg sem hann hafði heyrt álfana í kjallara konungs tala um. Hún stóð ekki á ströndinni, þó þar væru einnig nokkrir kofar og byggingar, — heldur úti í vatninu, þó varin fyrir straumkasti árinnar af klettanefi, en bak við það myndaðist kyrr flói. Voldug brú gerð úr timbri lá út þangað á gildum stólpum gerðum úr heilum viðarbolum og þar úti hafði borgin verið reist öll úr timbri, þessi iðandi starfsama borg. Hún var þó ekki borg Álfa, heldur reistu hana Menn, sem enn áræddu að búa hér í skugga hins fjarlæga drekafjalls. Þeir stunduðu enn með góðum árangri viðskipti með skipum upp eftir stórfljótinu úr Suðri, en þá þurfti að flytja varninginn landleiðina upp með fossunum til borgar þeirra.

En til forna, á velmektardögunum á Dal í norðri, höfðu borgarbúar verið vellauðugir og voldugir og þá sigldu heilu flotarnir um vatnið og árfarvegina, sumir hlaðnir gulli, aðrir með hópa stríðskappa. Þá voru háð stríð og hetjudáðir drýgðar sem nú voru orðnar einskærar sagnahefðir. Enn mátti sjá fúnandi rústir stærri borga við ströndina þegar sjatnaði í vatninu í þurrkum.

Enn rak fólk lítt minni til þess, þótt sumir héldu áfram að kveða fornar kviður um dvergakonungana undir Fjallinu, þá Þrór og Þráin af ætt Durins, eða um komu drekans og fall höfðingjanna af Dal. Sumar kviðurnar spáðu því líka að Þrór og Þráinn mundu aftur snúa einn góðan veðurdag og þá myndi gull aftur streyma sjálfrennandi í fljótunum út um fjallahliðin og allt landið yrði aftur ómandi af ungum söng og björtum hlátri. En þessar fögru sagnahefðir höfðu annars lítil sem engin áhrif á óumbreytanlegt daglegt líf þeirra.

Strax og tunnuflotinn kom í ljós fyrir höfðann var bátum róið til móts við hann út frá stólpum borgarinnar og flekaræðurunum heilsað með kveðjuhrópum. Þá var köðlum kastað og árar knúðar og bráðlega var flotanum mjakað út úr straumkastinu frá Skógá og hann tekinn í tog út fyrir háa klettahöfðann og inn á víkina við Vatnaborg. Þar var hann lagður við stjóra ekki langt frá brúartaglinu við ströndina. Síðan var til þess ætlast að kaupmenn úr suðurvegi kæmu og tækju sumar tunnurnar til baka en fylltu aðrar með varningi sem aftur skyldi róið með upp eftir fljótinu til Skógarálfanna. En nú varð nokkur bið á því og tunnurnar voru skildar eftir einar á floti meðan álfarnir af flekanum og bátsmennirnir héldu til veislu í Vatnaborg.

En þeim hefði brugðið í brún ef þeir hefðu getað fylgst með því sem var að gerast þar í fjörunni, eftir að þeir voru horfnir frá og skuggar nætur fallnir. Fyrst losaði Bilbó um eina tunnuna, stjakaði henni upp í fjöruna og opnaði hana. Stunur heyrðust að innan og út skreið dvergur nokkur allur úr lagi genginn. Blautur hálmur var í tjásulegu skeggi hans. Hann var svo sár og stirður, svo laminn og lemstraður að hann gat varla staðið á fótunum né vaðið í land úr grunnu fjöruvatninu, til þess eins að leggjast veinandi í fjöruna. Á sér hafði hann sérkennilegan sultarsvip og villigrimmd hunds sem hefði verið hlekkjaður og gleymst í hundakofa í heila viku. Þetta var sjálfur Þorinn, en hann var aðeins þekkjanlegur af gullkeðjunni og af litnum á óhreinni og snjáðri himinblárri hettu hans með sínum sölnaða silfurskúfi. Það leið meira að segja löng stund áður en hann gat yrt á hobbitann hvað þá sýnt honum viðeigandi kurteisi.

„Jæja, hvort ertu þá dauður eða lifandi?“ sagði Bilbó önugur yfir ókurteisinni. En það var ekki sanngjarnt, því að sjálfur hafði hann þó fengið heila máltíð fram yfir alla dvergana og auk þess getað liðkað bæði hendur og fætur, að maður ekki tali um að hann hafði nóg loft. Svo bætti hann við: „Heldurðu að þú sért enn í fangelsi eða viltu verða frjáls? Ef þú vilt fá eitthvað að borða og ef þú vilt endilega halda áfram þessu bjánalega ævintýri — þá er það þitt en ekki mitt mál — en þér væri nær að reyna að sveifla handleggjunum og nudda fæturna og reyna að hjálpa mér við að leysa hina út, meðan enn er tækifæri til þess!“

Auðvitað sá Þorinn að þetta var eina vitið, svo að eftir fáeinar stunur til viðbótar, staulaðist hann á fætur og rétti hobbitanum hjálparhönd eftir bestu getu. Þeir áttu fyrir höndum erfitt og andstyggilegt verk þarna svamlandi í ísköldu vatni í myrkrinu við að finna réttu tunnurnar. Með því að berja þær að utan og kalla, fundu þeir aðeins sex dverga svarafæra. Þeim var hleypt út og hjálpað í land og þar lögðust þeir líka fyrir endilangir, muldrandi og stynjandi. Þeir voru svo blautir og meiddir og krepptir að þeir gátu varla skilið að þeir væru lausir úr prísundinni né þakkað réttilega fyrir frelsunina.

Dvalinn og Balinn virtust verst farnir og var til einskis að biðja þá um að taka til hendi. Bifur og Bógur höfðu ekki kastast eins til í sínum tunnum og voru þurrari, en þeir lögðust líka niður aðgerðalausir. Fjalar og Kjalar sem voru ungir (af Dvergum að vera) og hafði líka verið komið betur fyrir með nógu stoppi í minni tunnum, komu hins vegar út næstum því brosandi út að eyrum með einni eða tveimur skrámum og stirðleika sem fljótt fór af.

„Ég vona bara að ég þurfi aldrei framar að finna lyktina af eplum!“ sagði Fjalar. „Mín tunna var full af eplum. Og það gerir mann brjálaðan að finna eplalyktina stöðugt á sama tíma og maður getur varla hreyft sig, er ískalt og glorhungraður. Ég gæti nú borðað hvað sem er í allri veröldinni — nema ekki epli!“

Með góðfúsri hjálp Fjalars og Kjalars tókst þeim Þorni og Bilbó að lokum að finna alla sem vantaði í hópinn. Vesalings fitukeppurinn hann Vambi var steinsofandi og meðvitundarlaus. Dóri, Nóri, Óri, Óinn og Glói voru gegnblautir og varla lífsmark með þeim. Það varð að bera þá hvern um sig og leggja þá bjargarlausa á ströndina.

„Jæja, hér erum við þá allir mættir!“ sagði Þorinn. „Og ég geri ráð fyrir að við stöndum í mikilli þakkarskuld bæði við heillastjörnu okkar og herra Bagga fyrir björgunina. Því verður ekki á móti mælt að hann á fulla kröfu á þakklæti, þó betra hefði verið ef hann hefði gert okkur ferðina þægilegri. En allt að einu — við erum þér allir ákaflega þjónustufúsir, herra Baggi. Vonandi verðum við af sjálfum okkur ennþá þakklátari þegar við höfum fengið að borða og förum að ná okkur eftir hnjaskið. En á meðan, hvað er næst á dagskrá?“

„Ætli það sé ekki Vatnaborg?“ sagði Bilbó. „Hvað annað ætti það líka að vera?“

Engin önnur hugmynd kom heldur upp. Svo að þeir Þorinn, Fjalar og Kjalar og hobbitinn héldu eftir fjörunni upp að stóru brúnni. Við aðganginn að henni var varðstöð, en verðirnir kærulausir á vaktinni, því að svo langt var um liðið síðan varðstaðan skipti nokkru máli. Þeir voru bestu vinir Skógarálfanna nema stundum skarst í odda milli þeirra vegna tímabundinna deilna um fljótatolla. Aðrar þjóðir voru langt í fjarska og yngra fólkið í borginni var jafnvel farið að draga opinberlega í efa að nokkur dreki hefðist við í Fjallinu og gerðu gys að gráskeggjum og öðrum gamlingjum sem þóttust á unga aldri hafa séð hann fljúga um himininn. Að öllu þessu athuguðu þurfti ekki að koma á óvart þótt verðirnir við brúartaglið væru að drekka og skemmta sér við eldinn í varðkofa sínum og heyrðu ekki höggin þegar dvergarnir voru að skríða úr skjóli né fótatak þessara fjögurra snuðrara. Þeim brá því heldur en ekki í brún þegar Þorinn Eikinskjaldi steig skyndilega inn úr dyrunum.

„Hver ert þú og hvað viltu?“ hrópuðu þeir, stukku á fætur og gripu til vopna sinna.

„Ég er Þorinn, sonur Þráins sonar Þrórs konungs undir Fjalli!“ sagði dvergurinn með þrumandi röddu og sýndist vera hinn mesti kappi, þrátt fyrir gauðrifin föt og upplitaða hettu. Gull glitti um háls honum og mitti. Augun voru dimm og djúp. „Ég er kominn aftur. Ég vil hitta Borgarstjóra ykkar!“

Úr því varð ægilegt uppnám. Sumir þeir fáráðustu hlupu úr varðstöðinni til að gá að því, hvort Fjallið yrði ekki að gulli á einni nóttu og árnar ummynduðust í streymandi glómálm. Varðliðsforinginn steig fram.

„Og hverjir eru þessir?“ spurði hann og benti á Fjalar og Kjalar og Bilbó.

„Tveir eru systursynir mínir,“ svaraði Þorinn. „Þeir eru Fjalar og Kjalar af Durinsætt eins og ég, hinn er herra Baggi sem hefur verið fylgisveinn okkar úr Vestrinu.“

„Ef þið farið með friði, skuluð þið tafarlaust leggja niður öll vopn!“ sagði foringinn.

„Við erum óvopnaðir,“ sagði Þorinn og það var raunar dagsatt, því að Skógarálfarnir höfðu tekið af þeim alla hnífa og þar á meðal líka hið mikla sverð Orkristuna. Bilbó hafði að vísu stutt sverð sitt, falið eins og venjulega undir klæðum en hafði ekki orð á því. „Við þörfnumst engra vopna, þegar við snúum loks við til heimahaga okkar eins og sagt hefur verið til forna. Enda gætum við ekki barist við svo marga. Færið okkur til Borgarstjórans!“

„En hann situr að veislu,“ svaraði varðliðsforinginn.

„Því meiri ástæða er til að færa okkur til hans,“ tók Fjalar fram í, en hann var orðinn leiður á þessum formsatriðum. „Við erum útslitnir og örþreyttir eftir langa ferð og með okkur eru einnig veikir félagar. Láttu þetta nú ganga og eyddu ekki fleiri orðum í það eða Borgarstjórinn kynni síðar að þurfa að eiga nokkur alvarleg orð í eyra við þig.“

„Komið þá með mér,“ sagði foringinn og fylgdi þeim við sjöunda mann yfir brúna gegnum hliðin og inn á markaðstorg borgarinnar. Það reyndist vera víð hringkví með kyrru vatni umkringd háum stólpum sem stóðu undir miklum byggingum og með löngum trébryggjum sem lágu í ótal þrepum og stigum niður að yfirborði vatnsins. Frá einni stórbyggingunni lýsti mikil ljósadýrð og heyrðist margraddaður kliður af mannamáli. Þeir gengu inn um dyrnar, fengu í fyrstu ofbirtu af skærum ljósunum og horfðu eftir langborðum með þéttum röðum veislugesta.

„Ég er Þorinn sonur Þráins sonar Þrórs konungs undir Fjalli! Ég er kominn aftur!“ hrópaði Þorinn með glymjandi röddu frá dyrunum, áður en varðliðsforinginn gat nokkuð sagt.

Allir þustu á fætur. Borgarstjórinn stökk samstundis upp úr sínu stóra forsæti. En engir voru þó jafn undrandi og flotræðarar álfanna sem sátu yst í salnum. Þeir olnboguðu sig fram í gegnum mannmergðina að borði Borgarstjórans og hrópuðu:

„Þetta eru fangar konungs okkar sem hafa sloppið úr haldi, reikandi flækingar sem gátu enga skýringu gefið á ferðum sínum, laumuðust í gegnum skóginn og réðust á okkar fólk!“

„Er það rétt?“ spurði Borgarstjórinn. Satt að segja fannst honum sjálfum sú skýring miklu líklegri heldur en að hér væri um að ræða endurkomu konungsins undir Fjalli, hann efaðist jafnvel um að nokkur slíkur konungur hefði nokkurn tímann verið til.

„Það er rétt að álfakonungurinn hamlaði för okkar og fangelsaði okkur saklausa, á heimferð okkar,“ svaraði Þorinn. „En hvorki lásar né slár fá hindrað þá heimkomu sem kveðið er um í fornum fræðum. Ekki er þessi borg vonandi heldur undir valdi Skógarálfa. Ég ávarpa sjálfan Borgarstjóra þessarar Mannaborgar vatnsins, ekki flotaræðara konungsins.“

Þá kom hik á Borgarstjórann og hann leit til skiptis á þá. Álfakonungurinn var mjög áhrifamikill á þessum slóðum og Borgarstjórinn vildi ekki efna til neins fjandskapar við hann. Þar fyrir utan hafði hann engan áhuga á gömlum söngvum, þar sem hann hugsaði mest um viðskipti og tolla, um vöruflutninga og gull, og því átti hann að þakka stöðu sína. En margir voru á annarri skoðun og því var skjótlega leyst úr málinu án hans atbeina. Þessar fréttir frá salardyrunum breiddust út eins og eldur í sinu um alla borgina. Hróp hófust upp jafnt innan og utan dyra. Fram á bryggjurnar þrömmuðu óteljandi hraðstígir fætur. Sumir fóru að syngja brot úr hinum gömlu söngvum um endurkomu Konungsins undir Fjalli og það hafði síst verri áhrif á þá, þótt það væri sonarsonur Þrórs en ekki Þrór sjálfur sem kominn var. Æ fleiri tóku undir sönginn þangað til hann kvað við hátt og snjallt yfir vatninu.

Konungur undir fjalli,

úthöggvinn í stein.

Konungur silfurlinda,

kemur aftur heim.

Höfuð hans skal krýna,

harpan strengd á ný,

gullnir salir glymja

gleðisöngvum í.

Skógar fjöllin skrýða,

skín yfir landið sól.

Glampar allt í gulli,

grasið vex á hól.

Tifa árnar tærar,

tindrar á vatnafjöld.

Konungur undir Fjalli

tekið hefur völd.

Þannig sungu þeir eða eitthvað í þessa átt, nema kviðan var auðvitað miklu miklu lengri og inn á milli laust upp fagnaðarópum auk þess sem hörpuslagarar og fiðlarar léku undir. Aldrei í minni hinna elstu afa og langafa, hafði þvílík spenna og ákafi gripið um sig í borginni. Skógarálfarnir sem þarna voru staddir undruðust það mjög og urðu smeykir. Þeir höfðu auðvitað ekki minnstu hugmynd um hvernig Þorinn hefði sloppið úr fangelsinu og datt í hug að kannski hefði konungi þeirra orðið á einhver mistök. En af Borgarstjóranum var það að segja að hann sá sér þann kost vænstan að gangast undir hin almennu fagnaðarlæti, að minnsta kosti í bili og láta sem hann tryði því að Þorinn væri sá sem hann þættist vera. Samkvæmt því lét hann honum eftir sitt eigið volduga forsæti og skipaði þeim Fjalari og Kjalari til heiðurssæta sitt hvorum megin við hann. Jafnvel Bilbó fékk pláss við háborðið en engra frekari skýringa var krafist á tilkomu hans — enda var hvergi í söngvum einu sinni minnst á hann einu orði — og það fórst líka fyrir í öllu þessu allsherjar uppnámi.

Brátt voru hinir dvergarnir líka færðir inn í borgina og upp hófust fagnaðarlæti sem áttu sér engan líka. Allir gengust þeir undir læknisskoðun og fengu mat og húsaskjól og var leikið með þá á höndum sér á innilegan og fullnægjandi hátt. Þeir Þorinn og félagar fengu stórt hús til yfirráða, bátar og ræðarar voru þeim innan handar og mannfjöldi mikill flykktist utan að þeim og söng söngva allan liðlangan daginn og ráku upp hrifningaróp ef nokkur dvergur svo mikið sem rak út nefið.

Sumir söngvanna voru gamlir, en aðrir alveg nýir af nálinni og fjölluðu af fullkomnu raunsæi og sannfæringarkrafti um skyndilegan dauðdaga drekans og um allan þann mikla flutning ríkra gjafa sem bærust niður fljótið til Vatnaborgar. Borgarstjórinn stóð hvað mest að baki þeim skáldskap og voru dvergarnir ekkert sérstaklega hrifnir af því, en á sama tíma voru þeir mjög ánægðir með sinn hag og fljótir að safna holdum og styrkjast. Raunar höfðu þeir fyllilega náð sér eftir svo sem eina viku og þá voru þeir farnir að búast glitklæðum hver af sínum lit með skeggin kembd og snurfusuð og gerðust æði stoltir í framgöngu. Útlit og framkoma Þorins var svo stórlát að engu var líkara en að hann hefði þegar unnið konungdæmi sitt aftur og Smeyginn dreki væri þegar höggvinn í spað.

Þá fór líka, eins og hann hafði áður spáð, að álit og hlýhugur dverganna til litla hobbitans fór vaxandi með hverjum deginum sem leið. Nú heyrðist þar í hópi hvorki stuna né hósti gegn honum. Þeir drukku skál hans og klöppuðu honum á bakið og gerðu einhver ósköp með hann. Ekki veitti honum heldur af, því að hann var sjálfur mjög niðurdreginn. Hann fékk ekki máð úr huga sér myndina af fjallinu né hugsunina um drekann hræðilega og auk þess var hann að drepast úr skelfilegu kvefi. Í þrjá daga gerði hann ekkert annað en hnerra og hósta og hann mátti ekki fara út. Og lengi þar á eftir varð hann að takmarka ræður sína í veislum við: „Tabba ybbbur kæflega fybir.“

Á meðan höfðu Skógarálfarnir á flekanum haldið aftur upp Skógána með flutning sinn og varð þá allt í uppnámi í konungshöllinni. Annars hef ég aldrei frétt til fullnustu hvað varð um varðliðsforingjann né ráðsmanninn. En ekki heyrði ég minnst á lyklakippu né tunnur meðan dvergarnir dvöldust í Vatnaborg og einnig skal tekið fram að Bilbó var þá svo varkár, að hann forðaðist að gera sig nokkurn tímann ósýnilegan með hringnum. Samt held ég að meira hafi verið getið í eyðurnar en látið var uppi, því að Bilbó var alltaf dálítið leyndardómsfullur. Svo mikið er víst að álfakonungurinn gat sér nú til um erindi dverganna eða hélt að hann vissi það og hugsaði með sjálfum sér:

„Ojæja! Við sjáum nú hvað setur! Engir fjársjóðir munu sleppa til baka gegnum Myrkvið án þess að ég komi þar eitthvað við sögu. En annars býst ég svo sem við að þeir fái allir hörmulegan endi, sem er alveg maklegt á þá!“ Svo mikið var víst að hann hafði enga trú á því að dvergarnir gætu nokkurn tímann barist við eða drepið dreka eins og Smeyginn. Hitt fannst honum miklu líklegra að þeir myndu reyna að brjótast inn og stela fjársjóðum frá honum eða eitthvað í þá átt — sem ber þess vitni að hann var vitur álfur og vitrari en mennirnir í borginni. Þó hafði hann ekki alveg rétt fyrir sér, eins og við munum sjá að lokum. Hann sendi njósnamenn af stað um strendur Langavatns og svo langt norður á bóginn í áttina að Fjallinu eins og þeir fengust til að fara. Svo beið hann átekta.

Að hálfum mánuði liðnum fór Þorinn að huga að brottför. Hann sá að ekki mætti lengur við svo búið standa. Hann yrði að notfæra sér rétta tímann til að leita sér fulltingis, meðan hrifningin væri enn í hámarki í borginni. Ekki væri vænlegt að láta allt koðna niður við endalausar tafir. Hann gekk á fund Borgarstjórans og borgarráðs hans og tjáði þeim að nú vildi hann og félagar hans hið bráðasta halda af stað í áttina til Fjallsins.

Þá varð Borgarstjórinn í fyrsta skipti steinhissa og eilítið hræddur, fór jafnvel að velta því fyrir sér, hvort Þorinn gæti raunverulega verið afkomandi gömlu konunganna. Hann hafði aldrei ímyndað sér að dvergarnir myndu í rauninni neitt þora að nálgast Smeyginn, heldur hélt hann að þeir væru bara svindlarar og komast myndi upp um þá fyrr eða síðar. En þar hafði hann auðvitað á röngu að standa. Þorinn var að sjálfsögðu réttborinn sonarsonur gamla konungsins undir Fjalli og aldrei er að vita hvað dvergur þorir að gera eða tekur upp á til að ná hefndum eða ná fram rétti sínum.

En í rauninni var Borgarstjóranum ósárt um þó að þeir færu. Það var fokdýrt að halda þeim uppi og við komu þeirra hafði allt borgarlífið farið úr böndum og snúist upp í endalaust hátíðarfrí svo öll viðskipti höfðu stöðvast. „Best að leyfa þeim að fara og heimsækja Smeygin og sjá hvernig hann tekur á móti þeim!“ hugsaði hann. „Ójá, víst er það skiljanlegt Þorinn Þráinssonur Þrórssonar,“ sagði hann upphátt, „að þú viljir fara og gera tilkall til ríkis þíns. Stundin er upp runnin, eins og gamlir kveða. Við munum uppfylla hverja ósk þína þér til atbeina og vænta þakklætis þíns fyrir þegar þú hefur aftur unnið konungdæmi þitt.“

Því bar svo til tíðinda dag einn síðla hausts, þegar kaldir vindar gnauðuðu og laufin voru sem óðast að falla, að þrjú langskip héldu á brott frá Vatnaborg með fjölda ræðara, dvergana og herra Bagga innanborðs ásamt margvíslegum vistum. Klyfjahestar og smáhestar höfðu áður verið sendir af stað landleiðina eftir krókóttum hliðarstígum til að mæta þeim á hinum fyrirfram ákveðna lendingarstað. Borgarstjórinn og allt borgarráðið stóð þar á viðhafnarþrepum ráðhússins sem náðu allt niður að sjónum og óskuðu þeim góðrar ferðar. Gríðarlegur mannsöfnuður söng á bryggjunum og fólk tók undir út um hartnær hvern glugga. Hvítum árunum var dýft taktfast í kaf og freyddi af áratogunum. Stefnan var tekin í norður eftir vatninu í síðasta áfanga hins mikla leiðangurs þeirra. Sá eini sem var algjörlega miður sín var vesalings Bilbó.

XI. KAFLI

Á þröskuldinum

Í tvo daga reru Þeir linnulaust upp eftir Langavatni og héldu þar á eftir viðstöðulaust upp eftir Hlaupá. Nú sáu þeir allir Fjallið eina, gnæfandi grettið og grátt, fyrir framan sig. Árstraumurinn var strangur svo þeim sóttist seint. Við lok þriðja dags, þegar þeir voru komnir þó nokkrar mílur upp eftir ánni, lögðu þeir að vinstri eða vestari bakkanum og stigu í land. Hér var þeim mætt af klyfjahestum með margvíslegum vistum og nauðsynjum og smáhestunum til eigin nota, en allt hafði það verið sent landleiðina á móti þeim. Þeir félagarnir klyfjuðu hesta sína sem mest þeir máttu en hitt skildu þeir eftir sem vistir í nausti, en engir af þeim sem höfðu fylgt þeim úr borginni voru fáanlegir til að verða eftir með þeim, þó ekki væri nema eina nótt svo að segja í skugga Fjallsins.

„Ekki þá fyrr en söngvarnir hafa ræst!“ sögðu þeir. Þegar komið var út í Villulöndin var auðveldara að trúa á drekann og allt tregara að trúa dvergunum. Í rauninni þurfti enga varðgæslu um vistirnar, því allt landið var auðnin tóm. Svo að fylgdarmennirnir yfirgáfu þá hið bráðasta og reru á fleygiferð aftur niður strauminn eða riðu eftir strandstígum, þó myrkrið væri þegar tekið að færast yfir.

Nóttin var köld og einmanaleg og þá misstu þeir móðinn. Daginn eftir héldu þeir af stað þó þeim væri alveg hætt að lítast á blikuna. Balinn og Bilbó fóru aftast með tvo til reiðar, þar sem þeir teymdu þunghlaðna klyfjahestana, hinir fóru framar og skyggndust um eftir fjárgötum, en þær voru hvergi sýnilegar. Þeir stefndu í Norðvest og skásniðu landið upp frá Hlaupá og nálguðust æ meir heljarmikinn fjallsrana, sem vísaði suður á bóginn í áttina að þeim.

Þetta var ósköp þreytandi ferðalag, þögult og laumulegt. Hér kvað við enginn hlátur, söngur né hörputónar og nú fór að sluma í stoltinu og vonunum sem lifnað höfðu í brjóstum þeirra, þegar hinir gömlu söngvar voru kyrjaðir við raust í borginni og á bökkum Langavatns. Nú þrömmuðu þeir áfram, daufir í dálkinn. Þeim var meira en ljóst að nú leið að lokum leiðangursins og hætt við að þeir biðu þar hörmulegan endi. Landið umhverfis þá varð æ líflausara og auðara, meðan Þorinn lýsti fyrir þeim hvernig allt hefði forðum verið grænt og frítt. Lítið var um gras og brátt sást þar hvorki kjarr né tré, nema ef það voru brotnir og kolugir stubbar sem aðeins minntu á það sem áður hafði verið. Þeir voru komnir á Drekaauðnirnar og það var liðið langt á árið.

Þó náðu þeir undirhlíðum Fjallsins án þess að nokkrar ógnir yrðu á vegi þeirra né ummerki um Drekann, utan auðnirnar sem hann hafði rótað upp kringum bæli sitt. Fjallið reis dimmt og þögult fyrir framan þá og gnæfði æ hærra yfir þeim. Þeir settu upp fyrstu búðir sínar vestan í suðurrananum, en hann endaði í dálitlum klettamúla sem kallaðist Hrafnaborg. Uppi á henni hafði eitt sinn staðið varðstöð, en þangað þorðu þeir ekki að klífa af ótta við að það væri of áberandi.

Áður en þeir hófu leit í vesturhlíðum Fjallsins að hinum huldu dyrum, sem þeir byggðu alla sína von á, sendi Þorinn af stað njósnaflokk til að kanna sjálfa suðurhlíð fjallsins þar sem aðalhliðið var. Til þeirrar ferðar valdi hann Balin, Fjalar og Kjalar og auk þess fór Bilbó með þeim. Þeir örkuðu áfram undir gráum og þöglum hamrahlíðum að rótum Hrafnaborgar. Þar hjá rann áin eftir að hafa tekið breiða bugðu um Dal út frá Fjallinu á leið sinni niður í Langavatn, straumhörð og með miklum nið. Bakkarnir voru berir og klettóttir, og bar hátt og bratt yfir strauminn og þegar þeir störðu þaðan yfir þrengslin, freyðandi og hvissandi í stórgrýtinu, gátu þeir séð inn í hinn víða dal sem tveir ranar Fjallsins umkringdu og stóðu þar gráar rústir fornra húsa, turna og múra.

„Þar liggur allt sem eftir er af Dal,“ sagði Balinn. „Fjallshlíðarnar sem áður voru skrýddar grænum skógum og allur hinn skjólvæni dalur svo blómlegur og unaðslegur áður fyrr þegar allar bjöllurnar klingdu í bænum.“ Hann virtist svo dapur og sár af reiði, að hann mátti vart mæla. Hann hafði verið einn af félögum Þorins daginn sem Drekinn kom.

Þeir þorðu ekki fyrir nokkurn mun að fylgja ánni eftir nær Hliðinu, heldur lögðu krók á leið sína út fyrir endann á suðurrananum, þangað til þeir fundu sér stað til að leynast bak við klett en þaðan blasti þó við dimmt hellisopið í hrikalegu klettabelti innst inni í vikinu milli fjallsrananna. Út úr því opi spratt áin Hlaupá en líka lagði út gufu og óhugnanlegan svartan reyk. Enga hreyfingu var að sjá í auðninni nema gufuna og vatnsrennslið og við og við flugu hjá svartar og óhugnanlegar krákur. Eina hljóðið sem heyrðist var niðurinn í grýttri ánni og einstaka skrækjandi krunk fuglanna. Það fór hrollur um Balin.

„Snúum strax við til baka!“ sagði hann. „Hér fáum við hvort sem er ekkert að gert! Mér líst heldur ekkert á þessar kolsvörtu krákur, mér finnst þær vera eins og sendiboðar og snuðrarar hins illa.“

„Drekinn er þá enn á lífi og hefst við í sölunum undir Fjallinu — eða ég ímynda mér það eftir reyknum að dæma,“ sagði hobbitinn.

„Það þarf að vísu ekkert að sanna,“ sagði Balinn, „en samt efast ég ekki um að þú hafir rétt fyrir þér. Hann gæti verið fjarverandi um skeið, eða legið á verði úti undir fjallshlíðinni. Þó hann hafi vikið sér frá, býst ég við að gufa og reykur kæmi eins út um hliðið, því að allir salir fyrir innan eru sjálfsagt á kafi í fúlli stybbunni.“

Þeir sneru aftur í þungum þönkum til búða sinna og skrækjandi krákurnar fylgdu þeim flögrandi eftir. Það var ekki lengra síðan en í júní að þeir sátu í góðu yfirlæti í fögrum bústað Elronds í Rofadal. Nú var komið fram um veturnætur en strax var eins og þær ánægjustundir hefðu horfið út í buskann fyrir mörgum árum. Hér stóðu þeir einir á þessum ógnarinnar auðnum án þess að eiga von á nokkurri hjálp. Þeir voru komnir á leiðarenda, en virtust fjær því en nokkru sinni að ljúka erindi sínu. Þeim var fallinn allur ketill í eld.

Þó undarlegt mætti virðast gerðist herra Baggi nú þeirra borubrattastur. Hann fékk uppdrátt Þorins oft að láni og rýndi í hann, braut heilann um rúnastafina og merkingu mánaletursins sem Elrond hafði komið auga á. Og nú gekk hann fremstur fram í því að dvergarnir skyldu tafarlaust hefja sína hættulegu leit í vesturhlíðunum eftir leynihurðinni. Þeir færðu þá búðir sínar yfir í langan dalskorning, miklu þrengri en stóru kvosina að sunnanverðu þar sem Fljótshliðið vissi út, en hér voru lágir hamrar utan í Fjallsrananum. Tveir þeirra stóðu hér vestur úr meginfjallinu í löngum klettóttum hryggjum sem lágu vestur á sléttuna. Hér í vesturhlíðinni voru færri ummerki um eyðandi fótspor drekans og mátti jafnvel finna þar dálitla beit fyrir hestana.

Úr þessum búðum í vesturhlíðinni, sem lágu allan daginn í skjóli við kletta og hamravegg þar til sólin fór að hníga handan Myrkviðar, hófu þeir leitina og unnu baki brotnu í hópum við að finna einhvern stíg upp í hlíðina. Ef nokkuð væri að marka kortið, ættu hinar leyndu dyr að standa einhvers staðar hátt yfir klettabeltinu í dalbotninum. En dag eftir dag sneru þeir aftur í búðir sínar án árangurs.

Þá duttu þeir allt í einu og óvænt ofan á það sem þeir höfðu verið að leita að. Það vildi svo til að dvergarnir Fjalar og Kjalar fóru dag nokkurn með hobbitanum niður í dalinn og réðust til uppgöngu í klungrið að sunnanverðu. Um hádegisbil var Bilbó að klöngrast framhjá stórum kletti sem stóð þar upp eins og strýta.

Þá blöstu allt í einu við augum hans grófhlaðin steinþrep. Það hljóp einhver móður í hann og dvergana og þeir stukku ákafir upp þrepin og þar tók við einstigi sem þeir týndu og fundu til skiptis en slóðin lá upp á sunnanverðan ranann, þangað til þeir komu inn á mjóan hjalla sem lá lækkandi í fláa langt norður með fjallshlíðinni. Þegar þeim varð litið niður sáu þeir að þeir voru einmitt fyrir ofan klettabeltið í botni dalsins og fyrir augu þeirra bar einmitt tjaldbúðirnar fyrir neðan. Þeir héldu áfram þögulir, studdu sig við klettavegginn á hægri hönd og fetuðu sig í einfaldri röð eftir hjallanum, þangað til veggurinn líkt og opnaðist og þeir komu inn í svolítið vik eða skoru með bröttum veggjum, með grasi í botninn, kyrrlátt og þögult. Inngangurinn að því sást ekki að neðan vegna slútandi kletta og þá ekki heldur úr fjarlægð vegna þess hve vikið var þröngt og leit aðeins út eins og dimm sprunga og ekkert meira. Ekki var hérna um neinn skúta að ræða enda opið upp úr, en innst í vikinu reis upp flatur veggur, og neðan til við jörð var hann sléttur og lóðréttur eins og verk steinhöggvara, en á honum sáust þó hvergi samskeyti né sprungur.

Engin merki voru þar um dyrastafi, þverstykki né þröskuld og heldur ekki um þverslá, loku eða skáargat. Þó voru þeir ekki í neinum vafa um að þeir hefðu loksins fundið dyrnar.

Þeir börðu á vegginn, þrýstu og ýttu á hann, þeir grátbændu hann um að opnast, fóru með brot úr særingarþulum en ekkert haggaðist. Loks þreyttust þeir á þessu og lögðust til hvíldar í grasinu undir klettaveggnum og um kvöldið hófu þeir langt klifur aftur niður.

Það ríkti spenna í búðunum um nóttina. Morguninn eftir ráðgerðu þeir að fara aftur á kreik. Aðeins Bógur og Vambi voru skildir eftir til að gæta hestanna og vistanna sem þeir höfðu flutt með sér frá ánni. Hinir fóru allir niður um dalinn og upp eftir hinum nýfundna stíg og síðan allir í halarófu út á þröngu sylluna. En þeir gátu ekki tekið með sér neina pinkla eða poka út á hana, því að hún var svo mjó og svimandi há og ofan af henni fimmtíu metra fall niður í grýtta urð fyrir neðan, en hver um sig hafði með sér væna kaðalhönk sem þeir vöfðu um mitti sér, og þannig komust þeir slysalaust í litla grösuga klettavikið.

Þar settu þeir nú upp þriðju búðir sínar og hífðu upp með köðlunum allar þær nauðsynjar sem þeir töldu sig þurfa. Niður létu þeir svo aftur síga suma hinna fimari dverga, svo sem Kjalar, til að bera fréttir eða skiptast á um vaktina fyrir neðan, meðan Bógur var hífður upp í efri búðirnar. Vambi var ófáanlegur til að fara upp, hvorki með festinni né upp göngustíginn.

„Ég er of feitur fyrir svona línudans,“ sagði hann. „Mig svimar bara og misstíg mig á skegginu á mér og þá yrðuð þið þrettán aftur. Og þessi tjösluðu reipi eru alltof veik til að þola mig.“ Sem betur fer var þetta þó ekki rétt, eins og þið munuð bráðum fá að heyra.

Á meðan fóru sumir þeirra að kanna betur sylluna handan við vikið og komust raunar að því að slóðin lægi hærra og hærra upp á fjallið. En þeir þorðu ekki að fara langt upp eftir henni, enda tilgangslaust. Þegar ofar kom ríkti algjör þögn, ekki einu sinni rofin af fuglakvaki né öðru hljóði nema vindinum sem gnauðaði í steinvörðum. Þeir félagar töluðu í hálfum hljóðum, hrópuðu aldrei neitt né sungu, því að hætta gat leynst bak við hvern klett. Hinir sem eftir sátu í vikinu voru uppteknir af því að reyna að leysa gátur dyranna en varð lítt ágengt. Þeir voru enn alltof ákafir til að nenna að huga neitt að rúnunum eða mánaletrinu, en reyndu stöðugt og hvíldarlaust að uppgötva hvar nákvæmlega á sléttum klettaveggnum dyrnar gætu verið faldar. Þeir höfðu tekið með sér haka og allskyns verkfæri frá Vatnaborg og reyndu í fyrstu að beita þeim. En þegar þeir hjuggu í steininn splundruðust sköftin og skeindu þá á handleggjum og stálhausarnir brotnuðu eða bognuðu sem blý. Þannig sáu þeir greinilega að engin námutækni kom hér að neinu gagni við þá töfra sem lokuðu dyrunum. Þeim brá líka mikið í brún og urðu dauðhræddir vegna hávaðans og bergmálsins sem kvað við.

Bilbó fannst ósköp þreytandi og einmanalegt að sitja þarna á þröskuldinum — það var að vísu enginn þröskuldur þar í eiginlegri merkingu, þótt þeir kölluðu litlu grastóna milli veggjarins og og brúnarinnar „þröskuld“ í gamni en minntust líka orða Bilbós forðum í óvænta boðinu í hobbitaholunni, að þeir þyrftu ekki annað þegar á Fjallið kæmi en sitja á þröskuldinum og bíða nógu lengi þangað til þeim dytti eitthvað í hug. Nú sátu þeir hér og brutu heilann einhver ósköp en datt ekkert í hug eða reikuðu stefnulaust um, en urðu aðeins þeim mun heimskari og hugmyndasnauðari.

Víst höfðu þeir orðið yfir sig hrifnir þegar stígurinn fannst, en nú misstu þeir enn allan móð — með hjartað í buxunum og þó vildu þeir ekki gefast upp né yfirgefa staðinn. Nú virtist hobbitinn heldur ekki vera neitt hugkvæmari en dvergarnir. Hann gerði ekki annað en halla bakinu upp að klettaveggnum og stara eitthvað út í vestrið gegnum vikið, út fyrir sylluna og vestur yfir alla víðáttuna að dimmum vegg Myrkviðs. Í fjarskanum þar fyrir handan þóttist hann jafnvel sjá móa fyrir Þokufjöllum svo ótrúlega lágsigldum og fjarlægum. Þegar dvergarnir spurðu hvað hann væri að gera, svaraði hann:

„Þið sögðuð að mitt hlutverk skyldi vera að sitja á dyrahellunni og hugsa,, að ég ekki tali um að komast inn, svo hérna sit ég og hugsa.“ En hræddur er ég um að þá stundina hafi hann ekki verið mikið að hugsa um, hvernig hann gæti leyst verk sitt af hendi, miklu frekar að allur hugur hans hafi legið handan hinnar bláu fjarlægðar og leitað kyrrlátra Vesturlanda, Hólsins og hobbitaholunnar sinnar undir honum.

Stór grá steinhella lá þarna á miðri grastónni og hann starði í þungum þönkum á hana og virti fyrir sér stóru sniglana sem skriðu um hana. Þeir voru með kuðungahúsin sín á bakinu og virtust una sér sérlega vel í þessu lukta viki með svölum klettaveggjunum. Þeir voru óvanalega stórir og skriðu hægt og skildu eftir sig slímuga slóð bæði á hellunni og klettaveggjunum.

„Á morgun hefst síðasta vika sumars,“ sagði Þorinn allt í einu upp úr eins manns hljóði.

„Og á eftir sumri fylgir vetur,“ bætti Bifur við.

„Og á eftir þessu ári fylgir annað,“ sagði Dvalinn, „og þá verða skeggin á okkur orðin síðari, án þess að nokkuð gerist hér, þá lafa þau fram af brúninni og niður í Dalinn. Og hvað skyldi sosum innbrjóturinn ætla að gera fyrir okkur? Væri honum nú ekki nær úr því að hann ræður yfir ósýnilega hringnum og ætti, eins og nú er ástatt að leggja sig sérstaklega fram, að laumast inn um Framhliðið og reyna að snuðra þar svolítið!“

Bilbó heyrði til dverganna — þeir sátu á klettum rétt yfir vikinu þar sem hann húkti — „Ó, hjálpi mér bara!“ sagði hann við sjálfan sig, „svona eru þeir þá farnir að hugsa um mig, einmitt það? Alltaf er það aumingja ég sem á að bjarga þeim út úr öllum erfiðleikum, að minnsta kosti eftir að vitkinn hvarf. Hvað á ég nú til bragðs að taka? Ég hefði svo sem getað sagt mér það sjálfur að þetta myndi allt enda með ósköpum fyrir mig. En hvernig gæti ég afborið það að fara aftur og sjá hinn ógæfusama Dalbæ, hvað þá reykjarmökkinn út úr hliðinu! ! !

Þá um kvöldið var hann ósköp aumur og gat varla sofnað. Daginn eftir dreifðust dvergarnir í allar áttir. Sumir fóru að liðka hestana fyrir neðan, aðrir einfaldlega ráfuðu fram og aftur um fjallshlíðina. En Bilbó sat allan daginn í grösuga vikinu og starði til skiptis í eymd sinni á steininn eða til vesturs út um þrönga rifuna. Hann hafði undarlega tilfinningu fyrir því að hann væri eins og byrjaður að bíða eftir einhverju. „Skyldi Gandalfur snúa óvænt aftur í dag?“ hugsaði hann með sér.

Hvenær sem hann leit upp sá hann móta fyrir fjarlægum Myrkviði. Þegar sólin vatt sér í vestrið sá hann eins og gula sólarslikju leggjast yfir alla skógarþekjuna eins og ljósið gripi með fingurgómunum í síðustu fölu laufin. Brátt sá hann glóandi logahnött sólarinnar hníga að sjónarrönd. Hann stóð upp og gekk fram í opið og varð þess allt í einu var að örmjór fölur og daufur nýmáni var að fikra sig yfir jarðröndina.

Á sama augnabliki heyrði hann eitthvert snark fyrir aftan sig. Þar á gráu steinhellunni í grasinu stóð feikna stór þröstur, næstum kolsvartur, földröfnótt bringan öll í svörtum deplum. Krakk! Hann hafði þrifið snígil í gogginn og barði kuðungnum við steininn líkt og hann væri að knýja dyra. Krakk! Krakk!.

Skyndilega rann upp ljós fyrir Bilbó. Hann rauk til, — hirti ekki um neinar hættur heldur stóð tæpt fremst á syllubrúninni og kallaði til dverganna með háværum hrópum og veifaði til þeirra. Þeir sem næstir voru komu veltandi niður klettana, eins hratt og þeir gátu eftir syllunni til hans og skildu ekki hver ósköpin í öllum heiminum gengju á. Hinir fyrir neðan æptu og báðu um að láta hífa sig upp, (nema Vambi auðvitað: hann var sofandi).

Bilbó flýtti sér að útskýra allt. Þeir steinþögnuðu: Hobbitinn stóð þar við gráu helluna og dvergarnir fylgdust óþolinmóðir með honum og veifuðu lafandi síðskeggjunum. Sólin hneig neðar og neðar, en um leið hnigu vonir þeirra. Hún sökk niður í roðagullið skýjabelti og hvarf. Dvergarnir tuldruðu, en Bilbó stóð næstum hreyfingarlaus. Mjóa skarðatunglið var líka við það að snerta sjónhringinn. Kvöldið var komið. Þá skyndilega, þegar von þeirra var alveg að dvína og deyja út, gerðist það að einn eldrauður sólargeisli slapp eins og fingur gegnum rifu á skýjunum. Ljósgeislinn féll beint inn um rifuna á vikinu og á sléttan klettavegginn. Gamli þrösturinn sem fylgst hafði með öllu ofan af háum kletti, með bólgnum augum og höfði hallandi undir flatt, gaf skyndilega frá sér háværa trillu. Það kvað við hátt brak. Bergflaga klofnaði frá veggnum og hrundi niður. Skyndilega opnaðist hola í hana um þrjú fet frá jörðu.

Skjálfandi af ótta við að þeir misstu af tækifærinu, þustu Dvergarnir að klettinum og ýttu, en árangurslaust.

„Lykilinn! Lykilinn!“ æpti Bilbó. „Hvar er Þorinn?“

Þorinn þusti að.

„Lykilinn!“ hrópaði Bilbó. „Komdu með lykilinn sem fylgdi kortinu! Reyndu það meðan enn er tími til!“

Í því steig Þorinn nær og dró upp lykilinn á hálskeðjunni. Hann stakk honum í gatið. Hann snerist og gekk að! Snapp! Geislinn slokknaði, sólin seig niður og tunglið var horfið. Kvöldið tók á ný völdin á himninum.

Nú sameinuðu þeir alla krafta sína til að ýta — og hægt og hægt lét klettaveggurinn undan. Langar og beinar skorur birtust á fletinum og gleikkuðu út. Það mátti fara að greina útlínur hurðar sem var um fimm fet á hæð og mátuleg fyrir þrjá á breiddina og hægt og hljóðlaust opnaðist hún inn. Þá var engu líkara en að myrkrið flæddi eins og gufa út úr opinu í fjallshlíðinni og hyldjúpt myrkur, þar sem ekkert varð séð með augunum, kæmi á móti þeim eins og gapandi gin sem lá inn og niður í bergið.

XII. KAFLI

Merkilegar upplýsingar

Dvergarnir stóðu nú þarna langalengi í gættinni, störðu inn í dimmuna og ráðslöguðu fram og aftur, þangað til Þorinn loks tók til máls:

„Nú er tími til kominn fyrir okkar mikilsmetna herra Bagga, sem hefur reynst okkur svo góður félagi á langri leið, hobbitann sem er svo fullur af hugrekki og þreki langt fram yfir það sem ætla mætti af hans líkamsstærð, og ef mér leyfist að bæta því við — hefur til að bera óvenjulega heppni langt fram yfir venjulegan skammt, — já, hvar var ég? jú, nú er kominn tími til fyrir hann að framkvæma loksins þá þjónustu sem varð þess ráðandi að hann var valinn til þátttöku í flokki okkar, að eins og ég segi — nú er kominn tími til fyrir hann að vinna til sinna verðlauna.“

Jæja, þið ættuð öll að vera farin að þekkja ræðustíl Þorins á mikilvægum tímamótum, svo ég læt þetta nú nægja, þó hann ætlaði að vísu að halda töluvert lengra áfram en þetta. Vissulega var hér komið að mikilvægum tímamótum, en Bilbó lét sér fátt um finnast. Því að hann var nú líka farinn að þekkja á Þorin og vissi mæta vel að hverju hann stefndi.

„Ef þú átt við og ætlar að segja að mér beri fyrstum að læðast inn í leyniganginn, Ó Þorinn Þráinsson Eikinskjaldi, mætti skegg þitt vaxa æ síðan,“ sagði hann súr á svip, „ljúktu því þá af og láttu því vera lokið! Kannski neita ég því. Ég hef þegar lent í tveimur meiriháttar vandræðum, sem tæplega fylgdu með í upprunalega samkomulaginu, svo ég held að ég eigi nú þegar inni hjá ykkur töluverð verðlaun. En „allt er þá þrennt er,“ hafði faðir minn að orðtaki og ég held að ég geti einhvern veginn ekki fengið mig til að neita ykkur um neitt. Kannski er ég nú líka farinn að treysta meira á heppnina en ég gerði í gamla daga,“ — þar átti hann við síðasta vor, áður en hann lagði af stað að heiman, en það virtist nú hafa verið fyrir heilmörgum öldum — „hvað um það, þá held ég bara að ég slái til og sé reiðubúinn að fara og gægjast inn svo illu sé best aflokið. En hver ætlar að koma með mér?“

Hann bjóst nú sosum ekki við að undir tæki heill kór sjálfboðaliða, svo hann varð heldur ekki fyrir neinum sérstökum vonbrigðum. Fjalar og Kjalar voru hreinlega ámátlegir þar sem þeir stóðu báðir á einum fæti, pass! en hinir reyndu ekki einu sinni að bjóða sig fram — nema gamli Balinn, vörðurinn, sem alltaf kunni svo vel við hobbitann. Hann kvaðst reiðubúinn að fylgja honum eftir inn fyrir, að minnsta kosti smáspöl og skyldi vera viðbúinn að kalla á hjálp ef á þyrfti að halda.

Það verður þó að segja dvergunum það til afsökunar, að þeir voru vissulega ákveðnir í að greiða Bilbó örlátlega fyrir þjónustu hans. Víst höfðu þeir tekið hann með sér til að framkvæma leiðindaverk og þeim fannst ekki nema sjálfsagt að hann ynni það ef hann gæti. En þeir hefðu allir verið reiðubúnir að leggja sig í líma til að bjarga honum úr vandræðum ef hann rataði í þau eins og þegar hann lenti í tröllahöndum í byrjun ævintýrisins, án þess að þeir hefðu þá enn nokkra ástæðu til að vera á nokkurn hátt skuldbundnir honum.

Þannig er það nú einu sinni. Dvergar eru engar hetjur, heldur út undir sig og hafa mikið álit á gildi peninga. Sumir eru brögðóttir og prettóttir og geta raunar verið mestu óhræsi. Aðrir eru það hinsvegar ekki, heldur heiðarlegir og góðir drengir eins og Þorinn og félagar hans, ef ekki eru gerðar of miklar kröfur til þeirra.

Stjörnurnar voru byrjaðar að kvikna fyrir aftan hann á fölum himni þó nætursortinn sækti að, þegar hobbitinn skreiddist inn um töfradyrnar og laumaðist þar með inn í fjallið. Það var miklu auðveldara en hann hafði búist við. Þetta var enginn inngangur drísildjöfla né heldur var hann neitt líkur grófri gangagerð Skógálfanna. Þessi göng höfðu hagleiksdvergar grafið á hátindi veldis síns og hæfileika. Þráðbein eins og reglustrika með sléttu gólfi og sléttum veggjum lágu þau með jöfnum og aflíðandi halla beint áfram —að einhverju fjarlægu innra opi í myrkrinu einhvers staðar fyrir neðan.

Brátt kom að því að Balinn bað Bilbó að láta sér „Ganga vel!“ og ákvað að þar við skyldi sitja sem hann enn gat séð móta dauft fyrir dyrunum og heyrt, vegna einhvers einkennilegs hljómburðar ganganna, hvíslið frá hinum sem orðið höfðu eftir fyrir utan. Svo setti hobbitinn á sig hringinn og niður bergmálsins varð honum sem áminning um að sýna enn meiri hobbitavarkárni en venjulega, þegar hann þokaðist hljóðlaust neðar og neðar í myrkrið. Hann skalf af ótta en ósýnilegur svipur hans var alveg ákveðinn og óhagganlegur. Hann var nú orðinn breyttur frá því hann fyrst hljóp af stað vasaklútslaus frá Baggabotni endur fyrir löngu. Nú hafði hann ekki notað neinn vasaklút langa lengi. Hann losaði um sverðið í slíðrunum, spennti beltið fastar og hélt áfram.

„Nú liggurðu á endanum laglega í því, Bilbó minn Baggi,“ sagði hann við sjálfan sig. „Þú steigst beint út í foræðið þarna um kvöldið í undarlega heimboðinu og nú verðurðu að hafa þig upp úr því og gjalda dýru verði fyrir það! Hjálpi mér hvað ég var og er mikill bjáni!“ sagði sú ættkvíslin í honum sem hafði minnst Tókablóð í sér. „Ég hef ekki nokkra minnstu þörf fyrir einhverja drekafjársjóði og ég gæti verið fullkomlega laus við allt þetta drasl og unað mér ágætlega alla ævi, ef ég aðeins gæti vaknað upp af draumi og uppgötvað að þessi fjandans göng væru ekki annað en forstofan heima hjá mér!“

Auðvitað vaknaði hann ekki, heldur hélt lengra áfram og áfram, þangað til hann sá ekki glitta hið minnsta í dyrnar fyrir aftan sig. Hér var hann allsendis aleinn. En bráðlega fannst honum verða hlýrra. „Skyldi þetta vera ylur af einhverri glóð sem virðist koma hérna á móti mér?“ hugsaði hann.

Jú, raunar, því lengra sem hann hélt óx það og óx, þangað til enginn vafi lék á því lengur. Framundan eygði hann roðaljós sem varð æ rauðara. Og nú var heldur enginn vafi á því að heitt var orðið í göngunum. Litlar rakatjásur svifu upp í móti framhjá honum og hann fór að svitna. Þá tóku að berast að eyrum hans mallandi hljóð eins og búbblaði af bólum í bullsjóðandi potti, en saman við blönduðust þó skruðningshljóð eins og risavaxinn köttur væri að mala. Það breyttist síðan, svo enginn vafi var á, í gúlgrandi kverkahljóð frá einhverju feiknarlegu dýri, hrjótandi í fastasvefni þarna niðri í rauðu glóðinni beint fyrir framan hann.

Þá sagði Bilbó hingað og ekki lengra. Og þegar honum skömmu síðar tókst að þoka sér aftur úr sporunum, var það sú mesta hetjudáð sem hann nokkru sinni vann. Í öllum þeim stórkostlegu viðburðum sem yfir hann dundu næst á eftir var engin sambærileg við þessa. Hér háði hann hið virkilega stríð, aleinn í ganginum, áður en hann hafði einu sinni augum litið þá gífurlegu ógn sem beið hans. Sem sagt, eftir stuttan stans, hélt hann áfram og þið skuluð bara ímynda ykkur hvernig hann kom út úr enda gangsins með samskonar opi, eins að stærð og lögun og efri dyrnar. Út um það gægðist lítill hrokkinkollur hobbitans. Fyrir neðan sig sá hann blasa við hinn voldugasta og dýpsta sal eða dyflissu-höllina, eins og hann var kallaður, sem hinir fornu dvergar höfðu holað út beint undan rótum fjallsins. Salurinn var að mestu hulinn myrkri svo að varla var hægt að ímynda sér gífurlega víðáttu hans, en hérna nærmegin á klettagólfinu bjarmaði af mikilli glóð. Glóð Smeygins!

Og þar lá hann raunar endilangur þessi líka tröllaukni roðagullni dreki, og var steinsofandi. Það ólgaði út frá kjafti hans og nösum og sluppu við og við út reykjarhnoðrar, en eldar hans lágu í dái. Fyrir neðan hann, undir öllum útlimum og risavöxnum upphringuðum hala og raunar allt í kringum hann til allra hliða lágu ósegjanlegir haugar af dýrgripum, smíðagulli og hráu gulli, gimsteinum og skartgripum og silfrinu í hrúgum í roðalituðum bjarmanum.

Smeyginn hafði brotið saman leðurvængina eins og ómælanlega voldug leðurblaka. Hann hallaði sér nokkuð á aðra hliðina svo að hobbitinn gat auðveldlega séð niður með síðum hans og í langan fölleitan kviðinn allan stráðan gimsteinum og brotagulli af því að liggja svo lengi og fast á sínum dýra beði. Fyrir aftan hann á nálægustu veggjum mátti óljóst greina brynjur, skjaldarmerki, hjálma og axir, sverð og spjót hangandi og hvarvetna stóðu raðirnar af stórum kerum og fötum fullum af svo miklum auðæfum að ómögulegt væri að reikna þau út.

Það lýsir svo sem ekki neinu að segja að Bilbó hafi staðið á öndinni. Það eru einfaldlega engin orð lengur til í málinu til að lýsa steingerðri furðu hans, síðan Menn breyttu tungumálinu sem þeir áður höfðu lært af álfum á unaðsdögum heimsins. Bilbó hafði oft heyrt sungið og sagt frá drekagulli, en dýrðin, glitið, frægð slíks fjársjóðs hafði aldrei fyrr komið honum til hugar. Hjarta hans var barmafullt og gripið sömu heillun og þrá dverganna eftir gulli. Og hann starði hreyfingarlaus, hafði næstum steingleymt hinum hræðilega varðliða fyrir neðan sig, við þessa sýn gullsins svo ómetanlegs og óteljanlegs.

Hann starði að því er virtist óstöðvandi á gullið þar til hann skreið, næstum gegnum vilja sínum, út úr skugga dyraopsins yfir gólfið að næsta jaðri fjársjóðahaugsins. Fyrir ofan hann lá sofandi drekinn, hræðileg ógn jafnvel þó í svefni væri. Bilbó greip stóran bikar tvíhentan, svo þungan að hann gat varla borið hann, gaut svo skelfdu auga upp fyrir sig. Smeyginn hreyfði væng, opnaði kló, og hriktið í hrotum hans breytti um tón.

Þá lagði Bilbó á flótta. En drekinn vaknaði ekki — ekki ennþá — heldur skipti yfir í aðra drauma græðgi og ofbeldis, liggjandi þarna í salnum á öllu því sem hann hafði sjálfur stolið, meðan litli hobbitinn stautaði smástígur upp eftir löngum göngunum. Hjartað í brjósti hans hamaðist, fæturnir titruðu og skulfu ennþá meira undir honum en áður á niðurleiðinni. Hann ríghélt þó bikarnum og hugsaði ekki annað en: „Mér tókst það! Þetta skal sýna þeim það og sanna! Líkari auðkýfingi en innbrjóti, verð ég að segja! Þeir skulu ekki heldur lengur kalla mig það!“

Sem þeir heldur ekki gerðu. Balinn var yfir sig glaður að sjá hobbitann sinn aftur. Og hann var ekki aðeins undrandi heldur miklu fremur fagnandi glaður að sjá hann þannig heilan á húfi. Hann lyfti Bilbó upp og bar hann síðasta spölinn út undir bert loft. Þá var miðnætti og skýin höfðu hulið stjörnurnar, en Bilbó lá með augun lokuð, gapti og naut þess svo að anda aftur að sér ferska loftinu að hann tók varla eftir æsingnum í dvergunum né hvað þeir lofuðu hann upp í hástert, klöppuðu á bakið á honum og lýstu ekki aðeins sjálfa sig, heldur allar ættir sínar um ókomnar aldir, honum þjónustufúsar.

Dvergarnir voru enn að láta bikarinn ganga á milli sín hönd úr hönd og tala hástemmt og dásamlega um björgun þessa mikla dýrgrips, þegar allt í einu fór að braka í berginu fyrir neðan þá eins og þetta væri gamalt eldfjall sem hefði ákveðið að byrja aftur að gjósa. Dyrnar fyrir aftan þá voru næstum aftur en þó stór steinn í kverkinni milli stafs og hurðar. En út um langan ganginn heyrðist þessi líka hræðilegi undirgangur, langt neðan úr djúpinu, með öskrum og trampi svo jörðin titraði undir fótum þeirra.

Þá gleymdu dvergarnir aftur gleði sinni og sjálfhælnu grobbi stundinni áður og koðnuðu niður í máttvana skelfingu. Þeir urðu enn að reikna með Smeygni. Það gengur ekki að taka ekkert tillit til heils dreka í áætlunum sínum, allra síst ef hann er rétt á næsta leiti.

Varla er hægt að segja að drekar hafi mikið gagn af öllum sínum auðæfum, en þeir vita upp á hár um allar sínar eigur, einkanlega ef þeir hafa lengi ráðið yfir þeim og þar var Smeyginn engin undantekning. Hann hafði skipt úr óværum draumi (þar sem hann hafði átt í leiðindum með riddara einn að vísu veimiltítu að vexti, en með fjári hvasst sverð og mikið hugrekki) yfir í blund og upp af blundinum hrökk hann og glaðvaknaði. Hann hafði fundið keiminn af undarlegum andblæ í hellinum. Skyldi vera einhver dragsúgur frá þessu litla gati? Hann hafði aldrei verið ánægður með það, þó að það væri ósköp lítið og nú góndi hann á það tortrygginn og botnaði ekkert í því að hann skyldi ekki hafa lokað því fyrir löngu. Upp á síðkastið var hann heldur ekki frá því að hann hefði heyrt einhver hljóð af daufri barsmíð eða sparki langt fyrir ofan sig, sem barst niður í bæli hans. Hann hreyfði sig og teygði upp hálsinn og reigði í allar áttir til að þefa. Þá sá hann allt í einu að bikarinn var horfinn!

Þjófar! Eldur! Morð! Annað eins hafði aldrei fyrir hann komið alla sína tíð síðan hann tók sér búsetu í Fjallinu! Ofsareiði Smeygins yfirgekk allan þjófabálk — það var sama fólskan sem kemur aðeins yfir ríkt fólk sem á langtum meira en það getur nokkurn tímann notið, skyndilega saknar það einhvers sem það hefur lengi átt en aldrei haft neitt gagn né áhuga á. Eldgusurnar þeyttust fram úr kjaftinum á honum, salurinn fylltist af reyk og hann skók rætur fjallsins. Hann þrýsti hausnum árangurslaust á litlu holuna, svo vatt hann upp á endilangan skrokkinn á sér og öskrandi neðan úr djúpunum æddi hann eins og undirheimaþruma upp úr djúpu bæli sínu út um salardyrnar, volduga ganga berghallarinnar og upp og út um Aðalhliðið.

Eina hugsun hans var að þrælkemba allt fjallið þangað til hann hefði klófest þjófinn til að rífa hann í tætlur og trampa á honum. Hann hlykkjaðist út um Hliðið, vatnið gaus upp í ærandi gufumekki og hann þeyttist í logabáli upp í loftið og settist á fjallstindinn í grænum og rauðglóandi eldtungum. Dvergarnir heyrðu hryllingsþytinn af flugi hans og þrýstu sér inn að klettaveggnum í þeirri von að leynast fyrir hryllilegum glyrnum drekans í veiðiham.

Þar hefðu þeir líkast til allir verið drepnir, ef Bilbó hefði ekki enn einu sinni sýnt snarræði. „Fljótt! Fljótt!“ hrópaði hann gapandi. „Dyrnar! Göngin! Hér getum við ekki verið.“

Þeir brugðu skjótt við orðum hans og voru um það bil að skríða inn í göngin, þegar Bifur æpti upp yfir sig: „Frændur mínir, Vambi og Bógur — við höfum steingleymt þeim. Þeir eru eftir niðri í dalnum hérna fyrir neðan!“

„Þeir verða drepnir og allir hestarnir okkar líka og við missum allar vistir okkar,“ stundu hinir. „Við fáum ekkert að gert.“

„Vitleysa!“ sagði Þorinn og náði aftur að viðhalda virðingu sinni og jafnaðargeði. „Við getum ekki skilið þá eftir. Svona nú herra Baggi og Balinn og þið tveir, Fjalar og Kjalar farið strax inn — Drekinn má ekki ná okkur öllum. En þið hinir, komið með reipin. Fljótir nú!“

Þetta varð ein sú versta stund sem þeir höfðu fram til þessa gengið í gegnum. Hræðileg reiðiöskur Smeygins glumdu yfir háfjallasölunum. Hann gæti hvenær sem er ætt í fossandi logabáli niður hlíðina eða sveimað í kring og fundið þá þarna á snarbrattri hamrabrúninni þar sem þeir voru að hamast við að hífa upp kaðlana. Upp komst Bógur og enn var öllu óhætt. Og upp komst sjálfur Vambi, blásandi og másandi þó vissulega brakaði í og tognaði á tauginni og enn var allt með felldu. Upp komust ýmis verkfæri og pokar af vistum en svo skall líka ógnin yfir þá.

Súrrandi hvinur heyrðist. Rautt ljós litaði toppana á standklettunum. Drekinn steypti sér niður.

Þeir höfðu með naumindum komist inn um gangaopið með alla bögglana, þegar Smeyginn kom þjótandi úr norðri, lét logatungurnar sleikja fjallshlíðarnar og barði stórum leðurvængjunum með ærandi hvin. Logandi andardráttur hans sveið grasið utan dyra og spýttist jafnvel örlítið inn um dyrasmáttina sem þeir höfðu skilið eftir, svo þeir sviðnuðu þar sem þeir lágu í felum. Blossandi eldar gusuðust upp og kolsvartir skuggar dönsuðu um klettana. Aftur féll myrkur yfir þegar hann var farinn hjá. Hestarnir hvinu af skelfingu, slitu upp tjóðrin og hentust burt á harðastökki. Drekinn steypti sér niður til að elta þá og var horfinn.

„Það er úti um vesalings klárana!“ sagði Þorinn. „Ekkert kemst undan Smeygni ef hann hefur fest auga á því. Hér stöndum við eftir og hér megum við dúsa nema einhvern okkar langi til að skakklappast allar þessar vegalengdir um opnar víðáttur niður að ánni með Smeygin yfir höfði sér!“

Það var sannarlega ekki skemmtileg tilhugsun! Þeir skriðu til öryggis lengra niður í göngin og þar lágu þeir og skulfu enda þótt þar væri bæði heitt og loftlaust, þangað til föl dögunin gægðist inn um dyragættina. Alla nóttina höfðu þeir við og við heyrt drunurnar frá fljúgandi drekanum glymja við, fara framhjá og þagna út í fjarskann þar sem hann hringsólaði um fjallshlíðarnar.

Drekinn þóttist mega ráða það af hestunum og leifum tjaldbúðanna sem hann fann, að menn hefðu komið ríðandi upp frá ánni og vatninu og klifið fjallshlíðina upp úr dalnum þaðan sem hestarnir höfðu staðið. En hann kom ekki auga á neitt op í hlíðina hvernig sem hann skimaði og litla vikið undir háum klettunum hafði haldið úti ofsalegustu logatungunum. Lengi sveimaði hann yfir í árangurslausri leit þangað til reiði hans rénaði í dögun og hann sneri aftur inn á gullinn beð sinn og lagðist til svefns — til að safna kröftum á ný. En hann myndi ekki gleyma og aldrei fyrirgefa þjófnaðinn þó að hann yrði á þúsund árum að molnandi steini. Og hann gat svo sem beðið. Hægt og hljóðlega skreið hann aftur inn í bæli sitt og lygndi aftur lævísum glyrnunum.

Þegar birti upp dró úr skelfingu dverganna. Þeir gerðu sér ljóst að einhver hætta hlaut að fylgja því að leita á slíkan rassmalagest og því engin ástæða til að blikna eða blána strax. Auk þess var engin leið fyrir þá að komast undan eins og Þorinn benti svo réttilega á. Hestarnir voru týndir eða drepnir og nú myndu þeir verða að bíða langalengi áður en Smeyginn losaði nógsamlega um varðstöðu sína svo að þorandi væri fyrir þá að fara þessa löngu leið til baka fótgangandi. Sem betur fer hafði þeim tekist að bjarga töluverðum vistum, sem myndu endast þeim lengi enn.

Þeir ræddu fram og aftur um það hvað nú væri til ráða, en komu alltaf að sama vandamálinu, að engin leið virtist sýnileg til að ryðja Smeygni úr vegi — en þetta hafði alltaf verið veikasti hlekkurinn í áætlun þeirra og gat Bilbó ekki látið hjá líða að benda þeim á það. En þá fór fyrir þeim eins og oft hendir þá sem ekki vita sitt rjúkandi ráð, að þeir skelltu allri skuldinni á hobbitann og fóru nú að skamma hann einmitt fyrir það sem þeir áður voru svo hrifnir og þakklátir fyrir: — Hvað þurfti hann að vera að taka gullbikarinn og reita Smeygin þannig til reiði.

„Hvað annað hefði ég sosum átt að gera sem innbrjótur,“ andmælti Bilbó reiðilega. „Ég var ekki ráðinn til að drepa dreka, það er hlutverk stríðskappa, mitt verk er að stela fjársjóði. Ég byrjaði líka reglulega vel. Eða bjuggust þið kannski við því, að ég kæmi berandi á bakinu til ykkar með alla fjársjóði Þrórs? Ef einhver ætti að vera óánægður, þá held ég að ég mætti nokkuð segja. Þá hefðuð þið þurft að taka fimm hundruð innbrjóta með ykkur en ekki einn. Vissulega er það mikill heiður fyrir afa ykkar að hann skyldi hafa verið svona ofsalega auðugur, en þið gáfuð mér aldrei hið minnsta í skyn, hve gífurlegir fjársjóðir hans voru. Það tæki mig hundrað ár að bera þá hingað út, þó ég væri fimmtíu sinnum stærri en ég er, og Smeyginn fylgdist með spakur eins og kanína.“

Eftir þennan reiðilestur lutu Dvergarnir höfði og báðu hann auðvitað auðmjúkir fyrirgefningar. „En hvað leggur þú til að við gerum, herra Baggi?“ spurði Þorinn kurteislega.

„Ég hef enga hugmynd um það sem stendur — ef þið eigið við, hvernig við eigum að taka með okkur fjársjóðinn. Það getur ekki byggst á neinu öðru en því að heppnin verði með okkur og að við getum með einhverju móti losnað við Smeygin. Það er ekki mitt fag að losna við dreka, en ég skal þó gera allt sem í mínu valdi stendur til að brjóta heilann um það. Sjálfur hef ég alls enga von um það og vildi bara vera kominn heill heim aftur.“

„Látum það nú liggja milli hluta í bili! En hvað eigum við til bragðs að taka núna, á þessari stundu?“

„Jæja, ef þið viljið raunverulega þiggja ráð mín, þá mundi ég segja að við getum ekkert annað gert en haft hægt um okkur þar sem við erum nú. Á daginn væri okkur vafalaust óhætt að skríða út til að anda að okkur hreinu lofti. Kannski væri á það hættandi eftir nokkurn tíma að einn eða tveir okkar yrðu valdir til að fara niður að birgðastöðinni okkar við ána og sækja okkur meiri vistir. En fyrst um sinn ættum við allir að halda okkur vel inni í göngunum að næturlagi.

Og nú skal ég gera ykkur tilboð. Hér er ég með hringinn og ég skal strax í hádeginu skríða þangað niður — hver veit nema Smeyginn sé enn sofandi — og aðgæta annars hvað hann ætlast fyrir. Kannski ég gæti komist á snoðir um eitthvað, hver veit, því að — „allir ormar hafa snöggan blett“ eins og faðir minn var vanur að segja, en ég efast þó um að hann hafi byggt það á eigin reynslu.“

Að sjálfsögðu þekktust dvergarnir ákafir þetta boð. Nú voru þeir þegar farnir að meta Bilbó litla öðrum fremur. Hann var orðinn eins og raunverulegur foringi í ævintýri þeirra. Hann var farinn að hafa sínar eigin hugmyndir og áætlanir. Um hádegisbil lagði hann af stað í annan könnunarleiðangur niður í fjallið. Auðvitað leist honum svo sem ekkert á það, en honum fannst það þó ekki eins afleitt nú, þegar hann vissi undan og ofan af því hvað biði hans. Hefði hann hinsvegar vitað meira en hann vissi um dreka og hvað þeir geta verið fjári slungnir, hefði hann kannski verið enn hræddari og ekki jafn vongóður um að koma að honum sofandi.

Þegar hann lagði af stað skein sól í heiði úti fyrir, en inni í göngunum var myrkt eins og af koldimmri nótt. Ljósið frá hálfopinni dyragáttinni hvarf brátt þegar hann lagði af stað niður. Hann hafði svo hljótt um sig að jafnvel blærinn af blíðustu golu hefði ekki getað verið hljóðari og hann gat ekki að sér gert að vera þó nokkuð hreykinn af sjálfum sér, þegar hann nálgaðist neðri útganginn. Þar sást nú aðeins hinn daufasti bjarmi.

„Jæja, svo gamli Smeyginn er þreyttur og sofandi,“ hugsaði hann. „Hann getur ekki séð mig og hann skal heldur ekki fá að heyra neitt í mér. Vertu nú kátur Bilbó!“ Hann hlýtur að hafa verið búinn að gleyma eða aldrei fengið neitt að heyra um þefskyn dreka. Einnig er það nokkuð óþægileg staðreynd, að þeir geta lygnt aftur auga en þó fylgst með öllu meðan þeir sofa, einkum ef tortryggni þeirra hefur einu sinni verið vakin.

Óneitanlega virtist Smeyginn vera steinsofandi, eins og hann væri dauður og útkulnaður, það heyrðust varla minnstu hrotur frá honum, aðeins smáblástur frá ósýnilegri andgufu, þegar Bilbó gægðist enn einu sinni frá opinu. Hann var rétt í þann veginn að stíga út á gólfið þegar hann varð skyndilega var við örmjóan en hvassan roðageisla undan lygndu augnaloki á vinstra auga Smeygins. Hann þóttist þá aðeins sofa! Hann var að fylgjast með gangaopinu! Bilbó hörfaði undan í skyndi og þakkaði hringnum sínum sæla fyrir. Þá mælti Smeyginn:

„Svona nú, þjófur! Ég finn lyktina af þér og loftinu sem kemur inn með þér. Ég heyri þig líka anda. Komdu nú og gjörðu svo vel! Bjargaðu þér sjálfur, hér er af nógu að taka handa þér!“

En Bilbó var nú ekki alveg svo blár í drekafræðum að hann félli fyrir þessu bragði og hafi Smeyginn ímyndað sér að honum tækist svo auðveldlega að ginna þjófinn nær, þá varð hann ábyggilega fyrir vonbrigðum. „Nei, þakka þér kærlega fyrir, Ó, Smeyginn hinn Hrikalegi!“ svaraði Bilbó. „Ég kom ekki til að þiggja gjafir, heldur langaði mig aðeins til að heimsækja þig og vita hvort þú værir í reynd svo mikill sem sagnirnar herma. Ég trúði þeim ekki.“

„En trúirðu þeim nú?“ spurði drekinn og gekkst upp við hólið, þó hann vissi að þetta væri tómt fals.

„Sannlega komast söngvar og sagnir eigi í hálfkvisti við raunveruleikann, Ó, Smeyginn, Æðstur og Voldugastur af öllum Plágum,“ svaraði Bilbó.

„Það kalla ég að þú sért kurteis af þjófi og lygara að vera,“ sagði drekinn. „Þú þykist þekkja vel nafn mitt, en ég kem ekki lyktinni af þér fyrir mig. Leyfist mér að spyrja hver ertu og hvaðan kemurðu?“

„Víst máttu það! Ég kem undan hæð og undir hæð og yfir hæð lá leið mín og um lofthæðir. Ósénn geng ég.“

„Því get ég vel trúað,“ sagði Smeyginn, „en varla er það venjulegt nafn þitt.“

„Ég er gátugreiðir, vefskeri, flugstingur. Svo var ég valinn sem einskonar happatala.“

„Dálagleg nöfn!“ hnussaði í drekanum. „En happatölur hitta ekki alltaf á hnappinn.“

„Ég gref vini mína lifandi og drekki þeim og dreg þá síðan aftur á lífi upp úr vatninu. Ég var bundinn fast í bagga en þó fékk enginn baggi bundið mig.“

„Ekki virðist það nú trúlegt,“ sagði Smeyginn háðslega.

„Ég er bjarnvinur og arngestur. Ég er Hringfari, Lukkugapi og Tunnuknapi,“ hélt Bilbó áfram og var nú orðinn meira en lítið grobbinn af gátum sínum.

„Það var þó eitthvað betra!“ sagði Smeyginn. „En láttu nú ekki hugmyndaflugið hlaupa alveg með þig í gönur!“

Svona á einmitt að tala við Dreka, ef maður vill ekki segja þeim til síns rétta nafns (sem auðvitað á aldrei að gera), en heldur ekki að espa þá upp með neinni þverúð (og það er heldur ekki skynsamlegt). Enginn dreki stenst ánægjuna af gátuleikjum og það gildir hann einu hvað hann eyðir löngum tíma í að ráða þær. Og hér var komið saman heilmikið gátuefni sem Smeyginn botnaði ekki nokkurn skapaðan hlut í (þó ég sé viss um að þið skiljið það öll, sem kannist nú við ævintýrin sem Bilbó hafði lent í). En hann þóttist þó strax geta ráðið í sitt hvað og því klúkkaði illyrmislega í honum.

„Ég þóttist vita það strax í gærkvöldi,“ glotti hann með sjálfum sér. „Skyldu það ekki einmitt vera þessir Vatnabúar með eitthvert andstyggilegt ráðabrugg, þessir vesælu tunnumangarar að mér heilum og lifandi, nema ég sé einhver eðla. Það er nú orðið æði langt síðan ég hef litið inn til þeirra, það er tími til að kippa því í lag!“

„Jæja, einmitt það, Ó Tunnuknapi!“ sagði hann upphátt. „Áttu kannski við að hesturinn þinn hafi heitið Tunna, og þó svo sé kannski ekki, þá var hann samt nógu spikfeitur. Má vera að þú gangir nú ósénn, en svo mikið er víst að þú ert ógenginn hingað. Því ég vildi bara láta þig vita að ég át sex jálka í gærkveldi og hina skal ég líka hesthúsa og rífa í mig. Og um leið og ég vildi þakka fyrir þennan ágæta málsverð langar mig til að gefa þér gott ráð:

Hafðu ekki meiri samskipti við dverga en þú kemst hjá!“

„Dverga!“ hrópaði Bilbó í uppgerðarundrun.

„Þú skalt ekki tala við mig í svona tón!“ sagði Smeyginn. „Ég ætti nú að þekkja lyktina (og raunar bragðið líka) af dvergum — enginn þekkir það betur en ég. Og þú skalt heldur ekki ímynda þér að ég geti étið dvergriðinn hest, án þess að vita það! Þú munt hljóta illan endi, ef þú velur þér slíka að vinum. Þjófótti Tunnuknapi, mín vegna máttu fara burt til þeirra og skila þessu frá mér.“ En hann forðaðist að segja Bilbó að einni lyktinni gat hann ómögulega botnað í, það var hobbitalyktin. Hún var gjörsamlega utan við alla hans lífsreynslu og olli honum ógurlegum heilabrotum.

„Það er ekki ólíklegt að þú hafir fengið gott verð fyrir bikarinn sem þú stalst frá mér í gærkvöldi,“ hélt hann áfram. „Svona, viðurkenndu það, fékkstu ekki uppgripaverð fyrir hann? Eða kannski ekki neitt! Jæja, einmitt það, það væri svo sem eftir þeim. Og ætli þeir séu ekki að lúskrast fyrir utan, meðan þú ert látinn vinna allt það hættulegasta og ná í það frá mér, sem þú getur handa þeim, þegar ég er ekki nógu vel á verði? Og þú býst víst við að fá þinn réttlátan skerf? Þú ímyndar þér það þó ekki! Þú mátt vera heppinn ef þú sleppur lifandi burt frá þeim.“

Bilbó var farinn að finna til mestu óþæginda. Hvenær sem skimandi glyrnur Smeygins fóru framhjá honum í myrkrinu varð hann gripinn undarlegum skjálfta og einhverri óskiljanlegri löngun til að gefa sig fram og segja drekanum allan sannleikann. Í raun og veru var hann í mikilli hættu á að komast á vald drekans. En hann reif sig upp úr því og tók aftur til máls.

„Ó, Smeyginn hinn Mikli og Máttugi, fátt virðist þú vita,“ sagði hann. „Því að það var ekki gullið eitt sem hingað togaði okkur.“

„Ha! Ha! Þarna komstu upp um þig, „okkur“, “ sagði Smeyginn og hló við hátt. „Þér hefði alveg verið óhætt að segja „okkur fjórtán“ og ekki vera að leyna mig neinu, Herra Lukkutala! En gaman er að heyra, að þið hafið átt önnur erindi hingað um slóðir en að stela gullinu mínu. Skyldi þá vera að ferðin yrði ekki algjör tímasóun?

Ég veit ekki heldur hvort þú hefur hugsað út í það, að jafnvel þótt þér tækist að stela gullinu frá mér smámsaman — á svo sem hundrað árum — þá kæmistu ekki mjög langt með það? Það er lítið gagn að því í fjallshlíðinni? Einskisnýtt í skóginum? Hjálpi mér! Hefurðu aldrei leitt hugann að þessu? Þú færð fjórtánda hlut, býst ég við, eða eitthvað í þá veruna, ætli það hafi ekki verið skilmálarnir, he, he? En hvað um afhendingarskilmála? Hvað um flutninginn? Hvað um vopnaða landamæraverði og tollgjöld? Hehehe!“ Og Smeyginn skellihló. Hann var illvígur og rotinn og vissi að ágiskanir sínar myndu ekki vera fjarri lagi, þótt hann grunaði að vísu að Vatnabúar stæðu aðallega á bak við þessar áætlanir og að mestur hluti ránsfengsins yrði eftir þar í borginni þarna við vatnsbakkann sem á yngri árum hans nefndist Ásgerði.

Ykkur finnst það kannski ótrúlegt, en vesalings Bilbó brá mjög illa við allar þessar bollaleggingar. Fram að þessu hafði hann beint allri sinni hugarorku og einbeitni að því einu að komast sem fyrst til Fjallsins og finna leyniganginn. Hann hafði aldrei nennt einu sinni að hugsa út í það, hvernig ætti að flytja fjársjóðinn burt og allra síst hvernig hann ætti að fara að því að koma sínum hlut burt alla leið í Baggabotn, undir Hólinn.

Og nú fór líka ótuktarleg tortryggni að grafa um sig í huga hans — höfðu dvergarnir líka gleymt þessu mikilvæga atriði, eða var það með ráðum gert og höfðu þeir hann allan tímann að fífli? Þannig áhrif hafði drekaræðan á þann sem var svo óreyndur. Bilbó hefði auðvitað átt að vera skynsamari en þetta, en sannleikurinn var sá að Smeyginn var ákaflega drottnandi persónuleiki.

„Ég skal bara segja þér,“ hélt hann nú áfram að malda í móinn til að vera trúr vinum sínum og halda sínu fram, „að gullið var aðeins aukaatriði hjá okkur. Við komum hingað yfir hæð og undir hæð, bárumst fyrir vofum og vindum til Hefnda. Já vissulega, Ó, Smeyginn ótaldra auðæva, þú ættir að skilja að í allri auðsæld þinni hefurðu eignast fjölda hatrammra óvina?“

Þá brast út hláturinn hjá Smeygni — ofboðslegur glymjandi hávaði sem hristi Bilbó svo hann féll á gólfið en lengst uppi í ganginum brá dvergunum við og þeir hjúfruðu sig saman og ímynduðu sér auðvitað að hobbitinn hefði beðið þar snögg og hörmuleg endalok.

„Hefnd!“ snörlaði í honum og glampinn úr glyrnum hans lýsti upp allan salinn eins og í eldrauðu leiftri. „Hefnd! Hvaðan ætti sú hefnd að koma? Kóngurinn undir Fjalli er dauður og hvar ættu hans afkomendur að vera sem dirfðust að leita hefnda? Girion höfðingi á Dal er dauður og ég hef rifið í mig þegna hans eins og úlfurinn étur sauðina og hvar ættu þeir sonarsynir hans að vera sem dirfðust að koma nálægt mér? Ég drep hvar sem mér sýnist og enginn þorir að sýna mér mótspyrnu. Ég lagði lágt að velli hina voldugu fornu stríðskappa og nú fyrirfinnst enginn þeirra líki í öllum heimi. Þá var ég nú bara ungur og óhertur. Nú er ég gamall og sterkur, sterkur, sterkur. — Þjófur á Nóttu!“ þrumaði hann og kunni sér ekki læti, „brynja mín er á við tíu skildi, tennurnar flugbeitt sverð, klærnar sem spjót, halahögg mitt þrumufleygur, vængirnir ofsaveður og andardráttur minn dauði!“

„En mér hefur nú alltaf skilist,“ dirfðist Bilbó að gefa andsvör, en ósköp mjóróma samt, „að drekar séu eitthvað mýkri að neðanverðu, sérstaklega á, hérna, já, — á brjóstinu. En svo mikill bryndreki sem þú ert, hefur sjálfsagt hugsað út í það.“

Við þetta snarstöðvaðist drekinn í öllu sjálfhóli sínu, og var fljótur að taka við sér. „Upplýsingar þínar eru nú allsendis úreltar,“ hreytti hann út úr sér. „Ég er brynvarinn hátt sem lágt með járnplötum og hörðustu gimsteinum. Ekkert sverðsblað fær neins staðar unnið á mér.“

„Ég hefði getað sagt mér það sjálfur,“ sagði Bilbó. „Vissulega finnst hvergi líki Smeygins hins ógegnumstinganlega. Hvílík tign að klæðast vesti úr fínustu demöntum!“

„Já, víst er það sjaldgæft og undursamlegt,“ sagði Smeyginn yfir sig skjallaður. En hann vissi ekki að í fyrri ferðinni, meðan hann lá sofandi á fjársjóðnum, hafði hobbitinn þegar séð hina óvenjulegu undirbrynju, en sárlangaði að skoða hana nánar af sérstakri ástæðu. Drekinn velti sér á bakið. „Sjáðu!“ sagði hann. „Hvað segirðu við þessu?“

„Stórkostlegt, dásamlegt! Fullkomið! Lýtalaust! Yfirþyrmandi!“ hrópaði Bilbó hátt yfir sig, en með sér hugsaði hann: „Gamli bjáninn! Að hugsa sér, þarna er stór blettur í krikanum vinstra megin undir bringunni jafn húðnakinn og snigillinn út úr kuðungnum!“

Eftir að herra Baggi hafði fengið þessar upplýsingar, hafði hann aðeins áhuga á að komast burt sem allra fyrst. „Jæja, mér þykir það leitt, en ég vil ekki lengur halda yðar Tignarleika uppi á svona snakki,“ sagði hann, „né hindra þig í að njóta vel verðskuldaðrar hvíldar. Ég veit að það hefur ekki verið auðhlaupið hjá þér að handsama hestana á hlaupunum, eins og þú hlýtur að hafa verið stirður á öllum liðamótum eftir miklar innisetur. Og ekki er heldur auðvelt að grípa innbrjóta,“ bætti hann við sem lokakveðju um leið og hann skaust til baka upp í göngin.

Þetta hefði hann betur látið ósagt, því að drekinn rauk til og spúði hræðilegum eldbólstrum á eftir honum, og þó Bilbó hlypi sem fætur toguðu upp eftir göngunum var hann ekki kominn nærri nógu langt til að hollt væri fyrir hann, þegar Smeyginn tróð ógeðslegum hausnum að opinu fyrir aftan hann. Sem betur var hausinn og þar með kjafturinn of stór til þess að hann gæti troðið þeim inn, en út um nasirnar stóð eld- og gufustrókurinn á eftir Bilbó svo hann var næstum búinn að vera. Hann ráfaði áfram blindandi í miklum sviða og skelfingu.

Hann hafði verið svo ánægður með allt samtal sitt við Smeygin að hann gleymdi sér undir lokin, en hann áttaði sig á mistökum sínum, hrökk við og sá að sér.

„Dragðu aldrei dár að drekum, Bilbó bjáninn þinn,“ sagði hann við sjálfan sig og þetta átti einmitt eftir að verða eitt af uppáhalds orðatiltækjum hans á síðari árum og næstum því máltæki. „Ekki erum við víst alveg búnir að bíta úr nálinni með þetta ævintýri,“ bætti hann við og það var líka nokkuð til í því.

Degi var tekið að halla þegar hann kom aftur út úr dyrunum og féll í yfirlið út yfir „dyraþrepið“. En dvergarnir tóku vl á móti honum, lífguðu hann við og græddu sviðasárin eftir því sem þeir gátu. Langur tími leið áður en hárið á hnakkanum óx aftur og brunablettirnir á hælunum greru. Vinir hans gerðu allt hvað þeir gátu til að hressa hann við, en þeir biðu líka spenntir eftir að fá að heyra sögu hans, sérstaklega voru þeir ákafir að fá að vita af hverju drekinn hafði verið með þessi ógnar læti og hvernig Bilbó hefði sloppið frá honum.

En hobbitinn var áhyggjufullur og önugur, svo þeim ætlaði ekki að takast að ná neinu upp úr honum. Þegar hann fór yfir það í huganum sem hann hafði látið út úr sér við drekann, iðraðist hann margs af því og langaði ekki til að fara að endurtaka það. Gamli þrösturinn sat þarna á kletti skammt frá og hallaði undir flatt eins og hann væri að hlusta á allt sem sagt var. Og það er til sannindamerkis um hvað Bilbó var í afleitu skapi að hann þreif upp stein og kastaði honum að þrestinum sem gerði ekki annað en að flögra snögglega til hliðar og setjast aftur.

„Skrattans fuglinn!“ sagði Bilbó fúll. „Mér finnst hann vera að hlusta á okkur og mér er ekkert um hann gefið.“

„Láttu hann í friði!“ sagði Þorinn. „Þrestir eru góðir og vinalegir fuglar — mér sýnist þessi líka vera mjög gamall, kannski er hann síðasti afkomandi stofnsins sem hér lifði áður, en þeir voru svo gæfir að þeir settust á hendur föður míns og afa. Þetta var langlífur stofn einhvers konar töfrafugla og hver veit nema þessi hafi þá verið á lífi og hann sé nú orðinn tvö hundruð ára eða meira. Dalverjar komust upp á lagið með að skilja tungumál þeirra og notuðu þá sem sendiboða til Vatnabyggðar og víðar.“

„Jæja, þá ætti hann að hafa tíðindi að færa til Vatnaborgar, eftir allt sem hér hefur á gengið, ef hann er á höttunum eftir slíku,“ sagði Bilbó. „Þó býst ég varla við að þar séu margir eftir sem hafa mikinn áhuga á þrastamáli.“

„Nú, en hvað var það þá sem gerðist?“ hrópuðu dvergarnir. „Haltu nú áfram með sögu þína!“

Svo að Bilbó leysti frá skjóðunni um allt sem hann gat munað, og hann viðurkenndi meira að segja að sér liði bölvanlega yfir því að drekinn myndi hafa ráðið um of í gátur hans, þegar hann gat nú líka stuðst við tjaldbúðaleifarnar og hestana til viðbótar. „Ég er næstum viss um að hann veit nú að við komum frá Vatnaborg og fengum liðsinni þaðan. Því hef ég það hryllilega á samviskunni að hann muni næst láta til sín taka þar. Ég vildi óska að ég hefði aldrei nefnt það í galsanum að ég væri Tunnuknapi. Það getur nú hver blindur héri hér um slóðir séð, að þar er vísað til Vatnabúa.“

„Svona, svona! Það verður nú ekkert við því gert, og það er líka alltaf hætta á að mönnum verði það á að tala af sér við dreka, eða svo hef ég heyrt,“ sagði Balinn og vildi umfram allt hughreysta hann. „Ég get ekki betur séð en að þú hafir staðið þig mjög vel, ef ég á að segja eins og er — svo mikið er víst að þú hefur komist að merkilegum upplýsingum og sloppið aftur lifandi, og það er meira en flestir geta sagt sem hafa átt orðaskipti við Smeygin. Það getur vissulega verið blessun og komið sér vel að vita að það er varnarlaus snöggur blettur á demantsbrjóstbrynju gamla ormsins.“

Svo viku þeir við umræðuefninu og fóru að ræða alls kyns sagnir af drekadrápum, sumum sögulegum, öðrum vafasömum og goðsagnakenndum og að lýsa hinum margvíslegustu stungum og sverðalögum, kviðristum og alls kyns herbrögðum, tækjum og tólum sem beitt hefði verið til að koma þeim fyrir kattarnef. En almennt kom fram sú skoðun að það myndi ekki vera eins auðvelt og það virtist að koma drekum að óvörum. Ef menn reyndu að stinga einhvern eða berja á þeim sofandi, væru meiri líkur á að allt misheppnaðist, fremur en djörf árás beint framan að þeim. Allan tímann hlýddi þrösturinn áhugasamur á tal þeirra, þar til að stjörnurnar fóru að lokum að gægjast fram, þá þandi hann vængi sína hljóðlega og flaug burt. En allan tímann meðan þeir töluðu og skuggarnir lengdust varð Bilbó órólegri og ónotalegt hugboð náði valdi á honum.

Loks gat hann ekki orða bundist. „Mér finnst við vera algerlega andvaralausir hérna,“ sagði hann, „og ég skil ekki hversvegna við þurfum endilega að sitja hér fyrir utan. Þið sjáið að drekinn hefur þegar sviðið allan fallega græna gróðurinn, það er komin nótt og orðið kalt. En ég finn það einhvern veginn á mér, gegnum merg og bein, að hann á eftir að gera aðra árás hérna. Smeyginn veit nú mæta vel hvernig ég komst niður í salinn og þá þarf ekki að sökum að spyrja, að hann gerir sér grein fyrir hvar útgangurinn er. Hann gæti malað alla fjallshlíðina niður í sand og salla, ef hann teldi þess við þurfa, til að loka innganginum okkar, og ef honum tækist í leiðinni að lemja okkur í klessu, því ánægðari yrði hann.“

„Ósköp ertu eitthvað svartsýnn, herra Baggi!“ sagði Þorinn. „En hvers vegna hefur Smeyginn þá ekki lokað fyrir neðra opið, ef honum er svo mikið í mun að loka fyrir göngin? Hann hefur ekki gert það, eða ættum við þá ekki að hafa frétt eitthvað frá honum?“

„Ég veit það ekki, nei, satt að segja veit ég það ekki — því að fyrst í stað vildi hann einmitt nota göngin til að ginna mig inn, að því er ég býst við. Kannski vill hann ekki raska neinu, af því að hann ætlar að fara á veiðar í kvöld, eða vegna þess að hann vill ekki spilla svefnskála sínum ef hægt er að komast hjá því. — En hver sem ástæðan er, bið ég ykkur um að vera ekki lengur að þrefa um þetta við mig. Smeyginn kemur nú yfir okkur á hverri stundu og eina von okkar til að fá lífi haldið er að koma okkur vel inn í göngin og loka dyrunum.“

Bilbó var svo mikil alvara að loksins létu dvergarnir undan óskum hans. Þó voru þeir alls ófáanlegir til að loka dyrunum — það fannst þeim alltof viðurhlutamikið, því að enginn þeirra hafði hugmynd um hvort eða hvernig þeir ættu þá að opna þær aftur að innanverðu, og sú tilhugsun var þeim ekki að skapi að lokast inni svo að engin leið væri að komast út, nema í gegnum bæli drekans. Þar við bættist að allt virtist svo kyrrlátt hvort sem var úti fyrir eða inni í göngunum. Því héldu þeir enn lengi vel kyrru fyrir og töluðust við inni í göngunum rétt fyrir innan opnar dyrnar.

Umræðurnar beindust nú að brígslum drekans um dvergana. Bilbó hefði helst aldrei viljað heyra þau orð, eða að minnsta kosti vildi hann geta treyst því að dvergarnir væru algjörlega heiðarlegir, þegar þeir lýstu því yfir að þeir hefðu aldrei hugsað út í, hvað yrði um fjársjóðinn eftir að þeir hefðu unnið hann. „Við litum einungis á þetta sem algjöra örvæntingartilraun,“ sagði Þorinn, „og það gerum við enn. Og enn er það skoðun mín að eftir að við höfum unnið hann, verði nógur tími til að íhuga hvað við eigum að gera við hann. Hvað viðkemur þínum hlut, herra Baggi, vil ég fullvissa þig um að við erum þér yfirmáta þakklátir og þú getur mælt þér út þinn fjórtánda hlut strax og við höfum eitthvað til skiptanna. Hitt þykir mér leitt að þú skulir hafa svona miklar áhyggjur af flutningi fengsins, þar verð ég að viðurkenna að erfiðleikarnir eru miklir — löndin eru ekki orðin síður villt en áður, heldur þvert á móti — en við skulum gera hvað sem við getum og taka okkar þátt í flutningskostnaðinum þegar sá tími kemur. Þú verður auðvitað sjálfur að ráða hvort þú trúir mér eða ekki!“

Út frá þessu fóru þeir að tala vítt og breitt um hinn mikla fjársjóð og Þorinn og Balinn rifjuðu upp hvernig hann hefði verið forðum daga. Þeir veltu því fyrir sér hvort allur fjársjóðurinn lægi enn óskemmdur í djúpa salnum, hvort þar héngju enn uppi spjótin miklu sem dvergarnir höfðu smíðað fyrir heri hins volduga Blaðorðins konungs (sem var löngu dauður). En þau voru öll með þríhertum oddum og sköftin greypt með gullþráðum, en vopn þessi voru aldrei afhent né greitt fyrir þau, þar voru líka skildir smíðaðir fyrir ævaforna stríðskappa og hinn mikli gullbikar Þrórs með tveimur höldum, hamraður og grafinn með myndum af fuglum og blómum og augu fuglanna og frjóhnappar blómanna voru úr gimsteinum. Þar voru spangabrynjur gylltar og silfraðar og algjörlega ógagnfærar. Þar var hálskeðja Girions höfðingja á Dal gerð úr fimm hundruð smarögðum grænum sem grasi, sem hann gaf elsta syni sínum og átti henni að fylgja brynja úr dvergsoðnum hringjum þvílíkum sem höfðu aldrei áður þekkst, því að þeir voru fléttaðir úr hreinu silfri sem þó hafði kraft á við þrefalt stál. En fegurstur af öllu var hinn voldugi hvíti gimsteinn, sem dvergarnir höfðu fundið undir dýpstu rótum Fjallsins — Fjallshjartað, hinn mikli Erkisteinn Þráins.

„Erkisteinninn! Erkisteinninn!“ muldraði Þorinn dreyminn í myrkrinu, sitjandi með hökuna á hnjánum.

„Hann var eins og hnöttur með þúsund fáðum flötum. Hann lýsti eins og silfur í arineldi, eins og vatn í sólskini, eins og mjöll undir stjörnum, eins og regn í tunglskini!“

En Bilbó hafði losað sig undan allri eftirsókn í fjársjóði. Meðan þeir töluðu saman um alla þessa dýrð, heyrði hann varla hvað þeir sögðu. Hann sat yst út við dyrnar og sperrti annað eyrað til að hlusta á hvin að utan, en hitt var viðbúið bergmáli bak við hjal dvergana, fyrir einhverri hreyfingu djúpt að neðan.

Myrkrið varð æ meira og Bilbó æ órólegri. „Lokiði dyrunum!“ grátbændi hann þá. „Ég óttast þennan dreka alveg inn í merg og bein. Mér finnst kyrrðin miklu uggvænlegri en allar drunurnar síðustu nótt. Lokiði dyrunum áður en það verður of seint!“

Eitthvað í rödd hans vakti sérstakan óhug með dvergunum. Rólega reis Þorinn á fætur, hristi af sér draumana og sparkaði steinnibbunni við dyrastafinn frá. Svo ýttu þeir á hurðina og hún féll aftur með skelli og smelli. Enginn vottur um skráargat var sýnilegur að innan. Þeir voru innilokaðir í Fjallinu!

Og það mátti heldur ekki tæpara standa. Þeir höfðu ekki fært sig ýkja langan spöl niður eftir göngunum þegar ægilegt reiðarslag skall á allri Fjallshlíðinni eins og hamagangur úr ótal voldugum slaghömrum, — eins og risavöxnum eikarbolum hefði verið sveiflað af tröllum yfir fjallinu. Klettarnir glumdu, veggirnir sprungu og steinar hrutu úr gangaloftinu yfir höfðum þeirra. Hvað gerst hefði, ef dyrnar hefðu enn staðið opnar, er ekki gott að segja. Þeir flýðu enn lengra niður eftir göngunum, fegnastir því að vera enn á lífi, en áfram heyrðu þeir þrumurnar og dunurnar hamast fyrir utan af óstjórnlegu æði Smeygins. Hann braut heilu björgin í smátt, maskaði veggi og kletta með reiðarhöggum frá risavöxnum halanum, þangað til hályftir hamrar tjaldbúðahvammsins þeirra, sviðin grastóin, þrastarsteinninn, sniglaskriðnu veggirnir og mjóa syllan leystust upp í bendu af grjóti og salla sem rann í hrikalegri jarðskriðu niður í dalinn.

Smeyginn hafði yfirgefið bæli sitt í þögulli leynd, hafið sig hljóðlaust á loft, látið sig svífa þunglega og hægt í myrkrinu eins og óheillakráka, látið berast með vindinum yfir vesturhlíðar Fjallsins, í þeirri von að koma að óvörum að einhverju eða einhverjum sem þarna væru á ferli og ennfremur að njósna um hvar gangaopið væri sem þjófurinn hafði notað. Allur þessi ofboðslegi hamagangur var eins og útrás fyrir reiði hans þegar hann fann engan og sá ekkert, ekki einu sinni þar sem hann ímyndaði sér að opið hlyti að vera.

Eftir að hann hafði hleypt æði sínu út með þessum hætti, leið honum strax miklu betur, því að nú trúði hann því einlæglega að hann yrði ekki fyrir meira ónæði úr þessari átt. Hins vegar átti hann fleiri misgerða að hefna. „Tunnuknapi!“ snörlaði í honum. „Fótspor þín lágu upp frá vatnsbakkanum og vafalaust hefurðu komið upp eftir ánni. Ég þekki ekki þessa lykt af þér, en þó þú sért enginn Vatnabúi, hefurðu vafalaust notið atbeina þeirra. Þeir skulu líka fá að kenna á mér og komast að því hver er hinn raunverulegi Konungur undir Fjalli.“

Svo rauk hann upp í eldkófi og hentist af stað eins og byssubrenndur til suðurs niður með Hlaupá.

XIII. KAFLI

Enginn heima

Á meðan þessu fór fram sátu dvergarnir eftir í myrkrinu steinhljóðir. Þeir höfðu litla matarlyst og töluðu enn færra. Þeir vissu ekkert hvað tímanum leið og þorðu varla að hreyfa sig. Þeim fannst jafnvel hvíslið af vörum sér bergmála og glymja í göngunum. Ef þeir skyldu festa svefn vöknuðu þeir aftur upp í sama myrkrinu og þögninni. Að lokum, eftir margra daga bið að því er þeim fannst, þegar þeir voru að kafna og lamast af loftleysi stóðust þeir ekki lengur mátið. Þeir hefðu jafnvel fagnað því að heyra þó einhver hljóð að neðan til vitnis um að drekinn væri kominn aftur inn í sitt bæli. Það var í þessari þögn sem þeir nú óttuðust mest slungin svikabrögð hans, en þeir gátu ekki setið hér til eilífðar.

Þorinn tók til máls: Látum reyna á dyrnar!“ sagði hann, „ég þarf hið bráðasta að finna fyrir vindinum í andliti mér eða deyja ellegar. Ég held ég vildi heldur láta Smeygin kremja mig til dauðs undir berum himni en að kafna hér!“ Svo nokkrir dverganna risu á fætur og þreifuðu sig til baka þangað sem dyrnar höfðu verið. En þeir komust brátt að því að efsti hluti ganganna hafði verið mölrifinn niður og leiðin lokuð af brotagrýti. Hvorki myndi nú lykillinn né aðrir þeir töfrar sem dyrnar höfðu áður hlýtt, nokkru sinni megna að opna þær dyr aftur.

„Þar með erum við gengnir í gildru!“ stundu þeir. „Þetta eru endalokin. Við deyjum hér.“

En eins og áður þegar dvergarnir voru sem kvaldastir, fann Bilbó til einkennilegs léttis fyrir brjósti, eins og þungri byrði hefði verið létt undan faldi hans.

„Svona nú, svona nú!“ sagði hann. „Hvar sem líf er finnst von,“ eins og faðir minn var vanur að segja og líka „Allt er þá þrennt er.“ Ég er að hugsa um að fara niður um göngin enn einu sinni. Ég fór það áður tvisvar, þegar ég vissi að drekinn var niðri, hví þá ekki að hætta á það nú í þriðja sinn, þegar ég er ekki einu sinni viss um að hann sé á staðnum. Þetta er nú einu sinni orðin eina leiðin til að komast út. Ég held líka að í þetta skipti ættuð þið allir að fylgja mér.“

Þeir féllust á það í ráðaleysi sínu og Þorinn steig fyrstur fram við hlið Bilbós.

„En farið nú varlega!“ hvíslaði hobbitinn, „og eins hljóðlega og þið framast megið! Það gæti verið að enginn Smeyginn lægi niðri, en á hinn bóginn gæti hann líka legið þar í leyni. En við skulum alls ekki taka neina óþarfa áhættu!“

Neðar og neðar þokuðust þeir. Dvergarnir jöfnuðust auðvitað ekki á við hobbitann í hljóðlæti, þeir voru símásandi og blásandi og alltaf að rekast á og bergmálið virtist magna hættulega öll þeirra búkhljóð. En þó Bilbó væri alltaf öðru hvoru að nema staðar og hlusta, heyrðist ekki bofs að neðan. Þegar nálgaðist botninn setti Bilbó upp hringinn og fór á undan. En hann hafði eiginlega enga þörf fyrir hringinn: niðri var algjört myrkur og þeir því allir ósýnilegir, hvort sem þeir höfðu hring eða ekki. Raunar var myrkrið svo algjört að hobbitinn kom óvænt fram í opið, fálmaði með hendinni út í tómið, valt fram yfir sig og á hausinn niður í salinn!

Þar lá hann á grúfu og þorði sig ekki að hræra og varla að anda. En ekkert bærði þar á sér. Og þar var ekki neina ljósglætu að sjá — jú, nema þegar hann reisti upp höfuðið, þá sá hann föla skímu fyrir ofan sig en langt úti í myrkrinu. Svo mikið var víst að það var ekki glóð úr drekaeldi, þó ekki vantaði ormastybbuna allt í kring og brennibragðið af loftgufum á tungu.

Loks þoldi herra Baggi ekki lengur við. „Fjandans maðkurinn þinn, Smeyginn!“ skrækti hann upphátt. „Hættu þessum feluleik. Láttu mig heldur fá ljós og ljúktu því af að éta mig ef þú getur náð mér!“

Dauft bergmál barst um ósýnilegan salinn, en hann fékk ekkert svar.

Bilbó reis á fætur, en nú hafði hann misst allar áttir og vissi ekki hvert hann ætti að snúa sér.

„Nú er ég alveg hættur að botna í því hvað Smeyginn er að leika sér með mig,“ sagði hann. „Það er bara enginn heima, að ég held, í dag (eða í kvöld, eða hvaða tími sólarhringsins sem er). Ef Óinn og Glóinn hefðu nú tinnuboxið með sér, gætu þeir kannski kveikt ljós og við fengið tækifæri til að litast um, áður en allt fer aftur til fjandans.“

„Ljós!“ hrópaði hann. „Getur ekki einhver kveikt ljós?“

Dvergunum hafði að sjálfsögðu orðið mikið um, þegar Bilbó féll fram yfir sig niður þrepin og lenti með rassaköstum á salargólfinu. Þeir sátu því í hnipri ráðalausir þar sem hann hafði skilið við þá í gangaopinu.

„Siss, suss!“ dussuðu þeir á hann þegar þeir heyrðu köllin í honum, og þó að það hjálpaði honum til að gera sér grein fyrir í hvaða átt þeir væru, leið enn langur tími áður en hann fékk nokkuð annað út úr þeim. En þegar Bilbó á endanum fór að láta eins og galinn og öskra og stappa í gólfið og heimta „ljós!“ á skrækustu tónunum, lét Þorinn undan og sendi þá Óin og Glóin af stað aftur efst upp í göngin til að leita í farangrinum.

Eftir nokkurn tíma sáust þeir snúa aftur með blaktandi ljós. Óinn var með svolítið furublys logandi í hendi, en Glóinn með knippi af blysvafningum undir hendinni án þess að kveikja á þeim. Bilbó skundaði hratt til móts við þá að gangaopinu og tók við blysinu. En það var ekki hægt að aka dvergunum til að kveikja á hinum vafningunum, né fá þá til að koma til hans niður á gólfið. Þorinn útskýrði það hógværlega og afsakandi, með því að herra Baggi væri ennþá hinn opinberi sérfræðilegi innbrjótur þeirra og snuðrari. Ef hann vildi hætta á að kveikja ljós, þá væri það hans mál. Þeir ætluðu að bíða í göngunum eftir að fá skýrslu frá honum. Svo þeir sátu áfram í sínum sessi nálægt útganginum og fylgdust með.

Nú sáu þeir litla skuggamynd hobbitans halda ljósinu á lofti og leggja af stað út á gólfið. Meðan hann var næst þeim sáu þeir öðru hvoru glampa eða glitra á eitthvað þegar hann rak tærnar í gullmuni. En það dró úr ljósstyrknum eftir því sem hann færðist fjær í víðáttumiklum salnum. Svo sýndist þeim að hann lyftist, færðist upp á við í rykkjum og dansaði eða sveiflaðist í loftinu. Bilbó var þá að klifra upp á hinn volduga fjársjóðshaug. Brátt komst hann upp á toppinn en hélt áfram að færa sig til og frá. Svo sáu þeir hann allt í einu nema staðar og lúta niður sem snöggvast en vissu ekki hvers vegna.

Það var Erkisteinninn, Fjallshjartað. Eða Bilbó réði þannig í það eftir lýsingu Þorins, enda var það augljóst að ekki gátu verið tveir þvílíkir gimsteinar, jafnvel ekki í svo stórkostlegum fjársjóði, jafnvel hvergi í heiminum. Þegar hann var að klöngrast um uppi á haugnum hafði sama hvíta blikið og hann fyrst sá, farið að lýsa fyrir framan hann og líkt og dregið fætur hans að sér. Þegar nær dró birtist svolítil kúla með daufum innsæjum bjarma. Og nú þegar hann kom alveg að henni hverfðist hún í neistum síflikrandi lita á yfirborðinu, sem endurspegluðust og greindust í sundur við flöktandi ljósið frá blysi hans. Og þegar hann loks laut niður, stóð hann á öndinni. Þessi voldugi gimsteinn skein nú fyrir fótum hans af sínu innra ljósi, og þannig hafði hann verið skorinn og slípaður af hinum miklu meisturum dverganna, sem grófu hann út úr hjarta Fjallsins endur fyrir löngu, að hann drakk einnig í sig allt það ljós sem féll utan á hann og ummyndaði það í tugþúsund neista hvítrar ljósadýrðar saman við dreift sindur regnbogans.

Skyndilega færðist armur Bilbós fram líkt og togaður af töfrunum. Smágerð hönd hans gat þó ekki gripið utan um steininn, því að hann var óvanalega stór og þungur. En hann lyfti honum upp, lokaði augunum og stakk honum í dýpsta vasa sinn.

„Nú er ég þó sannkallaður þjófur!“ hugsaði hann með sér. „En samt verð ég auðvitað að skýra dvergunum frá því — einhvern tímann. Þeir sögðu líka að ég mætti sjálfur stinga út og velja minn hluta!“ En samt hafði hann óþægilega á tilfinningunni að útstunga og val gæti líklega ekki gilt um þennan dýrðlega gimstein og af því kynnu að hljótast vandræði.

Áfram hélt hann. Og nú fór hann hinum megin niður dýrgripahauginn og neistinn frá blysi hans hvarf úr augsýn dverganna. En aftur kom Bilbó í ljós, langt fyrir handan á kreiki á salargólfinu.

Þannig hélt hann áfram þar til hann kom að stóru dyrunum á andspænni hlið. Þegar hann opnaði þær kom súgur á móti honum og hressti hann við en munaði minnstu að hann slökkti ljósið. Hann gægðist varlega út um dyrnar og sá glytta í mikla ganga og dimma og víða stigafætur sem lágu upp í hálfrökkur. Enn var ekki hægt að finna nein ummerki né hljóð frá Smeygni. Bilbó var um það bil að snúa við og fara aftur inn í salinn þegar eitthvert kolsvart flygsi steypti sér yfir hann og straukst við vangann. Hann skrækti og ætlaði að víkja sér undan, hnaut aftur fyrir sig og féll. Hann missti blysið á hausinn niður á gólfið og það slokknaði á því!

„Það hefur bara verið leðurblaka, býst ég við og vona,“ sagði hann eymdarlega. „En hvað á ég nú að gera? Hvar eru nú áttirnar Austur, Suður, Norður og Vestur?“

„Þorinn! Balinn! Óinn! Glóinn! Fjalar! Kjalar,“ hrópaði hann eins hátt og hann gat — en það hljómaði þó ósköp mjóróma í allri þessari kolsvörtu víðáttu. „Ljósið slokknaði! Getur ekki einhver ykkar komið að hjálpa mér.“ Sem snöggvast hafði hann misst allan móð.

Dvergarnir heyrðu dauf hróp hans, þó þeir greindu engin orðaskil nema „Hjálp!“

„Hvað í ósköpunum á jörð og undir skyldi hafa komið fyrir?“ sagði Þorinn. „Það hefur þó víst ekki verið drekinn, úr því að herra Baggi getur haldið áfram að æpa.“

Enn vildu þeir bíða af sér allan grun í nokkur andartök, en heyrðu engin drekahljóð, nei, raunar engin hljóð nema fjarlæg vein Bilbós. „Komið hingað einn eða tveir með eitt eða tvö ljós!“ Þá tók Þorinn af skarið. „Ætli við megum ekki til með að fara og hjálpa innbrjótnum okkar!“

„Þá er komið að okkur að hjálpa,“ sagði Balinn, „og ég er líka reiðubúinn að fórna mér. Enda held ég að það sé óhætt nú sem stendur.“

Glóinn kveikti þá á fleiri blysum og svo laumuðust þeir allir af stað hver á eftir öðrum, skutust meðfram veggnum eins hratt og þeir gátu. Það leið heldur ekki á löngu áður en þeir mættu Bilbó sjálfum sem kom til móts við þá. Hann hafði verið fljótur að ná sér af hræðslunni þegar hann sá ljósin nálgast og koma til sín.

„Þetta var ekki nema leðurblaka sem rakst á mig, svo ég missti blysið, ekkert verra en það,“ sagði hann sem svar við spurningum þeirra. Þó þeim létti, voru þeir samt önugir yfir því að hann skyldi vera að hræða þá til einskis, en hitt veit ég ekki hvað þeir hefðu sagt ef hann hefði skýrt þeim þar á staðnum frá Erkisteininum. En við þá lauslegu sýn af fjársjóðnum sem þeir höfðu fengið á leiðinni, lifnaði bál í dvergahjörtum þeirra, og þegar kveikt er upp í hjörtum dverga, jafnvel hinna virðulegustu, með gulli og gimsteinum verða þeir skyndilega djarfir og jafnvel árásargjarnir.

Þar með þurfti ekki lengur að kenna dvergunum tökin. Allir urðu þeir nú logandi af áhuga að skoða allt í salnum meðan tækifæri gæfist og strax reiðubúnir að fallast á þá einföldu skýringu að Smeyginn myndi hafa brugðið sér burt af bæ. Nú vildi hver um annan þveran fá sitt eigið logandi blys og þegar þeir í birtunni frá því horfðu fyrst til annarrar handar og svo til hinnar, hvarf þeim allur ótti, og þeir skelltu jafnvel skollaeyrum við allri varúð. Þeir létu móðan mása og voru með sköll og læti, meðan þeir hófu alls kyns dýrgripi á loft, ýmist af fjárhaugnum eða frá veggjunum, lyftu þeim upp í ljósið, gældu við þá og fóru fingrum um þá.

Fjalar og Kjalar urðu gleiðir af gáska og þegar þeir komu auga á margar gullhörpur sem héngu þar á vegg strengdar silfurstrengjum, tóku þeir þær niður og slógu tóninn. Og þar sem þetta voru töfrahörpur (og drekinn hafði aldrei snert þær, enda ekki sérlega tónelskur) þá voru enn fegurstu samhljómar í þeim. Og salurinn sem svo lengi hafði verið þögull ómaði nú af tónlist. En flestir dverganna voru hagsýnni og hugsuðu meira um þessa heims gæði: Þeir sópuðu saman gimsteinum og fylltu vasana og sáldruðu því sem þeir ekki gátu tekið með, niður á milli fingranna og stundu við. Þorinn var þar fremstur í flokki en hann var alltaf að svipast um eftir einhverju sem hvergi fannst. Það var Erkisteinninn, en hann minntist þó ekki á það við neinn þeirra.

Þá tóku dvergarnir brynjur og stríðstól ofan af veggjunum og vopnuðust þeim. Vissulega sýndist Þorinn konunglegur þegar hann var kominn í hringabrynju úr gylltum hringum, með silfurskefta öxi og mittisgjörð alsetta skarlatssteinum.

„Herra Baggi,“ hrópaði hann. „Hér er fyrsta afborgun af þínum hlut! Farðu úr gömlu úlpunni og klæddu þig í þessa!“

Þar með færði hann Bilbó í litla hringabrynju sem hafði sýnilega verið smíðuð fyrir ungan álfaprins endur fyrir löngu. Hún var úr silfurstáli, sem álfar kalla míþríl og fylgdi henni belti með perlum og kristöllum. Á höfuðið fékk hobbitinn léttan hjálm úr stöppuðu leðri með stálspöngum og kinnbjargir alsettar hvítum gimsteinum.

„Mikið er ég ánægður með þetta,“ hugsaði Bilbó, „en hræddur er ég um að ég líti út eins og bjáni. Hvað þeir myndu nú hlæja að mér heima á Hólnum ef þeir sæju mig! Gaman væri samt að hafa nú spegil við hendina til að sjá hvernig ég lít út.“

Þrátt fyrir það hélt herra Baggi betur höfði en dvergarnir undan álögum fjársjóðsins. Meðan dvergarnir héldu endalaust áfram að skoða og dásama dýrgripina, varð hann fljótt leiður á því. Hann settist á gólfið og fór áhyggjufullur að hyggja að framhaldinu. „Ég vildi gefa marga svona gullbikara,“ hugsaði hann „fyrir hressandi drykk úr trékönnu Bjarnar bónda!“

„Þorinn!“ hrópaði hann loks hátt. „Hvað tekur nú við? Víst erum við nú vel vopnaðir en hvaða gagn er okkur að vopnum gegn Smeygni hinum Ógurlega? Við þurfum ekki að ímynda okkur að við höfum unnið fjársjóðinn aftur. Við erum ekki einu sinni að leita að gulli, heldur einungis að reyna að sleppa út héðan og nú höfum við ögrað gæfunni nógu lengi!“

„Þú hefur lög að mæla!“ svaraði Þorinn og var eins og hann kæmi til sjálfs sín. „Við verðum víst að koma okkur burt! Ég get vísað ykkur leiðina út. Þó þúsund ár liðu, myndi ég aldrei gleyma þessum húsakynnum.“ Svo hrópaði hann til hinna að þeir skyldu safnast saman og með blysum hátt upp lyftum yfir höfði sér, héldu þeir út um galopnar dyrnar en gátu þó ekki stillt sig um að horfa ágirndaraugum um öxl.

Þeir höfðu aftur farið í gömlu kuflana sína utan yfir skínandi brynjurnar og tjásulegar hettur yfir bjarta hjálma, og þannig fylktu þeir liði að baki Þorins og mynduðu beina röð blysa í myrkrinu. Þeir stöðvuðu þó oft, hlustandi í máttvana ógn á einhver hljóð sem boðuðu komu drekans.

Þó allar gömlu skreytingarnar væru illa farnar og allt brotið og bramlað eftir hamaganginn í ófreskjunni, þekkti Þorinn hér hvern gang og beygju. Þeir fetuðu sig upp langa stiga og héldu eftir víðum göngum glymjandi af bergmáli, sneru enn við og upp enn meiri stiga og aftur meiri stiga. Þrepin voru slétt, höggvin beint í bergið, breið og glæsileg. Áfram hærra og hærra héldu dvergarnir en engin lifandi vera varð á vegi þeirra, aðeins hvimandi skuggar sem flýðu ljósin blaktandi í súgnum.

En öll þessi þrep voru ekki ætluð fyrir hobbitafætur og Bilbó þreyttist ákaflega á þeim og var að því kominn að gefast upp, þegar voldug þekja opnaðist skyndilega yfir höfði þeirra, svo há og víð að blysin drógu ekki til að lýsa upp hvelfinguna. En daufa hvíta skímu lagði inn um eitthvert op, langt fyrir ofan og loftið var svo dásamlega ferskt. Og lengra framundan barst dauft ljós inn um stórar dyr sem héngu allar kolbeyglaðar á lömunum og hálfbrenndar.

„Þetta er hinn mikli salur Þrórs,“ sagði Þorinn, „salur mikilla veisluhalda og ráðsfunda. Nú eigum við skammt eftir að Framhliðinu.“

Þeir fóru í gegnum salinn þar sem allt var brotið og bramlað, fúnandi borð og allt í niðurníðslu, stólar og bekkir liggjandi í kös á hvolfi, splundrað og fúið. Þar lágu hauskúpur og beinagrindur á víð og dreif út um allt gólf innan um drykkjarkönnur og skálar og brotin drykkjarhorn og allt á kafi í ryki. Þegar leiðin lá út um fleiri dyr á fjarlægari enda salarins, barst vatnsniður til eyrna þeirra og það tók að birta upp í ljósgrámann.

„Hér eru upptök Hlaupár,“ sagði Þorinn. „Héðan vellur hún fram af miklum krafti og út um Hliðið. Fylgjum henni eftir.“

Þeir sáu gat í berginu og út úr því spýttist ólgandi vatnsflaumur sem rann síðan hratt í iðuköstum eftir mjórri rás sem hafði verið höggvin bein og djúp af fornum meistarahöndum. Eftir bakkanum lá steinlagður vegur svo víður að margföld fylking gæti farið eftir honum. Þeir hlupu á harðastökki og komu fyrir beygju — og sjá! við þeim blasti skínandi dagsljósið. Fyrir framan þá reis voldugur hliðbogi og mátti greina á honum brotnar slitrur af úthöggnum skreytingum, allar kvarnaðar og grómteknar. En sólin sendi föla birtu sína gegnum móðuna inn á milli Fjallrananna og gullgeislar hennar lituðu steinlögnina undir þröskuldinum.

Grúi af leðurblökum sem rokið höfðu upp af svefni fyrir reykjandi blysum þeirra, flygsuðust yfir höfði þeirra. Þegar þeir hlupu áfram runnu þeir til á stéttinni enda var hún bæði öll slípuð og í slími eftir ferðir drekans. Fyrir framan þá rann áin í freyðandi boðaföllum í áttina niður að dalnum. Þeir losuðu sig við föl blysin og stóðu og störðu frá sér numdir. Þeir voru komnir að Framhliðinu og horfðu út á Dal.

„Jahérna!“ sagði Bilbó. „Aldrei bjóst ég nú við að ég myndi horfa framar út um þessar dyr. Og ég vissi ekki heldur að ég yrði svo yfir mig glaður af því að fá að sjá aftur sólina og finna vindinn í andlitinu. En, úff! Hvað gusturinn er kaldur!“

Vissulega! Bitur austanstrekkingur fór um loftið eins og ógn um komandi vetur. Hann sveigði út fyrir Fjallranana inn á dalinn, stynjandi meðal kletta. Eftir að þeir félagar höfðu verið lengi í steikjandi hita drekabælisins, sótti kuldahrollur að þeim í sólinni.

Allt í einu gerði Bilbó sér grein fyrir að hann var ekki aðeins þreyttur heldur líka banhungraður. „Það virðist vera liðið á morguninn,“ sagði hann, „svo að ég býst við að það ætti að vera kominn morgunverðartími — ef nokkur morgunverður er fáanlegur. En ég býst hins vegar ekki við að fordyraþröskuldur Smeygins sé vænlegasti staðurinn til að matast. Eigum við ekki heldur að fara eitthvert þangað sem við getum setið í friði um sinn!“

„Rétt segir þú!“ mælti Balinn. „Og ég held að ég viti af góðum stað sem við ættum að fara á. Það er gamli varðstaðurinn á suðvesturhorni Fjallsins.“

„Hvað skyldi vera langt þangað?“ spurði hobbitinn.

„Fimm klukkustunda gangur, myndi ég ætla. Og nú virðist mér leiðin ekki auðveld yfirferðar. Sjáið veginn þarna niður frá Hliðinu eftir vinstri bakka árinnar, hann virðist allur upprifinn og tættur. Og sko þarna! – þar sem áin vendir sér skyndilega í bugðu austur um Dal fyrir framan rústaborgina — þar var einu sinni brú og frá henni lágu þrep upp háan hægri bakkann og þaðan vegurinn í áttina að Hrafnaborg. Þar er (eða var) stígur frá veginum upp eftir hlíðinni að varðstöðinni. Það verður líka töluvert klifur, þótt gömlu þrepin standi þar enn.“

„Hjálpi mér!“ stundi Hobbitinn. „Endalaus ganga og endalaust klifur án matar í maga! Hvað skyldum við nú vera búnir að sleppa úr mörgum morgunverðum og öðrum máltíðum meðan við húktum inni í þessari andstyggðarinnar tímanlausu holu?“

Í rauninni höfðu tvær nætur og einn dagur liðið á milli (og ekki við algert matarleysi) síðan drekinn maskaði galdradyrnar og lokaði þá inni, en Bilbó hafði misst allt tímaskyn og fyrir honum hefði það jafnt getað verið ein nótt eða heil vika.

„Hættu nú alveg!“ sagði Þorinn hlæjandi — enda var honum farið að líka lífið með fulla vasa af glamrandi dýrum steinum. „Kallaðu nú ekki höllina mína andstyggðarinnar holu! Bíddu bara þangað til ég er búinn að hreinsa hana og gera upp!“

„Það verður nú varla fyrr en að Smeygni dauðum,“ sagði Bilbó daufur í dálkinn. „Og hvar skyldi hann líka vera niður kominn? Ég vildi gefa heilan morgunverð fyrir að fá að vita það. Ég vona bara að hann sé ekki uppi á Fjallstindinum að horfa niður til okkar!“

Sú nýstárlega hugmynd kom miklu róti á dvergana, og þeir féllust strax á hugmyndir Bilbós og Balins um að færa sig um set.

„Við verðum að fara héðan,“ sagði Dóri. „mér finnst eins og hann stari aftan á hnakkann á mér.“

„Þetta er ósköp kaldur og ömurlegur staður,“ sagði Vambi. „Jú, víst er hér nóg af vatni til að drekka en ég sé engan mat. Ósköp hlýtur drekinn oft að hafa verið svangur hérna.“

„Komum okkur! Komum okkur burt!“ hrópuðu allir hinir. „Finnum leiðina hans Balins!“

Engin fær leið virtist undir klettaveggnum á hægri bakkanum, svo þeir afréðu að þramma urðina niður eftir vinstri bakka árinnar og þar var auðnin svo yfirþyrmandi að Þorinn missti alveg góða skapið. Þeir komu að brúnni sem Balinn hafði minnst á, hún var löngu hrunin og steinbrotin úr henni lágu á víð og dreif í grunnri en hávaðasamri ánni. Þeir óðu þó auðveldlega yfir hana, fundu fornu þrepin upp á háan bakkann. Eftir nokkurn spöl viku þeir út af gamla veginum og komu brátt í djúpa laut í skjóli við kletta. Þar hvíldu þeir sig um sinn og snæddu morgunverð eftir því sem aðstæður leyfðu, en mest var það bara kram og vatn. (Þið viljið kannski fá að vita, hvað kram er, en ég get fáu svarað, því að ég þekki ekki uppskriftina. Það er einna líkast kexi, geymist endalaust og talið gefa góða næringu, en ekki er það lystarlegt, lítið gaman að borða það nema til að tyggja. Vatnabúar bökuðu það til að hafa með sér á löngum ferðalögum).

Og enn lögðu þeir af stað. Vegurinn sveigði nú til vesturs og fjarlægðist ána, en þeir nálguðust háöxl suðurrana Fjallsins. Loks komu þeir á krókóttan fjallastíginn upp í brattann og urðu að stauta sig silalega hver á eftir öðrum upp eftir honum, þangað til þeir komu síðla kvölds upp á hrygginn og sáu vetrarsólina síga niður í vestri.

Hér komu þeir að flötum palli opnum til þriggja átta en norðan megin lá hann upp að klettavegg með dyrum á. Frá dyrunum var mikið útsýni til austurs, suður og vesturs.

„Hérna,“ sagði Balinn, „var í gamla daga varðstöð og inn af dyrunum er klefi úthöggvinn í bergið sem var varðliðsstofa. Nokkrar slíkar varðstöðvar voru allt í kringum Fjallið. En það sýndist ekki hafa neitt upp á sig að standa vörð um neitt á velmektardögum okkar, og verðirnir nutu slíkra þæginda að sjálfsagt hafa þeir orðið andvaralausir — annars hefði okkur ef til vill gefist lengri frestur til viðvörunar um komu drekans og allt farið öðru vísi. Samt ættum við að geta legið hér í felum og í öruggu skjóli um sinn og fylgst vel með öllu sem er að gerast.“

„Ég sé nú ekki að neitt gagn sé í því, ef sést hefur til okkar fara hingað,“ sagði Dóri sískimandi í áttina að Fjallstindinum eins og hann byggist við að sjá Smeygin sitjandi þar eins og fugl á kirkjuturni.

„Við verðum nú samt að taka þá áhættu,“ sagði Þorinn. „Við komumst ekki lengra í dag!“

„Heyr, heyr!“ hrópaði Bilbó og henti sér flötum á jörðina.

Í varðliðastofunni hefði verið nóg rúm fyrir hundrað manns, og þar inn af var annar klefi, betur einangraður frá kuldanum úti. Staðurinn var með öllu yfirgefinn. Villt dýr sýndust ekki einu sinni hafa notfært sér hann á yfirráðatíma Smeygins. Þarna lögðu þeir nú frá sér bagga sína og sumir köstuðu sér niður og duttu samstundis út af, en aðrir settust við ytri dyrnar og töluðu um hvað nú væri helst til ráða. En hvernig sem þeir veltu því fyrir sér, komu þeir alltaf aftur að því sama: — Hvar var Smeyginn? Þeir horfðu í vestur og þar var ekkert, í austur og ekkert heldur, og í suður og engin merki sáust um drekann, en hinu tóku þeir eftir að ótrúlega mergð fugla dreif þar að og flykktust saman í stórum hópum. Þeir horfðu á þetta undarlega fyrirbæri, en urðu engu nær, þegar fyrstu svalköldu stjörnurnar birtust á festingunni.

XIV. KAFLI

Eldur og vatn

Nú er ykkur, eins og dvergana, sjálfsagt farið að lengja eftir að vita, hvað orðið hafi um Smeygin. Við verðum þá að taka til við þar sem frá var horfið, þegar hann hafði knasað leynidyrnar og flogið burt í ofsareiði fyrir tveimur dögum.

Íbúar vatnaborgarinnar Ásgerðis héldu sig flestir innan dyra því að vindurinn stóð úr svarta Austrinu og var nístingskaldur. Þó voru fáeinir á ferli á bryggjunum, sem þótti gaman að fylgjast með stjörnunum speglast í lygnu skjóli víkurinnar eftir því sem þær birtust á himninum. Frá Vatnaborg var útsýni að mestu byrgt til Fjallsins eina, af lágum hæðum meðfram norðurenda vatnsins, þar sem Hlaupá rann út í það úr norðri. Menn gátu venjulega aðeins greint hátindinn þó í alheiðu veðri væri og jafnvel þá vildu menn heldur forðast að líta þangað, því að fjallið var eitthvað svo óhugnanlegt og hryllilegt, jafnvel í morgunbirtu. En nú sást ekkert til þess, það lá hulið í myrkrinu.

En skyndilega kom tindurinn í ljós glampandi, þegar snöggur blossi reið yfir það og slokknaði aftur.

„Sko!“ sagði einhver. „Aftur þessi ljósagangur! Síðustu nótt sáu varðmennirnir þessa blossa sífellt vera að kvikna og slokkna frá miðnætti til morguns. Eitthvað er á seyði þar upp frá.“

„Kannski er Konungurinn undir Fjalli byrjaður að móta gullið,“ sagði annar. „Það er nú nokkuð um liðið síðan hann lagði af stað norður. Kominn tími til að gömlu söngvarnir fari að rætast.“

„Hvor kóngurinn?“ spurði annar beiskri röddu. „Það er eins líklegt að þessi ljósagangur sé ekkert annað en eyðandi eldur drekans, eina Konungsins undir Fjalli sem við höfum nokkurn tímann þekkt.“

„Skelfingar óheillakráka geturðu verið!“ sögðu hinir. „Þú boðar nú líka flóð og eitraðan fisk. Geturðu ekki heldur reynt að finna upp á einhverju skemmtilegra?“

Þá gaus allt í einu upp mikið bál langtum neðar og nær yfir hlíðunum svo norðurendi vatnsins endurspeglaðist gullroðinn. „Konungurinn undir Fjalli!“ hrópuðu þeir. „Auðlegð hans er sem sólin, silfrið sem gosbrunnar og árnar renna í gullstrengjum! Áin hleypur í gulli út frá Fjallinu!“ hrópuðu þeir fagnandi og alls staðar voru menn að spenna upp glugga og fótatak heyrðist tifa hlaupandi til og frá.

Það var kominn upp gífurlegur spenningur og hrifning. En harðneskjulegi karlinn æddi sem fætur toguðu til Borgarstjórans. „Drekinn er á leiðinni nema ég sé kolruglaður!“ hrópaði hann. „Brjótið niður brýrnar! Til vopna! Til vopna!“

Þá voru viðvörunarlúðrar í skyndi knúnir og hljómarnir bergmáluðu um klettóttar strendur. Fagnaðarlætin þögnuðu og gleðin breyttist í skelfingu. En fyrir bragðið kom drekinn ekki að þeim alveg varbúnum.

Ekki þurfti þó lengi að bíða, þvílíkur var hraðinn á honum. Þeir sáu hann nálgast eins og þjótandi eldglæringar og vaxa og verða æ skærari eftir því sem nær dró og nú var ekki annað að sjá en að spádómar gömlu sagnanna hefðu farið eitthvað úrskeiðis. Enn var þó að vísu nokkur tími til undirbúnings. Öll ílát í borginni voru fyllt vatni, sérhver stríðskappi vopnaðist, sérhver bogaör og kastspjót höfð viðbúin og brúin til lands brotin niður og henni steypt í sjóinn, áður en hvininn frá hræðilegu aðflugi Smeygings bar yfir borgina og vatnið gáraðist rautt sem eldur undir skelfilegum vængjatökum hans.

Hann sveimaði hátt yfir æpandi og veinandi og hrópandi mannsöfnuðinum. Þá steypti hann sér yfir brýrnar en þar var leikið á hann! Brúin var horfin og allir óvinir hans vörðust nú úti á sækringdri eyjunni með hyldýpi allt í kring — of djúpt, dimmt og kalt fyrir hans smekk. Ef hann lenti í vatninu, myndi rísa upp nóg móða og gufa til að hylja allt landið í þoku í marga daga. En vatnið var honum voldugra, það myndi slökkva í honum áður en hann kæmist aftur upp úr því.

Öskrandi sveigði hann aftur yfir borgina. Svört örvahríð þusti upp móti honum, örvarnar skullu og glömruðu á brynplötum hans og gimsteinahúðuðum kviði og féllu aftur logandi niður út úr brennandi andardrætti hans og steyptust hvissandi í vatnið. Engin flugeldasýning sem þið gætuð ímyndað ykkur í öllum heiminum kæmist í hálfkvisti við þessa sjón í náttmyrkrinu. Við smellina frá bogastrengjunum og glyminn frá lúðrunum varð drekinn óður. Hann ærðist og blindaðist af þessum endemum. Enginn hafði þorað að berjast við hann í margar aldir, og þeir hefðu ekki heldur þorað það nú, ef ekki hefði gripið í taumana þessi náungi með rámu röddina (Bárður hét hann), sem var sífellt á þönum milli bogliðanna og Borgarstjórans að biðja hann um að skipa þeim að berjast til hinsta manns.

Eldspýjurnar gengu blossandi út frá skoltum drekans. Hann hringsólaði nokkra stund hátt í lofti yfir borginni og lýsti upp allt vatnið en trén á bökkunum skinu eins og látún eða blikuðu sem blóð og bar við æðandi kolsvart skuggaflökt fyrir neðan trjástofnana. Svo steypti hann sér niður, beint í gegnum örvahríðina, tillitslaus í reiði sinni, hirti ekki einu sinni um að snúa brynvörðu hliðunum á sér gegn óvinunum, aðeins að setja alla borgina í bál og brand.

Eldur gaus upp af stráþekjunum og viðarsperrunum þar sem hann steypti sér niður og framhjá og aftur í kring, þó búið væri að gegnbleyta öll húsin áður en hann kom. Enn skvettu hundrað hendur meira vatni á húsin hvar sem neisti kviknaði. Aftur hóf drekinn sig á loft. Hann sveiflaði halanum og þakið á Stóra húsinu brast og skall niður. Óslökkvandi bál risu hátt til himins í náttmyrkrinu. Önnur sveifla og enn ein og annað hús og enn eitt stóðu í björtu báli og hrundu. Enn gat engin ör stöðvað Smeygin, það verkaði ekki meira á hann en flugubit á mýrunum.

Menn voru þegar farnir að varpa sér í vatnið allt um kring. Konum og börnum var hlaðið í báta á markaðshöfninni. Menn köstuðu frá sér vopnum. Alls staðar var grátur og gnístran tanna, þar sem rétt áður höfðu verið sungnir dýrðarsöngvar um dvergana. Nú formæltu menn nafni þeirra. Sjálfur Borgarstjórinn var á leiðinni að stóra gyllta bátnum sínum, hann vonaðist til að hann gæti látið róa honum burt í öllu þessu uppnámi og bjargað sjálfum sér. Brátt yrði öll borgin gjöreydd og brunnin niður að vatnsborði.

Það var einmitt ætlun drekans. Honum stóð alveg á sama þó allir kæmust í bátana. Á eftir gæti hann skemmt sér við þá íþrótt að veiða þá eða fólkið gæti hafst við í bátunum þangað til þau syltu í hel. Ef þau reyndu að komast í land skyldi hann taka hressilega á móti þeim. Næst ætlaði hann líka að kveikja í öllum skóginum á ströndinni og svíða akra og engi. En fyrst í stað skemmti hann sér betur en nokkru sinni við að eyða sjálfri borginni.

Enn var þó dálítill flokkur bogliða sem hélt uppi vörnum inn á milli brennandi húsanna. Foringi þeirra var Bárður sá hinn harðleiti, sem áður hafði verið hæddur fyrir að spá allskyns óförum eins og flóðum og eitruðum fiski, þótt þeir vissu að hann væri mikilsháttar maður og hugrakkur. Hann var afkomandi að langfeðgatali frá Girion höfðingja á Dal, en eiginkona hans og barn höfðu sloppið úr rústunum niður eftir Hlaupá, endur fyrir löngu. Hann hélt uppi stöðugri örvahríð af stórum ýviðarboga sínum, þangað til hann var búinn með allar örvar nema eina. Eldarnir bárust óðfluga nær úr öllum áttum. Félagarnir voru að yfirgefa hann. Nú spennti hann bogann í hinsta sinn.

Skyndilega kom eitthvað flaksandi út úr myrkrinu og settist á öxl hans. Honum brá við — en það var þá bara gamall þröstur. Alls ósmeykur settist fuglinn við eyra hans og tók að hjala við hann. Mikið varð hann glaður þegar hann komst að því að hann skildi mál fuglsins, þetta var þá einn af þröstunum af Dal.

„Bíddu við! Bíddu við!“ sagði fuglinn. „Máninn rís. Miðaðu á holkrikann undir vinstra brjóstinu þegar drekinn flýgur og snýr sér við yfir þér!“ Og meðan Bárður dokaði við af undrun sagði fuglinn honum fleiri fregnir ofan frá Fjalli og allt sem hann hafði heyrt.

Svo spennti Bárður boga sinn aftur og í þetta skipti alveg aftur að eyra. Drekinn var að venda sér til baka á lágflugi og rétt þegar hann nálgaðist, birtist máninn upp yfir austurbakkanum og varpaði silfruðu gliti um risavaxna vængi hans.

„Örin mín góð!“ sagði bogmaðurinn. „Svarta örin mín! Þig hef ég geymt mér til síðasta skots. Aldrei hefurðu brugðist mér og alltaf hef ég fengið þig aftur. Ég erfði þig frá föður mínum og hann frá forfeðrum sínum. Hafirðu nokkurn tímann komið úr dvergasmiðjum hins sanna Konungs undir Fjalli, þá farðu nú og dugðu mér vel.“

Drekinn steypti sér nú enn neðar en nokkru sinni og þegar hann vatt sér til í loftinu og renndi sér niður, blasti við kviðurinn á honum allur glitrandi af gimsteinasalla í tunglskininu — nema á einum bletti. Stórboginn small. Svarta örin þeyttist beint af streng og hitti í holkrikann á vinstra brjósti undir framfætinum sem hann hafði glennt langt til hliðar. Inn skall hún og hvarf, jafnt oddur, skaft sem fanir, slíkur ægikraftur var á henni. Með glymjandi skræk svo menn misstu heyrn, tré ultu um koll og klettar sprungu, skaust Smeyginn spúandi eldi hátt í loft upp, tók kollsteypu og hrapaði niður úr háalofti sem logandi þrumufleygur.

Drekinn skall beint niður á borgina. Í síðustu fjörbrotum hans splundraðist öll byggðin í óttalegu neistaflugi og spýtnabraki. Og vatnið gusaðist upp. Feikilegur gufustrókur þyrlaðist upp og var hann skjannahvítur í myrkrinu undir tungl að sjá. Það heyrðist hvissandi hviss, þjótandi gusugangur og svo hljóðnaði allt. Það voru endalok Smeygins og borgarinnar Ásgerðis, en eigi Bárðar.

Vaxandi tungl reis hærra og hærra á himninum og kaldur vindur hvein. Hann tætti hvíta þokuna í tilbjagaðar súlur og æðandi ský og hrakti hana burt til vesturs slitna í sundur í ótal tjásur yfir mýraflóunum miklu lengst vestur undir Myrkvið. Hér og þar mátti sjá stóran bátaflota eins og ótal dökka díla á víð og dreif um yfirborð vatnsins og frá þeim bar vindurinn harmakvein íbúa Ásgerðis yfir eyddri borg, týndum eigum og rústuðum húsum. En þó mátti þetta fólk prísa sig sælt, ef það hefði hugsað út í það, en til þess var varla hægt að ætlast á þeirri stundu. Um þrír fjórðungar íbúanna höfðu að minnsta kosti sloppið lifandi, skógar þeirra, akrar og engi, allir nautgripir og flestir báta þeirra voru óskemmdir og drekinn var dauður. En fólk var í rauninni ekki enn farið að gera sér neina grein fyrir hvaða þýðingu það hafði.

Brátt safnaðist fólkið saman í sorgmæddum hópum á vesturbakkanum, það skalf í nöprum vindinum og beindi umkvörtunum sínum og reiði fyrst gegn Borgarstjóranum, sem hafði orðið of fljótur á sér að hlaupast burt úr borginni meðan enn voru þó nokkrir sem vildu verja hana.

„Hann kann að vera góður til kaupmangs — einkum eigin kaupmangs,“ muldruðu sumir, „en hann er til einskis nýtur ef eitthvað alvarlegt bjátar á!“ Á hinn bóginn gátu þeir ekki nógsamlega lofað hugrekki Bárðar en einkum þó síðasta volduga örvarskot hans. „Ef hann hefði ekki fallið,“ sögðu þau öll, „myndum við gera hann að konungi okkar. Bárður Drekabani af ætt Girions. Æ, hvaða vandræði að hann skyldi farast!“

En í miðju tali þeirra, steig stór maður fram úr skugganum. Hann var holdblautur, svart hárið lafði rennvott fram yfir andlit hans og herðar og hörkulegur glampi var í augum.

„Bárður er ekki fallinn!“ hrópaði hann. „Hann steypti sér á kaf út af Ásgerði, þegar óvinurinn var veginn. Ég er Bárður af ætt Girions. Ég er drekabaninn!“

„Bárður konungur! Bárður konungur!“ æptu allir í kór, en Borgarstjórinn gnísti skjálfandi tönnum.

„Girion var höfðingi á Dal, en aldrei konungur af Ásgerði,“ sagði hann. „Hér í Vatnaborg höfum við ætíð haft þann hátt á að kjósa okkur borgarstjóra úr hópi hinna öldnu og vitru, og aldrei viljað sætta okkur við völd einfaldra stríðsmanna. Lofum „Bárði konungi“ að snúa aftur til síns konungsríkis — á Dal sem nú mun frelsast fyrir hans eigin hetjudáð, svo enginn fær aftrað heimför hans. Og hverjir sem kjósa geta fylgt honum ef þeir vilja heldur lifa við kalda kletta í skugga Fjallsins en á grænum bökkum vatnsins. En skynsamlegra tel ég þó fyrir alla að verða hér eftir og taka þátt í endurreisn borgar okkar og njóta hér síðan velsældar í friði og auðlegð.“

„Við viljum Bárð konung!“ hrópaði fólkið sem næst stóð og svaraði Borgarstjóranum fullum hálsi. „Við höfum fengið nóg af gamlingjum og gróðapungum!“ Og fólkið sem fjær stóð tók undir: „Upp með Bogmanninn, niður með gróðapungana,“ þangað til hrópin kváðu við um alla bakkana.

„Ég skal verða síðastur til að vanmeta Bárð Bogmann,“ sagði Borgarstjórinn en varlega (því að nú stóð Bárður sjálfur við hlið hans). „Hann hefur í kvöld unnið sér einstakan sess sem velgerðarmaður borgar okkar og um hetjudáð hans mætti kveða marga söngva. — En hversvegna, Ó, þér samborgarar mínir?“ — og hér reis Borgarstjórinn á fætur og talaði mjög hátt og skýrt — „já, hversvegna að skella allri skuldinni á mig? Hvað hef ég gert af mér til þess að ég verði settur af? Hver vakti drekann af svefni, má ég spyrja? Hverjir hlutu dýrar gjafir og mikla hjálp frá okkur og töldu okkur trú um að hinir fornu söngvar myndu rætast? Hverjir spiluðu á velvilja okkar og fagra drauma? Hvernig gull hafa þeir nú sent niður eftir ánni til að launa okkur? Drekaeld og rústir! Frá hverjum eigum við að krefjast bóta fyrir allt okkar tjón eða heimta hjálp við ekkjur og munaðarleysingja?“

Eins og þið sjáið hafði Borgarstjórinn ekki fengið stöðu sína út á ekki neitt. Og sá varð árangurinn af ræðu hans að í bili hætti fólkið alveg að hugsa um að eignast kóng, en beindi allri reiði sinni að Þorni og félögum hans. Hent voru á lofti æsileg og beisk orð úr öllum áttum og sumir þeirra sem áður höfðu galað hæst forna söngva, heyrðust nú yfirgnæfa öll hróp með ásökunum um að dvergarnir hefðu vísvitandi spanað drekann gegn þeim.

„Bjánaskapur!“ mælti Bárður. „Hvað ætli þið náið ykkur niðri á þessum vesalingum? Vafalaust hafa þeir farist fyrstir allra í eldunum í Fjallinu, áður en Smeyginn réðist á okkur.“ Og þá allt í einu í miðju kafi, meðan hann var að tala, læddi að honum hugsuninni um hina frægu fjársjóði undir Fjalli sem lágu þar nú eigandalausir og gæslulausir, og hann þagnaði skyndilega. Hann íhugaði betur orð Borgarstjórans um viðreisn á Dal, þar sem gullnar klukkur skyldu aftur hringja, ef hann bara fengi einhverja menn til fylgdar við sig.

Loksins tók hann aftur til máls: „Nú er, herra Borgarstjóri, ekki rétti tíminn til að vera með nein brígsl, né framkvæma stjórnarfarslegar umbyltingar. Nú hafa allir fyrst og fremst verk að vinna. Meðan svo er, mun ég áfram þjóna þér, þó svo kunni að fara — eftir nokkurn tíma að ég hugsi aftur til orða þinna og vilji flytja mig aftur til heimkynna minna í Norðri með þeim sem vilja fylgja mér.“

Að svo mæltu þrammaði hann burt til að hefja uppsetningu búða til að annast sjúka og særða. En Borgarstjórinn glotti honum á bak og sat eftir á jörðinni. Hann hugsaði margt en sagði fátt, nema hvað hann skipaði mönnum með harðri hendi að sækja handa sér eld og mat.

Hvert sem Bárði varð nú gengið meðal fólksins heyrði hann, líkt og eld í sinu, alla vera að rausa og velta fyrir sér hinum miklu auðæfum sem nú stóðu gæslulaus. Menn sáu í hillingum að þar myndu þeir geta fengið fullar bætur fyrir allan sinn missi og mikinn afgangsauð til kaupa á alls kyns neysluvarningi úr Suðri og sú hugsun varð til að létta þeim mjög í skapi í öllum þeirra nauðum. Það veitti heldur ekki af, því að nóttin var bæði köld og ömurleg. Skýli fundust aðeins handa fáum (eitt fékk Borgarstjórinn) og matur var af skornum skammti (ekki einu sinni Borgarstjórinn fékk nóg). Þá nótt urðu margir svo veikir af vosbúð, kulda og harmi að þeir dóu, þótt þeir hefðu sloppið ómeiddir úr rústum borgarinnar og næstu daga voru þar mikil veikindi og hungur.

Bárður tók að sér framkvæmdir og skipaði öllu fyrir eftir sínu höfði, þótt hann segðist ætíð gera það í nafni Borgarstjórans. Það var mesta puð að stjórna öllu þessu fólki og sjá um að tryggja velferð þess og undirbúa húsagerð. Líkast til hefðu flestir farist um veturinn, sem skall á svo skyndilega upp úr veturnóttum, ef hjálp hefði ekki borist utan að. En hjálpin kom svo fljótt af því að Bárður sendi þegar í stað hraðboða upp eftir Skógánni til að biðja álfakónginn liðveislu, og svo vildi til að hraðboðarnir þurftu ekki langt að fara, því að þeir mættu hersveitum hans á miðri leið, aðeins þremur dögum eftir fall Smeygins.

Álfakonungurinn hafði fengið fréttirnar frá flugumönnum sínum og frá fuglum sem voru vinir álfa og því vissi hann þegar margt af því sem gerst hafði. Allt sem vængi hafði var nú líka á ferð og flugi kringum auðnir drekans. Loftið var iðandi af fuglahópum með örum vængjaslætti og hraðfleygum sendiboðum fram og aftur um himininn. Yfir jöðrum Myrkviðar þagnaði ekki blístrið, vælið og kvakið, og fréttirnar bárust langt út yfir skóginn: „Smeyginn er dauður!“ Laufið suðaði, eyru voru hvesst. Jafnvel áður en Álfakóngurinn reið af stað höfðu fréttirnar borist alla leið vestur í furuskóga Þokufjalla. Björn heyrði þær í bjálkahúsi sínu og dríslarnir settust að ráðstefnu í hellum sínum.

„Nú spyrst víst ekki meira til Þorins Eikinskjalda, er ég hræddur um,“ sagði Álfakóngurinn. „Honum hefði verið nær að gerast gestur minn. Samt er þetta illra hóta stormur,“ bætti hann við, „sem engu blæs góðu.“ Því að hann hafði heldur ekki gleymt sögnunum um auðlegð Þrórs. Því var það einmitt sem sendiboðar Bárðar mættu honum á miðri leið með fjölmenni spjótliða og bogliða og þéttum krákuhópum sveimandi yfir, því að þær héldu að nýtt stríð væri að brjótast út, meira en þekkst hafði á þeim slóðum langalengi.

En þegar konungurinn heyrði hjálparbeiðni Bárðar sýndi hann einstakt göfuglyndi, því að hann var í rauninni höfðingi góðrar og hjálpsamrar þjóðar. Því beindi hann göngunni sem fyrst hafði stefnt beint á fjallið, niður með Skógánni í áttina að Langavatni. Nú hafði hann hvorki næga báta né fleka fyrir allan herinn, svo að þeim seinkaði á landleiðinni, en þó sendi hann miklar birgðir af matvælum niður eftir ánni. Álfar eru annars léttir á fæti og þó þeir væru þá lítt vanir fenjunum eða hinu svikula landi milli Skógarins og Vatnsins, gekk ferð þeirra greiðlega. Aðeins fimm dögum eftir fall drekans komu þeir fram á vatnsbakkann og sáu rústir borgarinnar. Þeim var vel fagnað við komuna eins og við mátti búast og borgarbúar ásamt Borgarstjóra voru reiðubúnir að semja um sanngjarnt endurgjald í framtíðinni fyrir hjálp álfakonungsins.

Brátt höfðu þeir ráðið ráðum sínum. Borgarstjórinn skyldi verða eftir með konum og börnum, hinum öldnu og vanhæfu og auk þess með fjölda smiða og hagleiksálfa. Og þeir fóru í óða önn að fella tré og fleyta þeim niður úr skóginum. Svo var farið að reisa fjölda kofa á bakkanum til varnar gegn vetrarkuldunum og þá var byrjað undir stjórn Borgarstjórans að skipuleggja nýja borg sem skyldi verða ennþá fegurri og stærri en sú gamla, en hún skyldi þó ekki rísa á sama stað og áður. Hún átti að standa norðar upp með ströndinni, því að æ síðan höfðu þeir ímugust á vatninu þar sem hræ drekans lá. Hann fengi aldrei snúið aftur á sinn gullna beð, heldur lá skrokkurinn þarna kaldur sem grjót, í hlykkjum á grynningum. Þar mátti öldum saman sjá risavaxin skinin bein hans í logni innan um rústahrúgur gömlu borgarinnar. En fáir þorðu að sigla yfir þann bölvaða stað og engir þorðu að kafa þar niður í hryllingsvatnið, ekki einu sinni til að tína upp gimsteinana sem hrundu utan af rotnandi hræi hans.

En allir vopnfærir menn sem enn voru uppistandandi, þar á meðal flestir úr fylgdarliði álfakonungsins, bjuggu sig undir mikinn leiðangur að Fjallinu eina. Þannig gerðist það aðeins ellefu dögum eftir að Vatnaborg var lögð í rúst að fyrsta framvarðarfylkingin hélt gegnum klettahliðin við vatnsenda og upp um auðnirnar miklu.

XV. KAFLI

Stormskýin hrannast upp

Víkjum nú sögunni aftur að Bilbó og dvergunum. Alla nóttina uppi í varðskýlinu var einhver á verði, en þegar birti með morgninum, höfðu þeir enn ekki orðið varir við nein hættumerki. En áfram héldu fuglarnir að þyrpast að í æ þéttari flokkum. Hóparnir komu aðvífandi úr suðri og krákurnar sem enn höfðu tórað við Fjallið voru sífellt að velta sér og skrækja í loftinu fyrir ofan þá.

„Eitthvað furðulegt er á seyði,“ sagði Þorinn. „Farfuglatími á hausti er löngu liðinn og auk þess eru þetta mestallt staðfuglar, starar og snjótittlingar og hingað streyma hræfuglar úr öllum áttum svo það er engu líkara en blóðug orusta sé í vændum!“

Skyndilega benti Bilbó fram fyrir sig: „Sjáiði, þarna kemur gamli þrösturinn aftur!“ hrópaði hann. „Hann virðist þá hafa komist út úr hríðinni þegar Smeyginn malaði fjallshlíðina, en varla hafa þó sníglarnir sloppið eins vel!“

Vissulega var það gamli þrösturinn og um leið og Bilbó benti á hann, flaug hann nær þeim og settist á stein rétt hjá þeim. Svo blakaði hann vængjum og kvakaði, hallaði undir flatt eins og hann væri að leggja við eyru og enn kvakaði hann og hlustaði.

„Ég held að hann sé að reyna að segja okkur eitthvað,“ sagði Balinn. „En ég get ekki fylgst með tali slíkra fugla, það er svo hratt og erfitt. Getur þú skilið þetta, herra Baggi?“

„Nei, ekki reglulega vel,“ svaraði Bilbó (í raun og veru skildi hann ekki daut), „en mér finnst eins og sá gamli sé töluvert æstur og uppveðraður.“

„Ég vildi bara að hann væri hrafn!“ sagði Balinn.

„Nú, ég hélt að þér væri lítt um þá gefið. Þú vildir sem minnst tala, ef þeir voru í nánd, meðan við vorum hér að leita.“

„Það voru krákur! Og það meira að segja óvenju andstyggilegar og tortryggilegar skepnur og eftir því frekar. Skildirðu ekki öll þau ókvæðisorð sem þær görguðu á eftir okkur? En hrafnar eru allt annars eðlis. Á sínum tíma voru þeir miklir vinir Þrórsþjóðar, oft báru þeir okkur njósn og var launað með skrautmunum sem þeir sóttust eftir til að prýða hreiður sín. Þeir eru ákaflega langlífir og minni þeirra traust og varanlegt. Þannig geta þeir varðveitt lærdóma og borið vitneskju til unga sinna á milli kynslóða. Ég þekkti marga hrafna í klettum þegar ég var dvergabarn. Sjálf hæðin þar sem við erum nú heitir Hrafnaborg því að hér fyrir ofan byrgið áttu óvenjulega vitur og fræg hrafnahjón hreiður sitt, gamli Karki og kona hans. En ég býst nú varla við að neinn lifi eftir af þeim ættstofni lengur.

Varla hafði hann lokið orðum sínum, fyrr en gamli þrösturinn skríkti hátt og var horfinn á svipstundu.

„Við getum ekki skilið hann,“ sagði Balinn, „en ég er handviss um að þessi gamli fugl skilur okkur. Gætum nú vel að og sjáum hvað gerist!“

Ekki leið á löngu áður en heyrðist mikill vængjaþytur og þrösturinn kom aftur, en nú var í fylgd með honum hinn aumasti og hrörlegasti allra gamalla fugla. Hann var að verða blindur, gat varla flogið og hausinn var næstum allur sköllóttur. Þetta var geysistór og forgamall hrafn. Hann hlammaði sér stirðlega á jörðina hjá þeim, blakaði hægt vængjum og rambaði til móts við Þorin.

„Ó, Þorinn Þráinssonur og Balinn Fundinssonur,“ krjáaði í honum (og meira að segja Bilbó gat auðveldlega skilið hvað hann sagði, því að hann mælti á venjulegu máli en ekki fuglamáli). „Ég er Hróki sonur Karka. Nú er Karki fallinn frá en þið þekktust vel. Nú eru hundrað ár og þrjátíu og fimm síðan ég kom úr eggi, en ég gleymi engu sem faðir minn sagði mér. Nú er ég orðinn hrafnahöfðingi Fjallsins. Við erum að vísu fáir en minnumst vel konungsins til forna. Flestir mínir þegnar eru nú horfnir í fjarska, því að mikil tíðindi eru að gerast í suðrinu — sum gleðitíðindi fyrir ykkur, en önnur óhagstæðari.

Sjá! Fuglarnir flykkjast aftur til Fjallsins og á Dal úr suðri, austri og vestri, því að orð berast út, að Smeyginn sé dauður!“

„Dauður! Dauður?“ hrópuðu dvergarnir hver upp í annan. „Dauður! Þá höfum við ekkert þurft að óttast — og fjársjóðurinn er okkar!“ Þeir stukku allir á fætir og fóru að dansa og láta öllum illum látum af einskærri gleði.

„Já, hann er dauður,“ sagði Hróki. „Sjálfur þrösturinn, megi fjaðrir hans aldrei falla, sá hann drepast, og við getum treyst orðum hans. Hann sá drekann falla í orustu við íbúa Ásgerðis fyrir þremur nóttum undir rísandi tungli.“

Það tók Þorin langan tíma að róa dvergana og þagga niður í þeim svo þeir gætu hlustað áfram á frásögn hrafnsins. Að lokum, þegar hann hafði lýst allri orustunni fyrir þeim, hélt hann áfram:

„Þetta voru þá gleðitíðindin, Þorinn Eikinskjaldi. Nú getur þú snúið aftur öruggur til hallar þinnar og allir fjársjóðirnir eru þínir — í bili. En margt fleira en fuglarnir er byrjað að flykkjast hingað. Fréttirnar af dauða fjársjóðshaldarans mikla hafa borist langt og víða og lýsingarnar af auðlegð Þrórs hafa síst minnkað með árunum. Margir eru æstir í að krækja í sinn hluta af ránsfengnum. Nú þegar er stór herfylking álfa á leiðinni hingað og fylgja þeim heilu skýin af hræfuglum í von um orustu og slátrun. Á bökkum vatnsins ganga menn þrumandi um og fjölyrða um það að allar þeirra hörmungar séu ykkur dvergunum að kenna. Vesalings fólkið er nú heimilislaust og margir hafa dáið, því að Smeyginn eyddi borg þeirra. Þeir vonast líka eftir að finna uppbót í fjársjóði þínum og hyggjast hirða sinn skerf að þér dauðum eða lifandi.

Þú verður nú að ákveða þig af eigin visku. Þið eruð aðeins þrettán eftir, og er það lítið, af hinni miklu Durins þjóð sem eitt sinn dvaldist hér en hefur síðan dreifst um víða veröld. Ef þið viljið hlýða mínum ráðum, treystið þá ekki á Borgarstjóra þeirra Vatnabúa, betri er sá sem skaut drekann með boga sínum. Bárður heitir hann og er ættaður af Dal, af ætt Girions. Hann er harðskeyttur maður en heiðarlegur. Við vildum aftur fá að sjá hér frið meðal dverga, manna og álfa eftir hina áralöngu eyðingu, en það gæti kostað ykkur of fjár í gulli. Ég hef lokið máli mínu.“

Þá rauk Þorinn upp í fári miklu: „Þakkir áttu skildar Hróki Karkasonur. Ég mun aldrei gleyma þér né þinni þjóð. En eitt vil ég bara láta þig vita, að engu gulli skulu þjófar stela, né ofbeldismenn ræna mig, meðan ég er enn á lífi. Ef þú vildir ávinna þér enn meiri þakkir okkar, gætirðu fært okkur fregnir af því þegar þeir nálgast. Líka vildi ég biðja þig ef nokkrir ykkar eru enn ungir og sterkir á væng, að þið létuð sendiboða fara til frænda okkar í Norðurfjöllum bæði fyrir vestan og austan og segið þeim af vanda okkar. En farið þó sérstaklega til frænda míns, Dáins í Járnhólum, því að hann ræður yfir fjölskipuðum og vel vopnuðum dvergaher og býr líka næst okkur. Biðjið hann að hraða för.“

„Ég mun ekki frekar skipta mér af því, hvort ráð þín eru góð eða slæm,“ krjáði gamli Hróki, „en ég skal gera hvað ég get.“ Svo flaug hann hægt í burtu.

„Snúum strax aftur til Fjallsins!“ hrópaði Þorinn. „Við megum engan tíma missa.“

„Við höfum heldur engan mat til að missa!“ hrópaði Bilbó, sem alltaf var hagsýnn í búrfræðum. Sjálfur hafði hann haldið að þessu ævintýri ætti nú réttilega að vera lokið með dauða drekans — en nú kom í ljós að það var mesti misskilningur — en sjálfur hefði Bilbó strax verið reiðubúinn að gefa eftir mest af sínum hlut í fengnum ef það mætti aðeins verða til að ljúka þessu friðsamlega.

„Aftur til Fjallsins!“ æptu dvergarnir í kór eins og þeir hefðu ekki einu sinni heyrt síðustu athugasemd hans um matarbirgðirnar, og hann varð þá líka að fylgja þeim til baka.

Þar sem helstu atburðir, þeirra er samhliða gerðust, hafa nú þegar nokkuð verið raktir, býst ég við að þið gerið ykkur grein fyrir því að dvergarnir höfðu enn nokkra daga til stefnu. Þeir tóku sig fyrst til og gerðu ýtarlega úttekt á hellunum. Þá komust þeir að því, eins og þá hafði grunað, að einungis Framhliðið væri fært. Öll hin hliðin (auðvitað fyrir utan leynidyrnar) hafði Smeyginn fyrir löngu brotið og bramlað og sáust engar leifar þeirra lengur. Þeir hófu því að vinna af miklum krafti að því að styrkja varnir Aðalhliðsins og gera nýjan stíg út frá því. Hér skorti auðvitað ekki margvísleg verkfæri til námugreftrar, steinhöggs og múrsmíði en allir dvergarnir voru einmitt mjög færir í því fagi.

Á meðan þeir unntu sér engrar hvíldar við þetta, fluttu hrafnarnir þeim stöðugt fréttir. Þannig fréttu þeir að álfakóngurinn hefði sveigt af leið niður að vatninu, en við það fengu þeir lengri frest. Þá bárust þeim þau góðu tíðindi að þrír af hestum þeirra hefðu sloppið og gengju lausir niðri á bökkum Hlaupár, ekki langt frá birgðastöð þeirra. Svo meðan hinir héldu áfram virkjagerðinni, voru Fjalar og Kjalar sendir af stað undir leiðsögn hrafns til að handsama hestana og flytja með þeim upp eftir allar þær vistir sem þeir gætu borið.

Þeir voru fjóra daga í burtu og þá var svo komið að þeir vissu að sameinaður her Vatnabúa og Skógarálfa skundaði í áttina að Fjallinu. En nú voru dvergarnir orðnir djarfari, því að þeir höfðu nægar vistir í margar vikur ef vel var á haldið — auðvitað mestmegnis kram sem þeir voru orðnir óskaplega leiðir á. En kram var þó allavega betra en ekki neitt — og þá voru þeir líka búnir að loka hliðinu með vegghleðslu úr kanthöggnum steinum, að vísu án steinlíms en til að bæta úr því var veggurinn hafður afar þykkur og hár og lá þvert yfir innganginn. Í vegginn voru raufar sem þeir gátu horft (eða skotið) út um, en enginn gangur. Sjálfir klifu þeir inn eða út með lausum stigum og drógu efnivið að sér með taugum. Til að hleypa árstraumnum út höfðu þeir hlaðið lágan boga undir vegginn, en breytt svo þröngum farveginum að löng uppistaða myndaðist allt frá klettinum í fjallinu og út að fossbrúninni þar sem áin féll niður á Dal. Nú varð ekki komist að hliðinu (utan syndandi) nema eftir mjórri syllu undir klettinum, það er á hægri bakkanum séð frá Hliðinu. Þeir teymdu hestana aðeins að þrepunum yfir hrundu brúnni, þar tóku þeir af þeim og sögðu þeim að snúa aftur til fyrri húsbænda sinna og sendu þá mannlausa af stað í suðurátt.

Að því kom eina nóttina, að mikið ljóshaf, eldar og blys sáust skyndilega fyrir sunnan á Dal.

„Þeir eru komnir!“ hrópaði Balinn. „Þetta eru voldugar herbúðir. Þeir hljóta að hafa komið upp á Dal í skjóli rökkursins eftir báðum bökkum árinnar.“

Dvergunum varð ekki svefnsamt um nóttina. Í fölasta morgunroðanum sáu þeir hóp nálgast. Sjálfir stóðu þeir á bak við hlaðna vegginn og sáu hina koma upp úr dalbotninum og leita hægt á brattann. Brátt greindu þeir að þar fóru bæði Vatnamenn vígbúnir til stríðs- og bogmenn álfa. Loksins birtust þeir fyrstu upp um klungrið og klappirnar og bar við fossbrún. Sér til mikillar undrunar sáu aðkomumenn lónið fyrir framan sig og hvernig gert hafði verið að hliðinu með nýrri steinhleðslu.

Meðan þeir stóðu þar patandi og hjalandi hver við annan, kvaddi Þorinn þá: „Hverjir eruð þið,“ kallaði hann þrumandi röddu, „sem komið með ófriði að hliðum Þorins Þráinssonar, Konungs undir Fjalli, og hvað viljið þið?“

En komumennirnir svöruðu engu. Sumir sneru sér þegar við og viku snöggt burt, hinir sem þó stöldruðu við um stund skoðuðu forvitnilega Hliðið og varnir þess, en létu sig síðan hverfa. Um daginn færðu þeir herbúðirnar allar saman á einn stað á austurbakkann, beint á milli Fjallrananna. Klettarnir endurómuðu málklið og söngva þeirra en slíkt hafði ekki gerst um langan aldur að þvílíkt fjölmenni væri saman komið á Dal. Þar mátti líka heyra samhljóma af álfahörpum og blíðri tónlist, og þegar ómarnir bárust upp til hinna í hellinum, var sem svali loftsins yljaðist og þeir fyndu daufan ilm af skógarblómum springa út á vori.

Mikið þráði Bilbó þá að mega sleppa út úr þessu dimma virki og fara niður á dalinn til að taka þátt í gleðskapnum og veisluhöldunum við eldana. Sumir yngri dvergarnir urðu líka mjög snortnir og muldruðu í barm sér að mikið vildu þeir hafa gefið til þess að málin hefðu þróast öðruvísi, svo að þeir hefðu mátt bjóða allt þetta fólk velkomið sem vini. En Þorinn gretti sig og við það var ekki komandi.

Þá sóttu yngri dvergarnir sjálfir hörpur og önnur hljóðfæri úr fjárhirslunni og léku fyrir hann til að reyna að milda skap hans. Það var þó enginn álfasöngur, heldur minnti helst á lagið sem þeir sungu fyrir löngu í hobbitaholu Bilbós.

Konungur undir Fjalli

tekið hefur völd.

Drekinn gráðugi og grimmi

greitt hefur dauðans gjöld.

Konungs sverð er snarpt og biturt,

spjótið langt og örin skjót.

Glampar sól á svásum skildi.

Sigrað hefur hann örlög ljót.

Til forna dvergar hvella hamra

hnituðu við brynjuserk.

Dunduðu þeir við dvergasmíði,

dýrðleg voru þau meistaraverk.

Á silfurhálsbands streng var stráð

stjörnubliki um blómaláð,

í drekaeldsins víraverk

þeir vófu tungls og sólarserk.

Fjallastóllinn frelsis nýtur,

farandþjóð er kölluð heim.

Gullið rautt og græna skóga

gramur úr lófa býður þeim.

Fljótt sem eldur fréttin flýgur,

fer um heiminn bylgja sterk.

„Komið allir kjarnadvergar,

komið að vinna dáðaverk!“

Konungur undir Fjalli

tekið hefur völd..

Drekinn gráðugi og grimmi

greitt hefur dauðans gjöld.

En söngur þeirra virtist falla Þorni vel í geð. Hann gat aftur farið að brosa og varð kátur. Svo fór hann að leggja niður fyrir sér vegalengdina til Járnhóla og hvað langur tími myndi líða áður en Dáinn næði með liðsauka sinn til Fjallsins eina, ef hann hefði lagt af stað strax og boðin bárust honum. En Bilbó hryggðist bæði við sönginn og tal dverganna, sem honum fannst vera alltof herskáir.

Snemma næsta morguns sást flokkur spjótliða vaða yfir ána og koma arkandi upp dalinn. Þeir fylktu sér undir grænum fána álfakóngsins og bláum fána Vatnabúa og linntu ekki för fyrr en þeir stóðu beint fyrir framan hliðvegginn.

Enn kvaddi Þorinn þá hárri röddu: „Hverjir eruð þið sem komið vopnaðir með ófriði að hliðum Þorins Þráinssonar, Konungs undir Fjalli?“ Og í þetta skipti var honum svarað.

Hávaxinn maður steig fram, dökkhærður og harðskeyttur á svip og hann hrópaði: „Heill sé þér Þorinn! Hví girðir þú þig inni sem ræningi í bæli? Þó erum við ekki enn neinir óvinir og við fögnum því að þú skulir gagnstætt vonum enn vera á lífi. Við bjuggumst ekki við að finna neinn hér uppistandandi, en nú þegar við hittumst er mál að við komum saman á ráðstefnu og hefjum samninga.“

„Hver ert þú og um hvað eigum við að semja?“

„Ég er Bárður, sem með eigin hendi felldi drekann og leysti þannig fjársjóð þinn. Skiptir það þig nokkru máli? Auk þess er ég í beinan karllegg afkomandi Girions af Dal og í fjárhaugnum má finna í bland alla þá dýrgripi úr höll og borg sem Smeyginn stal frá honum. Er það ekki nokkuð sem við þyrftum að ræða? Ennfremur eyddi Smeyginn í síðustu orustunni bústöðum fólksins í Ásgerði og er ég fulltrúi Borgarstjóra þeirra. Í hans nafni spyr ég þig hvort þig skipti engu máli sorg og neyð þjóðar hans. Þeir styrktu þig þó þegar þú áttir í nauð og það eina sem þeir fá að launum eru rústir tómar, þó að það sé vissulega ekki vísvitandi þín sök.“

Allt voru þetta fögur orð og sönn, borin fram af vissu stórlæti og harðneskju. Að þeim orðum mæltum þótti Bilbó fyrir sína parta alveg sjálfsagt að Þorinn viðurkenndi allar þessar sanngirniskröfur. Hann bjóst svo sem ekki við að neinn myndi eftir því að það var hann einn sem hafði fundið út veika blettinn á drekanum, og það var kannski eins gott að enginn minntist á það. Hinsvegar reiknaði hann ekki með því ógnarvaldi sem gullið hefur, einkum það gull sem dreki hefur lengi legið á og ekki síst ef dvergahjörtu eiga hlut að máli. Undanfarna daga hafði Þorinn dvalist löngum stundum í fjárhirslunni og ágirnd hans hafði því stöðugt verið að ágerast. Þó að hann væri að vísu lang mest á höttunum eftir sjálfum Erkisteininum, hafði hann líka auga fyrir mörgum öðrum kostagripum sem lágu þar í kös og margir þeirra voru vafðir margháttuðum minningum úr starfi og harmi þjóðar hans.

„Þú taldir lakasta málsstaðinn síðast og settir hann á oddinn,“ svaraði Þorinn. „En eitt vil ég strax taka fram, að enginn á nokkra minnstu kröfu til fjársjóðs þjóðar minnar, því að Smeyginn stal ekki aðeins þessum fjármunum frá okkur, heldur rændi okkur lífi og heimili. Fjársjóðurinn var aldrei eign Smeygins og því verður ekki bætt fyrir gerðir hans með minnsta hluta af honum. Kostnaðinn við þá aðstoð og vistir sem við fengum frá Vatnamönnum munum við greiða að fullu — þegar þar að kemur. En við munum ekkert gefa, ekki einnar brauðsneiðar virði, og allra síst undir hótunum um ofbeldi. Meðan vopnaður her býr um sig framan við dyr okkur, munum við líta á ykkur sem fjendur og þjófa.

Mér er líka ofarlega í huga að spyrja, hvaða arfahlut þið hefðuð úthlutað mínum ættingjum, ef þið hefðuð fyrstir komið að fjársjóðnum óvörðum og okkur dauðum?“

„Það er ekki nema sanngjörn spurning,“ svaraði Bárður. „En þið eruð nú einu sinni ekki dauðir og við erum engir ræningjar. Hitt er mikilvægara að hinir auðugu sýni þeim bágstöddu miskunn framar réttarkröfum, ekki síst þegar þeir liðsinntu ykkur sjálfum í neyð. Og enn er öðrum kröfum mínum ósvarað.“

„Ég mun, eins og ég hef áður sagt, ekkert ráðslag eiga við vopnaða menn fyrir mínum hliðum. Og alls ekki fyrir nokkurn mun við fulltrúa álfakóngsins sem ég get ekki minnst með mikilli góðvild. Á slíkri ráðstefnu á hann engan sess. Hafið ykkur á braut áður en örvar okkar fljúga! Og ef þið viljið nokkuð aftur við mig ræða, þá er ykkur nær að senda þessar álfasveitir aftur inn í skógana þar sem þær eiga heima. Að því uppfylltu getið þið komið aftur og lagt niður vopnin áður en þið nálgist þröskuld minn.“

„Álfakonungurinn er vinur minn og hann gerðist svo góður að liðsinna Vatnafólkinu í neyð af hinni mestu mannúð, þótt engin sérstök vináttutengsl væru þar á milli,“ svaraði Bárður. „Við munum nú gefa þér tíma til að endurskoða og taka aftur orð þín. Leita ráðslags visku þinnar áður en við snúum aftur!“ Að svo búnu hvarf hann á brott og sneri aftur til búða.

Að mörgum stundum liðnum sneru fánaberarnir aftur og lúðraþeytarar komu fram og knúðu trómet sín:

„Í nafni Ásgerðisborgar og Skógarins,“ var hrópað, „mælum við til Þorins Þráinssonar Eikinskjalda, sem kallar sig Konung undir Fjalli, að við biðjum hann vel að íhuga þær kröfur sem skorað hefur verið á hann um, eða heita annars yfirlýstur óvinur vor. Hið minnsta skal hann afhenda Bárði sem drekabana og erfingja Girions tólfta hluta fjársjóðsins. Af þeirri upphæð mun Bárður sjálfur leggja fram hlut til hjálpar Ásgerðingum. En ef Þorinn vildi ávinna sér vináttu og virðingu allra nágranna sinna eins og fornir ættfeður hans gerðu, ætti hann líka að leggja fram sinn hlut til að bæta hag Vatnabúa.“

Þá þreif Þorinn sjálfur boga af stórgripahornum görvan og skaut ör að kallaranum. Hún hæfði skjöld hans og stóð þar dirrandi.

„Fyrst þetta er svar þitt,“ var kallað til baka, „lýsi ég yfir umsátri um Fjallið. Þú munt eigi fá að yfirgefa það, fyrr en þú óskar af þinni hálfu eftir vopnahléi og ráðstefnu. Við berum þig engum vopnum en látum þig eftir hjá gulli þínu og máttu eta það, ef þú hefur lyst á!“

Að svo búnu hurfu sendimennirnir skjótt á brott og dvergarnir voru skildir eftir einir til að íhuga sitt mál. En svo harðsvíraður var Þorinn nú orðinn, að jafnvel þó einhver úr hópnum hefði ekki verið sammála honum, hefði enginn þorað að benda honum á það, en auk þess voru þeir allir einhuga á bandi hans — nema kannski feiti Vambi og þeir Fjalar og Kjalar. Bilbó var hinsvegar að sjálfsögðu algjörlega andsnúinn því hvaða stefnu málin höfðu tekið. Hann hafði þegar fengið meira en nóg af Fjallinu, og það var allra síst að hans smekk að vera nú enn innilokaður og umsetinn í því.

„Hér er alls staðar þessi óþolandi drekadaunn,“ muldraði hann við sjálfan sig, „og mér verður óglatt af honum. Og þetta kram er hreinlega farið að standa í mér.“

XVI. KAFLI

Þjófur á nóttu

Dagarnir liÐu hægt og í leiðindum. Margir dverganna vörðu tíma sínum í að umstafla og flokka fjársjóðina og nú ræddi Þorinn við þá um Erkistein Þráins og bað þá umfram allt að svipast um eftir honum í hverju horni.

„Því að Erkisteinn föður míns,“ sagði hann, „er dýrmætari í sjálfu sér en nokkuð gullfljót, og fyrir mig er hann algjörlega ómetanlegur. Þennan eina dýrgrip úr öllum fjársjóðnum eigna ég sjálfum mér, og ég skyldi hefna mín grimmilega á hverjum þeim sem fyndi hann og leyndi honum fyrir mér.“

Bilbó heyrði þessi ummæli hans og brá mjög í brún. Hvað skyldi gerast, ef steinninn fyndist — vafinn inn í vöndul með alls kyns dóti og smáhlutum sem hann notaði gjarnan sem kodda undir höfuðið? Samt gaf hann það ekki upp, því að eftir því sem leiði daganna þyngdist, fór svolítil hugmynd að mótast í huga hans.

Þannig stóðu málin um stund, þangað til hrafnarnir báru fréttir af því að Dáinn með meira en fimm hundraða liði dverga sem farið hefði hraðfari frá Járnhólum, nálgaðist úr landnorðri og væri nú aðeins tveggja daga hergang frá Dal.

„En þeir komast aldrei óséðir að Fjallinu,“ sagði Hróki, „og þá óttast ég mest að ljósti saman í orustu niðri í dalnum. Það þykir mér ekki vel ráðið. Þótt þeir séu harðskeyttir, er ólíklegt að þeir geti yfirbugað umsátursherina, og jafnvel þó þeir gerðu það, hver er þá ávinningurinn? Með vetrinum mun brátt fenna í spor þeirra. Á hverju ætlið þið svo að lifa án vináttu og góðvildar nágrannanna? Þá gæti fjársjóðurinn orðið banabiti ykkar og þyrfti engan dreka til!“

En Þorinn var óhagganlegur. „Vetrarharðindi munu ekki síður bitna á mönnum og álfum,“ sagði hann, „og víst verður það þá engin sæla fyrir þá að hafast við úti á víðavangi. Þegar vinir mínir koma aftan að þeim og vetur er að skella á, verða þeir eftirgefanlegri í samningum.“

Kvöldið eftir þetta gerði Bilbó upp hug sinn. Himinninn var dimmur og ekkert tungl á lofti. Þegar komið var svartamyrkur læddist hann inn í skot á litlum klefa rétt innan við hliðið. Þar tók hann upp úr pússi sínu svolítið reipi ásamt Erkisteininum sem hann vafði inn í klút og setti í hnýti. Svo klifraði hann upp á varnarvegginn. Þar stóð Vambi einn síns liðs, því að nú var hans vakt og dvergarnir létu aðeins einn vera á verði í einu.

„Það er hræðilega kalt!“ sagði Vambi. „Ég vildi óska að ég gæti kynt bál hérna uppi eins og þeir í herbúðunum fyrir neðan.“

„En það er svo ágætlega hlýtt hér fyrir innan,“ sagði Bilbó.

„Sjálfsagt er það. En ég stend hér bundinn í báða skó á verðinum til miðnættis,“ stundi feiti dvergurinn. „Æ, þetta er ferlega leiðinlegt allt saman. Ekki svo að ég myndi dirfast að mæla í gegn Þorni, megi skegg hans vaxa og dafna. En hann hefur nú alltaf verið stífur á meiningunni.“

„Ekki þó eins stífur og fæturnir á mér,“ sagði Bilbó. „Ég er orðinn dauðuppgefinn á öllum þessum steinstigum og steingöngum. Ég vildi gefa mikið fyrir að mega aftur finna gras undir fótum.“

„Ég vildi gefa mikið fyrir að finna rammbeiskan drykk í kverkum og fyrir mjúkt rúm eftir góðan kvöldverð!“

„Það get ég víst ekki veitt þér meðan umsátrið stendur. En nú er orðið svo langt síðan ég hef verið á verði, á ég ekki að taka vaktina fyrir þig, ef þú vilt? Ég er ekki vitund syfjaður í kvöld.“

„Þú ert góður vinur í raun, herra Baggi, og ég vil glaður þiggja boð þitt. Ef eitthvað skyldi á bjáta, vildirðu þá vera svo góður að vekja mig fyrst! Ég ætla að leggja mig í innri klefanum til vinstri, hér rétt fyrir innan.“

„Farðu bara!“ sagði Bilbó. „ég skal vekja þig um miðnætti og þú getur þá vakið þann næsta á vaktinni.“

Strax og Vambi var farinn, setti Bilbó upp hringinn, festi reipið, lét sig renna út af veggnum og var horfinn. Hann hafði um fimm stundir til stefnu. Hann var viss um að Vambi myndi allan tímann sofa værum svefni (hann gat sofið hvenær sem var og eftir ævintýrið í skóginum sóttist hann alltaf eftir að komast aftur inn í draumana). Allir hinir voru önnum kafnir með Þorni. Það var afar ólíklegt að nokkur þeirra, ekki einu sinni Fjalar og Kjalar, kæmu út fyrr en að þeirra vakt kæmi.

Það var niðdimmt og þó hann hefði farið þarna um áður, var hann ókunnugur neðri hluta árinnar eftir að stígurinn beygði út af nýja veginum. Loks kom hann að bugðunni þar sem hann varð að vaða yfir ána, ef hann átti að komast í herbúðirnar. Farvegurinn var þar að vísu grunnur en mjög breiður og ekki auðvelt fyrir lágvaxinn hobbita að vaða strauminn. Hann var þó kominn langleiðina yfir þegar hann missti fótanna á ávölum steini og féll með gusugangi í kalt vatnið. Varla hafði hann skreiðst upp á bakkann skjálfandi og spýtandi út úr sér vatninu, þegar nokkrir álfar birtust út úr myrkrinu með logandi luktum og leituðu að orsökum þessara hljóða.

„Þetta var þó enginn fiskur,“ sagði annar. „Kannski er njósnari að læðast hér um. Byrgið ljósin! Þau myndu gagnast honum meira en okkur, ef það væri nú þessi litli skrýtni sem sagður er vera þjónn þeirra.“

„Þjónn, einmitt það!“ snörlaði í Bilbó og í miðju snörlinu hnerraði hann hátt og álfarnir voru fljótir að ganga á hljóðið.

„Kveikið ljósin aftur!“ hrópaði Bilbó. „Ég er hérna, ef þið viljið ná mér!“ sagði hann um leið og hann tók hringinn af sér og lét sem hann kæmi í ljós undan kletti.

Þeir voru fljótir að handsama hann, þótt þeir væru furðu lostnir. „Hver ertu? Ertu kannski þessi dvergahobbiti? Hvað viltu? Hvernig komstu svona langt framhjá vörðunum?“ Þannig létu þeir spurningar dynja á honum.

„Ég er Bilbó Baggi,“ svaraði hann, „félagi Þorins ef þið viljið fá að vita það. Ég þekki konung ykkar vel í sjón, þó að hann hafi víst aldrei séð mig. En Bárður ætti að muna eftir mér, og hann vil ég sérstaklega hitta.“

„Einmitt það!“ sögðu þeir, „og hvaða erindi áttu?“

„Hvert sem það er, þá er það mitt erindi, mínir kæru álfar. En ef þið viljið nokkurn tímann fá að snúa aftur heim í ykkar eigin skóg, burt úr þessum kalda eymdarinnar stað,“ svaraði hann hríðskjálfandi, „væri ykkur nær að fara strax með mig og lofa mér að þerra mig við eldinn — og síðan að tala við foringja ykkar eins fljótt og auðið verður. Ég hef aðeins einn eða tvo tíma til stefnu.“

Og þannig atvikaðist það að um tveimur klukkustundum eftir að Bilbó lét sig síga niður af múrnum sat hann við hlýjan eld framan við stórt tjald og þar hjá honum sátu þeir báðir og störðu forvitnilega á hann, álfakóngurinn og Bárður. Og sú sjón sem við þeim blasti, hobbiti í spegilfagurri álfabrynju og þar utan yfir vafinn í gamalt teppi, var óneitanlega nokkuð nýstárleg fyrir þá.

„Að sjálfsögðu gerið þið ykkur grein fyrir því,“ sagði Bilbó og setti upp sitt besta sölumennskubros, „að þetta er allt að lenda í tómu klúðri. Sjálfur er ég orðinn dauðþreyttur á þessu öllu. Ég vildi bara fá að fara heim aftur í vestrið, þar sem fólk er miklu tillitssamara. En ég á töluverðra hagsmuna að gæta, — nánar til tekið ber mér fjórtándi hlutinn af öllu, samkvæmt bréfi sem ég held að mér hafi enn tekist að varðveita.“ Hann dró upp úr vasanum á gamla kuflinum (sem hann var enn í utan yfir brynjunni), velktan og krumpaðan miða, með bréfi Þorins sem hann hafði á sínum tíma lagt undir klukkuna á arinhillunni í maí síðastliðnum!

„Ójá, þar segir hluta í ágóða eins og þið sjáið,“ hélt hann áfram. „Ég geri mér grein fyrir því. En sjálfur er ég reiðubúinn að skoða allar ykkar kröfur vandlega og draga fyrst frá það sem ykkur ber, áður en ég set fram mínar kröfur. En á hinn bóginn þekkið þið Þorin Eikinskjalda ekki eins vel og ég hef nú kynnst honum. Og ég fullvissa ykkur um það að hann er tilbúinn að sitja á gullhrúgunni og svelta, svo lengi sem þið sitjið hér.“

„Jæja, geri hann það þá og veri!“ sagði Bárður. „Það er bara rétt á slíkan þverhaus.“

„Vissulega,“ sagði Bilbó. „Og ég skil vel ykkar sjónarmið. En nú sest vetur óðfluga að. Áður en langt um líður fer að snjóa og hvaðeina, og það verður erfitt að flytja vistir — jafnvel fyrir álfa held ég. En þið lendið í fleiri erfiðleikum. Hafiði ekkert heyrt um Dáin og dvergana í Járnhólum?“

„Jú, fyrir langalöngu, en hvað koma þeir þessu máli við?“ spurði kóngurinn.

„Datt mér ekki í hug. Ég veit sem sagt nokkuð sem þið hafið ekki hugmynd um. Dáinn þessi, skal ég segja ykkur, er nú aðeins í tveggja dagleiða fjarlægð og honum fylgja að minnsta kosti fimm hundruð harðskeyttir dvergar — margir þeirra með langa reynslu úr styrjöldunum við dríslana, sem þið hafið vafalaust heyrt getið um. Þegar þeir koma hingað, geta af því hlotist stórvægileg vandræði.“

„Hví ertu að segja okkur þetta? Ertu að svíkja vini þína eða ertu að ógna okkur?“ spurði Bárður illúðlega.

„Góði Bárður minn!“ skrækti Bilbó. „Vertu ekki svona bráður á þér. Ég hef aldrei hitt tortryggnara fólk! — Ég er einfaldlega að reyna að forða öllum deiluaðilum frá vandræðum. Og til þess ætla ég nú að gera ykkur tilboð!“

„Lát heyra!“ sögðu þeir.

„Já, sjáið þá þetta!“ sagði hann. „Hér er það!“ og hann tók upp Erkisteininn og svipti utan af honum umbúðunum.

Álfakonungurinn sjálfur sem þó var vanur ýmsum undraverðum og fögrum hlutum, reis upp furðu lostinn. Og jafnvel Bárður starði þögull sem heillaður á það. Þetta var eins og hnöttur fylltur tunglsljósi hefði verið hengdur upp fyrir framan þá í þéttriðnu neti frostkaldra stjarna.

„Þetta er Erkisteinn Þráins,“ sagði Bilbó, „sjálft Fjallshjartað, en um leið er það hjarta Þorins. Hann metur það meira en nokkuð rennandi gullfljót. Ég fæ ykkur það í hendur. Það ætti að koma ykkur að haldi í samningaumleitunum.“ Síðan afhenti Bilbó, — ekki laus við skjálfta, ekki laus við eftirsjá — Bárði þennan dýrðlega stein — sem áður en hann vissi hélt á honum í hendinni, líkt og lamaður væri.

„En hvaða rétt hefur þú til að gefa hann?“ spurði Bárður loksins með herkjum.

„Ó, það er nú það!“ sagði hobbitinn og varð dálítið vandræðalegur. „Það er kannski ekki alveg rétt, en jæja, ég er reiðubúinn að láta hann ganga upp í allar kröfur mínar, skiljið þið ekki hvað ég á við? Ég kann að vera innbrjótur — eða svo segja þeir. Sjálfum finnst mér ég aldrei hafa verið það — en sé ég innbrjótur, þá er ég að minnsta kosti sæmilega heiðarlegur innbrjótur, eða það vona ég að mestu leyti. Svo mikið er víst að ég ætla nú ekki að laumast á brott, heldur snúa aftur inn í hellinn og dvergarnir geta þá gert við mig, hvað sem þeim sýnist. Ég vona að hann komi ykkur að gagni.“

Álfakonungurinn horfði á Bilbó í nýrri undrun og aðdáun. „Bilbó Baggi!“ sagði hann. „Þú ert þess verðari að klæðast brynju álfaprins, en margir sem hafa tekið sig betur út í henni. En skyldi Þorinn Eikinskjaldi líta svo á? Ég þekki dverga almennt líklega betur en þú. Ég vildi eindregið ráða þér til að verða eftir með okkur og hér skaltu enda verða heiðraður og þrefaldlega velkominn.“

„Það veit ég vel en það er sama og þegið,“ svaraði Bilbó og hneigði sig. „En ég get ekki fengið mig til að yfirgefa vini mína þannig eftir allt sem við höfum gengið í gegnum saman. Og ég lofaði því líka að vekja Vamba gamla um miðnættið! Ég verð að fara til baka og það hið bráðasta.“

Hvað sem þeir sögðu, fékk ekkert stöðvað hann, svo þeir skipuðu honum samfylgd og þegar hann lagði af stað risu báðir, konungurinn og Bárður, úr sætum og kvöddu hann með virktum. Þegar hann átti leið um herbúðirnar reis gamall maður vafinn dökkum kufli upp frá einni tjaldskörinni þar sem hann hafði setið og gekk til þeirra.

„Vel af sér vikið, herra Baggi!“ sagði hann og klappaði Bilbó á bakið. „Alltaf stendurðu þig betur en búist er við!“ Þetta var þá enginn annar en Gandalfur.

Í fyrsta skipti í marga daga, lyftist heldur en ekki brúnin á Bilbó. En það gafst enginn tími fyrir allar þær spurnir sem hann langaði til að spyrja.

„Allt hefur sinn tíma!“ sagði Gandalfur. „Nú fer að nálgast lokin, ef mér skjátlast ekki. Þú átt óskemmtilega reynslu fyrir höndum, en hertu þig bara upp. Ef til vill gengur þetta allt upp hjá þér. Nú eru ný tíðindi í aðsigi, sem ekki einu sinni hrafnana órar fyrir. Góða nótt!“

Undrandi en glaður hraðaði Bilbó sér áfram. Honum var fylgt að öruggu vaði og leiðbeint þurrum fótum yfir, svo kvaddi hann álfana og hélt varlega áfram upp að hliðinu. Mikil þreyta seig yfir hann, en hann kom tímanlega vel fyrir miðnætti, handstyrkti sig upp reipið aftur — það var þar enn á sínum stað, þar sem hann skildi við það. Svo leysti hann það, stakk því á sig, settist niður á múrinn og beið áhyggjufullur þess sem verða vildi.

Um miðnætti fór hann og vakti Vamba, og hringaði sig sjálfur upp í sínu horni og vildi ekki hlusta á þakklæti gamla dvergsins (sem honum fannst hann heldur varla verðskulda). Brátt var hann steinsofnaður og laus við allar áhyggjur fram á morgun. Satt að segja var hann þá að dreyma um egg og fleskjur.

XVII. KAFLI

Fárviðrið brestur á

Snemma daginn eftir kváðu lúðrar við úr búðunum. Brátt sást til staks hlaupara sem hraðaði sér upp eftir þröngum stígnum. Í mátulegri fjarlægð staðnæmdist hann og bar fram kveðjur og spurðist fyrir um það, hvort Þorinn vildi nú ræða við aðra sendinefnd, þar sem nýrra tíðinda væri að vænta sem gætu breytt málum.

„Það hlýtur að vera út af Dáni!“ sagði Þorinn þegar hann heyrði þetta. „Þeir hafa fengið veður af því að þeir nálgast. Já, grunaði mig ekki að þá myndi koma annað hljóð í strokkinn! — Bjóðið þeim að koma fáum saman og vopnlausum, og ég mun hlýða á boðskap þeirra,“ kallaði hann til sendiboðans.

Um hádegisleytið mátti enn sjá fána Skógarins og Vatnabyggðar borna fram. Um tuttugu manna flokkur nálgaðist. Þar sem mjói stígurinn byrjaði lögðu þeir niður sverð og spjót, og nálguðust Hliðið. Sér til furðu sáu dvergarnir að þar í flokki voru þeir nú báðir Bárður og álfakóngurinn en fyrir þeim gekk gamall maður hulinn kufli og hettu sem bar smákistil úr járnspengdum viði.

„Heill sé þér, Þorinn!“ sagði Bárður. „Ertu enn sama sinnis?“

„Hugur minn sveiflast ekki til og frá þó nokkrar sólir rísi og setjist,“ svaraði Þorinn. „Eða komstu bara til að spyrja mig einskisverðra spurninga? Enn hefur álfaherinn ekki horfið á braut eins og ég krafðist! Fyrr en það gerist, þýðir ekkert að ætla að semja við mig.“

„Er þá ekkert sem þú vildir þiggja af okkur fyrir að afsala þér einhverju af gullinu?“

„Ekkert sem þú eða þínir vinir hafa að bjóða.“

„En hvað segirðu þá um Erkistein Þráins?“ mælti Bárður og samstundis opnaði gamli maðurinn kistilinn og hélt dýrgripnum á loft. Það var eins og ljósið gusaðist upp úr lófa hans, bjart og hvítt í dagsbirtunni.

Þá varð Þorinn svo furðu lostinn og ruglaður að hann kom ekki upp nokkru orði. Enginn mælti neitt langa hríð.

Loks rauf Þorinn þögnina, rödd hans rám af reiði, „Þennan stein átti faðir minn og hann er nú mín eign,“ sagði hann. „Hví ætti ég að kaupa mína eigin eign?“ Svo náði tortryggnin valdi á honum og hann bætti við: „En hvernig hafið þið komist yfir erfðagrip ættar minnar — sé nokkuð vit í að spyrja þjófa slíkrar spurningar?“

„Við erum engir þjófar,“ svaraði Bárður. „Við viljum aðeins fá þér það sem þitt er í stað þess sem er okkar.“

„Hvernig komust þið yfir hann?“ öskraði Þorinn í stigmagnandi vonsku.

„Ég fékk þeim hann!“ skrækti Bilbó og gægðist yfir múrinn dauðans skelkaður.

„Þú! Þú!“ æpti Þorinn, sneri sér að honum og þreif í hann með báðum höndum. „Þú ræfils hobbitinn þinn! Þú, þú, þinn dvergvaxni — innbrjótur!“ hrópaði hann en varð svo orðvant, — hristi bara vesalings Bilbó eins og hann væri einhver tuska.

„Ó, við skegg Durins! Ég vildi óska að Gandalfur væri hér til að standa fyrir máli sínu! Bölvun sé yfir honum fyrir að velja þig! Megi skegg hans visna! Og þér, já, þér skal ég kasta út af klettunum!“ æpti hann og hóf Bilbó á loft í örmum sér.

„Kyrr! Ósk þín er veitt!“ heyrðist rödd segja. Gamli maðurinn með kistilinn varp af sér hettu og kufli. „Hér er Gandalfur! Og það mátti ekki seinna vera. Þó þér líki ekki við Innbrjótinn sem ég valdi þér, máttu ekki skaða hann. Leggðu hann niður og hlustaðu fyrst á, hvað hann hefur að segja.“

„Þið eruð allir í samsæri gegn mér!“ sagði Þorinn en sleppti Bilbó á múrbrúninni. „Aldrei framar skal ég eiga samskipti við neinn vitka eða vini hans. Hvað hefurðu þá að segja, þú afkomandi rotta?“

„Ó, hjálpi mér! Hjálpi mér!“ sagði Bilbó. „Víst er þetta er allt ósköp vandræðalegt. En manstu ekki þegar þú sagðir, að ég mætti sjálfur velja mér og stinga út minn fjórtánda part! Ef til vill tók ég það of bókstaflega — og svo hefur mér líka verið sagt að dvergar séu stundum kurteisari í orði en á borði. En þetta var nú víst einhvern tímann, þrátt fyrir allt, þegar þér fannst ég hafa orðið að einhverju liði. Jæja, og svo er ég afkomandi rotta, einmitt! eru það svo öll launin sem þú og fjölskylda þín lofuðuð mér, Þorinn? Jæja, það má þá fara þannig að ég hafi þar með tekið út allan minn hlut eins og ég óskaði!“

„Víst má það fara þannig,“ sagði Þorinn grimmúðlega. „Og þú skalt líka fara þannig — og við skulum aldrei framar hittast!“ Svo sneri hann sér við og hrópaði yfir múrinn. „Ég hef verið svikinn,“ sagði hann. „Og víst er það rétt til getið að nú á ég engra kosta völ, ég gæti aldrei annað en innleyst Erkisteininn, dýrgrip ættar minnar. Ég vil þá afhenda fjórtánda part fjársjóðsins í silfri og gulli og þar á meðal líka gimsteina og skal á það líta sem greiðslu hins fyrirheitna hlutar svikarans, og með þann hlut skal hann hafa sig á braut, en þið getið skipt honum milli ykkar eins og þið kjósið. Þið fáið honum sjálfsagt einhverja hungurlús, ég efast ekki um það. Takið hann þá ef hann skal lifa, en engin vinátta frá minni hendi skal fylgja honum.“

„Snautaðu þá niður til vina þinna!“ sagði hann við Bilbó, „eða ég kasta þér niður.“

„En hvar er þá gullið og silfrið?“ spurði Bilbó.

„Það mun á eftir fylgja samkvæmt síðari ráðstöfun„“ sagði hann. „Niður með þig!“

„Þangað til höldum við steininum,“ hrópaði Bárður.

„Ekki er hægt að segja, Þorinn, að þú byrjir veglega þinn konungdóm undir Fjalli,“ sagði Gandalfur. „Þó gæti enn skipast veður í lofti.“

„Ætli það ekki!“ sagði Þorinn. En hann átti við það að liðsauki Dáins nálgaðist. Og svo var hann forhertur af tryllingi ágirndarinnar að það sem hann hafði í huga var að endurheimta Erkisteininn með valdi, svo að hann þyrfti ekki að greiða hinn útdeilda hlut.

Því næst var Bilbó sveiflað niður af múrnum og varð hann að hafa sig á braut, slyppur og snauður, án þess að fá nokkuð fyrir sitt framlag að undanskilinni brynjunni sem Þorinn hafði þegar fært hann í. Sumum dverganna fannst þetta smánarlegt og fundu til einlægrar samúðar með honum.

„Veriði sælir!“ hrópaði hann til þeirra. „Ég vona að við megum hittast aftur sem vinir.“

„Snáfaðu burt!“ hrópaði Þorinn. „Þú ert í brynju, handaverki minnar þjóðar og er hún alltof góð fyrir þig. Á hana bíta engar örvar, en ef þú ekki snautar burt hið bráðasta, get ég skotið í fæturna á þér. Svo flýttu þér!“

„Ekkert liggur á!“ sagði Bárður. „Við gefum þér frest til morguns. Um hádegi komum við aftur til að sjá hvort þú hefur reitt fram þann útdeilda skerf af fjársjóðnum sem á að ganga á móti steininum. Sé það gert undanbragðalaust, munum við hverfa á braut og álfaherinn halda aftur inn í skóginn. Á meðan köstum við kveðjum á þig!“

Með það sneru þeir aftur til herbúða sinna. En Þorinn fékk sendiboða hrafnsins Hróka til að fara til móts við Dáin og segja honum hvað í hefði skorist og biðja hann að hraða sér sem mest hann mætti en fara þó varlega.

Sá dagur leið að kvöldi og nóttin með. En daginn eftir snerist vindurinn í vestrið og himinninn varð dimmur og drungalegur. Árla morguns heyrðist hrópað í herbúðunum. Hlauparar komu með þau tíðindi að sést hefði til dvergahers handan austurrana Fjallsins sem nálgaðist óðum á Dal. Dáinn var þar kominn með allt sitt lið. Hann hafði hraðað för og gengið alla nóttina svo að hann kom fyrr en þeir höfðu búist við. Allir voru þeir búnir brynserkjum úr stálhringjum sem náðu niður að hnjám, og fæturnir líka varðir hosum úr afar fíngerðu og teygjanlegu málmneti, en gerð þeirra var leyndarmál brynjugerðarmanna Dáins. Dvergar eru afar sterkir eftir stærð, og í þessu liði voru eintómir afrenndir kappar. Í orustum beittu þeir tvíblaða öxum, en báru einnig breiðar sverðbreddur við hlið sér og höfðu brugðið hringlaga skjöldum yfir öxlina. Skeggjum sínum höfðu þeir tjúgað í tvær fléttur sem þeir festu undir belti sér. Hjálma höfðu þeir af járni og voru járnskæddir til fótanna, en svipur þeirra var harðskeyttur sem grjót.

Lúðrar kvöddu menn og álfa til vopna. Brátt sást til dverganna koma upp úr dalnum á fleygiferð. Meginher þeirra nam staðar milli árinnar og austurranans, en nokkrir drógu sig þó út úr, óðu yfir ána nálægt búðunum, og lögðu niður vopn sín og réttu upp hendur að friðartákni. Bárður fór á móti þeim og Bilbó fylgdi honum.

„Við erum fulltrúar Dáins Náinssonar,“ sögðu þeir, þegar þeir höfðu verið spurðir til heitis. „Við erum á hraðri ferð til ættmenna okkar í Fjallinu, þar sem við höfum frétt að hið forna konungsríki Dverga hafi verið endurreist. En hví hafið þið búist fyrir á sléttunni sem óvinir framan við varða múra?“ Þetta var auðvitað bara kurteisleg en fremur gamaldags ræða við slík tækifæri, og þýddi einfaldega: „Hvað eruð þið að flækjast hér fyrir okkur. Við viljum fá að halda áfram, víkið því frá eða við verðum að grípa til vopna!“ Það virtist ætlun þeirra að halda áfram förinni milli fjallsranans og árbugðunnar, því að þröng landræman þar á milli virtist lítt varin.

Bárður þverneitaði dvergunum að sjálfsögðu för að Fjallinu. Hann var staðráðinn í að hleypa þeim ekki lengra, fyrr en gullið og silfrið hefði verið fram reitt í skiptum fyrir Erkisteininn, því að hann grunaði að það myndi farast fyrir, eftir að virkið yrði mannað af svo miklum og herskáum liðsafla. Dvergaherinn hafði líka tekið með sér mikið af birgðum því að dvergar eru ótrúlegir burðarjálkar og nærri allir í sveit Dáins höfðu, þrátt fyrir hraðferðina, mikla vistabagga á bakinu auk vopnanna. Ef þeir kæmust í Fjallið gætu þeir haldið út margra vikna umsátur og þá yrðu fleiri dvergar komnir á vettvang og aftur enn fleiri, því að Þorinn átti fjölda ættingja í öllum áttum. Þá hefðu þeir liðsafla til að opna og hafa varðstöðu á fleiri hliðum, svo að umsátursliðið yrði að króa af allt fjallið og til þess hefðu þeir ekkert bolmagn.

Sú var einmitt ráðagerð þeirra dverganna (og höfðu þeir haft samráð um hana fyrir milligöngu hrafnanna sem voru stöðugt á ferðinni milli Þorins og Dáins). En nú var leiðin lokuð, og eftir að heitingar höfðu gengið á milli urðu dvergsendiboðarnir frá að hverfa en bölvuðu niður í skeggið. Bárður lét sendiboða þá þegar fara upp að hliðinu, en þeir fundu ekkert gull né neina útborgun. Þess í stað dundi örvahríðin á þeim strax og þeir komu í færi, og þeir sneru frá í ofboði. Allt var nú í uppnámi og búist til bardaga, því að dvergaher Dáins sótti fram eftir austurbakkanum.

„Fáráðlingar!“ sagði Bárður glottandi, „að ætla sér að sækja þannig inn með fjallsrananum. Þeir virðast ekki kunna neina stríðslist ofanjarðar, kunna líklega að berjast niðri í námum. Fjöldi bogmanna okkar og spjótliða leynist nú bak við klettana á hægri armi. Dvergabrynjur eru sjálfsagt góðar, en það fær nú að reyna á það. Nú ráðumst við til atlögu á þá frá báðum hliðum, áður en þeir ná að hvíla sig!“

En álfakonungurinn sagði: „Lengi vil ég láta á reyna, fyrr en ég byrja þetta stríð út af eintómri ágirnd í gull. Dvergarnir komast ekki framhjá án okkar vilja, né geta neitt það gert sem við höfum ekki gagnráð við. Reynum heldur að lifa í voninni um að eitthvað færi okkur saman í sátt. Ofurefli okkar í liði ætti alltaf að nægja, ef að lokum kæmi til ógæfuátaka.“

En hann reiknaði ekki með svæsnu innræti dverganna. Vitneskjan um að Erkisteinninn væri í höndum umsátursliðsins brann þeim logaheitt í hamsi. Ef til vill grunaði þá líka að Bárður og vinir hans myndu hika, og ákváðu því að láta til skarar skríða óvænt, meðan hinir væru enn í viðræðuskapi.

Skyndilega og fyrirvaralaust réðust þeir fram til atlögu. Það small í bogum og örvar þutu. Orustan var að hefjast.

Enn sneggri urðu þó umskiptin í lofti þegar myrkrið skall yfir ótrúlega skjótt! Kolsvart ský þandi sig yfir himininn. Vetrarþrumur ultu yfir með ofsaroki og drundu og þrumuðu í Fjallinu meðan eldglæringar lýstu upp tindinn. Og undir þrumufleygnum komu í ljós aðrir sortahnútar sem hnykluðust áfram yfir landið, en undarlegt að þá bar ekki undan vestanstorminum, heldur komu þvert á hann úr norðri undir risavöxnu fuglageri, svo þéttu að engin ljósglæta fékk smogið milli vængja þeirra.

„Hættið!“ hrópaði Gandalfur. Nú birtist hann skyndilega og tók sér stöðu aleinn með útrétta arma í víglínunni mitt á milli dverganna sem sóttu fram og herskaranna sem biðu þeirra. „Hættið tafarlaust!“ kallaði hann með þrumuraust og stafur hans blossaði með leiftri sem af eldingu. „Skelfingin vofir yfir öllum! Því miður skellur hún nú yfir skjótar en ég bjóst við. Dríslarnir æða yfir ykkur. Belgur* sækir fram úr norðri, Ó, Dáinn! sonur þess sem þú vóst í Moría. Sjá! leðurblökurnar fljúga yfir fylkingum hans eins og engisprettur. Þeir ríða á úlfum og Vargar eru í liði þeirra.“

Undrun og fát greip þá alla. Jafnvel á þeim stutta tíma meðan Gandalfur var að mæla þessi orð, mátti sjá mun á hve myrkrið óx. Dvergarnir létu bogana síga og störðu upp í loftið. Álfarnir ráku upp margradda óp.

„Komið!“ kallaði Gandalfur. „Enn er tími til samráðs. Biðjið Dáin Náinsson að koma strax til ráðagerða við okkur!“

Þannig hófst sú orusta sem enginn hafði búist við. Hún varð fræg í sögunni sem Fimmherjaorustan og var alveg óskapleg. Annars vegar voru Dríslarnir og villtu Úlfarnir, hinum megin Álfar, Menn og Dvergar. Þannig bar hana að. Allt frá því Stórdrísillinn í Þokufjöllum féll, hafði hatur dríslanna á dvergum blossað upp í offorsi. Sendiboðar voru sífellt á þönum fram og aftur um allar borgir þeirra, nýlendur og virki. Nú voru þeir ákveðnir í að beita samræmdu átaki til að ná fullkomnum yfirráðum yfir öllum Norðurslóðum. Þeir öfluðu sér upplýsinga á laun og um leið hófu þeir í laumi mikla vopnasmíð í allsherjar vígbúnaði undir öllum fjöllum. Svo héldu fylkingar þeirra af stað til liðsafnaðar um hæðir og dali, en mest drógu þeir liðið þó saman í jarðgöngum eða í myrkri nætur, þar til gífurlegur her þeirra var saman kominn undir hinu mikla Gundabað-fjalli nyrst í Þokufjöllum sem var einskonar höfuðsetur þeirra, og þaðan bjuggust þeir til að steypa sér óvænt í rjúkandi fárviðri suður á bóginn. Þá fréttu þeir af dauða Smeygins og fylltust fögnuði yfir þessu gullna tækifæri og hröðuðu sér nótt eftir nótt eftir fjallaleiðum og komu að lokum skyndilega út úr Norðrinu rétt á eftir Dáni og sveitum hans. Þeir fóru svo leynt að ekki einu sinni hrafnarnir vissu af ferð þeirra, þangað til þeir komu út á auðnirnar að baki Fjallsins eina og milli hæðanna þar fyrir aftan. Ekki er ljóst hve mikið Gandalfur vissi, en þó verður að telja ólíklegt að hann hafi búist við svo skyndilegri framrás þeirra.

Gandalfur setti nú fram áætlun í samráði við herráðið, en í því voru álfakóngurinn, Bárður og Dáinn, því að dvergahöfðinginn gekk nú þegar til liðs við þá. Dríslarnir voru sameiginlegir fjendur þeirra allra og við atlögu þeirra voru allar aðrar deilur gleymdar og grafnar. Helsta von þeirra var að ginna dríslana í gildru inn í dalinn milli Fjallsrananna, en þá yrði að koma fyrir á laun miklu liði í hlíðum rananna til suðurs og austurs. En þetta gæti orðið mjög hættulegt, ef sóknarlið dríslanna væri svo fjölskipað að þeir næðu að dreifa sér um allt Fjallið, en ætlunin var að ráðast aftan á þá í dalnum og ofan úr hlíðunum. En enginn tími var til frekari viðbúnaðar né til að sækja nokkurn liðsauka.

Þrumuveðrið gekk yfir og vall drunandi til landssuðurs, en leðurblökuþykknið flugsaðist suður á bóginn, lágt yfir öxl Fjallsins og sveimaði svo þétt yfir þeim að þær yfirskyggðu allt ljós og fylltu þá skelfingu.

„Upp í hlíðarnar!“ hrópaði Bárður. „Upp í hlíðarnar! Tökum okkur stöðu meðan enn gefst tími til!“

Álfarnir bjuggust fyrir í Suðurrananum, í lághlíðum og klettum undir skriðufótum. En á Austurranann skipuðu sér menn og dvergar. Bárður og nokkrir hinna röskustu manna og álfa klifu alla leið upp á Austuröxlina til að fá yfirsýn til Norðurs. Brátt sáu þeir að landið fyrir neðan Fjallið var svartmorandi af iðandi mergð. Áður en langt um leið komu forvarðsveitir óvinanna æðandi út fyrir hálsranann og askvaðandi inn á Dal. Þar í hópi voru spretthörðustu úlfriðarnir og þegar mátti heyra öskur þeirra og ýlfur úr fjarskanum. Fáeinir hraustir kappar stóðu þar á móti þeim til að veita sýndarmótspyrnu, en margir þeirra létu þó lífið, áður en þeir gætu látið undan síga eða kæmust undan til beggja hliða. En það fór eins og Gandalfur hafði vonað, að allur dríslaherinn hrúgaðist á bak við forvarðsveitirnar þegar sókn þeirra tafðist og nú þegar undan brast, rann æðandi flaumur þeirra inn í dalinn, þeir þustu trylltir inn á milli Fjallsrananna og leituðu óvinanna. Herfánar þeirra voru óteljandi svartir og rauðir og þeir ullu fram eins og flóðalda í æði og skipulagsleysi.

Þetta varð hörmuleg orusta. Hún var það skelfilegasta af öllu sem Bilbó hafði upplifað og á sínum tíma hafði mesta andstyggð á — þótt hann löngu síðar yrði hreyknastur af og þætti skemmtilegast að minnast hennar. Að vísu varð þáttur hans í orustunni ósköp smár, því að sannleikurinn var sá, að snemma í öllum þessum látum setti hann upp hringinn og lét sig hverfa úr augsýn, þó ekki væri hann þar fyrir úr allri hættu. Slíkur töfrahringur veitir í sjálfu sér enga vörn gegn harðskeyttri atlögu drísla, ekki stöðvar hann heldur örvaskot eða spjótalög. En hann getur verið gagnlegur til að laumast burt úr sjálfri orustunni og þá er heldur ekki sama hættan á því að einhver drísildjöfsi taki upp á því með hnitmiðaðri sveiflu að höggva af manni höfuðið.

Álfarnir lögðu fyrstir til atlögu. Þeir hata drísla beisklega. Spjót og sverð þeirra blikuðu í drunganum með nöprum loga, svo miskunnarlaus var reiði þeirra sem á héldu. Þegar fjandaflokkarnir voru hvað þéttastir í dalnum sendu þeir óslitna örvahríð yfir þá og skeytin gneistuðu á fluginu eins og stingandi eldar. Á eftir örvunum ruddust þúsund spjótliðar þeirra fram til atlögu. Heróp þeirra voru ærandi. Klettarnir lituðust svartir af dríslablóði.

Rétt þegar dríslarnir ætluðu að fara til og beita sér gegn þeirri atlögu og stöðva framrás álfanna, reis upp margradda rámur kór handan dalsins. Með öskrum um „Moría!“ eða „Dáinn, Dáinn“ steyptu dvergarnir frá Járnhólum sér niður úr hlíðinni og hjökkuðu tvíblaða axarbryðjum sínum á þeim frá hinni hliðinni og þeim við hlið sóttu fram Vatnamenn og sveifluðu voldugum langsverðum sínum.

Dríslarnir urðu gripnir ofsahræðslu. Þegar þeir ætluðu að snúa við til að mæta þessari síðari árás, hófu álfarnir aðra hrinu sín megin með auknu liði. Margir dríslanna flýðu nú aftur niður með ánni til að sleppa úr gildrunni. Og úlfar þeirra urðu óðir og réðust nú jafnt á þá sjálfa og rifu í sig dauða og særða. Sigur virtist í höfn, þegar mikil öskur kváðu við frá hæðunum að ofan.

Dríslarnir höfðu þá eins og Gandalfur óttaðist, skipt liði og sumir klifið Fjallið frá hinni hliðinni og komu þeir nú skröltandi niður eftir hlíðunum fyrir ofan Hliðið og aðrir létu sig dúndra niður brattann og var ekkert hirt um þótt margir hröpuðu niður kletta og þverhnípta hamra, heldur ruddust þeir niður eftir fjallsrönunum. Fært var frá háfjallinu í miðjunni niður um báða ranana og verjendur voru alltof fáir til að geta hamlað för þeirra að nokkru ráði. Þar með virtist þeim hverfa öll von um sigur. Þeir höfðu fram til þessa aðeins stöðvað hina fyrstu af mörgum kolsvörtum bylgjum.

Dagur leið fram. Dríslar söfnuðu liði sínu að nýju saman í dalnum. Þá sáust hópar Varga koma leitandi að bráð og rífandi allt og tætandi í sig og á eftir þeim fylgdi lífvörður Belgs, en í honum voru risavaxnir dríslar með bjúgsverð úr stáli. Sorti seig um óveðurshimininn, meðan stórleðurblökurnar flyksuðust um höfuð og eyru álfa og manna og bitu sig sem blóðsugur fastar á hina særðu. Bárður og lið hans stóð í ströngu við að verja Austurranann og urðu þó smámsaman að láta undan síga en álfahöfðingjarnir mynduðu skjólhring kringum konung sinn á Suðurrananum, einmitt nálægt varðbyrginu undir Hrafnaborg.

Skyndilega kvað við mikið hróp og út um Hliðið heyrðist lúðraþytur. Þeir höfðu gleymt Þorni! Hluta af varnarmúrnum í Hliðinu steyptu þeir niður með járnkörlum og féll það með braki og skvettum í lónið. Út þusti sjálfur Konungurinn undir Fjalli og félagar hans fylgdu fast á eftir. Nú höfðu þeir kastað af sér hettu og kufli, en glampaði á skínandi brynjur og gneistaði af blóðugu bliki augna þeirra. Í rökkrinu sýndist hinn mikli dvergahöfðingi glóa sem logandi gull í slokknandi báli.

Dríslarnir vörpuðu björgum yfir þá af háhömrum fyrir ofan. En þeir létu ekkert aftra sér, heldur héldu áfram útrásinni, hlupu niður með fossinum og þustu til orustu. Úlfriðar féllu eða flýðu í hrönnum undan þeim. Þorinn hjakkaði stríðsöxinni allt í kringum sig með voldugum höggum og ekkert virtist fá skaðað hann.

„Til mín! Til mín! Álfar og Menn! Komið allir til mín. Og þið Dvergar, allir ættingjar mínir!“ hrópaði hann og rödd hans glumdi við og skalf eins og hornablástur yfir allan dalinn.

Niður, niður, án tillits til skipulags eða reglu þustu allir dvergar Dáins óstöðvandi honum til hjálpar. Þar í hóp bættust líka margir Vatnamenn, því að Bárður gat ekki haldið aftur af þeim og frá hinni hliðinni komu æðandi ótal spjótliðar álfanna. Enn á ný voru dríslarnir í dalnum hraktir og sallaðir niður og þeir hlóðust upp í gnæfandi valkesti þar til allt á Dal varð morandi og mengað af viðbjóðslegum skrokkhræjum þeirra. Öllum Vörgunum var drepið á dreif og Þorinn stefndi markvisst beint að lífverði Belgs. En honum tókst þó ekki að rjúfa skjaldborg þeirra.

Að baki honum inn á milli hinna dauðu drísla lá nú líka fallinn fjöldi manna og dverga, og margur fagur álfurinn sem annars hefði fengið að lifa langt líf í fögnuði í skóginum. Og eftir því sem dalurinn víkkaði út eftir, dreifðist sóknin og hægði á framrásinni. Þorinn var alltof fáliðaður og fylkingararmarnir alltof opnir og óvarðir. Brátt snerist taflið við, sótt var að þeim úr öllum áttum og þeim þröngvað inn í skjaldhring, til að verjast í allar áttir, umkringdir dríslum og úlfum sem sneru við hinir gráðugustu til gagnáhlaups. Og nú kom lífvarðarlið Belgs æðandi að þeim og réðist inn í raðir þeirra eins og haföldur á molnandi sandsteinsklettum. Og nú gátu vinir þeirra ekki komið þeim til hjálpar því að árásirnar ofan af Fjallinu hófust að nýju með margföldum krafti og úr báðum áttum var smám saman verið að saxa niður menn og álfa.

Með öllu þessu fylgdist Bilbó í volæði og vonleysi. Hann hafði komið sér fyrir ósýnilegum við Hrafnaborg meðal álfanna — að sumu leyti af því að þar sýndust honum mestir möguleikar á að komast undan, en einnig þó (eftir Tókaeðli sínu) vegna þess að ef barist yrði til hinsta manns, kaus hann helst að verja álfakonunginn. Var Gandalfur einmitt þar, sitjandi á jörðinni eins og í djúpum þönkum og var, ef ég skil það rétt, líkast til að undirbúa eitthvert töfradúndur áður en yfir lyki.

Endalokin virtust ekki langt framundan. „Já, það líður víst ekki á löngu úr því sem komið er,“ hugsaði Bilbó „að dríslarnir ná Hliðinu á sitt vald og okkur verði öllum slátrað eða hraktir á flótta og handteknir. Það er reglulega grátlegt að svona skyldi þurfa að fara, eftir allt sem ég hafði nú lagt á mig. Og það verð ég nú að segja, að ég vildi miklu heldur að gamli Smeyginn hefði fengið að halda öllum þessum óhræsis fjársjóði, en að þessar ógeðslegu skepnur hreppi hann. Og ég get ekki til þess hugsað, að vesalings vesalings gamli Vambi og Balinn og Fjalar og Kjalar og allir hinir eigi að hljóta svona grimm örlög. Að maður ekki nefni Bárð og Vatnamennina og alla kátu álfana. Æ, hvað þetta getur allt saman verið ömurlegt! Ég sem hef heyrt svo marga orustusöngva og þar er því stundum haldið fram að ósigur sé eitthvað svo afskaplega dýrðlegur. Ég get ekki fundið það nú, þvert á móti finnst mér hann harla óþægilegur, að maður segi ekki vandræðalegur. Ég vildi að ég væri hér hvergi nærri.“

Vindurinn tætti skýin og roðasól kvöldsins litaði Vestrið. Þá fannst Bilbó skyndilega að hann yrði var við eitthvert blik uppi í drunganum og hann leit við. Hann rak upp heljaróp: Það var sjón sem fékk hjarta hans til að hoppa hátt, dimmar útlínur en tignarlegar bar við fjarskaglóðina.

„Ernirnir! Ernirnir!“ hrópaði hann. „Ernirnir eru að koma!“

Bilbó var ekki vanur að láta neinar ofsjónir blekkja sig. Ernirnir komu raunverulega svífandi að undan vindi, þeir komu í löngum röðum, svo miklir himinsins herskarar að því liði virtist hafa verið safnað frá öllum arnarhreiðrum á Norðurslóð.

„Ernirnir! Ernirnir!“ hrópaði Bilbó og dansaði og baðaði út höndunum. Að vísu gátu álfarnir ekki séð hann en þeir gátu vel heyrt í honum. Brátt tóku þeir fullum hálsi undir hróp hans og þau endurómuðu yfir þveran dalinn. Ótal undrandi augu gægðust upp, þó enn sæist ekkert nema frá suðuröxl Fjallsins.

„Ernirnir!“ hrópaði Bilbó enn einu sinni, en á samri stundu skall fljúgandi steinn hart á hjálmi hans og hann féll niður með dynk og vissi ekki meira af sér.

XVIII. KAFLI

Heimferðin

Þegar Bilbó kom til sjálfs sín mátti sannarlega segja að hann væri í raun og veru sjálfs sín. Hann lá nefnilega á flötu plötunni við Hrafnaborg og ekki nokkur sála neins staðar nálægt. Það var skýskafinn himinn, en kalt í veðri. Hann hríðskalf, kaldur eins og klettur, en logaði í höfðinu.

„Núnú, hvað skyldi hafa gerst?“ sagði hann við sjálfan sig. „Ég er að minnsta kosti ekki enn kominn í hóp þessara föllnu hetja. En sjálfsagt hef ég líka nógan tíma til þess.“

Hann settist upp með herkjum. Þegar honum varð litið niður í dalinn sá hann enga drísla þar á randi. Eftir nokkurn tíma dró úr hausverknum og hann gat ekki betur séð en að álfar væru á ferli í urðinni fyrir neðan. Hann nuddaði sér um augun. Jú, stóðu ekki herbúðirnar enn á sínum stað á sléttunni fyrir neðan? Og var ekki stöðugur erill uppi við Hliðið? Dvergarnir virtust í óða önn að velta um múrnum. Annars var allt steinhljótt. Engin hróp heyrðust og enginn ómur af söng. Þungur harmur lá í loftinu.

„Við höfum þá haft sigur eftir allt saman!“ sagði hann og strauk auman hausinn. „Samt er þetta allt hundleiðinlegt.“

Allt í einu varð hann þess var að maður kom klífandi upp hlíðina í áttina að honum.

„Hæ, þú þarna!“ hrópaði hann hásum rómi. „Hæ, þú þarna! Hvað er títt?“

„Hvaða rödd talar þar meðal steinanna?“ sagði maðurinn, nam staðar ekki langt frá þeim stað þar sem Bilbó sat og skimaði í kringum sig.

Þá mundi Bilbó allt í einu eftir hringnum! „Ja, hver fjárinn!“ sagði hann. „Það getur líka haft ókosti í för með sér að vera ósýnilegur. Ég býst við að það hafi haft það af mér að fá að liggja í hlýju og þægilegu bóli í nótt!“

„Það er ég Bilbó Baggi, félagi Þorins,“ hrópaði hann og tók í skyndi ofan hringinn.

„Það var mikið að ég fann þig!“ sagði maðurinn og kom arkandi að honum. „Þín er sárt saknað og við höfum lengi leitað þín. Þú hefðir endanlega verið talinn til hinna föllnu sem víst eru margir, ef vitringurinn Gandalfur hefði ekki sagt að hann hefði síðast heyrt til þín hérna uppi. Ég var sendur hingað í síðustu leit. Ertu mikið meiddur?“

„Ég fékk víst bölvað högg á hausinn,“ sagði Bilbó. „En ég hafði hjálm og harða höfuðskel. Samt líður mér hálf illa og fæturnir lyppu líkastir.“

„Ég skal þá bera þig niður að herbúðunum í dalnum,“ sagði maðurinn og lyfti honum upp léttilega.

Maðurinn var fljótur og fótviss. Það leið því ekki á löngu áður en hann setti Bilbó niður framan við tjald eitt á Dal. Þar stóð Gandalfur með annan handlegginn í fatla. Sjálfur vitkinn hafði ekki einu sinni komist hjá meiðslum enda voru fáir ósárir í öllum hernum.

Þegar Gandalfur sá Bilbó, varð hann himinlifandi. „Bilbó!“ hrópaði hann. „Nú dámar mér ekki! Þú hefur þá sloppið lifandi eftir allt saman — hvort ég er glaður! Ég var farinn að óttast, að þín alkunna heppni hefði nú ekki dugað þér lengur! Þetta var líka hræðileg rimma og munaði engu að illa færi! En önnur tíðindi mega bíða. Komdu hingað!“ sagði hann í alvarlegri tón. „Þín er beðið með óþreyju.“ Svo vísaði hann hobbitanum með sér inn í tjaldið.

„Heill! Þorinn,“ sagði hann þegar inn kom. „Ég er með hann.“

Og hver skyldi hafa legið þar nema sjálfur Þorinn Eikinskjaldi, særður mörgum ólífissárum en rifin brynja hans og skörðótt öxi lágu á gólfinu. Hann leit upp þegar Bilbó kom til hans.

„Ég vildi bara fá að kveðja þig, kæri þjófur,“ sagði hann. „Nú held ég til biðsala feðra minna, þar til nýr heimur rís. Þar sem ég yfirgef nú allt mitt gull og silfur og fer þangað sem slíkir fjármunir eru lítils verðir, þá vildi ég skilja við þig í vináttu og taka aftur öll mín stóryrði og framkomu við Hliðið.

Bilbó kraup sorgmæddur niður hjá honum. „Vertu sæll Konungur undir Fjalli!“ sagði hann. „Nú ætlar þetta ævintýri þá að enda beisklega, en ekki verður hjá því komist og ekkert fjall úr gulli getur úr því bætt. Þó er ég glaður yfir að hafa mátt deila með þér öllum hættunum — það var meira en nokkur Baggi átti skilið.“

„Ónei!“ sagði Þorinn. „Það er meira í þig spunnið en þú sjálfur gerir þér grein fyrir, barn hins blíða Vesturs. Þú hefur til að bera töluvert hugrekki með töluverðri visku, mátulega samblandað. Ef fleiri okkar kynnu eins og þú að meta góðan mat, gleðistundir og söngva fram yfir gullsjóði, væri heimurinn skemmtilegri. En nú verð ég víst að fara. Vertu sæll!“

Þá sneri Bilbó sér undan. Hann hvarf á braut og settist einn út af fyrir sig vafinn teppi og hvort sem þið trúið því eða ekki, grét hann fögrum hrynjandi tárum, þangað til hann var orðinn rauðeygður og rámur í rómi. Vissulega var hann góð og viðkvæm sál. Og raunar leið langur tími, áður en hann hafði skap í sér til að segja aftur nokkurn brandara. „Mikil blessun var það fyrir mig,“ sagði hann að lokum við sjálfan sig, „að ég skyldi rakna við tímanlega Ég vildi óska að Þorinn væri á lífi, en samt er ég hamingjusamur yfir því að við skyldum geta skilið í góðu. En það verð ég að segja, að ég var meiri bjáninn, og hvernig allt fór í handaskolum með þennan Erkistein. Það hafði heldur ekkert upp á sig, því að það var barist þrátt fyrir allt sem ég gerði til að reyna að tryggja frið og ró, en varla er nú samt hægt að kenna mér um það.“

Bilbó fékk síðan að heyra alla söguna, hvað gerst hafði eftir að hann missti meðvitundina. En hann hryggðist meira en gladdist af því og hafði nú fengið nóg af ævintýrum. Hann klæjaði í fæturna eftir heimferðinni. En þar sem hún frestaðist nokkuð, ætti ég að hafa tíma til að segja ykkur undan og ofan af því sem gerðist. Ernirnir höfðu lengi haft grun um liðssafnað dríslanna. Þeir fylgdust svo vel með öllu úr lofti að ekki tókst að leyna þá fullkomlega hinum miklu herflutningum. Því komu þeir líka afar margir saman undir forustu stóra Arnarins í Þokufjöllum og að lokum þegar þeir fundu orustuþefinn úr fjarlægð flykktust þeir hraðfari á faxi stormsins á síðustu stundu. Það kom einkum í þeirra hlut að hrekja drísildjöflana niður úr fjallshlíðunum, varpa þeim fram af hengiflugi eða reka þá skrækjandi og tryllta beint í fangið á óvinum þeirra. Þannig leið ekki á löngu áður en þeir höfðu gjörhreinsað Fjallið eina af þessum ófögnuði, og fylkingararmar álfa og manna sitt hvoru megin dalsins gátu lagt lið sitt að orustunni fyrir neðan af fullum þunga.

En jafnvel þó Ernirnir hjálpuðu til, áttu þeir enn við ofurefli að etja. En þá, á allra síðustu stundu, hafði Björn birst — enginn vissi hvernig eða hvaðan hann kom. Hann var einn síns liðs og í bjarnarlíki. Hann virtist hafa stækkað úr öllu hófi og var tröllaukinn í sínum reiðiham.

Urr hans minnti á glymjandi trumbur og byssuhvelli og hann þeytti úlfum og dríslum úr leið sinni eins og strápokum eða fiðurs. Hann kom aftan að fylkingum þeirra og ruddist sem þrumubrak í gegnum herkví þeirra. Þar höfðu dvergarnir skipað sér kringum höfðingja sína á lágri hringlaga hæð. En Björn laut niður og lyfti upp Þorni sem hafði hnigið niður stunginn spjótum og bar hann út úr hildarleiknum.

Ekki leið þó á löngu, áður en hann sneri við aftur í tvíefldri reiði svo ekkert fékk fyrir honum staðist. Hann drap lífvarðarsveitinni á dreif og steig Belg niður í svaðið og kramdi hann. Þá féll dríslunum allur ketill í eld og þeir tvístruðust. Því meira hertu hinir sig upp í nýrri sigurvon og fylgdu fast á hæla þeim, svo fæstir þeirra komust undan. Þeir ráku marga þeirra út í Hlaupá en hina sem flýðu til suðurs og vesturs eltu þeir út í fenin kringum Skógána og þar fórst meirihluti síðasta flóttahyskisins, en nokkrir sem sluppu inn í ríki Skógálfanna voru felldir þar eða tortímdust í veglausum skuggum Myrkviðar. Söngvar herma að þrír hlutar drísilkappanna í Norðri hafi farist á þeim degi og síðan var í mörg ár friðvænlegt í fjöllunum.

Lokasigur var tryggður fyrir náttmál, en flóttinn var enn rekinn á fæti daginn eftir, þegar Bilbó kom til tjaldbúðanna og því voru fáir eftir í dalnum nema þeir sem alvarlega voru særðir.

„Hvar eru Ernirnir?“ spurði hann Gandalf um kvöldið, þar sem hann lá vafinn í margar hlýjar ábreiður.

„Sumir taka víst enn þátt í eltingaleiknum,“ sagði vitkinn, „en flestir hafa snúið heim aftur til hreiðra sinna. Þeir höfðu ekkert lengur hér að gera og sneru aftur í birtingu. Dáinn krýndi höfðingja þeirra gullkórónu og hét þeim vináttu um aldur og ævi.“

„Æ, það var leitt. Ég á við, að mig hefði langað svo til að hitta þá aftur,“ sagði Bilbó dottandi. „Kannski hitti ég þá bráðum í bakaleiðinni. Ég held líka að ég ætti nú að fara að koma mér heim?“

„Hvenær sem þú vilt,“ sagði vitkinn.

Þó liðu enn nokkrir dagar, áður en Bilbó kom sér af stað. Þeir jörðuðu Þorin djúpt undir Fjallinu og Bárður lagði Erkisteininn á brjóst hans.

„Megi hann liggja hjá honum uns Fjallið hrynur!“ sagði hann „Megi það verða til hamingju allri þjóð hans sem hér mun síðan búa!“

Álfakonungurinn lagði þá á gröf hans Orkrist, álfasverðið sem hann hafði tekið af Þorni í fangavistinni. Sagt er í söngvum að það hafi ætíð blikað í myrkri ef óvinir nálguðust og þannig varð aldrei komið að virki dverganna að óvörum. Nú tók Dáinn Náinsson sér þar bústað og varð Konungur undir Fjalli og með tímanum flykktist þangað fjöld annarra dverga að hásæti hans í hinum fornu sölum. Af tólf félögum Þorins lifðu tíu. Fjalar og Kjalar höfðu fallið þar sem þeir hlífðu höfðingja sínum með eigin skildi og líkama, enda var hann elsti móðurbróðir þeirra. Hinir gerðust lendir menn Dáins, því hann var örlátur á fé.

Ekki var lengur um það að ræða að skipta fjársjóðnum í þeim hlutum sem um hafði verið rætt — til Balins og Dvalins, til Dóra, Nóra og Óra, til Óins og Glóins, til Bifurs og Bógs og Vamba — né til Bilbós. Hinsvegar var fjórtándi partur alls silfurs og gulls, smíðuðu og ósmíðuðu, fenginn Bárði, því að Dáinn sagði: „Við munum virða samninga hins fallna, enda hefur honum nú verið skilað Erkisteininum.“

Við Bilbó sagði hann: „Þetta er þinn fjársjóður ekki síður en minn. En hinir gömlu samningar fá ekki lengur staðist því að svo margir myndu þá gera tilkall til sjóðsins. En jafnvel þótt þú værir fús að gefa eftir allar kröfur þínar, vildi ég ekki að þau orð Þorins sem hann iðraðist mest, ættu eftir að koma fram, að við launum þér smánarlega. Ég vildi sannarlega launa þér ríkulegar öllum öðrum.“

„Þakka þér kærlega fyrir,“ sagði Bilbó. „En sjálfur er ég því fegnastur að fá sem minnst. Því að hvernig í ósköpunum ætti ég að koma öllum þeim fúlgum fjár heim til mín, án þess að slóð ofbeldis og morða fylgdu mér eftir alla leiðina? Það er mér hulin ráðgáta. Og ég hef heldur enga hugmynd um hvað ég ætti að gera við allan þann auð þegar heim kæmi. Hann er sannarlega betur kominn í þínum höndum.“

Svo fór að lokum að hann vildi aðeins taka með sér tvær litlar kistur, aðra með silfri, hina með gulli, mátulega byrði fyrir stæltan smáhest. „Ætli það sé ekki mátulegt handa mér að ráða við,“ sagði hann.

Loks var komið að skilnaðarstund og Bilbó kvaddi vini sína. „Vertu sæll Balinn!“ sagði hann, „og vertu sæll Dvalinn, og vertu sæll Dóri, Nóri, Óri, Óinn, Glóinn, Bifur, Bógur og Vambi!“ Megi skegg ykkar aldrei þynnast né skrælna.“ Svo sneri hann sér að Fjallinu og bætti við: „Vertu sæll, Þorinn Eikinskjaldi! Og veriði sælir Fjalar og Kjalar! Megi minning ykkar aldrei dofna!“

Allir dvergarnir hneigðu sig djúpt fyrir honum á hlaðinu framan við Hliðið, en orðin stóðu föst í hálsi þeirra. „Vertu sæll og gæfan fylgi þér, hvert sem þú ferð!“ stundi Balinn loksins upp. „Ef þú einhvern tímann gætir heimsótt okkur aftur þegar salir standa fagrir enn á ný í allri sinni dýrð, skyldum við halda veislu sem tæki öllum fram!“

„Ef þið ættuð nokkurn tímann leið framhjá mínum húsum,“ sagði Bilbó, „skuluð þið ekki hika við að berja að dyrum! Tetíminn er eins og venjulega klukkan fjögur, en auðvitað eruð þið velkomnir á hvaða tíma dags sem er.“

Svo sneri hann á braut.

Álfaherinn hélt heim á leið, og þótt þungur harmur væri kveðinn að þeim mörgu sem fallið höfðu, gátu þeir glaðst yfir því að hinn norðlægi heimshluti yrði notalegri til íveru um langa hríð. Drekinn var dauður og veldi dríslanna hnekkt. Vetur nálgaðist hnig og þeir horfðu glaðir fram til vorsins.

Gandalfur og Bilbó riðu á eftir Álfakónginum og meðfram þeim stikaði Björn, aftur í mannslík. Hann hló stórum og söng hástöfum á leiðinni. Þannig héldu þeir áfram þar til þeir nálguðust jaðar Myrkviðar aðeins norðan við framhlaup Skógár. Þar var áð, því að vitkinn og Bilbó hugðust ekki halda inn skóginn og það þótt kóngurinn byði þeim þangað að veislum. Ætlun þeirra var að fara meðfram skógarjaðrinum fyrir norðurenda hans og út á auðnirnar á milli skógarins og undirhlíða Gráufjalla þar fyrir norðan. Þetta var löng og óskemmtileg leið, en nú eftir að dríslarnir höfðu verið brotnir á bak aftur virtist þeim hún öruggari en hin skelfilega skuggaleið í gegnum skóginn. Auk þess myndi Björn verða þeim samferða.

„Far vel! Ó, Álfakóngur!“ sagði Gandalfur. „Megi gleði ríkja í grænskógi meðan jörð er enn ung! Og megi gleði ríkja með öllu þínu fólki!“

„Far vel! Ó, Gandalfur!“ svaraði kóngurinn. „Megir þú ætíð birtast þar sem þín er mest þörf og síst við þér búist! Og því oftar sem þú hefur viðdvöl í mínum sölum, þeim mun ánægðari verð ég!“

„Fyrirgefðu,“ sagði Bilbó stamandi og steig upp í annan fótinn, „en má ég biðja þig að taka við þessari gjöf!“ og hann tók upp hálskeðju úr silfri og perlum sem Dáinn hafði gefið honum að skilnaði.

„En ég veit nú ekki með hverju ég hafi unnið til slíkrar gjafar, Ó, hobbiti?“ sagði konungur.

„Ja, sko, ég hugsaði, ja, þú veist það líklega ekki,“ sagði Bilbó hálf hvumsa, „að, sko, að þetta getur verið svolítil greiðsla fyrir gestrisni þína. Ég á við að jafnvel innbrjótur getur átt sínar tilfinningar. Og víst drakk ég mikið af víni þínu og át mikið af brauði þínu.“

„Víst mun ég þiggja gjöf þína, Ó, Bilbó hinn Veglyndi!“ sagði konungurinn alvarlega. „Og hérmeð útnefni ég þig Álfvin og margblessa þig. Megi skuggi þinn aldrei rýrna (því að þá yrði alltof auðvelt fyrir þig að stela)! Farðu vel!“

Svo sneru álfarnir til skógar, en Bilbó lagði af stað í hina löngu leið heim.

Hann lenti í margskonar erfiðleikum og ævintýrum áður en hann komst heim. Villulöndin voru enn villt og margt var þar á ferli í þá daga utan drísla. En góða fékk hann leiðsögnina og verndina, — því að sjálfur vitkinn fylgdi honum og Björn einnig mikinn hluta leiðarinnar — og hann var því aldrei í neinni hættu. En um miðsvetrarleytið komu þeir Gandalfur og Bilbó, eftir að hafa riðið meðfram skógarjaðrinum, að húsi Bjarnar og þar dvöldust þeir um hríð. Á jólunum var hlýtt í skálanum og glatt á hjalla og menn komu víða að veislum eftir boði Bjarnar. Dríslar Þokufjalla voru nú bæði fáir og skelfdir og leyndu sér í dýpstu holum sem þeir gátu fundið og Vargarnir voru horfnir á braut úr skógunum svo menn gátu ferðast um óttalaust. Raunar gerðist Björn að þessu loknu voldugur höfðingi yfir þeim héruðum og ríkti yfir allri landspildunni milli fjallanna og skógarins. Og sagt var að í margar kynslóðir hafi menn af hans Birningaætt getað tekið á sig bjarnarmynd en þeir voru sumir grimmúðgir og vondir en flestir þó að hjartalagi líkir Birni, þó þeir væru minni vexti og ekki eins hamrammir. Á þeirra dögum voru síðustu dríslarnir hraktir burt frá Þokufjöllum og friður ríkti á ysta hjara Villulanda.

Komið var vor, og það hið fegursta með góðviðrum og sólarbirtu, áður en þeir Bilbó og Gandalfur loks kvöddu og þó Bilbó væri haldinn heimþrá, hvarf hann burt með söknuði frá Birni, því að blómin í garði hans blómstruðu svo glæst sem á hásumri væri.

Loks komu þeir eftir löngum þjóðveginum upp í fjallaskarðið þar sem dríslarnir áður höfðu fangað þá. Þeir komu í háskarðið að morgni til og er þeim varð litið um öxl sáu þeir skjannahvíta sólina skína yfir víðfeðm löndin. Þar fyrir handan lá Myrkviður blár í fjarskanum og þó enn dekkri á nálægari jaðrinum jafnvel þótt vor væri. Enn fjær greindu þeir Fjallið eina á mörkum sjónsviðsins. Á hæsta tindinum glytti enn dauft í óbráðna mjöll.

„Þannig breiðir snjórinn voð sína yfir eldinn og jafnvel drekar bíða sín endalok!“ sagði Bilbó og að því búnu sneri hann baki við ævintýrinu. Tókaparturinn hans var nú orðinn ósköp daufur í dálkinn, en Bagginn í honum styrktist með hverjum degi. „Ég vildi nú aðeins óska að ég sæti aftur heima í hægindastólnum mínum!“ sagði hann.

XIX. KAFLI

Síðasti áfanginn

Það bar upp á fyrsta maídaginn þegar þeir félagar komu loksins fram á brún Rofadals, þar sem Hinstahöll (eða Fyrstahöll eftir því hvernig á það var litið) heimsins stóð. Komið var fram á kvöld, klárarnir orðnir þreyttir, einkum klyfjahesturinn, og allir voru þeir þurfandi fyrir hvíld. Þegar þeir komu ríðandi niður brattan stíginn, heyrði Bilbó að álfarnir sungu enn í trjánum eins og þeir hefðu ekki gert neitt hlé á síðan hann hvarf á braut. Og strax og riddararnir komu niður í lægri rjóður skógarins hófu þeir líkan kvæðasöng og áður. Eitthvað á þessa leið:

Drekinn er visinn,

bein hans brotin,

brynja hans gisin,

ógn hans þrotin.

Sverðið hið skarða

og hásæti garða,

í herstyrk hins harða,

hátt rís sem varða.

Gras mun þá gróa,

og grænskrúð hlíða

og laufskrúð víða

lifna um skóga.

Kristöllum klingjum

álfar og syngjum

Komið tra-la-lala

niður til dala.

Stjörnur skína skærar

en skart á fögrum fljóðum.

Tunglið lýsir tærar

en silfurspöng í sjóðum.

Eldur logar hlýrri

í arinskuggans glóðum,

en gull úr námu nýrri

í gróðaseggsins skjóðum.

Klukkum við hringjum

álfar og syngjum

Komið tra-la-lala

niður til dala.

Hvert skal núna halda,

hvar ætliði að tjalda.

Árnar áfram renna,

stjörnurnar brenna.

Léttu af öllum þunga,

burt með þennan drunga,

gleðstu meðal ungra

álfa og álfameyja.

– Eitt sinn skal hver deyja!

Vín á glösum klingjum

álfar og syngjum

Komið tra-la-lala

niður til dala.

Því næst komu álfarnir úr dalnum fram og heilsuðu þeim og fylgdu þeim yfir ána að húsi Elronds. Þar var þeim tekið tveim höndum og mörg voru forvitnu eyrun til að hlýða á frásagnirnar af ævintýrum þeirra. Bilbó var orðinn þegjandalegur og syfjaður svo að Gandalfur sagði frá. Sjálfur hafði Bilbó lítinn áhuga á að hlusta á það flest, því að hann gjörþekkti það, hafði sjálfur staðið í eldinum og þurfti því ekki að láta segja sér neitt. Enda hafði vitkinn það mestallt frá honum, því að Bilbó hafði rakið það allt fyrir honum á leiðinni eða í viðdvölinni í húsi Bjarnar. En við og við rifaði þó í annað augað á honum og áhuginn vaknaði, ef vitkinn skaut inn einhverjum atvikum sem hann vissi ekki um.

Þannig komst hann að því hvar Gandalfur hefði haldið sig allan tímann sem hann var í burtu, því að hann lýsti því fyrir Elrond. Af því mátti skilja að Gandalfur hefði setið mikla ráðstefnu hvítu vitkanna, höfðingja fornra fræða og meinlausra hvítagaldra og að þeir hefðu loksins afrekað það að hrekja Násuguna úr sínu dimma bæli í suðurhluta Myrkviðar.

„Áður en langt um líður,“ sagði Gandalfur, „ætti eitthvað heilbrigðara að fara að vaxa í Skóginum. Ég vona þá að öll Norðursvæðin losni endanlega við allan þann hrylling. Helst hefði ég óskað þess að seiðskrattinn hefði verið bannfærður úr víðri veröld.“

„Víst væri það landhreinsun,“ sagði Elrond, „en hræddur er ég um að það takist ekki á þessari öld heimsins og varla á mörgum öldum þar á eftir.“

Þegar ferðasagan hafði verið rakin, var tekið til við aðrar frásagnir og enn aðrar sögur, sem gerðust endur fyrir löngu og aðrar alveg nýjar og tímanlausar sögur, þar til höfuð Bilbós hneig niður á bringuna og hann hraut svo notalega í horninu sínu.

Þegar hann vaknaði lá hann í drifhvítu rúmi og tunglið skein inn um opinn glugga. Fyrir neðan á árbakkanum sungu margir álfar hátt og snjallt.

Syngjum af gleði, syngjum öll saman,

sönginn í trjánum, blæinn í skuggum.

Stjörnur út springa, tunglið í blóma,

næturbirta í himinsins gluggum

Dönsum af gleði, dönsum öll saman,

dúnmjúkt er gras undir fjaðrandi fæti.

Silfurá flýtur í flöktandi straumi.

Fagnandi maí-tíð með gleðinnar læti.

Fögnum af gleði, fögnum öll saman,

friðsælan blíða draumum oss vefur,

vaggar í svefninn í fagnaðar faðmi.

förusveininum hvíldina gefur.

Sofðu rótt, sofðu rótt,

hljóðni hlynur og reynir.

Sofðu rótt, sofðu rótt,

þagni álmur og einir.

Blíða nótt, sofðu rótt,

aðeins andblær á vegi,

uns birtir af degi

„Jæja, kátu vinir!“ sagði Bilbó og horfði út til þeirra. „Hvaða tími tunglsins er nú? Vögguljóð ykkar eru svo hávær að þau gætu vakið drukkinn drísil! Samt þakka ég ykkur fyrir.“

„Og hroturnar í þér gætu vakið steingerðan dreka — samt þökkum við þér fyrir,“ svöruðu þeir hlæjandi. „Nú nálgast dögun og þú hefur sofið allt frá náttmálum. Ef til vill líður þreytan úr þér á morgun.“

„Svolítill blundur er besta lækningin í húsi Elronds,“ svaraði hann, „og ég þarf að verða mér úti um alla þá lækningu sem fáanleg er. Og þá í annað skipti, góða nótt, fögru vinir!“ Og þar með sneri hann aftur inn í rúm sitt og svaf langt fram á dag.

Brátt hvarf öll þreyta af honum í þessu húsi og hann átti þar margar góðar stundir við leik og dans, jafnt ár og síð með álfum úr dalnum. En jafnvel þessi staður fékk ekki lengi tafið hann, því að alltaf voru heimaslóðirnar efst í huga hans. Eftir aðeins viku kvaddi hann Elrond og færði honum einhverjar þær smágjafir sem hann vildi þiggja og reið enn af stað með Gandalfi.

Varla voru þeir fyrr komnir út úr dalnum, en það dimmdi að í vestri og vindurinn og regnið börðust í andlit þeirra.

„Mætur er maí!“ sagði Bilbó, þegar slagviðrið lamdi hann í framan. „Við höfum nú snúið baki við öllum ævintýrum og komum heim. Ætli þetta veðurlag sé ekki forsmekkurinn að því.“

„Enn er löng leið eftir,“ sagði Gandalfur.

„Já, en þetta er síðasti áfanginn,“ svaraði Bilbó.

Þeir komu að ánni sem myndaði síðustu markalínu óbyggðanna og að vaðinu undir háa bakkanum sem þið ættuð að minnast. Áin var uppbólgin bæði af hláku vorkomunnar og af daglöngu úrhelli. En þeir komust yfir hana, þó ekki alveg vandræðalaust, og greikkuðu sporið fram að fyrstu kvöldkomunni í þessum síðasta áfanga ferðarinnar.

Ferðin gekk eins og áður, nema ferðalangarnir voru færri og þögulli. Nú rákust þeir heldur ekki á nein tröll. Hvar sem þeir fóru um veginn rifjuðust upp fyrir Bilbó ótal atvik og orð sem gerst höfðu fyrir ári — nema honum fannst þau jafnast á við tíu ár — þannig mundi hann glöggt hvar hesturinn hafði dottið í ána og þeir höfðu beygt út af veginum og lent í hinu háskalega ævintýri með Þumba og Berta og Villa.

Rétt utan við veginn fundu þeir tröllagullið sem þeir höfðu grafið. Þar lá það enn falið og ósnert. „Ég hef nóg gull fyrir mig að leggja alla mína lífstíð,“ sagði Bilbó, eftir að hafa grafið það upp. „Þú ættir nú að taka þetta handa þér, Gandalfur. Þú hlýtur að geta eitthvað notað það.“

„Víst væri það enginn vandi,“ sagði vitkinn. „En jafnt skulu sáttir skipta! Þú munt hafa meiri þörf fyrir það en þú heldur.“

Þeir settu því gullið í poka og lögðu það á hestana sem þó voru lítt hrifnir af þessari þungahleðslu. Nú hægði á ferð þeirra, því að þeir urðu að teyma hestana lengst af. Hér var landið svo yndislega grænt og grasloðið hvar sem hobbitinn óð ánægður um það. Hann þurrkaði sér í framan með rauðum silkiklút – nei, enginn, ekki einn einasti af öllum klútunum hans var eftir, þennan léði Elrond honum Nú var júní og sumarið komið sólbjart og heitt.

Eins og allt fram streymir að sínum endalokum og þar sem þessi saga er því heldur ekki undanþegin, þá reis nú sá dagur þegar þeir komu í augsýn við landið þar sem Bilbó var fæddur og uppalinn, þar sem hann þekkti lögun landsins og skóganna eins vel og hendurnar og tærnar á sér. Af svolítilli upphækkun á veginum eygði hann sinn eigin Hól í fjarska og hann nam skyndilega staðar og mælti fram:

Vegir liggja langt í allar áttir

um eyðifjöll og myrkurdimman skóg,

um heiðalönd og kaldar klettagáttir,

um kvísl sem aldrei framrás fær í sjó.

Langförull þú glímdir við snævi þaktar þrautir,

en þekktir líka vorsins sól í maí.

Bar þig yfir blómum vafðar lautir

og blésu vindar ljúfum sunnanblæ.

Vegir liggja langt í allar áttir

óralöng var orðin vegferð þín.

Aftur loksins heim þó halda máttir

til hólsins þar sem fegurst sólin skín.

Eld þú hafðir reynt og hjörva hríðir

og hrylling þann er fossar banablóð.

En gott er að mega höfði halla um síðir

og hlýja sér við arineldsins glóð.

Gandalfi varð litið undrandi á hann. „Kæri Bilbó!“ sagði hann. „Það hlýtur eitthvað að hafa komið fyrir þig. Þú ert ekki sami hobbitinn og áður.“

Svo héldu þeir yfir brúna og framhjá myllunni á árbakkanum og komu beint að heimadyrum Bilbós.

„Hjálpi mér! Hver ósköpin ganga á?“ hrópaði hann. Þarna var svo mikil ös, alls kyns fólk, virðulegt og óvirðulegt, standandi í hnapp kringum dyrnar og margir á randi inn og út um þær — án þess einu sinni að þurrka sér um fæturna á mottunni, og Bilbó var stórhneykslaður á því.

Væri hann eitthvað undrandi varð allt þetta fólk þó enn furðu lostnara. Hann kom inn í mitt uppboð. Á hliðið var fest stór auglýsing í svörtu og rauðu, þar sem tilkynnt var að tuttugasta og annan júní myndu Hrl. Grubbur, Grubbur og Bubbur framkvæma uppboð á öllum eftirlátnum eigum Bilbós Bagga heitins óðalsbónda í Baggabotni, Undirhóli í Hobbtúni. Uppboðið skyldi hefjast á slaginu klukkan tíu. Og nú var komið fram undir hádegi og flest selt á allrahanda verði, sumt fyrir næstum ekki neitt, annað voru gamlir söngvar (eins og títt er á uppboðum). Og Skjóðu-Baggarnir frændur Bilbós voru í óða önn að mæla upp herbergin hjá honum til að kanna hvort húsgögnin þeirra pössuðu. Sem sagt Bilbó var „talinn af“ og ekki virtust allir neitt ókátir með þá niðurstöðu.

Heimkoma herra Bilbós Bagga olli því töluverðu uppnámi, bæði undir Hól og yfir Hól og handan Ár. Og þau vandræði urðu ekki leyst á einni viku. Lagaþræturnar stóðu raunar í mörg ár. Það tók óratíma að fá það viðurkennt að herra Baggi væri enn á lífi. Einkum var erfitt að sannfæra fólk, sem hafði gert sérlega góð kaup á uppboðinu, um það, og til að spara tíma varð Bilbó síðast að kaupa aftur mikið af sínum eigin húsgögnum. Margar af silfurskeiðunum hans hurfu með dularfullum hætti og fundust aldrei aftur. Sjálfan grunaði hann Skjóðu-Baggana. Þeir aftur á móti vildu eiginlega aldrei viðurkenna að sá Baggi sem sneri við væri ósvikinn og gátu aldrei litið Bilbó réttu auga eftir þetta. Þau höfðu haft svo fastan augastað á að setjast að í fallegu hobbitaholunni hans.

En brátt komst Bilbó að því að hann hafði fleiru glatað en skeiðum — hann hafði glatað áliti. Sannleikurinn er sá, að æ síðan var hann álfvinur og í miklu áliti meðal dverga, vitka og annarra sem áttu leið hjá. En hann naut ekki lengur virðingar samborgara sinna. Allir hobbitar í nágrenninu álitu hann eitthvað skrýtinn, nema systkinabörn hans af Tókaættinni og þó hvöttu ekki einu sinni foreldrar þeirra þau til að umgangast hann.

Gallinn var bara, að honum stóð nákvæmlega á sama um það. Hann var hinn ánægðasti og fannst nú pípið í katlinum á hlóðunum miklu hljómfegurra en það hafði verið á hinum hljóðlátu dögum áður en hinir Óvæntu boðsgestir komu í heimsókn til hans. Hann hengdi sverðið sitt yfir arinhilluna. Hringabrynjuna festi hann á stand í forstofunni (þar til hann léði hana á safn). Gulli sínu og silfri eyddi hann mest í gjafir, sumar gagnlegar en aðrar tómt bruðl, sem skýrir nokkuð hvað hann varð einmitt vinsæll meðal ungra frænda og frænkna. En töfrahringnum leyndi hann stranglega fyrir öllum og notaði hann raunar mest til að láta sig hverfa ef einhverjir leiðindapúkar voru að koma í heimsókn.

Hann fór að yrkja ljóð og heimsækja álfa. Margir hristu höfuðið og bentu á ennið á sér og sögðu „Vesalings gamli Baggi“ og þótt fáir tækju neitt mark á frásögnum hans af ævintýrum sínum, var hann hamingjusamur alla ævi, sem heldur ekki var neitt stutt.

Haustkvöld eitt nokkrum árum síðar sat Bilbó í bókaherbergi sínu og var að rita endurminningar sínar — hann var að hugsa um að kalla þær „Út og heim aftur. Heimsreisa hobbita“ — þegar dyrabjöllunni var hringt. Þar var á ferð Gandalfur og með honum dvergur. Og dvergurinn var enginn annar en Balinn.

„Komið inn! Blessaðir komið inn!“ sagði Bilbó og brátt voru þeir sestir í djúpa stóla við logandi arineldinn. Balinn þóttist taka eftir því að vesti herra Bagga væri eitthvað stærra en áður (og með ósvikna gullhnappa), meðan Bilbó sýndist tjúguskegg Balins hafa síkkað um þó nokkra þumlunga og gimsteinum greypt belti hans væri stórglæsilegt.

Að sjálfsögðu fóru þeir að rifja upp allar ánægjustundirnar sem þeir höfðu átt saman og að því loknu spurði Bilbó hvernig ástandið væri í héruðunum undir Fjalli. Allt virtist ganga ágætlega. Bárður hafði endurreist borgina á Dal og fjöldi landnema hafði flutt til hans frá Vatni og líka úr suðri og vestri. Allur Dalur hafði verið plægður og akrar huldu völl og menn vissu ekki aura sinna tal. Jafnvel auðnirnar voru morandi af fuglum, blómskrúði á vorin og aldinum og veisluhöldum á haustin. Vatnaborg hafði verið endurreist blómlegri en nokkru sinni áður og ótalin auðæfi bárust í förmum upp og niður eftir Hlaupá. Þar um slóðir ríkti vinátta og gagnkvæmt traust milli álfa, dverga og manna.

En illa fór fyrir gamla Borgarstjóranum. Bárður hafði fengið honum digra gullsjóði til hjálpar Vatnafólkinu, en hann var einn af þeim sem smituðust af drekaveikinni, hrifsaði sjálfur mestallt gullið undir sig, strauk með það og dó úr hungri í Auðninni og höfðu þá allir félagar hans yfirgefið hann.

„Nýi Borgarstjórinn er vitrari,“ sagði Balinn, „og auðvitað mjög vinsæll, því að honum er mest þökkuð núverandi velmegun. Nú yrkja menn söngva um að á hans dögum renni allar ár fullar af gulli.“

„Þá hafa líka spádómarnir í gömlu söngvunum ræst, að sínu leyti!“ sagði Bilbó.

„Auðvitað!“ sagði Gandalfur. „Hví ættu þeir líka ekki að rætast? Ég vona bara að þú sért ekki orðinn vantrúaður á spádómsorð hinna fornu söngva, þú sem þó áttir mestan þátt í því sjálfur að láta þá rætast. Þú ætlar þó ekki að halda því fram að öll ævintýrin og undankomurnar sem þú lentir í, hafi verið eintóm hundaheppni þín, og auðvitað alltaf á hentugustu augnablikunum fyrir þig? Þú ert nú alveg prýðilegur náungi, herra Baggi minn og mér þykir ósköp vænt um þig. En gættu að því, að þú ert aðeins ósköp lítið peð í henni víðu verslu!“

„Sem betur fer!“ sagði Bilbó hlæjandi og ýtti að honum tóbakskrukkunni.

Stærri útgáfu af kortinu má nálgast hér.

Hobbitinn

© Sena 2012

© Frank Richard Williamson og Christopher Reuel Tolkien

Þýðing: Þorsteinn Thorarensen

Sena – Reykjavík – 2012

Öll réttindi áskilin

Bók þessa má ekki afrita með neinum hætti, svo sem ljósmyndun, prentun, hljóðritun, eða á annan sambærilegan hátt, að hluta eða í heild, án skriflegs leyfis útgefanda.

ISBN 978-9935-9104-4-8

TOLKIEN

HOBBITINN

EÐA

ÚT OG HEIM AFTUR

Eftir

J.R.R. TOLKIEN

ÞORSTEINN THORARENSEN

íslenskaði

UPPDRÁTTUR ÞRÓRS DVERGAKONUNGS AF FJALLINU EINA ÁSAMT STAÐSETNINGU LEYNIDYRA

Í opnunni hér á eftir er sýndur uppdráttur Þrórs Dvergakonungs af Fjallinu eina með tilvísun um leynidyrnar og hvernig eigi að opna þær. Þetta er frumteikning Tolkiens og er ætlast til að hún sé birt í upprunalegri mynd. En hér fylgja nokkrar skýringar með henni.

Áttirnar: Á landabréfum dverga var Austur upp, Norður til vinstri o.s.frv. Járnhólar þar sem Dáinn ríkti voru í austri, Gráufjöll með Visnuheiðum, land drekanna, í norðri, Myrkviður hinn mikli með kóngulónum í vestri en Mannaborgin Ásgerði (Vatnaborg) í Langavatni í suðri.

Kennimerki. Fjallið eina (The Lonely Mountain) er efst til vinstri, þar sem Þráinn var forðum Konungur undir Fjalli. Úr suðurhlíð Fjallsins kemur upp Hlaupá (Running River), fer í sveig um Dal þar sem Gíríon áður ríkti, þangað til hún rennur út um hliðið (ósinn) í Langavatn. Í horninu hægra megin sér í Skógá þar sem Álfakonungurinn ríkir.

Leynitextinn er í fornum rúnum, ritstíl sem notaður var til að skera eða grafa letur í við eða bein eða önnur hörð efni. Því eru þær í beinum strikum. Stafrófið er ólíkt því sem síðar tíðkaðist. Hér eru áletranirnar á ensku.

Staðsetning leynidyranna. Við sjáum rúnamerki í vikinu undir fjallinu, það er stafurinn D og táknar Dyrnar. Fingurinn á hendinni á spaltanum til vinstri bendir líka á þann stað. Og hjá hendinni er þessi áletrun

Á ensku: „Five feet high the door and three may walk abreast. Þ.Þ“

Eða: „Fimm feta háar dyr og þrír mega ganga hlið við hlið. Þ.Þ.“

Síðustu tveir stafirnir eru fangamörk Þrórs og Þráins.

Leiðbeining um opnun leynidyranna. Á neðri hluta Smeyginsauðna er svo lengri texti í mánaletri sem „er í rauninni venjulegar rúnir, en sá er munurinn að það er ósýnilegt, þó horft sé beint á það. Það sést aðeins ef tunglið er látið skína í gegnum það, en það verður að vera samskonar tungl, af sömu lögun og á sömu árstíð og daginn sem það var ritað. Dvergarnir fundu þessa skrift upp og rituðu hana með silfurpennum.“ Af algerri tilviljun uppgötvaði Elrond í Rofadal letrið, því að hann horfði í gegnum það undir tunglið á Jónsmessunótt. Þar stendur:

Á ensku: „Stand by the grey stone when the thrush knocks and the setting sun with the last light of Durin’s Day will shine upon the key-hole.“

Eða: „Standið við gráa steinhelluna þegar þrösturinn knýr dyra og hnígandi sól í hinsta ljósi Durinsdags mun skína á skráargatið.“

Kortið má nálgast í stærri útgáfu hér.

Content

John R.R. Tolkien
Hobbitinn
eða
Út og heim aftur

I. KAFLI Óvænt heimboð

II. KAFLI Kindakrof

III. KAFLI Stundarhvíld

IV. KAFLI Yfir holt og undir hæðir

V. KAFLI Gátur í myrkri

VI. KAFLI Af pönunni í eldinn

VII. KAFLI Undarleg gisting

VIII. KAFLI Flugur og kóngulær

IX. KAFLI Tollfrjálsar tunnur

X. KAFLI Hlýjar viðtökur

XI. KAFLI Á þröskuldinum

XII. KAFLI Merkilegar upplýsingar

XIII. KAFLI Enginn heima

XIV. KAFLI Eldur og vatn

XV. KAFLI Stormskýin hrannast upp

XVI. KAFLI Þjófur á nóttu

XVII. KAFLI Fárviðrið brestur á

XVIII. KAFLI Heimferðin

XIX. KAFLI Síðasti áfanginn