Станкевіч Юры

П'яўка

Другі фронт мастацтваў

Юры Станкевіч

П’яўка

Мінск, 2010, "Галіяфы"

2010

Ад апавядальніка

Хроніка падзей, якая прысутнічае ніжэй, не ўяўляе сабой нешта незвычайнае. Урэшце, падзеі, аналагічныя апісаным, масава адбываліся ў сярэднявеччы, зрэдку могуць выявіцца і выяўляюцца ў наш час, і не толькі ва ўзгаданым мною месцы, а і ў любым іншым. Іх нават можна будзе, калі ранейшыя і забароненыя, цяпер паранавуковыя распрацоўкі здолеюць за больш спрыяльным часам прасунуцца дастаткова далёка, назваць тыповымі, хто ведае — хаця цяжка называць такімі некаторыя грахі і злачынствы, прыгаданыя ў прыведзенай хроніцы. У рэшце рэшт, аўтар, магчыма, і не гарантуе аўтэнтычнасці апісаных падзей з рэчаіснасцю. Свае ж суб’ектыўныя адносіны да ўсяго прыгаданага ён дастаткова характэрна выяўляе ў змешчаных у тэксце адступленнях і выніках пошукаў, над якімі ён працаваў, даводзячы іх да здавальняючай яго дасканаласці. Твор гэты аўтар хронікі называў іншым разам навуковапсіхалагічным доследам, а то і проста папераджальным зваротам да чытача, калі той чытач цярпліва дабярэцца да канца апісаных аўтарам падзей. Як саму хроніку, так і вынікі доследаў, пададзеных адносна вольным стылем, той жа аўтар даводзіць да ўсіх зацікаўленых людзей. Ён справядліва адзначае, што падзеі, якія адбыліся ў апісваемы ім перыяд і ў згаданым месцы, неардынарныя, але само месца — адно са шматлікіх яму падобных і наўрад ці вылучалася і вылучаецца нечым незвычайным. Маленькая кропка ў неабмежаваным Сусвеце, фрагмент Айкумены, раптоўна паражоны незразумелай і таямнічай хваробай, якую спрошчана можна назваць хіба што нязначным адхіленнем у жыцці.

І тое, што аўтар часам лічыць апісанае ім у хроніцы месца — апошнім месцам на Зямлі, гаворыць, магчыма, толькі пра агульную недасканаласць нашага свету.

Усё адлюстраванае ніжэй адбывалася, тым не менш, не ў старажытны час, а цяпер, напрыканцы другой чвэрці дваццаць першага стагоддзя, у ходзе працэсу так званай гуманізацыі тэхнасферы і адпаведнай тэхналагізацыі чалавека. І хоць наша цывілізацыя на сярэдзіну дваццаць першага стагоддзя ўсё яшчэ захоўвала рысы антропаморфнасці, соцыум ужо саступаў пад націскам біялагічных маргіналаў, існаванне і памнажэнне якіх абумоўліваецца паміраючай ідэалогіяй За-ходняй цывілізацыі. Біялагічная поліэтнічнасць забяспечыла, у прыватнасці, непрадказальную рэпрадуктыўную папуляцыю і ўпершыню ў гісторыі чалавецтва пачаў выяўляцца новы від ча-лавека, заснаваны на інвалюцыйным працягу роду і адпаведна разбурацца традыцыйная куль-тура. Цывілізацыйны канфлікт паміж светам варвараў і Атлантычнай цывілізацыяй у наш час амаль страчвае сваю моц і значнасць, бо колькасць белых людзей на Зямлі ўжо смехатворна ма-лая. І хоць расшыфроўкі генома, якія вяліся ўсе апошнія гады, біяпластычныя тэхналогіі, прасоўванні ў метадах сучаснай медыцыны, геннай інжынерыі дазволілі дагэтуль элітарнай меншасці нейкі час утрымліваць прыярытэт, рост спадчынных захворванняў, новыя віды эпідэмій, падзенне рэпрадукцыйнасці, дэпапуляцыя асобных этнасаў, а таксама шэраг экалагічных і тэхнагенных наступстваў — так званыя Непажаданыя Падзеі — зрабілі сваю справу: скіравалі чалавецтва ў бок татальнай дэградацыі, якая, між тым, пачалася даўно, але ціхамірна і незаўважна, набіраючы моц з вынікаў так званай дэмакратыі: мазахісцкага прыніжэння перад масамі, навязвання роўнасці, сексуальных рэвалюцый і канчатковай эмансіпацыі жанчыны.

Колькасць людзей на Зямлі за кошт каляровых рас нязначна павялічылася, але і ў іх адбываецца канчатковае расслаенне, пра якое калісьці папярэджвалі мысліцелі мінулых стагоддзяў, толькі з дакладнасцю маятніка, бо ўладарства над заселеным светам — спачатку яго дробнымі часткамі, а потым паўсюдна, захапілі сфарміраваўшы сваю квазіэліту, так званыя “людзі-цені”, існаванне якіх прадбачліва выказалі філосафы, даследчыкі, трансгуманісты і навукоўцы мінулых стагоддзяў, але пра гэта гаворка ніжэй.

Сапраўдная ж эліта трапіла не толькі пад прыхаваны генацыд, а праз якія дзесяцігоддзі пачалося і яе фізічнае знішчэнне. Новыя псеўдаэлітарныя карпарацыі спарадзілі сучасных “квазіэлояў”, якія працягваюць ствараць падтрымліваючыя тэхналогіі толькі дзеля таго, каб прадоўжыць сваё існаванне: так званых “надлюдзей” і “падлюдзей”, альбо “працаробаў”, якія выконваюць у асноўным спрошчаную кваліфікацыйную працу ў прамысловай вытворчасці і ў галіне сельскай гаспадаркі, куды новыя гаспадары часам гвалтоўна выцясняюць і найбольш разумных і цэласных асобаў, якіх у асноўным беспамылкова вылічаюць з дапамогай сеткі інфмарматараў і сілавых структур.

У сувязі з усім гэтым усё больш выразна пачынае выкрэслівацца адзіны варыянт далейшага развіцця — сістэмная катастрофа з хуткай пагібеллю спачатку культуры пануючай эліты, а потым і так званых “падлюдзей”. Далей — ва ўсялякім разе, што будзе, напрыклад, праз два-тры дзесяцігоддзі, мала хто сабе ўяўляе, ну, магчыма, акрамя тых, хто можа прадбачыць і зазірнуць за гэты рубеж (і такіх, дарэчы, няшмат), ды яшчэ рэдкіх сэнсітываў ды некаторых прадстаўнікоў мастацтва, і даследчыкаў, да якіх, магчыма, хоць і з малой доляй вырагоднасці, належыць і ваш пакорны слуга. Але прагназіроўка і разглашэнне навуковых і агульнагуманітарных адкрыццяў пачала жорстка кантралявацца і дагэтуль кантралюецца “людзьмі-ценямі” — новай шматлікай транснацыянальнай псеўдаэлітай, якая не хацела і не хоча вакол сябе нават часовай дэстабілізацыі грамадства.

Асаблівую занепакоенасць існуючых уладаў выклікалі і выклікаюць некаторыя калянавуковыя ідэі існавання нашага Сусвету і чалавека ў ім. Усплываючыя сенсацыйныя доказы іх раз за разам аб’яўляліся і аб’яўляюцца вар’яцкімі, ілжэнавуковымі, а носьбіты іх жорстка караюцца. Тлумачыцца гэта быццам тым, што вышэйназваныя ідэі не павінны быць зразуметымі масамі (як быццам такое можа адбыцца, і якімі масамі, дарэчы?), інакш, магчыма, не працягнецца далей спроба кіравання чалавекам, а зародзіцца, з вялікай доляй верагоднасці, новая глабальная метафізічная мутацыя, пра выніковыя наступствы якой можна толькі меркаваць, а наша цяпе-рашняя цывілізацыя адразу пачне з падвоенай хуткасцю і непрадказальнасцю страчваць антро-паморфнасць і абрынецца ў хаос.

Апісваючы ў хроніцы тое, што ён бачыў і з большага даследаваў, аўтар не ўзводзіць нейкіх ілюзій у адносінах да свайго твора і ведае, што яго непрадузятыя чытачы, а калі такія знойдуцца, то, магчыма, падзеляцца на непрыхільнікаў яго, як даследчыка і апісальніка, і аднадумцаў. Але ж так адбываецца заўсёды, калі пішуць хіба што для сябе, ды, можа, тых нешматлікіх аднадумцаў, якія зразумеюць паімкненні аўтара; і не дзеля нават прывіднай будучыні, а дзеля пошукаў той ісціны, што пагрозліва хаваецца ад усіх нас у цемры.

Частка I. ЭДЭМ

1.

Капсула імплантанта знешняй праслушкі са слабым плескачом прыляпілася да шкла звонку. Такімі капсуламі перыядычна аб-

стрэльвалі з вуліцы ўсе вокны са спецыяльна абсталяваных ма-

шын. Пэўна, дворнічыха паведаміла ўжо каму належыць, што ў мансардзе пасяліліся.

Я адразу прачнуўся. Урэшце, я проста драмаў. Пакаёвая муха ачуняла ад вібрацыі, з істэрычным віскам казытнула мой твар і бязладна закружыла пад столлю.

Я ненавіджу мух.

І яшчэ я ненавіджу “людзей-ценяў”. Зброд іх цёмны і вырод — не-на-ві-джу.

У сваім часовым пакойчыку ў мансардзе, а простае маё жытло мела прымітыўную электронную сігналізацыю, абудзіўшыся, я ляжаў на канапе, на хвіліну аддаўшыся думкам.

Летні вечар — адзін з самых спякотных і задушлівых — мусіў, між тым, праз некалькі гадзін ператварыцца ў ноч. Нябачнае ў вэлюме смогу сонца заходзіла над Мегаполісам. Стомлены, я перадусім задрамаў, накрыты вільготным прасцірадлам, якое дасыхала проста на мне, і сон, які я сасніў, быў непрацяглы, цяжкі і хваравіты, якімі большай часткай і бываюць сны на захадзе сонца.

Я прачнуўся, бо да таго ж пачаў задыхацца ад недахопу кіслароду: кандыцыянер старога ўзору не працаваў, але адчыніць акно я не рызыкаваў з-за смогу, бо да таго ж, пэўна, быў бы і непазбежна атакаваны жамярой.

Я ляжаў, і думкі мае вяла цяклі адна за адной. Зрэдку я дазваляў сабе такія вось некалькі хвілін “без сэнсу — сны, маркоты, мары”, як калісьці пісаў старажытны паэт — гэта, калі расслаблена аддаешся плыні часу, блукаючы дзесьці побач з безданню.

Адразу скажу, што я ніякі не містык, бачу свет у дастаткова матэрыялістычным уяўленні і лічу, як маністы, розум адзіным фізічным органам, хоць ведаю, што прыхільнікі дуалістычнай школы лічаць яго пазаматэрыяльным: урэшце, у святле апошніх, нават дазволеных распрацовак блытаніны толькі пабольшала.

Недаз-воленыя ж вельмі жорстка праследуюцца.

Дарэчы, пераслед днямі напаткаў і мяне. Некалькі год таму я здолеў уладкавацца на службу ачысткі камунікацый і жылых раёнаў у якасці дробнага чыноўніка. Засмечанасць да гэтага часу стала ўжо планетарнай праблемай. Больш за ўсіх цярпелі ад яе невялікія еўрапейскія рэгіёны, абітальнікі якіх не маглі абараніць сябе ад суседзяў. З нагоды маёй службы, а ў рэшце рэшт я быў звычайны смяцяр, да мяне ў рукі, хоць і вельмі рэдка, але траплялі (пэўна, па недаглядзе) некаторыя забароненыя кнігі, выдадзеныя яшчэ да Вялікіх Падзей. Кнігі абывацелі, як правіла, знішчалі, але часам выкідвалі ад граху падалей на звалкі ці проста ў сметніцы. Я не здаваў іх службе бяспекі ці напрамую свайму начальству, а за невялікі хабар, які прапаноўваў смеццязборшчыкам, часам нахабна, хоць і разыкоўна, прыкішэньваў, што пагражала мне тэрмінам у фільтрацыйна-папраўчым лагеры. Гэтыя некаторыя старажытныя экземпляры, а кнігамі зараз ніхто не карыстаецца, я старанна прыводзіў у парадак і хаваў у сваёй папярэдняй кватэры, якую здымаў раней у адным з бяднейшых кварталаў, змайстраваўшы ў шафе падвоенае дно. Змест часткі з іх, які ўтрымліваў доказы ці хаця б намёк на іх, я перакачаў на флэшку, схаваць якую было не так ужо і складана. Кніга ж, на якой я неабачліва папаўся, сунуўшы яе ў кішэню дажджавіка, які пакінуў у раздзявалцы і дзе яе адразу вышукала і данесла ў органы гардэробшчыца-штучнік, была даволі нявінным дзённікам фрэйліны Арнгейм. Аўтарка, якая жыла некалькі стагоддзяў назад і служыла пры двары, знаёміла чытача з заходнееўрапейскім пунктам гледжання на Усходнюю імперыю XVII стагоддзя, натуральна апісваючы п’янства, кроў і бруд, назіраючы ўсё гэта і заносячы на паперу не па-жаночы вострым і дапытлівым зрокам. Тэкст кнігі быў далёкі нават ад самых туманных намёкаў на доказы, але мяне, нягледзячы на запэўніванні ў тым, што я нёс кнігу на так званую абавязковую канвертырызацыю, звольнілі са службы і ўзялі падпіску, паставіўшы ў маёй асабістай картцы-пасведчанні адмысловы штамп, што я ў месячны тэрмін пакіну Мегаполіс і, на свой клопат, уладкуюся ў правінцыі, не пражываючы бліжэй ад горада за сто кіламетраў. З боку ўлад гэта было даволі мяккім пакараннем. Аспрэчваць яго не мела сэнсу.

У той жа дзень я з’ехаў з былой кватэры, эканомячы грошы і часова пасяліўся ў цяперашняй мансардзе высотнага састарэлага будынка. Адзінай перавагай майго новага, непрацяглага да гэтага часу жытла, было тое, што я, дзякуючы сваёй раптоўнай вынаходлівасці, дадумаўся адразу зрабіць на балкончыку вадасцёк, і з даху ў пластыкавую ёмістасць у час рэдкіх, заўжды кіслотных дажджоў, сцякала вада, якую пасля кіпячэння можна было нават піць. Вады, якая каштавала вялікіх грошай, паўсюдна не хапала, і за яе раз-пораз нават забівалі.

На маёй крэдытнай картцы яшчэ заставалася сёе-тое з грошай, але становішча маё пагаршалася з кожным днём. Трэба было рыхтавацца да ад’езду, а знайсці якую працу ў паселішчах вакол горада было амаль немагчыма, але я, урэшце, пэўна, стоік, і гэта мяне ўратоўвае.

У той вечар пачуццё голаду, як заўсёды, адхіліла мяне ад маіх змрочных думак і прымусіла дзейнічаць. Лядоўня была пустая, і я пачаў апранацца. Вечар быў неабавязковы ў сэнсе сустрэч з кімнебудзь ці якіх асабістых спраў, і я вырашыў спусціцца ўніз.

Але мяне падсвядома непакоіў нейкі дыскамфорт: урэшце я ўспомніў — трэба неадкладна знішчыць “клапа” на шкле, пра яго я мог і запамятаваць, а гэта заўсёды небяспечна. Пра абстрэл імплантантамі для падслушкі ведалі, пэўна, усе, тым не менш, многія на гэтым пагарэлі, і справы скончыліся лагерам.

Я асцярожна адчыніў акно, аперазаў сябе вяроўкай, якую прывязаў да ножкі стала, і, перавесіўшы цела вонкі, неўзабаве намацаў на шкле празрысты пухірок. Я выцягнуў яго і раструшчыў нагой на падлозе. Цяпер можна было займацца іншым.

Перад тым як выбрацца са свайго прытулку ў вонкавы свет, я падышоў да люстэрка і прыкінуў, як мне хоць крыху змяніць аблічча. Дарэчы, мяне завуць Берташ Яновіч. Я — белы. Вышэй ся-рэдняга росту — дзесьці каля ста дзевяноста сантыметраў, валасы ў мяне русыя, вочы шэрыя, лоб шырокі, але нізкі, нос прамы, падбародак звычайны. Мае продкі з гэтых мясцін і, наколькі я ведаю, збольшага захоўвалі этнічную чысціню. Але зараз такія, як я, — нешматлікія адзінкі на вуліцах Мегаполіса і часам выклікаюць да сябе неадэкватныя адносіны: знянацку цябе могуць зняважыць словам, а то і пырнуць нажом. І калі нажавая рана можа загаіцца, то абраза ў вы-глядзе слова — ніколі. Супраціў жорстка падаўляўся, а іншадумцаў, як у маім выпадку, высылалі ў так званыя Выхаваўчыя Паселішчы — сельскагаспадарчыя кластэры, дзе сасланыя альбо працавалі пад прымусам, альбо былі проста кінутыя на волю лёсу і асабістых здольнасцей да выжывання ў экстрыме.

Я ніколі не скарджуся на сваю інтуіцыю, можа, дзякуючы ёй, я мажліва і выжыў на мінулай вайне. Якраз цяпер яна, інтуіцыя, чамусьці ўпарта перасцерагала мяне, дасылаючы сігналы аб небяспецы. Калі ж больш дакладна, то ў мяне днямі з’явілася пачуццё, што за мной пачалася адсочка, і таму я вырашыў злёгку мяняць сваю знешнасць — такое часта спрацоўвае, збівае з толку тых, хто за табой сочыць. Чаму цяпер, меркаваў я, мне не паспрабаваць зноў стаць адным з большасці?

Я знайшоў на паліцы адмысловы крэм, які раней набыў у тэатральнай краме, выціснуў крыху з цюбіка на далонь і ўцёр на скуру, з-за чаго твар набыў карычневы колер, потым тое ж паўтарыў і з тыльным бокам далоняў. Цяпер, калі на лоб нізка насунуць капялюш, на вочы — акуляры, апрануць кашулю з даўгімі рукавамі, то можна сысці і за “каляровага” — ва ўсялякім разе станеш непрыкметным у натоўпе. Менавіта так пра гэта калісьці і выказаўся старажытны філосаф: “Будзь непрыкметны”. Лічыцца, што Эпікур меў на ўвазе зусім іншае, але зараз я ў гэтым сумняваюся.

У апошні момант я, пасля роздуму, сунуў у кішэню, спачатку праверыўшы перасцерагальнік, свой рэвальвер старога ўзору, забраў “надалоннік” — кішэнны , магнітную картку-пропуск і, зачыніўшы дзверы, зайшоў у ліфт. Ліфт працаваў.

Унізе я праверыў паштовую скрыню з нумарам маёй кватэры, але яна аказалася пустая. Тым не менш, мяне гэта не заспакоіла, бо дзень таму, хоць жыву тут лічаныя гадзіны, я знайшоў у ёй канверт без адраса. З канверта, які я адразу ускрыў, я выцягнуў папяровы аркушык, на якім выявіў толькі два словы і лічбу. Словы і лічбу я запомніў, а паперку адразу знішчыў. Урэшце такія паперкі маглі ўкінуць не толькі ў маю, а і ў любую іншую паштовую скрыню. На паперцы было напісана звычайнай асадкай: “Сімуляцыя. Блог 2412”.

Я занепакоіўся таму, што сам, вядома, ананімна, вяду ў Сеціве асабісты блог, а гэта, у залежнасці ад тэмы запісаў, можа каштаваць, у лепшым выпадку, свабоды, а фільтрацыйна-папраўчы лагер — не паселішча, якое ў параўнанні з ім лічыцца курортам, а месца, якое з неверагоднай хуткасцю скарочвае жыццё нават самага фізічна здаровага чалавека з самай устойлівай нервовай сістэмай. З-за недахопу грошай, рэштку якіх я абачліва эканоміў, я не ўваходзіў у Сеціва ўжо некалькі дзён, але паперку трымаў у памяці, адклаўшы ўсё на потым.

Квартал, дзе я цяпер спыніўся, змешаны ў сэнсе яго насельнікаў.

У адрозненне ад больш забяс-печаных, тут няма камунальнай сістэмы абароны з высокімі мурамі, абсталяваных фотаэлементамі (у такіх кварталах-камунах жывуць людзі, якія аб’яднаюцца па рэлігійнай, крымінальнай, расавай ці якой іншай карпаратыўнай супольнасці, а таксама геі, транссексуалы і лесбіянкі). Ён больш небяспечны і часта бывае полем, на якім са зброяй высвятляюць свае адносіны, змагаючыся за сферы ўплыву, а, значыць, за ваду, ежу і права на секс шматлікія маргіналы. Увогуле, наша квазікраіна, не абароненая ў свой час пазбаўленымі свядомасці продкамі, нагадвае своесаблівы еўрапейскі этнічны гноеадстойнік. І хоць у суседніх краінах не намного лепш, тут, у нас здолела выпладзіцца тое, што выклікае ўвогуле пераацэнку вартасці самога жыцця.

Я ведаў, што як толькі зачыню за сабой дзверы, то адразу апынуся ў сістэме кантролю. Гэта та-тальная сістэма была запушчана ў мегаполісах гадоў дзесяць таму і з пераменным поспехам выкарыстоўваецца і зараз, бо шматлікія напаўкрымінальныя і крымінальныя суполкі, якія ў апошні час набылі амаль легальны статус і лёгка фарміравалі і самыя ўрадавыя колы, адпаведна напрацавалі свае меры абароны. Часткова гэтая сістэма адносін даўно перайшла ў заняпад, але тым не менш толькі за жыццёвым рухам, што бясконца віруе ў Мегаполісе, назіраюць спадарожнікі (хоць большасць з іх ужо згарэла), тысячы відэакамер суправаджэння, ахоўных відэакамер дробных прадпрыемстваў, фірм, супермаркетаў, банкаў, забаўляльных і сексаабслу-говых устаноў і проста ўсялякіх прытонаў. Я ведаў, што камеры назірання аснашчаны оптыкай, якая дае моцнае павелічэнне. Камеры гэтага ці аналагічнага тыпу дазваляюць бачыць і скрозь фіранкі. Я таксама ведаў, што сярод безлічы звычайных спадарожнікавых антэн ёсць замаскіраваныя пад іх камеры слыхавога назірання, з дапамогай якіх можна адначасова не толькі сачыць, а і падслухоўваць, пра што размаўляюць субяседнікі, і запісаць тую размову. Даўно распаўсюджанай з’явай стала і выкарыстанне сотавых “надалоннікаў” як праслухоўваючых — увод адмысловага кода робіць сотавы тэлефон менавіта такой прыладай. Аналагічная функцыя ёсць і ў многіх мадэлях звычайных тэлефонаў, набраўшы код якіх, можна праз іх праслухоўваць тое, што робіцца дома і пра што гавораць у сваіх кватэрах іх насельнікі. Камеры спадарожнікаў, якіх яшчэ дастаткова круціцца вакол Зямлі, знойдуць любога вызначанага ім чалавека, дзе б ён ні знаходзіўся. На амаль кожнага з нас, як я ведаў, пры нараджэнні раней заводзілася спецыяльнае дасье, куды заносіліся не толькі адпячаткі пальцаў, а і асобныя выказванні і ўчынкі. Нашы ўлады заклапочаныя цяпер галоўным чынам сваёй бяспекай, на што і выдаткоўваюцца асноўныя сродкі, а ўсё астатняе, у прыватнасці, бяспека саміх грамадзян — у іх асабістых руках. І хоць амаль усе пералічаныя мной вышэй тэхнічныя прылады і хітрыкі пачалі прыходзіць у заняпад, я рэдка выходжу з дому без нажа ці рэвальвера, хаця валоданне зброяй без дазволу забаронена і жорстка караецца спецслужбамі.

У двары, цесна застаўленым павільёнамі з ігравымі аўтаматамі, шапікамі па продажы секспрылад і іншых дробных рэчаў, было ў гэты час немнагалюдна. Некалькі малпападобных тынэйджараў са сваімі сяброўкамі крыўляліся на лаўках, уводдаль пад музыку з транзістара торгаліся ў скоках дзве пары мурынаў — з яўна імплантаванымі ў галовы інтэрфэйсамі, выйшлі з суседняга пад’езда, трымаючыся за рукі, дзве цёмнаскурыя лесбіянкі і пяшчотна падарыўшы адна адной пацалунак, разышліся.

Як былы смяцяр, я зноў прафесійна адзначыў, што служба ачысткі ў гэтым квартале, як і ў многіх іншых, у заняпадзе, бо смеццязборнікі былі перапоўнены і ад іх зыходзіў непрыемны і ўстойлівы пах гнілі. Побач у адыходах корпаліся брудныя постаці дэкласаваных асоб. Часам яны нібы жывёлы апускаліся на карачкі і разграбалі адкіды рукамі, а калі перамяшчаліся ў пошуках здабычы, то гірчэлі адзін на аднаго нібы сабакі і не падымаліся на ногі, адразу прымушаючы згадваць пра інвалюцыю.

Даследчыкі, успомніў я, быццам высветлілі прычыны павелічэння колькасці людзей, што рухаюцца выключна на карачках. Гэта звязана з дэфектамі ў розных участках іх ДНК, у прыватнасці, парушэння структуры гена VLDLR-рэцэптара ліпапратэіну, размеркаванага ў 9-й пары храмасомаў. Але ў некаторых выпадках прычыны развіцця загадкавай хваробы выявіць не ўдалося, што здзівіла навукоўцаў. Гэтыя асобы ніколі не скарыстоўваюць адны толькі ногі, бо хоць і здольныя ўстаць з сідзячай паставы і нейкі час утрымліваць сябе на паўсагнутых канечнасцях, не здольныя рухацца, як звычайныя людзі.

На вуліцы аднастайны шум рухавікоў, шмат у якіх папрагаралі глушыцелі, прымусіў мяне сунуць у вушы бірушы. Я азірнуўся па баках і, не спяшаючыся, рушыў па вузкім ходніку ў напрамку да бліжэйшага супермаркета. Некалькі пар чарнаскурых геяў у спадніцах, у абдымку прайшлі мне насустрач, адзін з іх, як я адзначыў, быў ужо ва ўзросце і вёў з сабой маладога, амаль хлопчыка. Эфебафіл. “Грэбаныя педэрасты”, — звыкла падумаў я і сплюнуў пад ногі.

Пачыналася ж усё, прыкрываючыся правамі чалавека, свабодай сумлення, дэмакратыяй, быццам з нязначных адхіленняў: яшчэ з пачатку мінулага стагоддзя шмат дзе ўзнікалі рухі за права насіць мужчынам спадніцы, за права мяняць пол, а потым і заключаць аднаполавыя шлюбы.

За пяць дзесяткаў год з пачатку дваццаць першага стагоддзя карпаратыўныя і заможныя сексу-альныя меншасці ўпершыню апынуліся ледзь не ў большасці, а колькасць коітусаў, паміж натуральнымі партнёрамі, як я ведаў з неафіцыйнай статыстыкі, зменшылася ў некалькі разоў, гомасексуальныя шлюбы, якія не здолеў забараніць нават іслам, вядома ж традыцыйна не давалі і не маглі даць патомства. Пасля таго, як нараджальнасць сярод белых дзесяцігоддзе назад упала значна ніжэй чым двое дзяцей на адну жанчыну, аднаўленне насельніцтва ідзе ў асноўным за кошт каляровых, сярод якіх прадстаўнікі розных рас і народаў. Вядома, сюды панаехалі не самыя лепшыя, і ўжо таксама дэградуюць. Яны салідарныя ў адным: непрыязні да белых, асабліва да аўтахтонаў. У Сусветным Сеціве я неаднойчы адсочваю звесткі пра тое, што частка белых, альбо, як цяпер я, была сасланая ў Паселішчы, альбо змушана была яшчэ раней, як і зараз, пакідаць цэлыя кварталы і жылыя масівы і шукаць сабе прыстанішчы ў іншых месцах. Тэксты, накшталт маіх, размешчаныя аднадумцамі на шматлікіх сайтах і блогах, не адабраюцца, а так званая ксенафобія ва ўсіх яе, нават самых нязначных праявах, жорстка пераследуецца, але скажыце мне, напрыклад, пра мэтазгоднасць такога пераследу: калі б не было ксенафобіі, не было б, на мой погляд, уражальнай і жыватворчай рознасці культур, плямёнаў, народаў, якая яшчэ там-сям захавалася ў нешматлікіх малаабжытых кутках Зямлі.

Некалькі падлеткаў, між тым, рухаліся мне насустрач, а сустрэчы з імі заканчваюцца іншым разам непрадбачнымі наступствамі. Так, з год таму я быў нечакана атакаваны імі побач з домам, дзе жыў, і хоць магу пастаяць за сябе, тая сутычка каштавала мне пераламанага рабра і нажавой раны на прадплеччы, бо нападаюць яны без прычын, спантанна, і, як пацукі — адразу ўсе. Зняважыць белага для іх асаблівая асалода, і я, павагаўшыся, падняў каўнер сваёй курткі, каб схаваць колер валасоў і глыбей насунуў на галаву капялюш. Хоць, меркаваў я, выцягні я рэвальвер, усе яны адразу ператварыліся б у “марафонцаў”.

Шум ад працуючых рухавікоў, віск тармазных калодак, агні рэкламных шчытоў, як звычайна, абрынуліся на мяне. З-за замацаваных і замаскіраваных там-сям у сценах рэпрадуктараў, як я набліжаўся і праходзіў побач, да мяне даносіўся зазыўны шэпт аўтамаклераў і агентаў — усялякія крамкі прапаноўвалі сваё: тавары масавага попыту, сексуальныя паслугі з забеспячэннем натуральных ці механічных партнёраў ці партнёрш, азартныя гульні, парнаграфічныя касеты, дазволеную ахоўную зброю, каталогі ўсялякіх турысцкіх падарожжаў і забаўленняў і яшчэ шмат чаго іншага. Урэшце я не прыслухоўваўся: калі на ўсё гэта непатрэбства звяртаць увагу, то можна і звар’яцець. Тым больш, што, як я ведаў, шматлікія вар’ятні за межамі мегаполісаў перапоўнены, вар’ятаў адтуль перыядычна выпускаюць, хоць і там калі-нікалі ўжываюцца лабатамія і аўтаназія.

У падземным пераходзе некалькі трансвестытаў і прастытутак атакавалі мяне. Хоць афіцыйна пад націскам іслама такія паслугі забараняюцца, што я лічу станоўчай з’явай, гандаль целам існуе, і займаюцца гэтым як жанчыны, так і мужчыны, і нават дзеці. Прастытутак за некалькі мінулых дзён я ўжо ведаў у твар. Большасць з іх — белыя, дзве мулаткі. Адну з іх — Джэму — я дзень таму нават прывёў да сябе. І справа тут не ў маёй сексуальнай усюдыіснасці, а ў тым, што мне часам становіцца невыносна аднаму, бо мая нявеста раптоўна знікла паўгода таму. Яна затрымалася на працы, было ўжо даволі позна, ніхто не падвёз яе дамоў, а мне яна не пазваніла — пэўна не хацела турбаваць і рызыкнула спусціцца ў метро. Яна была белая, і яе звалі Эрыка. У падземках раз-пораз знікалі жанчыны, і не толькі белыя. Я змяніўся з той пары. Нават вайна не зрабіла са мной такога. Месяцы са два я ездзіў у падземцы, распытваў яе выпадковых і пас-таянных насельнікаў, навучыўся мяняць сваю знешнасць і выдаваць сябе за “каляровага”, але ўсё дарэмна. Я толькі выявіў, што стаў больш жорсткі да людзей. Што ж, у гэтым маёй віны не было.

Я прыспешыў крок. У некаторых дзяўчат ваяўніча ўзнімаліся аголеныя грудзі з ушытымі ў іх сіліконавымі трансплантантамі. Адна была зусім без трусікаў у лёгкім хітончыку, нагу, сагнуўшы ў калене, яна знарок паставіла на прыступку так, што была бачная каляровая татуіроўка на верхняй частцы бледнага, незагарэлага бядра.

Нягледзячы на мой маскіравальны камуфляж, Джэма беспамылкова пазнала мяне. У гандляроў і прастытутак цупкая памяць.

“Прывітанне, Берташ! — захіхікала яна і па-змоўніцку зашаптала ў вуха. — Цябе вэндзілі? Ці ты хаваешся ад падатказбіральнікаў?” “Дабрыдзень, Джэма, — стрымана павітаўся я.” “Можа, зробім шпацыр да цябе? — Ты ў настроі?” “Не так часта, — сказаў я, абыходзячы яе па крывой. — Прабач, Джэма.”

Я зірнуў на мулатку больш уважліва. Нават за тыя два-тры дні, калі я завёў яе да сябе на ноч, яна адчувальна дэградавала. І хоць на яе руках я не ўбачыў слядоў ад шпрыца, яна выглядала значна горш: скура на прыкметна азызлым твары набыла нездаровае адценне, па кутках пажадлівага роту з’явіліся зморшчыны, а ёй жа, як я ведаў, толькі крыху за дваццаць. Урэшце здагадка напрошвалася сама — дзяўчыну губіў алкаголь.

“Я заняты, Джэма. Другім разам.”

Яна не настойвала, у іх гэта, дарэчы, не прынята.

Я зноў рухаўся да выхаду з пераходу, і натоўп абцякаў мяне з бакоў. К ночы ўсе спяшаліся да-дому. Мой надалоннік раптам засігналіў.

“Гэта зноў Джэма, — пачуў я голас мулаткі. — Мы ж абмяняліся тэлефонамі — памятаеш? Твой мабільнік у мяне на...” “Што ты хочаш, Джэма?” — незадаволена перапыніў я.

“За табой хвост.” “Ты ўпэўнена?” — праз паўзу пацікавіўся я.

“У мяне вока вострае.” “Штучнік?”

“Не. Іх двое. Мужчына і жанчына. Белыя. Яны цябе адсочваюць.” “Як яны выглядаюць?” — спытаў я.

“Мужчына цяжкаваты. За трыста фунтаў. Жанчына ў хіджабу, зялёнай сукенцы. Але яна, мяр-кую, не мусульманка. Высокая, хударлявая. На мадэль можа і не цягне, але — супер.” “Досыць, — сказаў я. — Дзякуй, Джэма.”

Я ўстрывожыўся. Служба бяспекі выяўляе сябе заўсёды раптоўна, калі чарговая яе ахвяра нават не падазрае пра блізкі напад і не чакае яго. Так, раптоўна, забралі майго бацьку —

шараговага навукоўцу, які займаўся тэхнічнымі распрацоўкамі, але, на бяду, меў дапытлівы розум і схільнасць да нетрадыцыйных ідэй. Ён зацікавіўся квантавай фізікай, тарсіённымі палямі, ва-

куумам, гравітацыяй, урэшце, уфалогіяй, парапсіхалогіяй — што ўжо даўно было пад забаронай. Больш я яго не бачыў, а ў яго распрацоўках пакрысе, прынамсі ў большасці, разабраўся сам, а “флэшкі”, памерам з вітамінную капсулу, з запісамі яго работ я здолеў схаваць засыпанымі ў цукар. Іх не знайшлі пры вобыску.

З гэтымі думкамі я выйшаў з пераходу наверх, тасуючы ў галаве варыянты. Урэшце, хавацца не мела аніякага сэнсу: мяне заўсёды б вылічылі. Хіба што як мага хутчэй знікнуць з Мегаполіса назаўсёды. Але ж у мяне пакуль няма запасной лежкі, запасных дакументаў на іншую асобу, няма і асноўнага для выканання гэтага плана — грошай. Частку ўсяго гэтага я спадзяваўся знайсці праз Сеціва.

З ходнікаў я ступіў на эскалатар, які вёў у супермаркет, і паволі паехаў унутр разам з усімі патэнцыяльнымі пакупнікамі. Да гэтага часу я ўжо амаль супакоіўся. Калі б мяне хацелі браць, то, пэўна ж, зрабілі б гэта па ўсіх правілах: адсеклі б ад транспарту, заманілі ў які дробны побытавы канфлікт і запіхнулі б, у рэшце рэшт, у аўтазак, а то і прымянілі б псіхатропны сродак імгненнага дзеяння. А палохацца звычайнай адсочкі не было нагоды — цяпер мала хто яе мінаў.

З-за пастаяннага недахопу вады, якая ў бедных кварталах была рэдкасцю, ад людзей, якія рухаліся побач са мной, смярдзела потам, пах якога не маглі заглушыць ніякія дэзадаранты. Урэшце я заўсёды пачынаў задыхацца як ад аднаго, так і другога, бо даваў сябе адчуць устойлівы астматычны сіндром, набыты мной у час службы ў войску. Я выцягнуў з кішэні насоўку і, прыціснуўшы да носа, пачаў дыхаць праз яе. Было, да таго ж, яшчэ і невыносна спякотна.

Каб пабачыць бліжэй сваіх праследавацеляў, я рэзка звярнуў у нішу з банкаматамі, адкуль быў выхад на супрацьлеглы бок, і прыціснуўся да сцяны, робячы выгляд, што шукаю ў кішэнях: тут было багата відэакамер. Неўзабаве я пазнаў сваю адсочку — маладога мужчыну гадоў трыццаці пяці, мажнага, змрочнага выгляду, і жанчыну, гадоў на восем–дзесяць маладзейшую за яго, вы-сокую, даволі прыгожую на мой погляд, у зялёнай доўгай сукенцы, шчыльна павязаную хусткай-хіджабам. Яны азіраліся па баках, пэўна, шукалі мяне. Як мне здавалася, абодва не маглі мець дачынення да службаў бяспекі, хоць я мог і памыляцца. Незаўважна я праслізнуў за іх спінамі назад, і эскалатар зноў вынес мяне на вуліцу, толькі з іншага боку.

Сонца ўжо амаль зайшло. Сістэма штучнага асвятлення не працавала і неўазабаве павінна было сцямнець, а з наступам ночы на вуліцах панаваў крымінал. На пераходзе я спешна набыў танны харчовы пакет для разавага карыстання і вярнуўся да свайго жылога дома іншым шляхам. Я не бачыў логікі ў падзеях апошняй гадзіны.

Заснуць я не спадзяваўся, а змыў грым, паеў без апетыту геннамадыфікаваных сасісак і падключыў свой танны , каб звыкла і з намерам пабадзяцца ў Сусветным Сеціве, але раптам у дзверы пазванілі. Вар’яцкая думка пра тое, што гэта вярнулася Эрыка, мая былая каханка, прымусіла мяне імкліва падхапіцца з крэсла. Я падышоў да дзвярэй і ўключыў вонкавую камеру. На дысплеі я, тым не менш, з трывогай убачыў знаёмую пару: мужчыну, які нагадваў цяж-каатлета, і яго спадарожніцу. Я схадзіў па рэвальвер і, памарудзішы, спытаў праз дамафон, хто яны і што ім трэба: прытварацца, што мяне няма дома не было сэнсу — чым хутчэй я ўсё вы-светлю, тым лепш.

“Гэта вы Берташ Яновіч?” — спытаў мужчына. “Так.” “У нас да вас размова.”

Я падумаў некалькі секунд і чамусьці адчыніў. Як яны ўвайшлі, я адступіў на крок і, трымаючы іх пад прыцэлам, загадаў стаць тварам да сцяны.

“У вас ёсць зброя?” — спытаў я.

“Не.” “Вы маніце — без зброі ноччу ў гэтым квартале пагібель.” “Да вас мы вырашылі прыйсці без яе,” — сказала жанчына.

Я наспех асцярожна абмацаў кішэні мужчыны і запрасіў іх у пакой, дзе пасадзіў у крэсла, а сам сеў за стол, паклаўшы пад руку рэвальвер.

“Слухаю,”—сказаў я і, магчыма, ўпершыню ўважліва паглядзеў на іх.

Жанчына зняла з галавы хустку. Яна была высокая, цёмнавалосая, з рэзкім, вуглаватых абрысаў, крыху асіметрычным тварам, з якога на мяне, вывучаючы, пазіралі шэрыя,з зеленаватым адлівам вочы. Яе знешнасць гаварыла аб наяўнасці характару.

Мужчына, выцягнуў з кішэні і ўключыў антыпраслухоўваючую прыладу, а потым маўчаў, неяк адхілена гледзячы на мяне з-пад ілба. У яго вачах я не прачытаў ні цікаўнасці, ні хітрасці, ні нават раўнадушша. Пэўна, цяпер за ўсё адказвала і вяла рэй жанчына.

Яна і загаварыла першай.

“Вас мы ведаем. Мяне завуць Мойра. А яго, — яна кіўнула на свайго спадарожніка, — Платон.”

Мужчына, нібы абудзіўшыся, злёгку кіўнуў. Жанчына, якая назвала сябе Мойрай, зрабіла ня-значую паўзу, і я ўставіў слова.

“Чым абавязаны? — груба пацікавіўся я, — і адкуль вы мяне ведаеце?”

Але яна ніяк не адрэагавала.

“Мы ўсе, мяркую, абмежаваныя ў часе. Не будзем яго губляць.

Мы прыйшлі да вас з прапановай.”

Яна зрабіла паўзу і сустрэлася са мной позіркам.

“Спачатку патлумачце, навошта вы адсочвалі мяне?” — сказаў я.

“Каб даведацца, дзе вы жывяце. Вы за апошні тыдзень змянілі месца пражывання.” “Вынікае, што я ў вас даўно на прыкмеце?” “Так. Вы падыходзіце нам як асоба і як даследчык.” “Даследчык чаго?”

“Хіба вы не забіралі з вашай паштовай скрыні паперку? Мы цяпер зазірнулі — там яе няма.” “Што з таго, калі нават і забіраў?” “Вы заходзілі з той нагоды ў Сеціва?”

“Не, — адказаў я незадаволена. — Патлумачце мне на словах, у чым ваша справа і ваша патрэ-ба?”

“Мы прапануем вам зафіксаваць доказ і паспрабаваць тым самым зарабіць неблагія грошы, — сказала жанчына па імені

Мойра. — Мяркую, толькі вы здолееце нам дапамагчы.” “Не правакуйце мяне. Я не збіраю доказы.”

“Зразумела, што вы не даяце нам веры. Але я калісьці працавала з вашым бацькам. Вы, канешне, знаёмы з яго почыркам? Вось яго ліст да мяне асабіста.”

Жанчына выцягнула з барсеткі паперу і паклала на стол. Я

кінуў вокам і ўважліва прачытаў некалькі сказаў. Потым зірнуў на подпіс. Ліст, безумоўна, быў напісаны бацькавай рукой.

“І што з таго?” — спытаў я.

“Ваш бацька збіраў доказы.” “Хвіліну.”

Я зноў неўпрыкмет іх агледзеў. Нейкая шляхетнасць і прыхаваная пародзістасць твараў хоць і не кідаліся ў вочы, але былі заўважныя. Дый навошта ім было мне маніць? З якой мэтай?

Я, па сутнасці, маргінал, які не мае ні багацця, ні якіх іншых цікавых для іх каштоўнасцей.

Жанчына нервова аблізнула вусны — зубы ў яе былі белыя і роўныя. Яе спадарожнік па імені Платон глядзеў кудысьці ўбок, у бачную яму аднаму кропку нерухомым позіркам. Я задумаўся на кароткі час.

Доказаў, дарэчы, нягледзячы на апантаны і люты пераслед уладаў, большала з кожным днём. І калі знішчыць іх часам разам з іх носьбітамі ў непасрэдным рэальным жыцці цалкам было не-

магчыма, то ў Сусветным Сеціве яны станавіліся агульнавядомымі.

Я ведаў, што нават калі ўсе супрацоўнікі праваахоўных органаў і сілавых структур будуць кінуты на кантроль за тым Сецівам, яно ўсё роўна застанецца бескантрольным месцам, дзе любы чалавек, часам не называючы сябе, можа выказаць сваю думку і выклікаць тым самым не толькі просты роздум, а і нянавісць неабмежаванай аўдыторыі да асобных постацей ці сацыяльных груп, якія блакіравалі ўсе пошукі да праўды.

Так, мой бацька таемна збіраў доказы, і з некаторага часу я з цікавасці і пачуцця супраціву таксама працягваў яго справу, укараніўшы ў Сеціва некалькі з іх. Вось толькі, ці прывядзе ўся гэта дзейнасць да чагосьці істотнага? Асабіста я не надта спадзяваўся, але тая невыносная бездань, за якой усіх нас можа чакаць, і я ўсё больш упэўніваўся ў тым, што чакае больш чым неспадзяванае і нават катастрафічнае ўзрушэнне, ужо незваротна прыцягвала мяне.

“Чаму вы самі не выкарыстоўваеце вашу знаходку як магчымасць? — пацікавіўся я, — урэшце не прадасцё яе з выгодай?” “Яна, мяркую, хуткаплынная. Сёння ёсць, а заўтра — хто ведае. Да яе патрэбны адпаведны — навуковы каментар, а ў нас, каб разабрацца ва ўсім, не хапае ведаў, а вось ваш бацька збіраў і сістэматызаваў іх, і лагічна тое, што тыя веды ён камусьці перадаў. Як вы думаеце — каму?”

“Я ўсяго толькі дробны чыноўнік. Смяцяр. Дый тое ў мінулым.” “Дастаткова зірнуць на вас адзін раз, каб упэўніцца ў тым, што вы здольны на большае,” — ска-зала жанчына.

“Дзякую за камплімент, — адказаў я, тым не менш адчуўшы, як раптам мяне злёгку кінула ў жар, — але цяпер я заняты пошукамі працы ў правінцыі. Калі я не знайду яе праз Сеціва, то ўсё роўна буду вымушаны туды з’ехаць. Мяне выселілі за сто першы кіламетр, і ў мяне заканчваюцца грошы.”

Упершыню за ўвесь час нашай гутаркі мужчына па імені Платон няўцямна, але з доляй цікавасці, зірнуў на мяне.

“Усё гэта вы знойдзеце ў нас,” — заўважыў ён.

“Дзе — у вас? Канкрэтызуйце.” “ У Новым Эдэме. Да яго якраз кіламетраў сто пяцьдзесят.”

Вось яно што. Я ў думках зазірнуў у мапу, уявіўшы наш раён (а ў мяне выдатная фатаграфічная памяць) і віртуальна знайшоў амаль побач з горадам паселішча з прэтэнцыёзнай назвай, якая, вядома, маскіруе яе сапраўдны змест, а хутчэй за ўсё гэта звычайны, населены стракатым элек-таратам, сельскагаспадарчы і дробнапрамысловы кластэр, куды раз-пораз улады скіроўвалі і скіроўваюць цяпер, як мяне, людзей, у добранадзейнасці якіх з іх боку маюцца сумненні.

“Вы прапануеце мне аплату за невядома якія паслугі, але ці здольны я выканаць іх, і наколькі реальная будзе ўзнагарода? — пасля непрацяглага роздуму пацікавіўся я. — Вы ўсё пралічылі?” “Гэта будзе залежаць ад вас самога. Вам, калі дазволяць абставіны і вы здолееце — трэба будзе зняць адпаведную стужку на камеру, пракаменціраваць гэта, вынікаючы з вашых ведаў, астатняе ж, у прыватнасці, продаж стужкі, мы бяром на сябе.”

“І на якую суму я павінен разлічваць?” — зноў спытаў я ў гасцей. “Калі ўсё выйдзе па-нашаму, вы не пашкадуеце, — сказала жанчына. — Ёсць людзі, якія купяць прапанаванае намі, разам, вядома, з рызыкай, і за неблагія грошы.”

“Вам так важна вызначыць той доказ?” — замест адказу спытаў я.

“А вам? — жорстка пацікавілася жанчына па імені Мойра. —

Хіба вы навічок у гэтай справе? Хіба ваш бацька не загінуў у пошуках ісціны? І хіба наш метад — не адзіны сродак, каб змяніць становішча такіх, як мы з вамі? Калі ўсё Сеціва будзе мільгацець доказамі, то каму яны сунуць тады ў нос сваю ідэйную барацьбу?

Яны пачнуць нервавацца і рабіць памылкі.” “Хто — яны?” — пацікавіўся я.

“”Бессмяротнікі”. Уся іх несвядомая раць”.

“А-а, — сказаў я. — “Людзі-цені?” “Вы так іх называеце?” “Не толькі я”.

“Няхай так: “людзі-цені”. Гэта даволі вобразна і нават трапна”.

“Іх зашмат, а паслухаюць іх, а не нас, — заўважыў я. — Што ім, урэшце, усе доказы разам? Сістэма пакуль самадастатковая.”

“А хіба вам самому не цікава зірнуць на тую ісціну зблізу?

Перакуліць яе, так бы мовіць, пан-цырам уніз і паказытаць голае пуза?”

Я змоўчаў. Вядома, мне было цікава. Праўда, цікавасць мая абудзілася толькі ў апошні час. Раней я жыў як усе: вучыўся, зай-

маўся спортам, служыў у войску, нават ваяваў, працаваў з да-

статковайпаспяховасцю,кабнеякпрасунуццапакар’ернайлесвіцы наверх, але мяне заўсёды міжволі цягнула да невядомага, таго, што ўпарта хавала таямніцу, і аднойчы я збочыў па гэтай незнаё-

май і рызыкоўнай сцежцы, якая і вядзе, як я з часам упэўніваўся ўсё больш і больш, да той самай бездані, куды, як некалі казаў старажытны філосаф, так карціць кінуць позірк асобнаму чала-

веку. Вядома, з Сеціва і не толькі, а і з асабістага роздуму, я ведаў пра так званых “людзей-ценяў”. У аснове яе дамінаваў аргумент аб Сімуляцыі, упершыню выказаны ў дваццатым стагоддзі трансгуманістамі і даследчыкамі Нікам Бострамам, Робінам Хансанам і Бары Дайнтанам, а потым і іх эпігонамі. Галоўная ідэя аргумента, на думку Бострама, напрыклад, заключалася, ці не памыляюся ў тым, што “калі мы не лічым, што мы зараз жывём у най сімуляцыі, то ў нас няма падстаў верыць, што нашы нашчадкі стануць запускаць мноства гістарычных сімуляцый”. Цалкам магчыма, лічыў ён, існаванне сімуліраваных людзей без самасвядомасці, але якія, тым не менш, могуць быць адносна разумнымі, могуць таксама кантралявацца Праграмай і ўвогуле не мець індывідуальнасці. Частка чалавецтва, такім чынам, можа складацца з зомбі ці “людзей-ценяў”, гэта значыць, асоб, якія прасімуліраваныя на ўзроўні, дастатковым толькі дзеля таго, каб поўнасцю прасімуліраваныя не заўважылі нічога падазронага. Прычына, сцярджаў Бострам, для стварэння “людзей-ценяў” з нейкай доляй верагоднасці магчыма толькі адна — іх сімуляцыя аказваецца значна таннейшай, чым сімуляцыя рэальных людзей ці ўсіх людзей разам.

Я збольшага ведаў усё гэта з падрабязных распрацовак бацькі, які часта маніпуліраваў гэтымі вынікамі папярэднікаў. Прысутнічалі там і доказы. Так, дакументальна сцвярджалася ў адной з яго прац, тамографы ў клініках раз-пораз, хоць і рэдка, выяўлялі людзей, якія былі зусім пазбаўлены мозга, але, тым не менш, жылі, як і ўсе: працавалі, мелі сем’і і дзяцей. І далей бацька зрабіў кароткі пратакольны запіс пра аднаго такога чалавека — чыноўніка, сарака чатырох гадоў, чарапная поласць якога была запоўнена вадкасцю і які жыў і працаваў, не выклікаючы аніякіх нараканняў і падазронасці. Выяўлены як носьбіт доказу, ён быў немінуча асуджаны на страту і неўзабаве загінуў пры загадкавых абставінах. І знішчылі яго, па сутнасці свайго, толькі з яўнай паталогіяй, якая неспадзявана кінулася ў вочы ўрачам клінікі, куды той трапіў з нейкай нязначнай хваробай, тыя ж “людзіцені”, рэфлекторна заклапочаныя захаваннем стабільнасці свайго існавання.

З-за маючых збояў у Праграме “людзі-цені”, лічыў бацька, маглі паступова захапіць кантроль над асобнымі краінамі і ўвогуле над чалавецтвам. Але магчыма і тое, меркаваў ён, што жорсткая канкурэнцыя была адмыслова справакаваная постчалавечай цывілізацыяй ці ўвогуле самой Праграмай. Хоць наўрад ці Праграма магла прадугледжваць такія бесчалавечыя рэчы, як прык-ладам, камуна-бальшавіцкія мутацыі, што больш як стагоддзе таму каштавалі жыцця сотням мільёнаў самых разумных і самадастатковых людзей. З запісаў бацькі я, канешне, ведаў, што адзін з мноства магчымых важных фактараў, матывуючых стварэнне сімуляцыі цывілізацыі, — верагоднае назіранне і аналіз групавых паводзін, а таксама тое, што любыя ідэі аб маральнасці вышэйстаячых істот, альбо тых, хто існуе ў базавай цывілізацыі, з’яўляюцца з нашага боку вы-ключна абстрактнымі: тым не менш, лічыў я ўслед за навукоўцамі і трансгуманістамі мінулага, не маглі ж, у рэшце рэшт, тыя вышэйстаячыя творцы ігнараваць этычныя меркаванні, бо гэта непазбежна прыводзіла б да болю і пакутаў поўнасцю сімуліруемых асоб. Хаця, хто яго ведае, магчыма, тут прадугледжваўся фактар відавай канкурэнцыі ў самай жорсткай яго форме: “людзі-цені” супраць поўнасцю прасімуліраваных. І наўрад мы даведаемся калі-небудзь пра гэта, а магчыма, і ўвогуле нічога не даведаемся. Нічога і ніколі.

“Вы сцвярджаеце, што працавалі з маім быцькам?” — праз паўзу ўдакладніў я, звяртаючыся да жанчыны.

“Нейкі час. Я была яго вучаніцай. Некалькі разоў пасля майго звальнення з працы, мы злістоўваліся. Як мы даведаліся, ён знік у фільтрацыйна-папраўчым лагеры.” “Мне трэба падумаць,” — сказаў я.

“Толькі да заўтрашняга дня. Нам зараз неабходны вашы веды, і мы іх спачатку купім на месцы. У вас будзе жытло і ежа. Цалкам магчыма, што пасля ўсяго ў вас з’явіцца і новая крэдытная картка.

Хоць шмат мы не абяцаем.”

Я паглядзеў ёй у твар і раптам адчуў, як сэрца маё забілася мацней і нават пачало пакалваць у кончыках пальцаў. Я б не сказаў, што жанчына, якая сядзела цяпер насупраць мяне і якую звалі

Мойрай, была прыгожая. Надта шырока расстаўленыя вочы, велікаваты нос, цяжкаваты падбародак. Але ў ёй было нешта незвычайнае, я адчуў гэта адразу і пакляўся б у тым, што маю рацыю.

“Я магу вызначыць, у чым там у вас справа? Дакладна?”

“Мы не рызыкуем растлумачыць. Можа, нечысць, можа, яшчэ нешта. Кажуць, продкі раз-пораз сутыкаліся з такім і ведалі, што рабіць. Цяпер веды згубіліся. Хіба што ваш бацька валодаў імі і перадаў вам. Мы спадзяёмся.”

Урэшце, доўга думаць я не збіраўся. Любая праца ў маім цяперашнім становішчы была рата-вальным сродкам. Я разумеў, што і маім наведвальнікам гэта цяпер добра вядома.

“Заўтра, — тым не менш, паўтарыў я. — Трэба, як кажуць, параіцца з падушкай.” “Вы дасцё нам нумар свайго надалонніка?” — спытала жанчына. “Запішыце,” — праз паўзу прапанаваў я.

“У гэтым няма патрэбы. У Платона выключная памяць. Урэшце, як і ў мяне.”

Я назваў лічбу.

“Спадзяёмся, што мы неўзабаве хутка пабачымся,” — сказала жанчына, якая назвалася Мойрай.

Раптам яе спадарожнік, на імя Платон, зірнуў на гадзіннік і падняўся з крэсла. Я адзначыў, што, нягледзячы на мажнасць, рухі яго былі лёгкія і імклівыя, як у жывёлы з пароды каціных.

“Нам пара, — сказаў ён. — Выбачайце, але нас чакае больш важная справа.”

Я таксама ўстаў з-за стала, і праз кароткую паўзу чамусьці паціснуў яму руку, пасля чаго яны развіталіся і адразу пайшлі.

Застаўшыся адзін, я пачаў абдумваць нечаканую прапанову, але думкі мае ўвесь час вярталіся да жанчыны, якая назвала сябе Мойрай. Я спрабаваў гадаць пра тое, колькі ёй можа быць гадоў, чым займаецца, яна свабодная, ці ў яе ёсць мужчына, хто ёй гэты маўклівы Платон. Але неўзабаве кінуў гэты пусты за нятак. Урэшце, я нават прыблізна не ведаю, што хочуць тыя госці. Ад мяне, лічу, не варта чакаць якіх слушных аналітычных меркаванняў, бо я наўрад ці дасканала валодаю хоць якім больш-менш адчувальным дарам тэарэтычнага мыслення. Так, у мяне гэтага, на жаль, няма, ёсць хіба што толькі інтуіцыя.

Кажуць, жыццё немагчымае, зыходзячы з сучасных фізікаматэматычных уяўленняў, але яно існуе і ўпарта хавае ад нас свае асноўныя таямніцы. Ці хопіць маіх ведаў, каб дапамагчы тым загадкавым гасцям? Як яны ўвогуле “выйшлі” на мяне?

Таксама праз інтуіцыю? Урэшце — гэта не вялікая , а ўдача, хоць і нечаканая.

Мой старога веку ноўтбук, які перадусім быў даўно мною ўключаны, ціха пераліваўся каляровымі рыбінамі на дысплеі.

Я набраў слова-пароль і пачаў няспешна падарожнічаць сярод шматлікіх блогаў. Па тэме, якая мяне асабліва цікавіла, усе яны, вядома, укараняліся ў Сеціва выключна ананімна. Неўзабаве я натрапіў на тое, што мне і было патрэбна: блог 2412. Як я зразумеў, мне было адрасавана запісанае ў выглядзе старажытнага вярлібра пасланне — звычайны рэйв, няйнакш. Я знайшоў прамое ўпамінанне аб месцы — Новы Эдэм. Урэшце, гэта можна было тлумачыць і адвольна.

Тут, у Новым Эдэме — Апошнім месцы Зямлі,

Дзе ўсё скіравана на самазнішчэнне, Калі давядзецца ўбачыць —

Можна стаць сведкай Чарговага збою ў Праграме, І зразумець,

Што Сусвет не толькі незвычайней, Чым мы ўяўляем,

А яшчэ нашмат больш незвычайны, Чым мы

Нават можам сабе ўявіць.

Ніжэй гэтага зашыфраванага такім дзіўным спосабам тэксту было пазначана буйнымі літарамі: ЧАКАЕМ ВАС У ЭДЭМЕ

Прачытаўшы гэты цьмяны і незразумелы для любага звычайнага наведвальніка Сеціва псеўдапаэтычны рэбус, я задумаўся і прыйшоў, урэшце, да высновы, што стварыць яго і закінуць у Сеціва магла хоць бы і нядаўняя госця Мойра; пасля чаго пачаў ператасоўваць магчымыя варыянты таго, што можа адбывацца цяпер у паселішчы пад назвай Новы Эдэм.

Чарговы збой у Праграме? — разважаў я. — Што менавіта яны, мае сённяшнія госці, маюць на ўвазе? Нават намёкі на Праграму былі забароненыя. Але, калі б гэта быў звычайны, шараговы збой, хіба звярталіся б яны па дапамогу? Бадай, сапраўды, запіс той з’явы, якая распачалася ў паселішчы, нечакана можа прынесці неблагія грошы? Таемныя арганізацыі, колькасць якіх, нягледзячы на арышты, не памяншалася, як я ведаў, ахвотна куплялі і трансліравалі праз Сеціва такія, адчувальна расхістваючыя сістэму, сенсацыйныя стужкі. Урэшце, я вырашыў збольшага сабрацца і чакаць званка, як і было дамоўлена з маімі работадаўцамі; кінуў у дарожную сумку запасную кашулю, шорты, бейсболку, упакоўку лёзаў, каб галіцца, лёгкую партатыўную відэакамеру, флэшкудубль з асобнымі распрацоўкамі бацькі, якую, падумаўшы, старанна зашыў за каўнер кашулі, і яшчэ сёе-тое з дробязей — у мяне амаль нічога не было, і я не збіраўся затрымлівацца тут, у Мегаполісе, больш чым на некалькі дзён, бо калі б мяне злавілі з пратэрмінаванай карткай, то скіравалі б у лагер.

Заставаліся толькі кнігі, якія я перадусім, старанна запакаваў, каб не распазналі, што гэта такое, і здаў у камеру заховаўння пад шыфравы замок. Па магчымасці я вырашыў потым забраць іх з сабой.

Задушлівая спёка, між тым, вельмі марудна пайшла на спад, хоць сонца ўжо даўно схавалася за вэлюмам смогу на даляглядзе. Я б з задавальненнем прыняў душ, але вады ў кранах, як амаль заўсёды, у гэтым квартале не было, хіба што заставаліся нязначныя яе рэшткі ў маім зліўным бачку на балконе — вынік даўнішняга кароткага дажджу. Я абдаўся імі з конаўкі, адчуўшы ня-значную палёгку, выключыў і зноў апынуўся на канапе.

Ці меў рацыю бацька, — доўжыў я сваю думку, — калі ўдасканальваў, адпаведна з часам, на першы погляд вар’яцкія ці ўвогуле фантастычныя ідэі і распрацоўкі папярэднікаў? Дарэчы, ён быў не адзіны ў сваім імкненні абясшкодзіць сістэму падману, якая цяпер, пасля яўных і вытан-чаных, быццам другасных злачынстваў, усталявалася ў нашай краіне. Хіба не выклікае цьмяныя, часам неакрэсленыя падазрэнні пастаянная прага ўціску на самых разумных, здаровых, паўнавартых, якіх у адпаведныя гадзіны “ікс” пачынаюць брутальна нішчыць, і тады, як адзначалі старажытныя назіральнікі, “гільяціны працуюць нібы швейныя машынкі, адсякаючы галовы выбарча самым высокім, светлавалосым, блакітнавокім, гожым асобінам”? І хіба не крэда ўсіх служкаў зацені мінулага і цяперашняга часу — “здай разумных і тады сам будзеш вольны”?

А паколькі гэтыя спрадвечныя і непераможныя інстынкты, уласцівыя “людзям-ценям”, паста-янна ўступалі ў супярэчнасць з іх асноўнымі намаганнямі ў ходзе тэхналагічнага працэсу, скіраванымі на стварэнне прыярытэтных умоў у матэрыяльным баку свайго ўласнага жыцця, то, нягледзячы на адносна паспяховую тактыку пераманьвання навукоўцаў і стварэнню, услед за іншымі дзяржавамі, індустрыі трансмогаў — дапаможных блокаў асацыіраваных вобразаў па якой прафесіі ці галіне навукі, — усе гэтыя высілкі не давалі значных вынікаў. Марнымі былі і паімкненні ўладаў у дасягненні сваёй асноўнай мэты — стварэнні тэхналогіі пераносу фокусу “Я” свядомасці на камп’ютэрны носьбіт і дасягнення такім чынам бессмяротнасці. Ідэя ўваскрашэння і вечнага жыцця, якая калісьці ў старажытныя часы дала штуршок глабальнай метафізічнай мутацыі — хрысціянству, зноў паўставала перад чалавецтвам, толькі ў новай афарбоўцы. Але нешта цьмянае і дагэтуль нявыкрасленае ўвесь час бунтавала супраць яе, і прычынай таму былі не толькі няйнакш як закладзены генетычна самазнішчальны ўціск “людзей-ценяў”, а і шматлікія экалагічныя і тэхнагалічныя катастрофы, якія разпораз адкідвалі наша людства ў славутыя “цемру і скрыгат зубоў”. З меркаванняў бацькі я ўвогуле ведаў, што вынік тут адзін — менавіта пустата, бо, як ён лічыў у сваіх распрацоўках: “Сімуляцыя можа быць імгненна знішчана ці прыпынена”. І калі гэта адбудзецца — то ў глабальным маштабе.

Тым не менш, тэма вынаходніцтва і паўсюднага ўкаранення тэхналогіі бессмяротнасці свядомасці ўвесь час мусіравалася ў сродках інфармацыі. Улады пераконвалі насельніцтва ў тым, што наша цывілізацыя з’яўляецца безумоўна базавай, яе далейшы росквіт — наперадзе, а ідэі Сімуляцыі не толькі замоўчваліся, а і пры малейшым напамінку жорстка пераследаваліся. Хоць у асобныхпрывіліяваных кварталах Мегаполіса адносна высокі ўзровень жыцця штучна падтрымліваўся, то ў шматлікіх паселішчах ці прамыслова-сельскагаспадарчых кластарах ён нагадваў сярэднявечча, альбо, у лепшых выпадках, мінулае стагоддзе на яго пачатку.

Я прыгадаў закінутае ў Сеціва запрашэнне ў Новы Эдэм. Што ж, я бываў раней у такіх месцах, жыццё дастаткова кідала мяне па свеце, я ведаў пра іх праўду — магчыма, не ўсю, а нейкую яе частку, і тым больш ненавідзеў ману. Я зноў абдумаў усё і канчаткова вырашыў прыняць пра-панову сваіх нядаўніх гасцей.

Так часта бывае: здаецца, ужо край і няма паратунку, але нечакана прыходзіць выйсце, і... жыццё працягваецца.

empty 2.

Прайшлі амаль суткі, але былыя мае наведвальнікі не прыходзілі. Час ішоў, і зноў наступіў вечар. Сутонела.

Я збольшага павячэраў штучным бутэрбродам, падобным на мыла, а потым дацягнуўся да пульта і ўключыў уманціраваны ў сцяну тэлевізар — яго старадаўнюю мадэль. З экрана зазыўна заўсміхаліся напаўаголеныя юрлівыя прыгажуні, трансвестыты і педэрасты, напамажаныя ка-ментатары бралі інтэрв’ю ў заўсёды задаволеных жыццём людзей, часам прапаноўваліся карцінкі нейкіх тэхналагічных распрацовак, падлічваліся сумы прыбыткаў.

Потым экран надоўга захапіў футуролаг — штучна малажавы чалавек сярэдняга веку, з паголе-ным чэрапам і густой чорнай барадой.

“Пераадолець смерць, — вяшчаў ён, — гэта адыёзная, нечуваная задача, якую раней чалавек не мог перад сабой паставіць, але гэта задача бачыцца вырашальнай сёння. Ёсць праблемная тэо-рыя і не спыняецца практыка, ёй заняты тысячы навукоўцаў. Цяпер замест марных дыскусій мы прапануем дакладную тэхналогію бессмяротнасці свядомасці. Гэта тэхналогія адразу зменіць усё наша жыццё. Знікнуць нацыянальнасць і яе атрыбут — мова... ”

Адначасова з гэтымі слоўнымі ванітамі, якія вяла ўспрымаў мой слых, вочы міжволі машынальна выхоплівалі змест амаль незаўважнага бягучага радка ў ніжняй частцы дысплея.

“Чарговы храм — напаўразбураны старажытны помнік хрысціянства — узарваны невядомымі экстрэмістамі ўноч з 21 чэрвеня гэтага года...” “Матч на першынство свету па баях без правіл па версіі АСП паміж чэмпіёнам Еўрабіі Алі Ду-ганам і першай пальчаткай Чайнаросі Лі Джунсянавым закончыўся перамогай Лі Джунсянава. Алі Дуган памёр праз тры гадзіны пасля заканчэння паядынку”.

“Каля 31-га паселішча раней арыштаваныя на месцы злачынства шукальнікі вады, якія прабурылі ноччу свідравіну і спрабавалі назбіраць вадкасці ў невялікую цыстэрну, прызналіся і далі паказанні”.

“Адзіная пакуль што бессмяротная істота на Зямлі — мядуза, якая здольная амалоджваць сябе бясконца” ”…Галоўнае для нас — перанос фокуса “Я” свядомасці на камп’ютарнае асяроддзе, — прадракаў далей футуролаг. — Як жа такое вырашаецца? А вось як: сама ўласцівасць памяці заключаецца ў тым, што яна пастаянна абнаўляецца, і прыкладна дзевяноста адсоткаў вобразаў перыядычна актыўна выкарыстоўваюцца праз асацыятыўныя сувязі паміж імі, зноўку нібы перазапісваючыся. Калі дапаўняльныя блокі памяці стануць таксама ўдзельнічаць у гэтым працэсе, то за кароткі тэрмін блокі будуць утрымліваць каля дзевяноста адсоткаў вобразаў з памяці свядомасці. А калі чалавек будзе жыць з гэтымі блокамі памяці пяць ці дзесяць гадоў, то яны будуць утрымліваць практычна сто адсоткаў вобразаў, якіх назапасілі за мінулы перыяд жыцця. Пытанне пераносу фокуса “Я” свядомасці вырашаецца такім чынам “само сабой”, бо смерць цела і мозгу не наносяць страты свядомасці, памяць якой і фокус “Я” па-ранейшаму паўнавартасна функцыяніруюць у дапаўняльных блоках памяці. Але вось душа? Як быць з ёй? — пытаюцца многія. Адразу скажу вам адказна: яна не матэрыяльная рэч, а значыць, яе няма… Замест яе мы маем фокус “Я” нашай свядомасці”.

“Кніга — самая шкодная рэч для грамадства. Яна слепіць вочы, атрафіруе слых, псуе мову, служыць распаўсюджваннем зжыўшых сябе ідэй і варожых намераў, абгрунтоўваючы пошук так званай Ісціны. Але што ёсць Ісціна? Ісціна — гэта мана. Здавайце кнігі службам бяспекі, знішчайце іх”.

“Віленій Магабва, жыхар 52-га квартала Мегаполіса разрэзаў з дапамогай электрычнай пілы свайго былога сужыцеля, а цела па частках вывез на звалку. Злачынца арыштаваны…” ”…Да гэтага часу, — прадракаў, між тым далей футуролаг, — галоўнай якасцю нацыянальнай прыналежнасці з’яўлялася мова. Менавіта яна дзяліла чалавецтва на народы. Але навошта нам цяпер асобная мова? Мы прапануем вам трансмог агульнай іншаземнай мовы. Падключаючы такі трансмог да сваёй сядомасці, вы імгненна пачнеце гаварыць на іншаземнай мове, як на роднай. Хто як хоча, той так і будзе гаварыць. Гэта адрыне ўсе нацыянальныя адрозненні паміж людзьмі. Моўныя трансмогі — бомба, якая ўзарве наш свет. У самы кароткі час адбудзецца нечуваная інтэграцыя чалавецтва ў адзіную супольнасць. Любы чалавек, выкарыстоўваючы трансмог любой мовы народаў свету, здолее стаць на нейкі час “свядомасцю іншай нацыянальнасці”, прыняўшы гэтую новую мову ў якасці другой роднай. Знікне ўсялякая ксенафобія. Далоў ксенафобскую прапаганду!” “Чарговы касмічны апарат класа “вояджэр”, які быў запушчаны некалькі гадоў таму з паверхні Месяца, як толькі вылецеў за межы Сонечнай сістэмы, перастаў выходзіць на сувязь з Зямлёй, паўтарыўшы тым самым лёс сваіх папярэднікаў”.

“Толькі што адбыўся замах на былога сакратара ідэалагічнага аддзела Партыі Бессмяротнасці Ёхана Цынка, які вяртаўся дамоў у квартал 240. Яго машына была абстраляна з аўтаматычнай зброі злачынцам, які знаходзіўся ў прыпаркаваным непадалёку пазадарожніку. Атакаваны чальцамі службы бяспекі нападаўшы быў забіты. Забіты два ахоўнікі. Ёхан Цынк не пацярпеў”.

“Так, — працягваў з экрана барадаты гаварун, — тысячы фанатыкаў-нацыяналістаў захочуць пасля смерці сваёй біямасы заставацца ў межах сваёй краіны і сваёй мовы, працягваючы слу-жыць нацыяналісцкай ідэі. Але, як мы ведаем, іх мала. Яшчэ менш тых, хто ўвогуле адвяргае бессмяротнасць, жадаючы жыць, як і раней, гаворачы пра нейкую ілжэнавуковую Сімуляцыю. Дык не, мы верым у новую тэхналогію. Бессмяротнасць патрэбна грамадству, каб тут і заўсёды жылі ўсе: вашы бацька, маці, бабуля, дзед, вашы дзеці. І менавіта новыя тэхналогіі дадуць нам усё гэта”.

“Выстава архідэй — таямнічых і загадкавых кветак, якія распаўсюдзіліся паўсюль, акрамя Ан-тарктыды, учора адкрылася ў Мегаполісе. Нягледзячы на катаклізмы, што прымусілі планету да разбуральных змен, — гэтыя кветкі незвычайна размножыліся, а іх здольнасць змяняць не столькі сябе, колькі свет, які іх акаляе, выклікае містычную вусціш”.

“Адказнасць за чарговы выбух на адным з заводаў Еўрабіі па вытворчасці вадкага паліва на ва-дародзе ўзяла на сябе экстрэмісцкая арганізацыя імя Міколы Тэслы”.

Пасля ўсялякіх слоўных ванітаў і працяглай рэкламы, мусіў транслявацца чарговы серыял, што і адбылося. Дарэчы, падобныя серыялы, бясконца паказваліся па ўсіх каналах і карысталіся, як ні дзіўна, вялікай папулярнасцю. Іх проста абажалі. Старыжытныя сур’ёзныя стужкі (за выняткам некаторых, таемна запампаваных у Сеціва) былі спаленыя, а новых фільмаў такога кшталту ствараць не было магчымасці з-за пераследу і адпаведнага пакарання. І калі па адзіночцы маг-чыма нехта і пісаў, як кажуць, у стол, то пачаць здымаць нешта — гэта значыць, адразу патрапіць на арышт, потым на ідэалагічную камісію і, як вынікам , у лагер. Збіраючыся з якой нагоды разам, асабліва па святах, “працаробы” спявалі песні з тых серыялаў. Героямі песняў былі ўплывовы крымінальнік, шлюха, валацуга, альбо дробны злодзей.

Адзіны старажытны шматсерыйны фільм, які часта дэманстраваўся па тэлеглядзе, быў “Горац”, у якім апявалася тэма бессмяротнасці. Праўда, стужка была абцяжараная бясконцымі ідэалагічнымі і прапагандысцкімі ўстаўкамі.

Я пагасіў экран, але прайшло яшчэ шмат часу, пакуль я здолеў заснуць.

Усё гэта прафанацыя і звыклая нахабная хлусня, меркаваў я. Без старасці і смерці жыццё губляе сэнс, і наўрад ці якія спробы, нават з самымі прасунутымі тэхналогіямі, здолеюць прадоўжыць жыццё асобнага індывіда да неакрэслена вялікага тэрміну. Шэраг тэхналагічных і экалагічных катастроф, які завяршыўся так званымі

Вялікімі Падзеямі, адрынуў чалавецтва назад, пад кан-чатковую ўладу “людзей-ценяў”, і калі я бачу на вуліцах псеўдалюдзей, якія рухаюцца каля па-мыйных скрыняў і ўжо на карачках, то пра якую будучыню можа ісці гаворка? Хіба не сведчыць сам за сябе старажытны прыклад з антыбіётыкамі, якія выратавалі мільёны хворых, а прыгаварылі да смерці мільярды, бо зрабілі нашу імунную сістэму няздольнай супрацьстаяць інфекцыям. Пакуль гэтая імунная сістэма адпачывала на падушцы з антыбіётыкаў, мікробы, бактэрыі і вірусы апантана ўдасканальваліся, ствараючы новыя штамы, якім было ўжо пляваць на тыя антыбіётыкі, якія мы вырасцілі ў лабараторыях. Яны іх спажывалі і “качалі” з іх энергію. Звычайна скураны грыбок пранікае зараз і ў лёгкія, і ў косці, і ў мозг, і нават ад яго мы не можам абараніцца. Між тым, у сродках масавай інфармацыі разглагольствуюць пра так званага “чалавека магутнага”, у якога ўсе нейроны галаўнога мозгу будуць паспяхова, спачатку часткова, а потым поўнасцю замяняцца мікрачыпамі, а тулава будзе стальным, і што гэты кібарг якраз прыме ў сябе фокус “Я” нашай свядомасці і стане бессмяротным. Яшчэ далей, сцвярджалі дзяржаўныя балбатуны, мы ўсе, верагодна, пяройдзем з часткова біялагічных форм у інтэлектуальныя, у своеасаблівыя хвалевыя субстанцыі.

Бессмяротнасць — гэта спосаб заплюшчыць вочы і не глядзець у бездань, — меркаваў я. — Па распрацоўцы бацькі я ведаю, што перанос свядомасці, на яго погляд, увогуле немагчымы з прычыны квантавай прыроды мозгу. Да таго ж, свядомасць не можа пераносіцца двойчы, калі мы існуем у Сімуляцыі, а шматлікія доказы ўвесь час сведчаць менавіта пра апошняе.

І калі б нават дапусціць, што новую рэлігію пачалі з дапамогай навуковых распрацовак і тэхналогій пераўтвараць у рэальнасць, то з пераносам свядомасці на ны носьбіт, чалавек хіба што канчаткова страціць нават прывідную надзею на свабоду, бо адразу падпадзе пад розныя ўздзеянні па змене асобы, памяці, поглядаў. Урад паставіць “экраны”, каб не дазволіць міграцыі свядомасці людзей. З’явяцца шматлікія забароны на выхад са сваёй “інтэрнэт-зоны”, пачнуцца шматлікія камп’тарныя ўзломы. Атрымаўшы з такой цяжкасцю ўладу і, дадаткам, навуковыя веды, “людзі-цені”не дазволяць астатнім стаць вольнымі, створаць новыя, штучныя праблемы. Свядомасць чалавека цяжка змяніць, і ва ўсялякім грамадстве будуць тыя, каму гэта нявыгадна. Увогуле, заўсёды можна знішчыць сервер, які захоўвае ў сабе асобы суграмадзян з дапамогай нага ўзлому ці простага малатка.

empty* * *empty

Разбудзіў мяне сігнал надалонніка. За акном ужо світала, тэмпература паветра крыху зменшы-лася, але было амаль таксама задушліва, як і ўчора вечарам.

Таймер паказваў чвэрць на сёмую гадзіну. Я са здзіўленнем пабачыў, як на дысплеі высвеціўся твар маёй учарашняй наведвальніцы — жанчыны па імені Мойра. Ужо выходзячы на сувязь, я машынальна адзначыў, што з яе боку было ўключана супрацьпраслухоўваючае прыстасаванне.

“Слухаю”, — чамусьці з хваляваннем сказаў я.

”У мяне намер зайсці да вас неадкладна. Вы адзін, спадар

Берташ?” “Так.” “Тады, калі вы не супраць, адчыніце дзверы. Я побач.” “Згода.”

Я яшчэ раз зірнуў на гадзіннік, каб упэўніцца ў тым, што не памыліўся і цяпер сапраўды яшчэ вельмі рана. Гэта жанчына зараз прыйдзе. Чаму яна спяшаецца? Яна адна, ці па-ранейшаму з тым маўклівым Платонам? — замільгалі ў маёй галаве недарэчныя і малавытлумачальныя пытанні. Урэшце, я адчыніў і стаў чакаць.

Праз некалькі хвілін учарашняя госця з’явілася на парозе.

Я ўбачыў, што замест сукенкі на ёй быў ільняны камбінезон са шлейкамі, а валасы на галаве падабраны пад спартыўны капялюш; толькі ўся вопратка чамусьці выглядала бруднай і ў некалькіх месцах была пашкоджанай. Праз аголенае перадплечча чырвонай пісягай цягнулася свежая драпіна. Жанчына выглядала не зусім адэкватнай, і я зразумеў, што нешта здарылася. Урэшце, я не памыліўся.

“Ваш спадарожнік, — спытаў я, — ён таксама прыйдзе?”

“Платон не прыйдзе”, — праз паўзу адказала яна і твар яе сутаргава перасмыкнуўся.

Я знерухомеў.

“Што здарылася?”

“У мяне праблема, спадар Берташ, — выдыхнула яна, — мне патрэбна дапамога”.

Я моўчкі ўзяў яе за руку, правёў у пакойчык і пасадзіў на канапу.

Але яна падхапілася з месца, скінула з галавы бейсболку і пачала нервова хадзіць: сем крокаў у адзін бок, паварочвалася і рабіла столькі ж назад.

“Здыміце чаравікі”, — прапанаваў я будзённае, чакаючы тлумачэння.

Яна паслухмяна скінула лёгкія туфлі, але хадзіць не кінула.

“У душавой ёсць вада?” — нечакана спытала яна, спыніўшыся.

“Наўрад ці”.

Тым не менш, я зазірнуў у душавую і павярнуў кран. Вада палі-

лася, і я ўспомніў, што пры засяленні заплаціў за кубаметр даволі адчувальную суму. Як заўсёды, ваду тут уключалі хіба што ноччу.

“Зараз, — сказала яна распранаючыся, — я ўсё растлумачу.

Толькі пастаю хвіліну пад душам. Вы не супраць? Я вельмі шкадую, што прымушаю вас непакоіцца. Прабачце”.

Яна знікла за дзвярыма, і я пачуў, як палілася вада, пасля чаго знайшоў свежы ручнік і, прыадчыніўшы дзверы, павесіў яго на вя-

шак. Мельгам я ўбачыў жанчыну, якая ўжо стаяла пад струменем вады, і ацаніў яе целасклад: стройныя доўгія ногі, акруглыя клубы, шырокія плечы — пэўна, такімі і выглядалі старажытныя амазонкі.

“У вас знойдзецца які халат?” — спытала яна праз хвіліну. Шум вады знік.

Я адказаў, што не нашу халатаў і прапанаваў ёй накінуць маю кашулю, на што яна моўчкі згадзілася.

“Мяне ўжо, магчыма, шукаюць, — неяк вяла канстатавала жанчына па імені Мойра. — Я мушу неўзабаве ісці”.

Я хутка кеміў і ведаў за сабой гэтую немалаважную якасць.

Ланцужок нейронаў у маёй галаве, пэўна, перасталяваўся належным чынам, бо праз некалькі секунд я ўзнавіў у памяці бягучы радок з экрана тэлевізара, і ўспомніў фрагмент тэксту.

Няўжо гэта так?

“Замах на былога сакратара ідэалагічнага аддзела партыі Бессмяротнасці. Забітыя двое ахоўнікаў і нападаўшы. Ёхан Цынк застаўся жывы”.

“Дык гэта вы з вашым сябрам Платонам зрабілі замах на Ёхана Цынка?” — вырвалася ў мяне.

Жанчына знерухомела.

“Вы што — чытаеце думкі?” “Дык, гэта вы дадумаліся?”

“А вы лічыце, што той варты жыцця?” — адказала яна пытаннем на пытанне.

“Мне напляваць, — шчыра сказаў я, — але, ці трэба падстаўляцца пад кулі з-за нейкіх дзяржаўных клапоў? Дарэчы, чыя гэта была ідэя і навошта было ісці на яе выкананне непадрыхтаваўшыся як след?” “Вось вы б схадзілі?” “А што гэта дасць? “Людзей-ценяў” большасць”.

Але тут я замаўчаў, бо спрэчка ў такі момант была бэссэнсоўная, а зрабіў нешта такое, на што б адразу не рашыўся ў іншай сітуацыі.

Я сеў з ёй побач і абняў яе за плечы, са шкадобай заўважыўшы, што яе цела ўсё яшчэ нервова здрыгвалася пад маімі далонямі.

“У цябе знойдзецца што-небудзь з транквілікаў?” — спытала яна, гледзячы ў падлогу і перайшоўшы на “ты”.

Не. Я іх не ўжываю.

З дапамогай маіх пытанняў яна паступова паведаміла ўсё, што адбылося з імі за апошнія суткі. Платон, як я павінен быў здагадвацца, з’яўляўся чальцом невядомай мне забароненай рады-кальнай суполкі. Як дарэчы, і яна, Мойра. Як я збольшага ведаў, у краіне дзейнічаюць ці, наад-варот, чакаюць у кансервацыі свайго часу, неардынарныя, сур’ёзныя людзі, не аперэтачныя змагары на словах, а жорсткія выканаўцы, якіх улады, выявіўшы, адразу скіроўваюць у фільтрацыйна-папраўчыя лагеры, дзе і знішчаюць.

“Платон не падзяліўся са мной сваімі планамі пасля сумеснага наведвання вас, спадар Берташ, але вы яго нечым цікавілі, і ён прыходзіў адмыслова, а мне, як толькі выйшлі ад вас, параіў чакаць яго ў адным з трэцеразрадных гатэляў, патлумачыўшы, што, калі не вернецца праз некалькі гадзін, то варта ехаць у

Новы Эдэм самастойна, ну, і калі наш новы знаёмы Берташ Яновіч (гэта значыць я) дасць згоду, то дабірацца туды разам, а яго не чакаць”.

Праз нейкі час яна даведалася з тэлехронікі пра замах і адразу пазнала ў нападаўшым Платона. Нагадвалі і яе прыкметы. Уцячы яму не ўдалося, і ён, ужо забіты, згарэў у машыне. Магчыма, ён збярог яе жыццё. Цяпер, закончыла жанчына свой аповяд, яна, вядома, не хоча падстаўляць мяне, бо я і так, па сутнасці, выгнаннік, такі ж, як і яна, — і праз гадзіну яна пойдзе, бо, верагодна, яе шукаюць.

“Дык і ты высланая?” — спытаў я.

“Так. Амаль усе, хто працаваў з тваім бацькам, былі праз нейкі час пакараныя. Мяне саслалі ў Эдэм”.

“Пабудзеш у мяне, пакуль усё супакоіцца, — сказаў я, — а потым мы, верагодна, рушым у паселішча. Я прымаю вашу прапанову”.

“Дзякуй. Я не памылілася ў табе. Думаю вось, чым бы аддзячыць”.

“Не клапаціся”.

“Ты натурал?” — нечакана пацікавілася яна, па-ранейшаму седзячы на канапе і не падымаючы галавы.

“Хіба гэтага не бачна?”

“Тады транквілізатараў не трэба”, — на яе вуснах з’явілася ўсмешка, у якой было, на мой погляд, нешта змушанае, але затым яна раптам скінула з сябе кашулю і рашуча абняла мяне. Мы ляглі на канапу. Я не адразу авалодаў ёй, а нейкі час моўчкі лашчыў, пэўна, ужо тады ў мяне да яе ўзнікла тое самае пачуццё, якое, яшчэ да гэтай нечаканай фізічнай блізкасці, злучыла нас разам, і якое з даўніх часоў называлі “каханнем”.

Пэўна, ад нечаканасці сітуацыі і маёй закамплексаванасці —

калі жанчына не зусім звычайная і мне падабаецца, я іншым разам губляю пачуццё непасрэднасці — усё адбылося нервова, і не так, як я б хацеў. Жанчына доўга не магла расслабіцца, яе ўсё яшчэ скаланала дробная ліхаманка, такія рэчы заўсёды заразныя і пераходзяць на партнёра.

Потым мы нейкі час моўчкі ляжалі абняўшыся, яна насуперак усяму так і не здолела адразу супакоіцца, а прыходзіла ў сябе даволі марудна. Я міжволі раздумваў над тым, што яе нечаканае вырашэнне свайго стану двума дзесяткамі хвілін назад даволі дзіўнае і рызыкоўнае ў сэнсе маралі, але, магчыма, самае дакладнае — урэшце, ёй, пэўна, лепш бачна. Ад жанчын можна ча-каць усяго.

Праз нейкі час усе далейшыя дзеянні я ўзяў пад свой кантроль, аб’явіўшы Мойры, што мы едзем сёння ж, нават неадкладна, бо тут нас абаіх ужо нічога добрага не чакае.

“Неадкладна — гэта як? У цябе ёсць аўтамабіль?”

“Так”, — адказаў я, хоць добра ведаў, што мая састарэлая малалітражка працяглы час гніла на платнай стаянцы і, каб забраць яе, трэба было заплаціць амаль усе мае грошы, якія яшчэ заставаліся пасля звальнення са службы. Да таго ж, цэны на паліва зноў узляцелі ўгару. Але пра ўсе гэтыя дробязі я змаўчаў.

“Доказ, — сказаў я. — Ты ж сама казала, што ён чакаць не будзе, і, дарэчы, твой сябра Платон хацеў, каб мы разам вярталіся ў

Эдэм”.

Мы апрануліся, я сабраў сумку, кінуў туды ноўтбук, аддаў

Мойры ключ і загадаў чакаць, пакуль я не прыганю машыну са стаянкі і не пазваню ёй. Пасля чаго яна закрые кватэру і спусціцца ўніз.

Я захапіў рэвальвер і па падземцы скіраваў на стаянку, дзе пастараўся звярнуць на сябе ўвагу, гучна нагадаўшы час на сваім гадзінніку. Мне трэба было, каб служка, адзін з тэхнікаў, запомніў гэты момант, а таксама марку маёй машыны.

Я папрасіў яго падкачаць колы майго “джыпа” і заправіць бак вадкім вадародам, заплаціў за-патрабаваную суму і выехаў вонкі, запісаўшы электронны даведачны нумар стаянкі.

Пад’ехаўшы да свайго, цяпер ужо былога, і я ў гэтым не сумняваўся, жытла, я даслаў Мойры сігнал з надалонніка, і праз хвіліну яна выйшла з пад’езда з сумкай у руках. Я забраў у яе ключ з біркай ад кватэры і кінуў яго ў паштовую скрыню дворніцкай.

Мы рухаліся да выезду з горада ў заходнім напрамку. Я высвеціў на дысплеі мапу і папрасіў Мойру паказаць на ёй шлях. На вуліцах там-сям стаялі паліцэйскія патрулі, у асноўным гэта былі індусы і кітайцы, якія раз-пораз ляніва і з неахвотай адсочвалі машыны, што праязджалі паўз іх. Я больш не рызыкаваў распытваць яе пра загінуўшага, бо не хацеў, каб яна пакутавала, і да таго ж размовы, нават у машынах, якія рухаліся, часам, адмыслова праслухоўваліся проста на дарогах, пра што мы абое ведалі.

“Ты вельмі па ім шкадуеш?” — спытаў я. “А як ты думаеш?” “Мяне б задаволіла, каб ты была свабодная”. “Я і ёсць свабодная”.

Але тут у ёй быццам нешта раптоўна надламалася, і яна моўчкі заплакала. І тады я коратка расказаў ёй пра сваю былую нявесту Эрыку, і што вось прайшло ўжо столькі часу пасля яе знікнення, а я калі-нікалі прачынаюся ноччу ў адчаі і туга не адпускае мяне да раніцы. І самае цяжкае тут — невядомасць, гаварыў я, бо, калі б я ведаў, дзе і як яна памерла, то, пэўна, адчуў бы праз месяц, год, два ці болей — калі не душэўны спакой, то нейкую, няхай і адносную, цікавасць да жыцця, а не тую трывогу і нянавісць, якія раз-пораз авалодваюць мной і не даюць раўнавагі, а, наадварот, марудна спальваюць мяне.

Яна быццам паступова супакоілася ад маіх слоў, і я спытаў: “У цябе ёсць якія сваякі, ну — бацькі, браты, сёстры?” ”Бацька памёр. Я бачу яго зрэдку толькі ў сне. Маці з’ехала з нейкім пшутам.” “А ў Новым Эдэме?” ”Ёсць мужчына, які мне сімпатызуе. Ён мастак і распісвае ў паселішчы былы ангар пад храм. Але мы сябры, не больш. Ёсць і яшчэ некалькі сяброў”.

Наколькі я ведаў, храмы цяпер нідзе не будуюцца і іх даўно ніхто не распісвае. Хрысціянства зрабіла плаўны пераход да веры ў бессмяротнасць, амаль растварыўшыся ў шэрагу іншых рэлігій. Урэшце, усё высветліцца на месцы. Можа, той збой, вытокі і ход якога я здолею, калі пашанцуе, засняць на камеру, таксама звязаны з тым храмам? Я губляўся ў здагадках.

Чаму гэта жанчына, якая, няхай сабе і ратуючыся ад стрэсу, раптам аддалася мне, цяпер так шчыра адказвае на маю цікаўнасць?

Я крыху зноў здзівіўся ў думках, але не стаў развіваць гэтую тэму далей. Шмат іншых пытанняў круціліся ў маёй галаве, толькі я пакінуў іх на потым.

empty* * *empty

Перад уездам на эстакаду нас спыніў дарожны патруль. Я апусціў руку пад сядзенне, дзе ляжаў рэвальвер і неўпрыкмет сунуў яго пад кашулю.

Патрульны падышоў усутыч і ўважліва агледзеў нас, запрасіўшы маё вадзіцельскае пасведчанне. Другі стаяў за ім метры са два, паклаўшы рукі на пісталет-аўтамат. Па знешнім абліччы гэта былі кітайцы, абодва невысокія, таўсматыя і маларухомыя, апранутыя ў летнюю ўніформу, на якой праступалі цёмныя плямы ад поту.

Сонца ўжо адчувальна прасунулася на ўсходзе, і спёка набірала моц.

“Адкуль вы едзеце і куды?” — спытаў з акцэнтам і на дрэннай мове патрульны, разглядаючы маё пасведчанне.

“Паўгадзіны таму выехаў са стаянкі”, — я назваў яе электронны нумар.

Ён адразу набраў яго праз кішэнны , пераслаўшы выяву майго джыпа, і зрабіў запытанне.

“Як доўга стаяла машына на стаянцы?” — пацікавіўся ён.

Мой пазадарожнік дагэтуль прастаяў там нерухома каля месяца, і я ўнутрана павіншаваў сябе за прадбачлівасць.

Пачуўшы са станцыі адказ на сваё запытанне, патрульны адраз згубіў да нас цікавасць і махнуў рукой.

“Праязджайце”.

Далей ад Мегаполіса паўсюдна стракацела смеццевая звалка, а дарога паступова станавілася горшай. На рамонтныя работы даўно не звярталі ўвагі, бо шэраг тэхнагенных наступстваў пасля

Непажаданых Падзей і заклапочанасць улад асабістай бяспекай не давалі для гэтага рэальных падстаў. Урэшце, я ведаў, што назіраю толькі слабы адбітак незваротных сістэмных з’яў.

Лесу на працягу дзесяткаў кіламетраў ад горада ўжо даўно не існавала, хіба толькі рэдкія таполі мільгалі абапал дарогі. Змрочныя будынкі са шматпавярховых паступова станавіліся ніжэй і ўрэшце ўвогуле ціснуліся да зямлі адным-двума паверхамі. Горы смярдзючага смецця на шматлікіх звалках часам ганяў вецер. Там-сям яго падпальвалі, і тады задушлівы дым імкліва слаўся над дарогай і прасочваўся ў кабіну. Спарахнелыя і напаўзгніўшыя касцякі даўно кінутых на абочынах машын усцілалі шлях.

“Скажы, — раптам спытала Мойра, — калі б паліцыянты пачалі нас затрымліваць, мяне, у прыватнасці, ты пачаў бы страляць?”

Я адказаў, што так, безумоўна, бо ў мінулым удзельнічаў у вайне і ведаю, што ў большасці не-бяспечных выпадкаў усё залежыць ад хуткасці рашэнняў.

“А за якую правіннасць цябе выслалі з горада?”

Я коратка патлумачыў, што нёс у кішэні забароненую старажытную кнігу і мяне здала “штучніца”. Я расказаў пра змест кнігі і ў канцы дадаў, што віды пакаранняў, якія апісвала ў сваім дзённіку фрэйліна Арнгейм, былі ў старажытны час непараўнальна больш жорсткімі. Так, напрыклад, магчымага адступніка прывязвалі на пожаг і жывога вэндзілі над агнём на працягу некалькіх сутак. А то яшчэ саджалі на кол.

“Думаеш, фільтрацыйна-папраўчы лагер лепш?”

Я сказаў, што, вядома, не быў там, але чуў пра яго шмат жахлівага.

“Платон часткова прайшоў праз тое пекла. Яму ўдалося ўцячы.”

Вось яно як, падумаў я. Пэўна, Ёхан Цынк спрычыніўся да тых падзей, няйнакш, але вырашыў даведацца пра ўсё потым.

Я перавёў гутарку ў іншы бок і пацікавіўся ў Мойры, ці чытала яна калі-небудзь кнігі, і калі чы-тала, то якія.

“Так, — адказала яна, — я люблю паэзію і нават часам сама спрабую нешта сачыняць, і мне трапляліся на вочы адпаведныя артэфакты, бо зараз кнігі нішчаць, і прыгожым пісьмом, пэўна, ніхто сур’ёзна не займаецца.”

“Не думаю, — аспрэчыў я, — сапраўды, як калісьці казалі, гэта адзіны від дзейнасці, які дазваляе ў грамадстве спажыўцоў не зарабляць ні граша, не рызыкуючы стаць пасмешышчам, але ўпэўнены, што ўсё роўна таемна кнігі пішуць.”

“А жывапіс? — дадала яна. — Хіба не гінулі ўвесь час у невыноснай галечы вялікія мастакі і вялікія паэты? Няўжо грамадству так цяжка пракарміць гэтых нешматлікіх свяшчэнных скарабеяў?”

Мухам заўсёды будуць нянавісныя павукі, — нявесела ўсміхнуўся я і спытаў: — Дык гэта ты стварыла той самы тэкст пра Эдэм і закінула ў Сеціва, каб потым пераадрасаваць мне?

“Хіба ты не зацікавіўся?”

Раз-пораз я не забываў сачыць за дарогай, бо адгэтуль лічыць сябе ў бяспецы не выпадала, тым больш, што я ўжо быў адказны за жанчыну, якая так нечакана даверылася мне. Засцярога мая не была беспадстаўнай, бо заўсёды існавала верагоднасць нарвацца на бадзяжную банду. Такія банды — звычайна з трохчатырох узброеных чальцоў — цяпер можна неабачліва сустрэць у самых нечаканых месцах: не только на шашы, а і на гравійцы.

Бандыты атакавалі адзінокія ма-шыны, каб завалодаць грузам альбо абрабаваць уладальнікаў аўто і пасажыраў, якіх, як правіла, не пакідалі жывымі. За межамі Мегаполіса паліцыя ўжо даўно не магла даць ім рады.

“І часта ты бываеш у горадзе? — праз паўзу спытаў я ў Мойры. —

Гэта ж рызыкоўна.”

”У мяне ёсць некалькі падробленых даведак, якія даюць дазвол на разавае прабыванне. Толькі цяпер мне трэба засцерагацца, бо яны ўжо сканіравалі з тэлекамер выявы ўсіх падазроных: у гатэлі мяне бачылі разам з Платонам, хоць я і закрывала твар. Урэшце, тут нас наўрад ці падслухоўваюць — зірні, мы едзем пакуль у адзіноце.” “У паселішчы ў цябе ёсць якія блізкія?” “Не. Акрамя сяброў-аднадумцаў. Цяпер будзеш ты.”

А мастак, які распісвае храм, чамусьці хацеў задаць я недарэчнае пытанне, але прамаўчаў.

“Ты любіла Платона?” — замест гэтага не вельмі тактоўна спытаў я.

”Ён быў мне нібы за брата. Паміж намі існавала і плоцевая сувязь.”

“Не варта за яго помсціць. Ты павінна нараджаць дзяцей і забыцца на астатняе.”

Мойра сумна ўсміхнулася, няўцямна паціснула плячыма і загадала мне звярнуць з бальшака. Мы нейкі час ехалі па брукаванцы, якая, пэўна, налічвала больш за сто год, мінулі невялікі ўчастак змешанага лесу з засохлымі, хворымі вершалінамі соснаў, і раптоўна перад намі паўстала паселішча.

“Новы Эдэм,” — сказала Мойра.

3.

Сапраўды, будучыня павінна пужаць нас яшчэ больш, бо самыя вялікія дасягненні цывілізацыі, якімі сёння там-сям па-

ідыёцку радуюцца і ганарацца — гэта працэсы, што няўмольна разбура-юць тыя грамадствы, у якіх яны адбываюцца. У наш час матрычны распад рэальнасці разарваў адзіную мапу свету на мноства альтэрнатыўных і змяшаў шматлікія этнасы і культуры, што фа-тальным чынам адбілася на ўсёй былой тэхналагічнай магутнасці Еўра-атлантычнай цывілізацыі. Па меры набліжэння сістэмы да катастрафічнай мяжы няўмольна павялічваліся як спантанныя гайданні ўнутры яе, так і сама хуткасць руху, і прыйдзе час, меркаваў я, калі ўсё пяройдзе ў стан хаосу, хоць сітуацыя можа на кароткі перыяд і стабілізавацца, што і адбылося цяпер. Стабілізацыя раздзяліла мегаполісы і стварыла побач з імі прымітыўныя прамысловыя сельскагаспадарчыя кластэры: кампактныя месцы пражывання, адным з якіх і быў Новы Эдэм.

Паселішча, якое размяшчалася ва ўзгорыстай (што рэдкасць для гэтага рэгіёна), амаль абязвод-жанай, акружанай звалкамі мясцовасці, налічвала каля дзесяці тысяч чалавек. Акрамя некалькіх дзесяткаў высланых — накшталт мяне альбо Мойры, нябожчыка Платона і яшчэ невядомых мне асоб, за якімі вялася пастаянная адсочка, тут пражывалі, займаючыся разбоем, папрашайніцтвам, альбо прымітыўнай працай на лічаных невялічкіх фабрыках і фермах, а таксама на сельскагаспадарчых угоддзях, як нешматлікія аўтахтоны, так і самыя розныя экзэмпляры чалавечай пароды, дасканаласць якой апынулася ў апошні час, насуперак афіцыйнай прапа-гандзе, пад вялікім пытаннем.

Дык вось — Новы Эдэм — так калісьці назвалі паселішча, якое я, можа, і не адразу, але з часам залічыў у апошнія месцы на

Зямлі. Назва, што з аднаго боку сведчыць аб штучным намеры пэўнай міталізацыі, а з другога — аб межава зніжаным поглядзе на рэальнасць, і ўсё разам на-гадвае звыклае са старажытных часоў: жыць па хлусні. Бадай, кожная чалавечая супольнасць, аб’яднаная ў адным месцы пражывання, вызначае твар гэтага месца. Які ён, твар Новага Эдэма? Пра гэта я даведаўся крыху пазней, калі асэнсаваў, што тут адбылося за тыя дні, хроніку якіх я і прапаную таму чытачу, які, у рэшце-рэшт, натрапіць на гэтыя сціплыя нататкі.

Новы Эдэм меў пры сабе ўсе неабходныя атрыбуты, якія яму спадарожнічалі: цэнтральную плошчу з традыцыйным бронзавым помнікам, мясцовы муніцыпалітэт, лякарню, занальны адд-зел упраўлення службы бяспекі, грамадскую лазню, крамы і крамкі, шэраг раскіданых на даволі вялікай адлегласці аднастайных, у асноўным аднапавярховых будынкаў-баракаў, Палац сходаў, два напаўразбураныя малельныя храмы, прытоны, нават нейкае падабенства ракі, якая стагоддзе таму, пэўна, была адносна чыстай і глыбокай, а цяпер пераўтварылася ў брудны, смуродны ручай, напаўзасыпаны смеццем і гніючымі трупамі дробных жывёл: пацукоў і бадзячых сабак, якіх, не паспеўшы з’есці, часам проста знішчалі на навакольных звалках.

Я пасяліўся ў невялічкім флігелі, які ляпіўся з тыльнага боку дома. У ім і жыла Мойра. Яна адразу папярэдзіла мяне пра небяспеку пражывання ў паселішчы, згадаўшы, што мясцовае жыццё тут складаецца ў асноўным з двух пластоў: кіруючых “ценявікоў” і крыміналу, згуртаванаму па этнічных альбо карпаратыўных прынцыпах.

Я адказаў на гэта, што асноўны з іх знаёмы мне з мінулага і гучыць ён прыкладна так: “памры ты сёння, а я — заўтра.” “Увогуле, — дадаў я, — усе паселішчы аднолькавыя ў гэтым сэнсе, ну, хіба з нязначнымі адрозненнямі. Застаецца толькі даведацца, які збой ты мела на ўвазе”.

“Пасля таго як ты вызначыш з дапамогай нашых сяброў прыроду таго збою, і, калі ўдасца, зды-меш на камеру доказ, то можаш адразу з’язджаць. Заўсёды нескладана падрабіць неабходныя дакументы. Мы дапаможам.” “З’язджаць, куды?” “Вызначыш сам.”

Так быццам вырашыла яна, але я з гэтым згадзіўся, нават унутрана быў незадаволены тым, што буду пражываць тут, бо ўсётакі спадзяваўся, што пажыву нейкі час на прыродзе і ў душэўным спакоі, а калі-небудзь зноў вярнуся ў Мегаполіс.

Мойра расказала мне, што раней, калі яна толькі тут з’явілася, было яшчэ горш, бо амаль усе этнічныя групоўкі аб’ядноўваліся, хоць і часова, па адной прыкмеце — варожасці да ўсіх белых, асабліва аўтахтонаў. У іх жытло нахабна заходзілі і не толькі днём, а і ноччу, грукалі ў дзверы, забіралі тое, на што клалі вока, асабліва ежу, падцікоўвалі ў вокны, гвалцілі жанчын, білі і зневажалі дзяцей. І як не дзіўна, асабліва вызначаліся ў гэтым выхадцы з Чайнаросі, у генах якіх, магчыма, дагэтуль тлела паталагічная нянавісць да ліцвінскіх плямён. Усё цягнулася да той пары, гаварыла Мойра, пакуль яны, сасланыя сюды, не згрупаваліся і не стварылі самаабарону, бо нам, высланым, ужо не было чаго губляць. Мясцовыя ўлады амаль не звярталі ўвагі на сутычкі і крымінал, бо іх непакоіла іншае — страх перад наступствамі Непажаданых Падзей, а таксама перад магчымым бунтам знізу, бо нешта не склейвалася з іх доўгачаканай бессмяротнасцю. А яшчэ больш яны баяліся і ненавідзелі праўду.

Адзінае, за чым яны няўхісна сачылі — гэта ідэалагічная цнота і выкананне вытворчых планаў, якія ім скідвалі з Мегаполіса. Мясцовым “працаробам” (у асноўным, зацкаваным уплывовай набрыддзю аўтахтонам) ставілася ў абавязак штодня выходзіць на працу і пасля кароткай ідэалагічнай гутаркі, якую праводзілі так званыя “палітрукі”, займацца тым, што ім даручалі брыгадзіры і наглядчыкі. Тых, хто ленаваўся, альбо злосна парушаў рэжым ці ўвогуле збягаў — лавілі і скіроўвалі ў так званыя малыя выпраўленчыя ізалятары — “мавізы”, дзе вінаватых што дня збівалі гумовымі дубінкамі, пасля чаго акальцоўвалі электроннымі апазнавальнымі бранзалетамі і зноў адпраўлялі на палі, фермы і ў прамысловыя цэхі.

У той жа дзень Мойра пазнаёміла мяне з Васка Петкавічам, які, па яе словах, быў сваім чалавекам і павінен быў увесці мяне ў курс справы. Гэта быў сярэдняга росту, замкнёны ў сябе мужчына гадоў пяцідзесяці, таксама калісьці высланы сюды з горада за нейкую правіннасць. З чаго яна складалася, я даведаўся потым. Петкавіч, спецыяліст па квантавай механіцы, зарабляў сабе на хлеб работай у мясцовай механічнай майстэрні. Урэшце, само яго імя распавяло мне пра многае. Пра тое, напрыклад, што ён меў ліцвінскія карані, а тэндэнцыя называць дзяцей па імёнах продкаў, на пачатку стагоддзя, нечакана набыла своеасаблівы рэнесанс сярод нешматлікіх свядомых людзей. Урэшце, і маё імя — Берташ — таксама адтуль. У старыя часы прозвішчы сапраўды гучалі як музыка, думаў я, углядаючыся ў аскетычны, стрыманы твар суразмоўцы. Васка, Юцка, Юц, Стан, Мац, Рымко, Богуш, Грыц, Юры, Пац, Будр, Андруш...

Перадусім Мойра прынесла мне тое-сёе з ежы, але садзіцца са мной за стол не стала, патлумачыўшы, што мусіць мець неадкладныя справы ў сувязі са смерцю Платона.

Васка Петкавіч, павагаўшыся, заняў адзінае крэсла, і пасля таго, як нейкі час углядаўся ў мой твар, сказаў наступнае: “Калі сцісла, то тут у нас ёсць магчымасць задакументаваць, зняць на камеру і растлумачыць з’яву, што, на мой погляд, будзе адным з доказаў, а іх цяпер ледзь не істэрычна забараняюць улады. На жаль, нам не хапае неабходных ведаў, якія, як я разумею, назапасіў калісьці ваш бацька, і якія, мяркую, ён пакінуў вам”.

“Што за веды вы маеце на ўвазе?” — спытаў я.

”Збой. Я маю на ўвазе адзін з рэцыдываў з’яўлення прывіду, які можа пацвердзіць вядомы і так ненавісны ўладам аргумент аб

Сімуляцыі. Гэты рэцыдыў, мяркую, толькі што пачаўся ў паселішчы.

Вы тут новы чалавек і здолееце з нашай дапамогай адсачыць яго, пакуль мясцовыя службы нічога яшчэ не ведаюць. Мы ж даўно пад каўпаком.”

Я быў здзіўлены, бо чакаў шмат чаго, толькі не гэтага.

Вядома, бацька назапасіў вялікую коль-касць матэрыялаў па анамальшчыне, я калісьці з цікавасцю азнаёміўся з імі, але лічыў, што такія з’явы ў наш час хутчэй за ўсё малаверагодныя, бо асноўная эпідэмія іх пракацілася па гэтых месцах у шаснаццатым — васемнаццатым стагоддзях, ну, мажліва, да дваццатага.

“У вас аб’явіўся прывід?” — паставіў я пытанне рубам.

”Мы не ведаем дакладна — што гэта такое. Можа, прывід, можа, проста якая погань. Тут, мяр-кую, выпадае не толькі падкласці аглушальную свінню ўладам, запусціўшы ў Сеціва супердоказ, а і зарабіць неблагія грошы”.

“А вы, адкінуўшы ўбок улады, упэўнены, што жыццё ў Сімуляцыі, пра якую сведчаць доказы, горшае, чым у рэальнасці? — раптам спытаў я. — А калі наадварот? І што тады ўсе нашыя высілкі?” ”Жыццё па хлусні нельга назваць жыццём”.

“А як жа свабода выбару? Яна залежыць ад нас, хіба не так? Мы самі выбралі хлусню, як спосаб жыцця”.

Васка Петкавіч падумаў і праз паўзу сказаў, што, магчыма, і так, але справа цяпер менавіта ў тым, ці здольныя мы, як хутка і ў якой ступені аказаць супраціў, і растлумачыць сэнс з’явы, а гэта значыць адказаць і на выклік, зроблены нашаму інтэлекту чарговым збоем у Праграме. Я падумаў і згадзіўся з ім, нават цалкам адзначыўшы, што, безумоўна, не трэба паддавацца спакусе ўганяць свет у старую сетку паняццяў на чале з тупіковай ідэяй бессмяротнасці, тым больш, калі гэтыя паняцці не здольныя расшыфраваць яе пабудову, а прыняць той самы выклік, пра які ён нагадаў.

”Я чуў ад Мойры, — сказаў Васка Петкавіч, — што вы, магчыма, валодаеце часткай тых тайных ведаў, якія цікавілі вашага бацьку.

Калі гэта так, то вы нам вельмі дапаможаце. І пачынаць трэба неадкладна”.

“А што думаеце пра ўсё гэта вы?” — спытаў я.

“Я мяркую, што рэчы ўяўляюць сабой тое, чым яны з’яўляюцца ў залежнасці ад метадаў, якія ўжываюцца для назірання за імі. Гэта вынікае з квантавай механікі. Яна ідзе і далей: рэльнасць — гэта не болей, як водсвет нашай свядомасці і можа пераўтвараццца ў водсвет свядомасці ў працэсе ўзаемадзеяння”.

“Вы хочаце сказаць, што свядомасць утварае рэальнасць?” “Бадай, так яно і ёсць”.

Тут ён спыніў нашу абстрагаваную размову і перайшоў да справы. Ужо некалькі дзён, а даклад-ней, начэй, але не кожную, над паселішчам бачылі паветраны шар, які марудна ляцеў, распыр-скваючы бачныя здалёк іскры і раптоўна знікаў. Па-другое, у наваколлі распаўсюджваюцца чуткі пра тое, што з наступленнем цемры тут назіралі памерлых, якія паводзілі сябе як жывыя і неадэкватна. Гэтыя здані быццам нападаюць на людзей.

“Засняць такую з’яву на камеру ці нават з надалонніка будзе складана. Увогуле можна нават і не пабачыцца з тымі, пакуль што міфічнымі, прывідамі. Тым больш, што ўсё гэта, як вы заўважылі, хіба што водсвет свядомасці”, — з непрыхаваным пачуццём расчаравання адзначыў я.

“Не спяшайцеся з высновамі. Гэта не ўсё”. “Ёсць яшчэ нешта?” “У дваццаць першым бараку быццам бачылі д’ябла. Там сама сабой варушыцца вопратка па-мерлых, лётае ў паветры, падаюць са столі камяні, яшчэ шмат чаго, пра што не хочуць гава-рыць...”

Як я ведаў, усе анамальныя з’явы такога кшталту, а ў Мегаполісе яны адбываліся пастаянна — штодня то ў адным квартале, то ў іншым, — адразу, а даносы паступалі неадкладна, блакіраваліся службамі бяспекі, бо непрыхавана пацвярджалі нязручны ўладам аргумент сімуляцыі. Пра іх ніколі не абвяшчалася ў сродках масавай інфармацыі, і нават у Сеціве такія матэрыялы і відэазапісы адразу выклікалі атакі спецыяльна абучаных і тэхнічна аснашчаных хакераў. Людзі, якія спрычыняліся да такіх анамальных з’яў, неадкладна ізаляваліся, і калі не падпадалі пад штучна справакаваную амнезію, то немінуча скіроўваліся ў псіхіятрычныя лякарні, дзе з іх свядомасці выкрэслівалі адпаведую памяць пра падзеі, якія з імі адбываліся, ці з дапамогай медыцынскіх псіхатропных сродкаў ці звычайным гіпнозам. Многія з іх проста знікалі назаўсёды.

“Што ж, — сказаў я, — калі гэта так, то можна адпраўляцца туды неадкладна, нават зараз, бо такія з’явы звычайна абмежаваныя ў часе”.

“Ці сцёрлі былыя работадаўцы код у вашым службовым пасведчанні? Я ведаю, што гэта часта забываюць зрабіць адразу, і ім тады можна нейкі час карыстацца”, — падумаўшы, пацікавіўся Васка Петкавіч.

Я стрымана адказаў яму, што ў сувязі з тым, што праца мая аніякім чынам не была звязана з сакрэтнасцю, то да мяне не ўжывалі такіх мер і праз першы аддзел я не праходзіў.

“Тады вам лепей аб’явіцца тут заўтра і пад прыкрыццём вашай мінулай службовай пасады абысці баракі ў тым квартале. Тым больш, што паселішча літаральна ачолена звалкамі, і смецце, як вы, магчыма, назіралі, транспартуюць сюды не толькі з горада, а і выкідваецца самімі жыхарамі самым гнюсным чынам проста за парканы, і сітуацыя амаль што безнадзейная”.

Я згадзіўся з ім, і ён пайшоў.

empty* * *empty

Недахоп вады, а ўсе вадаёмы навокал паселішча (як мне гаварыла Мойра) раптоўна ператварыліся ў балота ці павысыхалі каля пяці гадоў таму, толькі пагаршаў спёку. Дажджы паўсюдна сталі рэдкай з’явай і іх, пэўна, з нецярплівасцю чакалі ў кожным тутэйшым бараку, дзе ўжо былі, як я прыкмеціў, падрыхтаваны ўсялякія ёмістасці і прыстасаваныя латкі.

Я нейкі час затрымаўся, каб убачыць Мойру, але яе нідзе паблізу не было, і я вырашыў больш уважліва агледзець месца, дзе мне давядзецца правесці некалькі дзён, а, можа, і больш.

Паселішча, а ўсе яны былі амаль аднолькавыя па архітэктуры і планіроўцы, займала адносна невялікую плошчу з кампактна размешчанымі на ёй неахайнымі будынкамі. Вакол цэнтральнай плошчы месціліся, як я здагадаўся і прачытаў на шыльдах, муніцыпалітэт, сілавыя структуры, гандаль, упраўленне жыллёвай гаспадаркі і іншыя.

Хоць быў яшчэ працяг рабочага дня, пабудовы выглядалі бязлюднымі: туды за некалькі хвілін майго назірання ніхто не заходзіў і не выходзіў, хоць побач было прыпаркавана каля дзесятка машын. Затое на лаўках, што акружалі плошчу, і пад высахлымі клёнамі завіхаліся напаўголыя істоты ўсіх колераў скуры і ў асноўным маладога ўзросту. Некаторыя з іх таньчылі пад рытмічную барабанную музыку, іншыя абдымаліся і цалаваліся, сярод іх, як я адзначыў, было шмат гомасексуальных парачак.

Большасць з іх, на маё меркаванне, мелі яўныя прыкметы выраджэння: пакатыя плечы, сутулыя спіны, невялікія галовы з вузкімі мангалоіднымі вачыма-шчылінамі і скошанымі назад падбародкамі. У некаторых чарапы былі па сучаснай модзе, якая ўжо даволі распаўсюдзілася ў Мегаполісе, штучна мадыфікаванымі: дэфармаванымі ў выглядзе гарбуза ці яйка. Мяне адразу пачалі хапаць за вопратку малалетнія жаўтаскурыя падшыванцы, патрабуючы грошай. Некалькі зладзеяватых постацей тунькаліся па баках, трымаючыся ля сцен, некаторыя з іх увішна поўзалі на карачках, што я неаднаразова заўважаў і раней, нават у Мегаполісе. Інвалюцыя, пэўна, прыступіла да сваёй справы і тут: адразу і без прамаруджвання.

Перад двухпавярховым баракам муніцыпалітэта высілася вялізная, зацвілая і брудная ад старасці, бетонная стэла ў выглядзе разгорнутага сцяга. Над ёй павышчарбленымі металічнымі літарамі кідаўся ў вочы надпіс: “КАНДЫДАТЫ Ў БЕССМЯРОТНАСЦЬ”

Ніжэй месціліся нішы, у якіх за празрыстым пластыкам віселі партрэты змрочнага і знясіленага выгляду людзей, што, пэўна, добра зарэкамендавалі сябе на тутэйшай працоўнай ніве. Паведам-лялася пра іх прафесійныя заслугі: выдатныя тэхнік, зборшчык караняплодаў, аператарка даення кароў, брыгадзір, даглядчык жывёлы і іншыя. Асобна і падрабязна тлумачылася, што, як толькі будзе ажыццёўлены перанос фокуса “Я” свядомасці на камп’ютарны носьбіт, а гэта павінна адбыцца з дня на дзень, то першымі кандыдатамі на нескладаную працэдуру будуць вышэйназваныя асобы, і што ўлады танна абяссмерцяць сваіх лепшых працаўнікоў у першую чаргу. Пакуль жа ўсе яны бясплатна забяспечваюцца пітной вадой.

Як я ведаў, пошукі бессмяротнасці вяліся па некалькіх напрамках: актыўнага даўгалецця па ме-тадзе Нудлера, па праекце скрыніравання (сотні тысяч хімічных злучэнняў), прыроднага даўгалецця, нанатэхналогій з заменай няспраўных ДНК, стволавых клетак і іншых. Але, на мой погляд, старэнне — гэта праграма. Як і ва ўсякай праграме, у ёй іншы раз адбываюцца збоі, як у адзін, так і ў другі бок. Адзін з доказаў гэтага — рэдкая хвароба прагерыя, калі дзіцё за кароткі час становіцца спарахнелым старым. Тым не менш, у сродках масавай інфармацыі мусіраваўся выключна перанос свядомасці на камп’ютар, што, на мой погляд, было спробай звычайнай за-мены паняццяў у межах адной і той жа лжывай метафізічнай мутацыі.

Яшчэ ніжэй я заўважыў свежаналепленую ўлётку, якую, пэўна, не паспелі адскрэбці, а сляды ранейшых саскрэбаў кідаліся ў вочы, і пачаў чытаць: “ВАЙНА ВЕЧНАЯ — І МАРАЛЬНАЯ”.

“Калі агульным і натуральным законам Айкумены з’яўляецца тое,штожывоем ожа існаваць толькі паядаючы ці знішчаючы такое ж жывое, а стопрацэнтнасць фактараў сведчаць менавіта пра гэта , то гісторыя ёсць не што іншае, як ланцуг актаў генацыду. Народы і этнасы таксама падуладныя такому выніку. Сама ідэя чалавека гуманнага і яго кароткае жыццё — нішто.

Ма-ральнасць, э каноміка, прагрэс,грамадскія інстытуты — пераўтвараюцца ў нішто. Калі эгацэн-трызм — норма, то, значыць, сам гэты працэс і ёсць аснова ўсіх асноў. Значыць, мараль не пат-рэбна, а чалавек — подлы?

Навошта тады свеціць сонца?

Мінулае, безумоўна, мутабельнае і, як і будучыня,

з’яўляецца вынікам нашага выбару. Мы кажам пра веліч, а за гэтым з даўніх часоў хаваюцца гвалт,

забойствы, дэпартацыі, здзекі і аганьбаванне дзяцей істарых,адразанне канечнасцей,

насоў, вуснаў і геніталій, канібалізм, урэшце,

легітымізацыя гомасе ксуальнай цывілізацыі,

пераўтварэнне яе ў цывілізацыю гермафрадытаў і трыумф “падлюдзей”, якія абвясцілі неабходнасць кантролю над элітамі.

Ізгоі перамаглі назаўсёды?

Абвясціўшы блізкую квазібессмяротнасць і маніпулюючы гэтым, улады могуць “распускаць народ і нават набіраць сабе новы, калі ранейшы ім не падыходзіць”. Ці здолеем мы знішчыць хлусню і паставіць улады на месца? Няма нічога недасягнальнага. Бо “калі народ ведае навошта яму жыць, то вытрымае амаль любое “як”.”

Я з цікавасцю дачытаў да канца. Мяне здзівіла тое, што аўтары тэксту налепкі карыстаюцца менавіта старажытным спосабам перадачы інфармацыі, а не запускаюць яе адразу ў Сеціва, але, падумаўшы, я згадзіўся з тым, што якраз такі спосаб магчыма больш пераканаўчы і эфектыўны. Значыць, зрабіў я высновы, прачытаўшы ліст — у паселішчы існуе кола людзей, якія здольныя рэальна ацэньваць цяперашнюю сітуацыю, прадбачыць будучыню і нават арганізоўваць супраціў. Настрой мой крыху ўзняўся.

Сонца ўжо схілілася да аблесенага, зацягнутага смогам далягляду, але спёка не адыходзіла. Я збочыў з плошчы на адну з кароткіх мясцовых вуліц і пайшоў уздоўж яе, трымаючыся ў ценю. Вокны баракаў былі расчыненыя і ў іх раз-пораз узнікалі чыесьці галовы, чуліся вісклівыя галасы жанчын. Шмат дзяцей корпалася тут жа, у пяску, бо ходнікаў у паселішчы не існавала. Музыка самых розных накірункаў, выключаючы, вядома, класічны, даносілася з вокнаў і расчыненых дзвярэй. Гэта была разнастайная папса, рэп, усё са зместам сексуальнага характару, альбо блатная спяванка з мноствам вульгарызмаў.

Аб’яднаў яе барабанны рытм на нізкіх частотах. “Людзі-цені” заўсёды так падбадзёрвалі сябе гэтым музычным наркотыкам, падумаў я, рухаючыся далей.

Каля цаглянай, з закратаванымі адтулінамі вокнаў крамкі, я ўбачыў чаргу. Жанчыны і ў асноўным дзеці з пластыкавымі ёмістасцямі ў руках чакалі, як я зразумеў, вады. Пакуль жа яе, пэўна, не прывезлі. Крыху далей, з доўгага блочнага барака даносіўся аднастайны шум машын, станкоў і механізмаў, працавалі паветразаборнікі, напампоўваючы ўнутр барака пыльны, гарачы смог, які з цяжкасцю можна было назваць свежым паветрам, і ўвесь час чуўся грукат і ляскат па метале. Тут, бадай, знаходзіўся нейкі прамысловы цэх, вырашыў я. Нягледзячы на спёку, праца ў ім не спынялася, як я пазней даведаўся, і ноччу.

Энергіяй такі прамысловы цэх, сельскагаспадарчыя фермы, а таксама заводы і навуковыя цэнтры Мегаполіса, забяспечвала атамная электрастанцыя, пабудаваная яшчэ на пачатку стагоддзя. Тэрмін даўнасці яе даўно скончыўся, але, па запэўніваннях улад, яна магла працаваць яшчэ два-тры дзесяткі год.

Пасля другой тэхналагічнай катастрофы і Непажаданых Падзей, па заканчэнні якіх быў паўсюдна аб’яўлены курс на бессмяротнасць, усе буйнейшыя праекты мінулага былі згорнутыя. Вялыя касмічныя даследаванні ўсё часцей упіраліся ў пустэчу, за якой хавалася нешта новае і пагрозлівае, распрацоўкі якога пасля кароткага перыяду дастаткова сенсацыйных знаходак і выкрыццяў былі спачатку засакрэчаны, а потым і ўвогуле забаронены. Менавіта тады быў канчаткова адкінуты, пэўна,

так ніколі і не здзейснены, старажытны заклік “жыць не па хлусні”. Я скіраваў на ўскрай і быццам хутка выйшаў да самага краю паселішча, але высветлілася, што памыляўся. Некалькі напаўзасохлых дрэваў адзінока высіліся ўдалечыні. Травы пад нагамі не было, не чуў я ніводнай птушкі ці голасу якой-небудзь жывёлы. Толькі далей, як раней патлум-чыла мне яшчэ на дарозе Мойра, існавалі на месцы былых балотаў, дзе ў глыбіні захавалася вільготнасць, некалькі дзесяткаў гектараў змешанага лесу. Там, казала яна, жывуць яшчэ птушкі, але зусім іншыя ад тых, што гнездаваліся ў гэтых месцах яшчэ паўстагоддзя назад: каўкі, гракі, шпакі, буслы, ластаўкі, якія перакачавалі на сотні кіламетраў у бок Поўначы. Замест іх тут з’явіліся вароны і шматлікія грызуны, што кормяцца на звалках адыходамі. Часам на ўцалелыя іх экзэмпляры палююць здзічэлыя сабакі.

Я прайшоў яшчэ з паўкіламетра, але аднапавярховыя, плоскія будынкі не канчаліся, стракатыя і шумныя купкі няйнакш адурманеных лекавымі прэпаратамі падлеткаў зрэдку сустракаліся на маім шляху, калі-нікалі хто-небудзь з іх небяспечна звяртаў на мяне ўвагу, і я павярнуў назад. Рэвальвера са мной не было.

Сонца раптам нырнула за цёмную рысу далягляду, і мне, як заўсёды пасля яго захаду, стала тужліва і непамысна. Я думаў пра тое, што маё жыццё, пэўна, згубіла мэту і не мае, асабліва ця-пер, аніякага сэнсу. Вось і зараз, калі побач з’явілася жанчына, з якой я не супраць быць разам, я не ўпэўнены, што гэта ўвогуле магчыма, і што эпізод у маёй кватэры ўчарашняй ноччу не быў выпадковасцю. Некалькі хвілін я змагаўся з жаданнем звязацца з Мойрай праз надалоннік і, урэшце, перамог. Я даўно зразумеў, што ніколі не варта каму-небудзь навязвацца — эфект будзе адваротны.

На нейкі час я заблукаў на цёмных вуліцах, усе яны былі падобныя адна на адну і мелі назвы яшчэ з мінулага стагоддзя, сэнс і тапаніміка якіх былі для мяне недаступныя, бо я не гісторык і не спецыяліст у гэтай галіне: “Стаханаўская” “Калгасная” “Савецкая”

Але я зразумеў, што на месцы цяперашняга паселішча значна раней няйнакш існаваў яго папярэднік, і назвы вуліц мясцовыя ўлады проста аўтаматычна перанеслі на новы аб’ект.

Як я ведаў з прыкладаў іншых паселішчаў, у Эдэм ссылалі ў асноўным белых, але ўлады рабілі гэта, як заўсёды, з пэўным разлікам, імкнучыся, каб яны не складалі большасці ад колькасці ўсяго насельніцтва, і каб у іх не ўзнікала з той нагоды імпэту да супраціву.

Але раз-пораз, менавіта апынуўшыся ў меншасці, яны, насуперак усяму, адразу наладжвалі не-абходныя для біялагічнага выжывання сувязі (а справа заходзіла нават да такога выжывання), і былая энергія, і воля да ўлады, страчаныя продкамі, якія ўпалі ў маразм лібералізму, часам на-суперак лёсу адраджаліся ў іх зноў, падштурхоўваючы да актыўных дзеянняў. Так, меркаваў я, і няхай мне скажуць, што я памыляюся.

Урэшце, я зноў выйшаў да крамы. Чарга амаль знікла, у слабым святле ліхтара я падлічыў, колькі грошай заставалася на маёй крэдытнай картцы і стаў у канец. Перада мной нервова пераступалі з нагі на нагу некалькі цёмнаскурых, паволі рухаючыся наперад, няйнакш па дозу алкаголю, без якой кожнаму з іх, як я меркаваў, будзе цяжка сустрэць ноч. Збоку прагна пілі з бляшанак дэгенератыўнага выгляду мужчыны сярэдняга веку, адзін з якіх ужо звыкла апусціўся на карачкі, сярод іх белая жанчына, якая бяззуба хіхікала, раз-пораз зацягваючыся цыгарэтай. Ад яе яўна несла пахам мачы. Дарэчы, натуральныя патрэбы тут спраўлялі побач, надта не саромеючыся адзін аднаго. Ужо наблізіўшыся да вузкай шчыліны ў закратаваным акенцы, я раптам адчуў пэўны дыскамфорт і, калі павярнуў голаў у бок, зразумеў, што інтуіцыя зноў не дарэмна перасцерагае мяне, сігналізуючы аб небяспецы. Дэфарманты. Утаропіўшыся ў мяне цяжкім позіркам, двое гарбузагаловых мурынаў па-звярынаму мякка рухаліся да мяне, адсякаючы шлях назад. Як я збольшага ведаў, штучная мадыфікацыя чэрапаў мела старажытныя карані, беручы свой пачатак аж з пятага тысячагоддзя да нашай эры. З пэўнага ўзросту дзецям сціскалі галовы ў патрэбным напрамку з дапамогай адмысловых павязак, дошчачак, каўпакоў і шапак, стымулюючы рост касцей так, каб прыродная форма галавы была парушана ў штучна зададзеную прапорцыю. З Бліжняга Усходу гэты звычай калісьці перакінуўся ў іншыя рэгіёны, дайшоўшы да аланаў, генідаў, сарматаў, якія яшчэ ў чац-вёртым стагоддзі нашай эры накінуліся на саслабелы Рым. Рымскія воіны, сутыкнуўшыся з яйкаі гарбузагаловымі праціўнікамі, здаралася, страчвалі баявы дух, узрушаныя іх злавесным выглядам. Да таго ж, як я ведаў, дэфарманты ў сваёй большасці пакутавалі на так званы сіндром

Марэля — гэта, калі парушаны гарманальны профіль правакаваў агрэсію, даводзячы яе да цалкам паталагічных працэсаў: галюцынацый ці нават эпілепсіі.

Я купіў пітной вады і нават бутэльку штучнага чырвонага віна, якая каштавала мне апошніх грошай. Краем вока я сачыў за гарбузагаловымі. На вайне я навучыўся адхіляцца ад залішніх нервовых нагрузак: у складаных сітуацыях ува мне быццам бы нешта пераключалася і з’яўлялася ўпэўненасць, што ўсё гэта адбываецца не са мной, а сам я гляджу на нейкага падобнага на сябе збоку і зверху.

Я адышоў ад акенца, і яны адразу наблізілся да мяне.

“Дай!”— уладна і з непрыхаванай пагрозай сказаў адзін з іх, крыху вышэйшы і, не марудзячы, паспрабаваў вырваць у мяне з рук пластыкавую сумку, куды я перадусім сунуў набытае ў крамцы.

Гэта была іх першая памылка. Я ахвотна выпусціў сумку, якую трымаў у правай руцэ, а левой спрактыкавана кароткім бакавым ударыў гарбузагаловага ў сківіцу. Вядома, ён не чакаў такога, бо, пэўна, звык адчуваць сябе беспакараным. Яго вестыбулярны апарат адразу даў збой і ён, нібы п’яны, мякка асеў на зямлю, даючы мне каля трыццаці секунд форы.

Другі мурын, пасля кароткай паўзы, з лютасцю кінуўся на мяне і памкнуўся схапіць абедзвюма рукамі за горла, што было іх другой памылкай. Я паспеў ударыць яго каленам у жывот, але, тым не менш, ён не адпусціў мяне, і мы ўпалі на зямлю. Твар яго з выскаленымі зубамі навіс нада мной — гарбузагаловы хоць і быў ніжэй за мяне, але важыў больш, і ўвесь нібы складаўся з пругкіх мышцаў, сілу якіх я адразу адчуў. Я зразумеў, што яны абодва праз паўхвіліны мяне заб’юць, калі я прамаруджу, і апрытомнее першы гарбузагаловы.

Я плюнуў у гэты твар. Я спадзяваўся, што адпаведны інстынкт спрацуе і дэфармант на нейкі, так патрэбны мне момант, адхінецца і аслабіць захоп. Урэшце, так калісьці вучылі мяне на вайне.

Што і адбылося. Плявок заўсёды і для ўсіх — знявага. Гарбузагаловы мацак рэзка адхіліў твар, рукі яго аслаблі, я адарваў іх ад сябе, злаўчыўся і, лежачы, нанёс яму неблагі “мавашы” нагой у галаву. Пасля чаго я адразу ўскочыў і на ўсякі выпадак дабавіў нагой у голаў першаму гарбуза-галоваму — той ужо, нешта мыкаючы, соўгаў рукой у кішэню, пэўна па нож.

Мне заставалася падняць з зямлі сваю сумку і адступіць у ноч, што я і зрабіў.

У сваім флігяльку я расчыніў акно і адразу прылёг на канапу, бо адчуў, што за мінулыя суткі адчувальна стаміўся. Нейкі час я разглядаў разбітыя касцяшкі пальцаў на руцэ, а потым прымусіў сябе думаць пра іншае.

На якія доказы разлічваюць тутэйшыя дэсідэнты? — думаў я. — І шары ў небе, і палтэргейст — пра гэта чалавецтва ведае з самога свайго існавання. Вось толькі, калі ён адбыўся — пачатак той з’явы? Хоць, добра засняты на камеру палтэргейст — з тэлепартацыяй, фізічным уздзеяннем, левітацыяй, з’яўленняў ніадкуль матэрыяльных рэчаў і знікненне іх у нішто — на мой погляд, будзе каштаваць неблагіх грошай, і да таго ж, дабавіць чарговую кроплю праўды на каменне маны, а кропля да кроплі могуць, урэшце, стачыць і самы трывалы граніт — хіба не так?

Мне нагадаліся апошнія з доказаў, якія я, вядома, ананімна, з максімальнай перасцярогай змясціў на некалькіх блогах: “жанчына-рэнтген”, “атака на сліпераў”, “квазінародзіны” (адна з жанчын аднаяйкавых блізнят нараджала, а яе сястра, якая знаходзілася за два кварталы, у гэты ж час таксама курчылася ў параксізмах схватак), “аварыя-дубль” (аднаяйкавыя блізняты сінхронна трапляюць у аварыю на розных вуліцах у адзін і той жа час), палтэргейст, амнезія, прагерыя, затапленне крывёй і яшчэ некалькі.

Больш за ўсё мяне ўразіла “жанчына-рэнтген” — яна была медсястра, і я ціха засняў яе па рэкамендацыі знаёмага лекара, якому раней прэзентаваў старажытны медычны даведнік, прапа-наваны мне адным з смеццязборшчыкаў і ў якога яна беспаспяхова спрабавала лячыцца ад сваёй дзіўнай і злавеснай хваробы. Звалі яе, калі дазваляе памяць, Мэрылін, і ёй было каля дваццаці. Жанчына раней трапіла ў аўтааварыю, моцна ўдарылася галавой і хутка забылася на гэта, пакуль на аглядах у лякарні не заўважыла, што яна бачыць людзей наскрозь, нібы пад рэнтгенам. Па сваёй шчырасці, імкнення дапамагчы людзям і наіўнасці яна не здолела захаваць гэта ў тайне. Па статыстыцы з пяцідзесяці тысяч насельнікаў трое людзей у большай ці меншай ступені, як я ведаў, мелі падобныя адхіленні, і вызначыўшы іх, тых адразу ізалявалі.

Урэшце, звесткі пра дзіўныя здольнасці жанчыны сталі з дапамогай штучніка неўзабаве вядомыя органам, і аднойчы жанчына бясследна знікла.

Менавіта я скачаў у Сеціва засакрэчаныя даныя некаторых ранейшых касмічных распрацовак, у якіх быў дасведчаны бацька.

Так, напрыклад, усе былыя астранаўты сцвярджалі, што ў час кручэння цэнтрыфугі і вялікіх перагрузак іх свядомасць выходзіла з фізічнага цела і збоку назірала за працэсам.

...Раптам я заснуў.

empty* * *empty

Спахапіўся я, калі было ўжо даволі позна. За акном згусцілася цемра, і я зразумеў, што праспаў даволі доўга — магчыма, каля дзвюх гадзін. Таймер майго надалонніка сапраўды паказваў гадзіну ночы. Чамусьці на душы было асабліва цяжка, туга ахапіла мяне с новай, адчувальнай сілай, і я выйшаў на падворак.

Паселішча сцішылася ў задушлівай цемры. Толькі зусім далёка, там-сям слаба свяціліся агеньчыкі вокнаў. Але іх было зусім няшмат, пакуль і тыя, нібы па камандзе, раптам згаслі. Неба мела чорны колер, на ім не іскрылася аніводнай зоркі, пэўна хмары засцілалі іх, набліжаючы доўгачаканы дождж. Паветра, нягледзячы на позні час, было гарачае і поўнілася кровасмокчучай жамярой. Звінелі камары.

З кішэні кашулі я выцягнуў ліхтарык і асцярожна рушыў у напрамку да шырокай вуліцы, пасы-панай жвірам. Неўзабаве жвір захрусцеў у мяне пад нагамі, і я пайшоў далей, вырашыўшы вяр-нуцца назад хвілін праз пятнаццаць. Нейкі час я так крочыў, прыслухоўваючыся да гукаў ночы.

Ззаду над маёй галавой павольна прамільгнула нешта неакрэсленае. Я спыніўся і збянтэжана зірнуў угару. Першая імклівая думка, якая з’явілася ў мяне, калі я пабачыў гэта нешта, была на-ступная: хтосьці запусціў бясшумны асвятляльны снарад ці ракету, і яна імчыць зараз якраз нада мной. “Ракета” была памерам са сноп, нават нагадвала яго формай, ярка-агнявая, ляцела плаўна, хоць і даволі хутка. Але ўжо ў чарговую секунду я зразумеў, што тое, што пралятала нада мной у небе, не з’яўлялася ні ракетай, ні снарадам, ні якім яшчэ метэазондам. “Цмок” — раптам прыгадалася мне вызначальнае слова, якое, як я ведаў, шырока ўжывалі ў гэтых месцах старажытныя людзі, бо за агнявым снапом цягнулася, звіваючыся, таўстая, нібы прасмаленая чорная вяроўка даўжынёй у некалькі метраў.

Я знерухомеў. Камера мая была яшчэ запакавана ў сумцы.

Раптоўны, невытлумачальны жах апанаваў мяне, але хутка адступіў: “цмок”, не звяртаючы на мяне аніякай увагі, павольна праляцеў над маёй галавой далей. Я назіраў за ім — ён усё яшчэ быў добра бачны. Удалечыні ён змяніў напрамак руху — ухіліўся ўбок і далёка наперадзе абрынуўся долу, ярка ўспыхнуўшы і абсыпаўшыся вакол сябе іскрамі.

Я павярнуў назад. Цемра шчыльным вэлюмам па-ранейшаму ахінала мяне з усіх бакоў. Джып мой, абрысы якога ўзніклі ля флігеля, быў, пэўна, моцна нагрэты за дзень і яшчэ цёплы на вобмацак. Я праверыў блакіроўку дзвярэй і, урэшце, зноў апынуўся ў сваім часовым прытулку.

Нейкі час я раздумваў пра Мойру, пра невядомага мне мастака, які, па яе словах, быў яе сябрам, і пра тое, што варта б схадзіць у ангар, які ён распісваў. Для каго і дзеля чаго, дарэчы, ён будзе прадвызначаны — той храм?

Затым я лёг і зноў адразу моцна заснуў.

Частка II. ДАЗНАННЕ

4.

З раніцы Мойра зайшла да мяне ў пакойчык, і я абудзіўся, бо сплю вельмі чуйна і маю даволі лабільную нервовую сістэму, што, вядома, зусім не сведчыць пра бездакорна здаровы стан майго арганізма.

Я падхапіўся з канапы. Ужо даўно развіднела. Здалёк раз-пораз чуўся зазыўны крык муэдзіна.

“Ал-ла-ху Эк-бар, ал-ла-а!”

Мойра паставіла на стол талерку з ежай, але прысесці разам са мной адмовілася. Я таропка спаласнуў твар з бачка каля ўваходу, вады там амаль не заставалася, і сеў у крэсла. Жанчына апусцілася на канапу. Было ўжо даволі душна. Мне захацелася абняць яе, але я стрымаўся і, як аказалася, меў рацыю “Паслухай, Берташ, — спытала яна. — Ты ўчора нікуды не выходзіў?” “Не,” — сказаў я.

“Я хачу цябе папярэдзіць, каб ты быў асцярожны. Ты — белы і цябе тут ніхто не ведае, а зна-чыць, ты — удвая чужынец”.

“Я наняўся на адпаведную працу, а не сядзець у гэтым флігельку і аб’ядаць жанчыну, — аспрэчыў я з набітым ротам. — Дарэчы, вельмі смачна”.

Жанчыны, як я даўно заўважыў, заўсёды растаюць, калі хваліш прыгатаваную імі ежу. Але Мойра не звярнула на мой камплімент аніякай увагі.

“Па-другое, — працягвала яна з рашучасцю, — ты не павінен прыдаваць значэння таму эпізоду паміж намі — там, у тваёй мансардзе ў Мегаполісе. Пэўна, я была ў шокавым стане. Я

разбяруся з гэтым, а пакуль што свае сексуальныя праблемы вырашай сам”.

“А па-трэцяе?” — спытаў я.

“Не крыўдуй”.

Я падзякаваў за ежу і сказаў ёй, што не намераны губляць час дарэмна, і што павінен неадкладна заняцца тым, дзеля чаго мяне сюды запрасілі.

“Згода. Зараз за табой зойдуць”.

Мойра пайшла да дзвярэй. Адкрытая парклёвая сукенка не хавала яе шырокіх, загарэлых плеч з ружовымі плямамі месцамі аблупіўшайся скуры і стройныя ногі. Я ўспомніў тое, што адбылося паміж намі суткі назад: наўрад ці мне сустракалася калі-небудзь такая жанчына, — падумаў я, — нават мая былая каханка Эрыка з яе неардынарнай прыгажосцю тут пасавала. Чорт бы ўзяў таго мастака разам з ягоным храмам. Сябра ён гэтай жанчыне, ці нехта большы? А нябожчык Платон?

Але мае думкі ў гэтым рызыкоўым напрамку былі неўзабаве спынены. У дзверы пагрукалі, і на парозе з’явіўся Васка Петкавіч. Ён быў не адзін. З-за яго спіны высоўвалася хударлявая юнацкая постаць. Я запрасіў абодвух зайсці. Юнаку на выгляд можна было даць гадоў дваццаць–дваццаць два. Урэшце, потым я даведаўся, што не памыліўся. Белы. Высокі, каля ста васьмідзесяці пяці па метрычнай сістэме, падстрыжаны пад машынку, з прыкметамі ранняга аб-лысення, што яго зусім не псавала. Звалі яго Андруш, а прозвішча — Бейнарт.

Васка Петкавіч прадставіў Андруша як свайго цяперашняга памочніка і вучня і спытаў у мяне, ці гатовы я ісці з імі. Я адказаў станоўча, хутка сабраўся, захапіўшы відэакамеру — менавіта яе зменшаны варыянт для ўтоеных здымкаў, і мы выйшлі.

Спёка ўжо набірала моц. Вецер быў слабы, але дзьмуў з боку звалак, якія там-сям гарэлі, і сму-родны дым адтуль часам непрыемна казытаў мае лёгкія.

Там-сям людзі ўжо выходзілі з засмечаных баракаў, некаторыя з іх мачыліся проста ля дзвярэй. Рытмічна грукалі барабаны. Наперадзе я заўважыў некалькі постацей на самаробных самакатах. Яны даволі хутка рухаліся па дарозе, спрытна адштурхоўваючыся адной нагой ад зямлі. Самакат уяўляў сабой два жалезныя ці пластыкавыя колцы, прымацаваныя да дошкі і высокі, пад рост чалавека, рулявы слупок.

“Мы маглі б, калі ўдасца, самі засняць тое, што адбываецца ў тым бараку, — парушыў маўчанне Васка Петкавіч, — але мы, з-за недахопу ведаў, не можам патлумачыць такія з’явы, да таго ж, нас тут часта бачаць, а вы свежы чалавек, так бы мовіць, чыноўнік, які інспектуе паселішча ў сувязі са смеццезабруджваннем. Вядома, гэта мана, але інакш мы не здолеем нічога зрабіць”.

“А як жа тады “жыць не па хлусні”?” — пакпіў я. Ён падумаў, уздыхнуў і прапанаваў: “Што ж, скажам ім праўду”.

“Але яны спалохаюцца агалоскі”.

“Тады вырашым на месцы”.

“Дарэчы, — сказаў я, — тут у вас, па чутках, будуецца храм. Да якой канфесіі належаць парафіяне, што будуць яго наведваць?” “Новых храмаў тут ніхто не будуе. У наваколлях яшчэ захавалася шмат напаўразбураных ста-ражытных, заснаваных паўсюдна ў гэтых месцах некалькі дзесяцігоддзяў таму. Усходняя імперыя імкнулася такім чынам пашыраць сваю прастору, але сама пад націскам мігрантаў пераўтварылася ў сімбіёз розных веравучэнняў — вы гэта ведаеце. Наш храм аднаўляецца на базе старога ангара, але ён наўрад ці будзе набліжаны да якой з канфесій. Ён будзе... Месцам для агучвання Ісціны — так мы бачым яго прызначэнне”.

Я здзвівіўся, але не падаў выгляду.

“Мясцовыя ўлады як-небудзь выявілі сябе з гэтай прычыны?” — пацікавіўся я.

“Пакуль ідзе адсочка. Даволі вялая. Крымінальным жа групоўкам напляваць на нейкі там храм. Вось каб мы пачалі ўсталёўваць бровар...” “Людзі-цені” ненавідзяць праўду.

“А хіба “несвядомыя” самі ведаюць дакладна, хто яны? Як сапраўдным адрозніць несапраўдных, якім чынам? Адсутнічае ў іх самасвядомасць, ці яны рэальныя асобы? На іх жа няма адпаведнага знаку. Плямы там якой на скуры ці радзімкі. Можа вы — таксама “чалавек-цень”, ці вось Андруш?..” “Я — не цень”, — пахмурна аспрэчыў Андруш.

“Цяпер коратка пра сітуацыю, — змяніў тэму Васка Петкавіч. —

У адным з баракаў, ён, дарэчы, двухпавярховы, і верхні займае ўдава былога старшыні сельскагаспадарчага кааператыву — белая, гадоў сарака пяці, а ніжні — яе сваякі і работнікі з абслугі, пачаўся раптоўны вадаспад. Вада ў вялікай колькасці працякала з верхняга паверха, хоць у бараку няма водаправода, няма запасу вадкасці і даўно не было дажджу. Ваду спачатку збіралі і пілі работнікі, але ўнізе раптам памерла адно немаўля, а затым — другое, усе напалохаліся і гэтую ваду піць перасталі. Да мяне дайшлі чуткі, што над дахам будынка часта бачаць агнявы слупок нібы ад зварачных работ, а ў вокнах з’явіліся круглыя дзіркі, праз якія ў пакоі заляталі камяні невялікіх памераў, да таго ж само варушыцца адзенне. Невядома яшчэ якія сюрпрызы там адбудуцца. Калі ўсё гэта мы здолеем засняць, а гэта, на мой погляд, даволі круты палтэргейст, то атрымаем не толькі чарговы доказ, але і шанц няблага зарабіць”.

“Спадзяюся, што так...” empty* * *empty

Неўзабаве мы прыйшлі. Барак, на які паказаў Васка Петкавіч, быў невялікі, але двухпавярховы, і першы паверх займала, як мне патлумачылі, група людзей, аб’яднаных працай на гаспадыню, якая жыла зверху. Той-сёй з тых людзей сядзеў на лаўцы альбо заходзіў у дзверы барака і зноў выходзіў адтуль. Сярод іх былі дзеці, падлеткі і дарослыя сталага веку: мулаты розных адценняў скуры, толькі старая бабуля — белая. Выгляд ва ўсіх іх быў, як я заўважыў, даволі прыгнечаны.

Маладых мужчын і жанчын не было — як патлумачыла старая, яны пайшлі на працу.

Я падумаў і, апярэджваючы Васка Петкавіча, прадставіўся як чыноўнік сістэмы ачысткі камунікацый і толькі сказаў, што прыйшоў да іх прыватна і з мэтай дапамагчы, бо, як я ведаю, у іх тут неспакойна. Вядома, калі яны не супраць.

Яны адразу пачалі пераглядвацца паміж сабой, скаваныя нерашучасцю і страхам, а потым старая пачала гаварыць пра тое, што яны па меры сіл займаюцца працай, спраўна выплачваюць падаткі і ведаюць, што парушаць законы — дрэнна, але тут адзін з падлеткаў: неахайны мурын з пашкоджанай лішаем галавой, сплюнуў пад ногі і груба перабіў яе.

“Не плявузгай за ўсіх, баба”.

“Дык вось, што мне рабіць, калі я ноччу не магу спаць на сваім ложку, а сяджу на вуліцы? Мне непамысна і жахліва, бо ў доме няйнакш завялася погань. Што благога ў тым, што я згаджуся на нечую дапамогу? Ну, вось хоць бы і да вас”, — дадала яна, хутаючыся, нягледзячы на спёку, у драны халат.

“Дык гэта вы тут гаспадыня?” — спытаў я.

“Гаспадыня жыве зверху. Падыміцеся да яе, калі вам няцяжка”.

Мы ўтраіх падняліся на другі паверх па дашчатай лесвіцы, якая рыпела пад нагамі. Знізу адразу пачалася шумная сварка — пэўна, спрачаліся накшталт нас, а можа, і з якой іншай нагоды.

Над дзвярыма вісеў на дроціку вырваны са сцяны званок.

Андруш націснуў на яго, падтрымліваючы адной рукой. Званок працаваў.

“Хто вы і што вам трэба?” — урэшце глуха спытаў з-за дзвярэй жаночы голас. Пэўна, нас разглядвалі ў “вочка”.

“Адчыніце! — узяў на сябе ініцыятыву Андруш. — Вам няма чаго баяцца: цяпер светла, і ўнізе поўна людзей. У нас да вас размова”.

Дзверы адчыніліся, але на шырыню ланцужка. Нас нейкі час разглядвалі, але пасля, нарэшце, упусцілі ў вітальню.

Жанчына, якая дазволіла нам увайсці, была белая, ужо даволі сталага веку: ёй можна было даць гадоў сорак пяць–пяцьдзесят. Высокая, каровістая самка, але са слядамі былой прыгажосці, крыху атлусцелая, з круглым тварам, масіўнымі залатымі завушніцамі і пажадлівым ротам. Я адзначыў, што яна, нягледзячы на рашучы выгляд, вельмі ўзнерваваная і разгубленая, што і адчувалася. Звалі яе Адмета.

Пасля неабходных у такіх выпадках прабачэнняў і тлумачэнняў я спытаў, ці згодна яна, каб мы крыху паназіралі за тым, што адбываецца ў яе жытле і, па магчымасці, ёй дапамаглі?

Гаспадыня недаверліва агледзела нас.

Відавочна, яна вагалася, але, пралічыўшы ўсе “за” і “супраць”, спытала: “Я павінна нешта рабіць? Я бачу, што адбываецца ў доме, і не хачу звяртацца да мясцовых паліцыянтаў, бо здагадваюся, чым усё гэта можа скончыцца. Ва ўсякім разе не дабром. Так ці не?” “Скажыце, вашмуж-нябожчык пакінуўвамвялікую гаспадарку?” — здалёк пацікавіўся Васка Петкавіч.

“Я спраўлялася. Але як цяпер — не ведаю”.

“Як даўно вы яго пахавалі?” — спытаў я.

“Ужо месяц. Ён выглядаў такім моцным, здаровым, і раптам злёг. Ён быў упэўнены, што яго атруцілі ці сурочылі”.

Я раптам адчуў, што размова рухаецца ў патрэбным мне напрамку.

“Па якім звычаі яго пахавалі?” “Як у нас тут прынята: на могілках”.

“Ён сам так пажадаў?”

Але тут гаспадыня быццам сумелася.

“Як вам сказаць: ён не верыў у тое, што памрэ. Але аднойчы пачаў гаварыць абы-што — быц-цам, па звычаях продкаў, яго цела пасля смерці мы павінны ўжыць у ежу, а чэрап захаваць у доме. Я

чула нібы ў некаторых паселішчах, дзе шмат перасяленцаў, такое адбываецца і цяпер, але ж я не дзікунка якая, і ніколі б не стала такое рабіць”.

“А вашы дзеці? Дзе яны?” “Два сыны і дачка ўладкаваліся ў горадзе. Я нават баюся іх сюды запрашаць. Усё пачалося з таго, што з даху палілася вада, хоць адкуль ёй там брацца, потым пачалі падаць каменні, біцца посуд.

Чамусьці ўсё гэта ноччу. Хоць у апошні час здараецца і днём”.

“У вас на даху нешта зварвалі? — пацікавіўся Андруш. — Можа, трубы?” “Вядома, не. Там і металічнага нічога няма”. “І на гарышчы?” “Таксама”.

Нейкі час я абдумваў пачутае, а потым спытаў: “Скажыце, ад чаго, па-вашаму, памерлі дзеці паверхам ніжэй?” “Інфекцыя. Яны, напэўна, паспыталі той самай вады, што сцякала ўніз па сценах і са столі”.

“Але ж іх столь — гэта ваша падлога. Можа, вы перакулілі якую ёмістасць?” “Зірніце самі: у мяне яе няма”.

“Мы чулі, што адно дзіця лётала ў паветры. Гэта так?” “Унук маёй сястры. Яе вы бачылі ўнізе”.

“Колькі год было таму ўнуку? Ён што-небудзь расказваў?” “Так. Але ў чатыры гады хіба ён што разумее? Быццам яго нехта трымаў у паветры. Казаў, што гуляў з нейкім бліскучым мячыкам.

Ніхто іншы той мячык не бачыў”.

“Вы не супраць, што мы пакінем у вас на ноч відэакамеру? —

папрасіў я дазволу. — Яна незаўважная і здымае нават у поўнай цемры, калі задаць адпаведную праграму”.

Запанавала невялікая паўза.

Адмета падумала і згадзілася. Мы нейкі час пахадзілі па пакоях, але нічога не здаралася. Урэшце Васка Петкавіч пачаў развітвацца і мы сышлі ўніз.

“Дарэчы, — спытаў я напаследак гаспадыню, — у якім месцы пахаваны ваш муж?” “На паўночных могілках, калі вам цікава. Там ёсць пліта, на якой выбіты надпіс: Тэафіл Слімак. Гэта і ёсць яго магіла, бо я пахавала яго па сваім звычаі”.

“Ну і што вы пра ўсё скажаце? — спытаў мяне Васка Петкавіч, калі мы зноў апынуліся на вуліцы. — Гэтая хрэнь цягне на доказ?” “На маю думку, усё толькі пачынаецца, — сказаў я. — Ноччу мне давядзецца наведаць могілкі. І, верагодна, не адзін раз”.

“Калі вы не супраць, я з вамі”, — прапанаваў Андруш.

Я шчыра адказаў яму, што нават рады. Перспектыва хадзіць ноччу ў пошуках апошняга пры-станку Тэафіла Слімака аднаму не вельмі ўражвала. Урэшце, мы дамовіліся з Андрушам, што ён зойдзе да мяне ўвечары.

Між тым, блізілася да поўдня, і сонца ўжо бязлітасна вісела на блакітным, без адзінага воблачка, небе. Я спытаў Васка Петкавіча, як мне пабачыць той самы храм, які будуецца, ён паказаў мне туды дарогу, затым мы развіталіся, і я пайшоў адзін.

Слабы вецер даносіў са звалак смуродны дым, змешаны з пахам памыяў, якія вылівалі па баках вуліцы проста з баракаў. Насустрач мне часам крочылі напаўаголеныя людзі, бачна было, што многія з іх паспелі ўжо ўжыць алкаголь. Я таксама скінуў кашулю, бо спёка станавілася невы-носнай: па маіх разліках, у ценю было каля сарака градусаў па Цэльсію.

Як я ведаў, храм, альбо Месца для агучвання Ісціны, аднаўляўся на базе былога ангара, і там працавалі добраахвотнікі з мясцовага белага насельніцтва, і мастак, таксама з высланых, які падрадзіўся распісаць будынак з сярэдзіны, і пра якога недвухсэнсоўна паведаміла мне Мойра. Я раптам падумаў, што і іду ў той храм менавіта, каб пабачыць свайго магчымага саперніка — у душы я ўжо вырашыў змагацца за гэтую жанчыну да апошняга. Урэшце, чаму бы і не? Былі ж мы з ёй межава блізкія, хіба не так? Я спадзяваўся, што калі мне ўдасца занатаваць доказ, даць яму адпаведныя матэрыялістычныя тлумачэнні і адзнаку, а я заўсёды быў далёкі ад усялякай містыкі, то на заробленыя грошы набуду сабе адпаведныя, стоадсоткавыя дакументы і цалкам, магчыма, што здолею пераканаць Мойру з’ехаць са мной як мага далей ад гэтага змрочнага месца, хоць увесь цяперашні свет, як я з горыччу прызнаваўся сам сабе, хіба што ўсяго толькі суцэльнае дэградацыйнае плата.

Думкі мае перабіла чарнаскурая дзяўчына гадоў дванаццаці, якая рашуча заступіла мне шлях, папрасіўшы прыбаўкі на дозу. На ёй была толькі паркалёвая спадніца і аніякай бялізны вышэй каленяў. Кучаравыя валасы на яе яйкападобнай галаве — вынік не зусім удалай дэфармацыі — былі коратка падстрыжаны і блішчэлі тлушчам.

Я стрымана адказаў, што не маю грошай, але яна раптам хіснулася да мяне і ашчаперыла абед-звюма рукамі, шэпчучы на вуха, што гатовая хоць зараз заплаціць мне сваім целам.

Я адарваў ад сябе яе рукі, ад дзяўчыны надта ж адчувальна несла сумессю гармонаў з потам. З кішэні шортаў я выцягнуў некалькі магнітных жэтонаў — рэшту, якую мне выдалі перадусім у краме, і аддаў ёй, каб адчапіцца — з баракаў ужо выглядвалі падазронага аблічча постаці.

Я збочыў два разы, як раіў мне Васка Петкавіч, а потым ужо і сам здалёк убачыў будынак храма ў свежых рыштаваннях — ён быў вышэйшы за баракі.

Зблізу гэта аказаўся ангар, пачаткова пабудаваны дзесьці прыкладна ў пачатку мінулага ста-годдзя, калі пасля ранейшых вялікіх разбурэнняў, новае пакаленне пачало быццам апантана абнаўляць веру, не без каварства і тайных інтрыг, расшыраючы такім чынам адну этнапалітычную прастору і звужаючы аналагічную ў суседзяў. Храмы даўно перасталі быць апірышчам духу, меркаваў я, разглядаючы ангар. Нават пакаленне, захопленае вялікай камуна-бальшавіцкай мутацыяй, якое раўнавала цэрквы, касцёлы і сінагогі, было па-свойму больш сумленнае, чым тое, што прыйшло за ім. Разбуралі храмы, таму што яны не ратавалі чалавека, а ён шукаў духоўнага ратавання, і не ў прывіднай будучыні, а менавіта цяпер, і не знаходзіў. І атрымаў, урэшце, сапраўднае рабства духу, бо рэлігія і не можа даць ратавання, бо таксама за-снаваная на мане, і ў ёй, на мой погляд, шукаюць хутчэй за ўсё сховішча ад суцэльнай бессэнсоўнасці жыцця. Таму ідэя мясцовых, яшчэ невядомых мне асоб, хутчэй за ўсё гэта былі такія ж самыя высланыя ў паселішча накшталт мяне, зрабіць храм Месцам для агучвання Ісціны, здавалася мне, на першы погляд, даволі слушнай. Урэшце, храмы і павінны быць такімі месцамі, адкуль узаконеныя недатыкальнасцю людзі выказвалі б свае думкі, не зважаючы на магчымыя пакаранні з боку ўладаў.

Але, меркаваў я, разглядаючы ангар, якую ісціну думаюць абвясціць людству мясцовыя змагары за свабоду духу? Бо аблічча праўды, як выказаўся калісьці старажытны філосаф, грознае. Яна нешта страшнае, невыноснае і смяротнае. Так. Людзі ў сваёй большасці ненавідзяць яе.

На вонкавых рыштаваннях, нягледзячы на спёку, працавалі некалькі чалавек. Усе — белыя, з аблупленай ад сонца скурай на плячах, жылістыя і цягавітыя.

Я пашукаў вачыма ўваход у ангар і, асцярожна пераступаючы праз будаўнічы хлам пад нагамі, рушыў да яго, але раптам спыніўся.

На цаглянай сцяне будучага храма я ўбачыў наклеены аркушык паперы. Налепка называлася “АБ ЦЕМРЫ”

У экстрэмальнай сітуацыі, калі частку сутак вас акаляе цемра, трэба ведаць і запомніць некалькі парад.

Першая: абзавядзіцеся зброяй.

Другая: не хадзіце ў адзіночку.

Трэцяя: ідзіце толькі сярэдзінай вуліцы, а не ў ценю дамоў ці парканаў.

Чацвёртая: калі вы зойдзеце ў пад’езд, варта запаліць святло ці якім іншым спосабам высветліць прастору вакол вас — з дапамогай надалонніка, кішэннага ліхтарыка альбо запалкі.

Пятая: абыходзьце групы людзей: гэта, звычайна, тыя, хто пераступае закон.

Шостая: калі вас спынілі, будзьце гатовыя, не марудзячы, ужыць зброю. Спакойна рэагуйце на агрэсію — калі ў вас будуць выяўлены малейшыя прыкметы страху, ведайце: гэта знак для на-паду менавіта на вас.

Сёмая: паводзьце сябе па прынцыпе драпежніка — абыходзьце моцнага і будзьце гранічна ас-цярожныя.

Восьмая: калі супраць вас ужыты гвалт, не вагайцеся, бо гэта смяротна небяспечна.

Дзевятая: не прасіце, бо лістасці ў цемры няма.

Дзесятая: памятайце пра спрадвечную нянавісць “недалюдзей” да тых, хто моцны розумам і ду-хам.

Мана і хлусня найлепш адчуваюць сябе ў цемры, і калі ў вокнах не гарыць святло і яго не выпраменьвае ніводны ліхтар, ведайце — нехта палюе і на вас.

Таўстыя, свежаабабітыя бляхай дзверыангара былі прыадчынены, і я асцярожна ўвайшоў унутр.

Паміж раскіданых у беспарадку дошак, цэглы, бляшаных ёмістасцей і паўсюдных са старых жэрдак рыштаванняў, якія высіліся на некалькі метраў, да самай столі-купала, я ўбачыў дзве постаці. Адна з іх аказалася хударлявым падлеткам гадоў шаснаццаці. Ён кінуў свой занятак: насечку часткі сцяны для тынкоўкі, і, запытальна агледзеўшы мяне здалёк, падышоў бліжэй. Падлетак адчувальна кульгаў, але гэты фізічны недахоп, пэўна, псіхалагічна не меў на яго ўздзеяння — ён трымаў сябе годна і глядзеў адкрыта і смела.

“Вы што-небудзь хацелі?” — тактоўна, але холадна, спытаў ён. “Так. Пабачыць храм”, — адказаў я.

“Пакуль тут ідуць работы — гэта непажадана”.

“Можа стацца так, што я не дачакаюся заканчэння вашых работ, — заўважыў я стрымана, — бо я тут чалавек часовы, а мне б хацелася зірнуць на роспіс”.

“А вы хто такі? Мы з настаўнікам вас не ведаем”.

“А дзе твой настаўнік?” — спытаў я.

Падлетак павярнуўся і кіўнуў галавой у бок рыштаванняў. “Ён працуе”.

Мастак быў заняты адной са сцен. Столь і астатнія, пэўна, ужо былі распісаныя, але што там выяўлена, я не бачыў: сцены былі шчыльна занавешаны прасцірадламі і старым армейскім брызентам.

Я падышоў бліжэй да рыштаванняў і павітаўся. Мастак павярнуўся тварам да мяне і праз не-працяглую паўзу адказаў. Ён быў высокі, за сто дзвяноста сантыметраў па метрычнай сістэме, падцягнуты, з аскетычным тварам, з якога цяпер скрозь мяне цьмяна і разам з тым насцярожана глядзелі блакітныя вочы — такі іх колер сустракаецца апошнім часам надзвычай рэдка. Пака-мечаная вайсковая панама гожа сядзела на яго буйной галаве.

Я, вядома, зразумеў што ў гэтыя хвіліны ён быў далёка і ад мяне, і ад усяго, што яго акаляла, акрамя таго, над чым ён цяпер працаваў.

Я яшчэ раз павітаўся і папрасіў прабачэння, што адарваў ад спраў.

“Мне бы хацелася пабачыць, што вы малюеце, — сказаў я. — Разумею, што гэта не зусім тактоўна з майго боку, але часам творцы з ахвотай дэманструюць тое, што ўжо завершана. А ў вас тут амаль усё скончана.” “Хто вы? — холадна спытаў ён. — Я вас раней не бачыў”.

Я адказаў, што прыбыў з горада і, верагодна, на кароткі тэрмін, хоць высланы з Мегаполіса назаўсёды, і што ён можа мне ў нейкай ступені верыць, бо я прыехаў разам з Мойрай. Ён жа ведае жанчыну з такім імем?

“Я не дэманструю незавершанае”.

Напамін пра жанчыну, як я заўважыў, усё-такі крыху змякчыў яго негатыў. Тым не менш, ён быў непахісны ў сваім нежаданні адгарнуць брызент і нават загарадзіў спінай тое, што маляваў на сцяне ў гэтыя хвіліны. Урэшце, рэакцыя на ўварванне чужынца, а такім я і быў для яго, была мне нават сімпатычнай. Безумоўна, ён меў рацыю. Выдатна, — прамільгнула ў маёй галаве, — калі ён яшчэ выявіць на гэтых сценах нешта вартае, а ўнутранае пачуццё гаварыла мне, што я блізкі да ісціны, то выбар Мойры сваіх сяброў быў невыпадковы.

Між тым, нічога станоўчага мяне далей не чакала, бо вучань, які ўважліва сачыў за нашай раз-мовай, адразу зрабіў да мяне крок і нахабна патрабаваў: “Ішлі б вы адсель падалей, дзядзька. Бачыце — мы сёння не прымаем”.

Я ўсміхнуўся, бо ніколькі цяпер не крыўдаваў на падлетка: ён мне таксама прыйшоўся па душы, і спытаў: “Ці можна мне завітаць сюды па заканчэнні работ?”

“Вядома, — адказаў з рыштаванняў мастак, — сюды прыйдуць людзі. Мы адчынім дзверы для ўсіх”.

“Я бы жадаў быць першым”, — не сунімаўся я.

“Няхай так, калі разумееце ў жывапісе”.

“Мяне завуць Берташ, — прадставіўся я і павярнуўся да выхаду. — Берташ Яновіч. А пра вас я чуў. Вы — Юліус Гармата.

Так?”

Ён згодна кіўнуў, праводзячы мяне па-ранейшаму насцярожаным позіркам.

empty 5.

Я вярнуўся ў флігель, дзе паеў эрзацтушонкі з ранейшых невялікіх запасаў. Спёка ўжо набрала сваю звыклую моц. Больш за ўсё мне хацелася б акунуцца зараз у якую ваду, хоць абліцца ха-лоднай з вядра, але ў бачку ля ўвахода, куды я зазірнуў, вады было хіба што на дне. Павінен быць дождж, пройдзе ж ён калі-небудзь, і ўжо тады мне ўдасца назбіраць вады, — думаў я, лежачы на канапе.

Тут я непазбежна ўспомніў пра Мойру, пра свае недарэчныя і спантанныя мары з‘ехаць адсюль з ёй куды-небудзь, ну хоць, прыкладам, да тых месцаў, дзе цячэ рака ці спіць якое, няхай сабе і высыхаючае, возера, я ведаў, што такія месцы яшчэ там-

сям засталіся, але адразу ўспомніў, што я ўжо нават не чыноўнік, і тым больш, не крымінальны дзялок, не запатрабаваны майстра, не прадстаўнік уладаў ці іх сілавых структур, я — ніхто, высланы за сто першы кіламетр, персона нон-грата, падпольны парапсіхолаг-

аматар, а значыць, варожая грамадству асоба. Да таго ж, у мяне няма грошай. А самы малы дамок ля самага занядбанага возера-

лужыны каштуе вялікай сумы, і не кожнаму там будзе дазволена жыць.

Закачаны ў Сеціва доказ прынясе такія-сякія грошы, але яго яшчэ трэба здабыць, прычым, захоўваючы шчыльную канспірацыю, бо з боку ўладаў, калі там даведаюцца, што я шукаю, сас-пее і настане немінучая расплата. Толькі вось як захаваць усё ў тайне?

Гэта можна будзе зрабіць толькі тады, калі ахвяры анамальшчыны самі не будуць зіцікаўлены ў зваротным: урэшце, на-вошта ім наклікаць на сябе яшчэ і другую бяду? Але тут ад іх залежыць далёка не ўсё. Найбольш верагодна, што рэха ад падзей у бараку ўдавы Слімак хутка выплюхнецца напаверх і да таго часу трэба паспець выкачаць усю інфармацыю, якая будзе тычыцца маёй справы, меркаваў я. У галаве ў мяне ўжо сфарміравалася адпаведная версія накшталт таго, што шукаю ў тым злашчасным доме. Дарэчы, зноў паўтаруся, што я аніякі не містык і не акультыст, і веру ў адзінае навуковае тлумачэнне любой анамальнай з’явы, якой бы яна ні была загадкавай і таямнічай. І навука магла б пайсці далёка наперад, каб не з’явілася нейкая невытлумачальная заслона, тупік, люстэрка, зазірнуць куды неверагодна складана, і да таго ж, на ўсё гэта было аб’яўлена табу.

Калі б яшчэ стагоддзе назад хто-небудзь аб’явіў, што ўжо заўтра наступіць час і можна будзе ў любую секунду звязацца па надалонніку вагой у пяцьдзесят грамаў з любым абанентам у любой частцы Зямлі і нават на Месяцы, і расказаў пра Сеціва, то яго б аб’явілі вар’ятам. Але такі час наступіў, і чалавецтва кінулася ў космас, але тут яго і чакала першае вялікае расчараванне, бо спадзяванні на тое, што вось-вось людзі дабяруцца да “далёкіх планет”, і больш таго, сустрэнуцца на іх з такімі ж гуманоідамі, аказаліся надзіва марнымі, а надзеі — пустым трызненнем, за якім хавалася нешта неакрэслена пагрозлівае, і вось тады і з’явілася штучна справакаваная, даволе старая, але ў новай афарбоўцы, метафізічная мутацыя — вера ў магчымую і хуткую бессмяротнасць. Разлажэнне грамадства, вядома, пачалося раней, з пачатку і асабліва з сярэдзіны мінулага стагоддзя. Менавіта тады, як ніколі, радзіме патрэбныя былі героі і спадзвіжнікі, а яна чамусьці ўпарта нараджала “штучнікаў”.

Але тут я зноў прымусіў сябе вярнуцца ў думках да канкрэтыкі. Ужо сёння вечарам нам разам з Андрушам абавязкова будзе варта наведаць могілкі. Я адчуваў, што з вялікай дозай верагоднасці знаходжуся на правільным шляху і іду па следзе, як сабака па знаёмым яму паху.

Раптам у дзверы пастукалі, і на парозе нечакана з’явілася Мойра. Я абрадваўся, ўскочыў з ложка і адказаў на прывітанне.

Жанчына была ў паркалёвай сукенцы са шлейкамі на аголеных плячах. У руцэ яна трымала клунак, які паклала на стол.

“Твой абед”, — сказала яна.

“Няўпэўнены, што я зарабіў. Сёння ты дарэмна частуеш мяне, Мойра. Урэшце, я ўжо дагэтуль крыху паеў і хачу, каб ты склала мне кампанію. Дарэчы, я купіў мінеральнай вады і віна. І я выцягнуў бутэльку і разліў віно ў пластыкавыя шклянкі”.

“Што ж, — нечакана згадзілася яна і развязала клуначак, адкуль выцягнула ежу. — Можна, і так”.

“Ведаю, — сказаў я, — што ўсякая ежа дастаецца ў наш час даволі складана. Але я адпрацую як мае быць, не сумнявайся”.

“Ты ўпэўнены? Хоць ежа тут ні пры чым”. “Я іду па следзе”.

“Што ты выявіў у тым бараку?” “Рана гаварыць. Час пакажа”.

Акно было адчынена, і мухі раз-пораз апантана мітусіліся і заляталі ў пакойчык, пэўна, адчуўшы пах ежы. Ненавіджу іх гудзенне. Хвалямі набягала гарачае, задушлівае паветра, а віно дадало гарачыні яшчэ больш.

“Паслухай, Берташ, — пасля паўзы спытала Мойра, — навошта ты хадзіў у будучы храм?” “Абажаю храмы. Там заўсёды прахалода”.

“Праз суткі-другія цябе выявяць тут як незнаёмцу-нелегала, і ты павінен будзеш далажыць цэн-зару, хто ты такі і за што цябе выселілі”.

“Намажу грым і сыду пад “негатыва”. На іх амаль не звяртаюць увагі”.

“На рабоце ў мяне пыталіся, з кім гэта я прыехала з горада.

Пакуль адна, другая сяброўкі, але сам ведаеш...” “І што ты адказала?” — спытаў я з цікавасцю.

“Вымушана была сказаць”.

“Менавіта, што?” “Што ты — мой жаніх”.

“Ты не зманіла, Мойра, — са шчырай надзеяй сказаў я. — Так яно і ёсць. Мы возьмем шлюб і будзем жыць каля якога-небудзь возера ці ракі. Калі я быў зусім малы, яшчэ да Непажаданых

Падзей, бацькі аднойчы звазілі мяне далёка да адной ракі. Не да такой, вядома, стокавай канавы, якая цячэ ў вас у Эдэме, а да сапраўднай чыстай рэчкі. Туды пускалі за грошы. Яна ўтваралася з некалькіх крыніц і была малая, неглыбокая, але, клянуся табе, я бачыў у ёй рыбіну”.

“Так-так, І да таго часу мы станем бессмяротнымі, бо наша навука — лепшая ў свеце. Ха-ха-ха. У нас будуць пластыкавыя тулавы, стальныя ногі і самыя чыстыя мазгі з былым фокусам свядомасці “Я”. Ха-ха”.

“Ты ведаеш, Мойра, — вырвалася ў мяне, — я б аддаў усю іх грэбаную бессмяротнасць за тое, каб проста нейкі час пажыць з табой ля лесу, ці ля той жа ракі, займацца чым-небудзь, што мяне цікавіць, а потым састарыцца і памерці”.

Мойра змянілася ў твары.

“Замаўчы. Усё гэта пустое, і твае надзеі — таксама. Усё навокал — пустата. Хіба твае доказы не сцвярджаюць гэта?”

“Мы заробім грошы, купім неабходныя дакументы і з’едзем адсюль. Што тут такога, чаго нельга выканаць?” “Не вырашай за мяне, Берташ”.

“Я прыехаў сюды толькі, каб быць побач з табой, Мойра. Я мала часу ведаю цябе, але я не ад-ступлюся”.

“Як ты напамінаеш свайго бацьку. Гэта твая катэгарычнасць...

Калісьці многія ў нашай лабараторыі былі таемна закаханыя ў яго.

Нягледзячы на ўзрост. А былы ён і цяперашні ты нават знешне падобныя. Мне вельмі смешна, калі я пабачыла цябе ў горадзе, загрыміраванага пад “каляровага”, ха-ха-ха”.

“Мастак, пра якога ты казала... Ён у цябе закаханы?”

“Я павінна падтрымліваць яго веру ў сябе і тое, што ён задумаў.

Ён хоча распісаць храм па-новаму. Адлюстраваць на сценах адказ на тры асноўныя пытанні, якія калісьці ставіў, як ён кажа, перад сабой вялікі старажытны мастак Поль Гаген, але, быццам, так і не здолеў адказаць”.

“І што гэта за пытанні?” “Хто мы, адкуль мы і куды мы ідзём”.

“Грандыёзна, — сказаў я. — Але ж... але ж гэта будзе не што іншае, як адказам на доказы. Мы з ім ідзём, такім чынам, адным шляхам”.

Ежа даўно знікла. Мойра сабрала са стала дзве разавыя пластыкавыя талеркі, але не выкінула ў сметніцу. Бутэлька з віном апусцела напалову, і ў яе калі-нікалі імкнуліся прасачыцца праз рыльца мухі. Я закаркаваў яе, бо Мойра адмовілася дапіць са мной рэшткі. Віно было даволі нізкай якасці, я раней піў і лепшых гатункаў, так што я яе разумеў.

Яна быццам зусім сабралася пайсці, але я затрымаў яе за руку, а потым абняў. Нашыя напаўаголеныя целы змежаваліся. Ад гэтага раптоўнага сутыкнення я імгненна адчуў моцнае жаданне блізкасці і скінуў з яе плеч шлейкі яе паркалёвай сукенкі, якая адразу апынулася на падлозе. Станіка на ёй не было, што я заўважыў і раней. Я дакрануўся да яе невялікіх, вострых грудзей і моўчкі пачаў іх лашчыць. Ад гэтага Мойра заплюшчыла вочы, дыханне яе пачасцілася, яна абхапіла мяне за шыю, і я аднёс яе на канапу.

Я не ведаў, колькі прайшло часу. Целы нашыя былі мокрыя ад поту. Мойра ціха стагнала, пакуль, урэшце, мы адначасова не дасягнулі задавальнення.

“Я не стрымала свайго слова, Берташ, — сказала яна праз некалькі хвілін і, гледзячы ў столь, скрушна пахістала галавой. — Пэўна, у мяне сапраўды да цябе сантымент. Я не ў захапленні ад сябе за гэта”.

Я адказаў ёй, што яна дарэмна камплексуе, бо, што датычыцца мяне, дык я ўвогуле закахаўся ў яе з першага погляду.

“Я не забылася пра Платона, і наўрад ці забудуся. Тое, што я кладуся с табой у ложак — неістотна. Я і сама не ведаю, навошта гэта раблю, пэўна, чалавек — не такая ўжо і дасканаласць, хутчэй — наадварот. Я — ва ўсялякім разе”.

Я прамаўчаў на гэта. Дый што я мог адказаць?

“І потым, Юліус Гармата, — не супакойвалася яна. — Ён жа мой сябра. А я прывезла цябе з го-рада і пасяліла ў сваім жытле. Што я яму цяпер скажу? Няхай гэта псіхалагічная, але здрада”.

“Яму не да цябе, Мойра, — крывадушна запэўніў я яе, — бо ён заняты справай усяго свайго жыцця”.

empty 6.

Праз паўгадзіны Мойра пайшла. На кароткі час я заснуў.

Андруш зайшоў да мяне, як і абяцаў.

Сутонела. Дарога да могілак вяла праз дробныя сялянскія палеткі, на іх там-сям яшчэ завіхаліся згорбленыя постаці старых, якія, убачыўшы нас, на хвіліну распрамляліся і праводзілі незнаёмцаў няўцямнымі, абыякавымі позіркамі. Часам хтонебудзь з іх, які аказваўся зблізу, вітаўся з намі і, пачуўшы адказ, рахмана задаваў адно і тое ж пытанне: ці не ведаем мы, калі пойдзе дождж?

Следам цягнуліся кааператыўныя надзелы, створаныя па прынцыпе старажытных камуна-бальшавіцкіх калгасаў, пра што мне паспеў ўжо расказаць Васка Петкавіч. На іх у гэты час было пуста, толькі цямнелі спарахнелыя каркасы былых трактароў і камбайнаў, з якіх больш дробныя дэталі даўно разабралі і здалі ў металалом. З раніцы, як я раней даведаўся, сюды пасылалі людзей з баракаў, якія ўручную апрацоўвалі мізэрныя пасевы.

Раптам я пачуў далёкія крыкі кавак і варон, што, нягледзячы на цемнату, ніяк не маглі супакоіцца, а паветра адчувальна напоўнілася смуродам.

“Звалка”, — патлумачыў мне Андруш.

Але ён мог бы і не тлумачыць. Як былы смяцяр, я адразу ацэньваў такія правалы ў экалагічным балансе, якія ў апошнія гады сталі катастрафічнымі. Звалкі садзейнічалі таму, што на іх расплоджваліся грызуны і насякомыя, якія стваралі небяспеку эпідэмій, але галоўная бяда была ў тым, што пры гарэнні смецця ў паветра выдзялялася шмат дыяксінаў, што імкліва скарачала колькасць здаровых людзей.

“Вядома, на ёй скідваюць адыходы не зусім з вашага паселішча?” — пацікавіўся я, бо ведаў з мінулай сваёй чыноўнічай дзейнасці сапраўдную падкладку існавання такіх месц.

“У асноўным, тут смецце з Мегаполіса, — згадзіўся Андруш і нават абурана сплюнуў, — яны прывозяць сюды ўсялякі хлам і харчовыя адыходы з наступленнем ночы, бо афіцыйна такое быццам забаронена, але на гэта даўно ніхто не звяртае ўвагі: будаўнічы хлам, часам гнілое мяса і рыбу, такія ж агуркі, капусту, памідоры, бывае, што нават сапсаваныя бананы і бульбу з багатых кварталаў.” “Пэўна ж, тут селяцца не толькі птушкі, пацукі і бадзячыя сабакі?” — спытаў я.

“Тут жывуць людзі, хутчэй — былыя, — паправіўся са зласлівай іроніяй Андруш. — Урэшце, самі пабачыце”.

Сапраўды, на звалцы там-сям гарэлі невялічкія вогнішчы, ля якіх варушыліся чалавечыя постаці. Зноў я ўбачыў, што іншыя з іх перасоўваліся на карачках. Дзіўнае відовішча неўзабаве чакала нас наперадзе. У наступаючай цемры з воклічамі мітусіліся ўзброеныя самаробнымі марлевымі сачкамі і дыёдавымі ліхатарыкамі людзі. Раз-пораз яны махалі сваімі прыладамі ў паветры, а потым нешта выцягвалі з сачкоў і засоўвалі ў торбачкі за поясам.

“Гэта паляўнічыя за жамярой, — патлумачыў на маё пытанне Андруш. — Тут, на звалцы, рас-плоджваецца яе вялікае мноства: жукі, конікі, усялякія саранчовыя, тлустыя мухі, мятлікі. Усё гэта ляціць на святло, ловіцца, а потым ідзе ў ежу”.

“Ядуць яшчэ што-небудзь?” — удакладніў я. Андруш вытрымаў паўзу.

“Так. Пацукоў, бадзячых сабак і катоў, чарвякоў, лічынак: усё што ўтрымлівае бялок. Урэшце, для многіх прыхадняў гэта іх старадаўняя і ўзаконеная ежа”.

Задушлівае паветра раптам данесла да нас гук працуючага матора, а потым удалечыні мы пабачылі абрысы вялікага фургона-самазвала, які заднім ходам заязджаў на звалку з дарогі.

Да гэтага фургона з усіх бакоў з крыкамі беглі гурты падлеткаў. Чуўся жаночы віск.

Андруш відочна ўстрывожыўся. “У вас ёсць зброя?” — спытаў ён.

“Так. Я захапіў з сабой рэвальвер”. “Абмінем гэта месца. І хутчэй”.

“А ў чым справа?” — пацікавіўся я.

“Сёння якраз той самы дзень. Гэта прыбыў асобны фургон. На ім нелегальна прывозяць скары-станыя медыцынскія прэпараты з фармацэўтычных заводаў і бальніц Мегаполіса — усялякія пратэрмінаваныя лекі: таблеткі, бутэлечкі з рэшткамі спіртавых настояў, шпрыцы, нават часам скідваюць і ампутаваныя чалавечыя органы. За таблеткі, асобныя з якіх ці іх сумесь, што даюць, як тут кажуць, “падагрэў”, а таксама спіртавыя настоі і рэшткі наркатычных прэпаратаў, б’юцца часам насмерць, пасля чаго знаходзяць трупы. Тут жа яны і колюцца тымі ж скарыстанымі шпрыцамі”.

Але Андруш дарэмна турбаваўся, бо якраз у гэтыя хвіліны на нас не звярнулі ўвагі; у фургоне ўключылі кампрэсары, і смецце марудна папаўзло на зямлю. Да яго адразу, адпіхваючы адзін аднаго, кінуліся цёмныя постаці. У іх руках замільгацелі ліхтары.

empty* * *empty

Паўночныя могілкі, дзе да гэтага часу звыкла хавалі па хрысціянскім абрадзе, я вызначыў па некалькіх напаўзасохлых бярозках, з цёмнымі плямамі вароніных гнёздаў. Я праверыў свой ліхтарык, партатыўную камеру для здымкаў у цемры і зірнуў на таймер надалонніка: стрэлкі паказвалі на адзінаццатую гадзіну.

“Андруш, —звярнуўся ядасвайго добраахвотнага спадарожніка, — ты тут быў калі-небудзь ноччу?”

“Калі і буду, то, пэўна, ужо непрытомнікам”, — аджартаваўся ён.

“Могілкі вялікія па плошчы?”

“Днём можна абысці хвілін за дваццаць, а вось як цяпер — не ведаю”.

“Будзем абыходзіць, — сказаў я. — Калі ўбачыш якое свячэнне ці нешта падобнае на агонь — адразу гавары мне”.

“Адкуль тут можа быць агонь?” “Тут цяпер усё можа быць”.

Я ўключыў ліхтарык, але свяціў выключна пад ногі. Па сцежцы мы саступілі за паламаны плот, завалены смеццем і сухім галлём, і апынуліся на могілках. Нават у наступаючай цемры я паспеў убачыць неверагодны беспарадак, запусценне і дзікую неахайнасць, якія панавалі ў гэтым жур-ботным месцы. Калі вартасць народа, як кажуць, выяўляецца і на месцах яго пахавання, то па-бачанае тут ўражвала: частка магіл была кімсьці раскапаная і завалена смеццем, бязладна зама-цаваныя агароджы не давалі магчымасці прайсці, і ад таго сцяжынкі былі пратаптаныя па тых жа магілах, там-сям бялелі выкінутыя кімсьці бярцовыя чалавечыя косці.

“Глядзі па баках”, — папярэдзіў я Андруша. “Можна размаўляць?” — шэптам спытаў ён мяне. “Так. Хоць крычы”.

“Як я зразумеў, вы хочаце засняць на камеру прывід? — спытаў ён. — Тады навошта тут кры-чаць?” “Ты памыляешся, але ўсё роўна знаходзішся блізка да ісціны, — адказаў я. — Нам трэба на ўсялякі выпадак знайсці магілу Тэафіла Слімака. Ты ведаеш дзе яна?” “Ён жа быў не генералісімус і нават не старажытны поп-кумір накшталт Элвіса Прэслі, — не губляў пачуцця гумару Андруш. — Адкуль жа мне ведаць, дзе гніюць яго высакародныя косці. Тут жа даўно хаваюць, і без дазволу. Я чуў, што, каб закапаць свайго нябожчыка, часам выкоп-ваюць чужога.

“Якраз косці могуць і не гнісці. Цалкам верагодна, калі нашы падазрэнні спраўдзяцца”.

“А вы не можаце штучна падганяць усё пад сваю асабістую і, магчыма, нават памылковую версію? — спытаў мяне мой няўрымслівы напарнік. — Што вы увогуле хочаце сказаць, пра што думаеце?” “З якой прычыны цябе выслалі ў паселішча, Андруш? — пацікавіўся я ў сваю чаргу. — Ці гэта сакрэт?” “Я, скажам так, усумніўся”.

“І дзесьці выказаў свае думкі дастаткова гучна. А штучнік занатаваў іх на дыктафон і данёс цэнзару”.

“Так”.

“Вось бачыш. Думкі заўсёды трэба хаваць, пакуль яны не ператворацца ў доказы. Апошняга “людзі-цені” баяцца больш за ўсё. А мы шукаем менавіта доказ, але гаварыць пра нешта яшчэ рана”.

Мы асцярожна рухаліся ў цемры. Толькі прамень ад майго ліхтарыка асвятляў у нас пад нагамі беспарадкава і, тым не менш, вельмі шчыльна размешчаныя магілы. На большасці з іх не было нічога, ці ляжала пліта альбо высіліся проста ўкапаныя ў зямлю металічныя крыжы. Прайшло каля гадзіны. На небе я не заўважыў ні месяца, ні зорак. Толькі здалёк слабы ветрык данёс да мяне ледзь улоўны пах вільгаці. Хмары, падумаў я. Значыць, цалкам верагодна, што будзе дождж. Нашы пошукі, між тым, нічога не прыносілі, хоць мы і абышлі ўсю тэрыторыю могілак. Магіл было зашмат, часам не прайсці, і я адчуваў сябе ніякавата. Мяркую, што і мой напарнік таксама.

“Што ж, — урэшце падсумаваў я, — калі так, то крочым дадому”.

Мы знайшлі знаёмую сцежку і павярнулі да выхаду. Андруш быў незадаволены, але стрымана памоўчваў.

“Вы верыце ў магчымую бессмяротнасць?” — раптам спытаў ён.

“Людзі не хочуць жыць вечна. Яны проста не хочуць паміраць”, — адказаў я яму словамі ста-ражытнага пісьменніка.

“А ў Бога верыце?”

“Каб у некага ці ў нешта верыць, трэба валодаць інфармацыяй — хоць якімі-небудзь ведамі. А іх, на жаль, у нас няма. Бог захоўвае інкогніта. Магчыма, павінна быць нейкая Першапрычына, але, мяркую, нам яе ніколі не спазнаць”.

“Але ж вы зараз разам са мной, збіраеце доказы нечага ірэальнага. Навошта яны вам?”

“Ну, па-першае, мы збіраем доказы ісціны, калі іх можна ахарактарызаваць простай мовай, а калі больш навукова — то найбольш верагодныя збоі працэсу пострэлятывісцкай касмалогіі.

Цалкам, магчыма, што гэта суцельныя ілюзіі. А па-другое, і вы , і я хочам зняць рэальную з’яву, каб даволі празаічна зарабіць грошай. Хіба не так?”

“Так, — згадзіўся Андруш. — Але не таму я навязаўся вам у напарнікі. Не падумайце, што з-за нейкіх грошай, якіх мне, дарэчы, ніхто не абяцаў. Мяне цікавіць вынік, да якога мы мусім прыйсці. Як кажуць — што там, за гэтым снегам?..”

“А пад гэтым снегам могуць хавацца не толькі кветкі, а і засвяціцца нешта больш цікавае”, — падумаў я ўслых.

“Як вунь той стары бляшаны тазік, — з ноткай сарказму ў голасе паказаў рукой у бок Андруш, — што свеціцца пад Месяцам”.

Я зірнуў у напрамку рукі майго маладога напарніка, а потым на неба. Месяца на ім не было.

Святло... Ля самой агароджы, ля выхаду. Яно нібы ішло з зямлі.

Я спыніўся і ліхаманкава выцягнуў камеру, зрабіўшы Андрушу знак.

“Гэта не тазік”, — ціха шапнуў я яму.

У тазіках і вёдрах, як я ведаў, на магілы звычайна насілі чысты, жоўты пясок, які капалі з ям за агароджай. Тут было нешта іншае. Мы ціха рушылі ў той бок і падышлі ледзь не ўсутыч. Я адразу ўключыў камеру. Над магільнымі плітамі ціха гарэў блакітны агонь, пераліваючыся халодным, туманным святлом, нібы ў матавай электрычнай лямпе. Ён паступова павялічваўся ў аб’ёме і наліваўся чырванню.

Я моўчкі здымаў. Побач узбуджана дыхаў мне ў вуха Андруш.

Агонь, між тым, станавіўся ўсё больш шчыльным і набыў неўзабаве форму шара, велічынёй якраз з невялікі тазік, толькі круглай, падобнай на мяч, формы. У прыкладна такіх памераў мячом, як я ведаў, яшчэ паўстагоддзя назад гулялі на вялізных стадыёнах.

“Скажыце, што гэта?” — узбуджана прашаптаў Андруш мне ў патыліцу.

“Потым. Падымі галінку і кінь у гэта. Толькі блізка не падыходзь”.

З-за маёй спіны ў шар паляцела сухая галінка, але прабіла агонь наскрозь, і мы пачулі, як яна з шоргатам ударылася ў цэментную пліту.

Я здымаў. Па спіне ў мяне міжволі беглі мурашкі.

“Глядзіце!”

Агнявы шар паціху паплыў уверх, разбухаючы ў памерах, але яго не пускала ў вышыню даўгая, у некалькі метраў, белая гнуткая і даволі таўстая пупавіна. Раптам яна адарвалася ля самой асновы і, звіваючыся ў кольцы, паплыла за шарам. Ад таго пасыпаліся ў бакі іскры, і ён паступова пачаў сплываць на поўдзень, паволі павялічваючы, як я адзначыў, хуткасць.

Неўзабаве здань знікла. Я выключыў камеру і, пасвяціўшы ліхтарыкам на магільную пліту, падышоў бліжэй, нахіліўся і прачытаў услых: “Тэафіл Слімак. 1996 — 2050”.

“Вышэйшы пілатаж, — па-ранейшаму шэптам выдыхнуў

Андруш. — Мы знялі прывід?” “Гэта не прывід”, — сказаў я.

“Тады — што?” “Мяркую, вобраз, уяўленне”.

“Але ж мы бачылі яго ў выглядзе шара, маглі б нават запіхнуць у мех”.

“То-та і яно. Толькі хапаць гэта рукамі я б не раіў”.

Мы выбраліся за агароджу. Больш на могілках нам заставацца ўжо не было аніякага сэнсу. Я чакаў, што Андруш пачне даймаць мяне пытаннямі, але памыляўся, бо мой спадарожнік абачліва маўчаў. Тлумачыць жа яму ўсё, што я ведаў, было доўга, складана і не да месца. Да таго ж, я хацеў хутчэй дабрацца дадому, і мяне цікавілі там дзве рэчы: па-першае, што, напрыклад, будзе адбывацца на працягу гэтай ночы ў пакоях удавы Тэафіла Слімака, а па-другое, занатаваныя на флэшку меркаванні майго бацькі па вампіралогіі — як збору сістэмных доказаў аргумента аб Сімуляцыі.

На зваротным шляху Андруш зноў прапанаваў мне абмінуць звалку, але я не згадзіўся: не хаце-лася губляць час.

Там ужо ішло сапраўднае баляванне. Гарэлі вогнішчы, ля якіх сноўдалі цёмныя постаці. Ноч і фургон-самазвал з пратэрмінаванымі медыкаментамі, пэўна, толькі спрыялі інстынктам, што вырваліся на волю і якія так-сяк стрымліваліся святлом дня. З абодвух бакоў засмечанай дарогі, па якой мы ішлі ў напрамку да паселішча, чуліся чыесьці гартанныя галасы, крыкі і воклічы. Віск жанчын часам рэзаў вушы.

“Такое ў нашым, а цяпер і вашым Эдэме, раз на два тыдні, — патлумачыў мне Андруш, — яны збіраюцца тут ужо з раніцы, чакаюць, пакуль з’явіцца машына з “падагрэвам” і адцягваюцца, як могуць. Часам, як развіднее, агенты мясцовай службы бяспекі знаходзяць трупы, але гэта здара-ецца надзвычай рэдка”.

“Паспяваюць закопваць, ці хаваюць у смецце?”

“Не. Наколькі я ведаю, іх з’ядаюць. Тут шмат апусціўшыхся мігрантаў і іх дзяцей, якія ўспомнілі свае старыя звычаі.

Антрапафагія”.

“І наколькі многа тут мігрантаў?” — спытаў я.

“Як і па ўсёй Еўрабіі ці Чайнаросі. Пэўна, як і ва ўсім астатнім свеце, але я там не бываў. Пра-цаваць яны тут, у нас, не жадаюць і ў асноўным усё трымаецца на мясцовых белых аўтахтонах ды высланых сюды з мегаполісаў дэсідэнтах. Урэшце, і вас, як я разумею, не мінаваў той лёс. Так што — не здзіўляйцеся. Тут усё можа быць”.

“Я быў на вайне і бачыў горшыя рэчы”, — прыслухоўваючыся, машынальна адказаў я. Мне раптам выразна пачулася сабачае скавытанне. Я спыніўся.

Цемра згусцілася і здавалася шчыльна сатканым аксамітам.

Неба яшчэ з вечара засцілалі хмары і на ім цяпер не назіралася аніводнай зоркі. Смярдзючы дым з іскрамі ад спальваемага на вогнішчах смецця забіваў лёгкія. Мы рушылі далей. Адно з вогнішчаў гарэла ля самай дарогі. Там былі людзі. Раптам адтуль зноў данёсся сабачы віск. У ім чулася ўжо нейкая жаласная пакорлівасць лёсу.

“Не падыходзьце”, — папярэдзіў мяне Андруш, але я ўжо скіраваў у той бок.

На ўбітай у зямлю і сагнутай уверсе металічнай трубе двое мурынаў вешалі сабаку. Яшчэ адзін з даўгім нажом стаяў напагатове, пэўна, рыхтуючыся адразу зняць з яго скуру. Гэта, як я адзначыў, быў дэфармант. Побач завіхаліся некалькі зладзеяватых постацей, сярод якіх я заўважыў дзвюх напаўголых жанчын.

“Адпусці жывёліну!” — я схапіў за канец кабелю, а менавіта на ім вешалі сабаку — гэта, як я заўважыў, было яшчэ шчанё, і сарваў зашмаргу з трубы.

На кароткае, у некалькі секунд, імгненне мурыны знерухомелі — узважвалі сітуацыю і велічыню небяспекі, якую ўяўлялі ім я і Андруш за маёй спінай. Пэўна, яны спачатку вырашылі, быццам мы хочам завалодаць іх законнай здабычай, але хутка ўцямілі, што гэта не так і што мы якраз тыя самыя, варожыя ім з безлічы былых тысячагоддзяў, прадстаўнікі іншай расы, якія ў далёкім мінулым спрадвечна былі ім ворагамі і заўсёды адцяснялі іх на ўзбочыну жыцця, бо мелі больш развіты мозг і больш дасканалую рэакцыю на небяспеку, пакуль, урэшце, усё дзіўным чынам не перакулілася з непазбежнасцю лёсу, і цяпер настаў іх час. Ад інтуітыўнай свядомасці гэтага поклічу мінулага іх лютасць выбухнула неадкладна: дэфармант, які быў з нажом, кінуўся на мяне; падбадзёрваючы яго, жанчыны істэрычна закрычалі, вышчарыўшы гнілыя зубы, адна з іх выхапіла з вогнішча галавешку і саўганула ёй у мой бок, але ёй перашкаджалі дастаць мяне яе ж напарнікі, якія па гэтым своеасаблівым сігнале таксама кінуліся на мяне. Сабака з віскам упаў пад ногі, дэфармант паслізнуўся аб яго, і я ўдарыў яго пяткай нагі ў твар, адначасова выхапіўшы рэвальвер. Ззаду пачуўся перасцерагальны вокліч Андруша — я зразумеў, што напалі і на яго. Не марудзячы, я пачаў страляць. Пад ногі мне рухнула бліскучае ад поту чорнае цела, астатнія адразу кінуліся па баках, разбягаючыся у ратавальную цемру.

Я зірнуў уніз: мёртвы дэфармант, так і не выпусціўшы з рукі нож, ляжаў на зямлі, пакрытай слоем спрасаванага смецця. Куля трапіла яму ў лоб і выйшла з патыліцы.

“Цяпер прэч адсюль, — Андруш усхвалявана цягнуў мяне за руку. — На гукі стрэлаў могуць прыехаць і агенты эсбэ. Нам варта спяшацца”.

“Забяры сабаку!” — загадаў я яму.

Андруш падняў шчанё на рукі. Мы рушылі, але я раптам спыніўся.

“Трэба закапаць цела”, — запознена прапанаваў я.

“Яшчэ чаго! — абурыўся Андруш. — Дый ён да раніцы не даляжыць, іду на заклад”.

“Ты думаеш?” — спытаў я, здагадваючыся, у чым справа.

“Упэўнены. Яны вернуцца, паклічуць іншых, засмажаць і з’ядуць яго, пакуль яшчэ цёплы”.

empty* * *empty

Прыкладна праз гадзіну мы дабраліся да паселішча. Новы Эдэм збольшага ужо спаў.

На развілку Андруш апусціў шчанё на зямлю.

“Цяпер, — сказаў ён, — паглядзім, за кім яго Бог пашле”.

Шчанё ледзь бачным камяком круцілася ля нашых ног.

“Гэта яшчэ як?” — не адразу зразумеў я.

“Разыдземся. Нам усё роўна ў розныя бакі. Паглядзім, за кім гэты ваўкадаў пабяжыць. Спадзяюся, што за мной”.

Але шчанё, пакруціўшыся і нейкі час жаласна паскавытаўшы, чамусьці аддало перавагу мне.

Таймер паказваў ужо каля дзвюх ночы, калі я, урэшце, апынуўся ў сябе ў флігелі. Шчанё дзелавіта ўбегла ў пакой следам за мной, агледзелася і пачало радасна павіскваць. Пры святле я разгледзеў яго. Гэта была сучка месяцаў трох-чатырох ад нараджэння, з падпалінамі шэрага колеру, з шырокай грудкай, таўстымі лапамі і белай “зорачкай” на пысцы.

На стале я ўбачыў тэрмас і накрытую двума рушнікамі каструлю з яшчэ цёплай ежай —кашай з касерваванай эрзацтушонкай. Побач ляжаў аркушык ад Мойры з чатырма словамі — рэмінісцэнцыяй рэплікі з нейкай старажытнай п’есы: “ПАЕШ І ПОМНІ ПРА МЯНЕ”.

Можа, упершыню за ўжо мінулы ліхаманкавы дзень я абрадаваўся як дзіця, і, нягледзячы на свой узбуджаны стан, з прагнасцю накінуўся на ежу. Спаць я не мог, а пакарміў сабаку.

Потым я падключыў свой ноўтбук, уставіў у сістэму флэшку і, перад тым, як прагледзець, што мяне цікавіла, прылёг на некалькі хвілін на канапу. Шчанё ўжо наелася і, крыху паскавытаўшы, вы-брала сабе месца і заснула. Я нейкі час думаў пра тое, што недзе ў цемры ляціць зараз, ці ўжо прыляцеў, да сваіх родных “цмок”, якога я бачыў тут учора ноччу і сёння назіраў за яго невера-годным абуджэннем на могілках, ляціць, не разумеючы (а можа, і мэтанакіравана разумеючы?), што, каб прадоўжыць сваё псеўдажыццё, ён адбярэ яго ў сваякоў, а потым я думаў пра тое, што вось, вайны быццам няма, а я адзначыў свой прыезд у Эдэм тым, што забіў чалавека. Але , ці быў ён чалавекам? Хіба можна назваць людзьмі тых апушчэнцаў і агрэсіўных дэградантаў?

Мне па-ранейшаму зусім не хацелася спаць. Нервы, думаў я, звыкла ўваходзячы ў Сеціва. Я пачаў наўгад высвечваць курсорам тое-сёе са шматлікіх занатовак з галіны парапсіхалогіі, якой бацька калісьці ўдзяляў вялікую ўвагу. Урэшце, думалася мне, я б таксама хацеў сур’ёзна заняцца якой-небудзь з паранавуковых галін, і не па-аматарску, як цяпер ці раней, а па-сапраўднаму, не ашчаджуючы часам. Што трэба для так званага шчасця? Зусім нямнога: любімы занятак, надзейны чалавек побач — у маім выпадку каханая жанчына і, вядома, душэўны спакой.

Каб не сурочыць, я не стаў правяраць, што запісалася на камеру на магіле Слімака, а звярнуўся да запісаў бацькі.

7.

З р а с п р а ц о в а к Н і ка с а Я н о в і ч а .

“...Класічнае апісанне ўпыра дае старажытны ліцвінскі літаратар Максім Гарэцкі ў сваім першым зборніку апавяданняў “Рунь”, які выйшаў у Вільні ў “друкарні пана Марціна Кухты” ў тысяча дзевяцьсот чатырнаццатым годзе.

Дзед Яхім вязе на станцыю студэнта Архіпа,

якому расказвае:

“Як быў я маладзей, ішоў я раз апоўначы каля могілак, а была там свежая магіла: надоечы пан войт памёр. Даўся ён, гэты войт, пры жыцці людзюхнам. Жорсткі чалавек быў, нікому не дараваў,

няхай ужо свят ляжыць. І паміраў доўга і страшна,

памерці ніяк не мог, мучыўся дужа. Іду, значыцца, я сабе з качарэжкаю, адганяю думкі аб нябожчыку, а яны так і лезуць. Не гляджу туды, дзе гэта магіла,

а нехта як падбівае: “Зірні, зірні, што тама?” Ня ўцерпіў я, скасіў вочы: зірк! Аж на магільцы, над насыпам — белы, як у тумані, чэловек стаіць,

бытцым той на пана войта паходж, да яго ў падобі.

Закалацілася ў мяне сэрца, ногі занямелі, валакуся,

як нежывы, дыхаць дайжэ баюся. А тое дрыжыць-

дрыжыць, трасецца, як во паветрэ, калі ў пагодны дзень сонечны; толькі яко белае, быц папера. Ня ведаю, як я ўжо да хаты давалокся, белых валасоў, праўда заўтра знайшоў, хварэў ці мала, хадзіў, як у воглумі... Траплялася гэткае бачыць і другім...”.

Я нейкі час сядзеў над гэтым занатаваным бацькам наіўным і шчырым тэкстам. Не магло быць і гаворкі, што такі аповед мог для забаўкі прыдумаць неадукаваны селянін і расказаць яго будучаму пісьменніку дзвесьце год таму, бо аналагічныя, як кропля на кроплю падобныя апісанні, сустракаюцца ў шматлікія крыніцах. Асабліва шмат іх у васемнаццатым, дзевятнаццатым ста-годдзях — час, калі ў Еўропе адбыўся грандыёзны збой у Праграме: нечуваная эпідэмія вампірызму.

І менавіта падобнае на такое я назіраў у асобнай з’яве гадзіну назад разам са сведкай — Анд-рушам.

Я вярнуўся да тэксту.

“Кальмэ — гэты няўрымслівы даследчык усяго нязведанага і, у прыватнасці, вампірызму, звярнуўся з лістом да свайго знаёмага, які служыў у Сербіі, у свіце герцага Карла-Аляксандра Віртэмбергскага з просьбай даслаць яму з гэтай нагоды праўдзівыя паказанні. Яго карэспандэнт у адказ расказаў яму пра самы свежы выпадак. У вёсцы паблізу Белграда аб’явіўся ўпыр, які пачаў нішчыць сваякоў. Аўтар адзначыў, што той нападае на сваіх братоў, дзяцей, пляменнікаў, унукаў. У лісце знаёмы афіцэр расказваў далей, што гэты ўпыр памёр ужо некалькі год таму і з таго часу сістэматычна знішчае сваіх блізкіх родзічаў. Герцаг Віртэмбергскі адразу сабраў у тую вёску цэлую камісію для таго, каб даследаваць усё на месцы. У яе склад увайшлі вучоныя, лекары, багасловы і шмат вайскоўцаў. Суправаджаў камісію атрад грэнадзёраў.

Як толькі прыбылі на месца, камісія пачала апытанне мясцовых жыхароў. Усе яны ў адзін голас паказалі, што ўпыр лютуе ўжо даўно і паспеў вынішчыць большую частку сваякоў: трох пляменнікаў, брата, а цяпер нападае на пляменніцу, прыгожую маладую дзяўчыну, да якой з’яўляўся два разы па начах. Тая ўжо настолькі саслабела, што яе смерці чакалі з хвіліны на хвіліну. Камісія ў поўным складзе, якую суправаджаў вялікі натоўп сялян, з надыходам ночы скіравала на могілкі, дзе мясцовыя жыхары, не марудзячы, паказалі на магілу падазронага, які быў пахаваны тры гады таму. Над магілай усе бачылі агеньчыкі ці святло, быццам гарэла лямпа. Магілу раскапалі, адкрылітруну. Нябожчык ляжаў у ёй як жывы і здаровы чалавек, як “кожны з нас пры гэтым прысутных”, казаў у сваім лісце карэспандэнт абата Кальмэ. Валасы на галаве і на целе, пазногці, зубы, напаўадкрытыя вочы трымаліся моцна на сваіх месцах, сэрца білася. Труп быў выцягнуты з труны. У ім было заўважана некаторае скарчаненне, але ўсё ж рукі, ногі былі гнуткія, цэлыя і непашкоджаныя, як у жывога; на целе пры аглядзе не знайшлі ніякіх слядоў разлажэння. Паклаўшы труп на зямлю, яго працялі наскрозь насупраць сэрца жалезным шкворнем — пры гэтым упыр страшна ўзвыў. З раны пацякла белая вадкасць, змешаная з кры-вёю. Непрыемнага паху не было. Потым трупу адсеклі галаву, кінулі назад, у магілу, і засыпалі вапнай. Пасля таго дзяўчына, пляменніца ўпыра, пачала хутка папраўляцца. Яна таксама была агледжана лекарамі. Але на яе целе, акрамя сіняватай плямкі, нічога не знайшлі. У канцы ліста той жа афіцэр паведамяле Кальмэ, што сведкамі ўсяго гэтага, акрамя камісіі і мясцовага насельніцтва, былі шматлікія паважаныя белградскія грамадзяне, а ўсіх відавочцаў было тысяча трыста чалавек”.

Далей бацька спасылаўся на старажытнага даследчыка і ўфолага Скота Каралеса, дакладней, на яго здагадкі і дапушчэнні пра тое, што такая ці падобная энергетычная субстанцыя можа “перапраграмоўвацца кімсьці ў невядомых мэтах і “паўторна выкарыстоўваць” нябожчыкаў. Хутчэй за ўсё, меркаваў бацька, тут вылучалася нейкая энергетычная састаўляючая, якой у выпадку неабходнасці можна было даць іншае цела (кланіраванае ці проста штучнае?).

Было ўжо даволі позна, і, згадаўшы, што хутка пачне світаць, я выключыў камп’ютар і падумаў пра тое, што, магчыма, зараз запісвае замаскіраваная мной камера ў пакоях удавы Адметы

Слімак, і што ўсё ж варта было пра ўсё гэта ёй растлумачыць і папярэдне давесці: пра небяспеку, пра “цмока”, але вырашыў ісці туды заўтра з раніцы, каб мяне, не без падставы, не прынялі за апантанага. Дый ці зразумее яна тое, што я здолею ёй сказаць?

Ноччу, бліжэй да раніцы, пайшоў дождж. Мяне разбудзілі маланка і гром. Нягледзячы на неве-рагоднае жаданне зноў заснуць, я дысцыплінавана ўскочыў з канапы і выйшаў на падворак. Дождж быў цёплы і спорны. Са стрэх адразу дружна пацякло і я пачаў падстаўляць пад ваду ўсялякія пустыя ёмістасці, якія знаходзіў на падворку і па дарозе, забягаючы ў флігель. Урэшце, мокры, але задаволены, я вярнуўся ў свой пакойчык і заснуў з пачуццём выкананага абавязку.

empty* * *empty

З раніцы зноў выпаўзла бязлітаснае сонца. На блакітным небе не было бачна аніводнай хмаркі. Шчанюк прачнуўся, пэўна, разам са мной, бо адразу падбег да майго ложка, падаў голас і завіляў хвастом. Я выцягнуў са сметніцы дзве скарыстаныя талеркі, якія раней прыносіла к абеду Мойра, апаласнуў іх і паставіў ля ўваходу. У адну я наліў свежай вады, а ў другую нашкроб крыху кашы. Жывёліна адразу пачала есці.

Таймер на маім надалонніку паказваў восьмую гадзіну. Спаць далей не выпадала. Я апрануўся ў шорты і тэніску і з нецярпеннем падключыў на прагляд камеру, якой здымаў на могілках учора ноччу.

Усё атрымалася. З хваляваннем я зноў назіраў, як разгараецца над магільнай плітой агеньчык, як ён пераўтвараецца ў шар з пупавінай, адрываецца ад зямлі і, распырскваючы іскры, ляціць у паветры. Удача! Частка, і вельмі важная і істотная, будучага доказу была ў маіх руках.

У гэты час другая камера, памерам у звычайны гузік, пэўна ж працавала ў доме Адметы Слімак, і я вельмі спадзяваўся, што і там мяне чакае шмат цікавага. Але тут я абвальна ўспомніў пра ўчарашнюю сутычку на звалцы, пра тое, што забіў дэфарманта, і мяне ахапіла пачуццё трывогі. Урэшце, думаў я, супакойваючы сябе, такое здараецца не кожны дзень і, увогуле, што я павінен быў рабіць у той сітуацыі? Падставіць пад нож жывот? А Андруш?

Я зрабіў сабе сняданак з таго, што знайшоў у пакоі, і працягваў думаць пра тое, што я раблю тут, у Новым Эдэме, правільна я дзейнічаю ці не? Урэшце, з майго, хоць і невялікага, ваеннага вопыту я разумеў: калі чалавек недастаткова жорсткі — ён проста не выжывае. Так — забіваць заўсёды не прыносіць задавальнення, мне, у прыватнасці, бо я не належаў да тых трох працэнтаў людзей, якія адчуваюць ад гэтага пэўную асалоду, але іншым разам такое неабходна. І потым я даўно прыйшоў да высновы, што калі лёсам каму і выпадае шчасце, то для такіх, як я, яго просто няма. Дык, ці ёсць сэнс спяшацца? Не да той жа прывіднай бессмяротнасці, пра якую балбочуць штодня шматлікія дзяржаўныя клапы? І веру ў якую штодня ўкараняюць праз СМІ ў нашыя мазгі нейралінгвісты? Раптам шчанё ў мяне пад нагамі завурчэла і падало голас. На парозе з’явілася знаёмая постаць Мойры. Шчанё падкацілася ёй пад ногі і зноў завурчэла. “Берташ! Ты не адзін?” Я ўсміхнуўся і сказаў: “Бачыш, Мойра, я набыў табе падарунак”.

Яна відавочна абрадавалася і ўзяла шчанё на рукі.

“Не жартуеш, Берташ? Дзе ты яго прыдбаў?”

Я крыху сумеўся з адказам.

“Яно само прыйшло. Не ведаю — адкуль”.

“А што, калі ў яго блохі? Трэба яго памыць”.

“Вось і зрабі гэта сама, Мойра. Я ноччу назбіраў многа вады”.

Мойра апусціла шчанё на падлогу.

“Як яго зваць?” — спытала яна.

“Яе. Бачыш — гэта сучка. А імя прыдумаеш. Табе вырашаць”.

Мойра пацікавілася, як і наколькі ўдала працягваюцца мае пошукі, і што я бачыў у бараку, дзе жыве Адмета Слімак са сваякамі.

“Пакуль што нічога. Але я зараз туды іду”, — адказаў я.

Якраз у гэтую хвіліну мой надалоннік засігналіў. Шчанё незадаволена адскочыла ўбок. Я ўбачыў на дысплеі Васка

Петкавіча, які сказаў, што калі я яшчэ не ў дарозе, то ён зойдзе да мяне разам з Андрушам.

Мойра пайшла. Ужо ў дзвярах яна папярэдзіла мяне, што заў-

тра вымушана быць на працы, дзе пакуль што яе падмяняла сяброўка, дык ежу я буду гатаваць сам, а браць прадукты ў лядоўні, якую я знайду ў яе пакоі. А сёння яна пакідае мне тое-

сёе, і яна кіўнула на клунак. Мне было ніякавата ўвесь час браць у яе ежу, але пакуль што я не ведаў спосабу, як у бліжэйшы момант зарабіць на гэта грошы. Але ж, меркаваў я, часам даводзілася бываць у значна горшым становішчы, і цяпер таксама здолею знайсці выйсце.

Першае, чым пацікавіліся мае мясцовыя сябры, калі праз некалькі хвілін ужо былі ў мяне, — гэта, ці атрымалася запісаць учарашняе здарэнне на могілках.

Я паказаў ім запіс. Андруш быў у захапленні, але я чакаў, што скажа Васка Петкавіч.

“Кожны чалавек мае арганізаваную хвалевую функцыю, а хваля чалавека вельмі на яго падобная — па форме такая ж, — задумліва сказаў ён. — Аднойчы, — адзначыў далей Петкавіч, — мы фатаграфавалі на Ваганькаўскіх могілках у Чайнаросі і атрымалі наступнае: на пупавіне, на вышыні прыкладна каля трох метраў, вісела неадарваная матрыца ў выглядзе чалавека, які вылучаў святло. Гэта была настолькі жудасная з’ява, што мы спужаліся і прыпынілі работы. Пупавіна ідзе з-пад зямлі, свеціцца, і над ёй боўтаецца над магілай нешта ў выглядзе чалавека”.

“Чаму ж тады над кожным месцам пахавання, над кожнай магілай няма такой хвалі, а назіраецца яна толькі ў выключных выпадках?” — быццам аспрэчваў я яго.

Васка Петкавіч падумаў і паціснуў плячыма.

“Мне не хапае ведаў, — сумленна прызнаўся ён, — бо я ўвесь час апускаю нейкае важнае звяно, без якога губляецца лагічная сувязь. А што скажаце вы?”

Я адказаў яму, што яго напамін пра Матрыцу — гэта ўжо крок да ісціны, але справа тут глыбей, і ці не супраць яны перад тым, як ісці ў дом Адметы Слімак, прагледзець невялічкі фрагмент з бацькавых распрацовак, які я ім зараз і прадэманструю. Пасля чаго я падключыў свой камп’ютар і ўставіў у сістэмны блок флэшку.

З р а с п р а ц о в а к Н і ка с а Я н о в і ч а .

“У канцы мінулага і пачатку гэтага стагоддзя,

калі масава распаўсюдзіліся пошасць і сатанізм,

стала запатрабаваная і тэма вампірызму. Але навуковага даследавання гэтай з’явы не вялося,

а ў наш час яна ўвогуле была забаронена. Вера ў вампіраў тлумачылася прымхамі невукаў, якія эксгуміравалі трупы. Справа была ў тым, што сама з’ява вампірызму — адзін з найбольш яскра-

вых доказаў таго, што мы жывём у Сімуляцыі, а не з’яўляемся базавай цывілізацыяй, што адразу ўзненавідзелі прыўладныя структуры грамадства,

а менавіта “людзі-цені”.

Зусім нядаўна, пры маім непасрэдным удзеле, у

Сеціва быў скінуты сюжэтсвежага вампірызму ў адной з мясцовых вёсак, тайна зняты на плёнку. Вось ён:

(Голас за кадрам: на календары па Юльянскім стылі дзве тысячы трыццаць трэці год. Сёння 20 сакавіка. Куды ідуць гэтыя людзі, якіх вы бачыце на экране? А справа ў тым, што яны ідуць заліваць бетонам дзве магілы, з якіх суткі раней яны выцягнулі дзве труны, ускрылі іх і знайшлі там жывых, з чырвонымі тварамі, нават тлустых і ўкормленых упыроў, якія былі пахаваныя ча-тыры і тры месяцы назад.

Голас селяніна: Я узяў вілы і вось так, з размаху, працяў яго пад сэрца. Ён ускрыкнуў і зароў, але хутка суціх. У трупе было поўна крыві. Мы адсеклі яму галаву і зноў кінулі назад, у магілу, пасля чаго закапалі. Некаторыя гаварылі, што трэба намазацца той крывёй ці зямлёй з магілы, і тады “п’яўкі” не зачэпіць іх. Яны так і казалі: “п’яўкі”.)

Сумная панарама вясковага наваколля. Дарога, якая вядзе да мясцовых могілак, патанае ў брудных адыходах і смецці. Па дарозе паныла рухаюцца некалькі постацей сялян з рыдлёўкамі ў ру-ках. Тарахціць матор невялічкага трактара, у прычэпе якога мяшкі з цэментам.

Могілкі. Сяляне ўручную замешваюць раствор і цягнуць на магілу, агароджаную апалубкай з дошак. Апалубка даволі высокая — каля метра. Менавіта такой таўшчыні будзе слой бетону над адной і другой магіламі.

Яны працуюць, але нібы з аглядкай, часта спыняюцца і размаўляюць. Бачна, што гэтае месца выклікае ў іх сапраўдны жах.

Мужчына сталага веку, але яшчэ цягавіты і не знясілены працай, расказвае, як ён забіваў упыра, якога перадусім выцягнулі з труны.

Слой бетону расце. Людзі працуюць. З трактарнага прычэпа на плячах прыносяць новыя мяшкі з цэментам і жвірам, засыпаюць у бляшаныя ночвы і заліваюць вадой. Селянін бярэ ў рукі вілы і зноў паказвае, як ён забіваў нябожчыка. Людзі паглядваюць на неба, бо сонца хіліцца да захаду, а ім трэба скончыць сваю працу да наступлення цемры. Яны ўсё яшчэ пад уладай страху, які дзейнічае на іх неверагодна мацней, але тлумачэння яму яны не могуць даць, дый яго пакуль што і няма”.

“Дык вы сцвярджаеце, што мы ноччу бачылі з’яўленне ўпыра і занатавалі гэта камерай?” — спытаў Андруш.

“Так. Мы бачылі “п’яўку”.

“Але ж фізічна мы назіралі хіба што нейкі агеньчык у форме шара. Я палкай нават працяў яго наскрозь”.

“Магчыма, гэта і было нешта накшталт Матрыцы. Мы заспелі “п’яўку” да яго, так бы мовіць, матэрыялізацыі”.

“Вы хочаце сказаць, што ўпырноччунейкімчынам тэлепартаваўся да сваякоў, каб там матэрыялізавацца, і што менавіта гэта цяпер выклікае ў бараку палтэргейст?” — спытаў мяне Васка Петкавіч.

“Вы ўжо і самі ўсё сказалі, — падсумаваў я. — Ды палтэргейстам, пэўна, не абмяжуецца. У доме ўжо двое дзяцей раптоўна сканалі.

Вы ж толькі што бачылі фрагмент стужкі, якая была заснятая каля пятнаццаці год таму. Вампірызм не памірае”.

Мы выйшлі на вуліцу і скіравалі ў бок дома, дзе жыла Адмета

Слімак. Не хачу сказаць, што я гарэў нецярпеннем, але па тварах маіх спадарожнікаў бачыў, як ім самім карціць высветліць усё і зведаць доўгачаканае тлумачэнне. Толькі вось апошняга ім ніхто, і я ў тым ліку, не мог даць, бо сцяна паміж ведамі і няведаннем можа стаяць неабмежвана доўга, нават заўсёды, думаў я. Мяне ж больш за ўсё цікавіла зараз тое, як хутчэй сабраць неабходны матэрыял, згрупаваць яго ў выглядзе доказу і прадаць, калі ўдасца, у Сеціва, а потым, як я і марыў, набыць дакументы і з’ехааць адсюль назаўсёды разам з Мойрай. І хутчэй.

Па дарозе мы больш маўчалі. Дождж, які прайшоў ноччу, крыху асвяжыў паветра, але не настолькі, што ім можна было лёгка дыхаць. Абапал вуліцы звыкла грувасцілася смецце і стаялі ў лужах памыі, ад якіх пад сонцам падымалася смярдзючая пара, а з вокнаў баракаў выглядвалі незадаволеныя, пахмурныя твары ўсіх колераў скуры.

Яны суправаджалі нас нахабнымі заўвагамі па-свойму, а за спінамі, я быў упэўнены, рабілі пагрозлівыя жэсты. Я падумаў пра рэвальвер.

“Вы ноччу забілі чалавека”, — звяртючыся да мяне, сказаў напаўголаса Васка Петкавіч, быццам адгадаўшы мае думкі.

“Гэта была самаабарона”.

“Даю вам веры. Андруш мне ўсё расказаў. Але хачу вас папярэдзіць, што дэфарманты маглі запомніць ваш знешні выгляд, а яны выключна жорсткія і помслівыя. Іх тут усе баяцца”.

“Так, я ўсё ўлічу”.

“І памятайце пра штучнікаў і службы бяспекі”.

“Няўжо быў час, калі штучнікаў увогуле не было?” — спытаў, ні да кога не звяртючыся, Андруш і сплюнуў сабе пад ногі.

“Не думаю, — сказаў я, нечакана ўспомніўшы пра дзённік фрэйліны Арнгейм. Мяркую, “людзі-цені” не з’явіліся з неба, а існавалі побач з іншымі заўсёды”.

empty* * *empty

У бараку, дзе жыла ўдава нябожчыка Слімака, яе сваякі і сваякі яе былога мужа, нас сустрэлі, як і раней, дастаткова насцярожана.

Як высветлілася з нашага апытання, анамальныя з’явы тут не перапыняліся. У вокны, пакідаючы круглыя, роўныя дзіркі, што само па сабе было вельмі дзіўна і невытлумачальна, уляцела некалькі камянёў. На першым паверсе завісалі ў паветры прадметы посуду: талеркі, лыжкі, самі выкручваліся і лёталі электрычныя пробкі, падала на падлогу, але не разбівалася(!), люстэрка: адным словам, раскручваўся ў сваёй загадкавай няўмольнасці тыповы палтэргейст. Ён, верагодна, і быў бы тыповым, каб не раптоўна памерлыя дзеці.

Я ўключыў сваю камеру на аўтаматычны рэжым, і мы ўвайшлі ў пакоі. Тут было брудна, валяўся розны хлам, а на сталах — аб’едкі, над якімі апантана гудзелі мухі. Мяне перасмыкнула.

“Гаспадыня дома?” — спытаў я аднаго з яе пляменнікаў.

Той моўчкі тыцнуў пальцам у столь, даючы зразумець, што ўдава знаходзіцца ў сябе, на другім паверсе.

Мы падняліся наверх, і Андруш пагрукаў у дзверы. Яны даволі доўга не адчыняліся, пакуль, урэшце, мы пачулі Адмету Слімак, якая дрыжачым голасам цікавілася, хто гэта мусіць яе бачыць.

Я стрымана паведаміў, нагадаўшы ёй пра ўчарашні візіт. Неўзабаве дзверы адчыніліся. Удава нябожчыка спалохана агледзела нас і адступіла ў бок, каб мы прайшлі. Я машынальна адзначыў, што выглядала яна, у параўнанні з першай нашай сустрэчай, значна горш. Твар быў бледны як сала, пад вачыма чорныя цені, рукі дробна трэсліся. Яна нават запамятавала запрасіць нас сесці, што мне было з рукі, бо я працягваў здымаць.

“Скажыце, Адмета, — спытаў я тактоўна, — у вас тут ноччу ўсё было спакойна?”

Яна кіўнула, хутаючыся ў халат што здзіўляла, бо ў пакоі стаяла спёка, і я ёй больш не верыў.

“І ў вас тут нічога не падала з паліц, не лётала ў паветры?” — пацікавіўся і Васка Петкавіч.

“Гаварыце праўду, — націснуў я, — бо інакш усё можа здарыцца, вы разумееце? Усё!” “Я яго баюся”, — толькі і сказала яна.

“Каго — яго?” — пытанне Андруша засталося без адказу.

“Не хочаце гаварыць — няхай так, — я спытаў у яе дазволу і адклеіў ад сцяны па-над столлю здымачны мікраблок камеры, які замацаваў там учора. — Зараз, тым не менш, пабачым разам, каго вы баіцеся”.

Я ўставіў мікраблок на ўзнаўленне ў надалоннік, наблізіў да вачэй і пстрыкнуў джойстыкам.

“Пачакайце! — перапыніла мяне Адмета. — Няхай вашыя сябры выйдуць, бо я хачу сказаць нешта важнае толькі вам аднаму”.

Я паціснуў плячыма.

“Мы пакуль што параспытваем там унізе”, — з гэтымі словамі

Васка Петкавіч тактоўна выйшаў за дзверы, а за ім незадаволена рушыў следам і Андруш.

“Вы бачылі мужа-нябожчка тут, у вашым пакоі, хіба не так?” — спытаў я.

“Так”, — праз паўзу прызналася яна.

“Вы з ім размаўлялі?” “Не. Ён сказаў усяго некалькі слоў, хутчэй, прамармытаў, я нават не здолела зразумець пра што. Я вельмі спалохалася і, пэўна, была ў шокавым стане”.

“Ён што-небудзь рабіў?” “Спачатку я ўбачыла святло. Там, за акном, якое было адчынена.

А потым ён і з’явіўся, быццам праз акно”.

Увесь гэты час, пакуль мы так размаўлялі, я адным вокам сачыў за дысплеем надалонніка. На ім я бачыў у пакоі Адмету, але, акрамя яе, нікога. Пуста.

“І што?” “Ён сеў за стол і пачаў усё на ім аглядаць, перасунуў талеркі.

Потым устаў і пасунуўся да мяне”.

“Як ён выглядаў? Ён быў голы?” “Апрануты ў касцюм, але неяк быццам у змятае і не па сезоне.

Ну, які ў такую спёку касцюм? А выглядаў — у яго быў такі позірк, быццам у п’янага ці наркамана. Зрэнкі звужаны да кропкі, а бялкі як крэйда. І ён не міргаў. Ні разу. Я страціла прытомнасць”.

На дысплеі я ўбачыў, як крэсла само падымаецца ў паветра і апускаецца ўсутыч да стала, а талеркі на апошнім перамяшчаюцца, затым адна з іх падае на падлогу, але не разбіваецца.

“Што было потым?” — спытаў я.

“Калі я апрытомнела, ён ляжаў побач, і ён абдымаў мяне”.

“І?” “Я закрычала, і тады ён устаў і выйшаў за дзверы”.

“Яго хто-небудзь бачыў, акрамя вас?” “Не. Я пыталася. Унізе толькі казалі, што па пакоях поўзала нешта ў выглядзе белага слупа, нібы з пары. Там зноў усё лётала, і яны выбеглі на падворак, дзе і сядзелі, пакуль не развіднела”.

Я прыгледзеўся, і тут сапраўды ўбачыў на дысплеі нешта падобнае на слупок дыму, што рухаўся ў пакоі, і саму Адмету, якая ўціскалася ў кут, закрываючыся рукамі. Калі, падумаў я, гэта перанесці з надалонніка на вялікі экран, то цалкам верагодна, што я выяўлю там значна больш. Але ўсё наступнае я адклаў на потым, бо цяпер мне трэба было неяк разгаварыць няшчасную ўдаву.

“Скажыце, — спытаў я, — ад якой хваробы днямі памерлі дзеці ўнізе?” “Ніхто не ведае. А вы, можа, думаеце, што гэта неяк супольна з прывідам мужа, які з’явіўся ў доме?” “Упэўнены. Вы таксама ў небяспецы”.

Адмета нервова заварушыла рукамі, а твар яе збялеў яшчэ больш, нягледзячы на спёку.

“Няхай. Я заўтра ж.., не, сёння з’еду адсюль у іншы дом. Зараз жа пачну збірацца.”

Але я расчараваў яе.

“Нават, калі вы апынецеся ў Амерыцы, мяркую, ён і там вас знойдзе. Хіба што вас высадзяць на Месяцы — але і там... я не ўпэўнены. Вось толькі, калі вылеціце за межы Сонечнай сістэмы.

Тады, магчыма, “п’яўка” павінна пакінуць вас у спакоі”.

Яна ўстрапянулася.

“Як вы сказалі? “П’яўка”? Ён п’е кроў?” “Не. Тут, верагодна, іншая справа”.

“Што ж мне рабіць? Я нічога не разумею”.

“Ёсць толькі адзін спосаб. Яго ўжывалі продкі, бо раней такія з’явы былі масавымі”.

“Падкажыце мне. Вы, я бачу, вопытны чалавек. Я заплачу вам”.

Я крыху памарудзіў, але вырашыў сказаць ёй усё, як ёсць. “Патрэбна эксгумацыя цела вашага мужа. І неадкладна.

Звярніцеся да ўлад і вазьміце дазвол. Найміце людзей, якія за грошы здолеюць гэта здзейсніць”.

“І што мне рабіць з тым целам? Мне ніколі не было так страшна!” “Мяркую, яго трэба знішчыць. Ён жа хацеў, дарэчы, каб з ім пасля смерці паступілі па звычаях яго продкаў?”

“Ужыць у ежу?” — Адмета адхіснулася з выразам жаху на твары.

“Труп трэба проста спаліць”.

“Але ж... улады. Яны могуць не зразумець. Мяне арыштуюць і я апынуся ў вар’ятні ці ў лагеры”.

“Дарэчы, — папрасіў я, ужо ідучы да дзвярэй, — калі вы пойдзеце да ўлад, не кажыце там, што я тут нешта здымаў на камеру. Лепш увогуле ні слова пра мяне”.

“І вы больш не прыйдзеце?” — з надзеяй спытала Адмета, сутаргава соўгаючы рукамі. Выглядала яна зусім дрэнна, зноў адзначыў я, і сказаў: “Мяркую, што мы хутка пабачымся. Я зайду да вас позна ўвечары. Лепш, на мой погляд, заўтра”.

І я развітаўся з ёй, зноў паабяцаўшы, што вярнуся.

Унізе мяне чакалі Васка Петкавіч з Андрушам. Іх абкружылі ўзрушаныя дамачадцы, хто лісліва, а той-сёй і нахабна патрабуючы, калі не дапамогі, то хоць бы тлумачэнняў. Але мы рашуча выйшлі на вуліцу і скіравалі назад па дарозе.

Андруш паведаміў мне, што за той час, пакуль знаходзіліся ў доме, яны нічога вартага не пабачылі, хіба што абрынулася долу шафа, але гэта магло быць і натуральна, ды адзін з пляменнікаў

Адметы крычаў, што ў яго прапалі грошы, якія тут жа знайшліся на падворку. Проста ляжалі на зямлі. Пэўна, ён іх згубіў, хоць ён сцвярджаў, што хаваў іх у шуфлядзе.

Васка Петкавіч пацікавіўся ў мяне, ці сапраўды паказаў што-

небудзь замацаваны ў пакоі ўдавы “клоп”. Але я сказаў, што нешта сцвярджаць пакуль што рана і дадаў толькі, што жыццё многіх тутэйшых дамачадцаў у небяспецы, паабяцаўшы сваім спадарожнікам абмеркаваць з імі ўсё гэта пазней.

Я развітаўся з імі і пайшоў далей адзін, паглыбіўшыся ў думкі. Ці з’явіцца ноччу зноў тая самая “п’яўка”, ад падобнай да якой, нават працяўшы віламі і адсекшы галаву, сяляне яшчэ адгароджваліся і бетонам — настолькі моцны жах апаноўваў людзьмі?

Абат Кальмэ ў сваіх даследаваннях адзначаў класічнымі краінамі вампірызму вобласць Карпатаў — Угоршчыну, Букавіну, Галіцыю, Сілезію. Яго думкі, дарэчы, супадаюць з меркаваннямі наступных даследчыкаў, якія паведамлялі пра нечуваную эпідэмію вампірызму, ахапіўшую ў васемнаццатым стагоддзі Балканы, Турцыю, шматлікія еўрапейскія краіны, а таксама паўднёва-заходнюю частку Расіі, Польшчу, Украіну і Беларусь: тэрыторыю былога Вялікага Княства Літоўскага. Характэрна тое, што старажытны аўтар знакамітага рамана “Граф Дракула” Брэм Стокер таксама пераносіў яго дзеянне ў Карпаты — на “межы” трох абласцей: Трансільваніі, Малдавіі і Букавіны. Стокер, вядома, пісаў рамантызаванае, разбаўленае робленым жахам глупства, але геаграфічна быў даволі дакладны. Урэшце, у яго час ён наўрад ці мог напісаць нешта больш абгрунтаванае навукова і наблізіцца да той ступені ведаў, на якой цяпер знаходзімся мы, але ж і мы, мяркую, толькі падышлі ўсутыч да той мяжы, за якой цалкам, магчыма, хаваецца, як я казаў раней, найвялікшае для нас ўзрушэнне, але і гэта можа так і застацца гіпотэзай, не больш. Толькі шматлікія доказы хіба што здолеюць высветліць для нас ісціну.

Сонца ўжо завісла на бясхмарным, блакітным небе, і бязлітасная спёка набывала моц. Чамусьці я скіраваў у бок плошчы, дзе зноў нейкі час назіраў за брудным, з пісягамі на сценах, будынкам муніцыпалітэта. З апошняга ніхто не выходзіў і не заходзіў. На бетоннай стэле Дошкі гонару кандыдатаў на бессмяротнасць я пабачыў чарговую налепку.

“АБ ПРОСТЫХ ЛЮДЗЯХ”

У сваёй большасці просты чалавек, як выказаўся старажытны пісьменнік “пляўка не варты, а Бога злопае”, што не аднойчы даказана гістарычна.

Але пакуль да Бога яму не дабрацца, ён за-няты пошукамі і наступным знішчэннем сваёй жа эліты,

якая, наадварот, у лепшых традыцыях гуманізму,

ледзь не істэрычна ўзносіць свайго далакопа на працягу апошніх стагоддзяў. Ты вялікі, ты магутны,

ты соль зямлі, аж заходзіцца яна.

Як вынік, надышлі часы, калі на відазмененага раба, як і на цёмнаскурага ці гомасексуаліста, нельга сказаць анічога ганебнага, хоць яны іншым разам таго і заслугоўвалі, што па мазахісцку адлюстравалі прадстаўнікі літаратуры і мастацтва мінулага стагоддзя і асабліва сучаснасці. Просты чалавек пераўтварыўся ў анёла. Некаторыя народы сталі анёлападобнымі.

Але вось характэрны прыклад, зафіксаваны яшчэ два стагоддзі таму. Па катастрофе пасажырскага лайнера “Тытанік”, які паўтара стагоддзя таму патануў з некалькімі тысячамі чалавек на борце, усе пасажары першага класа выратавалі сваіх жанчын і дзяцей. Больш таго, некалькі мільянераў уступілі свае месцы ў шлюпках жанчынам з трэцяга класа, а самі загінулі. Пасажыры другога класа — захавалі восемдзесят адсоткаў сваіх жанчын і дзяцей. Большасць жа жанчын і дзяцей тых, хто плыў трэцім класам, загінулі, бо мацнейшыя павыкідвалі іх за борт, каб выратавацца самім. Аналагічных прыкладаў мноства.

Якімі б ні былі нашыя погляды на цывілізацыю і культуру, — папярэджвае нас старажытны філосаф, — ёсць нешта першаступеннае, з чым нельга не лічыцца, — анамалія ў асобе масавага чалавека.

Прага да разбурэння, знішчэння тых, хто вышэй за яго, і, урэшце, самазнішчэння яскрава выявілася ў “простага чалавека” ў перыяд так званых “рэвалюцый”, асабліва камуна-бальшавіцкай, наступствы якой праз паўтара стагоддзя быццам знешне непрыкметна, але прывялі нас да апакаліптычных падзей і гібелі Атлантычнай цывілізацыі”.

empty 8.

Ад плошчы я пайшоў бруднымі бакавымі вуліцамі, заваленымі смеццем і чалавечымі адыходамі. Частка з тых людзей, што тут пражывала, пэўна, была занята на працы, а пад сонцам, што бязлітасна вісела проста над галавой, тунькаліся іх дзеці ўсіх узростаў, большасцю цёмнаскурыя, многія з пукатымі, адвіслымі ад паразітаў жыватамі. “Дай, дай!” — раз-пораз прасіў хто-

небудзь з іх, працягваючы да мяне руку, а то і нахабна хапаючы за кашулю. Потым на мяне звярнула ўвагу купка падлеткаў абодвух полаў, яўна прыблатнёных. Гэтых трэба было засцерагацца, і я са спазненнем успомніў, што па-ранейшаму хаджу без зброі.

Да мяне наблізілася парачка: жаўтаскуры, азіяцкага этнатыпу хлапец і белая дзяўчына з лялечным тварыкам, цыгарэтай у роце і пасмамі сальных валасоў на галаве — але намеры ў іх яўна былі пазбаўленыя якой агрэсіі. І сапраўды, яны сходу, без якіх намёкаў і іншасказанняў прапанавалі мне, вядома, за грошы, і калі я гэтага пажадаю, партнёршу для сексзабавы, маладую, нават зусім маладую. Выслухаўшы маю адмову, яны яшчэ нейкі час настойвалі, але хутка адступілі, незадаволена брыдкасловячы, бо якраз па вуліцы рухаўся падрапаны паліцэйскі джып. Абагнаўшы мяне, ён спыніўся наперадзе — там сабраліся нейкія напаўголыя постаці. Як я даведаўся, пад раніцу кагосьці з мясцовых зарэзалі, і толькі па абедзе да іх прыехалі разбірацца.

Пэўна, так было і будзе заўсёды, думаў я, варушачы ў памяці старонкі прачытаных мною ста-ражытных кніг. У адных з іх жыццё яўна рамантызаванае і трохі ўпрыгожанае, у іншых, такіх, напрыклад, як злашчасны дзённік фрэйліны Арнгейм, на якім я засыпаўся, — адлюстроўвае не-прыкрытую праўду. Я ўспомніў своеасабліва непахісны пункт гледжання гэтага дзіця заходнееўрапейскай цывілізацыі, кінутага лёсам у “краіну гарэлкі, крыві і бруду”, краіну, якая праз стагоддзі сыграе фатальную ролю ў заняпадзе шматлікіх народаў, у тым ліку і таго, да якога належаў і я. “У асамблеях і палацах танчылі, — расказвала фрэйліна Арнгейм, — а побач на шастах гнілі, паступова парахнеючы, галовы пакараных, і іх можна было бачыць з вокнаў. На царавых баляваннях жаўнеры разносілі гарэлку ў чанах, і тамтэйшыя баярыні і княгіні напіваліся ўпоравень з мужчынамі. Знатныя дамы ў плясках задзіралі прыполы і лаяліся мацерна і непатрэбна...”

Раздумваючы над рознымі сімуляцыйнымі сцэнарыямі, бацька, спасылаючыся на даследчыкаў мінулага стагоддзя, гаварыў з гэтай нагоды пра этычныя пярэчанні, якія маглі ўзнікнуць супраць стварэння сімуляцый. Гэта, меркаваў ён, пярэчанне меншай каштоўнасці: жыццё ў сімуляцыі горш за жыццё ў рэальнасці; пярэчанне супраць падману — сімуляцыі не павінны стварацца, паколькі яны непазбежна звязаны з масавым падманам; эгаістычнае разуменне: сімуляцыі павінны быць забаронены цывілізацыяй, каб гарантаваць, што яна сама не знаходзіцца ў сімуляцыі.

Але ўсе гэтыя пярэчанні абапіраюцца на нашу мараль, а яна таксама мутабельная, думаў я. Ці жывём мы ў поўнасцю дэтэрмінісцкім свеце, у доказнай базавай цывілізацыі? Бо яшчэ больш складана даведацца пра нешта акрэсленае адносна апошняй, калі мы самі не з’яўляемся такой. Няма абсалютна ніякіх навуковых сведчанняў, якія б сцвярджалі ці адмаўлялі гіпотэзу аб сімуляцыі. Так, няма. Хіба мурашка можа даведацца пра існаванне акіянаў, Месяца, планет, ча-лавека, ў рэшце-рэшт? Адзінае, што застаецца вартым на нашым шляху да ведаў, — гэта ўсё тыя ж шматлікія доказы. Калі чалавек узнік сам па сабе ці быў штучна створаны, усё роўна ён заслугоўвае адзінага — таго, каб жыць не па хлусні, а ведаць ісціну, якой бы яна ні была.

Так, — меркаваў я, па дарозе назад, да дому, — і гэты шлях ведаў не пакідае нам выбару, бо трэба ісці па ім да канца. Хтонебудзь можа спытаць мяне ці маіх аднадумцаў: што з таго, калі доказаў назбіраецца дастаткова шмат, і праўда будзе агучана на ўсіх плошчах і скрыжаваннях? Па-першае, праўду адразу аб’явяць маной, па-другое, свядомасць недастаткова прасімуляваных — гэта значыць “людзей-ценяў”, магчыма, увогуле заблакіраваная ад падобных узрушэнняў, а па-трэцяе, калі большасць людзей сапраўды канчаткова ўпэўніцца ў тым, што наша Светабудова — гэта віртуальная рэальнасць (што ўпэўніцца — для мяне малаверагодна), сімуляцыя будзе спынена, магчыма, сцёртая імгненна, як камп’ютарны файл, і мы нават нічога не адчуем і не зразумеем. І каму мы тады сунем у нос нашу славутую бесмяротнасць? Але, хутчэй за ўсё, — думаў я, — мы ўвогуле кінутыя на волю лёсу, можа, нават больш — забытыя і непатрэбныя нікому. Інакш, чаму маўчаць, калі яны ёсць, Богі? Ну, далі б які знак, зачэпку, намёк. А замест гэтага тысячагоддзямі толькі маўчанне.

empty* * *empty

У маім флігельку было прыбрана. На стале я адразу ўбачыў аркушык паперы з почыркам Мойры і прачытаў: “Барбі накормлена”.

Якая яшчэ Барбі? Хто гэта? — прамільгнула ў маёй галаве, але шчанюк выкаціўся мне пад ногі і незадаволена забурчэў: дакараў, што застаўся адзін. Значыць, Барбі, падумаў я, ну, няхай сабе і так.

Я падключыўся да Сеціва і ўставіў у сістэмны блок флэшку з бацькавай навуковай, а калі больш дакладна, калянавуковай спадчыны. Праз некалькі хвілін пошуку я знайшоў тое, што мне было трэба.

Дык вось, да слова, анатомія з’явы, якая не адно стагоддзе нядобра ўражвала людзей, выклікаючы ў іх сваёй незразумеласцю і невытлумачальнасцю некантралюемы жах.

“Па невядомых прычынах асобны чалавек, хутчэй за ўсё мужчына, але і жанчына таксама па-чынае слабець, марнець і, урэшце, як кажуць у народзе, пруцянее. Яго аглядаюць, прызнаюць памерлым і хаваюць на могілках. Тут адразу ўзнікае пытанне: чалавек сапраўды памёр ці апынуўся ў летаргічным сне ці коме? Калі гэта вампірычная кома, то праз нейкі час над магілай нябожчыка назіраецца блакітнае ці больш яркае, чырвонае святло, іншым разам у выглядзе пары, якая контурамі можа нагадваць постаць чалавека. Дасягнуўшы неабходнай ступені канцэнтрацыі, гэтая “п’яўка”, лятун, ці як казалі ў нашай краіне, цмок — ляціць да свайго былога жытла і там спачатку з’яўляецца ў выглядзе прывіда, светлавога шара, калі-нікалі чагосьці пухнатага, а потым, пэўна, забіраючы ў жывых сваякоў энергію, матэрыялізуецца поўнасцю. Сваякі ж “п’яўкі”, у большасці выпадкаў спачатку дзеці, пачынаюць чахнуць і неўзабве паміраюць. Паколькі з’ява гэтая ў народзе вядомая (па Еўропе ў XVIII стагоддзі пракацілася сапраўдная эідэмія вампірызму), то магілу ўскрываюць і бачаць у ёй жывога і здаровага — кроў з малаком — вампіра, які, дарэчы, ляжыць у лужыне крыві, працінаюць яму сэрца (пры гэтым часта вампір стогне і раве), а потым адразаюць галаву ці ўсяго спальваюць. Больш гэтая “п’яўка” наяве не з’яўляецца, народ, як заўсёды, на ўсё забываецца, пакуль зноў не здараецца нешта падобнае.”

Апавядальнік лічыў, што вампірызм — адзін з класічных доказаў нашага існавання ў Вялікай Сімуляцыі. Чаму гінуць ахвяры спантаннага ці, наадварот, мэтаскіраванага візіту “п’яўкі” да сваіх родных? Чаму ў сваёй труне ўпыр літаральна плавае ў крыві? Ён п’е кроў? Не. Упыр хутчэй за ўсё напрамую спажывае праз Матрыцу ці яшчэ як, мінуючы складаныя ланцугі натуральных прыродных працэсаў, “софт” вады (а чалавек — гэта ў асноўным вада) у рамках тэорыі аб інфармацыйнай структуры свету. Пры вампірычным кантакце ўпыр не капіруе нешта на свой “софт” вады, а здымае з “софта” вады ахвяры інфармацыйныя даныя, якія забяспечваюць яму жыццё. Цела ж любога чалавека і кроў — гэта перш за ўсё інфармацыя.

Прасцей кажучы, гэтыя даныя ўключаюць у сябе і інфармацыю пра тое, што, напрыклад, і калі з’ела ахвяра. Адпаведна законам нашага псеўдасвету, гэтыя даныя не могуць дубліравацца. Упыр забірае іх сабе, пазбаўляючы сваю ахвяру самаго факта (інфармацыі), што яна нешта калісьці з’ела. Далей ахвяра памірае ад знясілення, а “п’яўка” ў труне працягвае сваё псеўда-

жыццё, якое смяротна небяспечнае для іншых — жывых людзей. Адкуль жа ў труне ўпыра кроў? — задае законнае пытанне апавядальнік. І тут усё таксама тлу-мачыцца на здзіўленне дастаткова матэрыялістычна: у каматозніка не працуе большасць органаў — няма выдзяленняў абмену рэчываў у выглядзе мачы і фекалій, адпаведна не працуюць лёгкія, ныркі, страўнік і кішэчнік. Але касцявы мозг па-ранейшаму прадуцыруе эрытрацыты, гэта значыць, чырвоныя крывяныя цельцы, якія і накапліваюцца ў целе “п’яўкі”, а потым запаўняюць і труну, у якой упыр жыве сваім новым жыццём.

Вядома, я дзеля сціпласці перадаю спрошчаны вынік даследаванняў апавядальніка: свайго бацькі,апускаючы навуковыя і тэхнічныя, а таксама яго некаторыя філасофскія развагі. Падзеі, якія на маіх вачах разгортваліся і працягваюцца ў бараку ўдавы Слімака, цалкам упісваюцца ў класічны кантэкст забытага ўсімі вампірызму. Толькі, ці здолею я набыць асноўную частку доказу і зарабіць тым самым сабе на самае неабходнае?

Дзеля гэтага, вызначыў я, варта засняць на камеру эксгумацыю псеўдатрупа і далейшае пакаранне “п’яўкі”, калі, вядома, яно адбудзецца. Хоць, меркаваў я, упыр, калі ён сапраўды будзе выяўлены, тым не менш, жывая істота, якая знаходзіцца ў своеасаблівай коме, і ці маем мы права вырашаць яго лёс такім, хоць і правераным, але дзікім метадам? З другога боку, упыр вельмі небяспечны, і да нармальнага жыцця ён ніколі не вернецца — такіх выпадкаў за ўсю гісторыю вампірычнай эпідэміі зафіксавана не было. Яшчэ пытанні: ці пойдзе Адмета Слімак па дазвол на эксгумацыю? І ці дазволяць гэта ўлады? І ўрэшце, ці заразны сам па сабе феномен вампірызму? Дакладных даных пра тое, што гэта так — няма, але шмат ускосных доказаў сведчаць адваротнае. Старажытны даследчык, у прыватнасці, наш стары знаёмы Аўгусцін Кальмэ, ў сваім галоўным творы “Трактат аб з’яўленнях духаў” на прыкладах, якія, так бы мовіць, назіраў сам ці чуў ад вартых даверу людзей, на гэтае пытанне сцвярджае станоўча. Кальмэ піша, што па народных вераваннях кожны чалавек, які зведвае напад упыра, сам у сваю чаргу рызыкуе стаць вампірам. Простыя людзі, у асноўным сяляне з тых месц, дзе лютавала знакамітая эпідэмія вампірызму, каб пазбавіцца ад хваробы, елі зямлю з магіл упыроў ці на момант эксгумацыі, націраліся іх выдзяленнямі і крывёю.

“У адной вёсцы ва Угоршчыне, паведамляе Кальмэ, быў заушаны возам селянін па прозвішчы Арнольд. Праз месяц пасля яго смерці раптоўна сканалі чацвёра яго аднавяскоўцаў, і абставіны іх смерці яўна паказвалі на тое, што іх згубіў упыр. І сапраўды, калі Арнольда адкапалі (а гэта адбылося праз сорак дзён пасля яго смерці) яго труп выказваў усе прыкметы вампірызму. Ён ляжаў нібы жывы — свежы, чырвоны, наліты крывёю, з адрослымі за гэты час валасамі і пазногцямі. Кроў у ім была пунсовая, свежая, цякучая. Мясцовы войт, чалавек, як было бачна, вопытны ў кантакціраванні з упырамі, найперш загадаў загнаць мерцвяку ў сэрца востры асінавы кол, прычым мярцвяк страшна зароў, пасля чаго яму адсеклі галаву і цела спалілі. На ўсялякі выпадак таксама зрабілі і з тымі чацвярымі сялянамі, якіх замарыў Арнольд. Але ўсё гэта не дало выніку, бо людзі працягвалі гінуць у той вёсцы яшчэ на працягу пяці год. Мясцовае начальства і лекары доўга думалі над пытаннем, чаму ў вёсцы зноў з’яўляюцца ўпыры, калі ў самым пачатку, пры іх першым з’яўленні былі прыняты такія капітальныя меры перасцярогі.

І вось следства раскрыла, што нябожчык Арнольд знішчыў не толькі тых чатырох аднавяскоўцаў, але акрамя таго, яшчэ і некалькі галоў быдла. І людзі, якія потым елі мяса гэтага быдла, заразіліся вампірызмам. Калі ўсё было зразумета, тады раскапалі да сарака магіл усіх тых нябожчыкаў, якія за гэты час паміралі падазронай смерцю, і з іх семнаццаць аказаліся ўпырамі. З імі абышліся па ўсіх правілах тагачаснага “мастацтва”, і пасля таго страшная эпідэмія сціхла”.

Далей у кнізе Кальмэ, даводзіць апавядальнік, цытуецца яшчэ адзін ліст, аўтар якога называе свайго карэспандэнта стрыечным братам. У лісце расказваецца, што яго аўтар доўгі час жыў ва Угоршчыне, у тых месцах, дзе раз-пораз выяўляюцца ўпыры і дзе пра іх ходзіць неймаверная колькасць апавяданняў. Асцярожны аўтар кажа, тым не менш, што з тысячы падобных плётак хіба што адна заслугоўвае даверу, але за ўсім тым існуюць дакладныя факты, якія не пакідаюць сумненняў у тым, што ўпыры ва Угоршчыне сапраўды ёсць і нямала. Прысутнасць іх звычайна выяўляецца ў тым, што хто-небудзь з мясцовых жыхароў раптоўна і без бачных на тое прычын слабее, пазбаўляецца апетыту, хутка нядужае, і дзён праз дзесяць ці тыдні праз два памірае. Калі з’яўляецца такі таямнічы хворы, тутэйшыя з упэўненасцю сцвярджаюць, што яго па начах наведвае “п’яўка”. Самі хворыя звычайна расказваюць, што за імі ў час хваробы ходзіць па пятах якійсьці белы прывід, ходзіць і не адстае, быццам цень. Аўтар пісьма паведамляе пра тое, што адзін час ён са сваім атрадам стаяў у Цемешвары. Ён служыў у гэтым атрадзе афіцэрам. І вось здарылася, што двое людзей з яго атрада загінулі менавіта ад такой таямнічай хваробы, а следам захварэлі яшчэ некалькі чалавек. На шчасце, капрал атрада аказаўся чалавекам бывалым і хутка ліквідаваў эпідэмію надзвычай арыгінальным спосабам, які, як правіла, ужываюць у той мясцовасці. Шукаюць хлопчыка, содзяць яго верхам на жарабя, і ў такім выглядзе прымушаюць таго ездзіць па ўсіх могілках так, каб конь пераступаў магілы. Конь бесперашкодна ідзе праз магілу звычайнага нябожчыка, але праз магілу ўпыра ён пераступіць не здольны. Гэтую магілу адразу раскопваюць і звычайна знаходзяць у ёй нябожчыка — свежага, нават тлустага, што мае выгляд чалавека, які вядзе самае сытае і спакойнае жыццё. Труп, хоць і не варушыцца, але па-добны на чалавека, які спакойна спіць. Яму адсякаюць галаву, з трупа выцякае вялікая колькасць свежай пунсовай крыві. Пасля гэтага зладзействы спыняюцца, а ўсе людзі, якія перадусім захварэлі, хутка папраўляюцца, “Так здарылася і з нашымі салдатамі, якія раней захварэлі”, — заключае аўтар пісьма”.

Бясконца наіўныя для нашага часу досведы Кальмэ, — адзначае апавядальнік, — пазбаўленыя, тым не менш, істэрычнага містыцызму, характэрнага для пазнейшага перыяду, іншым разам нават забаўныя, калі б не іх злавесныя высновы і вынікі, — толькі служаць доказам таго, што нястомны даследчык быў своеасаблівым рэалістам і матэрыялістам, хіба што толькі непазбежна абмежаваным у ведах.

Кальмэ не без гумару апісвае здарэнне ў старажытнай Варшаве, дзе ўпыром аказаўся ксёндз. “...Перад сваёй смерцю ён замовіў рымару аброць для каня, але памёр, не дачакаўшыся. У адну з начэй ён з’явіўся ў тым самым выглядзе, у якім быў пахаваны, пайшоў у стайню, сеў на каня і ва ўсіх на віду скіраваў да рымара. Таго дома не было, а жонка яго моцна спалохалася. Баба гучна паклікала мужа, і калі той прыбег, то псеўдаксёндз запатрабаваў у таго сваю аброць. “Але ж вы памерлі”, — праляпятаў рымар. “А вось я табе, пся крэў, пакажу, як я памёр!” — раўнуў упыр і так ляснуў таго поўху, што няшчасны рымар праз некалькі дзён сканаў”.

Я яшчэ доўга чытаў тэксты, потым старанна прагледзеў усё, што раней запісаў на камеру, перакінуў на флэшку, прадубліраваў і схаваў яе на старое месца, а запіс дубля пакінуў у блоке памяці. Вынікі задаволілі мяне. Яшчэ некалькі дзён і можна будзе адсюль ад’язджаць. Хоць, хутчэй за ўсё, гэта вырашыцца пасля высвятлення маіх адносін з Мойрай: таго, што яна скажа.

empty* * *empty

Неакрэсленае пачуццё вінаватасці раз-пораз падсвядома ўзнікала ўва мне, пакуль я не здагадаўся: справа ў тым, што я трэція суткі жыву нахлебнікам, па сутнасці, дармаедам, які нічога пакуль не зарабляе, а толькі спажывае. Усё гэта падштурхнула мяне на тое, каб неадкладна заняцца гаспадарчымі справамі, якіх, як я ўпэўніўся, назбіралася пры флігелі шмат.

На падворку я пачаў наводзіць парадак: старэйшы брат Мойры, як я ўжо ўспамінаў, раней загінуў на вайне, і трымаць дагледжаны хоць і куток у доме нават такой мэтанакіраванай жанчыне, як

Мойра, было цяжка. Дый ці магла якая там гаспадарка зацікавіць ссыльную? Я сумняваўся, а пакуль што нацягаў набытай дажджавой вады ў бак, дзеля надзейнасці адрамантаваў знешнюю электраправодку, і якраз узяўся прыстасоўваць на акно сетку ад жамяры, як аб’явілася гаспадыня.

Шчанё, якое ўвесь час круцілася каля мяне, пэўна, пазнала яе і клубком падкацілася ёй пад ногі.

“Барбі звалі ляльку, якую мне ў дзяцінстве ахвяравала бабуля, — патлумачыла Мойра і пры-лашчыла шчаня. — Быццам калісьці лялька на гэтае прозвішча была папулярная ва ўсім свеце. Бабуля казала, што яна гуляла з ёй яшчэ напрыканцы мінулага стагоддзя”.

Я адказаў, што сабачае імя гучыць прыстойна і цалкам задаволены такім яе рашэннем.

“Бачу, знайшоў сабе занятак па гаспадарцы, але ён, калі шчыра, табе толькі замінае. А як жа до-каз?”

Я коратка расказаў пра тое, што адбываецца ў бараку і што ноччу — сёння ці заўтра — усё і павінна вырашыцца.

“Дарэчы, — дадаў я, — на плошчы і ў іншых месцах я бачыў налепкі. Па-мойму, ты ведаеш, хто іх піша”.

“Мяркую, што не мы з табой”.

Я падышоў усутыч і абняў жанчыну. Нашыя напаўаголеныя целы змежаваліся. Ад Мойры пахла спёкай і цэхам, адкуль яна вярнулася з працы. Жаданне, тым не менш, адразу ўзнікала ўва мне, але жанчына адхінулася.

“Назапасіў шмат вады, — сказала яна, усміхнуўшыся, — а я вельмі стамілася. Пазычу колькі і зраблю сабе душ”.

“Запаслівы лепш за багатага”.

“У цябе нямала добрых якасцей, Берташ”.

Яна сказала гэта задумліва, нібы паглыбіўшыся ў сябе, быццам яе нешта непакоіла.

“Паслухай, Мойра, — павагаўшыся, пачаў я, але даволі рашуча. — Я не настолькі наіўны чала-век, каб паверыць у тое, што ты з Платонам наведвала ў мінулы раз Мегаполіс проста за кампанію”.

“І што далей?”

“Упэўнены — ты таксама, кім быў і ён — чалец экстрэмальнай суполкі. Я не ведаю вашых за-думак па ліквідацыі таго былога дзяржаўнага клапа — Ёхана Цынка, але, мяркую, Платон проста не захацеў падвесці цябе пад небяспеку. Магчыма, ён адчуваў да цябе вялікі сантымент, а можа, і нешта нашмат большае, а ў іншым варыянце — лічыў, быццам здолее без асаблівых праблем выканаць задуманае самастойна. Я вяду да таго, што нам пажадана заняцца нечым больш вартым — збіраннем доказаў, толькі якія, цалкам верагодна, і нішто іншае — пахіснуць сістэму хлусні, у якой мы цяпер існуем. Мне б варта прасачыць свой шлях проста, адкрытымі вачыма, свабодным ад блытаных і тупіковых намераў. Не хачу быць банальным, але жыццё настолькі кароткае і ў сваёй большасці пазбаўленае сэнсу, што, па-мойму, моцна бракуе, каб за яго чапляцца. Вядома, лепш жыць, чым памерці, але жыць сляпым, як большасць у нашым гноеадстойніку — гэта ганьба. Шукаць ісціну — самы прыстойны для мяне занятак”, — некалькі рытарычна выціснуў я з сябе цэлы маналог.

“Ты ж бачыў зусім нядаўна Платона, — перапыніла мяне Мой-

ра. — Ён быў моцны, здаровы і смелы, а вось цяпер яго няма, толькі недзе засталася жменя абгарэлых касцей. Спытаеш, можна яго параўнаць з тымі, каго ён знішчыў? Які сэнс, маўляў, што памрэ чарговы дзяржклоп і яго месца адразу зойме такі ж самы, бо іх процьма? Але сэнс ёсць. Гэта страх. Усё ў гісторыі выра-шалася праз яго”.

“Мы заробім грошай і з’ездзем адсюль: ты і я”.

“Ты ўжо вызначыў маршрут? А як жа мае аднадумцы, якія тут застануцца? І ўрэшце, ты ўпэўнены, што ў свеце ёсць месца, дзе няма гною?”

Я ледзь не сілай пасадзіў яе ў крэсла і нейкі час хадзіў, думаючы пра тое, як яе хутчэй пераканаць, потым пачаў гаварыць пра мясцовую антропафагію, гарбузагаловых, небяспеку хадзіць адной і не толькі ў іншых кварталах. Хоць тут і нядаўна, казаў я, але бачу, што робіцца ў паселішчы, і не толькі пад покрывам ночы. А можа — ўрэшце прарвало мяне, ты не ў стане выбраць паміж мной і мастаком Юліусам, які распісвае храм?

“Супакойся. Я не збіраюся жыць з вамі двума, — сказала Мойра. — пайду і ўсё яму скажу, як толькі ён скончыць сваю працу”.

“Скажаш, што?” “Што Платона няма і што ты заняў яго месца”.

Я знерухомеў і нейкі час абдумваў пачутае, а потым з таемным задавальненнем сказаў: “Ты прымусіш яго пакутаваць”.

“Ён стрывае. Тым больш, што я для яго не галоўнае, бо ён апантаны сваёй працай, і толькі”.

Я занёс у пакой вады, выліў яе ў ёмістасць на сцяне за шырмай з цыраты (гэта была самаробная душавая), зверху вісеў прыстасаваны распыляльнік, а стокавая гумавая трубка вяла на падворак, дзе была яма, і запрасіў Мойру прыняць душ. Спёка не адыходзіла, лёгкім маім не хапала кіслароду. Мухі больш не заляталі праз акно, але ў флігелі іх было шмат, і я вырашыў, што заўтра варта пазбавіцца ад іх, і як мага хутчэй.

Мойра, не саромячыся, распранулася і адкруціла ваду.

“Як добра, — данеслася з-за цыраты. — Хадзі сюды, Берташ.

Мы ж ужо бачыліся, хіба не так?”

Я скінуў кашулю, шорты і стаў з ёй побач. Вада лілася на нас, а з ёй прыйшла доўгачаканая прахалода, я абняў жанчыну і насуперак усяму адчуў, што шчаслівы.

Частка III. ЗБОЙ

9.

У паселішчы яшчэ некалькі тыдняў таму, як мне раней паведаміла Мойра, пачалі рыхтавацца да свята. У чым яно вызначалася, толкам ніхто не ведаў, але афіцыйна было на гэты раз прысвеча-на ТРАНСМОГУ — агульнай сусветнай мове. Па чарзе аналагічныя святы праводзіліся штогод у розных населеных месцах. Падрыхтоўка заключалася ў тым, што ў цэнтры і на будынках галоўных вуліц наводзіўся своеасаблівы касметычны макіяж: сцены і дахі фарбаваліся ў чырвоны і зялёны колеры (фарбы, вядома, з’яўляліся нізкай якасці і самыя танныя — праз тыдзень яны павінны былі немінуча аблезці), з цэнтральных вуліц прыбіралася і вывозілася смецце, бліжнія звалкі, якія падступалі да самых баракаў, прысыпаліся зямлёй, там-сям аднаўляліся зламаныя слупы ліхтароў і лаўкі. На сценах і шматлікіх расцяжках усталёўваліся і вывешваліся лозунгі і ўсялякія слоганы на так званым ТРАНСМОЗЕ і мясцовай змешанай гаворцы. Шматлікія брыгады “працаробаў”, наспех сфарміраваныя муніцыпальнымі ўладамі з дапамогай сілавікоў, з раніцы да захаду сонца завіхаліся на самых розных работах па добраўпарадкаванні тэрыторыі.

З-за недахопу пітной вады (тое, што прывозілася ў пластыкавых бачках на дзень, выпівалася ў лічаныя хвіліны), будаўнікі і дарожнікі, здаралася, раз-пораз літаральна валіліся з ног, непрытомнелі, млелі, і іх спехам адцягвалі куды-небудзь у зацень, дзе іх прыводзілі ў рабочы стан санітаркі-самакатчыцы. Многія проста збягалі з месцаў працы і іх лавілі чальцы спецыяльнага мабільнага мабілізацыйнага атрада, створанага ў апошні час муніцыпалітэтам. Урэшце, уся гэтая валтузня, як я палічыў, была мне толькі дарэчы, бо адхіляла асноўную ўвагу ўлад у суцэльны арганізацыйны будаўнічы штурм, і не дазваляла скіраваць больш пільныя захады на падзеі ў дваццаць першым бараку.

empty* * *empty

Дзень прыкметна зменшыўся, але спёка не адступала. Вецер сціх, і над дахамі дамоў звыкла вісеў задушлівы смог: там-сям дымілася звалка.

Наведванні ўпыра да сваякоў, як я разумеў, і ў бліжэйшы час не прыпыняцца. З дня маёй прысутнасці ў паселішчы, а пайшло ўжо на пятыя суткі, тут быццам нічога не змянілася ў лепшы бок — я прасядзеў частку ночы ў бараку, прывід пры мне чамусьці не з’яўляўся і камера не зафіксавала аніякіх бачных зрухаў, затое ў горшы — адбыліся дзве падзеі. Першая — раптоўная смерць сямігадовага пляменніка ўдавы (я быў упэўнены, што гэта вынік кантакту з “п’яўкай”), і другая — наведванне барака чыноўнікам з муніцыпалітэта, які цікавіўся, ці адпавядаюць рэчаіснасці чуткі пра тутэйшыя таямнічыя падзеі, і што пра гэта думаюць жыхары. Разам з чыноўнікам людзей дапытвалі двое маладых мурынаў, якія адрэкамендаваліся супрацоўнікамі санітарнай службы.

Мяне ў гэты час там не было, але я не сумняваўся ў тым, што мясцовы штучнік ужо пра ўсё да-нёс Цэнзару і наступствы не замарудзяць сябе чакаць. Палтэргейст у бараку працягваўся, як і раней, але ў больш ціхай, на мой погляд, фазе, я, напрыклад, бачыў бліжэй к вечару толькі ня-значныя яго праявы: самаўключэнне і выключэнне электрапрыбораў і з’яўленне ў пакоях камянёў, быццам нехта кінуў іх з вуліцы, але я ведаў, што анамальшчына ў большасці не адбы-ваецца пры адсутнасці сведкаў, рэзка ўзрастае, калі іх колькасць дасягае трох, пяці чалавек, але калі болей — то зноў аслабявае. Нешта накшталт міні-спектакля, толькі вось фінал яго часам бывае сумны.

З раніцы наступнага дня Андруш прыйшоў да мяне не адзін, а прывёў з сабой белага мужчыну сярэдняга веку, невысокага, чорнавалосага з сівізной на скронях і змрочным, неспакойным позіркам выцвілых ад сонца вачэй. Чалавек назваў сябе Себасцьянам Валевічам, і мы паціснулі адзін аднаму рукі. Андруш прадставіў яго як былого прапаведніка, якога яшчэ ў маладосці адлучылі ад парафіі, выслалі ў Новы Эдэм і забаранілі сустракацца з паствай, хоць яе ўжо, як такоўскай, амаль што не існавала.

Я вывеў за дзверы Барбі, якая незадаволена вурчэла, і ўладкаваў абодвух у старыя, рыпучыя крэслы, а сам сеў на канапу.

“З якой канфесіяй вы раней мелі справу? — пацікавіўся я. — І як вас, да слова, называюць — айцец Себасцьян альбо пастар Себасцьян, ці, можа, зусім інакш?”

Цвёрда гледзячы мне ў вочы, пастар Себасцьян сказаў, што даўно прытрымліваецца пазаканфесійнасці, мае свае меркаванні і звяртацца да яго можна проста па імені — ён, урэшце, прыме любую форму звароту.

“І што вас прывяло да мяне?” — не зусім тактоўна спытаў я. “Цікавасць да вашых даследаванняў. Калі ў вас ёсць час, мне б хацелася задаць вам некалькі пытанняў”.

“Але ж я ніякі не даследчык. Аматар, не больш”. “Не скромнічайце. У вас няма часу?” “Час ёсць”.

“Але вы мяне першы раз бачыце і ў вас зразумелы сумнеў. Так?” “Я давяраю Андрушу”, — сказаў я.

Той на мае словы адразу страпянуўся і пацвердзіў, што адказвае за пастара Себасцьяна, як за сябе.

“Што ж, — нагадаў я, — пытайцеся”.

“Мне б хацелася пачуць пра вашы асабістыя меркаванні адносна анамальных з’яў у дваццаць першым бараку”, — сказаў пастар Себасцьян.

Я па магчымасці коратка патлумачыў, што адсоўванне на другі план з’яў анамальшчыны, аб-вяшчэнне іх псеўдарэальнымі, а потым і цяперашні жорсткі пераслед тых, хто праяўляе да іх цікаўнасць — усё гэта, на мой погляд, своеасаблівая блакіроўка свядомасці, і запраграміравана яна не толькі для “людзей-ценяў”

(у іх жа свядомасць увогуле адсутнічае), а для ўсіх абітальнікаў

Праграмы. Цікавасць да ўсяго, што выходзіць за рамкі артадаксальнага светапогляду, выносіцца на брутальны астракізм, хоць раз-пораз афіцыйная навука пасуе перад відавочнымі з’явамі — прыкладам: гомеапатыя, тэлегонія, тэлекінез і яшчэ шмат якіх — палтэргейст у тым ліку.

“Так, — згадзіўся са мной пастар Себасцьян. — Справа можа скончыцца не толькі астракізмам, а ў цяперашні час і псіхушкай.

Хоць, аб’яві я, прыкладам, усяго два стагоддзі назад пра Сеціва і звычайную мабільную сувязь — вынік быў бы аднолькавы”.

“Адматайце яшчэ трыста год, перанясіцеся ў той час і аб’явіце, што Зямля круглая і круціцца вакол Сонца — і вам бы не мінаваць вогнішча”, — падтрымаў яго Андруш.

На вялікі жаль, такія часы могуць вярнуцца, працягваў я сваю думку. Нават ужо наступілі. А што тычыцца барака дваццаць адзін... Такая дзіўная з’ява, як палтэргейст, вядомая з шостага стагоддзя, а дакладнага тлумачэння ёй няма да гэтага часу і можа здарыцца так, што ніколі і не будзе, ідзе яна пастаянна то там, то сям, прычым іншы раз адбываецца і ціхі варыянт — самы небяспечны. Старажытныя ўфолагі, якія актыўна вывучалі яго, пакінулі шмат назіранняў. Мно-ства іх не вельмі адукаваных эпігонаў расказвалі неверагодныя рэчы: пра тэлепартацыю скрозь сцены, калі, напрыклад, лядоўня з адной кватэры раптам выяўлялася ў другой, заліванне вадой з ніадкуль, пра агонь, які зусім не абпальвае, пра кнігу, якая, зваліўшыся з паліцы, разбіваецца на асколкі, нібы яна са шкла, пра частку цела (руку), якая ў час аднаго з палтэргейстаў поўзала па пакоі, пра матэрыю, якая з’яўляецца з нічога і, мінуючы энергію і работу, зноў імгненна знікае ў нішто.

Тут я спыніўся. Урэшце, што я ім мог яшчэ сказаць? Але яны хацелі пачуць нешта дакладнае, істотнае і менавіта ад мяне.

“А што вы самі падумаеце пра тое, напрыклад, калі ваша лядоўня апынецца перасунутай праз жалезабетонную сцяну да суседа? І будзе хіба толькі разагрэтая, як з печкі? Ці чамадан праз шкло вылеціць на вуліцу, прычым, шкло будзе непашкоджаным? А на сцяне з’явяцца зневажаючыя вас надпісы? Іншым разам бачаць, як аловак ці асадка самі па сабе выпісваюць іх. А знікненне рэчаў і з’яўленне іх праз нейкі час вісячымі ў паветры? А левітацыя? Усё гэта было заснята і цалкам рэальна для нашага свету. А што тычыцца людзей — то ўявіце самі небяспеку. Смяротныя выпадкі — не рэдкасць. Былі і ўколы, удары, пераносы ў паветры і нават часовае абязрушванне”.

“Вы не дапускаеце ў гэтым нейкі інфернальны пачатак?” — спытаў пасля кароткага роздуму пастар Себасцьян.

“Мяркую, усё цалкам матэрыялістычна”, — адказаў я.

“Затое я не бачу нічога такога, акрамя д’ябальшчыны”, — падаў рэпліку Андруш.

“Альбо сутыкненне з нейкім паралельным светам”, — дадаў пастар Себасцьян.

“Чаму? Рэчаіснасць і інфармацыя — гэта адно і тое ж. Бо ўсё тая ж інфармацыя — першароднае рэчыва Сусвету”.

“Але навошта кагосьці зневажаць праз надпісы, заліваць вадой ці закідваць каменнем? Як гэта зразумець?” “Магчыма, тут збой у Матрыцы. Адна накладваецца на другую.

Адсюль і так званая апантанасць, якую лёкуюць экзарсісты. Хоць, усё можа быць”.

“Дык вы трывала лічыце, што мы існуём у сімуляцыі?” — спытаў пастар Себасцьян.

“Хіба вам мала доказаў?” “І дзе яны, калі не сакрэт?” “Іх тысячы. Вось зірніце, бачна ў акно: каля ганка кволая травінка прабіла асфальт і высунулася да сонца — хіба такое магчыма ў рэальным свеце? А гэта проста маленькі інфармацыйны збой у вялікай Праграме, на які мы і ўвагі ніколі не звяртаем. Толькі і ўсяго. А вас не здзіўляе, што, прыкладам, цвыркуны жывуць у доменных печах, дзе тэмпература дасягае дзвюх тысяч градусаў па

Цэльсію? А больш складанае? Ад наступстваў тэлегоніі, да слова, не ўратуюць і хоць бы пяць пар прэзерватываў, выкарыстаных за раз…” “Няхай. Але, што вы ўсё-такі дакладна скажаце пра дваццаць першы барак?”

Я чамусьці падумаў, разглядаючы сваіх гасцей, якія чакалі адказу, пра тое, быццам я для іх які празарлівец, але ж гэта было не так. Я ведаў не нашмат больш. Не, не нашмат.

“У дваццаць першым бараку адхіленне іншага плана, — выказаў я меркаванне. — І правакуе яго “п’яўка” — упыр”.

“І што, па-вашаму, трэба рабіць? Андруш кажа, быццам там загінулі двое дзяцей”.

“Можа загінуць больш, і не толькі дзяцей, — сказаў я. — Патрэбна тэрміновая эксгумацыя Тэафіла Слімака. Але гэта вырашаць яго ўдаве і мясцовым уладам”.

“Але ж вам самім патрэбны доказ?” — зноў уставіў сваё слова Андруш.

Тут я хацеў сказаць ім, што мне гэта не так ужо і патрэбна, бо ў мяне ўсё менш цікавасці да на-шага свету, і што я не вельмі люблю яго, а патрэбна зараз зусім іншае — ціха жыць дзе-небудзь ля вады ці лесу з жанчынай, якую цяпер кахаю, у маім выпадку з Мойрай, думаць і размаўляць аб простых рэчах, назіраць, як заходзіць сонца, слухаць шолах лесу, бачыць, як цячэ вада і лётаюць птушкі, але, па вядомых прычынах, я ім, канешне, не мог сказаць усяго гэтага, і таму прамаўчаў.

Пэўна, адчуўшы мой настрой, пастар Себасцьян падняўся з крэсла і сказаў, што яны з Андрушам мусяць ісці ў ангар, каб пабачыць, як там ідзе работа, якую падрадзіўся зрабіць сасланы мастак Юліус Гармата.

Я, пасля роздуму, пайшоў іх праводзіць. Мы рухаліся па галоўнай вуліцы паселішча. Шчанё, павіскваючы, суправаджала мяне, часам адстаючы, але потым ліхаманкава даганяла, бо, пэўна, баялася застацца адным.

Перад плошчай мы развіталіся. Я з Барбі звярнуў у бок, і зноў некалькі хвілін назіраў за нешматлікімі ў гэты час постацямі людзей — бадзяг па знешім выглядзе, і за будынкам муніцыпалітэта: мяне па-ранейшаму цікавіла пабачыць, як адтуль, урэшце, выходзіць ці заходзіць туды хоць адзін чыноўнік. Але тут Барбі прыціснулася да маіх ног і завурчэла. Я азірнуўся. За маёй спінай у некалькіх кроках стаяў гарбузагаловы і моўчкі, цьмяна і пагрозліва, глядзеў на мяне з-пад скошанага назад ілба. Востры зверху, яго чэрап навісаў над ніжняй часткай твару. Я ў думках адзначыў тую небяспечную лёгкасць, з якой ён незаўважна наблізіўся да мяне амаль усутыч і ў імгненне вырашыў надалей быць больш абачлівым.

Дэфармант працягваў стаяць, не адпускаючы майго позірку. Я ведаў і казаў пра гэта раней, што гарбузагаловыя, змяняючы формы чэрапа, набываюць і нязвыклыя псіхалагічныя якасці, у прыватнасці, схільнасць да валодання гіпнозам. Але я не быў сліперам, і ён дарэмна стараўся. Адна рука яго торгалася ў кішэні шортаў і, хутчэй з ўсё, сціскала там нож. Замест таго, каб павярнуцца і пайсці ці яшчэ горш — выказаць якую няўпэўненасць, я падышоў на максімальна блізкую адлегласць да яго, амаль усутыч, і спыніўся. Позіркі нашы скрыжаваліся. Безумоўна, ён даўно сачыў за мной, але, маючы цупкую памяць, я адразу ў думках выключыў яго з тых дваіх, якія напалі на мяне каля крамы — не, ён не быў адным з іх, не той, але вось на звалцы, у цемры ён мог быць саўдзельнікам і запомніць мяне, тым больш, што я без ваганняў страляў і спакойна забіў аднаго з іх.

Мы працягвалі свідраваць позіркамі адзін аднаго. Калі шчыра, я з цяжкасцю вытрымліваў на-пружанне гэтага супрацьстаяння. Псіхапаты тым і небяспечныя для нармальных людзей, што адразу ламаюць іх нервовую сістэму. Але тут я звыкла звярнуўся да свайго простага ва ўжыванні ў розных небяспечных сітуацыях метаду, якім скарыстаўся і пры першай сутычцы з дэфармантамі: мая свядомасць нібы адплыла ў бок і адтуль спакойна назірала за мной і тым, што адбывалася. Хвіліны цяклі. А мы, быццам баксёры на рынгу перад паядынкам, свідравалі адзін аднаго вачыма. Гарбузагаловы быў амаль майго росту, але складзены больш рэльефна і меў большаю вагу.

Я ўспомніў, як звычайна практыкаваў у такіх сітуацыях тое, чаму мяне вучылі на вайне: адпа-ведна простаму прынцыпу бессвядомага, праціўнік — гэта не абстрактная постаць, якая пільнуе ворага і наносіць удары, а звычайны чалавек, са сваім светам псіхічных з’яў, сілай і слабасцю. Трэба зліцца з ім у адзіную сістэму і ўнікнуць у яго ўнутраны стан, не рэагаваць на падманную атаку, не паддацца на свае пачуцці, а спакойна чакаць, каб нанесці ўдар ці заманіць у пастку псеўдадзеяння. Калі стаіш перад ворагам, нельга думаць ні аб чым. Розум павінен заснуць, а на паверхню ўсплыць, так бы мовіць, рыбіна падсвядомасці, і твар твой павінен выяўляць толькі нянавісць і непазбежнасць тваёй перамогі.

Але тут перада мной стаяў штучна вырашчаны псіхапат, нацэлены на забойства і з нажом, які падрыхтаваў для ўдару. На гарбузагаловых, вядома, аніяк не дзейнічалі, дый не маглі ўплываць, мае прынцыпы і набытыя навыкі.

Раптам Барбі віскнула і з брэхам кінулася яму ў ногі, што, урэшце, і вырашыла зыход гэтага ня-добрага спаборніцтва — пэўна, яна таксама адчула напружаны драматызм сітуацыі, у чым я быў упэўнены ўжо пасля, калі абдумваў здарэнне. Дэфармант перавёў позірк уніз, а потым, нібы ў ім нешта адпусціла, адразу павярнуўся і пайшоў прэч.

Нейкі час я раздумваў над тым, што ён рабіў тут, на плошчы, і прыйшоў да трывожнай для мяне высновы — гарбузагаловы сачыў за мной, каб высветліць, ну, хоць бы, дзе мая лежка. Дазнаўшыся пра месца майго пражывання, можна з усіх бакоў лічыць мяне ўжо напалову тру-пам. І тут ён, на жаль, меў рацыю. Я ўстрывожыўся, але не пра сябе, а больш пра Мойру: яна можа быць лёгкай здабычай для бандытаў у часе маёй адсутнасці. З гэтымі невясёлымі думкамі я абагнуў плошчу і выйшаў з іншага боку зноў на старое месца, але нічога падазронага не ўбачыў. Барбі ажывілася і радасна круцілася вакол мяне. Я агледзеў Дошку кандыдатаў на бессмяротнасць, але ўзіраўся больш адлюстраваннем ва у шкле, фіксуючы, што адбываецца ў мяне за спінай. Быццам нічога падазро-нага не было. Нейкі дысананс усётакі прыцягнуў маю ўвагу: яшчэ здалёк я ўбачыў белы папя-ровы прамавугольнік, наклеены на сцяну, а калі пасунуўся бліжэй, то выявіў новую налепку. На гэты раз ліст паведамляў “ПРА ШТУЧНІКАЎ”

Як вядома з неафицыйных крыніц, Мегаполіс і ўсе паселішчы падзелены на рэгіёны, якія апя-куюцца службамі бяспекі. За кожным такім рэгіёнам назірае так званы Цэнзар, які, ў сваю чаргу, курыруе шэраг штучнікаў — заканспіраваных інфарматараў з ліку жыхароў, кожны з якіх рэгулярна паведамляе яму аб выніках таго, што ён чуе і бачыць. Ад звычайнага стукача ці інфарматара штучнік адрозніваецца тым, што не абавязаны пісаць аналітычныя вынікі сваіх зносін з суб’ектамі назірання, а мусіць паведамляць пра адзіночныя факты і ў вусна-

размоўнай форме. Этымалогія слова штучнік мае даўгія карані. Першыя штучнікі з’явіліся больш як стагоддзе таму, адразу пасля вайны Усходняй Імперыі і яе саюзніц супраць кааліцыі Заходняга Саюза. Яшчэ перад пачаткам баявых дзеянняў (а Усходняя Імперыя рыхтавала прэвентыўны ўдар) на заходняй мяжы пачалася ўзмоцненая дыслакацыя ўсходніх войскаў. Да мяжы былі падагнаны эшалоны з танкамі, уздоўж мяжы на аэрадромах, якія спешна падрыхтавалі запаснікі, размясцілі летакі, а проста на зямлю, ля чыгункі звалілі пад брызент дзесяткі тысяч пар ялавых ботаў. Гэта быў абутак для жаўнераў перад так званым “вызваленчым паходам”, які планавалася ажыццявіць на працягу месяца з пачатку лета. Дагэтуль усе жаўнеры насілі чаравікі з “абмоткамі” — звычайнымі анучамі, і ім трэба было “паказаць” твар перад Захадам. Але праціўнік, якому, безумоўна, усё гэта стала вядома, нанёс свой прэвентыўны ўдар, у выніку якога ім было захоплена мноства танкаў, летакоў і ўсе шматметровыя піраміды з ялавых ботаў. І танкі, і летакі, і боты такім чынам апынуліся на яго ўзбраенні. Вось чаму некалькі месяцаў пасля вайны (адразу, пэўна, не дапялі) і з’явіліся так званыя штучнікі. Першымі іх ахвярамі сталіся гарадскія шаўцы і больш-менш знаёмыя з гэтай справай. Сцэнар быў прыкладна такі: штучнік завітваў у цесную будачку да шаўца і пад маркай рамонту абутку пачынаў з ім размову пра якасць ботаў, цікавячыся, нібы між іншым, у якім абутку з’явіліся ў горад і хадзілі ў час акупацыі жаўнеры праціўніка? Шавец па наіўнасці тлумачыў, што, як не дзіўна, і салдаты, і нават афіцэры ворага былі іншым разам чамусьці абутыя ў “нашыя” боты. Пасля гэтага ён знікаў бясследна. Падобны лёс чакаў і тых, хто разбіраўся ў танках і летаках і мог такім чынам распаўсюдзіць непажаданыя ўладам чуткі. Ці не стаў увесь народ “народам-штучнікам”? Цяперашняе мультырасавае грамадства, заснаванае на поліэтнічнасці, толькі садзейнічае іх росквіту і распаўсюджванню, што змушае ўсіх нас быць насцярожы і ўжываць супраць гэтай небяспечнай брыдоты адэкватнае супрацьдзеянне.

empty* * *empty

Дома, у чаканні Мойры, я ўключыў тэлевізар. Пасля некалькіх хранікальных сюжэтаў, у асноўным з Чайнаросі, паказвалі эпізоды незатухаючай дагэтуль яе вайны з каўказцамі і разгор-

нуты рэпартаж з іх дзяржаўнага маўзалея, дзе па-ранейшаму захоўваўся забальзаміраваны труп былога правадыра, які калісьці, як я ведаў з забароненых кніг, заліў сваю радзіму крывёю, але, тым не менш, быў аб’яўлены, на мой погляд, не без уплыву “людзей-ценяў”, недатыкальным. Дык вось, па мясцовых каналах зноў трансліравалі іх улюбёны “круглы стол” з удзелам некалькіх састарэлых навукоўцаў.

“Вось-вось, лічыце заўтра, — казаў адзін з іх — малпападобны, са збягаючым назад лобікам, — наўпроч зменіцца лячэнне хвароб.

Будуюцца так званыя “інкубатары”, дзе будуць вырошчваць неабходныя органы з тканак саміх пацыентаў, на падыходзе медыцынскія тэхналогіі, якія даз-воляць аднавіць чалавека знутры так, як мы мяняем зношаныя дэталі ў аўтамабілі, ужо праход-зяць выпрабаванні методыкі і прыборы, якія здольныя паляпшаць псіхічны стан людзей, у прыватнасці, карэкціраваць іх памяць, гэта значыць, выдаляючы з яе тое, што псіхалагічна атручвае іх жыццё.

Безумоўна, — падхапіў яго суразмоўца, кашчавы, з патухлым позіркам і па-плябейску зачэсанымі назад густымі валасамі, — што жыццё пасля смерці ўжо амаль становіцца рэальнасцю. Створаныя нядаўна мікраімплантанты ажыццяўляюць непасрэдную сувязь мозга чалавека і камп’ютара, а ў наша жыццё ўваходзіць штучны інтэлект, з дапамогай якога мы будзем лепш думаць і прымаць рашэнні. І ўжо зусім хутка, няшмат гэтага чакаць, з’явіцца жыццё пасля біялагічнага яго завяршэння — перанос у памяць камп’ютара ўсіх эмоцый, успамінаў і асаблівасцей чалавека, які завяршыў свой шлях, але з якім можна будзе заўсёды (ён выдзеліў гэта) кантактаваць, як з жывым.

Культура падымаецца на небывала высокі ўзровень, — узяла слова адзіная самка з гэтага кубла, маладога веку жанчына-

навукоўца — на мой погляд, тыповая памаўза з юрлівымі рухамі і ля-лечным, нафарбаваным тварыкам — ...яна, культура, выйдзе на новыя, тэхналагічныя прыступкі, бо таленты змогуць ствараць і ўдасканальваць свае творы вечна, а вартыя жалю пачакі і скруткі паперы, якія называюць кнігамі, знікнуць назаўсёды, бо не маюць аніякай мастацкай вартасці, і калі там-сям вы яшчэ знойдзеце які экзэмпляр, то здавайце іх у дасведчаныя органы альбо знішчайце: у іх вы не знойдзеце разумовага задавальнення, бо стваралі іх у большасці сваёй псіхічна няўстойлівыя дзікуны”.

Тут мяне пачало клініць, з’явілася нават жаданне плюнуць у экран, але я ўстрымаўся і выключыў апарат. Дысплей патух. Гісторыя мутабельная, а вось свет заўсёды быў менавіта такім, якім яго прадстаўляюць праўдзівыя кнігі, і ўзнікае самае галоўнае пытанне: навошта ён створаны? — вяла раздумваў я. Калі шматлікія доказы, нягледзячы на люты супраціў “людзейценяў”, ужо даўно сцвярджаюць, што ён з верагоднасцю дзевяноста адсоткаў уяўляе сабой нейкую Суперматрыцу — сімуляцыю рэчаіснасці, то зноў жа — а які ў гэтым сэнс? За чалавекам, безумоўна, схаваная тайна, бо няма ніякіх сумненняў у тым, што ім кіруе нешта, якое знаходзіцца за межамі яго цела, бо работа свядомасці не можа быць растлумачана тым, што гэта так функцыяніруе наш мозг. Свядомасць існуе незалежна ад яго і ствараецца з элементарных адзінак, якія дасылаюць мозгу шыфравальныя сігналы. Звонку, — сцвярджаў у сваіх нататках бацька, прыводзячы факты з доследаў навукоўцаў. Але, ці існуе там, звонку — мараль у нашым разуменні? Бо, як жа тады пярэчанне меншай вартасці? Неверагодныя пакуты людзей, якія заканчваюцца заўсёды адным і там жа?

Хіба падзеі, якія адбыліся ўсяго некалькі год таму, не вымушаюць задаваць цяпер аналагічныя пытанні? Іх назвалі непажаданымі, але непажаданымі яны былі і муціруюць у наш час хіба што толькі ступенямі і колькасцю чалавечых пакутаў.

Эканамічны крах у пачатку стагоддзя, а потым затапленні тэрыторый на ўзбярэжжах акіянаў, што адбыліся ў ходзе глабальнага пацяплення, у прыватнасці, абвалу Грэнландскага ледніка, справакавалі, да таго ж, шэраг міграцыйных плыняў, якія фатальна паўплывалі на лёс цэлых нацый, народаў і дзяржаў. Голад прывёў да шматлікіх лакальных войнаў, геапалітычнага гвалту і антропафагіі. Праз нейкі час становішча быццам стабілізавалася на адпаведным узроўні, але свет канчаткова пазбавіўся прыярытэтаў, бо Атлантычная цывілізацыя паскорана распадалася, і еўрапейцы больш не маглі весці рэй нават у паўночным паўшар’і. Народы, якія масава рынулі на Поўнач, ратуючыся ад спёкі, марскога павадку і голаду, прынеслі сюды шматлікія заганы, якія толькі абвастрыліся ў экстрэмальных умовах.

Усё гэта можна было прадбачыць і нават папярэдзіць, дык калі адзін чалавек здольны на многае, то натоўп не варты нічога, — працягваў я свае спрошчаныя аналітычныя меркаванні, — але я не вельмі схільны да такога мудрагельства, бо, пэўна, не валодаю дарам тэарэтычнага мыслення. У мяне гэтага, як я ўжо казаў, няма, хіба што ёсць толькі інтуіцыя.

empty 10.

У свой час, як я і чакаў, з’явілася дадому Мойра. Яна была нечым заклапочаная, што я адразу заўважыў. Жанчына прынесла ежу: мне і Барбі. Выразны твар яе ад сонечнага загару быў карычневага колеру, як у мулаткі, а вочы прыкрывалі цёмныя акуляры.

Тут я павінен, хоць і запознена, расказаць пра тое, чым мы маглі харчавацца. Натуральных прадуктаў цяпер вырабляецца надзвычай мала і яны каштуюць вялікія грошы: каб з’есці на абед смажанага труса ці курыцу, Мойры варта працаваць на сваім заводзіку некалькі дзён. У ежу для ўсіх ідзе звычайная сумесь парашкоў, якія складаюць аснову так званых фастфудаў, слізістыя кашы са смакам шашлыку ці бекону, розныя пратэінавыя жэле.

Асабліва шырокі ўжытак набылі стравы з дажджавых чарвякоў, а таксама з сінтэтычнай ежы. Так, адна тона ўсялякіх адыходаў спараджала нарыхтаваць каля ста кілаграмаў чарвякоў, якіх высушвалі, змяльчалі, атрымліваючы муку з утрыманнем каля сямідзесяці адсоткаў бялку, астатнім былі тлушч і вугляводы. З чарвякоў выраблялі масла і паштэты. Прадукцыю сельскагаспадарчага кластэра, які тут існаваў, адразу забіраў

Мегаполіс.

Я бачыў, што Мойра ўвесь час імкнецца рыхтаваць мне большменш натуральную ежу, і разумеў, што доўга так працягвацца не можа. Альбо я раздабуду грошай, альбо залічу сябе ў ні на што не вартую асобу. Залічу, вядома, сам.

Я абняў яе, але трывога пасялілася ўва мне з раніцы, і я раптам спытаў Мойру, ці не баіцца яна заставацца адна ў гэтым ненадзейным флігельчыку; бо ў паселішчы нават хадзіць па вуліцах небяспечна — штохвілінна можна натрапіць на маньяка, гвалтаўніка, забойцу, антрапафага ці проста на якога гарбузагаловага, не кажучы ўжо пра службоўцаў бяспекі і “штучнікаў”. І я коратка патлумачыў ёй, што на плошчы напаткаў дэфарманта, які з усёй верагоднасцю нахабна сачыў за мной.

“Я высланая сюды не так і даўно, — сказала Мойра. — У мяне ёсць зброя, да таго ж, існуе своеасаблівае негалоснае пагадненне з гарбузагаловымі: мы на іх не наязджаем, а яны — на нас. Да таго ж, са мной быў Платон”.

“На каго гэта — на нас?” — адразу зацікавіўся я.

Нейкі час яна раздумвала, а потым села на канапу і сціпла патлумачыла, што тут існуе арганізаваная суполка самапомачы, куды ўваходзіць каля дзесятка мужчын і некалькі жанчын, і адна з задач гэтай суполкі — абарона сваіх людзей.

“Ну а “мачыць” здраднікаў — другая з задач?” — спытаў я.

“Так, — згадзілася Мойра пасля паўзы, — мы даўно прыглядаліся да цябе і зараз мне даручана пагаварыць з табой на гэты кшталт: існуе рух супраціву, да якога належу і я, належаў забіты Платон і яшчэ шмат людзей — ты сам пра гэта ведаеш. Ты павінен быць разам з намі, але пакуль што вырашаеш ты, а не мы.

Падумай”.

“Але ж я хачу аднаго, — пасля непрацяглага роздуму сказаў я, — адпрацаваць доказ, прадаць яго, набыць дакументы і з’ехаць адсюль разам з табой”.

“Магчыма. Але гэтая ідылія потым, бо яшчэ трэба адсекчы, так бы мовіць, некаторыя праблемы”.

“А мастак Юліус Гармата? — спытаў я. — Ён таксама з вашай суполкі? Ты ж з ім сябруеш?”

Тут Мойра нават усміхнулася і пакпіла з мяне, што я раўнівец, нібы які дзікун з мінулага стагоддзя. А што тычыцца

Юліуса, то яна сапраўды сябруе з ім, але ў яго ў Мегаполісе засталіся жонка з дачкой, і ён да іх прывязаны. Да таго ж, дадала яна, Юліус больш значны, чым ты, Берташ, яна сама, ці мы абодва разам, бо ён — таленавіты мастак, а мастакі — вольныя ад усяго, і ў яго, пэўна, зусім іншыя задачы на зямлі, бо ён — свяшчэнны паразіт, накшталт скарабея ў старажытным

Егіпце.

“Няхай так, — неахвотна згадзіўся я, — але чаму ты лічыш, што можна нешта змяніць у гэтым свеце, асуджаным на самазнішчэнне? Якая розніца — што будзе плявузгаць з тэлеэкрана новы Ёхан Цынк? Хто — весці рэй у гэтым няшчасным гноеадстойніку, галадаць і хто — чакаць на звалцы адыходаў з завода медпрэпаратаў і потым “расшырацца” ў брудзе і гнілі?”

“Мяне ніхто не затрымлівае, але так бы мовіць, маральна, адпусцяць на ўсе чатыры бакі, як толькі мы выканаем апошнюю акцыю”, — зацята і неахвотна патлумачыла Мойра, — я пакуль яшчэ не маю права гаварыць табе пра гэта, але хачу, каб ты ведаў: як толькі будзе здзейснена тое, што загадана, я стану вольнай. Я і сама так вырашыла”.

“А што загадана?” — я не адступаўся.

“Справа ў тым, што Платон на захацеў падстаўляць мяне і пайшоў на выкананне адзін. Магчыма, таму і загінуў. Могуць падумаць, быццам я пабаялася ўдзельнічаць у той акцыі, дык цяпер я павінна зрабіць усё сама”.

“Зрабіць — што?” “Устараніць Ёхана Цынка”. “І дзе ён цяпер?” “Нескладана даведацца. Зрабі запыт праз Сеціва”.

“Дык табе загадана яго ўстараніць тваімі сябрамі, ці гэта ўсё-такі ты вырашыла зрабіць сама?” — удакладніў я.

“Сама”.

Толькі гэтага не хапала, падумалася мне. Я моўчкі падхапіўся, падключыў камп’ютар і набраў прозвішча па пошуку. Нейкі час я чытаў.

Ёхан Цынк. Сапраўднае — Ян Цынкаў. Адзін з заснавальнікаў дзяржавы. Нарадзіўся ў 1962 г. у вёсцы Блон Астрожскага раёна.

Выдатны арганізатар. Доўгі час жыў і працаваў у братняй Чайнаросі. Цяпер жыве ў сталіцы рэспубліцы.

На кароткім відэасюжэце я ўбачыў дом, дзе знайшоў свой пры-

тулак састарэлы дзеяч, і пазнаў гэты раён — адзін з самых прэстыж-

ных у Мегаполісе: там не было аніводнай звалкі. Самога Ёхана

Цынка здымалі ў атачэнні дзяцей і сваякоў. Побач круціліся сабакі.

“Нягуста, — сказаў я са здзіўленнем. — Але ж яму далёка за восемдзесят, хутка дзевяноста! Гэта стары маразматык, пэўна, нічога сабой не ўяўляе, і якая нагода рызыкаваць сваім жыццём, бо ён хутка спруцянее сам па сабе?” “Яго рыхтуюць да бессмяротнасці”.

“І ты верыш у такую лухту, як бессмяротнасць? Яе няма і ніколі не будзе!” “А раптам? Ты ж верыш у доказы?”

“Няхай, — сказаў я, — але чаму такая патрэба ўстараняць спарахнелага старога?”

“Мы лічым, што гэта будзе сімвалічная і знакавая акцыя. Яны, “людзі-цені”, павінны ведаць, што пакаранне існуе і нават непа-

збежна. Калісьці, з паўстагодддзя таму, ён публічна здзекаваўся з нашага гістарычнага сцяга, чым вырак усіх нас на пасмешышча.

Як толькі ён будзе знішчаны, мы паведамім пра ўсё ў іх сродкі інфармацыі”.

“А тэрмін? — спытаў я пасля роздуму. — Ён вызначаны? Ты ўжо, як я бачу, канчаткова падрадзілася на выкананне па сваёй ахвоце.

То — калі?” “Трэба спяшацца. Ён не павінен сысці сам. Платон загінуў з-за гэтага недаробка, і будзе адпомшчаны”.

“Ты ведаеш, — падумаўшы, прапанаваў я, — мне ўсё роўна днямі варта з’ездзіць у Мегаполіс і забраць там з камеры захоўвання свае кнігі. Так што, паедзем разам”.

Мойра сумна ўсміхнулася.

“Я, канешне, здагадваюся, што ты хочаш мне дапамагчы, дзякуй, Берташ, але нагоды ехаць па-куль што няма, бо ён сам хутка завітае сюды. Вёска Блон зусім нядаўна носіць назву паселішча Новы Эдэм, пра што ты, пэўна, не ведаў. Ён адсюль родам і збіраецца неўзабаве наведаць, як я мелькам чула з афіцыйных крыніц, родныя месцы, у якіх быццам даўно не быў.

Пра тэрмін на-ведвання нам паведамяць з горада. Хутчэй за ўсё гэта адбудзецца на свята”.

“Ты павінна яго “выканаць” адна, ці будзеш з напарнікам?” — асцярожна спытаў я.

“Я адмовілася ад напарніка”.

Я сеў з ёй побач і абняў яе. Ад жанчыны пахла ледзь улоўна забытай травой і сонцам, я лашчыў яе, а потым мы заняліся каханнем.

empty* * *empty

Праз нейкі час я застаўся адзін, але пакуль ісці да ўдавы Слімака, у мяне было яшчэ з паўгадзіны. Я таропка праглынуў ежу, якую мне раней прапанавала Мойра, і вярнуўся да камп’ютара. А хацеў ведаць як мага больш пра Ёхана Цынка.

Праз некалькі хвілін пошукаў у Сеціве я знайшоў шэраг здымкаў і фрагмент дакументальнай стужкі з нагоды нейкай урачыстасці, дзе прысутнічаў яшчэ даволі бадзёры на выгляд фігурант. Я зноў доўга разглядаў яго, павялічыўшы план: гэта быў сярэдняга росту, нават нізкаваты чалавек, з плябейскім пацучыным тварам і нахабным і цупкім позіркам мангалоіднага разрэзу чорных вачэй.

Па адным з каментараў выходзіла, што ён даволі багаты і мае не менш забяспечаных нашчадкаў — сына і дачку, а таксама ўнукаў.

Але мяне больш за ўсё цікавіла яго атачэнне. І з фотаздымкаў і са стужкі я хутка вылічыў спачатку аднаго яго ахоўніка, а потым і другога. Абодва былі дэфармантамі (што і не дзіўна, бо гэта адзін з іх асноўных заняткаў), у баяздольным узросце — дзесьці каля трыццаці пяці–сарака гадоў. Пэўна, яны суправаджалі яго па чарзе, а калі-нікалі, магчыма, і разам. Я скачаў выявы ўсіх на свой надалоннік і адключыў камп’ютар.

empty* * *empty

Выпадковасць, — меркаваў я, — вось што пагубіла Платона, і менавіта яна становіцца прычы-най правалу, на першы погляд, самай прадуманай справы. І часта здараецца нават наадварот: чым больш адрэпеціравана тая справа і ўсё быццам прадугледжана —

тым больш нечаканая па-раза. Хіба мог прадугледзець той жа

Платон, што ў гэты адказны час, у гэты момант, менавіта на гэтым месцы акажацца патруль службы бяспекі? То-та і яно. Затое, якая-

небудзь зусім спан-танная імправізацыя калі-нікалі аказваецца дастаткова паспяховай.

Па дарозе да дваццаць першага барака, дзе па-ранейшаму (а чуткі, як я ведаў, ужо папаўзлі па наваколлі) раз-пораз буяніў д’ябал, я ў думках прааналізаваў падзеі апошняга часу. Цяпер нават доказ, які я цалкам магчыма і здабуду, адступаў на другі парадак, бо на першы выходзіла Мойра з яе праблемай. Зусім не жаночая справа — “мачыць” былых “дзяржаўных клапоў”, меркаваў я, бо жанчыны павінны нараджаць дзяцей, а як жа яшчэ?

Мая зніклая нявеста Эрыка Сак была іншай: яна хацела стварыць сям’ю і даць жыццё дзіцяці. Але, хто ведае, якой бы яна стала, калі б яе выслалі на сто першы кіламетр, пазбавіўшы не толькі нейкага нажытага дабрабыту, але і надзеі вярнуць былое ці штонебудзь змяніць у будучыні, — нявесела меркаваў я.

На падыходзе да барака я адразу заўважыў мікрааўтобус са сталічным нумарам і машынальна падумаў пра тое, што падзеі пэўным чынам набіраюць абароты. Некалькі неахайных разявак абодвух полаў вяла бадзяліся ля ўваходу на падворак, куды іх рашуча не пускалі цяперашнія ўладальнікі жытла. Мяне яны ведалі з мінулага разу, і я прайшоў у дом, хоць і пад касымі позіркамі.

Падлетак з бяскроўным пасінелым тварыкам, як я вызначыў, адзін з пляменнікаў Слімака, усё яшчэ ляжаў у картоннай скрыні, якая замяняла яму труну і была размешчана на двух зэдліках.

Побач сядзелі на самаробнай лаўцы яго бацькі — мулатка гадоў сарака і яе цёмнаскуры муж. Я спытаў у іх, ці не бачылі яны раней на целе падлетка якіх плямаў ці пашкоджанняў, але мне патлумачылі, што нічога такога не было, падлетак увогуле ні на што не хварэў, і хіба што апошнім часам паскардзіўся, што ў сне яму нібыта нехта клаў на грудзі руку і доўга такім чынам прыціскаў.

Я непрыкмектна зняў памёрлага на камеру надалонніка і спытаў, падключыўшы і дыктафон, хто, на іх думку, быў гэты “нехта”. Абое пераглянуліся, і мужчына неахвотна прызнаўся, што накладаў далонь, па словах іх сына, быццам яго дзядзька-нябожчык, але, вядома ж, гэта толькі сон, які яму прымроіўся, бо хваробу, як правіла, часта суправаджаюць усялякія кашмары.

Мужчыну звалі Тодар, і я пастараўся тактоўна патлумачыць яму, што сон і ява могуць быць шчыльна звязаны паміж сабой матэрыяльна і што ім усім ужо варта неяк зрушыць з месца іх стан аблогі з боку невядомай небяспекі і пачаць нешта рабіць.

“А што менавіта?” — няўцямна спытаў ён.

“Эксгумацыю трупа. І неадкладна. Хіба Адмета не гаварыла вам усім пра гэта?”

“Яна не ведае што рабіць, баба разгубілася і цяпер чакае, што ёй скажа навуковец са сталіцы. Яна і паспрыяла, каб сюды яго выклікалі”.

Навуковец з акадэміі прыбыў у паселішча раніцай і ўжо гадзіны паўтары як уладкаваўся ў пакоях удавы. Ён прывёз з сабой мноства прыбораў, якія мітусліва перастаўляў з месца на месца, падключаў да электрасістэмы, пстрыкаў выключальнікамі і пультам, які трымаў у руцэ. Яму дапамагалі дзве асістэнткі-кітаянкі. Я ветліва павітаўся з імі, з немалым здзіўленнем мяркуючы, каго гэта ён мне нагадваў. Нейкага вядомага старажытнага дзеяча — я ў галаве тасаваў імёны, пакуль мяне не асяніла: Сакрат! Антычны філосаф, выява якога часам мільгала ў старажытных тэкстах. Але тут адразу мне ўспомнілася вядомая сярод псіхіятраў думка: калі ў свеце нараджа-ецца чалавек з тварам каго-небудзь з вялікіх людзей мінулага, то ён, на жаль, вырачаны на пры-дуркаватасць.

“Вы каго прадстаўляеце?”— адразу спытаў ён мяне, назваўшыся

Публіем Росам.

Я надаў сабе загадкавы выгляд і адказаў, што пэўныя колы. Ён адразу пацішэў, прыняўшы мяне хутэчй за ўсё за супрацоўніка адпаведных службаў.

З бакоўкі выглянула Адмета Слімак, і я міжволі здзівіўся, як яна аслабела за апошнія суткі: у яе быў бледны, нават сіняга колеру, твар і чорныя плямы пад вачыма.

Я павітаўся і спытаў яе, ці звярталася яна да мясцовых улад па дазвол на эксгумацыю трупа яе мужа-нябожчыка.

“Я хадзіла ў муніцыпалітэт, — праз сілу сказала яна, — але чыноўнікі адмовілі мне”.

“І на якой падставе?”

“Мне было заяўлена, што нябожчыкі ў магілах не могуць заставацца жывымі, і што, калі я яшчэ раз пайду да іх па гэта, мяне скіруюць на дазнанне”.

Навуковец Публій Рос адарваўся ад сваіх прыбораў і здзіўлена ўтаропіўся на мяне.

“Не разумею, — няупэўнена заўважыў ён, — пры чым тут эксгумацыя?” “Здараецца, нябожчыкі непакояць сваякоў, — стрымана заўважыў я. — Гэта назіралася даволі часта і ў мінулым”.

“Дык што, вынікае, і нашы праблемы цяпер таксама з таго боку?” — спытаў навуковец Публій Рос з ноткай скепсісу ў голасе.

“А па-вашаму — у чым справа?” — у сваю чаргу пацікавіўся я.

Тут навукоўца на паўхвіліны нібы прарвала. Палтэргейст, пачаў гаварыць ён, няўпэўнена азіраючыся па баках, хоць і мае шмат тлумачэнняў, з’ява не настолькі таямнічая і загадкавая, каб навука ў ёй не разабралася. Прыборы, з дапамогай якіх ён цяпер даследуе тут анамальную з’яву, маніць не могуць, а яны станоўча паказваюць на існаванне нейкага невядомага назіральніка, магчыма, нават з Месяца, на яго думку — біяробата іншапланецян, які знаходзіцца альбо на арбіце, альбо дзесьці на Зямлі, і ён існуе ў адной асобе, правакуючы час ад часу зямлян на рэакцыю ў адказ пасля ўздзеяння тых нябачных істот, якімі ён кіруе. Усе звесткі пра гэта паступаюць на базу на Месяц, дзе збіраюцца і аналізуюцца, што чарговым разам даказвае прысутнасць у блізкім

Сусвеце адной са шматлікіх цывілізацый, якія шукаюць кантактаў з разумнымі гуманоідамі, у дадзеным выпадку — з намі. Далей

Публій Рос паведаміў мне, што пад скалістым покрывам Месяца знаходзіцца металічная шкарлупіна таўшчынёй каля сямідзесяці кіламетраў, якая, на погляд навукоўцаў, аніяк не магла ўтварыцца натуральным шляхам. Дзіўна і тое, што пад шкарлупінай каля ста кубічных кіламетраў пустаты. Мы часта бачым на Месяцы светлавыя аб’екты, каляровыя траншэі, якія павялічваюцца, кратэры, якія знікаюць Усё гэта сведчыць, што з базай увесь час кантактуюць.

“Але ж, калі ў ходзе палтэргейста вам у чаравікі выльецца суп ці на сцяне з’явяцца мацюкі — гэта што за такі кантакт?” — спытаў я з іроніяй.

“Так, — не міргнуўшы вокам, адказаў ён, — а які яшчэ кантакт вы хочаце? Як, напрыклад, вы кантактавалі б з чарвякамі?

Абмяркоўвалі б з імі тэорыю адноснасці?”

Я скептычна ўсміхнуўся, пачуўшы такое, але ён не заўважыў гэтага, напружана рэагуючы на кожны рух і гук. Вядома, я не верыў ні ў якіх там іншапланецян і іншую лухту, так улюбёную большасцю ўфолагаў. Справабылазначнаглыбей, але дакапацца да праўды было пакуль не-магчыма, а нават здагадкі пра яе здаваліся настолькі ашаламляльныя, што немінуча падпадалі пад тэрміновую забарону. Урэшце, раздумваць пра ўсё гэта цяпер не выпадала. Неакрэсленае пачуццё трывогі ахапіла мяне.

Раптам люстэрка, што вісела на сцяне, падскочыла ў паветры і, змадуліраваўшы плаўную дугу, упала на падлогу, але не разбілася. Я паспеў зняць гэта на камеру.

Публій Рос на некалькі секунд знерухомеў, а потым кінуўся да сваіх прыбораў. Яго асістэнткі істэрычна віскнулі, а ўдава Адмета пабялела яшчэ больш і памкнулася ў бакоўку. Я ступіў следам і дапамог ёй дабрацца да крэсла.

“Ён дзесьці тут”, — прашаптала яна.

Я скарыстаўся момантам, перазарадзіў камеру і спытаў: “Скажыце мне праўду: ён зноў прыходзіў да вас ноччу?”

Нейкі час яна глядзела мне ў твар з непаразуменнем, быццам знаходзілася ў одуме, а потым прызналася, што так — з’яўляўся, зайшоў праз дзверы і паімкнуўся легчы побач з ёй у ложак, але яна, пэўна, адразу страціла прытомнасць, бо нічога больш не памятае.

“Вы павінны даць асабісты дазвол на эксгумацыю, — сказаў я, — інакш усё скончыцца бядой. Вы рызыкуеце жыццём. Успомніце, што ў доме ўжо двое памерлых”.

“Але каму? Я ж казала, што мне забаранілі гэта і пагражалі пакараць, калі я буду настойваць”.

“Дайце дазвол мне”, — сказаў я даволі рашуча.

“А большай бяды не будзе? Мне страшна!”

“Ніхто пра гэта не даведаецца, акрамя нас дваіх і яшчэ траіх маіх сяброў, — пераконваў я. — За ўсіх іх я адказваю”.

Запанавала працяглая паўза. Я моўчкі чакаў.

“Рабіце ўсё, што лічыце належным”, — урэшце выціснула яна так патрэбныя мне і доўгачаканыя словы.

Між тым, за маёй спінай зноў загучэлі ўсхваляваныя галасы і пачуўся грукат. Адзін з прыбораў Публія Роса падскочыў ў паветры і бразнуўся аб сценку, разляцеўшыся на кавалкі пластыку, металу і праводкі. Я вярнуўся назад і пачаў непрыкметна здымаць. Публій

Рос і яго асістэнткі яўна запанікавалі і мітусліва завіхаліся ля сваіх уцалелых прыстасаванняў.

Нейкі час я здымаў тое, што адбывалася ў пакоях, але паступова актыўнасць невядомых сіл знізілася, а потым і ўвогуле ўся анамальшчына знікла, пакінуўшы адчувальныя разбурэнні, з якімі ліхаманкава разбіраліся Публій Рос і яго памочніцы, а таксама дапушчаныя сюды нешматлікія жыхары барака.

Я замацаваў мікракамеру на старым месцы ў пакоі ўдавы і пайшоў прэч, узяўшы ад яе напаследак пісьмовы дазвол на эксгумацыю: некалькі слоў, нашкрабаных на кавалку паперы.

empty 11.

На скрыжаванні вуліц, непадалёку ад будучага Храма, я рап-

там заўважыў доўгую постаць мас-така Юліуса Гарматы, і падышоў бліжэй. На мой погляд, ён быў нечым заклапочаны, бо нервова азіраўся па баках, быццам чакаў чагосьці небяс-

печнага для сябе. Я павітаўся з ім і спыніўся. Мы паціснулі адзін аднаму рукі.

“Чуў, што вы хутка скончыце сваю працу”, — сказаў я.

“Так”, — няўпэўнена згадзіўся ён.

“Спадзяюся, — працягваў я, — на адкрыццё Храма збярэцца шмат людзей, якія ацэняць тое, што вы выявілі ці намалявалі. Мне самому гэта надзвычай цікава”.

“У вашых словах — недакладнасць”.

“Хацелася б ведаць, якая?”

Выцягнуты і асеметрычны твар Юліуса Гарматы перакрывіўся.

“Людзі, за выключэннем прасунутых адзінак, не могуць даваць адзнаку мастацкаму твору. Лепшыя мастакі жылі ў мінулых стагоддзях і памерлі непрызнанымі, а цяперашні жывапіс увогуле ствараюць для дэгенератаў. Народ існуе побач з мастацтвам, але нават не ведае дзеля чаго яно”.

“Але ж чалавецтва кінула чытаць кнігі і ўвогуле з’арыентавалася менавіта на карцінку”.

Юліус Гармата паморшчыўся, нібы ў яго балеў зуб.

“Жывапіс і карцінкі, нават выхапленыя з жыцця і зафіксаваныя на паперы ці на экране, адрозніваюцца, як жывое ад мёртвага.

У пачатку мінулага стагоддзя правялі адно з даследаванняў: як шараговыя людзі ўспрымаюць жывапіс, у прыватнасці, заўважце, яго рэалістычны варыянт. Высветлілася, што ім, тым людзям, даводзіцца абводзіць пальцам, як сляпым, контуры, каб зразумець, што выяўлена на карціне. Яны не адрознівалі постаці і фону, не кажучы ўжо пра сюжэт карціны”.

“Навошта тады вы распісваеце свой Храм? — спытаў я. — Яго наўрад ці будуць наведваць дзеля цікаўнасці да вашай працы”.

“Крытэрый — у нас саміх. Прабачце за пафас”.

“Вы шукаеце нейкую ісціну, але яна можа аказацца небяс- печнай, бо за ёй, магчыма, хаваецца бездань”, — пераконваў я, узгадваючы ўжо і пра сябе.

“Гэта наш лёс”.

“Беражыцеся. Успомніце зусім нядаўнія часы, калі мастакоў выразалі ў кватэрах, пад’ездах і проста на цёмных вуліцах разам з прасунутымі навукоўцамі, пісьменнікамі і астатнімі іншадумцамі.

Цяпер нешта накшталт зацішша, але напружанне расце. Хіба вы яго не адчуваеце?”

Юліус Гармата паціснуў плячыма.

“Мне здаецца, што я адчуў подых той ісціны і здольны, як ніколі, сказаць гэтаму свету ўсё, што я пра яго думаю”.

“А што менавіта вы думаеце?” — стрымана пацікавіўся я.

На кароткі час ён пагрузіўся ў маўчанне.

“Пастараюся выявіць гэта ў сваёй працы, — урэшце ўхіліста адказаў ён. — Пабачыце самі, можа і спадабаецца”.

“Я тут нядаўна, а вы?” “Амаль паўгода, а вы мяне вучыце як жыць”.

“Прабачце”.

“За што вас адсялілі?” — пасля паўзы спытаў ён мяне.

“За кнігу”.

Ён не здзівіўся.

“Ноччу ў ангар імкнуліся залезці нейкія людзі, — сказаў ён. —

Пэўна, іх цікавіў мой роспіс, але я апошнім часам там начую, і яны адразу зніклі”.

“Вам патрэбна зброя”, — выказаў я не зусім удалае меркаванне.

Ён паціснуў плячыма.

“Гэта не паратунак”.

“А вас за што скіравалі ў Эдэм?” — у сваю чаргу пацікавіўся я.

“Скажу. Нейкі час я вандраваў па вёсках і паселішчах накшталт нашага Эдэма, маляваў, каб пракарміцца, дыванкі, ну, ведаеце, як калісьці старажытны мастак Язэп Драздовіч, — звычайны лубок. Мне ўсё больш падабалася выяўляць у ім пекла. Туды я іншым разам спантанна, ну, можа, і з намерам, паверце, змяшчаў вядомых у краіне дзяржаўных асоб. Іх выявы часам пазнавалі, не аднойчы мяне забіралі пад следства, пасля чаго выслалі сюды”.

“Вось, а вы казалі раней, што людзі не адрозніваюць ні постацей, ні фону. А яны раз і... пазналі”.

“Бываюць выключэнні”.

“Ці не змясцілі вы часам у ваша міфічнае пекла і сакратара камітэта па ідэалогіі Ёхана Цынка? Я чуў, што ён родам з гэтых мясцін?” “А якое пекла без яго? Гэты выблядак заўсёды быў ворагам такім, як я. Дарэчы, ён збіраецца на радзіму, гэта значыць, сюды, у Эдэм. На свята”.

Я моцна зацікавіўся, але не падаў выгляду. “Адкуль вы ведаеце?” “Мне сказаў адзін з мясцовых аўтарытэтаў — Касіусгарбузагаловы. Яму аднойчы ўздумалася ўвекавечыць сябе на партрэце маёй работы. Яго сваяк служыць у ахове Цынка, там, у Мегаполісе, бо той раз-пораз набірае сабе служкаў з землякоў”.

“І калі менавіта ён прыедзе, у які дзень?” — спытаў я, наструніўшыся, як ганчак.

“Не ведаю і ведаць не жадаю. Яго, на маю думку, варта было задушыць пры нараджэнні”.

“Кажуць, яго рыхтуюць да бессмяротнасці і адным з першых”. “Я чуў пра гэта. І быццам перад такой адказнай падзеяй яму надта закарцела пабачыць родныя мясціны”. Я зацікавіўся яшчэ больш.

“А вы скончылі пісаць партрэт таго дэфарманта, ну, Касіуса?” — спытаў я.

“Так. Ён нават скінуў мне крыху грошай, і я здолеў купляць фарбы і такую-сякую ежу”.

“Мне б хацелася даведацца пра дакладны час, ну, хоць бы прыблізна, калі сюды паедзе Ёхан Цынк”, — асцярожна вымавіў я.

“Навошта вам? ” “Маю невялікі інтарэс. Вы б як-небудзь пацікавіліся пра тое ў

Касіуса, і пажадана хутчэй, калі гэта вас не вельмі абцяжарыць”, — я ўпарта гнуў сваё.

“Я спытаю. Мяне, да таго ж, цікавіць, якія людзі імкнуліся наведаць ангар менавіта ноччу: можа яму і пра гэта вядома”.

“Што ён за асоба — Касіус”?

“Садыст па натуры. Непрадказальны. Але вельмі славалюбны.

Да наіўнасці”.

“А мясцовыя сілавікі? Яны не маглі зацікавіцца, што вы там малюеце ў будучым Храме?”

Мастак Юліус Гармата спахмурнеў.

“Мяркую, так яно і ёсць. Да мяне пачалі завітваць падазроныя людзі, ля ангара басцяецца штучнік, як кажуць — пасвіць. А яны горш за гарбузагаловых”.

“Сцеражыцеся. Вам цяпер, калі на чым пагарыце, шлях адзін — хіба толькі ў лагер. І нікому не давярайцеся”.

“Вы думаеце, я б з вамі быў шчыры, калі б Мойра не згадала мне пра вас? Гэта ж яна прывезла вас у Эдэм?” “Так”, — пацвердзіў я.

“І вы ведаеце пра Платона?”

Я кіўнуў.

“А што вы думаеце пра бессмяротнасць?”— нечакана спытаў ён.

“На мой погляд, гэта дурылка, якая ўзнікла тысячагоддзі таму і спрычынілася многіх бедаў...” “І навука тут не мае сілы?” “Упэўнены, што не мае. Навука? Хіба яна даўно не зайшла ў тупік?” “Але ж улады праз навукоўцаў сцвярджаюць адваротнае”.

“А вы што — ім верыце?” — усміхнуўся я.

“Дарэчы, — сказаў Юліус Гармата, — ходзяць чуткі, што ў дваццаць першым бараку ідзе пал-тэргейст. Мойра казала, што вы ў гэтым разбіраецеся”.

“Туды заявіліся навукоўцы з Мегаполіса. Але я сумняваюся, што яны на правільным шляху. Урэшце, няхай сабе бавяцца. Толькі справа, пэўна, глыбей, і там ужо ёсць ахвяры”.

“Глыбей — гэта як і ў чым?” “Калі што высветліцца — я вам раскажу. Толькі не запамятайце спытаць у Касіуса пра тое, калі сюды прыедзе функцыянер Цынк.

Дамовіліся?” “Згода. Я спытаю ў яго сёння ж”.

Побач з намі, задыхаючыся, прабег нейкі “каляровы” гадоў сарака і шлюмпер па знешнім вы-глядзе. За ім гнаўся малады гарбузагаловы мурын з нажом у руцэ. На нас яны не звярнулі аніякай увагі. Прайшлі некалькі нахабных падлеткаў: адзін з іх дэманстратыўна рыгнуў. Хмары, якія паспелі скупіцца на небе, разбегліся, і ў гэтую нішу адразу бязлітасна ўварваліся сонечныя промні.

“Вы кудысьці ішлі?” — спытаў я Юліуса Гармату.

“У бок плошчы”.

“Нам па дарозе”, — сказаў я.

Мы пайшлі. Некалькі самакатчыкаў з гіканнем абагналі нас, і ў паветры завіс пыл.

“Я чуў пра ўпыра, — зноў закінуў вуду Юліус Гармата. — Людзі кажуць, што ён прыходзіць па начах у дваццаь першы барак. Вы, мяркую, у курсе. Гэта па-вашаму, рэальна?” “Як тое, што мы зараз бачым адзін аднаго і размаўляем.

Тысячы сведчанняў і сотні тысяч сведкаў з мінулага тысячагоддзя сцвярджалі, што “п’ўяка” існуе. Чамусьці, па невядомых прычынах, асабліва ў сярэднявеччы, Еўропу напаткала сапраўдная эпідэмія вампірызму”.

“ Палтэргейст звязаны з той п’яўкай?” “Не абавязкова. Але ў нашым выпадку так яно і ёсць”.

Я збольшага расказаў яму частку з таго, што ведаў: пра фазы ўзнікнення вампіра — спачатку як святло над месцам захавання, потым стадыя “летуна”, наведванні сваякоў і, урэшце, матэрыялізацыя. Нават пра тое, што ўпырам уласціва жаданне полавай блізкасці са сваімі партнёрамі ў мінулым, якое яны часам спраўджваюць, са згоды ці без яе.

На плошчы мы з Юліусам развіталіся: я, пасля роздуму, паабяцаў яму, што назаўтра зайду ў Храм і з самымі шчырымі пачуццямі і намерам.

Нейкі час я назіраў за тым, што рабілася побач. Па-ранейшаму бязлюднымі выглядалі будынкі муніцыпалітэта і невялічкі двухпавярховік убаку ад іх, так званы ў простанароддзі “хітры домік”, дзе, як я ўжо ведаў са слоў Мойры, месцілася рэгіянальнае аддзяленне службы бяспекі. На абшарпаных і спісаных брыдкаслоўем лаўках там-сям распівалі проста з рыльцаў таннае віно, а пад нагамі валяліся скарыстаныя шпрыцы.

Я падышоў усутыч да Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць з прыхаванай надзеяй выявіць на звычайным месцы новую налепку, і не памыліўся.

Аб вычварэнстве

Інвалюцыя, а ў выніку і поўная дэградацыя людства з фантома, становіцца рэальнасцю, калі ў грамадстве паступова знішчаецца гераічны пачатак, на змену якому прыходзіць гомасексуальная культура. Чаму на вызначаным этапе непазбежна пачыналася пераўтварэнне паганскай цывілізацыі ў хрысціянскую, потым у камуна-бальшавіцкую і, урэшце, у цывілізацыю гермафрадытаў? А таму што гуманітарную прастору ў выніку глабальных метафізічных мутацый захоплівае недачалавек. Знешне ён быццам падобны на чалавека: тыя ж вочы, нос, рот, вушы, але яго духоўны ўзровень непапраўна нізкі. Безумоўна, яму нянавісна здаровае, моцнае і гераічнае.

Усё залежыць ад таго, у які бок мы крочым, выкарыстоўваючы пры гэтым ці свой розум, ці калектыўны. Старажытныя веды (тэлегонія) закрывалі шлях да ўсялякіх сексуальных рэвалюцый, што вялі непазбежныя наступствы адразу пасля так званых “вялікіх”, асноўная з якіх падсекла карані ўсёй чалавечай цывілізацыі.

Характэрна, што першымі дэкрэтамі тых старажытных камуністычных рэвалюцый былі дэкрэты аб легалізацыі гомасексуальных адносін, узаконьванне педэрастыі. Распуста — галоўны набытак недалюдзей, якія ірвуцца да ўлады. Паступова, як мы назіралі гэта ў цяперашні перыяд, цывілізацыя гермафрадытаў знішчае і мужчынскае, і жаночае, што ўжо нясе ў сабе пагрозлівыя прыкметы татальнага самазнішчэння. Уздзеянне гомасексуальнай культуры, мыслення і форм паводзін на самыя розныя сферы спажывецкага соцыуму становіцца здзекліва ўзрастаючым і цынічным. Узнікала ж ўсё стагоддзем назад быццам ціхамірна і неакрэслена: спачатку з масавых вярбовак педэрастаў у сексоты і агенты сакрэтных службаў, з дамоў моды і шоу-бізнесу, сексуальных рэвалюцый і гей-парадаў, з так званых дэмакратычных свабод і пранікнення гомасексуалаў у нацыянальную і міжнародную палітыку, а таксама ганебнай легітымізацыі ад-наполых шлюбаў.

На сумленні педэрастаў сотні тысяч загінуўшых на войнах, бо адмыслова завербаваныя, яны масава перадавалі сакрэтныя матэрыялы, коды і шыфры праціўніку.

У выніку, мы паўсюдна назіраем зараз, што ўсё гераічнае проста забаронена. Трыумф мужчын-скага пачатку ў гісторыі скончаны, а гаспадаром стала “ўсё дробязнае, вартае жалю, і разбэш-чанае, увесь духоўна адрынуты свет”, як выказаўся калісьці старажытны філосаф. Зноў жа па-чыналася ўсё, вядома, з прыняцця недачалавека і яго вучэння пра “шчасце і дабрачыннасць”.

Цяпер, калі эпоха Асветы скончылася, а дэмакратыя і лібералізм далі чарговы пачатак немінучаму краху, трэба чакаць магчымай наступнай варварызацыі і варта выкарыстаць гэты шанц напоўніцу, ачысціўшы рэшткі грамадства, і стварыўшы пасля таго новую цывілізацыйную парадыгму. Ці здолеем мы гэта зрабіць — вось пытанне?

empty* * *empty

Я вярнуўся ў флігялёк. Гаспадыня была дома, я пачуў, як Барбі адразу падала голас з яе пакой-чыка. Я пастукаў і зайшоў. Мойра ляжала ў ложку проста на коўдры і, кіўнуўшы мне, зноў пачала глядзець кудысьці ў адну кропку на столі. Жанчына была, на мой погляд, нечым вельмі за-клапочаная, што адразу адчувалася.

Я асцярожна спытаў у яе, што здарылася, і яна вяла адказала быццам вельмі стамілася на заводзе, але ежу на дваіх, не — паправіла яна сябе, зірнуўшы на сабаку, — на траіх, зараз згатуе.

Я падумаў, што ў нас з Мойрай увесь час вельмі дзіўныя адносіны, але ўспомніў пра апошнія падзеі, пра Платона і вырашыў, тым не менш, абмежавацца толькі адным пытаннем.

“Паслухай, Мойра, — пачаў я, — ты неяк прагаварылася, што ў цябе ёсць зброя. Я б не супраць кінуць на яе вокам”.

Яна памаўчала нейкі час, па-ранейшаму гледзячы ў столь, а потым сказала: “Ты ж ведаеш — тут без зброі нельга, у мяне дзесьці ляжыць пісталет старога ўзору, але яго трэба шукаць. Потым, Берташ”.

“У Цынка ахова, — ужо напрамую гнуў я сваё, — і каб “выканаць” яго — пісталета недастаткова. Тым больш у жаночых руках”.

“Гэта мая справа, Берташ”.

“Я хачу, каб мы з’ехалі адсюль і — жывымі”.

“І што ты прапануеш?” “Ты адмовішся ад сваёй вар’яцкая ідэі, доказ амаль што гатовы, мы купім дакументы і будзем вольнымі”.

Яна перавяла позірк са столі на мяне.

“Я яшчэ пра тое не вырашыла”.

“Ва ўсялякім разе папярэдзь, калі наспее нешта тэрміновае. Не вырашай адна”.

“Тое ж мне кажа і Маркус”.

Я прылашчыў Барбі, якая злёгку драпала мне ногі вострымі, маладымі зубамі, і насцярожана спытаў: “Маркус — гэта хто?” “Хіба табе нічога не казалі пра яго Андруш ці пастар Себасцьян?

Маркус — самы старэйшы ў мясцовай суполцы. Гэта ён здолеў згуртаваць нас, інакш мы б загінулі па адным. Ты неяк пытаўся, адкуль на сценах з’яўляюцца налепкі. Менавіта Маркус аднавіў такі забыты стара-жытны спосаб перадачы інфармацыі. Налепкі ствараюць тыя з нас, хто хоча сказаць самае важ-нае, што яго хвалюе на дадзены момант. Ты таксама можаш напісаць нешта сваё. Я пазнаёмлю цябе з Маркусам, бо ты, па сутнасці, ужо адзін з нас”.

“Не кісла, — сказаў я. — Толькі “людзям-ценям” пляваць, што я напішу ў налепцы”.

“Паўсюдна знойдуцца іншыя людзі — якім нават простая, на першы погляд, паперка вызначыць надзею. Яны будуць ведаць, што не адны ў варожым свеце”.

“Позна пісаць налепкі”, — сказаў я.

“Па-твойму, лепш сядзець ля якой ямы з памыямі і чакаць старасці?” “Але ж мы не зменім гэты свет”, — ужо з пачуцця супраціву ўпарціўся я.

“Платон так не лічыў”, — укалола яна ў адказ. “Час страчаны. Зірні навокал”.

“Няхай. Але лепш памерці, чым так жыць”.

“Я не дам табе памерці, — сказаў я, — ты народзіш дзіця, і мы будзем адносна шчаслівыя”.

“І чаму адносна?”

“Таму што сумна жыць у нянавісці і тузе, а нас змушаюць менавіта да гэтага. А жыццё кароткае, і мне ў ім цікава збіраць доказы, а не забіваць. Пэўна, я, скажам так, чалавек ведаў, а не ваяр”.

Але тут у ёй нібы нешта адпусціла, яна ўсміхнулася мне неяк быццам змушана і папрасіла: “Абдымі мяне, Берташ”.

empty* * *empty

...Ноччу я выходзіў з флігеля. Неба было надзвычай цёмнае і россып яркіх зорак на ім зіхацеў над галавой.

Я прыслухаўся і абышоў усё навокал, праверыў сваю аўтамашыну, якая па-ранейшаму адзінока тулілася да сцяны, пацікавіўся, як накачаны колы. Паселішча спала, але там-сям чуліся чыесьці крыкі, гукі музыкі на нізкіх частотах злоўжываліся і абцяжарваліся рытмічным барабанным боем.

Я вярнуўся назад. На ложку роўна дыхала ў сне Мойра. Яна была голая і абрысы яе маладога гожага цела ўражвалі сваёй дасканаласцю. Жаданне блізкасці зноў узнікла ўва мне, але я асця-рожна лёг побач і пастараўся заснуць. Мой рэвальвер ляжаў пад ложкам так, што, хутка апусціўшы руку, я адразу трапляў далонню на дзяржанне.

Раніцай я чуў, як Мойра ўстала і нейкі час завіхалася ў пакойчыку. Барбі круцілася вакол яе і ціха павісквала. Потым жанчына пайшла, і ў думках я пажадаў ёй удачы. Я зноў заснуў, але хутка прачнуўся і адразу намеціў сабе, што трэба зрабіць за дзень. Спачатку я вырашыў наведаць дваццаць першы барак, а потым зайсці ў будучы Храм і спытаць у Юліуса Гарматы пра

Касіуса-гарбузагаловага: ці не даведаўся ён у таго аб Ёхане Цынку.

Я вельмі хацеў вызначыць дзень і час яго візіту ў Новы Эдэм. Гэта, як я прадчуваў, можа вырашыць усё далейшае жыццё: і маё, і

Мойры.

empty 12.

На падворку дваццаць першага барака на самаробных лаўках: дошках, пакладзеных на пустыя скрыні, сядзела некалькі абітальнікаў жытла, яшчэ некалькі заходзілі і праз нейкі час выходзілі адтуль, пасля чаго пачыналі перамаўляцца паміж сабой. Крыху ўбаку я заўважыў сакратападоб-нага навукоўцу, якога абступілі цікаўныя, урэшце, некаторыя з іх больш цікавіліся дзвюма кітаянкамі-асістэнткамі, якія з робленымі ўсмешкамі нервова азіраліся па баках.

Я падышоў да навукоўцы, якога, як я памятаў, звалі Публій Рос, і стрымана павітаўся. У адказ ён пасунуўся на лаўцы, прапанаваўшы мне прысесці побач. Я не адмовіўся.

“Што-небудзь высветлілася?” — пацікавіўся я.

“Цяпер пацішэла, а раней ішлі кантактныя рэакцыі, як і ўчора.

Дарэчы, ён не любіць усялякіх здагадак і выказванняў, інакш не было б спробы разбіць мае прыборы. Адзін з іх не дзейнічае”.

“Дык вы па-ранейшаму лічыце, што мы назіраем за спробай кантакту з намі робатам-прышэльцам?”

“Мяркую, гэта яго тэст на эмацыянальныя рэакцыі чалавека”, — глыбакадумна пацвердзіў на-вуковец Рос.

“Магчыма і так, — сказаў я, — але чаму тады такі тэст, а прасцей кажучы, палтэргейст, ідзе пастаянна ў розных месцах, а ў вялікім горадзе яго адначасова можна бачыць у двух, трох, чатырох аб’ектах пражывання? Па-вашаму, прадстаўнік невядомай машыннай цывілізацыі, які знаходзіцца на Зямлі ў адной асобе, прысутнічае і дзейнічае ў розных яе кутках? Але ж як такое можа быць?”

Я заўважыў, што маё пытанне часова паставіла Публія Роса ў тупік, але ён раздумваў над адказам нядоўга. Маўляў, казаў ён, прышэлец карыстаецца надзвычай высокімі тэхналогіямі і, магчыма, ужывае так званыя глюонныя ланцужкі на падставе кваркаў ці яшчэ як.

Навуковец далей нейкі час паблажліва тлумачыў мне асобныя бакі сваёй тэорыі, але я слухаў яго ўжо даволі няўважліва.

“Чаму ж тады раптоўна памерлі дзеці?” — спытаў я яго па інерцыі, бо маю ўвагу прыцягнулі двое мулатаў — адносна маладых людзей у аднолькавых шортах і красоўках, але ў рознага колеру кашулях са стаячымі каўнерыкамі: я беспамылкова выявіў ушытыя там мікрачыпы перагаворных прыстасаванняў.

“Справа, мяркую, у тым, — спагадліва патлумачыў мне Публій Рос, — што мясцовыя дзеці, як я даведаўся, маюць шкодную звычку пастаянна наведваць звалку. А там падчапіць хваробу нескладана, да таго ж... дыяксіны...” “Так, — машынальна згадзіўся я з ім, бо ўжо не слухаў, пра што ён гаворыць, — вядома, усё можа быць”.

Краем вока я бачыў, як адзін са службоўцаў бяспекі, а я не сумняваўся, што абодва менавіта ад-туль, незаўважна здымае нас камерай. Што ж, падумалася мне, даўно пара і ім з’явіцца на мясцовай сцэне, пэўна, штучнікі ўжо далажылі пра падзеі ў бараку Цэнзару, а той адразу паведаміў у “хітры домік”.

Яшчэ з армейскіх часоў я ведаў гэты небяспечны тып людзей, дзейнасцю і ўсюдыіснасцю якіх цяпер было працята ўсё навокал. У асноўным — яны былі дзеці неадукаваных, прыгнечаных рабочых сельскагаспадарчых кластэраў, відазмененых рабоў. Іх з дапамогай цэнзараў вылучалі яшчэ з дзяцінства: за хітрасць, жорсткасць і схільнасць да садысцкіх учынкаў.

Ужо заўтра, магчыма, нават сёння, яны прагледзяць запісы з камеры і пачнуць высвятляць сярод іншага і хто я такі, што раблю ў паселішчы і чаму я аказаўся ў дваццаць першым бараку, дзе адбываецца нешта незразумелае аж да абсурду.

Але хіба не ўсё навокал, уся наша краіна — дваццаць першы барак, дзе абсурд дасягнуў свайго эпагею? — недарэчы падумалася мне. З гістарычных кніжак, якія раней траплялі мне на вока, я ведаў, што па незразумелых, невытлумачальных, цалкам абсурдных, прычынах адны этнатыпы, захапіўшы ўладу і кантроль над грамадствам, пачыналі беспадстаўна і нават на сваю і агульную шкоду знішчаць сваіх жа родзічаў, катавалі іх у турмах і лагерах, даводзілі да голадамораў і антропафагіі, расстрэльвалі дзесяткамі і сотнямі тысяч, быццам хворыя на самаедства і самазнішэчнне. Тлумачыць гэта можна толькі адным, інакш версіі абсурду панаваць і далей. На жыццёвую прастору высоўваліся асобы без свядомасці, пра якіх папярэджвалі яшчэ трансгуманісты мінулага, а менавіта “людзі-цені”.

Я кіўнуў Публію Росу на яго паблажлівы маналог, павярнуўся спінай і, адрынуўшы раптоўнае жаданне сысці са двара, падняўся па гнілой, рыпучай лесвіцы наверх, да ўдавы Адметы Слімак.

Як я і меркаваў, жанчына аказалася дома. Выглядала яна яшчэ горш, чым у мінулым разе: плямы вакол вачэй, быццам прысутнічаў так званы “сімптом акуляраў” пры страсенні мазгоў, не-звычайная бледнасць твару, ледзь заўважны трэмар пальцаў рук. Я павітаўся і адразу спытаў: “Вы бачылі ў апошні час што-небудзь незвычайнае?” Яна кіўнула пасля паўзы. Яе трэсла.

“Так”.

“Зноў прыходзіў муж-нябожчык?”

Яна нерашуча памарудзіла з адказам, урэшце, мне гэта магло і здавацца.

“Гэта быў ён і... быццам не ён”.

Я зняў са сцяны мікракамеру, устанавіў у надалоннік і націснуў на выяву. Але, як і ў мінулы раз, я пабачыў, што ў пакоі рухаўся белы, нібы сатканы з газаў, слуп, перастаўлялася з месца на месца крэсла, варушылася сама па сабе вопратка. Зрэдку ў кадры з’яўлялася постаць гаспадыні, якая спалохана абаранялася ад нечага нябачнага рукамі. Я выключыў, згадаўшы ў думках, што ўдача пакуль што спадарожнічае мне.

“Магчыма, ужо заўтра, — сказаў я, — мы правядзём эксгумацыю трупа вашага мужа. Вынікі пакажуць, што рабіць далей, хоць я і ўпэўнены — толькі гэта ўратуе вас і вашых родных ад яшчэ большых непрыемнасцей”.

Яна апусцілася ў крэсла, бо, як я адзначыў, ёй было даволі цяжка стаяць на нагах.

“Мяне тут дапытвалі, — раптам паведаміла жанчына. —

Прыходзіў чалавек з органаў і цікавіўся ўсім, што адбываецца. Ён пытаўся і пра вас: хто вы, адкуль і чаму тут выведваеце. Я сказала, што апошнім часам у дом не заходзіць хіба той, каму лянота”.

“Вы паўторна спрабавалі ўзяць у муніцыпалітэце дазвол на эксгумацыю?” — спытаў я.

“Тут прыходзіў чыноўнік. Але ён не стаў і слухаць. Маўляў, разводзіце цемрашальства. Што б ён сказаў, каб у яго доме пачалося такое?”

Ужо, як я сыходзіў з падворка, то заўважыў, што за мной увязаўся адзін з мулатаў, які часта з кімсьці перагаворваўся, нахіляючы невялікіх памераў галаву на правы бок каўнерыка, да ўкраплёнага там мікрафона. Я не здзівіўся, але мяне гэта ўстрывожыла. Ісці адразу дадому цяпер не выпадала, і я пайшоў у супрацьлеглы бок, адчуваючы, як ува мне паступова расце невы-тлумачальнае раздражненне і нянавісць, якія толькі павялічваліся задушлівай спёкай і дымам ад падпаленых на звалцы пластыкавых адыходаў.

Чаму, у думках усё больш злоснічаў я, гэты смаркач вырашыў, што ён мае права вырашаць мой лёс, няхай сабе і па загадзе.

Для яго — безумоўна тыповага прадстаўніка новага пакалення “людзей-ценяў”, якія надзьмутыя дурной пыхай толькі ад таго, што іх выбралі ў адпаведную вучэльню, дзе нашпігавалі нянавісцю і па-дазронасцю да лепшых прадстаўнікоў свайго народа — тое, што ён віжуе за мной— своеасаблівая гульня. Але ж я не люблю такія гульні, мяне даўно цягне ад іх на ваніты. І што гэта настаў такі за час, звыкла абураўся я, калі з дня на дзень жывеш пад сталым уціскам і на-пружаннем, не маючы амаль аніякай магчымасці змяніць абставіны? Я неўпрыкмет азірнуўся: віжун упарта ішоў следам, захоўваючы адпаведную дыстанцыю. Урэшце, людзей на вуліцы было няшмат, што значна спрошчвала яго задачу: сонна рухаліся ў пошуках дозы алкаголю дэгенератыўнага выгляду асобы абодвух полаў, шасталі, брыдкасловячы, дзеці і падлеткі, некалькі п’яных валяліся ў памыях.

Я звярнуў у бок плошчы і праз хвіліну апынуўся ля Дошкі з выявамі кандыдатаў на бессмярот-насць, але ўзіраўся зусім не ў іх змрочныя і змораныя твары, а ў шкло, у якім выдатна бачыў усё, што рабілася за маёй спінай.

Віжун, апрануты як звычайны “каляровы” хлопец у легкадумную квяцістую кашулю і шорты, уладкаваўся на лаўцы наводдаль — ён, відавочна, не спяшаўся. Я разумеў, што гэта быў, вядома, не “штучнік”, а, так бы мовіць, свежаспечаны эсбэшнік, магчыма, яшчэ стажор. Наяўнасць у яго мікрачыпа рацыі сведчыла пра гэта. За плошчай, у баку ад будынка муніцыпалітэта і гандлёвага цэнтра, я заўважыў некалькі таполяў, а побач нешта кшталтам невядомага мне сорту дэкаратыўных кустоў, якія разрасліся там у бакі і ў вышыню, бо хутчэй за ўсё існавалі заўсёды недагледжанымі: тое, што мне было і трэба. Знарок зладзеявата азірнуўшыся, я пасунуўся ў той бок, не сумняваючыся, што віжун пойдзе следам. Калі я там апынуўся, то адразу пачаў здзяйсняць свой план. Сцяжынка, засмечаная пустымі пластыкавымі бутэлькамі і бляшанкамі, вяла ў глыбіню, але я падскочыў, ухапіўся за сук і падцягнуўся на руках, пасля чаго апынуўся на цаглянай сцяне, метрах у двух над зямлёй. Стаіўшыся, я стаў чакаць. Не ведаю, навошта мне было так даволі легкадумна ўсё гэта рабіць, але спыняцца ўжо не выпадала і... позна.

Секунд праз дваццаць віжун праціснуўся праз кусты на сцежку і неўзабае апынуўся пада мной. Я бязгучна зваліўся на яго зверху — упэўнены, што ён так нічога і не паспеў зразумець. Вядома, я мог бы нават і забіць яго, але не стаў гэтага рабіць, а проста “выключыў” хвілін на дзесяць, пазбавіўшы прытомнасці. Я выцягнуў у яго з кішэні мініяцюрны базавы блок, а з каўнера мікрачып з мікрафонам рацыі. У другой кішэні я выявіў трохзарадны пісталет у выглядзе невялічкай, лёгкай трубкі — такіх мадыфікацый я не бачыў нават калі служыў у войску — і ўсё забраў з сабой, пасля чаго сышоў як мага хутчэй. Нейкі час я запознена асуджаў сябе за тое, што зрабіў — гэта, вядома, было не мэтазгодна і рызыкоўна, але, меркаваў я, днямі ўсё роўна варта адсюль з’язджаць, дый таго смаркача-эсбэшніка, пасля прапажы зброі і рацыі, хутчэй за ўсё абвінавацяць у злачынным разгільдзяйстве і выганяць — з іншага боку, ці мала хто пабіў яго і абчысціў кішэні: шукаць можна бясконца, хіба не так?

Але я хутка выкінуў з галавы сумненні, бо ў мяне быў клопат нашмат большы, і я трымаў яго ў памяці з учарашняга дня: даведацца пра дзень і час візіту Ёхана Цынка. Таму я скіраваў у на-прамку да будучага Храма ці як яго звалі мае новыя сябры — Месца для агучвання Ісціны.

Спёка, між тым, раптоўна абцяжарылася ветрам, які літаральна апальваў скуру на адкрытых ча-стках цела. Рацыя, брутальна сканфіскаваная ў эсбэшніка, раптам віскнула, і я выцягнуў яе з кішэні, прыстасаваў мікрафон да вуха і адразу пачуў галасы перагавораў. Я з цікавасцю паслухаў — пачалі выклікаць і майго віжуна: “Кунтус, ало, Кунтус! Адкажы, як абставіны, ало, на сувязі, ало!”, але неўзабаве выключыў яе, і, падумаўшы, раструшчыў нагой.

Я падлічыў тэрмін — дзень, калі мяне выселілі з Мегаполіса, і колькі я знаходжуся тут, у Эдэме, і высветліў, што мне ўжо трэба ісці на рэгістрацыю ў мясцовыя органы правапарадку і муніцыпалітэт, інакш я аказваўся па-за законам, а такіх без асаблівых разборак, вылічыўшы, ад-разу скіроўвалі ў фільтрацыйна-папраўчы лагер. Закон гэты, вядома, быў умоўнай рэччу, бо тычыўся якраз такіх, як я, і маіх набытых тут сяброў. “Людзі-цені” інстынктам жывёл выдатна адчувалі небяспеку і ад каго яна ў першую чаргу зыходзіла і зыходзіць.

Тым не менш, я вырашыў адкласці гэтае пытанне, пакуль не правяду работы па эксгумацыі і за-кончу тым самым працу над доказам, а, па-другое, не адгавару Мойру ад неабдуманага і рызыкоўнага ўчынку, які пагражаў ёй, у лепшым выпадку, стратай свабоды і катаваннямі. Але, выходзячы на гэтае, хоць і часовае, нелегальнае становішча, мне ўжо варта было засцерагацца ўсялякіх кантактаў з мясцовымі сілавікамі, “штучнікамі” і увогуле стаць непрыкметным. Я ўспомніў пра Эпікура і пра тое, што, бадай, зноў варта іншым разам змяняць сваё аблічча. Быць непрыкметным — адзінае, што мне цяпер увогуле застаецца. І я зноў на хвіліну пачаў марыць пра тое, як з’еду адсюль разам з Мойрай у якое-небудзь ціхае, утульнае месца, дзе цячэ вада, а ў ёй плаваюць рыбіны, а ля вады растуць дрэвы, на якіх спяваюць птушкі, і зелянее трава. Але пакуль тое, вярнуўся я да рэаліяў, даўно варта падумаць аб тым, што і мой пазадарожнік перад жытлом Мойры ўжо некалькі дзён мазоліць вочы якому “штучніку”, той, магчыма, данёс ці да-нясе “Цэнзару”, і маёй асобай урэшце зацікавяцца ўсутыч.

Я выцягнуў з кішэні надалоннік і звязаўся з Андрушам. “Наш план мы павінны здзейсніць сёння, — сказаў я яму. — Як сцямнее, у адзінаццатай гадзіне на вядомым табе месцы я чакаю ўсіх вас трох: цябе, Васка Петкавіча і пастара Себасцьяна. Астатняе, як дамаўляліся”.

Андруш пацвердзіў мне, што ўсё зразумеў і што пастараецца прывесці з сабой астатніх, пасля чаго я адразу адключыў сувязь, бо не хацеў, каб размову засякла якая праслухоўка.

Частка IV. ПАМЫЛКА

13.

У ангар мяне не пусцілі. Вучань Юліуса Гарматы, якога звалі

Францішак, аб’явіў мне ў дзвярах, што настаўнік заканчвае сваю працу, і таму не жадае, каб яму перашкаджалі. Я адказаў хлопчыку, што цалкам разумею і адабраю такое рашэнне, але ў нас з яго настаўнікам раней назначана кароткая сустрэча, і таму няхай мастак выйдзе да мяне на хвіліну. Хлопчык неахвотна пайшоў паведамляць, але дзверы перад маім носам па-ранейшаму зачыніў з дэманстратыўным пляскатам.

Я сеў на пустую скрыню, хаваючыся ў цень, але чакаў нядоўга.

Дзверы адчыніліся і Юліус Гар-мата выйшаў вонкі. У яго быў адхілены выраз твару, пэўна, ён яшчэ лунаў думкамі над сваім роспісам, вопратка — кашуля і нагавіцы — у плямах ад фарбы, шэрая шчэць серабрылася на даўно няголеных шчаках. Мы павіталіся і, склаўшы разам некалькі цаглін, ён прысеў побач.

“Чуў, што ваш праект завяршаецца”, — сказаў я пасля таго, як мы паціснулі адзін аднаму рукі.

Ён няўцямна кіўнуў.

“Я намерваюся хутка з’ехаць адсюль, — працягваў я, — вядома, па некаторых сваіх абставінах, але хацелася б убачыць, што вы там выявілі ў будучым храме на сценах”.

“Чаму вы з’язджаеце? Заставайцеся”.

“Неўзабаве і я скончу сваю справу”.

“Але ж назад у Мегаполіс вам нельга, а цемра цяпер паўсюдна”.

“Я хачу жыць у душэўным спакоі, дзе-небудзь у ціхім месцы, дзе няма, да слова, смецця і звалак”.

“А ці спраўдзіце вы там сваю мэту? — спытаў ён праз паўзу. — У вас жа яна ёсць?”

“Адсутнасць свабоды пакідае толькі адзін шлях — супраціву, — адказаў я, — а голы супраціў не можа быць мэтай”.

“Гэта не зусім так”.

Юліус Гармата памаўчаў, збіраючыся з думкамі, а потым загаварыў. Яго выцягнуты, асіметрычны твар пакрыўся дробнымі кроплямі поту, а вочы дзіўна акругліліся і спыніліся ў нябачнай кропцы паверх маёй галавы. Я чамусьці ўспомніў словы Мойры пра свяшчэннага скарабея.

“Калі мастак працуе ў рамках свабоды, — сказаў ён, — то наўрад ці здолее выканаць сваю духоўную місію. Свабода яго расхалоджвае, ён пачынае імкнуцца да іншых людзей, губляць час прамаўляючы з імі, і шукаць у іх паразумення. Але гэта марная справа, міраж. Ён хоць і шмат працуе, есць, п’е, а не заўважае, што даўно ўжо мёртвы, бо ў яго няма, так бы мовіць, аб’екта нянавісці. Каб дасягнуць мэты, трэба спазнаць голад, адзіноту і ўціск. Чым цяжэй гнёт, тым большы яму супраціў, і не той, які вы маеце на ўвазе, а іншы. І трэба адразу і назаўсёды вызна-чыць, што шчасце не для цябе, а ёсць хіба крыўда на жыццё, і табе няма чаго балбатаць пра дабрачыннасць, прагрэс, прыгажосць, братэрства, роўнасць, удачу, поспех — усё гэта словы-хімеры. Грамадства — гэта сутнасць, паражоная фурункаламі, струпамі, язвамі, свішчамі і гноем. Яно хоча і цябе зрабіць такім жа мёртвым. А ты на яго нападай! Націскай з усёй сілы на гэтыя язвы, свішчы і фурункулы і пабачыш, як яно курчыцца ў параксізмах болю, шалее і вар’яцее ад злосці. Вось тады ты і маеш шанц дасягнуць сваёй мэты”.

“Дык ваша мэта — даць добрага выспятка грамадству?” — спытаў я.

“Нешта накшталт гэтага, хоць і не зусім. Так. Я і раней вам казаў. Я, канешне, хачу даць яму і поўху і выказаць усё, што пра яго думаю”.

“Няблага. А хіба па-за гэтымі рамкамі нязгоды няма мастацтва? Хіба нельга маляваць цудоўныя краявіды, партрэты прыгожых маладых жанчын, а не гарбузагаловага Касіуса? Дарэчы, вы з ім гаварылі?” “Так. Я памятаў пра вашу просьбу”.

“І што?” — знешне раўнадушна, але ўнутрана сцяўшыся, спытаў я.

“Сёння ў нас дваццаць першае ліпеня. Ёхан Цынк прыедзе сюды праз чатыры дні — гэта зна-чыць, двццаць пятага ў першай палове дня. Дакладны час пакуль ніхто не ведае, нават далёкі сваяк Касіуса, там — у Мегаполісе, пра таго сваяка мы раней гаварылі”.

“Вы вельмі паспрыялі мне”, — сказаў я.

“Я не пытаюся ў вас пра вашыя планы, — асцярожна выціснуў з сябе Юліус Гармата, — але Касіус апошнім часам не ў гуморы, скажам так. А калі дакладней, ён у ціхім шаленстве, бо лічыць, што яму кінулі выклік. Нехта забіў кагосьці з яго супляменнікаўдэфармантаў. Забіваюць тут часта, але кажуць, што гэта быў белы.

Часам не ведаеце — хто?” “Я даследую палтэргейст у дваццаць першым бараку і толькі, — ухіліста патлумачыў я свайму суразмоўцу, — там адбываюцца не зусім простыя падзеі, з’явіліся ахвяры”.

“У вас ёсць якія напрацоўкі? Што вы ўвогуле пра гэта думаеце? — раўнадушна спытаў пасля паўзы Юліус Гармата. — Я чуў і ад іншых нешта краем вуха, але не надаў увагі”.

“Мяркую, што адбываецца збой”. “Збой у чым?” “У Праграме”.

“А што вы лічыце Праграмай?” — не адступаўся ён.

“Усё”.

“Незразумела”.

“Потым. Абяцаю вам праз дзень-два патлумачыць усё, што ведаю”.

Я падняўся са скрыні.

“Што ж, я вельмі ўдзячны вам, Юліус”, — я ўпершыню назваў яго па імені.

Якраз у гэты момант дзверы адчыніліся і ў праёме ўзнікла постаць Францішка.

“Настаўнік, — незадаволена сказаў ён, — я зрабіў насечку ўсходняга боку і змачыў яе вадой, і цяпер трэба хутчэй наносіць тынкоўку”.

Юліус Гармата лёгка ўзняўся на ногі.

“Бывайце, Берташ, нечакана цёпла вымавіў ён.— Беражыце сябе”.

Мы паціснулі адзін аднаму рукі і разышліся.

empty* * *empty

Я вярнуўся ў філігель, пакарміў Барбі і выйшаў з ёй разам на падворак да свайго пазадарожніка.

Спёка крыху паменшала. З суседніх баракаў чуліся крыкі, раз-пораз іх перабівала музыка: глухія гукі барабанаў на нізкіх частотах, нехта імкнуўся падпяваць, потым істэрычна завішчэла нейкая жанчына, але праз хвіліну таксама заспявала.

Я праверыў рухавік, падкачаў колы. Паліва яшчэ хапала кіламетраў на пяцьсот. Барбі ляжала побач і часта дыхала, назіраючы за тым, што я рабіў. Высунуты язык яе, ружовага колеру, дробна дрыжэў. Я раптам цвёрда вырашыў ні ў якім разе не пакідаць сабаку ў паселішчы, а забраць яго с сабой.

Пасля я знайшоў у лядоўні такую-сякую ежу і збольшага прыгатаваў вячэру на ўсіх: Мойра больш не заставалася адна ў сваім пакойчыку, а ўсё часцей была побач са мной.

Потым я ўключыў тэлеперадатчык — перадавалі штодзённую забаўляльную праграму. Напа-мажаныя маладыя педэрасты, аточаныя сцэнічнымі спецэфектамі, танчылі і спявалі нешта звышбадзёрае, некалькі пар аголеных жанчын адначасова выяўлялі млявую знямогу. На другім канале ўкормлены спецагент, абаронца сусветнай дэмакратыі, дэманстраваў сваім праціўнікам валоданне кун-фу, далей я зноў пачуў дыскусію пра маючую вось-вось адбыцца бессмяротнасць і ледзь стрымаўшыся, каб не плюнуць у экран, выключыў яго.

Барбі ўскочыла з посцілкі і ўтаропілася ў дзверы. Я аўтаматычна саўгануў рукой у кішэню, дзе адразу намацаў зброю, адабраную ў эсбэшніка, але імгненна супакоіўся: на парозе з’явілася Мойра. Я ўспомніў, аб чым даведаўся ў Юліуса Гарматы, а той у сваю чаргу выпытаў у Касіуса-гарбузагаловага — і адчуў, як хваля трывогі пракацілася ў мяне па спіне і прымусіла шукаць, і неадкладна, нейкага выйсця.

“Паслухай, Мойра, — праз тры дні мы павінны адюсль з’ехаць.

Сёння к ночы я намераны выка-паць упыра і тым самым завяршыць доказ. За два дні мы спакуем усё неабходнае і паедзем. Лічу, няма нагоды тут заставацца”.

Мойра знерухомела.

“Ты па-ранейшаму лічыш,што ўпырсапраўды нешта матэрыяльнае і існуе сярод нас? Але мне трэба дачакацйца Ёхана

Цынка. Ён больш не павінен жыць. Потым мы паедзем куды захочаш. Я даверуся твайму выбару”.

“Забіваць — не жаночая справа. Я — супраць”.

“Я ведаю і згодная з гэтым, але я павінна скончыць тое, што не здолеў Платон. Я сплачу яму доўг. Мне думаецца, цяпер я люблю яго яшчэ больш, чым тыдзень, месяц, год назад”.

“Таму што ён мёртвы, — пакрыўджана не ўстрымаўся я. — Калі б мне давялося згарэць у ма-шыне замест яго — ты, пэўна, любіла менавіта мяне больш за ўсіх”.

“Не адхіляйся, Берташ”.

“Добра, вернемся да нашай справы. Ёхан Цынк больш не прыедзе, — імправізуючы, але разлікова, зманіў я. — Ён перадумаў”.

“Не даю веры, — праз паўзу няўпэўнена вымавіла яна. — Калі і як гэта здарылася? І адкуль ты ведаеш?”

“Толькі што аб’явілі ў навінах. Ён ехаў у аўтамабілі і на на дарозе яму стала кепска. Ён ляжыць ва ўрадавай лякарні — так званай лечкамісіі”.

Мойра апусцілася на канапу, уключыла тэлеперадатчык і пачала настойліва пераключаць пра-грамы.

“Ты дарэмна гэта робіш, — сказаў я. — Стары, нікчэмны маразматык — каму ён трэба? Чаму ты думаеш, што пра яго хваробу будуць балбатаць з раніцы да вечара? Аб’явілі і тут жа запамятавалі: цалкам у іх паняццях”.

Яна нейкі час думала і раптам з палёгкай выдыхнула паветра. “Што ж, пэўна, так яно і ёсць. Гэх, Берташ, ты нават не ўяўляеш сабе, які цяжар, хоць і часова, цяпер зваліўся з мяне”.

Мне стала непамысна ад усяго гэтага. Хоць бы ён памёр на самай справе, думаў я, ну, няхай не сёння, дык заўтра, ці праз дзень, альбо праз два. Толькі не пазней. Можа, у вылюдка спыніцца сэрца ў яго гады? “Раптоўнае спыненне” — існуе ж такі медыцынскі тэрмін. Не магу ж я згадзіцца, каб гэтая жанчына, якая цяпер стала мне самай блізкай, рызыкавала аддаць сваё жыццё так бязглузда? Дзеля чаго? Хіба гэтым што-небудзь зменіш?

Я ўкленчыў перад ёй на падлогу, і паклаў галаву на калені.

Няхай ўсё абрынецца да д’ябла, думаў я, ужо засталася драбніца: дапрацаваць доказ і адразу з’ехаць адсюль. Прадаць сюжэт можна і пасля. Што будзе потым — пакажа час.

“Хто-небудзь з вашай суполкі страхаваў бы цябе на той выпадак, калі б стары здраднік сапраўды тут аб’явіўся?” — асцярожна спытаў я.

Мойра пагладзіла мяне па галаве.

“Гэта была цалкам мая ідэя, і я адна за яе адказвала. Платон ведаў пра ўсё, і толькі ён страхаваў мяне там, у Мегаполісе”.

Я лашчыў яе, каб надалей адхінуць увагу жанчыны ад усіх гэтых думак. Жаданне блізкасці перапаўняла мяне, і я не спыняў яго. Мойра беспамылкова адчула гэты мой стан і моўчкі хутка распранулася. Барбі назірала за тым, як мы займаліся каханнем.

Цікава, пра што яна думала?

empty 14.

На месца сустрэчы я прыйшоў другім, бо мяне ўжо чакаў

Андруш. Як і дамаўляліся, ён захапіў з сабой ліхтар і рыдлёўку.

Потым, амаль што адразу, з’явіліся пастар Себасцьян і Васка

Петкавіч. Яны прынеслі лом і сякеру. Яшчэ адну рыдлёўку раней прынёс я.

Зарава ад заходзячага сонца палыхала на даляглядзе. Едкі дым са звалак слабым ветрам крыху здзімала ўбок, і я амаль не задыхаўся. Было яшчэ даволі відна, і мы спыніліся, не даходзячы да могілак метраў дзвесце.

“Загадвайце, Берташ, — сказаў, звяртаючыся да мяне, пастар Себасцьян. — Вы, да слова, зараз у нас за старэйшага”.

Я прапанаваў пакуль прысесці ля насыпу, што цягнуўся ўзбоч дарогі і дачакацца захаду сонца, бо цяпер, на мой погляд, на могілках з’яўляцца зарана, бо яшчэ светла.

“Які сэнс капаць у цемнаце, калі можна і цяпер, — няўпэўнена аспрэчыў мяне Васка Петкавіч, — вочы лепей будуць бачыць ... увогуле гэта зручней псіхалагічна”.

“Цяпер там могуць бадзяцца якія-небудзь наведвальнікі, — цярпліва адказаў я, — а нам не трэба лішніх вачэй і лішняга шуму. Эксгумацыя цалкам нелегальная. Але справа не толькі ў гэтым. З надыходам цемры мы ўбачым — ёсць над магілай агеньчык альбо там якое выпарэнне, ці не. Калі ёсць, значыць, ён там, ну, не ён сам, а яго, так бы мовіць, матрычная сутнасць. Калі ж няма, то яна дзесьці матэрыялізуецца, каб скачаць чыйсьці інфармацыйны софт і наталіць голад. Нам лепш за ўсё заспець яго якраз у апошняй фазе, і вы, канешне, разумееце, чаму. Ніхто пакуль не ведае, як можа паўплываць на нас непасрэдны кантакт з такой сутнасцю”.

“Мінулым разам я працяў яго палкай, а яму хоць бы што”, — пахваліўся Андруш, але неяк змушана.

“Разумею, што псіхалагічна любая эксгумацыя — непрыемная і цяжкая, а ў нашым выпадку, па нязвыкласці амаль шокавая справа, але на працягу стагоддзяў у аналагічных выпадках людзі рабілі яе, бо мусілі ратаваць сябе і свае сем’і. Калі каму з вас не стае сіл, цярпіце, бо нас чацвёра і любому з вас заўсёды прыйдуць на дапамогу”, — папярэдзіў я.

“Што ж, абгаворым дэталі”, — прапанаваў пастар Себасцьян, што з яго боку было, на мой по-гляд, вельмі дарэчы.

Я коратка паведміў ім пра ўсё, што прадумаў яшчэ ўчора. Над магілай мы запальваем ліхтары так, каб яны асвятлялі ў глыбіню, а потым пачынаем капаць у дзве рыдлёўкі. Працуем парамі, па дзесяць хвілін на змену. Першая пара, я памарудзіў, гэта пастар Себасцьян і Андруш, другая — Васка Петкавіч і я. У нашым распараджэнні будзе дзве-тры гадзіны, дадаў я пасля роздуму — той час, калі, магчыма, упыр не ў актыўнай фазе, і гэтага нам, мяркую, дастаткова.

“Ну, а потым?” — спытаў Андруш. “Потым па абставінах. Будзе бачна”. “А кол? У нас няма асінавага кала!”

“Чаму ж ты не высек?” — змрочна пасміхнуўся Васка Петкавіч. “Не трэба, — сказаў я. — Галоўнае — засняць усё на камеру, а сам упыр ад нас нікуды не ўцячэ. Мяркую, што справімся. Не так ужо і складана пазбавіць жыцця каматозніка”.

“Вы па-ранейшаму лічыце, што ён жывы? У магіле, на працягу месяцаў? — зноў засумняваўся пастар Себасцьян. — Але тады, ці маем мы права пакараць жывога?”

Я паціснуў плячыма.

“Гэта псеўдажыццё. І ён, калі мы не прыпынім яго, будзе забіваць іншых з яшчэ большым імпэтам”.

“Прыходжу да адзінай разумной высновы: трэба заўсёды спальваць памерлых, а не хаваць гнісці ў трунах пад зямлёй”, — падсумаваў Васка Петкавіч.

“Альбо з’ядаць іх”, — змрочна з’яхіднічаўАндруш.

“Прэтэнзіі — да хрысціянства, — сказаў пастар Себасцьян, — бо класці цела ў труну і закопваць у цэнтрах паселішчаў альбо трымаць іх у цэрквах з надзеяй на ўваскрашэнне — старажытны звычай, заснаваны на дагмаце веры. Мяркую, гэта быў той самы ракавы дагмат, які спарадзіў глабальную метафізічную мутацыю, знішчыў Рым, і...”, — ён спыніўся, быццам праглынуў камяк у горле.

“Дагаворвайце”, — падахвоціў яго Андруш.

“Не час і не месца. Зарана. Я патлумачу сваю думку праз казань і потым — выбачайце...”

Сцямнела раптоўна. Цені, якія паступова згушчаліся ўдалечыні, пабеглі па зямлі да нашых ног і, узняўшыся ў вышыню, хутка накрылі неба чорым вэлюмам.

“Раю не адыходзіць далёка ў бакі, — сказаў я. — На жаль, тутэйшыя могілкі мала чым адрозніваюцца ад сметніка. Ноччу можна паваліцца і пашкодзіць сабе што-небудзь”.

“Наколькі я ведаю, спачатку тут хавалі нябожчыкаў з розных этнічных груповак, — патлумачыў Васка Петкавіч. — Потым індусы, кітайцы, афрыканасы і іншыя завялі асобныя месцы для пахавання і надумаліся выкопваць тут сваіх і перазахоўваць, а то і спальваць. Пасля іх засталіся ямы, куды пачалі скідваць смецце.

Ніхто не пярэчыў, вось што дзіўна”.

“Дух супраціву згас, — сказаў пастар Себасцьян, — народ не скончыць дабром, калі дапускае такое да сваіх продкаў”.

“Не хацеў бы я тут залегчы, калі прыйдзе мой час, — уздыхнуў

Андруш, — бо ганьба кранае не толькі жывых, а і мёртвых”.

Я падхапіўся на ногі.

“Пара”.

Паколькі мы з Андрушам ужо былі тут, то адразу выбралі патрэбны напрамак. На ўваходзе на могілкі я спыніўся і зрабіў знак астатнім: мы прыслухаліся — усё было ціха ў гэты час, толькі камары адразу абляпілі рукі і ногі, змушаючы рухацца.

Над магілай Слімака мы не ўбачылі нічога падазронага — ні выпарэння ў выглядзе прывіду, ні агеньчыка. Я ўключыў ліхтар і папрасіў зрабіць тое ж самае з другім, пасля чаго ўзяў з рук Ан-

друша лом, падсунуў пад пліту (бетон быў заліты зусім тонкім слоем) і адваліў яе ў бок, а Васка Петкавіч з пастарам адцягнулі яе метры на два, каб не перашкаджала. Пліта, вядома, пераламілася, але цяпер гэта было не істотна. Я даў знак, і Андруш з пастарам

Себасцьянам пачалі капаць першымі. Я запусціў таймер надалонніка на патрэбныя дзесяць хвілін, агледзеўся, потым чамусьці зірнуў на неба: яно было ўжо непранікальна цёмным, з далёкім россыпам зорак, а затым перавёў позірк на працуючых і сам падзівіўся ў душы з гэтага фантасмагарычнага відовішча.

“Капаецца мякка”, — праз зубы выціснуў Андруш.

Ён спорна ўсаджваў рыдлёўку ў зямлю, дадаваў ступнёй нагі, вычэрпваў поўнае лязо і выкідваў у бок.

На другім краі ад яго засяроджана працаваў пастар Себасцьян.

Тэмп работы ў яго быў крыху ніжэйшы, чым у больш маладога напарніка, але таксама спорны, і неўзабаве яны паглыбіліся ў зямлю па калені.

Надалоннік хутка засігналіў — прайшло дзесяць хвілін, і я з

Васка Петкавічам змянілі нашых таварышаў.

Далей працавалі ў маўчанні. Яма імкліва паглыблялася, бо магіла Слімака была адносна свежая. Мы закапаліся ў зямлю па пояс, і Андруш ужо выцягваў нас наверх за рукі.

“Будзьце ўважлівыя, — папярэдзіў я нашых зменшчыкаў, —

як толькі дакапаецеся да вечкі труны, дзейнічайце вельмі асцярожна”.

Андруш з пастарам Себасцьянам зноў апынуліся ў яме і працягвалі капаць. Напружанне наша расло.

Неўазабаве яны паглыбіліся па плечы, і я зразумеў, што апошні слой пяску, які заставаўся да труны, давядзецца выкідваць мне з

Васка Петкавічам. Сапраўды, надалоннік засігналіў, мы выцягнулі наверх Андруша з пастарам Себасцьянам і адразу апынуліся ўнізе.

Праз якую хвіліну лязо маёй рыдлёўкі сутыкнулася з векам труны. Я папрасіў апусціць адзін з ліхтароў ніжэй у яму. Запанавала непрацяглая паўза. Мы захваляваліся.

“Асцярожна, — сказаў я свайму напарніку, — будзем зачышчаць”.

Лязо маёй радлёўкі зашкрабала па дошках. Труна была на цяперашні час даволі каштоўная: драўляная, звычайнай формы, як гэта прынята ў хрысціян. Злаўчыўшыся, я паддзеў лязом рыдлёўкі века і націснуў. Дрэва яшчэ не паспела прагнісці, і века глуха рыпнула, але лёгка па-далося, пэўна, цвікоў забілі няшмат і чыста сімвалічна.

“Выцягніце мяне”, — раптам папрасіў Васка Петкавіч.

У святле ліхтара я ўбачыў, што твар яго набыў зялёнае адценне і даў знак наверх, каб яму падалі руку. Андруш, не дачакаўшыся маёй прапановы аб дапамозе, тым не менш, адразу адважна саскочыў уніз. З хлопца будзе толк, падумаў я.

Мы адкрылі труну. Труп быў ужо абязводжаны, з чорна-

сінім тварам і такога ж колеру высахлымі кісцямі рук. Вочы заплюшчаныя. Саладжавы пах разлажэння перапыніў мне дыханне. Пад целам, апранутым у касцюм, на дне труны я не заўважыў ні крыві, ні якой іншай вадкасці. Я ўключыў камеру і, пераадолеўшы грэблівасць, змешаную са зразумелым жахам, націснуў лязом рыдлёўкі на шыю трупа. Аніякай рэакцыі не адбылося. Я знерухомеў у нерашучасці. Здагадка ашаламіла мяне.

...Тэафіл Слімак не быў “п’яўкай”!

Я ліхаманкава ўспомніў большасць звестак пра выяўленне і знішчэнне ўпыроў, але нішто не га-варыла мне пра сітуацыю, з якой мы сутыкнуліся. Нябожчык, на мой погляд, быў звычайным мерцвяком.

“Што рабіць, Берташ?” — пачуў я ўсхваляваны голас Андруша. Ні ён, ні астатнія мае сябры, пэўна, ні пра што яшчэ не здагадваліся.

“Вылазь!” — загадаў я свайму маладому напарніку.

Як толькі Андруша пацягнулі наверх, я ўголас папрасіў у трупа прабачэння і, сціснуўшы зубы, працяў яму шыю лязом рыдлёўкі.

Першыя мае перасцярогі апошніх хвілін спраўджваліся, бо з рассечанага горла нябожчыка не выцякла ні крыві, ні знакамітага белага рэчыва, пра якое заўсёды ўспаміналі старажытныя паляўнічыя на ўпыроў.

Я выкінуў з ямы рыдлёўку і ліхтар і з дапамогай маіх сяброў паспешліва вылез наверх.

“Засыпайце!”

У дзве рыдлёўкі праца хутка была скончана. Мае, не зусім дасведчаныя, сябры, якія, да таго ж, знаходзіліся пад немалым уздзеяннем стрэсу, на мой погляд, дагэтуль нічога не зразумелі. Павагаўшыся, я раптам, неспадзявана для сябе, вырашыў не паведамляць ім пра свой сумнеў. У рэшце-рэшт, упыр мог выглядаць і так. Хіба не? Мы закідалі магілу зямлёй і пасунулі на старое месца пліту. Я аб’явіў усім, што на гэтым нашыя высілкі скончаныя, і мы ідзём дадому.

empty 15.

Раніцай, па дарозе ў дваццаць першы барак, я атрымаў на свой надалоннік паведамленне ад Васка Петкавіча. Былы спецыяліст па квантавай мехніцы прапанаваў мне, калі я не супраць, зноў сустрэцца каля любога, выбранага мной, арыенціра, каб абмеркаваць узнікаше ў яго пытанне. Я адказаў, што праз некалькі хвілін буду на плошчы і пачакаю яго каля Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць.

Вецер змяніўся на паўднёвы і па небе пабеглі пакуль яшчэ рэдкія хмары. Сонца ўсё часцей ха-валася ў іх, і тады спёка зноў быццам адступала. На вуліцах вяла соўгаліся, то разыходзячыся, то збіваючыся ў купкі, нешматлікія ў гэты час дэграданты і апушчэнцы. З баракаў даносіўся грукат барабанаў, адтуль калінікалі выходзілі жанчыны і выплёсквалі з тазоў памыі проста пад ногі. Са звалкі звыкла несла смуродам і палёнай пластмасай.

На месца я прыйшоў першы, але літаральна праз хвіліну з’явіўся мой новы сябра і саўдзельнік па няўдалай эксгумацыі ўпыра. Я вырашыў, што ён пачне абмяркоўваць нашу начную адысею і выносіць якія прапановы, але памыліўся.

“Як вы, магчыма, ведаеце, Берташ, — пачаў ён здалёк, — і як казалі продкі — у моры нельга без стырнавога. Стырнавым, а маю на ўвазе нашу мясцовую суполку, тут з’яўляецца Маркус. Ён крыху старэйшы за мяне, але, магчыма, больш дасведчаны, вынаходлівы і, шчыра скажу, ка-рыстаецца большым аўтарытэтам. Дык вось, ён хоча вас пабачыць і абмеркаваць тое-сёе”.

“Як, проста цяпер?” “Калі ў вас бракуе часу цяпер, то прызначце іншы”.

“Я ўжо чуў пра яго ад Мойры, — сказаў я, — і перадусім сам хацеў з ім пагаварыць. Гэта вельмі дарэчы”.

“Вось і пагаворыце”.

“Ён таксама высланы? За што? Хто ён у мінулым?” — задаў я адразу некалькі пытанняў.

“Ну, як вам сказаць карацей: ён мае навуковую ступень, былы паспяховы вайсковец, чалец спецкаманды з выведкі, але раптам кінуў усё дзеля нейкіх даследаванняў, якімі ўпарта займаўся. Нешта ў галіне выжывання. Вядома, на яго данеслі, але лагера ён пазбег, бо паспеў знішчыць большасць свах распрацовак, а ў тым, што знайшлі, яны нічога не зразумелі. Калі ён з’явіўся ў Эдэме, мы былі кожны сам за сябе і не маглі абараняцца нават ад мясцовых так званых простых людзей, не кажучы пра дэфармантаў, блатных і чыноўнікаў, нават не маглі абараніць сваіх жанчын. А просты чалавек іншым разам горш за д’ябла, хіба не так? Вы чыталі ў налепцы? Што вы маўчыце, Берташ?” “Так”, — пахмурна пацвердзіў я.

“Дык вось, ён пагаварыў з кожным з нас і стварыў атрад самааховы. Навучыў, як выжываць ва ўмовах экстрыма, быць псіхалагічна ўстойлівым, валодаць зброяй. Цяпер нават дэфарманты нас пазбягаюць і адкрыта не чапаюць, пакуль, ва ўсякім разе”.

“Ён прызначыў Платона на акцыю?” — спытаў я.

“У тым-та і справа, што — не. Гэта была задумка Мойры. Ёхан

Цынк гадоў дваццаць таму спрычыніўся да гібелі яе бацькі: той быў сасланы ў лагер, дзе хутка памёр. Да таго ж, ён быў актыўным ненавіснікам нашай нацыянальнай ідэі”.

Раптам з адной з набеглых хмараў на нас пасыпаліся буйныя кроплі дажджу, але не надоўга. Тым не менш, крыху пасвяжэла.

Мы ішлі ўжо хвілін дваццаць, і неўзабаве Васка Петкавіч спыніўся і звярнуў у вузкі завулак, да аднапавярховага дома, агароджанага дротавай сеткай.

Мы ўбачылі брамку і пастукаліся ў дзверы. Нам адчыніла сярэдніх гадоў, даволі прыгожая му-латка. З’явіўся адразу і гаспадар. Маркус аказаўся высокім, мажным чалавекам, але без залішняга тлушчу на целе. Шырокія плечы і годная постаць міжволі ўсялялі павагу. На цёмным ад загару твары паблісквалі выцвілыя ад сонца вочы. Валасоў на галаве амаль не было, а на скуры там-сям цямнелі плямкі бясшкодных ракавых утварэнняў.

Мы паціснулі рукі і ўвайшлі ў дом.

“Я чуў, вы даследуеце палтэргейст”, — сказаў Маркус, прапануючы нам крэслы і звяртаючыся да мяне.

“Так, — адказаў я, — там, пэўна, хутка пачнецца заключная яго стадыя — самазапальванне. Але, можа, і не пачнецца.

Нельга судзіць зарана, чым усё скончыцца. У мяне раней была ўпэўненасць, што гэта вампірычны палтэргейст, тым не менш эксгумацыя тое не пацвердзіла, і цяпер я нават не ведаю, што думаць”.

“Як? — раптам устрапянуўся Васка Петкавіч, які ўважліва слухаў нас, — хіба мы не знішчылі ноччу ўпыра?” “На жаль. Не хацеў вас расчароўваць, але, бадай што, мы адкапалі звычайнага нябожчыка”, — неахвотна пацвердзіў я.

“Я з цікаўнасці аднойчы наведаў дваццаць першы барак, — сказаў Маркус, — і там канчаткова ўпэўніўся ў некаторых сваіх падазрэннях”.

“Гэта ў якіх?” — спытаў Васка Петкавіч.

“Хаця б у тым, калі коратка, што наш Сусвет — не што іншае, як люстэркавая зала, поўная ілюзій”.

“Вы маеце на ўвазе аргумент аб сімуляцыі, які істэрычна адмаўляюць улады?”

“Так, дарагі Васка. Тысячы доказаў сведчаць пра тое, што мы жывём у камп’ютарнай ці ў якой падобнай сімуляцыі. І тысячы — што не. Хіба вы можаце быць іншай думкі?”

“Калі ўлады супраць, то я аўтаматычна — “за”, — усміхнуўся

Васка Петкавіч. — І наадварот”.

Мулатка, якую звалі Вікторыя, прынесла нам бутэльку віна і шклянкі. За акном зноў прыпякала сонца.

Я маўчаў, гадаючы, навошта гаспадар дома запрасіў мяне сюды.

“Я чуў, што вы ўдзельнічалі ў баях?” — пацікавіўся між тым

Маркус, звяртаючыся да мяне.

“Так, — паціснуў я плячыма. — Гэта было даўно”.

“Справа ў тым, — перайшоў да сутнасці Маркус, — што ў нас тут пастаянна няўпэўненае, нават хісткае становішча. Мы існуем, дзякуючы раўнавазе, якая склалася год раней паміж намі, ссыльнымі, у асноўным белымі, і іншымі этнічнымі групоўкамі, якія вядуць тут рэй: кітайскай, негрыцянскай, азіяцкай, іх змешанымі наступнікамі і ўсялякім збродам, які не цураецца і антрапафагіі. А вы ўварваліся сюды як драпежнік, і цяпер раўнавагі няма, бо гарбузагаловыя высачаць вас, каб адпомсціць, а мы змушаныя будзем умяшацца. Гэта ж вы застрэлілі іх чалавека на звалцы? Пачнецца вайна, а нас тут вельмі малая колькасць.

Таму я вырашыў пагаварыць з вамі, каб абмеркаваць асобныя моманты: пакідаць вас, вядома, на волю лёсу мы не ўправе, бо вы адзін з нас”.

“Не варта абмеркаванняў, — адказаў я, — бо праз тры-чатыры дні мяркую з’ехаць адсюль назаўсёды”.

“А ваш доўгачаканы доказ? Вы набылі яго?” “Амаль што так. Урэшце, справа цяпер не ў гэтым”.

“Тут не Мегаполіс, дзе мільённыя натоўпы, тут вылічыць вас — не праблема. Да мяне дайшлі чуткі, што дэфарманты яшчэ вагаюцца, бо не ўпэўнены: ці то вы “замачылі” іх супляменніка, ці нехта іншы”.

“Калі я з’еду, то няхай напішуць у чарговай налепцы, што гэта быў менавіта я”.

“Мне б не хацелася, каб вы з’ехалі”, — задумліва сказаў Маркус. “І мне таксама”, — падтрымаў яго Васка Петкавіч.

“Вы нешта прапануеце?”

Гаспадар разліў віна ў шклянкі, і мы разам выпілі.

“Выйсце акрэслена выяўляецца мне і ў нашым цяперашнім выпадку, — сказаў Маркус. — Ду-маю, што адзінае правільнае.

Мы пашлём да гарбузагаловых, так бы мовіць, парламентарыя з прапановай атрымаць выкуп за свайго забітага. У дзікуноў гэта звычайная з’ява. Упэўнены, што яны дадуць згоду, і вайны не будзе. Так лепш для ўсіх”.

“У мяне пуста на крэдытнай картцы, — аспрэчыў я. — Адзінае, што ёсць, — гэта мой пазадарожнік. Але аўтамашына патрэбна мне самому для пераезду і іншых спраў”.

“Мы збяром грошы”, — сказаў пасля роздуму Маркус.

“Дайце мне тры дні”, — папрасіў я.

“Гэта даволі небяспечна, Берташ. Мне б не хацелася, каб вы сталіся здабычай для антрапафагаў”.

“Буду асцярожны. Абяцаю”.

“Навошта вам кудысьці з’язджаць? Мы ўсё ўладкуем. Нам тут патрэбны вопытныя людзі без комплексаў і здольныя цярпліва чакаць, а калі наступіць час — дзейнічаць. Тым больш, што наўрад ці вы знойдзеце той прыдуманы вамі ідылічны куток, пра які марыце. Свет трывала перакуліўся”.

“Падумаю над вашымі словамі, Маркус”, — сказаў я.

“Чаму вы просіце менавіта тры дні?” — няўмольна набліжаўся да гарачага гаспадар.

“У мяне ёсць на тое рацыя. Каб вырашыць справу з доказам, мне спатрэбіцца чарговая эксгума-цыя. Усё гэта патрабуе часу”.

“Вы нешта не дагаворваеце”.

Я паціснуў плячыма. Урэшце, што я мог яму адказаць?

“Што ж, не буду вас затрымліваць, — пасля паўзы сказаў

Маркус, — калі скончыце мантаж і доказ будзе гатовы, мне б хацелася зірнуць на тое, што вы зрабілі. Не адмовіце?” empty* * *empty

Як я заўважыў, за апошні час на цэнтральнай плошчы Эдэма адбыліся некаторыя, даволі істотныя перамены, звязаныя з наступаючым святам: на сярэдзіне яе грувасціліся пластыкавыя лаўкі і крэслы, завезеныя і ў беспарадку скінутыя тут нядаўна з грузавіка, цеслямі збівалася ад-мысловая авансцэна з трыбунай убаку. Крыху ззаду за імі ўсталёўваліся гукакалонкі. Над усім гэтым у вышыні працягнулі вялікую расцяжку. На ёй чырванелі на зялёным фоне вялізныя літары: НАПЕРАД, ДА БЕССМЯРОТНАСЦІ

Там-сям на карачках поўзалі некалькі муляраў з малаткамі і кельнямі ў руках, якія залівалі шчыліны цэментным растворам, а дзе былі вышчарбленыя ўмяціны, закладвалі спецыяльнай цэглай шэрага колеру. Урэшце, на ўсё гэта мала хто звяртаў асаблівую ўвагу. Я раптам падумаў пра тое, што з маленства не любіў святы, хоць старанна хаваў такое пачуццё ад іншых. Але ж ад сябе нічога не схаваеш. Пекла — гэта і ёсць іншыя, як і неяк вычытаў у адной з прыкішэненых мной кніжак у бытнасць смецяром, а святы заўсёды ствараюцца менавіта для іншых, сярод якіх я заўсёды пачуваў сябе ізгоем, ва ўсякім разе — інакшым. Інакшы сярод іншых — я прыглушыў жаданне засмяяцца ўголас: толькі не хапала ўсялякіх рэфлексуючых разваг. Вайна вечная і ма-ральная — так гаварылася ў налепцы, якую я прачытаў раней. Успомніўшы пра налепкі, я звярнуў у бок Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць, дзе звычайна выяўляў чарговую з іх. Па-мойму, іх ніхто не чытаў. Прысутнічала яна і на гэты раз, і я прабег вачыма наступнае: “АБ УПЫРАХ”

Пахаваная чарговая ахвяра ўпыра з дваццаць першага барака. Чаму ўпыры з’яўляюцца менавіта ў

Старым свеце, а, напрыклад, не ў Афрыцы?

Адказ надзіва просты. Таму што ў Афрыцы здаўна нябожчыкаў з’ядаюць. Асаблівым далі катэсам лічыцца труп, які праляжыць прыкапаны зямлёй на працягу двух-трох тыдняў. Яго адкопваюць і расчляняюць. Самыя смачныя часткі цела забірае правадыр, астатняе дастаецца яго супляменнікам.

У сувязі з тым, што некаторыя мігранты,

асабліва пасля Непажаданых Падзей, аднаўляюць

empty 17.

гэты звычай і ў нашым краі, размнажэнне ўпыроў праблематычна. Але, калі такое адбылося, як адрозніць упыра ад звычайнага нябожчыка? Эксгумацыя праз нейкі тэрмін — справа нявыгадная, бо робіцца ўсляпую. Адзіны метад, які можа наблізіць нас да ісціны, — гэта назіранне. Як высветлілася са старажытных крыніц, “прысутнасць упыроў звычайна праяўляецца ў тым, што хто-небудзь з мясцовых жыхароў, раптоўна і без усялякіх бачных пры-чынслабее,хуткахуднееі дзёнпраздзесяць ці тыдні праз два памірае. Самі хворыя перадусім звычайна расказваюць, што за імі за ўвесь час хваробы ходзіць следам якійсьці белы прывід, ходзіць і не адстае, нібы цень”.

З’ява ўпыра набліжае нас да шматлікіх пытанняў, адказаў на якія няма і наўрад ці прадбачыцца, бо ўлады адразу выдаляюць падобныя пытанні за межы закона, і ёсць звесткі, што знішчаюць тых, хто пачынае іх задаваць.

цьмяныя адгалоскі мінулага цяпер усплывалі ў памяці людзей і прымушалі задумацца над таямнічай і пагрозлівай з’явай, якая так нечакана абрынулася на іх. Да таго ж, двое дзяцей з барака памерлі без якіх бачных прычын, і людзі пачынаюць баяцца. Чыноўнікі з муніцыпалітэта і сілавікі, якія назіралі палтэргейст ледзь не аднымі з першых, аб’явілі праз мясцовыя сродкі інфармацыі, што ўсё гэта выдумкі і прымхі асобных спрытных і варожых дзяржаве цемрашалаў, якія такім чынам бянтэжаць насельніцтва. Але не было чамусьці растлумачана, навошта камусьці там “бянтэжыць” іншых, і якая ад таго ім выгода.

Асабіста я таксама знаходзіўся ў некаторым замяшальніцтве. Па ўсіх прыкметах тут, як раней казалі ў сярэднявеччы, шкодзіць упыр, але эксгумацыя была дарэмнай і даводзіцца думаць пра звычайны палтэргейст, які адбываецца на зямлі з самых даўніх часоў. Праўда, загінулі дзеці, але смерць ад палтэргейста не такая ўжо і рэдкая з’ява.

Ад гэтых думах мяне раптам адарвала неакрэсленае пачуццё, што за мной сочаць. Я кінуў позірк назад і ў бакі. Некалькі постацей рухаліся па вуліцы, большасць з іх былі жанчыны, а двое старых і падлетак на самакаце не маглі ўяўляць для мяне штосьці нечаканае і, тым больш, якую пагрозу. Нервы — падумалася мне, У дваццаць першым бараку між тым адбыліся некаторыя, даволі істотныя, змены: амаль што зніклі візуальныя праявы палтэргейста, з-за чаго там адразу паменела цікаўных і зацікаўленых асоб. Па чутках, з’ехаў у Мегаполіс, па іншых —

раптоўна знік разам з асістэнткамі акадэмік і даследчык Публій

Рос. Як я даведаўся, кітаянак ужо на другі дзень паімкнуліся згвалтаваць, а сам даследчык быў увечары збіты і абрабаваны каля свайго часовага жытла — занядбалай, за-бруджанай гасцініцы з некалькіх нумароў.

Мне трэба было пабачыць Адмету Слімак і забраць з яе пакоя мікрачып, але з-за мінулай цікаўнасці маёй асобай эсбэшнікамі я не рызыкаваў туды ісці адразу самому, а спачатку паслаў

Андруша, які ахвотна згадзіўся аказаць мне гэту дробную паслугу.

Мы дамовіліся, што калі там чыста, то ён дашле “глушца” на мой надалоннік.

Мойра раней расказала мне пра чуткі, якія працягвалі паўзці ў паселішчы: быццам у бараку, дзе адбываецца палтэргейст, не раз заўважалі прывідную постаць, а ноччу на даху свяціўся бледны агонь невядомага паходжання. Пачалі зноў упарта гаварыць пра ўпыроў — але ніхто дакладна не ведаў, што гэта такое, нейкія і чым раней я з’еду адсюль, тым лепш. Вось толькі Мойра. Але яе я не пакіну ніколі.

Надалоннік віскнуў і я ўбачыў на дысплеі твар Андруша. Ён падняў угору вялікі палец і адразу адключыў сувязь. Я ўздыхнуў з палёгкай і пайшоў да барака. Галоўнае — там зараз няма віжуноў.

У двары, дзе раней віравала дастаткова розных людзей, цяпер было амаль пуста. Сядзеў на лаўцы сваяк удавы Слімака Тодар ды нейкая нямоглая старая ў падраным рыззі. Ад яе несла цвіллю.

Я спытаў у Тодара, які адразу пазнаў мяне і вызначыў з мінулых наведвальнікаў, ці прысутнічае дома Адмета Слімак, на што ён сцвярджальна кіўнуў і патлумачыў пра яе, быццам жанчына зусім занядужала і з раніцы ляжыць у ложку.

“І што з ёй?” — пацікавіўся я.

“Пагаворваюць усялякую лухту, забабоны, што да яе прылятае цмок, кажуць, быццам гэта муж-нябожчык, але я не даю веры, думаю, яна хворая на тое ж, што і брат яе мужа, які памёр два ме-сяцы таму”.

Я знерухомеў ад нечаканасці.

“А дзе пахаваны брат яе мужа?” — спытаў я Тодара.

“Там жа, на паўднёвых могілках, дзе і яе былы муж. Іх магілы побач”.

“Побач — гэта як зразумець: у метры, двух, дзесяці?”

“Ды кажу ж, побач. І метра няма. Там нябожчыкаў шчыльна ўпакоўваюць, бывае, адзін на другога, хоць такое дазваляюць толькі праз сорак год, і.., тады, вядома, можна і хаваць — толькі на сваякоў”.

“І як звалі брата мужа Адметы?” “Патрык. Яна і яму не адмаўляла. Жыла з абодвума”.

З лесвіцы тым часам спусціўся Андруш, які сказаў, што сачыў за абставінамі і чакаў мяне, а цяпер не супраць пабыць разам, бо, можа, мне трэба ў чымсьці дапамагчы. Мы падняліся наверх па гнілой рыпучай лесвіцы, імкнучыся наступаць на крайнія часткі дошак, каб не зламаць якую і не праваліцца ўніз.

Адмета, як мы ўвайшлі, нават не паспрабавала ўстаць ці паварушыцца ў ложку. Яна быццам высахла за гэты час і яшчэ больш пабялела з твару.

“Скажыце, — адразу спытаў я яе, — у вас быў лекар?” “Так”, — яна аблізала асмяглыя вусны.

“Як яго зваць?”

“Я ведаю доктара Арвіда і дзе яго шукаць, — устрэў у размову

Андруш, — ён ссыльны і прак-тыкуе тут па меры сіл”.

Мікрачып камеры быў на месцы, я зняў яго і падключыў да надалонніка. На дысплеі доўга нічога не было, а потым я са здзіўленнем убачыў абрысы чалавечай постаці, быццам сатканай з белай ваты. Яна, калыхаючыся, рухалася рыўкамі, нібы механічная заведзеная лялька. Я выключыў, адклаўшы разгляд на потым, у думках, тым не менш, павіншаваў сябе з удачай, і зноў звярнуўся да Адметы Слімак.

“Бачу, вас непакоілі і гэтай ноччу?” “Так. Што мне рабіць? Вы абяцалі дапамагчы...”

“Вы можаце сцвярджаць, напэўна, хто вас праследаваў? Вы яго пазналі?”

“Гэта было нібы ў сне. Я не магу сказаць дакладна, бо я вельмі баялася”.

“Яшчэ такое далікатнае пытанне: гэтая сутнасць, істота — не імкнулася, часам, уступіць з вамі ў полавую сувязь?” “Ну, вы скажаце..,” — чамусьці занервавалася жанчына.

“Даволі распаўсюджаная з’ява сярод упыроў. Раней, у сярэднявеччы гэта скрозь адбывалася ў нашых краёх”, — патлумачыў я Андрушу.

Адмета яўна збянтэжылася: “Вы ж абяцалі раскапаць магілу мужа, і я дала згоду...”

Я пераглянуўся з Андрушам.

“Усяго два пытанні: першае — ці знайшоў у вас доктар Арвід якую хваробу, і другое — ад якой прычыны памёр брат вашага мужа Патрык?”

“Лекар нічога не казаў. А Патрык памёр месяцы два таму назад.

Ён доўга ляжаў беспрытомны...” “У коме?”

“Вось-вось. У коме. А потым перастаў дыхаць. Памёр. Перадусім гарбузагаловыя ў бойцы разбілі яму галаву”.

“А ваш муж — Тэафіл — ад чаго памёр?”

“Ён апошні час скардзіўся на боль у грудзях. Казаў, што ноччу задыхаўся, бо яго раз-пораз душыў нейкі валасаты шар. Вядома, трызніў...”

“Бачыце — той жа самы шар. Нам зноў патрэбны ваш дазвол.

Мы раскапалі не тую магілу. Прычына, пэўна, не ў вашым мужы, а ў яго браце — Патрыку”.

“Мне вельмі няможацца апошнім часам. Раскопвайце што хочаце і каго хочаце, але няхай там будзе доктар Арвід. Iнакш я не даю згоды”.

empty* * *empty

Унізе мы з Андрушам, але ў асноўным я, зноў змовіліся з гаваркім

Тодарам. Ён расказаў нам пра памерлых братоў Слімакоў (гэта ўжо тут яны, дарэчы, змянілі свае прозвішча на мясцовы лад) шмат цікавага. Паходзілі яны з паўднёвых астравоў, прывезлі адтуль з сабой нейкую невы-тлумачальную хваробу, якая то заціхала ў іх, то давала рэцыдывы, і тады то адзін, то другі па-кутавалі на моцны галаўны боль. Усё гэта не перашкодзіла ім марадзёрстваваць у час мінулай вайны і нават (тут Тодар азірнуўся і панізіў голас да шэпту) шпіёніць на карысць любога боку: таго, хто ім больш заплаціць.

Далей Тодар, які, пэўна, меў зуб на братоў, а таксама на Адмету, ахарактарызаваў нябожчыкаў (ращуча ігнаруючы прынцып “ці добра, ці нічога”) як бессаромных гультаёў, непрадказальных, інертных, шумных, гвалтоўных і распусных. Абодва, дадаў Тодар, па чутках, любілі раней есці здыхліну і нейкі час падазраваліся ў канібалізме.

Засцерагаючыся ад новай непажаданай сустрэчы з віжунамі службы бяспекі, я не рызыкаваў распытваць Тодара працяглы час, і неўзабаве скіраваў дадому, перадусім развітаўшыся з

Андрушам, з якім дамовіўся назаўтра, бліжэй да абеда, наведаць доктара Арвіда.

Дома я прылашчыў і пакарміў Барбі, а потым сеў за стол і доўгі час прыводзіў у парадак зброю: свой рэвальвер старога ўзору і гвалтам набыты перадусім трохзарадны аўтаматычны патрон, устройства якога падалося, на мой погляд, даволі дасканалым. Мойра павінна была прыйсці пазней.

Я свядома выкінуў з галавы думкі пра тое, што і як намераны зрабіць у бліжэйшай будучыні, а менавіта праз двое сутак. Ніякіх папярэдніх планаў. Я памятаў пра Платона і пра выпадковасці, якія непазбежна чакаюць наперадзе любога выканаўцу. Няхай усё будзе так, як адбудзецца.

Замест гэтага я ў думках вярнуўся ў дваццаць першы барак і пачаў разглядаць з розных бакоў пачутае ад Тодара. Вось яна — выпадковасць! Калі б вышэйназваны Тодар не быў такім гаваркім, урэшце, калі б я проста абмінуў яго гадзіну назад, лёс доказу, аказаўся б пад пагрозай. Як і мая версія пра “п’яўку”. Цяпер жа ўсё зноў займала сваё месца — кожны асклепак зноў за-падаў у сваю нішу, і мазаіка з хаосу набыла ўпарадкаваную карціну.

Упыр існаваў і дзейнічаў. Гэтая таемная і злавесная існасць, як я ведаў, была, і уласцівая нават цяпер, для амаль усіх народаў. Хіба не ўспаміналася напрамую пра вампіраў у шматлікіх дас-ледчых, навуковых і фальклорных крыніцах Сербіі, Турэччыны, Гішпаніі, Вугоршчыны, Сла-ваччыны, Францыі, Нямеччыны, Польшчы, Жмудзі і Літвы і іншых еўрапейскіх краінах, а таксама ў Кітаі і шматлікіх азіяцкіх рэгіёнах? Усе міты, легенды і сведчанні крынічна супадаюць у дэталях. Так, старажытныя кітайскія даследчыкі выяўляюць “п’яўку” як рэальную ўкормленую істоту, якая нічым не адрозніваецца ад жывога чалавека, ну, хіба што ў дэталях, і якая з тупой жорсткасцю мардуе і нішчыць сваякоў. Вось толькі калі труп упыра выкопваюць з магілы і пачынаюць спальваць — той, як яны адзначалі, “пішчыць”. Жывёльны страх перад вампірамі зазнавалі і качавыя плямёны. Нават такі вандроўны народ, як цыганы, панікаваў пры згадцы пра mulo (муло) — так яны называлі вампіраў. Адсюль, пэўна, захоўваўся і дзіўны, на першы погляд, звычай спальваць маёмасць і жытло памерлых, каб апошнія, калі б і вярталіся дамоў, то не знаходзілі свайго возу, трайлера ці хаты, калі нябожчык раней вёў аседлы лад жыцця. У лепшым выпадку ўсё набытае прадавалася іншародцам — гаджэ. Таму, разабраўшыся са зброяй, я падключыў камп’ютар старога ўзору, якім карысталася Мойра, і стаў прыводзіць у парадак усё, што мне ўдалося запісаць на камеру і надалоннік у дваццаць першым бараку і на могілках.

Я ўжо не сумняваўся ў тым, што ўсе мы маем справу з упыром. Прысутнасць яго ў жыцці не толькі дваццаць першага барака, а і ўсяго паселішча, стала рэальнасцю. Канчаткова пацвердзіць гэта, як я разумеў, павінна была толькі неадкладная эксгумацыя трупа Патрыка Слімака.

Але цяпер паляванне на “п’яўку” неспадзявана адступала на іншы план. Дзесьці там, у Мега-полісе, у сваёй, абсталяванай усімі сучаснымі прыладамі нары, дажываў сваё біялагічнае жыццё Ёхан Цынк, адзін з першых дзяржаўных кандыдатаў на бессмяротнасць. Цікава, меркаваў я, гэты стары, збіраючыся праз лічаныя гадзіны наведаць мясціны свайго нараджэння, верыў ён хоць на кроплю ў тое, што будзе жыць вечна? Лічыў ён замах на сябе памылкай, выпадковасцю, ці быў упэўнены ў адваротным? Былі ж і ёсць злачынцы нашмат небяспечнейшыя за яго. Увогуле, што ён думаў пра сябе з гэтага пункта гледжання? Ён злачынца? А можа, ён проста ідэйна перакананы, тупы функцыянер, якіх таксама больш, чым хапае?

Але ж з нядаўняй пары нітка яго жыцця нябачна пераблыталася з маёй, і каб разблытаўся вузел, адна з іх павінна разарвацца. Так, урэшце, хоча Мойра. Дзяржаўнага клапа трэба раздавіць, і гэты акт павінен стаць рытуальным.

Мае думкі ў сумным напрамку перапыніла Барбі. Шчанюк віскнуў, падхапіўся са сваёй посцілкі і кінуўся да дзвярэй. Па кроках я пазнаў Мойру.

Жанчыны ў сваёй большасці прадказальныя, але Мойры, гэта, на мой погляд, аніяк не тычылася. Часта я не ведаў, што яна можа зрабіць у наступны момант, што сказаць, тым больш праз які адносна працяглы час, дзень, напрыклад, ці два. Хіба што будзе інакш, калі мы пажывем разам не які тыдзень, а месяц, год ці нават два, думалася мне. Таму я не вельмі здзівіўся, калі яна ўбіла ў сценку цвічок и павесіла на яго фотаздымак Платона у самаробнай чорнай рамцы. Усё гэта моўчкі. Я знарок абмінуў небяспечную тэму і таксама маўчаў, заклапочаны непрадказальнасцю размовы, якую збіраўся пачаць.

“Паслухай, Мойра, — урэшце звярнуўся я да яе, — ты раней неяк прагаварылася, што маеш некалькі чыстых бланкаў на разавы дазвол, каб наведваць Мегаполіс. Мне патрэбны адзін экзэмпляр. Заўтра, бліжэй да вечара, я паеду туды, каб забраць, урэшце, свае кнігі”.

Мойра ўважліва паглядзела мне ў твар.

“Вядома, я ахвярую табе чыстую даведку. Ты ўпішаш туды сваё прозвішча. Але, мне здаецца, ты нешта недагаворваеш”.

Я абачліва паімкнуўся павярнуць гутарку крыху ў іншы бок.

“Дарэчы, дзе ты дастаеш чыстыя бланкі? У цябе, што, ёсць якія падвязкі ў мясцовым муніцыпалітэце?” — спытаў я.

“Не. У мяне асабіста няма. Маркус забяспечвае нас неабходнымі дакументамі. Адкуль і дзе іх ён набывае — мне невядома”.

“Маркус прапануе мне застацца тут назаўжды”, — сказаў я.

“Ты ж не застанешся?” “Бадай, не”.

“Раней ты б адказаў — НЕ”.

“Ты не памыляешся. Ёсць нюансы. Справа ў тым, што тут, у

Эдэме, здолелі арганізаваць суп-раціў “людзям-ценям” і мне, як кажуць, “у колер” асобныя людзі, якіх я тут сустрэў: Васка Пет-

кавіч, пастар Себасцьян, Андруш, ну і... Маркус. Вядома, я мала іх ведаю, але, мяркую, наўрад ці сустрэну лепшых”.

“Лепшым быў Платон”.

Таму што ён мёртвы, хацеў зноў уставіць я. Але, зірнуўшы на партрэт у чорнай рамцы на сцяне, абачліва прамаўчаў. Пэўна, патрэбна шмат часу, каб успаміны пра мінулае ў нейкай ступені за-рэтушаваліся ў яе памяці. Магчыма, я гэтаму паспрыяю.

“Ты застанешся адна, — працягваў я. — Будзь пільнай і абачлівай. Памятай пра небяспеку”.

“Ты вернешся, Берташ?”

Я здзівіўся нечаканасці пытання: “Хіба ты сумняваешся?” “Я згубіла Платона і не хацела, каб тое ж здарылася і з табой. Я

стала баяцца адзіноты. Мне думаецца, што справа не ў кнігах, якія табе так тэрміноава спатрэбілася забраць. Урэшце, яны могуць і пачакаць”.

Даўно забытае пачуццё пяшчоты раптам на кароткае імгненне захлынула мяне. Гэтая незвычайная, на мой погляд, жанчына нечакана прызнала за свайго такога няўдачніка і бедняка, як я, ізгоя, асуджанага, да таго ж, на пастаяннае выгнанне. І не важна, што мы ведаем адзін аднаго такі кароткі тэрмін і між намі ўсё яшчэ стаіць прывід Платона.

Так, зусім не мае значэння. Я пракаўтнуў камяк у горле і спытаў знарок абыякава: “А ў чым, па-твойму, справа?”

Яна нерашуча паціснула плячыма.

“Ну, не ведаю. Можа, у цябе там іншы інтарэс. Можа — гэта якая жанчына”.

Я абняў яе і моцна пацалаваў у вусны. “Мая жанчына — ты. Іншай мне не трэба”.

Мяркую, гэтыя рытарычныя словы супакоілі яе.

empty 18.

Перад тым, як сустрэцца з Андрушам, я зноў пайшоў да дваццаць першага барака. На панадворку ў засені, па-ранейшаму, сядзеў Тодар. Убачыўшы мяне, ён на гэты раз чамусьці занерваваўся, але ў гутарку ўступіў, хоць і неяк, на мой погляд, змушана. Я прысеў побач з ім на лаўку і спытаў, чаму ён каторы ўжо час нідзе не працуе. Тодар адказаў на гэта, што моцна хварэў, але ўвосень падрадзіцца на ўборку буракоў альбо бульбы, якія трэба збіраць вельмі хутка, бо іх паядуць бадзягі, ці , можа, сам пойдзе на кансервавы завод нарыхтоўваць з чарвякоў пратэінавую муку.

“А на якую хваробу, калі не сакрэт, вы хварэлі?” — асцярожна спытаў я яго.

“Раптоўная анемія. Доктар Арвід сказаў мне, што я няправільна харчаваўся і ў мяне здарыўся авітаміноз”.

“А начных кашмараў у вас не было? — спытаў я. — Можа, у час сну вас хто душыў?”

“Што вы маеце на ўвазе?” — наструніўся на мае словы Тодар.

“Тое, пра што зараз загаварылі ўсе. Вас мог наведваць упыр”.

“Але ж у той час яго ніхто і не бачыў”.

“Ён мог знаходзіцца ў ранняй стадыі, — патлумачыў я, — а цяпер “п’яука” набыла моц і шкодзіць напоўніцу. Хіба не так?”

Тодар паныла згадзіўся і паведаміў мне, што па ўсёй верагоднасці “цмок” зноў прыходзіў ноччу. Многія бачылі за сабой белую постаць, якая крочыла следам, прычым адны казалі, што гэта было нешта туманна-аморфнае, накшталт дыму, а іншыя пазнавалі ў прывідзе нябожчыка, дарэчы, кожны з іх паказваў на розных. Усе чуткі, здагадкі, страхі, казаў Тодар, растуць, як смецце на мясцовых звалках. Пад вечар абітальнікі бліжэйшых баракаў пачалі наглуха зачыняцца ў сваіх пакоях і пакойчыках, а там-сям ужо кладуцца спаць усе разам у адным месцы, і так упокат спяць ужо некалькі дзён, працягваў Тодар, — тым больш тыя, хто жыве ў іх бараку.

“А як Адмета? — спытаў я свайго субяседніка, — яна выходзіць на падворак? Што-небудзь расказвае?” “Яна зусім аслабла, ляжыць у сваім пакоі и нікому не адчыняе. Хіба толькі доктару Арвіду, які наведаў яе ўчора к вечару”.

“А вы самі бачылі прывід?” — напрамую спытаў я Тодара. “Пакуль што — не. Але як толькі ўбачу, то ў мяне для яго ёсць пачастунак. Я знайшоў яго апісанне ў Сеціве. Гэта старажытны сродак і называецца “кактэйль Молатава”: дзве часткі бензіну і адна — машыннага масла — змешваюцца, заліваюцца ў бутэльку, і ў рыльца ўстаўляецца кароткі кнот, у мяне ён мінімальнай даўжыні, і як толькі гэтае стварэнне ўнадзіцца за мной, я падпальваю кнот і кідаю бутэльку яму пад ногі. Праз секунду адбудзецца выбух, і, спадзяюся, — “цмоку” гамон”.

I Тодар крыважэрна хіхікнуў, вышчарыўшы ва ўсмешцы мноства жалезных каронак. Такія зубы — прадмет кпінаў яшчэ стагоддзе таму, цяпер зноў пачалі ставіць у нешматлікіх стаматалагічных клініках.

“Наўрад ці “кактэйль Молатава” дапаможа, — выказаў я Тодару свой сумнеў. — Хоць, хто яго ведае, ва ўсякім разе менавіта гэтага сродку, на мой погляд, раней ніхто ў такіх выпадках не прымяняў”. “А што прымянялі?” — адразу зацікавіўся Тодар, але чамусьці ўвесь час нервова азіраючыся.

“Калі па праўдзе, — адказаў я, — то спачатку, як я казаў вам раней, вызначалі ўпыра: высвятлялі, хто гэта ў мінулым, тое-сёе, і дзе пахаваны, ну а потым ускрывалі магілу і забівалі “п’яўцы” ў сэрца асінавы кол. Альбо адсякалі голаў. Альбо спальвалі. Эфект быў, як правіла, заўсёды станоўчы”.

“Калі ўпыр ляжыць у магіле, два метры пад зямлёй, то чаму ён тады жывы, і якім чынам гэты спрытнюга вылазіць вонкі?” — дапытваўся, але неяк вяла, Тодар. Яго нешта непакоіла.

“Доўга тлумачыць, — паясніў я, — але, калі коратка, то вылазіць не ён, а яго, так бы мовіць, інфармацыйная Матрыца”.

“Не разумею”.

“На жаль, — сказаў я Тодару, — я таксама, як і вы і ўсе астатнія, ведаю вельмі няшмат, а пры сабе маю толькі здагадкі”.

“А Публій Рос?” “Мяркую, і ён таксама”, — пэўна зусім расчараваў я свайго суразмоўцу.

“Але ж які аўтарытэт, і гаварыў так разумна”.

“Я зноў прыйшоў да гаспадыні, — перапыніў я яго і пакінуў лаўку. — Паднімуся наверх”.

“Не хадзіце туды”.

Я вырашыў, што дрэнна пачуў.

“Не хадзіць? Гэта яшчэ чаму?”

Але тут яго замяшальніцтва дасягнула апагею, і ён быццам упаў у прастрацыю, пачаўшы мар-мытаць, што лепш мне прыйсці, напрыклад, заўтра.

“Што там не так?” — спытаў я. — Можа, яна памірае?”

Суправаджаемы зацятым позіркам Тодара, я падняўся наверх і пазваніў а потым пагрукаў у пакоі ўдавы.

“Хто там? — праз паўзу спытала праз дзверы Адмета, — што вам трэба?”

Я назваўся.

Дзверыадразуадчынілісяіадтуль,ловячымойпозірк,выслізнулі, як я адразу здагадаўся, двое аператыўнікаў, “каляровыя”, з невыразнымі, як кажуць, “непазнавальнымі на вуліцы” тварамі, апранутыя адпаведна ў нешта шэрае і непрыкметнае. Адзін з іх трымаў у руцэ пісталет.

Рэціравацца было запознена, мітусіцца і паказваць тым сваю разгубленасць — таксама не выпа-дала. Урэшце, як на маю думку, нічым асабліва я не рызыкаваў. Рэвальвера я з сабой на гэты раз не браў, і нічога лішняга ў кішэнях не меў, а што тычылася майго нядаўняга, так бы мовіць, кантакту з іх службовым чалавекам, то доказаў у іх — нуль.

“Рукі! Не рухацца!”

Яны спрытна абшукалі мяне, забралі мабільнік і крэдытную картку і загадалі сысці ўніз і сесці з імі ў машыну.

Не выказваючы аніякіх пачуццяў: а сэнсу ў гэтым не было, я моўчкі спусціўся па лесвіцы. У атачэнні эсбэшнікаў я прайшоў праз двор, суправаджаемы зацкаванымі позіркамі напалоханых сваякоў Адметы, хаваўшага вочы Тодара і нешматлікіх цікаўных.

За вуглом, пасярод зараснікаў быльнягу, на адносна чыстым ад смецця і памыяў месцы, я ўбачыў брудны армейскі “джып” з атожылкам антэны над кабінай. З яго адразу вылез вадзіцель —

мурын-дэфармант гадоў дваццаці пяці, з выразам пыхі і пагарды на твары. Ён адчыніў дзверы кабіны і мяне запіхнулі на задняе сядзенне. Аператыўнікі паселі побач з абодвух бакоў, і машына рушыла.

Я ўжо збольшага разумеў, што ўяўляюць сабой гэтыя новаспечаныя вартавыя дзяржаўнай бяс-пекі. Нябачна для ўсіх, нямераная іх колькасць вельмі размножылася ў апошні час, асабліва ў Мегаполісе. Калі ўлічыць шматлікую сетку “штучнікаў”

і “цэнзарау”, то выходзіла, што ўся на-вакольная Айкумена кішэла імі, як гноеадстойнік лічынкамі мух. Гэта былі ў асноўным, як я згадваў раней, дзеці брыгадзіраў сельскагаспадарчых кластэраў, іншым разам дробных чы-ноўнікаў у сферы абслугі, з маленства вяртлявыя, зласлівыя, шкодныя, схільныя на да-насіцельства, зладзеяватыя, жорсткія і помслівыя. Калі яны выходзілі з-пад кантролю, а такое не раз здаралася, то пачыналі забіваць, і тады лілася кроў і, як казалі ў сярэднявеччы, “гільяціны страчылі нібы швейныя машынкі”. Таемная ўлада над астатнімі людзьмі спараджала ў іх незвы-чайную пыхлівасць і перабольшаную самаадзнаку. А ўвогуле, меркаваў я, яны былі “людзі-цені” і служылі такім жа самым “людзям-ценям”, а дакладней — іх эліце. Дарога скончылася хутка. Я не задаў аніводнага пытання, і сваім маўчаннем, пэўна, даў ім зра-зумець, што цалкам валодаю сабой. Машына тым часам спынілася ля абвітай колкім дротам бе-тоннай сцяны ў выгляде амаль правільнага прамавугольніка. Я адразу пазнаў іх базу — будынак занальнага ўпраўлення.

Мяне павялі ўнутр. Уваходныя дзверы былі звонку абсталяваныя стальной плітой і складанай сістэмай замкоў. Зверху, пад дахам, я пабачыў кончык рулі ў нішы і машынальна адзначыў наяўнасць кулямётнага гнязда. Усё так жа моўчкі мы спусціліся на некалькі прыступак уніз, па-вярнулі ў калідор і апынуліся ў невялікім, амаль пустым, акрамя стала і некалькіх крэслаў, пакоі. На стале я яшчэ ўбачыў ноўтбук, а за сталом — жаўтаскурага, чорнавалосага чалавека ў цывільным: звычайнай тэнісцы з кароткімі рукавамі.

Як я вырашыў, хутчэй за ўсё гэта быў на-чальнік мясцовага ўпраўлення. Урэшце, я не памыліўся.

Непрацяглы час мы моўчкі разглядалі адзін аднаго. Я адзначыў пра сябе, што галава начальніка мела дзіўнаватую форму, хоць ён і не быў дэфармантам: спераду пукатая, яна плаўна пераходзіла ў завостраную, амаль трохвугольную патыліцу. Па сваім жыццёвым вопыце я засцерагаўся такіх людзей.

Мурыны-аператыўнікі паклалінастол начальніка маю пластыкавую крэдытную картку і нада-лоннік. Безумоўна, вырашыў я, мяне будуць зараз раскручваць накшталт іх маладога віжуна, які так няўдала схібіў у сутыкненни са мной і страціў, да таго ж, рацыю і зброю. Я не на жарт уст-рывожыўся, бо след вёў менавіта ў мой бок, пачынаючы з майго мінулага наведвання дваццаць першага барака. Калі яны да таго ж правялі шмон у флігелі ці нават збіраюцца гэта зрабіць — мне гамон: знойдуць не толькі мой ствол, а і той, што быў мной гвалтам выкрадзены ў іх стажора (чамусьці я канчаткова ўпэўніўся ў тым, што гэта быў менавіта стажор).

Па знаку начальніка аператыўнікі селі ў крэслы. Я памкнуўся зрабіць тое ж самае, але мне ў грубай форме не дазволілі.

“Я палкоўнік Скут, — звярнуўся да мяне начальнік. — А вы знаходзіцеся ў камітэце службы бяспекі. Назавіце ваша імя і прозвішча”.

Я сказаў.

“Што вы робіце ў Новым Эдэме?” “Мяне выслалі”.

Апытваючы мяне, ён, як я бачыў, адначасова падключыўся праз ноўтбук у Сеціва, пэўна, высвятляючы праз банк дадзеных маю асобу. Пастаўленыя пад агляд мая картка і надалоннік ляжалі перад ім. Раптам ён выцягнуў са стала шматок паперы і, свідруючы мяне нядобрым позіркам, перадаў мурынуаператыўніку.

“Азнаёмцеся”.

Я ўзяў з рукі аператыўніка перададзены мне змяты ліст і ўбачыў, што гэта была налёпка. Са здзіўленнем я прачытаў: “АБ ЦМОКУ”

Цяпер, калі падзеі апошняга часу ў паселішчы ўжо нельга замоўчваць, перад намі паўстаюць два пытанні.

Першае: наколькі рэальная з’ява ўпыра?

Другое: як з ім змагацца?

Так як звесткі пра ўпыроў ці як іх яшчэ называлі —

цмокаў — губляюцца ў сярэднявеччы, то мы не можам дакладна сцвярджаць пра рэальнасць гэтых незразумелых з усіх навуковых бакоў існасцяў.

Вядома толькі, і тое на падставе чутак, што ўпыры з’яўляюцца з магіл, п’юць кроў сваякоў і тых,

з кім неяк сутыкаюцца, а потым знікаюць. Асобы,

якія так ці інакш кантактавалі з такой сутнасцю,

звычайна неўзабаве паміраюць, прычым пасля смерці могуць самі пе-раўтварацца ў вампіраў.

Метады выяўлення і знішчэння ўпыроў ці вампіраў канчаткова згублены, хоць, па чутках, яны павінны былі існаваць. Урэшце, як забіць тое, што быццам зусім і не мае матэрыяльнай падста-вы? Нехта,

пахаваны дзень, месяц, год назад, узнікае з нічога перад жывымі і робіць замах на іх жыццё. Навошта?

I, дарэчы, якім чынам?

У сувязі з тым, што цяперашняе таемнае з’яўленне ўпыра ў Новым Эдэме набывае шырокі роз-галас, спараджае сярод часткі насельніцтва паніку і страх, наспела неабходнасць рашучых мер і дзеянняў. Так як афіцыйныя асобы, прадстаўнікі муніцыпалітэта і служб аховы парадку ад-маўляюць праявы так званага вампірызму, трэба пачынаць барацьбу з упыром самім. Як гэта рабіць, будзе паведамляцца ў наступных лістах.

Я скончыў чытаць, але маўчаў.

“I што вы на гэта скажаце?” — нядобра спытаў палкоўнік Скут.

“Безумоўна, гэта цікава” “Таму вы, не паспеўшы тут з’явіцца, апынуліся ў дваццаць першым бараку?”

Я паціснуў плячыма.

“Туды не хадзіў хіба што лянівы”.

Палкоўнік Скут пэўна выявіў у Сеціве маё кароткае дасье і нейкі час чытаў, а потым нечакана загадаў: “Недавярка таго — да нас, так бы мовіць, на сцэну...”

Адзін з мурынаў-аператыўнікаў знік за дзвярыма. Я пачуў, як адтуль данёсся нечы ўскрык, нібыта камусьці спрычынілі боль і падумаў, што цалкам натуральна, што зараз мне зробяць вочную стаўку з пацярпелым віжуном, і ліхаманкава пачаў прыгадваць: ці пазнае і пакажа ён на мяне, і што мне адказваць у гэтым выпадку на іх пытанне.

“Дык за якую правіннасць вас выслалі?” — спытаў, між тым, мяне палкоўнік Скут.

“За кнігу”, — коратка сказаў я і змоўк у здзіўленні.

У пакой упіхнулі навукоўцу Публія Роса. Ён быў моцна збіты і выглядаў зломленым чалавекам: сіні твар з так званым “сімптомам акуляраў”, што сведчыла пра страсенне мазгоў, разбіты ў кроў рот.

Безыменны палец на правай руцэ быў ненатуральна выкручаны ў супрацьлеглы бок.

“Пазнаяце гэтага чалавека?” — пацікавіўся ў мяне палкоўнік

Скут.

“Цяпер — не”.

Нейкі час ён “даганяў”, але адразу працягнуў: “Гэты чалавек сцвярджае, што вы паралельна з ім вялі нейкі навуковы росшук у дваццаць пер-шым бараку.

“Я — не навуковец”.

“А хто вы?” “Смяцяр”.

“У вас выкрутлівы розум, але, кім бы вы там ні былі, мы вас хутка “праявім”.

Я прамаўчаў.

“Дык пра што вы там з ім гаварылі? — звярнуўся да Публія Роса палкоўнік Скут. — Вы разам шукалі ўпыра, фабрыкавалі такім чынам нейкі чарговы сумнеў?” “Я шукаў іншае, — слабым голасам адказаў навуковец, — а менавіта прысутнасць назіральніка”.

“I гэты, як ён кажа, смяцяр, вам паверыў, падтрымаў вас?” “Наадварот. Ён не паверыў”, — кіўнуў на мяне Публій Рос.

“Трэба ж такое, — зноў нядобра ўсміхнуўся палкоўнік Скут, звяртаючыся ўжо да мяне. — I ў што ж вы тады верыце?”

Я крыху падумаў і потым сказаў: “Я веру ў ісціну”.

Запанавала непрацяглая паўза, якую зноў парушыў палкоўнік

Скут.

“Дык вы знайшлі назіральніка? — спытаў ён у Публія Роса. — I як ён выглядаў?” “Мы яго не бачылі”.

“I тым не менш, вы сцвярджаеце, што ён існуе?” “Так”, — непахісна пацвердзіў сакратападобны навуковец, што міжволі выклікала ў мяне нават павагу да яго.

Палкоўнік Скут саркастычна ўсміхнуўся. Яго, пераглянуўшыся, падтрымалі і аператыўнікі.

“А хто вас паслаў па вашы доследы, хто кіраваў гэтым?” “Я сам, — сказаў Публій Рос. — Гэта была мая ініцыятыва”.

“Вось яна і прывяла вас да лагера, — канстатаваў палкоўнік

Скут і дадаў, звяртаючыся да сваіх службоўцаў: — У камеру яго, а заўтра афармляйце на этап”.

Публія Роса вывелі вонкі.

“Як называлася кніга, з-за якой вас саслалі?” — спытаў мяне палкоўнік Скут.

“Дзённік фрэйліны Арнгейм”, — паціснуўшы плячыма, адказаў я.

“I пра што тая кніга?” “Пра каханне”, — зняпраўдзіў я.

“Хіба што, — раптам фыркнуў ён, — якія-небудзь бабскія сантыменты... Сапраўднае каханне можа быць толькі паміж мужчынамі, альбо ў жанчыны з жанчынай. Пра гэта сцвярджаюць яшчэ са старажытных часоў”.

Педэраст — пра сябе вызначыў я і падумаў пра тое, што цяпер іх зашмат нават у сілавых структурах. Што пасеялі, тое і збіраем.

“Чаму вы да гэтага часу не зарэгістраваліся ў муніцыпалітэце?” — раптам пераскочыў палкоўнік на ранейшую форму допыту.

“У мяне ёсць яшчэ два дні”, — давёў я.

“Вы можаце вырашыць тут, у нас, праблему са смеццем?”

“Ніхто ў свеце цяпер не займаецца гэтым, — патлумачыў я агульнавядомае. — Хоць асобныя ўчасткі зямлі, калі да іх адукавана прыкласці шэраг намаганняў, можна ачысціць”.

Палкоўнік Скут задумаўся. Стваралася ўражанне, што ён вырашаў пытанне ў адносінах да мяне. Урэшце, я не памыліўся, бо ён выдаліў за дзверы сваіх “гракоў” і звярнуўся ў мой бок з такімі словамі: “Вядома, вы небяспечны чалавек, — неяк раздражнёна вымавіў ён. — Я нутром адчу-ваю: усё, што вы тут робіце —

не так сабе. Вы, на маю думку, з тых, хто паўсюдна разбурае стабільнасць. Так, вы разбуральнік. Зламысныя нацыяналісты, хоць іх і няшмат, усё яшчэ нам супрацьстаяць: адвяргаюць зліццё моў, здзекуюцца над нашымі сімбалямі, над святой ідэяй бессмяротнасці, збіраюць сумнеўныя звесткі і засмечваюць імі

Сеціва, гомафобствуюць і ксе-нафобствуюць. Апошнім часам тут, у нашым паселішчы, распаўсюджваюць шкодныя, вар’яцкага зместу, налёпкі. Я згодны заплюшчыць вочы на вас толькі пры адной умове — вы сплануеце і ачысціце ад смецця ўчастак зямлі каля майго лецішча і наваколле ў Новым Эдэме. Рабоў я вам налаўлю ў нашым жа паселішчы, колькі скажаце”.

“Дзе знаходзяцца асноўныя звалкі?” — спытаў я, каб выйграць час. Няўжо ён так лёгка мяне выпусціць адсюль? Гэтая думка, кволая ад пачатку, перарастала ва ўпэўненасць.

“Магу паказаць хоць зараз”.

“Лепш пазначце іх на мапе, а я сам усё высветлю на месцы”.

Ён зноў усміхнуўся, але ўсё так жа нядобра.

“Я толькі што “прабіў” вас праз Сеціва. Так, вы сапраўды “смяцяр” і працавалі ў камунальнай гаспадарцы па ачыстцы горада. І хоць у вас адносна незаплямленае дасье, ваша сутнасць, як па-тэнцыяльнага злачынцы, усё-такі высветлілася ў дробязі.

Упэўнены, што гэта далёка не ўсё. Але мы закрыем вочы на вашы грахі пры адной умове. Вы будзеце працаваць на карысць нашых агульных намаганняў, а дакладна часткова на асобных надзелах —

пазбавіце нас тут ад смецця. Калі вы гэта здолееце зрабіць, я цалкам, магчыма, дам вам прыстойную характарыстыку, з якой вы з часам вернецеся нават і ў Мегаполіс. Вам хочацца на волю, так? Разумею. Анягож. Што ж, бадай, я вас адпушчу, нават зараз. Ці вам тут у нас, спадабалася, і вы застанецеся — ха-ха? Разам з акадэмікам Публіем Росам? Але досыць біць языком аб зубы. Мы вас знойдзем, і хутка”.

Калі ў суправаджэнні аператыўніка я ўжо ішоў да дзвярэй, ён нечакана спытаў мне ў спіну: “Дык усё-такі, вам нешта вядома пра цмока?”

“Не думаю, што гэта рэальная з’ява,” — адказаў я, ніколькі не крывячы душой.

“Але ж вы ёй чамусьці зацікавіліся. Значыць, маеце інтарэс.

Які? Вы думаеце, мы не кантралюем падзеі ў дваццаць першым бараку? Праўда, вы тут нядаўна, і ў вас гэта, так бы мовіць, своеасаблівае алібі. Але.., але...”

Я з палёгкай скіраваў вонкі, але палкоўнік Скут зноў затрымаў мяне.

“Ёсць людзі, — сказаў ён, быццам звяртаючыся да сябе самога, — якія не толькі не прызнаюць пераможнай і адзіна правільнай эвалюцыйнай тэорыі, а і распаўсюджваюць звесткі пра нейкі іншы стан нашага свету: быццам мы не з’яўляемся людзьмі, а нейкай субматэрыяй. Такія асобы вераць у цмокаў, назіральнікаў і падобную, варожую нам лухту. Іх мы вымушаныя адсочваць і ізаляваць. Можа, і вы ў такое верыце?” — неяк нават гулліва спытаў ён і па-змоўніцку падміргнуў мне.

Я моўчкі паціснуў плячыма. Падсвядомасць падказвала мне, што гэты чалавек каварны і небяс-печны.

“Тады, што вы ўсё-такі згубілі ў двадцаць першым бараку?” — не адпускаў ён мяне.

Лепшы спосаб схаваць нешта — гэта сказаць праўду.

“Цмока, — нахабна адказаў я. — Не супраць зірнуць на яго.

Цікавасць — адметная рыса майго характару.”

Толькі апынуўшыся за брамай, я ўздыхнуў з палёгкай. Публій

Рос — вось каму не пашанцавала. Але ж ён павінен быў ведаць, што адсочваць усё, маючае адносіны да доказаў, смяротная рызы-ка. Наўрад ён быў на правільным шляху ў сваіх пошуках, але можна паважаць яго за тое, што не здрадзіў сваім перакананням і, урэшце, не падставіў мяне. А здолеў бы, калі захацеў, папросту гэта зрабіць.

Я спачуваў навукоўцу. Але дапамагчы яму ў сітуацыі, у якой ён цяпер апынуўся, я не мог.

19.

Праз гадзіну мы з Андрушам, як было вырашана раней, пайші да мясцовага лекара. Усюдыісны Андруш ведаў, дзе той жыве, і згадзіўся мне дапамагчы. Я нічога пакуль не сказаў яму ні пра допыт, ні пра Публія Роса.

Моцны гарачы вецер гнаў па небе асляпляльна белыя аблокі і раздзьмуваў смецце. Абапал дарогі яно ўзвышалася амаль на ме-

тровую вышыню, і нібы дыхала, вывяргаючы смурод. Часам дарогу імкліва перабягалі пацукі. Калі-нікалі я нават бачыў варон і кавак.

Доктар Арвід жыў у кіламетры ад паселішча, у кінутай сялянскай хаце, якую раней займалі кітайцы, што перасяліліся цяпер у цэнтр, бліжэй да сваіх супляменнікаў.

“Усё залежыць ад таго, ці будзе ён дома і колькі ён выпіў сёння з раніцы, — казаў мне Андруш. — Інакш мы нічога не даб’емся: калі ён моцна п’яны, а на падпітку ён амаль заўсёды, то размову варта адкласці да лепшых часоў, бо ён не церпіць, калі яму назаляюць і бачаць у такім стане”.

“Ён даўно ў паселішчы?” “Гады са два”.

“Белы?” “Так”.

“Яму можна давяраць?” “Цалкам. Калі цвярозы”.

Андруш паказаў напрамак, і мы збочылі. Некалькі напаў-

разбураных будынкаў паўсталі перад нашымі вачыма. Тым не менш, там нехта жыў: высоўваліся чыесьці чорныя пысы, ды бегалі кашчавыя дзеці з разбухлымі жыватамі. Мы падышлі да патрэбнай нам хаты. Падворак быў падмецены, а на дзвярах я з палёгкай не ўбачыў замка.

Доктар аказаўся дома, і мы, пагрукаўшы, увайшлі.

Гаспадар у адных трусах ляжаў на канапе, і толькі павярнуў голаў, калі мы з’явіліся на парозе. Шматлікія тату пакрывалі даўгое, хударлявае цела. На першы погляд, ён быў цвярозы, а на яго выцягнутым непаголеным твары не выказалася пры нашым з’яўленні аніякіх пачуццяў.

“Сядайце, — сказаў ён незадаволена, — і патлумачце, чым, так бы мовіць, абавязаны?” Ён скінуў ногі на падлогу і сеў сам.

“Я чуў, вы нядаўна наведалі ўдаву Адмету Слімак, — прад-

ставіўшыся, сказаў я доктару Арвіду, — мяне па некаторых прычынах цікавіць яе агульны стан”.

Доктар Арвід акінуў мяне змрочным позіркам глыбока схаваных пад-над бровамі вачэй.

“Я не абавязаны вам дакладваць, бо ваша прозвішча нічога мне не гаворыць. Хто вы?” “Мне здаецца, я ведаю, ад чаго яе прагрэсіруючая, згадзіцеся, нямогласць”.

“Калі вы ведаеце — чаму пытаецеся. — Вы лекар?”

“Зараз патлумачу, хоць я і не лекар. Калі вы яе аглядалі, то нічога не заўважылі на яе скуры? А ўзровень гемаглабіну ў крыві? Ён стабільны, ці падае? Мяркую, яе жыццёвая энергія перакідваецца на іншую сутнасць”.

“Так. Цікава. І на якую?” “Упэўнены, што маем справу з упыром”.

“Я чуў пра вампіраў. Але чуткі — далёка не факты. А я — матэрыяліст”.

“Я таксама. У дваццаць першым бараку адбываецца цалкам матэрыялістычная з’ява”.

“Скажу вам прама: мне невядома прычына хваробы жанчыны, як і тых дзяцей, што памерлі ра-ней. Каб даведацца пра ўсё і паставіць дыягназ, трэба разгорнутая медслужба, лабараторыя.

А тут гэтага няма. Я адзін і працую на знос — і толькі таму пазбег лагера, куды мяне спачатку вызначылі, што згадзіўся, а ўмова была — альбо лагер, альбо высылка ў паселішча, дзе я буду выконваць нешта кшталтам функцыі ўчастковага тэрапеўта. Я выбраў апошняе”.

“І ў чым, калі не сакрэт, вы так не дагадзілі ўладам, што апынуліся тут?” — тактоўна спытаў я яго.

Нейкі час ён свідраваў мяне неспакойнымі вачыма.

“У мяне завяліся свае думкі. Яны не супадалі з іхнымі. Я быў наіўны, малады і заняўся навуковымі даследаваннямі. Гэтага хапіла.”

“Даследаваннямі чаго?” — не сунімаўся я, рызыкуючы нарвацца на грубасць. Але доктар Арвід нечакана памягчэў.

“Я заняўся вірусамі. Але не з таго, так бы мовіць, боку.” “А з якога?”

На паўхвіліны ён задумаўся.

“Фактар разумнасці, — урэшце выціснуў з сябе ён, — на маю думку вельмі нагадвае сувязь з віруснай інфекцыяй. Дарэчы, чаму мозг лічаць смеццезборнікам вірусаў? А гэта сапраўды поўнасцю адпавядае ісціне. Вірус далёка не просты: яго архітэхтоніка больш складаная за атам-ную электрастанцыю, ён можа існаваць у вакууме і мерзлаце бясконца доўга. Разумнасць — магчыма заразнае псеўдазахворванне, у дзяцей вірус герпеса, прыкладам, заводзіцца дзесьці к тром гадам, а чалавек, дарэчы, зусім не памятае сябе да трох год. Вірусы размнажаюцца са з’яўленнем людзей — чаму? Навошта? Дый што такое наш мозг? Хіба мы ведаем? Калі дзей-насць яго можна размежаваць па трох складаючых якасцях: работу ў ролі кампутара, аналітычную, то трэцюю функцыю мы не можам спазнаць дагэтуль і наўрад ці калі-небудзь здолеем.” “Вы і муніцыпалітэт абслугоўваце?”

“Яны лекуюцца ў Мегаполісе, бо ў іх там так званая лечкамісія.

Праўда, іншым разам, калі гэта тэрмінова, выклікаюць мяне”.

“Перад вамі таксама ссыльны”, — сказаў я праз паўзу.

“Вось яно што. Вы, пэўна, тут нядаўна?” “Некалькі дзён, і хутка з’язджаю”.

“Нідзе не бачыў такога разгулу цёмнага выроду, як тут, — адхіляючыся ад тэмы, працягнуў размову доктар Арвід. — Часам я назіраю жудасныя з’явы”.

“Антрапафагія?”

“Горш. Днямі зайшоў да пацыенткі. Ёй за сорак. Уявіце, смярдзючы пакой, пустыя бутэлькі, ложак без прасцірадлаў, на якім рассунуўшы ногі, ляжыць хворая пасля інсульту. Паспела дагэ-туль нарадзіць сыноў, якія цяпер разам з мужам па чарзе савакупляюцца з ёю. Інцэст. Вычва-рэнцы адчуваюць сябе, як дома. Гвалцяць дзяцей. Тут няма пераследу за педафілію”.

І доктар Арвід пачаў пералічваць тое, з чым сутыкнуўся тут хоць бы за апошні месяц, як акрэсліў ён: трыццаціпяцігадовы “працароб” перыядычна гвалціў чатырохгадовага і дзевяцігадовага пляменнікаў, пакуль не нанёс меншаму цяжкая цялесная пашкоджанне, бацька сужыцельстваваў з дачкой і маці, прычым займаліся гэтым разам. Увогуле згвалтаванне бацькамі дачок прыняло характар эпідэміі, часта маці рапутнічаюць з сынамі, браты з сёстрамі.

“Так, — згадзіўся я, успомніўшы налепку, — Існуе мяркаванне, што арыстакратыя, прадстаўнікі мастацтва нібыта асабліва схільныя да распусты і вычварэнстваў, але ці праўда гэта: так званы просты чалавек дасць ім багата форы”.

“Што ж іх — адстрэльваць? — спытаў доктар Арвід. — Іх так шмат, што сумняваешся, ці ёсць цяпер нармальныя ўвогуле”.

“Лепш піліць бензапілой. — нявесела пакпіў я. — Праўда, Андруш?” “Так.” — усміхнуўся той.

“У сілавікоў, як я разумею, арыентацыя на іншадумцаў, — сказаў я. — Ім шчодра плацяць, ды толькі не за барацьбу з крыміналам”.

“Рады з вамі пазнаёміцца, — урэшце паціснуў мне руку доктар

Арвід. — Чым, да слова, дапа-магчы?”

“Мы заехалі да вас па справе, — сказаў я. — Мне трэба прысутнасць лекара пры эксгумацыі трупа. Вы згодны на такую прапанову? Скажу прама — абавязкова аддзячу вам пазней, бо зараз не ў стане — не маю сродкаў”.

“Каго вы намераны эксгуміраваць?” “Брата мужа-нябожчыка ўдавы Адметы. Яго звалі Патрык”.

“І што вы будзеце рабіць пасля таго, як выкапаеце нябожчыка?” “Нейтралізуем, калі ён у вампірычнай коме”.

“Вось што ў вас у галаве. Я ўжо чуў пра ўпыра. Дык мяркуеце, што гэта Патрык? А рэакцыя мясцовых улад? Правінцыяльныя мафіёзі не дазволяць вам праводзіць такія эксперыменты. За гэта — адразу ў лагер”.

“Затое мы выратуем людзей”.

“У вас, на маю думку, яшчэ і нейкія іншыя інтарэсы”, — сказаў доктар Арвід.

“Не хаваю, што маю іх”, — не стаў я аспрэчваць.

“Калі вы плануеце капаць?” “Ноччу, — сказаў я. — Магчыма, заўтра”.

“Што ж, урэшце, гэта нават цікава, хоць я і не даю веры ў розных там рэальных упыроў. Тым не менш, згода. Не люблю, што мяне доўга ўпрошваюць. Зойдзеце, калі збярэцеся, па мяне”.

“Цудоўна, доктар”, — падзякаваў я.

Мы адразу пайшлі. На падворку я азірнуўся: даўгая постаць доктара Арвіда застыла ў дзвярным праёме. Чамусьці я падумаў пра тое, што ён, пэўна, з тых людзей, хто не баіцца адзіноты. З

па-горку, спускаючыся ўніз, я пабачыў ахутаную дымам і смогам частку Эдэма.

empty* * *empty

Мойра паведаміла мне праз надалоннік, што затрымаецца на працы, бо якраз сёння аб’яўлены раней агульны палітдзень.

Такія палітдні, як я ведаў, праводзіліся і ў Магаполісе, але больш фармальна, бо ўлады, у прыватнасці, іх ідэалагічныя аддзелы,часта не маглі ахапіць электарат поўнасцю, а тым-сім рабілі ў гэтым палёгку, напрыклад, медыкам, зборшчыкам смецця, сантэхнікам і некаторым іншым катэгорыям, рабочых рук якіх пастаянна не хапала. У правінцыі на палітдні заганялі ўсіх тых, хто працаваў, а таксама служачых і нават сілавікоў. Вядома, дэкласаваных і крымінальных асоб на прамыўку мазгоў не запрашалі, бо іх колькасць даўно ніхто не падлічваў.

Дзеля задавальнення сваёй цікавасці я перадусім спытаў Мойру пра тэму палітдня і пачуў, што будуць абмяркоўвацца маючыя хутка адбыцца першыя спробы пераносу свядомасці на штучны камп’ютарны носьбіт і набыццё такім чынам бессмяротнасці. Даўняе, цяжкае пачуццё безвы-ходнай нянавісці раптам агарнула мяне. Гэта ж трэба, стагоддзямі так каварна марнаваць жыццё мільёнаў ідыёцкім трызненнем. І нават цяпер, калі льды Антарктыды амаль растаялі і катастрофу ўжо аніяк не завернеш назад, усе працягваюць жыць па хлусні. Увесь нікчэмны, духоўна ад-рынуты свет зрабіўся гаспадаром становішча, і цяперашні крызіс самы цяжкі і ганебны з усіх. Скончылася веліч антычнай Еўропы, пражыла сваё маруднае падзенне Еўропа хрысціянская. А сёння падышоў канец Еўропы ўвогуле. І канец гэты можна параўнаць хіба толькі з пасмешыш-чам. Калі ў чалавецтве штучна запушчаны механізм генетычнага і сацыяльнага выраджэння, то запушчаны дзеля таго, каб людзі з развітай свядомасцю маглі з ім змагацца, спыніць яго і, у рэшце-рэшт, узяць канчатковую ўладу над “людзьмі-ценямі”. Але цяпер усё праблематычна, думаў я, бо гісторыя — гэта часта непрадбачаныя наступствы мэтаскіраваных дзеянняў. Урэшце, жыццё настолькі хуткаплыннае, што мне, у прыватнасці, варта проста здзейсніць, пра што не аднойчы згадваў, сваю даўнюю мару: уладкавацца дзе-небудзь у ціхім месцы ля ракі, у якой водзяцца рыбіны, назіраць, як лётаюць птушкі, чытаць старажытныя кнігі і штодня бачыць побач любімую жанчыну. Але да гэтага яшчэ вельмі далёка, бо праз суткі з Мегаполіса ў паселішча паедзе Ёхан Цынк, былы галоўны дзяржаўны ідэолаг, якому інфантыльныя продкі, увесь той вырод, дазволілі дажыць да смешнага ўзросту беспакараным, і толькі цяпер, праз дзесяцігоддзі, свядомая жанчына рыхтуецца здзейсніць свой прысуд. Не, — думаў я, — забіваць — ні ў якім разе не жаночая справа, і мая задача цяпер — не дазволіць, каб гэта адбылося.

Я пакарміў Барбі і крыху паеў сам, праверыў і пачысціў рэвальвер, пасля чаго выйшаў з флігеля і пайшоў да цэнтра паселішча.

Кароткачасовая прахалода — а сонца раптам знікла за цяжкімі, шчыльнымі хмарамі, якія прынёс вецер, — выціснула з баракаў і хат вялікую колькасць дэгенератыўных асоб розных колераў скуры. Яны вяла соўгаліся сярод памыяў і смецця. У руках некаторыя з іх трымалі пластыкавыя бутэлькі са слабым алкагольным напоем, што прыцягвала да іх шматлікіх, хто пакутаваў на смагу. Там-сям, не саромячыся, спраўлялі патрэбу.

Я хутка прамінуў гэты раён і звыкла апынуўся ў цэнтры паселішча, дзе было адносна чысцей.

Як і раней, з нязменнасцю, якая мяне нават уражвала, на самым бачным месцы — Дошцы кандадатаў на бессмяротнасць з’явілася чарговая налепка. На мой погляд, яе дый такія ж папярэднія паранейшаму ніхто не чытаў. Хоць я, можа, і памыляўся.

“АБ ЛІЧЫНКАХ МУХ”

Калі дапусціць існаванне нейкага гіпатэтычнага

Начальніка Сусвету, то яму наша людства можа нагадваць, няхай сабе і з пэўным перабольшваннем,

нешта кшталтам гноеадстойніка, запоўненага лічынкамі мух. Як вядома, муха пакаёвая (Musca

domestica) нася комае атрадад вухкрылых.

Касмапаліт. Сінантропны арганізм, які ўсутыч звязаны з чалавекам, адзін з най-больш пастаянных насельнікаў жылых і гаспадарчых памяшканняў.

Значыць, муха — сябра ча-лавеку? Лічынкі мух —

усёедныя, развіваюцца ў гноі, кухонных адкідах,

памыйных ямах і на падле.

То та і яно. Ніхто інакшы, як чалавек разумны,

здолеў за лічаныя тэрміны пераўтварыць месца свайго абітання ў засмечаны гноеадстойнік. Дык,

можа, мы існуём, каб дагаджаць мухам? Тады і вечнасць — гэта лічынкі мух, якія завіхаюцца ў гноі?

Аказваецца, м ожна параўнацья кога-небудзь народна-партыйнага правадыра, функцыянера,

альбо ўплывовага ліхвяра — уладальніка найвялікшай у свеце яхты, самай разбэшчанай шлюхі і незлічонага багацця (а менавіта такія асобы,

правакуючы ўсялякія крызісы, здаўна засмечвалі свет) — з лічынкай пакаёвай мухі? Бо менавіта лічынка не можа супрацьстаяць сваім інстынктам і не здольная прагназаваць дастаткова аддаленай будучыні, што памылкова лічыцца разумнасцю.

Хіба які-небудзь самы галоўны “палітрук” здолеў

empty* * *empty прадбачыць, што Грэнландскі ляднік раптам абрынецца ў акіян? І што тады казаць пра тупых “працаробаў”, якім увесь час мэтаскіравана ўбіваюць у галовы, што яны “соль зямлі” і вось-вось першымі без чаргі стануць бессмяротнымі?

Дык хто мы такія ў Сусвеце з яго стапяцюдесяццю пяцю мільярдамі галактык? Ці ведае ўвогуле пра нашае існаванне Начальнік таго Сусвету? І што мы для яго — выпадковае варушэнне чарвякоў у гноі, альбо працэс, якім кіруе Праграма?

Маўчанне — вось адзіны адказ.

рабочых займалася рамонтам ходнікаў і адвозам смецця далей ад цэнтра, за межы паселішча. За ходам работ няспынна назіралі наглядчыкі — у большасці гэта былі дужыя дэфарманты, апранутыя ў цёмна-сінюю ўніформу.

empty 20.

Я па-ранейшаму быў упэўнены ў тым, што праблему ўпыра, а таксама і праблему доказу — абедзве, вядома, шчыльна супадалі з ім, — можна вырашыць толькі тэрміновай эксгумацыяй, але задума Мойры непакоіла мяне больш за ўсё, і я зноў і зноў перабіраў у галаве самыя розныя варыянты яе вырашэння. Але рэальным быў толькі адзін — к вечару мне трэба было сабрацца, а раніцай ехаць у Мегаполіс, бо я павінен быць там на досвітку і

Між тым Эдэм заканчваў рыхтавацца да свята, якое мусіла адбыцца назаўтра. У паселішчы ліхаманкава даводзілася да ладу ўсё тое, што не паспелі зрабіць напярэдадні: заканчвалі збіраць вялікую трыбуну, дзеля чаго на плошчу спехам дастаўлялі пластыкавыя пліты і блокі, а таксама металічныя рыштаванні. Над будынкам муніцыпалітэта з’явілася гіганцкая расцяжка зялёнага колеру, на якой чырвонымі літарамі было выведзена: ЗА КВІТНЕЮЧЫ ЭДЭМ

Абапал цэнтра паселішча ўсталёўваліся брызентавыя намёты і зборныя шапікі з пластыку, у якіх павінны былі прадаваць ваду, а таксама субпрадукты і паўфабрыкаты з танных геннамадыфікаваных вырабаў. Асобна размяшчаліся бочкі на колах, у якіх, як усе ведалі, быў танны алкагольны напой. Яго планавалі прадаваць пасля заканчэння афіцыйнай часткі свята. Прывезлі таксама некалькі дзесяткаў гульнявых аўтаматаў, якія падключалі да электрычных кабеляў. Спецыяльная брыгада размяшчала ў вітрынах некалькіх крамаў, а таксама на слупах і дахах вакол плошчы камеры тэлегляду, ад якіх паветраны дрот цягнуўся да будынка занальнага ўпраўлення службы бяспекі, дзе, як мне паведаміў Маркус, знаходзіўся цэнтральны пульт ад-сочвання за падзеямі на плошчы і ў бліжэйшых ад яе кварталах.

Шматлікія будаўнічыя брыгады “працаробаў”, кожная з некалькіх чалавек, штодня пад невы-носнай спёкай заканчвалі фарбаваць сцены афіцыйных устаноў і тых баракаў, якія былі раз-мешчаны непасрэдна ля цэнтра паселішча і плошчы. Частка счакаць, пакуль Ёхан Цынк выйдзе са свайго дома, каб скіраваць у Эдэм.

А пакуль тое, і да прыходу Мойры у мяне заставалася крыху часу, я чамусьці пайшоў да будучага Храма, альбо Месца для агучвання Ісціны.

У ангары я спадзяваўся заспець мастака Юліуса Гармату. Як я адчуваў душой, ён быў, бадай, чымсьці мне блізкі, і я проста лішні раз жадаў з ім пагаварыць, вядома, калі той не заняты працай, ад якой я, па зразумелых прычынах, не мог і не павінен яго адцягваць.

Але “свяшчэннага скарабея” на месцы не аказалася. У ангары было пуста, сцены і столь, па-ранейшаму зацягнутыя брызентам і старымі, зношанымі прасцірадламі. Затое, калі я ўжо павярнуў назад, то раптам заўважыў пастара Себасцьяна, які самотна сядзеў на пустой скрыні ў ценю ад напаўзасохлай таполі. Ён ўбачыў мяне і прывітальна падняў руку, а калі я падышоў, патлумачыў, што таксама хацеў сустрэць Юліуса Гармату, каб абмеркаваць з ім парадак дэманстрацыі роспісу і асобныя моманты сваёй маючай адбыцца казані, але не заспеў таго на месцы.

“Калі вы мяркуеце агучыць вашу казань?”, — пацікавіўся я.

“Ужо хутка. Але я не зусім задаволены тым, што намераны сказаць. Мне здаецца, быццам казань занадта пафасная і, верагодна, мне трэба спрасціць яе”, — патлумачыў ён.

На гэта я адказаў, што яму самому лепш бачна, але, на маю думку, няхай яна будзе ў сваім першапачатковым выглядзе, бо ўсё роўна кожны з прысутных зразумее яе па-свойму і будзе мець рацыю, а тыя, хто не зразумеюць, дык і не вартыя таго.

“Вы так лічыце?” — пастар Себасцьян задумаўся. Твар яго, загарэлы на сонцы да чырвані, быў вільготны ад угрэтасці.

“Таму і пытаюся пра тэрмін адкрыцця Храма, што праз суткідругія нам будзе трэба праводзіць паўторную эксгумацыю, — сказаў я. — Інакш мы можам спазніцца, бо намі ўсур’ёз зацікавяцца”.

І я коратка паведаміў яму пра сваё часовае затрыманне і пагрозы ў свой адрас.

“Чым сённяшняя ноч горшая за іншыя? — згадзіўся пастар Себасцьян. — Я думаю што на гэты раз мы высветлім усё. Я гатовы”.

“З намі будзе і доктар Арвід”, — сказаў я. — Магчыма, гэта спрасціць нашу задачу, а як медык, дык ён нават неабходны. Только вось у наступную ноч мне брацца за справу не выпадае. Але, мяркую, праз суткі мы пачнём усё спачатку”.

“Думаеце, упыр будзе прыходзіць і далей?” — спытаў пастар Себасцьян.

“Упэўнены. Ён, у сілу сваіх, невядомых для людзей, якасцей ужо не можа не прыходзіць”.

“А вам яны вядомыя?” “Хіба што здагадкі. Каб жыць у сваім псеўдажыцці, ён павінен скачваць на свой “софт” інфармацыю ежы іншых, жывых людзей, і такім чынам наталяць голад. Яго жыццё — мяркую, самы моцны доказ, што мы знаходзімся у віртуальным свеце, дзе ўсё — толькі інфармацыя”.

“Вы хочаце сказаць, што няма ні зорак, ні іншых светаў, ні галактык? Толькі інфармацыя пра гэта? Значыць, наш Сусвет —

грандыёзны падман? А як жа тады палёты на Месяц, шпацыры апаратаў-разведчыкаў па іншых планетах? Яны ж існуюць, тыя планеты?” “Верагодна. У межах сонечнай сістэмы, як інфармацыйная

Праграма. Далей — дэкарацыя”.

“Шчыра скажу: я не даю веры што гэта так”.

“Разумею, бо я — таксама не даю”.

“Пастойце, пастойце, — захваляваўся пастар Себасцьян, —

тады выходзіць, што — Бог існуе? Не стварылі ж мы ўсё гэта самі?

Альбо, Прырода? А яе, хто стварыў?” “Выходзіць, што так”, — сказаў я.

“А калі — не так?” — вырвалася ў яго.

“Значыць, не так”.

Запанавала паўза. Мой надалоннік засігналіў: Мойра спытала, дзе я і, пачуўшы адказ, паведаміла, што ўжо дома і чакае мяне.

Я развітаўся з пастарам Себасцьянам.

“Адно скажу вам напаследак, — заўважыў ён мне, калі я ўжо павярнуўся ісці. — Творца проста не мог даць нам такое кароткае жыццё — гэта ж смехатворна, нават ганебна для яго. Затое Прырода — магла”.

“А бессмяротнасць? — спытаў я. — Можа, мы насамрэч не дарэмна шукаем яе?” “А вы самі верыце ў гэта?” “Не”, — шчыра адказаў я.

empty* * *empty

Мной пачалі ужо цікавіцца суседзі Мойры па бараку. Наяўнасць аўтамабіля рабіла мяне ў іх вачах асобай, хоць і не заможнай, але ў нейкай ступені значнай. Адзін з іх, прыкладна пяцідзесяцігадовы, са старэчым тварыкам хітрага лайдака і аматара выпіць, якого тут звалі Жан, рабіў спробы падрадзіцца выконваць для мяне якія дробныя справы ці даручэнні, ці збольшага хоць бы пільнаваць, каб ніхто не спакусіўся на мой пазадарожнік.

Апошняе я яму ахвотна дазваляў, паабяцаўшы хутка аддзячыць.

Яго непаўналетняя дачка Беніта, грудастая не па ўзросце і, на мой погляд, данельга разбэшчаная, увесь час зазыўна ўсміхалася мне і прымала эфектныя позы, калі прасіла пачаставаць яе цыгарэтай. Я кожны раз аднолькава адказваў ёй, што паліць шкодна.

Жан, як і многія іншыя пражывальнікі паселішча, выклікалі ў мяне абгрунтаваныя падазрэнні. Спрадвеку, з панавання чэкістаў і асаднікаў з Чайнаросі, тут, нібы тараканы, развяліся штучнікі.

Невядомы мне аўтар налепкі, змест якой я прыводзіў вышэй, як ніколі, меў рацыю, бо пладзіліся і размнажаліся яны, пэўна, ужо на генетычным узроўні.

Калі я жыў у Мегаполісе, да мяне раз-пораз заходзіў знаёмы, кожны раз даводзячы мне, што зайшоў выпадкова. Ён любіў паразмаўляць са мной пра тое-сёе, не толькі не абмінаючы вострыя тэмы, а і наадварот, іх, так бы мовіць, падымаючы. Што я быў на прыкмеце ў адпаведных службаў і, пэўна, вісеў на іх камп’ютарах, як і многія мае суграмадзяне, было мне вядома.

Неяк я, дзеля цікавасці, падсунуў пад рукі каляндар і адзначыў на ім дні, калі мяне наведваў мой знаёмы. Кожны раз гэта было напярэдадні, звычайна за суткі да якіх падзей: выбараў там, ці буйных святаў. Штучнік ніколі не прыходзіў да мяне пасля тых падзей, а заўсёды напярэдадні. Некалькі разоў я пасмяяўся з яго, падсунуўшы яму дэзу, пасля чаго ён знік.

Многім штучнікам, якія заракамендавалі сябе і доўгі час былі паспяховымі інфарматарамі, як я ведаў, дазвалялі ў выглядзе ўзнагароды ствараць малыя абслугоўваючыя комплексы — “макі”. Апошнія ўяўлялі сабой нешта кшталтам звычайных хутароў пачатку мінулага стагоддзя: драўляныя дамы дзе-небудзь сярод рэшткаў лесу ці ля якой вады, куды з’язджаліся на кароткі адпачынак заможныя, але сквапныя азіяты, якія ўзбагацелі на гандлі, альбо наркатрафіку.

Цікавасць Жана да маёй асобы верагодна была з таго ж боку, але магчыма я і памыляўся.

“Паслухай, Жан, — спытаў я яго, — чым ты зарабляеш на жыццё?” “У мяне пражываюць кватаранты, — адказаў ён, — яны прыехалі здалёк, у іх шмат дзяцей, і Беніта мамчыць іх і ходзіць па ваду, ежу, мые іх бялізну”.

Я паківаў галавой. Такіх, як ён і Беніта, навокал было шмат. Як толькі ў асобнай сям’і здаралася бяда ці хто з кармільцаў запіваў ці паміраў, то побач заўсёды аказваліся паразітуючыя ўсходнія прыхадні. “Злыдні”, як казала пра іх Мойра.

Чым усё скончыцца ў Жана — можна было пралічыць. Спачатку ён занядужае, а потым сыдзе ў іншы свет. Беніта стане рабыняй і народзіць аднаго ці некалькіх мяшанцаў, а калі знясілее, то і ад яе хутка пазбавяцца.

“Кажуць, вы бачылі “цмока”, які наведвае Адмету з дваццаць першага барака, — раптам нясмела вымавіў ён, — гэта праўда?” “Хто давёў табе такое?” — адказаў я пытаннем, хоць здагадацца было няцяжка.

“Тодар. Калісьці мы разам працавалі на сметніку”.

“Па-першае, — задаволіў я цікаўнасць Жана, — з “цмокам” я пакуль што “не прыкурваў”, а, па-другое, ці не захочаш ты з раніцы мне дапамагчы?” І я, прадбачачы ўжо, што ён скажа, паведаміў, што атрымаў важнае заданне і планую аб’ехаць звалкі вакол паселішча, каб намеціць фронт будучых работ. Дык, ці не згодзіцца ён, калі спатрэбіцца, і я дзе загразну, дапамагаць мне піхаць машыну?

Гэтым пытаннем я пакідаў яму засечку ў памяці, быццам заўтра еду менавіта ў раён звалак, а перспектыва напружвацца фізічна па каленях у смецці павінна была яго напужаць і адмовіцца, што ён адразу і зрабіў, а ў мяне з’явіўся, хоць і ўскосны, а сведка.

Барбі сустрэла мяне на падворку радасным віскам. Мойра таксама чакала мяне. Цяпер, калі ўжо надышоў вечар, без асаблі- вай цікаўнасці выслухаўшы мой, адцягваючы ўвагу, слоўны манеўр, яна спытала пра тое, што яе найперш непакоіла.

“Дык ты едзеш у горад, Берташ?”

“Так, — стрымана паўтарыў я тое, што казаў ёй раней, — мне варта забраць кнігі”.

“Раніцай?” “Але”.

“Я з табой”.

“Не, — рашуча сказаў я. — Іншым разам, Мойра”.

Мы павячэралі ў маўчанні. Жанчына больш не распытвала мяне, але я адчуваў, што яна зноў раздумвае над маім намерам. Што, урэшце, я мог ёй сказаць? Праўду? Але гэта нічога не выра-шыць, а толькі ўскладніць мае задумкі і ўсё тое, што я хацеў зрабіць.

Замест гэтага я прылашчыў яе. Нягледзячы на тое, што сонца даўно змяніў на небе месяц, было яшчэ адчувальна спякотна.

Целы нашыя неўзабаве сталі гарачымі і вільготнымі. Як ніколі шчырая ў любоўных ласках, Мойра абдымала мяне пяшчотна і ў той жа час рашуча і вольна ў памк-неннях.

Потым мы ўсё так жа моўчкі ляжалі ў абдымках адзін аднаго.

Праз аконнае шкло я глядзеў на мігцеючы россып зорак на небе, але душэўнага спакою чамусьці не адчуваў. Па звычцы прааналізаваўшы свае пачуцці, я вызначыў тое, што менавіта мяне трывожыць. Заўтра. Даклад-ней, што адбудзецца заўтра.

Ужо засынаючы, я раптам падумаў пра тое, што можа рабіць цяпер, у начы, так і не выяўлены намі дагэтуль упыр, у існаванні якога я, тым не менш, ніколькі не сумняваўся. Ляціць да сваякоў, каб прадоўжыць сваё пасеўдажыццё? Альбо невядомым чынам кантактуе з Матрыцай? Абдымае кагосьці, спрабуючы наталіць голад, у тым ліку і сексуальны?

Але тут думкі мае раптам змягліся, і я заснуў.

Пэўна, вайна зрабіла маю нервовую сістэму зандата лабільнай.

Прачнуўся я ад таго, што Барбі ціха, але ўстрывожана вурчэла. Як толькі я падхапіўся на ногі, сабака кінуўся ў дзверы. Я асця-рожна рушыў следам, узяўшы, тым не менш, напагатоў рэвальвер.

Першай маёй думкай была тая, што на падворку зноў нешта крадуць: але я ўспомніў, як шлюха Беніта напусціла так званых кватарантаў — жаўтаскурых мяшанцаў, якія размнажаліся з неймавернай хуткасцю і падбіралі і выядалі ўсё, што бачылі іх шкадлівыя вочы. Я адносіўся да гэтай набрыдзі з пачуццём гідлівай непазбежнасці, бо тут нельга было што-небудзь прадпрымаць — увесь свет кішэў падобным збродам, які, дарэчы, усё больш набіраў сілу. Пакуль звярыным сваім чуццём яны адчувалі здольнасць да рашучага супраціву і непазбежнасць пакарання, то абыходзілі такіх, як Мойра. Тым больш, што спачатку Платон, а цяпер я быў побач, але, прыкладам, калі б яна раптоўна засталася адна, састарэла і стала нямоглай, то накінуліся б і адабралі ўсё, а потым зжэрлі і яе саму.

Святла за маёй спінай не было, і я асцярожна прыадчыніў дзверы, злёгку прытрымліваючы Барбі рукой за пысу, каб не падала голас, пасля чаго выйшаў у ноч, запіхнуўшы сабаку назад. Я рухаўся ў цемры, і вочы мае неўзабаве звыкліся з ёй: я бачыў абрысы прадметаў. Серпік месяца слаба свяціў над галавой. Я скіраваў да сваёй машыны, сілуэт якой цямнеў у некалькіх кроках наперадзе. Ззаду Барбі драпала дзверы, і я чуў яе слабое павіскванне, але працягваў ісці далей, бо ў мяне прамільгнула думка, што нехта імкнецца раскурэжыць мой джып.

Слабы шолах за спінай прымусіў мяне азірнуцца, але я спазніўся, бо дзве постаці імкліва накінуліся на мяне. Адзін сціснуў мне горла, а другі схапіў за рукі, намагаючыся вырваць рэ-вальвер. Я маланкава зразумеў, што зрабіў памылку, і мая неасцярожнасць цалкам верагодна будзе каштаваць жыцця: дыханне перахапіла, мне неставала паветра, я задыхаўся. Рэвальвер выкручвалі з рукі, я нават не паспяваў ім пакарыстацца, я ўжо слабеў, калі ўбачыў, як у прывідным святле месяца бліснула лязо нажа.

І тут я пачуў адчайны сабачы віск, і здагадаўся, што Барбі здолела выбіць сваім целам няшчыльна прыкрытыя дверы і ляціць мне на дапамогу. Пэўна, яна адразу ўпілася сваімі вострымі, як іклы, зубамі ў таго, хто трымаў мяне за горла: хватка яго саслабла, і я ўдарыў яго наўгад свабоднай рукой, выкручваючы другой свой рэвальвер. Грымнуў стрэл. Постаці нападаўшых адхіснуліся ад мяне і раптоўна зніклі ў цемры. Я стрэліў ім наўздагон, але сумнеўна, што ў кагосьці трапіў. Мойра выбегла вонкі. Тамсям у вокнах барака запалілася святло. Барбі, якая з хвіліну праследавала напаўшых, вярнулася назад. Я па чарзе абняў іх абеіх і, каб залішне не хваляваць, сказаў Мойры, што мне, пэўна, нешта падалося.

Мы вярнуліся ў хату. Я супакоіў Барбі, прылашчыў яе і даў нешта з’есці, але яна не стала, а, уз-буджаная, доўга бегала з кута ў кут, пакуль, урэшце, не сцішылася. Такім чынам, між тым, меркаваў я, мяне высачылі невядомыя нападнікі. З мэтай забіць? А можа, яны адсочвалі Мойру?

Частка V. ПАКАРАННЕ

21.

Мегаполіс прачынаўся ў ранішняй смузе.

Хоць у мяне і быў дазвол на разавае наведванне горада, які ахвяравала мне Мойра, ніхто мяне не спыніў ні на ўездзе, ні на вуліцах. Перадусім я старанна прагледзеў мапу і адзначыў усе маг-чымыя шляхі, па якіх магла рухацца ў Эдэм машына Ёхана Цынка, вызначыўшы самы верагодны. Урэшце, ім хутчэй за ўсё была дарога, па якой я ўцякаў у паселішча разам з

Мойрай.

Дом, дзе абітаў стары функцыянер, я знайшоў хутка, бо добра памятаў гэты раён, як адзін з самых прэстыжных. Вуліцы тут былі вузкія, а будынкі старой планіроўкі, аточаныя звонку высокімі жалезнымі загародкамі, праз якія ў двор вялі некалькі дзвярэй з кодавымі замкамі, сістэмай сігналізацыі і камерамі знешняга назірання. Урэшце, я і не збіраўся пранікаць туды якім-небудзь спосабам, бо ў гэтым выпадку нічога добрага для сябе не чакаў.

Першапачатковы мой план, нават намер, быў просты: я рухаюся за машынай Цынка за горад, чакаю, калі мы апынемся на бальшаку, і далей дзейнічаю па абставінах, а задача ў мяне адна: не дапусціць, каб стары здраднік з’явіўся ў Эдэме.

Я прыпаркаваў свой “джып” на даволі вялікай адлегласці ад дома, дзе жылі ў асноўным былыя і цяперашнія чыноўнікі, сілавікі, а таксама іх дзеці ці сваякі, і абраў месца, якое, на мой погляд, не адсочвалася тэлекамерамі.

Першае, што я зрабіў, гэта адключыў свой надалоннік, праверыў зброю, потым, па магчымасці непрыкметна, старанна агледзеў вуліцу і пад’езды да будынка з дапамогай моцнага бінокля, які застаўся ў мяне з часу былых ваенных падзей.

Верхнія паверхі дамоў, ахутаныя выпарэннямі і смогам, між тым, афарбаваліся ў жоўтае першымі сонечнымі промнямі. У маіх вушах пасяліўся ўжо характэрны шум, а пальцы рук адчувалі ледзь чутныя вібрацыі вялікага горада, месца, дзе я зусім нядаўна адносна паспяхова пражываў, пакуль не здарыдася бяда з Эрыкай, а я сам быў так ганебна і па-дурному высланы ў правінцыю.

Даўняе пачуццё нянавісці пачало ахопліваць мяне, але я адрынуў яго, бо разумеў, што павінен быць спакойны, халоднакроўны і разліковы, як ніколі.

175

Лёс Мойры і ўсяго далейшага майго жыцця залежаў цяпер ад мяне. Думкі самага рознага кшталту мільгалі ў маёй галаве. Напрыклад, даўнішняя: навошта ўвогуле знішчаць старога, які ўжо нічога не вырашае? Па сутнасці, падараваць яму адносна лёгкую і, галоўнае, нечаканую смерць: пэўна ж, яго даўно запакутавалі старэчыя і невылечныя хваробы? Ці ён сапраўды спадзяецца на абяцаную яму хуткую бессмяротнасць? Падманшчыкі часта самі вераць у безумоўны падман і трапляюць на той самы кручок, які закідвалі для прастакоў. Іншая справа тое, што яго смерць павінна стаць знакавай: “людзі-цені” атрымаюць адчувальны ўдар з таго боку, адкуль даўно ўжо нічога небяспечнага не чакаюць. Страх, пра які казала Мойра, і толькі ён раптоўна казытне іх і прымусіць запанікаваць і нарабіць памылак. Што ж, з гэтага пункта гледжання я дзейнічаў маральна. Хоць, аб якой маралі можна меркаваць у адносінах да тых, хто імкнецца знішчыць цябе самога? Хіба Ёхан Цынк, прама ці ўскосна, не скіраваў на пагібель дзесяткі, сотні, а то і тысячы толькі за тое, што яны валодалі свядомасцю, а значыць думалі інакш? Калі ўсё тое псеўдадзяржаўнае ўтварэнне, пад камуфляжам якога ўтварыўся звычайны гноеадстойнік, будзе дэкамуфліравана тым жа страхам, то пад ім непазбежна адкрыюцца яшчэ больш жахлівыя абсурды і хаос. Толькі ці спрычыніцца ўсё гэта да нейкіх змен? Наўрад, меркаваў я. Для мяне больш цікава зазірнуць хоць краем вока ў тую бездань, якая так упарта хавае ад нас свае таямніцы. Якая розніца, у рэшцерэшт, хто тут будзе весці рэй, калі мы ўсе залежым ад нечага невядомага? І як яго называць? Праграмай? Для мяне важней выявіць упыра, “п’яўку” і адказаць хоць цяпер, праз стагоддзі на рубам пастаўленае пытанне, на тайну, якая не давала спакою і так палохала продкаў, а потым з’ехаць з Мойрай у якое-небудзь ціхае і запаветнае месца — сапраўдны, хоць на колькі там адсоткаў, а не штучны і ачолены смеццем Эдэм.

Я кінуў вокам на таймер свайго надалонніка. Ажыўлення ля дома, дзе знаходзіўся Ёхан Цынк, па-ранейшаму не назіралася. Можа, ён перадумаў альбо паранёс час візіту, магчыма, проста захварэў ці нават памёр. Добра, каб здарылася апошняе, думаў я, бо невялікая справа — разду-шыць спарахнелага дзяржаўнага клапа, а так я спакойна забраў бы свае кнігі і вярнуўся да Мой-ры. Праводзячы мяне дзве гадзіны назад, яна сунула мне ў рукі хатуль з ежай, пра што я згадаў цяпер. Я памкнуўся тады непрыкметна пакінуць яго ў хаце, але яна заўважыла і пакрыўдзілася, пасля чаго я забраў ежу з сабой. Напамін быў мне непрыемны, і я зноў адчуў прыхаванае па-чуццё сораму з-за таго, што каторы ўжо дзень існую, як нахлебнік. Грошы. Яны патрэбныя мне, як ніколі. Шмат грошай. Ці вырашаць яны тое, што я задумаў, я дакладна не мог ведаць, бо які сэнс загадваць наперад, калі самая дробная памылка ў самы дробны адрэзак часу можа стаць лёсаноснай.

Раптам наперадзе, перад пад’ездам дома, дзе, як я меркаваў, усё яшчэ знаходзіўся стары, я адзначыў пэўнае ажыўленне. У бінокль было добра бачна, што да пад’езда пад’ехала і спынілася ўсутыч цёмна-сіняя “Міцубісі”. З кабіны спрытна вылез вадзіцель з надалоннікам у руцэ і скіраваў да дзвярэй. Пад лёгкай тэніскай на яго грудзях ледзь бачна цямнеў рэмень наплечнай кабуры, а збоку ўгадваліся абрысы лёгкай агнястрэльнай зброі. Голы яго чэрап быў выцягнуты назад і ў вышыню. Дэфармант. Па маіх разліках — вадзіцель-ахоўнік, які і павязе старога ў паселішча. Верагодна, што менавіта яго я раней назіраў у “Сеціве”, калі збіраў інфармацыю пра Ёхана Цынка. Цалкам, магчыма, што гэта і быў сваяк Касіуса, пра якога мне казаў Юліус Гармата. Што ж, нават з палёгкай падумаў я, вось усё і пачынаецца.

Хвіліны чакання цяклі адна за другой. Некалькі аўтамабіляў прыпаркаваліся перада мной і ззаду майго “джыпа”. На першых паверхах адчыніліся крамкі і шапікі, і людзей навокал адразу па-большала. Гэта мне нават спрыяла: у натоўпе заўсёды лёгка згубіцца, хоць “выконваць” старога здрадніка перад самымі дзвярыма на вачах усіх, таксама не выпадала. Але...

Я ўспомніў пра тое, што захапіў з сабой грым і, гледзячы ў люстэрка задняга віду, хутка перафарбаваў свой твар і рукі ў карычневы колер. Так будзе лепш, вырашыў я і стаў цярпліва чакаць далей. Хвіліны беглі адна за другой.

Урэшце я пабачыў, як з дзвярэй пад’езда выйшаў ахоўнік з сумкай у руцэ, а адразу за ім даволі бадзёра крочыў сам Ёхан Цынк у светла-шэрым касцюме і белым саламяным капелюшы на га-лаве. Я пазнаў яго. За ім нечакана з’явілася і яшчэ адна постаць. Мужчына гадоў пяцідзесяці, з прыкметным жыватом і такімі ж, як у старога, плябейскімі рысамі твару. Сын, адразу вызначыў я.

Ахоўнік расчыніў дзверы кабіны і ўладкаваў старога на заднім сядзенні. Потым спераду пасадзіў Цынка-малодшага, а сам сеў за руль.

Становішча ўскладнялася. Значыць, замест аднаго Цынка ў машыне з’явіліся адразу два, плюс ахоўнік-вадзіцель. Я ўключыў рухавік і рушыў следам за іх машынай. Праз некалькі хвілін мы ўліліся ў паток іншых машын.

Дзверцы майго “джыпа” я разблакіраваў, каб зручней выскачыць з кабіны, і краем вока сачыў за “Міцубісі” справа. Гэта была звычайная мадэль, і з верагоднасцю ста адсоткаў, меркаваў я, ба-кавое шкло кабіны і лабавое таксама былі звычайнымі. Ёхан Цынк не настолькі важная і ўплывовая асоба, каб выдзяляць яму браніраваны аўтамабіль з куленепрабіваемым шклом. Хіба што мог набыць за свае грошы. Як мог пражыць так доўга, няхай сабе і псеўдажыццём, гэты дзяржаўны функцыянер, а па сваёй вартасці — апарыш з грамадскай прыбіральні, якія я бачыў у паселішчах? — мільгала ў маёй галаве. Хіба яго жыццё каштуе нават мезенца такіх людзей, як Платон? Альбо Мойра? Але Платона згубіла выпадковасць, інакш гэты напаўтруп, якога везлі цяпер у Эдэм, ужо гніў бы на дзяржаўных могілках. А Мойра — яна павінна быць са мной і нарадзіць дзіця.

Я рухаўся ўжо амаль усутыч. Самога Ёхана Цынка я праз шкло не бачыў, толькі абрысы невы-разнай постаці на заднім сядзенні, затое яго сына і вадзіцеля і целаахоўніка ў адной асобе, хоць і мелькам, але добра разгледзеў. Гэта быў дэфармант гадоў сарака, з высокім, завостраным кверху, чэрапам і збягаючым назад, як у малпы, ілбом. Хутчэй за ўсё ён якраз і з’яўляўся сваяком Касіусагарбузагаловага, канчаткова вырашыў я.

На сваім пазадарожніку я то адставаў, то зноў наганяў іх. Праз паўхвіліны, адзначыў я, павінен быць святлафор. Пасля Непажаданых Падзей машын у гарадах дый па ўсёй краіне значна паме-нела. У бакавым люстэрку, а таксама задняга бачання, за мной рухаліся на рознай адлегласці ўсяго некалькі аўтамабіляў. Наўрад ці хоць адзін з іх акажацца набітым агентамі службы бяспекі ці звычайнымі паліцыянтамі — такая выпадковасць, згубіўшая Платона, не магла паўтарыцца двойчы. Хіба толькі ў старога маразматыка былі і існуюць сувязі з інферальнымі сіламі, якія яму дапамагаюць, але я ў гэта не надта верыў. Верагодна, меркаваў я, Платон пачаў страляць першым і наўрад ці паліцыянты вызначылі, што гэта менавіта замах і менавіта на нікчэмнага старца, які ўжо нічога не вырашаў. Усё дадумалі тэлевізіёншчыкі. Нават сам Ёхан Цынк, меркаваў я, можа і не лічыць дагэтуль, што быў на кароткі час у ролі патэнцыяльнай ахвяры. Магчыма, ён ужо нават і не памятаў сам ні пра зганьбаваны ім сымбаль, ні пра палітычныя даносы, ні пра расціснутыя лёсы людзей, якія мелі фатальную неасцярожнасць аказацца побач з ім, ці на яго шляху. Вось, думаў я, усяго ў двух-трох метрах справа ад мяне едзе “чалавек-цень”, тупая палітычная жывёла, з па-ідыёцку завышанай самаацэнкай, упэўненая ў сваёй значнасці. Нікчэмнае і шкоднае насякомае, нават і дастаткова няпалоханае, хоць на гэты час і пражыло столькі год. Што ж, давядзецца яго напужаць. Невыразныя дагэтуль абрысы майго плана раптам пачалі складацца ў маёй галаве ў нешта ак-рэсленае. Даганяць іх на трасе, як я збіраўся раней? Але на бальшаку гэта адразу выкліча падазрэнні: любы прафан насцярожыцца, калі да яго машыны ззаду прыклеіцца іншая. Дый мой джып уступаў “Міцубісі” ў хуткасці. Калі яны разгоняцца на поўніцу, я акажуся зусім у дурным становішчы, хіба не так? Значыць, вырашыў я, — пара. Цяпер у сілу ўступала толькі ўдача. Калі яна сёння са мной, я працягну жыць далей, калі ж не, то гэты шлях — мая памылка.

Я выцягнуў з-пад сядзення рэвальвер, перакінуў яго злева пад кашулю, а на вочы насунуў вялікія ахоўныя акуляры, якімі звычайна карыстаюцца рабочыя пры распільванні металу.

Акуляры закрывалі і да непазнавальнасці змянялі твар.

Святлафор мігнуў наперадзе чырвоным святлом. Я аблізнуў вусны і паклаў руку на дзяржанне рэвальвера: не зараз, чырвоны, ён гарыць ужо дастаткова доўга, падумаў я, прытармазіўшы, і адразу загарэўся жоўты.

Значыць, не тут...

зялёны.

Перагазоўка, трэцяя перадача, чацвёртая. Наперадзе, адзначыў я, заставаліся ўсяго два-тры святлафоры. Потым ужо быў бальшак.

Калі ахоўнік за рулём упішацца ў абраную ім хуткасць, то цалкам, верагодна, што зялёны знак сустрэне нас зноў, а потым, магчыма, яшчэ раз. Мне ж абавязкова трэба, каб мы пад’ехалі да скрыжавання на жоўты, потым адразу запаліцца чырвоны, ці прама — на чырвоны, і — рух спыніцца. Тады ў мяне будзе каля трыццаці-сарака секунд.

Як заўсёды, у вызначаны час я адсёк усе лішнія думкі. Усё павінна вырашыцца як мага хутчэй, потым мне, магчыма, давядзецца пазбавіцца ад машыны, бо яна непазбежна “засвеціцца” камерамі адсочвання. Хіба толькі іх не будзе. І хоць мой нумар намерана запэцканы фарбай, і машын маёй маркі ў горадзе дастаткова, і прадаюць і купляюць іх без афармлення, пад ключы, лепш не рызыкаваць. Шкада, вядома, але жыццё Мойры па-за ўсялякіх абмеркаванняў і кампрамісаў. Калі я зараз не “выканаю” Цынка, яна пачне па прыездзе таго ў Эдэм дзейнічаць сама, і хутчэй за ўсё накліча бяду.

Раптам я ўспомніў пра паперу, схаваную за ахоўным шчытком. Ледзь не запамятаваў, падумаў я, выцягнуў яе і пераклаў у кішэню. Каб наклеіць яе на машыну Ёхана Цынка, мне спатрэбіцца не больш як тры секунды.

Вось што было на ёй напісана: “Я ненавідзеў нацыянальную ідэю”.

Нечакана “Міцубісі” Ёхана Цынка мільгануў правым паваротам і перастроіўся ў крайні справа рад, што ўскладніла маю няпростую задачу. Можа, ён збіраўся ўвогуле павярнуць і з’ехаць па нейкай незразумелай мне патрэбе з бальшака? Навошта? — меркаваў я. Але прамільгнула адно скрыжаванне, потым другое, а “Міцубісі” нікуды не павярнула. Увесь час імкнучыся трымацца ўпрыцірку побач з ёй, я, у рэшце-рэшт, амаль гвалтам праціснуўся ў правы рад і зноў апынуўся на бліжняй ад яе паралельнай прамой. Гэты манеўр каштаваў мне таго, што я празяваў імклівае набліжэнне чарговага святлафора: жоўты.

Наперадзе затармазіла некалькі машын, я таксама даволі рэзка спыніўся і праз паўзу ўбачыў, як запаліўся зялёны. Не тут...

Мы зноў набралі хуткасць. Дэфармант-ахоўнік, абрысы твару якога за бакавым шклом то набліжаліся да мяне, то, наадварот, аддаляліся, па невядомых мне прычынах зноў паказаў пава-рот, на гэты раз — левы і памкнуўся перасунуцца ў мой рад, але мне гэта было нявыгадна, і я не даў яму такой паслугі.

Беспакаранасць, — пранеслася ў мяне ў думках, — вось што неверагодна ўражвае, калі аналізуеш учынкі гэтых стварэнняў, якія дарваліся да ўлады. Як укормленыя каплуны, даўно і, пэўна, назаўсёды, яны пазбавіліся пачуцця небяспекі. І не дзіва, бо з такім збродам, які атабарыўся ў гэтых землях, ім усё сыходзіла з рук.

Нянавісць пакрысе авалодала мной, і я даў ёй волю. Хіба я прагну забіваць? Зусім не. Нават на вайне я не прывык да гэтага. Але ж, калі забіваць развучацца ўсе тыя нешматлікія, хто пакутаваў ад уціску, то з часам яны самі стануць трупамі, а іх жанчын і дзяцей захопяць у рабства. Так было заўсёды.

Метраў за дзвесце наперадзе я раптам убачыў святлафор, які мігаў зялёным. Халодная хваля прабегла па маёй спіне. Значыць, цяпер, падумаў я, зялёны.

Машына наперадзе ў маім радзе не тармазіла, а, наадварот, дабавіла ў хуткасці. Вадзіцель мусіў паспець праскочыць скрыжаванне, што яму і ўдалося. “Міцубісі” справа, заціснуты спераду і ззаду, пачаў тармазіць.

жоўты.

Я таксама націснуў на тормаз і адразу ўбачыў, што запаліўся чырвоны.

Пара.

Скідваючы засцерагальнік рэвальвера, я выскачыў на правы бок.

Памылкай ахоўніка з “Міцубісі” было тое, што ён згубіў пільнасць на гэтыя тры дзесяткі секунд, пэўна, утаропіўшыся ў сігнальны ліхтар, а можа, размаўляючы, і таму я ў некалькі імклівых крокаў апынуўся ля лабавога шкла “Міцубісі” і адразу пачаў страляць.

Я стрэліў двойчы, шкло напалову рассыпалася, і праз дзірку я ўбачыў, што вадзіцель верагодна забіты. Не марудзячы, я зноў націснуў курок, а потым яшчэ і яшчэ. Толькі тады я пачуў крык. Гэта быў нават не крык, а віск. Так вішчэць магла істэрычная жанчына альбо жывёла перад пакладаннем. Гэта крычаў Ёхан Цынк.

“І-і-і-і-і-і!”

Дзесьці ў падсвядомасці ў маёй галаве працаваў унутраны, нябачны і нягучны секундамер: дванаццаць, адлічваў ён — трынаццаць, чатырнаццаць

Не ведаю чаму, я вырашыў паспрабаваць адкрыць дзверы ў кабіну і рвануў заднюю. Яна аказа-лася незаблакаванай. Ёхан

Цынк па-ранейшаму вішчэў, не перастаючы, хоць яго крыкі наўрад ці чулі звонку. Але гукі стрэлаў там, вядома, чулі. У мяне заставаўся лічаны час. Капялюш старога зваліўся з яго галавы.

Твар, перакошаны ад страху, чамусьці спачатку падаўся мне вартым жалю: з адвіслай, у зморшчынах, скурай, вузкавусным і шырокім ротам, з якога бліскалі золатам шматлікія каронкі. Затое валасы на галаве, нягледзячы на свівізну, былі шорсткія і густыя, зверху нават з цёмнымі пасмамі, па-плябейску зачэсанымі к патыліцы. Стары набіраў у грудзі паветра і працягваў крычаць.

Замест таго, каб памерці прыстойна, ён і ў гэты раз спадзяваўся на сваё нахабства — урэшце не адзін жа голы страх быў у тым віску, а жаданне прыцягнуць увагу звонку, і тым разбурыць маю задумку. Я назіраў неверагодную, насякомую прагу да жыцця, і ўва мне зноў адразу выбухнула нянавісць.

Пятнаццаць, шаснаццаць, семнаццаць, — адлічваў секунды таймер у маёй галаве: васемнаццаць...

Да грудзі ён прыціскаў нейкую скураную папку-сакваяж, быццам баронячыся, і я бадай што інстыктыўна свабоднай рукой выхапіў яе і адначасова націснуў на курок.

Галава старога адкінулася на спінку задняга сядзення і крык перарваўся.

Пырскнула кроў.

Дзевятнаццаць, дваццаць…

У маім распараджэнні было яшчэ каля дваццаці секунд. На святлафоры па-ранейшаму гарэў чырвоны сігнал. Галоўнае, не спяшацца і не пабегчы, мільгала ў мяне ў галаве, бо пакуль яшчэ ніхто з тых, хто спыніўся ў сваіх аўтамабілях, пэўна, нічога толкам не зразумеў, а калі зразумеюць і пачнуць рэагаваць, то я ўжо буду далёка. Дый ці захочуць яны неяк рэагаваць? Каму ахвота наклікаць на сябе шматгадзінныя допыты з боку сілавікоў? Лепш хутэчй з’ехаць далей, і няхай каму трэба самі разбіраюцца потым ва ўсім, што тут адбываецца. Будзь я простым абывацелем, я б на іх месцы думаў бы менавіта так.

Дваццаць адзін, дваццаць два...

Ужо адчыняючы дзверы кабіны свайго “джыпа”, я раптам спыніўся і знерухомеў: дваццаць тры...

...Я запамятаваў падкінуць у машыну з забітымі паперу, якую раней спецыяльна пераклаў у кішэню. Без гэтай паперкі з кароткім зместам уся акцыя, дзеля якой загінуў Платон, у большасці губляла свой сэнс.

Дваццаць чатыры...

Я павярнуў назад.

Дваццаць пяць, дваццаць шэсць, дваццаць сем...

Машын перад святлафорам ва ўсіх трох шарэнгах прыбавілася.

Справа, другой перад светлафо-рам застыла “Міцубісі” Ёхана

Цынка з разбітым шклом. Не хутка яна паедзе. Я выцягнуў з кішэні паперу, разгарнуў і наляпіў клейкім бокам на кабіну зверху.

“Я ненавідзеў нацыянальную ідэю”

дваццаць восем, дваццаць дзевяць, трыццаць...

Цяпер назад, да сваёй машыны. Не бегчы. Спакойна. Усё павінна выглядаць так, быццам нічога асаблівага не здарылася.

Трыццаць адзін, трыццаць два, трццаць тры... Я заскочыў у кабіну і ўключыў перадачу трыццаць чатыры...

і тут якраз запаліўся зялёны

Мой пазадарожнік ірвануў з месца і набраў хуткасць. Цяпер у мяне былі некалькі хвілін, каб замесці самыя гарачыя сляды, якіх, упэўнены, пасля таго, што адбылося, заставалася на гэтым месцы дастаткова.

empty* * *empty

Шлях адступлення я вызначыў яшчэ раней. Самым правільным было, вядома, пазбавіцца як мага хутчэй ад зброі і ад пазадарожніка. Але я, праскочыўшы некалькі вуліц і ўпэўніўшыся, што пераследу няма, вырашыў, насуперак усяму, не кідаць джып, затое ад рэвальвера давялося пазбавіцца. Я прыпыніўся ля чарговай сметніцы, абцёр яго крысом кашулі, каб не засталося адпячаткаў пальцаў, і непрыкметна выкінуў у бак. Туды ж я кінуў акуляры і кашулю, застаўшыся ў спартыўнай майцы, і толькі тады ўспомніў пра скураную папку.

Я расшпіліў яе: там ляжалі нейкія паперы: верагодна з тэктсам маючай адбыцца прамовы, якую Ёхан Цынк рыхтаваўся агучыць у месцы свайго нараджэння, інгалятар, гумавая груша для клізмы, медыкаменты ў рознага колеру скрыначках і кардонках, туалетная папера, а таксама банкаўская пластыкавая картка з прышпіленым да яе аркушыкам, на якім я пабачыў набор лічбаў, здагадаўшыся, што гэта банкаўскі код. Нябожчык, пэўна, не спадзяваўся на сваю памяць. Я забраў апошняе, а ўсё астатняе, не марудзячы, скіраваў у сметнік, сцёр з твару грым і ад’ехаў. Цяпер, каб даказаць маю віну, паліцыянтам трэба было добра напружыць высілкі. Нават, калі мяне здолеюць тармазнуць. Машына мая з замазаным нумарам не мела аніякіх дакументаў, бо пасля Непажаданых

Падзей ніхто не сачыў за гэтым і не наладжваў тэхаглядаў. Тэхніку, калі прадавалі, то звычайна з рук у рукі і адразу пад ключ.

Яшчэ праз некалькі хвілін я спыніўся перад першым банкаматам, які трапіўся мне на вочы, уставіў у сістэмны блок картку, набраў код і зняў гатоўкай усе грошы, якія былі на рахунку.

Іх аказалася даволі шмат. Цяпер, падумаў я, з мяне на нейкі час зваліцца гэта праблема, а там я дабуду доказ і пакіну паселішча разам з Мойрай. Але палёгкі ад сваіх меркаванняў я не адчуў, бо мяне, нягледзячы на гарачыню ў кабіне, а вентылятар даўно не працаваў, пачало ліхаманіць, а на душу раптам абрынуўся цяжар. Пачыналася, пэўна, звычайная рэакцыя на стрэс, а ўсялякае забойства, няхай сабе і маральна неабходнае, само па сабе скаланае нервовую сістэму любога чалавека. Нават “людзіцені”, як я ведаў з гістарычных хронік, якія былі выканаўцамі ў часе ма-савых расстрэлаў, шмат хто з іх гублялі раўнавагу, ушчэнт співаліся, а то і вар’яцелі.

Між тым я рухаўся ў рэдкім патоку машын да выезду з горада. Я вырашыў не скіроўваць на бальшак з-за небяспекі сустрэчы з патрулямі, а выслізнуць адсюль па бездарожжы, тым больш, што мой пазадарожнік меў два вядучыя масты.

Збольшага мне гэта ўдалося, але я, тым не менш, не рызыкаваў, і перад самым паселішчам загнаў джып ў былую сіласную яму на звалцы і нават прыкідаў крыху смеццем, каб машына была незаўважана, пасля чаго пайшоў у Эдэм пешшу, па дарозе падключыўшы свой надалоннік.

empty 22.

Ужо на падворку я адчуў нядобрае. Беніта, якая заўсёды карысталася нагодай, каб пакруціцца каля мяне, на гэты раз імкліва шмыгнула ў дзверы. Выгляд у яе быў напалоханы. Некалькі жаўтаскурых падшыванцаў, з ліку яе так званых кватарантаў, з нахабным выглядам ўтаропіліся ў мой бок.

Мойра выйшла мне насустрач. У яе быў скамянелы твар.

“Яны забілі Барбі”, — сказала яна.

Трупік шчаня ляжаў на ганку. Жывот у сабакі быў успораты па ўсёй даўжыні,так што вантробы вываліліся вонкі. Мухі рыжага колеру атакавалі іх.

“Хто гэта зрабіў?” — спытаў я.

Але яна не ведала дакладна, хіба толькі тое, што, па словах суседзяў, гэта былі дэфарманты. Мойра расказала мне, што хадзіла на працу, і яе не было дома ў час нападу, інакш яна б пачала страляць — у яе ж ёсць зброя. Суседзі бачылі дваіх нападнікаў.

Тыя нічога ў доме не кранулі, затое пакінулі пасля сябе паперу.

“Вось яна”.

Я паднёс да вачэй змяты аркуш.

“Пачнём з сабачкі”.

Наўрад ці хто, акрамя мяне, зразумеў бы прыхаваны сэнс гэтага напаўздзеклівага сказа. Гарбу-загаловыя ўсё-такі даўно высачылі, дзе маё жытло. Я разумеў, што ўсё, што адбылося, будзе мець непрадказальны працяг, што надышоў час сур’ёзна перасцерагчы Мойру і, у рэшце-рэшт, усё ёй растлумачыць. Але спачатку трэба было пахаваць Барбі. Мы загарнулі шчаня ў кавалак кужаля, ахвяраваны Мойрай, і я аднёс яго ў дальні кут на падворку, дзе і закапаў. Калі я ўжо скончыў гэтую сумную справу, да мяне, азіраючыся, наблізіўся Жан, які, пэўна, чакаў зручнага моманту, каб загаварыць, але не хацеў пры Мойры.

“Што ты хочаш, Жан?” — спытаў я яго. “Тут былі гарбузагаловыя”, — сказаў ён. “Бачу. Ты іх ведаеш?” “Не. Але яны прасілі перадаць, што будуць чакаць цябе на плошчы сёння ці заўтра адразу пасля апоўдня”.

“Яшчэ што?” “Інакш, — сказалі, — чарговая будзе яна”, — і Жан паказаў кіўком у бок Мойры.

Я павярнуўся і пайшоў у дом. Стомленасць раптоўна навалілася на мяне. Хіба толькі на вайне я адчуваў нешта падобнае, але тады я, пэўна, быў маладзейшы і спрытнейшы.

“Навошта ты з’ехаў, Берташ? — спытала Мойра, падышла ўсутыч і паклала рукі мне на плечы. — Ты прывёз кнігі? Чаму ты вярнуўся пешшу?” “Я без кніг і без джыпа. Ён заграз на звалцы”.

“Што здарылася, Берташ? Чаму яны забілі Барбі?”

Я расказаў ёй па магчымасці коратка пра сваю з Андрушам сутычку на звалцы з гарбузагаловымі.

“Вось, — дадаў я, — канешне варта было сцерагчыся, але я меркаваў, што мы паспеем адсюль з’ехаць. Барбі я мусіў забраць з сабой”.

На вачах Мойры нечакана выступілі слёзы.

“На зямлі ж шмат месца. Хопіць пакуль усім, але гэтая набрыдзь паступова адбірае ў нас усё: ежу, жытло, каханне, волю. Чаму мы павінны цярпець такі ўціск, Берташ?” “Калі я знайду забойцу, то зраблю з ім тое ж, што ён зрабіў з сабакам. Але галоўнае цяпер не ў гэтым. Нам пара шукаць новы прыстанак. Я хутка здабуду доказ, але на гэта патрабуецца час, і мы павінны быць напагатове. Асабліва ты.”

Яна задумалася, але неўзабаве прапанавала: “Трэба паведаміць Маркусу”.

“Ён ведае. Кажа, што выкуп можа ўсё вырашыць. Тут так прынята”.

Я кінуў вокам на таймер: ішла ўжо трынаццатая гадзіна, і ўключыў тэлебачанне.

“Яны згодныя на грошы?”

“Думаю, што так. Дарэчы, я іх прывёз”, — я выцягнуў з кішэні і паклаў на стол пачак банкнот.

Але яна засталася раўнадушнай, нават не спыталася, дзе я іх набыў.

“Каб Платон быў жывы”, — раптам вырвалася ў яе.

Я змаўчаў. Варта было разумець, што ўсё астатняе жыццё яна не пакіне згадваць пра свайго бы-лога мужчыну. Мёртвы будзе мець рацыю, бо паспеў зрабіць хіба што адну памылку. Хоць, калі меркаваць па справядлівасці, яму проста не пашанцавала.

Між тым, па тэлеканале ішлі навіны. Дыктары: напамажаны, з павыскубанымі брывамі і яго напарніца — вяртлявая, з лялечным тварыкам, тэлешлюха, звыкла гугнелі бадзёрымі галасамі пра чарговыя дасягненні, але раптам у іх расказ уварваліся істэрычныя ноты. Карцінку перкаключылі, і ў кадры я пабачыў скалечаную машыну Ёхана Цынка, аточаную купкай аператыўнікаў і паліцыянтаў.

“ЗАМАХ НА ЁХАНА ЦЫНКА. БЫЛЫ САКРАТАР ПА ІДЭАЛОГІІ І

ЯГО ВАДЗІЦЕЛЬ ЗАБІТЫЯ. СЫН ЁХАНА ЦЫНКА ЦЯЖКА ПАРАНЕНЫ.

НЕВЯДОМЫ ВЫКАНАЎЦА НАПАЎ НА ІХ НА СКРЫЖАВАННІ, ПРОСТА

НА СВЕТЛАФОРЫ. ВЯДЗЕЦЦА ВЫШУК”.

Далей пра ўсё распавядала тэлебрыгада ў складзе аператара і спецыяльнага карэспандэнта. Так, казаў апошні, напад быў выключна нахабны, і сляды нападаючага згубіліся. Як на бяду, камеры адсочвання ў гэтым месцы не працавалі, хоць іх варта было даўно замяніць, і злачынца знік не-апазнаны. Адзін з вадзіцеляў, які на момант здарэння аказаўся побач, сказаў, што нападаўшы адносна малады, цёмнаскуры мужчына, які вёў джып. Заўтра, працягваў свой аповед камента-тар, Ёхан Цынк якраз збіраўся наведаць Новы Эдэм — месца, дзе ён нарадзіўся.

На месцы нападу злачынца пакінуў налепку, якая сведчыць, хутчэй, пра палітычныя матывы забойства. Там усяго тры словы...

“Я НЕНАВІДЗЕЎ НАЦЫЯНАЛЬНУЮ ІДЭЮ”

“Вось бачыш, — сказаў я Мойры, — цяпер нас тут нічога не затрымлівае. Як толькі я здабуду доказ, мы пакінем гэтае райскае месца. На працу больш не выходзь, і трымайся побач, пакуль я не даведаюся, што хочуць гарбузагаловыя”.

Мойра нейкі час дапытліва ўглядалася ў мой твар.

“Паслухай, Берташ, — раптам сказала яна, — навошта ты ўключаеш увесь час дурня? Хіба я таго заслугоўваю? Гэта ты “выканаў” старога? Я ж здагадалася.” “Так, — не стаў я маніць. — Твая мэта спраўдзілася. Я зрабіў гэта, каб ты не рызыкавала да-рэмна.”

Нечакана яна ўзлавалася.

“Але ж я не прасіла цябе. То была мая справа. Мая і Платона.” “Гэта было заданне Маркуса? — спытаў я.”

“Якая розніца? Мы ўсе прынялі рашэнне, што былы галоўны “палітрук” павінен быць пакараны.”

“Што ж, — падагуліў я, — прыміце і ад мяне хоць якую паслугу.

Прыемна было аддзячыць.”

На яе твары выразна адлюстроўваліся самыя розныя пачуцці.

“Раскажы мне, як ты гэта зрабіў,” — пасля паўзы спытала яна.

Замест адказу я паваліўся на ложак.

“Пабудзі мяне праз гадзіну”, — папрасіў я і... заснуў.

Але ўжо хвілін праз дваццаць я падхапіўся на ногі, бо псеўдасон быў ліхаманкавы і трывожны. Мойра па-ранейшаму сядзела ў крэсле.

“Гэта мой позірк разбудзіў цябе, — сказала яна. — Мне так шкада Барбі, быццам я згубіла сваё дзіцё”.

“Мы павінны з’ехаць. Цяпер цябе тут нічога не трымае, праўда?” “Я не хачу, Берташ. Навокал адно і тое ж”.

“Як толькі набуду доказ, мы збяромся ў дарогу. Я не магу рызыкаваць тваім жыццём. Дарэчы, ты казала, што ў цябе ёсць зброя. Прынясі яе”.

Мойра прынесла і паклала на стол пісталет. Гэта была кішэнная “Берэта” калібра 7,65 міліметра, з самаўзводным ударна-

спускавым механізмам: мадэль, якая служыла з паўстагоддзя назад, даволі надзейная і зручная.

“Маркус забяспечыў нас зброяй, — сказала яна. — Мы павінны былі, як ён гаварыў, увесь час рыхтавацца да магчымага нападу і ўжываць яе па абставінах”.

“Такія абставіны, як бачыш, не прымусілі сябе чакаць. Трымай пісталет пры сабе”.

Мойра паклікала паесці, але я адмовіўся: ці мне палезе цяпер у горла ежа. Я зноў папярэдзіў жанчыну, каб яна, не марудзячы, прымяняла зброю, як толькі апынецца ў небяспецы, што цал-кам можа адбыцца ў любую хвіліну, і пайшоў у бок плошчы. Раптам я ўспомніў, што Барбі зусім нядаўна суправаджала мяне, і адчуў, як сціснула сэрца, а на душу лёг цяжар. Клятае жыццё, падумаў я. Ну, каму яно можа быць у радасць? Хіба што “людзям-ценям”?

Ёхан Цынк любіў жыццё?

Паўднёва-ўсходні вецер нёс у вышыні рэдкія белыя аблокі. Ніжэй іх слаўся дым са звалак. Ды-халася цяжка. Некалькі жаўтаскурых танчылі пад папсу: іх укормленыя твары ільсніліся ад поту. Варта было знішчыць мільёны сваіх жа ў братазабойчых войнах, рэвалюцыях і самаедстве, каб вось гэтыя сталі цяпер ледзь не шляхтай?

Я падышоў да Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць і з непаразуменнем угледзеўся ў здымкі. Людзі, выяўленыя на іх, — хіба яны верылі? Смех, змешаны са злосцю і пагардай, авалодаў мной.

Нечакана я ўбачыў знізу аркушык паперы, які трымцеў на ветры. Я распраміў налепку і стаў чытаць.

“АБ “СОРНЕРАХ”

(Sorners — людзі, якія гвалтоўна пасяляюцца сярод іншых).

Гістарычна эўрапейскія “сорнеры” былі ва ўсе часы існавання на гэтых землях чалавека, прак-

тычна заўсёды. Першыя звесткі пра іх з’явіліся,

тым не менш, толькі ў старажытных тэкстах каля тысячагоддзяназад.Вядома,этнічныя і геапалітычныя змены, а таксама міграцыі народаў у сілу якіх-небудзь экстрэмальных умоў,

непазбежныя. Але “сорнеры” — асобная катэгорыя

empty* * *empty горада, але спачатку зірніце на дату на вашым надалонніку: 2050 год ад нараджэння Хрыстова. Цяпер заўважце дзяцей-жабракоў, якія просяць міласціны, працягваючы выламаныя калісьці і жахліва пазрастаўшыя рукі і ногі, выкалатыя вочы, дэманструючы і іншыя жудасныя калецтвы.

Каму ідзе тая міласціна? У чые кішэні? Хто зрабіў такое з вашымі дзецьмі? Вы не хочаце ведаць? Вы праходзіце побач і сарамліва адводзіце позірк у бок? Так, вы баіцеся праўды.

Але адно і тое ж паўсюль: унь прапануюць сябе дзеці, якія займаюцца прастытуцыяй. А вось твораць паглум над слабым і нямоглым. А далей гандлююць наркотыкамі і не таемна, а ўяўна, на вашых вачах. Усё гэта яшчэ можна змяніць, калі мы ўспомнім пра адзінства.

Памятай заўсёды, сумленны чалавек: “сорнеры” сочаць за табой і чакаюць, калі ты пахіснешся, каб абрабаваць цябе, пранікнуць у тваё жытло і застацца ў ім назаўсёды, бо сваё яны ніколі не будуюць; знясіліць цябе самога і ўвесь твой род, а потым размножыцца і працягваць экспансію далей.

ў ланцугу вышэйназваных з’яў.

З пачатку XIV стагоддзя “сорнеры” хваля за хваляй напаўзаюць на землі Еўропы, прыносячы з сабой ашуканствы, рабаўніцтвы, падман, махлярства,

распусніцтва, крадзяжы і канібалізм.

Хітрыя, як чарвякі, яны схільныя да выжывання ў самых неспрыяльных умовах. Яны хлуслівыя,

крыклівыя, ненавідзяцьстваральнуюпра цу,

бесцырымонныя, раўнадушныя да рэлігіі і амаль не асімілююцца з аўтахтонамі. Яны прайшлі праз рабства, а значыць, ведалі звычкі, характары, хібы сваіх былых гаспадароў і ўпотайкі ненавідзелі якіх.

Цяпер, з масавым прыходам да ўлады “людзей-

ценяў”, іх нянавісць прыняла легальны статус.

Настаў іх час.

Кожны з вас калі-небудзь пражываў ці наведваў

Мегаполіс. Прайдзі цеся ўважлівапа вуліцах

Нечакана я заўважыў гарбузагаловага. Гэта быў той самы, які адсочваў мяне раней і з якім я тут жа нядаўна гуляў у так званыя “глядзелкі”. Цяпер ён не спрабаваў непрыкметна падкрасціся да мяне, а, наадварот, усім сваім выглядам паказваў, што бачыць мяне, як і я яго, і менавіта ў тым яго інтарэс. Я абмацаў яго вачыма, імкнучыся вызначыць, ці ёсць у яго зброя. Але не заўважыў нічога вартага: хіба, што ён хаваў нож у кішэні. Але без халоднай зброі тут увогуле наўрад ці хто ходзіць — толькі дзеці альбо жанчыны.

Дэфармант, між тым, выцягнуў свой надалоннік і, гледзячы ў мой бок, камусьці патэлефанаваў. Выслухаўшы адказ, ён падышоў бліжэй, так, што я мог добра яго чуць.

“Касіус хоча пагаварыць з табой, — сказаў гарбузагаловы. — Але не па тэлефоне”.

“Чаму ён не прыйшоў сюды сам?” — спытаў я. “Я цябе праводжу. Гэта недалёка”.

Немінуча я ўспомніў пра Барбі і адчуў да яго нянавісць.

“Дык гэта Касіус загадаў забіць майго сабаку?” — спытаў я. “Не. Ён нават не ведае, што мы яго забілі”, “Але навошта?” — спытаў я, стрымліваючыся з апошніх сіл. “Гэта быў наш сабака, наша здабыча. А ты адабраў яго і забіў аднаго з нашых. У Эдэме мы вядзём рэй, і такога табе нельга дараваць. Касіус вырашыць, жыць табе ці не”.

Тонкі звон працяў мне вушы, у вачах паплыў туман. Я імкліва кінуўся да гарбузагаловага, схапіў за каўнер, сціскаючы таму шыю, а сагнутым каленам ударыў яму ў жывот. Не чакаўшы такога, той рохкнуў, выдыхаючы паветра, і сагнуўся напалам. Цяпер я мог нават прыкончыць яго ўдарам у галаву. Але дзесьці ў падсвядомасці разумеў, што гэта будзе памылкай. Пагроза ў бок Мойры ўсплыла ў маёй памяці.

“А гарантыі?”

Я пачакаў, пакуль ён ачуняе, і паўтарыў пытанне. Вакол нас ужо сабраліся разявакі, у большасці жабракі і дэгенератыўнага выгляду апушчэнцы, і з палахлівай цікавасцю сачылі, што будзе далей.

“Слова, — выціснуў ён, урэшце, з сябе. — Касіус дае слова”.

Тут я раптам успомнў забітага мной перадусім разам з Цынкам вадзіцеля-целаахоўніка, пра магчымае сваяцтва якога з Касіусам мастак Гармата казаў мне раней, і ўстрывожыўся. Што, калі гэта наўмыснае запрашэнне, і Касіус ужо даведаўся пра ўсё. Але, адкуль? Мяне даўно бы схапілі і закатавалі як няшчаснага Публія

Роса, калі б нават цень падазронасці ўпаў на маю асобу. І хіба я хацеў уцягвацца ў процістаянне з гарбузагаловымі? Маркус папярэджваў мяне.

Я набраў на сваім надалоіннку Маркуса. Выслухаўшы мяне, той сказаў, што Касіус пакуль заўсёды трымаў слова, і ён, Маркус, зараз звяжацца з ім.

Я паклікаў гарбузагаловага. Ён з падкрэсленай неахвотай пасунуўся на крок.

“Мяне завуць Гвіда”, — са злосна-істэрычным выклікам сказаў ён, утаропіўшыся мне ў твар мёртвым позіркам.

Я хацеў спытаць сапраўднае гэта яго імя, ці “паганяла”, але прамаўчаў — якая ў рэшцерэшт, розніца. Сам я не прадставіўся: з яго боку мне быў не вельмі да спадобы гэты балаган з застрашаннямі. І ўвогуле ў падсвядомасці я адчуў, што варожасць з мясцовым “аўтарытэтам” Гвіда, асабліва пасля забойства майго сабакі, будзе толькі разгарацца, як агонь на тарфяніку, і што нам абодвум, пэўна, тут больш не жыць: нехта павінен будзе сысці, альбо памерці.

“Вядзі, — сказаў я яму, — у мяне няма часу і няма выбару”.

Мы даволі доўгі час моўчкі рухаліся ў паўднёвым напрамку па завулках, пакуль урэшце не апынуліся ля асобнага двухпавярховага будынка, які месціўся на адкрытай прасторы за агарод-жай калючага дроту. Мой праваднік падышоў да брамы і я са здзіўленнем убачыў, як ён пазвягаў кавалкам арматуры, якая там вісела, па бляшанцы, што была прывязаная да слупа.

З дому адразу выйшлі двое гарбузагаловых і, агледзеўшы мяне, патрабавалі аддаць ім зброю. Сціснуўшы зубы, я аддаў ім трохзарадную страляючую трубку, якую раней адабраў у эсбэшніка.

Касіус сустрэў мяне на ўваходзе. Ён быў гадоў сарака пяці, цёмнаскуры, высокага росту, з вы-цягнутым кверху востраканечным цеменем і збягаючым да яго пакатым ілбом.

Вочы яго вылучалі непрадказальнасць і агрэсію, а ўсе аголеныя часткі цела — распісаныя тату. Позірк быў, на маю думку, самы застрашаючы, нават сярод дэфармантаў. Але я спакойна вытрымаў яго — урэшце, што мне было губляць?

Ён правёў мяне ў пакой, дзе стаялі стол, некалькі крэслаў, а сцены і падлога былі засланыя дыванамі. Акна ў пакоі не існавала, а ўсё асвятляла адзіная электрычная лямпачка без плафона.

Касіус сеў за стол, а я, не чакаючы дазволу, у адно з крэслаў.

“Дапускаў, што ты прыйдзеш”, — сказаў Касіус.

“Я тут, у цябе. Што ты прапануеш?” “Не так хутка. Я, а не ты, усё вырашаю”.

“Кажуць, што ты справядлівы і трымаеш слова, — падмасліў я, успомніўшы словы Юліуса Гарматы і яго характарыстыку лідэра тутэйшых гарбузагаловых, які змрочна разглядаў мой твар, —

кажуць, ты — канкрэтны чалавек і не схільны да падлянкі. Таму я прыйшоў сюды і аддаў зброю тваім гракам”.

“Справа ў тым, што ты павінен памерці, — выціснуў з сябе

Касіус. — І ты ведаеш, за што і чаму. Ты забіў аднаго з нашых, а такое мы нікому не даруем. Што скажаш?” “Так, — пацвердзіў я. — Але гэта была самаабарона”.

Ён падумаў нейкі час, свідруючы мяне позіркам. Цёмна-жоўтая скура на яго голым чэрапе і на лбе заблішчэла ад поту.

“Ведаю, што ён быў нікчэмны чалавек, ні на што не варты, жыў на звалцы, але так жывуць многія і таму гэта не мяняе справы”.

“Не я напаў на яго”.

Але Касіус раптам змяніў тэму.

“Адкуль ты? — спытаў ён, — і чаму апынуўся тут?”

“Мяне выслалі, — не стаў маніць я. — Раней жыў у Мегаполісе”. “Здаецца, ты ў сваім жыцці “замачыў” не першага, — у роздуме вымавіў Касіус. — Гэта так?”

“Так, — пацвердзіў я. — Ёсць экзэмпляры, якіх трэба забіваць, але асалоду пры гэтым зведваюць толькі тры адсоткі людзей.

Калісьці я быў на вайне і вызначыў, што не належу да гэтых трох. І я ніколі не забіваю сабак”.

“Няўжо ты думаеш, што я мог аддаць загад знішчыць твайго пса? Што сабачыя дробязі ўласцівыя такому чалавеку, як я?” — узвар’яваўся ён.

“Ні ў якім разе. Але ты не хочаш зразумець, Касіус, што мне нанеслі знявагу — гэта раз, а па-другое, — тая жывёла даверылася і палюбіла мяне”.

Ён нейкі час раздумваў над маімі словамі.

“Я загадаю, каб табе прынеслі новага сабаку”.

“На жаль, — сказаў я, — не магу адказаць табе тым жа”.

“А я не магу памяняць наша паняцце, — прамармытаў ён. —

Калі я гэта зраблю, то могуць вы-рашыць, што я састарэў, саслабеў ці ўвогуле звар’яцеў”.

Ён маўчаў, гледзячы паўз мяне ў нябачную кропку. Я з трывогай адзначыў, што позірк у яго не-чакана стаў зусім ашклянелы, а па твары нібы прабег цень. Раптам ён ускрыкнуў і пачаў марудна абвальвацца долу. У пакой адразу забеглі два ахоўнікі. Яны нерашуча глядзелі, як цела Касіуса сутаргава курчылася, а галава білася аб падлогу. Я ўжо ўсё зразумеў: гэта быў прыпадак падучай, і крыкнуў, каб яго трымалі за ногі, а сам ашчаперыў галаву, каб ён не нанёс сабе якога пашкоджання, і заціснуў яму ў зубы насоўку.

Цяпер я здагадваўся, чаму сцены і падлога былі тут засланыя дыванамі, а на стале не стаяла нічога са шкла.

Хіба не з’яўляецца падучая адным з незлічоных доказаў, раптам прамільгнула ў маёй галаве. Чаму нармальны стан чалавека нечакана, няхай на кароткі тэрмін — дзесяткі секунд, — пераўтвараецца ў нешта злавесна-загадкавае, чаму ні ён сам, ні людзі вакол яго не могуць пасля таго, як прыступ скончыўся, даць тлумачэнне? У якім свеце апынаўся за тыя секунды пакутнік?

Дый, ці пакутнікам ён быў у час гэтага кароткага збою? Кажуць, эпілептыкі спазнаюць у тыя імгненні пачуццё незвычайнага шчасця. Кароткая сувязь з Матрыцай?

Прыступ прайшоў хутка. Праз некалькі хвілін Касіус ачуняў. З рота ў яго яшчэ цякла пена, змешаная са слінай, твар быў сіні, але ў вачах з’явілася паразуменне.

Ён аддыхаўся і запатрабаваў вады і ручнік, пасля чаго з хвіліну сядзеў нерухома.

“Мне патрэбны правільныя людзі, — урэшце сказаў ён, — не педэрасты, а тыя, хто здолее тры-маць у паслушэнстве ўвесь гэты мясцовы хлам. Ёсць два варыянты. Першы: мне не хапае люд-зей. Вось толькі што ў Мегаполісе застрэлілі майго сваяка. Ідзі да мяне, хоць я і лічу цябе чала-векам Маркуса. Але ён прайграе — гэта пытанне часу, а ты, калі будзеш побач са мной, выйгра-еш. Другі: ты плаціш выкуп, бо так сярод нас прынята”.

Я нейкі час маўчаў, абдумваючы яго прапанову, а потым сказаў: “Што ты маеш на ўвазе пад словам “выкуп”, Касіус?” “Мяркую, нас задаволіць дзесяць тысяч крэдытак”.

“Сабака аднойчы выратаваў мяне, — праз паўзу адказаў я. —

Маё ж жыццё асабіста для мяне не мае цаны. Таму я не прымаю ні твой першы варыянт, ні другі. Прабач, Касіус”.

“Ну, банкуй як ведаеш. Ты сам выбраў горшае”.

Я падняўся з крэсла.

“І яшчэ, — дадаў ён з прыхаванай пагрозай, — ты пабачыў тут, як мяне круціла. Не раю крычаць пра гэта на вуліцах”.

“Не сумнявайся Касіус, — заспакоіў я яго. — Табе няма чаго саромецца. На тваю хваробу пакутавалі многія вялікія героі мінулага, якія літаральна скаланалі свет: Аляксандр Македонскі, Юлій Цэзар, Напалеон”.

Ён не заўважыў у маіх словах іроніі.

“Шкада, — сказаў ён, — што мы разыдземся ворагамі. Са свайго боку я магу зрабіць яшчэ толькі адну ўступку: даць табе на роздум... ну, скажам, тры дні. Гэта ўсё, што я ахвярую. Пасля трох сутак вось на гэтым стале павінен ляжаць “выкуп”.

Я кіўком галавы паказаў яму, што ўсё зразумеў, пасля чаго павярнуўся і пайшоў.

Ахоўнікі паспелі ўжо разабраць маю зброю, якая была ім у навіну, і на маіх вачах зноў спрытна сабралі яе і не без шкадобы вярнулі назад.

Частка VI. СВЯТА

23.

Як я ўжо казаў раней, я ненавіджу мух і “людзей-ценяў”.

Дадам да гэтага і грамадскія святы. Гадоў пяць таму ў Мегаполісе святкавалася стагоддзе нейкай вайсковай перамогі, свята заняло некалькі дзён, на працягу якіх і днём, і ноччу аглушальна білі барабаны і ў неба запускаліся феерверкі, у турмах і лагерах былі аб’яўлены амністыі, а на вуліцы выліліся сотні тысяч людзей, няспынна патрабаваўшых алкагольных напояў і ўсялякіх забаўляльных відовішчаў.

Нешта падобнае адбывалася цяпер у Новым Эдэме — вядома ў меншых маштабах, але ў дас-таткова ўнушальных памерах.

На плошчу раней завезлі вялізную музычную гукаўстаноўку і з раніцы я адразу пачуў зазыўны грукат барабанаў, пасля чаго выйшаў на падворак. Па вуліцы ўжо цягнуліся ў бок цэнтра купкі па магчымасці святочна апранутых людзей, хоць былі сярод іх і звычайныя шлюмперы.

“Яны аб’явілі свята” — сказала Мойра.

“Пакінуць бы іх назаўсёды ў гэты радасны дзень”, — пажадаў я.

“Калі Ёхан Цынк сюды не прыездзе, а гэта так, то я — вольная. А можа, ён ужо бессмяротны?”

“Спадзяюся, ён едзе проста ў пекла. Але ў мяне тут, як ты ведаеш, застаецца адна даволі інфернальная справа: пазнаёміцца з “п’яўкай” і засняць гэты прыемны факт на камеру”.

“І калі ты думаеш гэтым заняцца?” “Заўтра к вечару”.

“А можна, я з табой, Берташ?”

“Не, — адразу і даволі жорстка запярэчыў я. — Адзінае, што я магу табе паабяцаць, Мойра, дык гэта прагляд стужкі потым.

Урэшце, мы нават зробім мантаж разам”.

“Будзь асцярожны, Берташ. Не хачу, каб цябе вылічылі службы бяспекі. І не толькі з-за “п’яўкі”. А яны, пэўна, узнятыя на ногі, бо замешаная нацыянальная ідэя. Гэта ім як цвік у задніцу”.

“Наўрад. Пляваць ім на нейкага сапселага функцыянера.”

“Не зусім так, Берташ. Можа ім сапраўды на яго напляваць, бо зараз у свеце шмат блытаніны, але яны ўжо апрытомнелі і, як лічыць Маркус, дзейнічаюць на ўзроўні інстынктаў.” “А больш дакладна?” — пацікавіўся я.

“Ён кажа, што бясконцыя сцверджанні пра рынкі збыту, барацьбу за нафту, за тэрыторыю, за чыстую ваду — усё гэта пустое і далёкае ад сапраўднай прычыны. А прычына ў ідэалогіі, у “палітруках”. Усе людзі — ворагі і ненавідзяць адзін аднаго, як ваўкі і сабакі, бо яны ад нарад-жэння на розных узроўнях.” “Так, цікава. І што?”

“Той, хто валодае ідэалагічнай парадыгмай і навязвае яе дурной большасці — той і кіруе светам.”

“Бадай, што ён мае рацыю, — сказаў я, — палітрукі з аблытаннымі ідэалогіяй мазгамі замбіруюць большасць, а большасць заўсёды хоча быць менавіта такой, бо не можа інакш.”

“Так. Ён кажа, што хоць “людзі-цені” і ўмела маскіруюцца, іх можна вылічаць па асноўнай прыкмеце: яны апантана ненавідзяць адно — нацыянальную ідэю.” “І знішчаць “палітрукоў”?” “Магчыма”.

“Гэта не жаночая справа.” “А якая жаночая? Нараджаць новых “палітрукоў”?”

Тое, што шматлікія ідэалагічныя аддзелы, якія былі задзейнічаныя паўсюль, нічога не рабілі ў сэнсе маральнасці, а наадварот усяляк разбэшчвалі яе, нішчылі ўсё здаровае і мірна суседнічалі з хлуснёй, бардэлямі, антрапафагіяй — даўно стала нязменнай рэальнасцю і сведчыла хіба што пра суцэльны абсурд. Я даўно ведаў гэта.

Мы нейкі час назіралі за тым, як перасоўваецца ў бок плошчы пакуль яшчэ разбіты на асобныя купкі натоўп, але Мойра раптам моўчкі павярнулася і пайшла ў дом.

“Барбі стаіць у мяне ў вачах, — зноў тужліва сказала яна перад тым, як знікнуь за дзвярыма. — Мне хочацца завыць і закапацца ў якую нару”.

“Можа, мы нікуды не пойдзем?” — спытаў я з надзеяй.

“Я б з задавальненнем засталася тут з табой, але мне трэба пабачыць таварышаў, і да таго ж сёння к вечару пастар Себасцьян будзе гаварыць казань у новым храме. Хіба ты запамятаваў пра гэта?”

У віхуры апошніх падзей я сапраўды выпусціў з віду пра маючае адбыцца адкрыццё Храма. Што ж, падумаў я, дзень свята абяцае прынесці і нешта станоўчае.

“Я зараз”, — сказала Мойра.

Я агледзеўся навокал. Краем вока я раз-пораз бачыў Беніту, якая круцілася непадалёку. Было па-ранейшаму спякотна, але вецер са звалак дзьмуў у іншы бок.

“Паслухай, Беніта, — урэшце спытаў я, — куды гэта падзяваліся твае кватаранты? Нешта я іх не заўважаю”.

Дзяўчына адразу апынулася ўсутыч і з гатоўнасцю падтрымала размову. Вусны яе былі нафар-баваныя ярка-чырвоным, а важкія грудзі зазыўна калыхаліся пад сукенкай.

“З’ехалі. Як яны мне надакучылі”.

“І куды? Пацукі недарэмна перабягаюць з аднаго месца на іншае”.

“Хіба яны скажуць? Мяркую, у Мегаполіс”.

“У цябе могуць увогуле адабраць пусты пакойчык. А пасля і той, дзе жывеш. На карысць тых жа мнагадзетных кватарантаў. А то і яны самі да гэтага дадумаюцца”.

“Могуць”, — уздыхнула дзяўчына.

Я ўжо ведаў, што ў паселішчы, дарэчы, як і паўсюль, бязбожна кралі. Скрадзенае перапрадавалася, а на грошы набывалі наркотыкі, ці яны адразу прапіваліся. Часта гэтае скрадзенае, набытае новым гаспадаром — які-небудзь варты жалю хлам — кралі зноўку ўсё тыя ж злодзеі. Урэшце, красці — ужо не лічылася заганай. Мойра расказала мне, што толькі частая прысутнасць у яе жытле Платона (змрочнага і зацятага — яго проста не разумелі, і з-за таго пабойліваліся) стрымлівала ахвотнікаў да чужога.

Чыноўнікі паселішча і ўсё тутэйшае начальства, а таксама мясцовыя крымінальныя аўтарытэты займалі асобныя дамы, часта двухпавярховыя, агароджаныя бетоннымі блокамі і калючым дротам. За астатняе жытло ўвесь час ішла прыхаваная барацьба: моцны і нахабны раз-пораз выжываў слабейшага і з больш лабільнай нервовай сістэмай, як, прыкладам, (калісьці я чытаў пра гэта ў старых кнігах) лісіца выцясняе з нары рупліўцабарсука, не адзін раз там нагадзіўшы.

“Беніта, — звярнуўся я да яе і ўзяў за руку, — здагадваюся, што ты мне хочаш тое-сёе сказаць. Табе нешта замінае?” “Сказала б, але баюся”, — Беніта нерашуча хіхікнула.

“Да цябе звярталіся людзі, якія цікавяцца мной, так?”

Яна нерашуча кіўнула.

“І хто гэта, Бенітачка?” “Яны не гавораць. Іх было двое”.

“Гарбузагаловыя?” “Так”.

“А на свята ты пойдзеш?” “Вядома, пайду”.

“Дык пра што пыталіся ў цябе гарбузагаловыя?” — вярнуўся я да ранейшай тэмы.

“Яны цікавіліся, ці быў ты ўчора дома”. “І што ты ім адказала?” “Сказала, што так — быў”.

Мойра зноў выйшла да мяне, і я спыніў размову. Дый наўрад ці я больш даведаўся пра што істотнае ад Беніты. Я ўзяў Мойру за руку, і мы рушылі ў бок плошчы. Па дарозе нас калі-нікалі абганялі крыклівыя падлеткі на самакатах і рыкшы з мясцовых — схуднелыя, спітыя, але яшчэ здольныя цягнуць двухколку з седаком. Вышчарыўшы рэшткі паражоных карыесам зубоў і прагна глытаючы гарачае, сухое паветра, яны няспешна беглі да цэнтра паселішча, часам крыкам патрабуючы выслабаніць ім шлях. Везлі яны ў асноўным укормленых жаўтаскурых чыноўнікаў альбо іх жонак ці дачок. Апошнія ўжо лічылі ледзь не ганебным хадзіць на ўсялякія святкаванні і гульбішчы пешшу.

“Бачыш, Берташ, — сумна ўсміхнулася Мойра, — варта было паўтара стагоддзя змагацца за светлую будучыню, знішчыць мільёны разумнейшых, каб цяпер так па-ідыёцку вазіць на сабе новых палітрукоў”.

“Якая розніца, калі ўсё навокал — суцэльная пустата, — сказаў я. — Мы з’ездзем куды-небудзь далёка адсюль, да якога возера і будзем сузіраць птушак і чытаць старажытныя кнігі. Плюнь на астатняе”.

Між тым на плошчы ўжо віраваў натоўп. Першымі нас сустрэлі дзесяткі ілжэжабракоў, якія цягнулі рукі да тых, хто праходзіў побач, выпрошваючы міласціну. Многія з іх былі не на жарт скалечаныя сваімі апекунамі, якія, як правіла, заўсёды трымаліся ў зацені: выкручаныя рукі і ногі, адкрытыя гноевікі, на якія ўвесь час зляталіся мухі, знявечаныя твары, выкалатыя вочы. Іншыя наадварот нахабна сядзелі ў інвалідных калясках, трымаючы на шыі шыльды з указаннем псеўдахваробы і патрабаваннем дапамогі, аб якой крычалі і хапалі прахожых за вопратку шматлікія дзеці.

Мноства латкоў, што ў большасці ўяўлялі сабой звычайныя брызентавыя намёты, былі размеш-чаны за ноч па кутках і баках плошчы, а таксама на падыходзе да яе. Акрамя ўсялякіх забаўляльных цацак, прадметаў ужытку, відэадыскаў, як правіла, парнаграфічнага зместу, гас-падарчых прылад, у іх прапаноўваліся гукападручнікі па так званым трансмогу — мове бліжэйшай будучыні. Адпаведная гіганцкая расцяжка вісела над сабранай з жалезных труб сцэнай.

Т Р А Н С М О Г

Шмат дзе месціліся адмысловыя латкі, у якіх можна было, стоячы, напіцца, паесці чаго-небудзь з эрзацпрадуктаў альбо купіць у запас які штучны напой, ці геннамадыфікаваную ежу. За вялікія грошы ў некаторых з латкоў прапаноўваліся нават бараніна, смажаныя куры альбо трусы, шматкі леташняга сала, натуральныя цыбуля, морква, буракі і нават яблыкі. Там-сям можна было купіць не толькі жывога пеўня, труса ці курыцу, а і пацукоў, сабачых шчанюкоў, маладую авечку, баранчыка і нават парсюка. Вядома, каштавала ўсё гэта багацце вельмі дорага.

Пабачыўшы столькі ўсяго ў дастатку, я прапанаваў Мойры купіць свежых курыных яек, кавалак якога мяса, але яна мяне адразу ахалодзіла, патлумачыўшы, што наўрад ці мне гэта ўдасца зрабіць, бо любы з прадаўцоў адкажа, быццам усё ўжо прададзена, ці знойдзе яшчэ якую-небудзь прычыну, каб не задаволіць наша жаданне: ежа сапраўды натуральная, вырашчаная і выгадаваная на некалькіх сельскагаспадарчых фермах, але ўся яна па заканчэнні свята паступіць у распараджэнне чыноўнікаў з муніцыпалітэта і сілавікоў. Толькі нязначныя яе рэшткі забяруць сабе самі арганізатары гандлю.

Сярод жабракоў, убогіх, старцаў і старчых назіралася шмат мутантаў. Хутчэй за ўсё, на мой по-гляд, гэта былі ахвяры пастаяннага ўжывання геннамадыфікаванай ежы, усялякіх адыходаў, эрзацпрадуктаў, а таксама інцэста і беспарадкавага сужыцця. Да прахожых і разявак адны працягвалі па міласціну трох-чатырох-шасціпалыя рукі, другія дэманстравалі сабачыя і ваўчыныя пашчы, раздвоеныя языкі, лішнія недаразвітыя рукі альбо ногі, ці ўвогуле іх рудыменты, паказвалі блізнят, якія зрасліся патыліцамі, у некалькіх намётах за дробныя грошы можна было пабачыць аголеных гермафрадытаў, уладальнікаў гіпертрафіраваных геніталіяў, барадатую жанчыну, ахвяр няўдалых аперацый па змене полу. Урэшце, як я ведаў, такіх выродаў апошнім часам рэзка пабольшала не толькі ў паселішчах кшталту Эдэма, а і ў Мегаполісе.

Аглушальная музыка, якая няспыннымі хвалямі вылівалася на нашы галовы, раптам сціхла. На сцэне, дзе дагэтуль танчылі і віхляліся купкі дзяцей абодвух полаў і розных колераў скуры, выяўляючы тым самым гарачае міжнацыянальнае сяброўства, з’явіліся прадстаўнікі сілавікоў і муніцыпалітэта. Іх было некалькі. Мэр — невысокі, жукаваты метыс з пукатымі вачыма, апра-нуты ў белы касцюм, два яго намеснікі — таўсматыя азіяты, у тэнісках, з аднастайнымі мангалоіднымі тварамі, а таксама сакратар па ідэалогіі — светласкурая жанчына ў чырвона-зялёнай мантыі, на выгляд каля сарака пяці год, нарумяненая, з узбітымі ўгару фарбаванымі валасамі і з цяжкімі залатымі завушніцамі. Некалькі сілавікоў — без асаблівых прыкмет каляровых мужчын, у цёмных акулярах, сярод якіх я пабачыў і палкоўніка Скута, ганарліва пазіралі на натоўп. Усе яны былі ў адмысловых мундзірах з эпалетамі і аксельбантамі.

Ва ўсіх іх на грудзях я бачыў пластыкавую значку з выявай мядузы — сімвала партыі бессмяротнасці. Такая ж выява ўпрыгожвала невялічкія вымпелы, якія трымалі ў руках многія з запрошаных прысутных. Лічылася, што мядуза — гідроід Turritopsis nutricula, і не толькі яна, а па сцвярджэннях герантолагаў, усе гідры — не паміраюць з-за старэння.

Большасць жа з тых, хто сабраўся на плошчы, былі звычайныя “працаробы” — так здаўна афіцыйна практыкавалася на ўсіх святах, а таксама шматлікія дэграданты, апушчэнцы і крымінальнікі, якія з’явіліся на цяперашні фэст у пошуках таннага альбо дармовага алкаголю, магчымасці нешта скрасці ці некага абрабаваць. Шмат прастытутак, асабліва непаўнагадовых, дакучліва прапаноўвалі хуткасныя секс-паслугі ў некалькіх намётах, а таксама ў казарме былой вайсковай часці побач.

Уступнаеслованасвятаўзяў,якічакалася,мэрпаселішча.Гаварыў ён хвілін дваццаць, кары-стаючыся электронным блакнотам, ад якога раз-пораз адрываў вочы, змрочна аглядаючы натоўп. Я не запісаў яго прамову, бо не бачыў у гэтым неабходнасці. Коратка яна зводзілася да наступнага: мы, людзі розных народаў, звычаяў, прыхільнасцей, гаварыў мэр, сабраліся тут, каб адзначыць адно з нядаўна запатрабаваных святаў — свята трансмогу. Раней, працягваў ён, людзі былі адасобленыя ў межах сваіх этнічных прыкмет і дзяржаўных утварэнняў, але зараз гэта сціраецца назаўсёды. Не будзе больш рознасці культур, бо запануе адна, сусветная культура бессмяротнасці. Навошта нейкія сцягі, гімны, гербы і іншая, цалкам непатрэбная сімволіка, калі замест усяго гэтага мы прапануем вечнае існаванне? Навошта столькі моўных адрозненняў, калі з’явілася такая велічная ў сваёй неабходнасці з’ява, як трансмог. Менавіта, дзякуючы ёй, мы будзем здольныя адразу паразумецца і загаварыць на агульнай для ўсіх мове. Гэта, а таксама нашая няспынная працоўная дзейнасць, прынясе ўсім нам небывалы росквіт. З часам мы ўвогуле страцім патрэбу ў той ежы, якая наталяе цяпер і наталяла ва ўсе часы голад. Чалавек пераўтворыцца ў кібарга і будзе існаваць заўсёды. Унікніце ў сэнс гэтага слова. Але дзеля такой будучыні неабходна працаваць і яшчэ раз працаваць. Тых, хто выконвае свае планы і абавязкі, мы і далей будзем заахвочваць бясплатнай пітной вадой, якаснай мадыфікаванай ежай і цвёрда абяцаем ім бессмяротнасць — дар, якому, як вы разумееце, няма кошту.

Мэр гаварыў яшчэ нешта, але не такое істотнае і абстрагаванае, а пра тое, што непасрэдна ты-чылася нарыхтовак і паставак для патрэб Мегаполіса, пра планы асобных прадпрыемстваў і гаспадарак. Процьмы мух раіліся ў яго над галавой.

ТРАНСМОГ!

Ён выкрыкнуў гэтае слова, нахіліўшыся ўсутыч да мікрафона і ўздзеў угору рукі, урэшце даючы разумець, што яго прамова скончана.

Пасля гучных, хоць і бязладных апладысментаў і адабральных воклічаў слова ўзяла мясцовы сакратар па ідэалогіі.

Так званыя Непажаданыя Падзеі, падкрэсліла яна, не расхістаюць нашу веру ў будучыню, але яны спрычыніліся да шматлікіх негатыўных з’яў у нашым грамадскім жыцці. Аднекуль з сярэднявечча там-сям раптам адраджаюцца ачагі ксенафобіі і агрэсіўнасці да ўспрымання новага светапогляду. Раз-пораз яшчэ ўзнікаюць асобныя заканспіраваныя групоўкі, якія актывізуюцца на глебе нацыяналізму і антыграмадскай дзейнасці. Не зжытыя дагэтуль спробы паранавуковай дзейнасці і расхіствання на гэтай глебе нашай веры ў самае светлае, што чакае, магчыма, ужо заўтра, усіх нас — бессмяротнасць.

Пасля агульнай часткі сваёй прамовы сакратар па ідэалогіі, на твары якой запунсавелі чырвоныя плямы, спынілася на мясцовых праблемах.

Не выяўленыя дагэтуль асобы, казала яна, вывешваюць тамсям у нашым Эдэме варожыя па змесце налепкі сумнеўнага сэнсу і характару, якія хоць ніхто і не чытае, але многія іх бачаць і, выконваючы свой грамадзянскі абавязак, прыносяць у адпаведныя органы. Распаўсюджваюцца бяздоказныя чуткі і прымхі пра тое, што быццам мы ўсе існуём у штучна створаным свеце, пра нейкіх прывідаў, упыроў і цмокаў, адзін з іх, ха-ха, наведвае наша паселішча. Але ім не абверг-нуць нашых уяўленняў і нашага імпэту ў прагрэс, які чакае, нягледзячы ні на што, усё людства.

Мы не абмяжоўваем, казала далей яна, імкнення розных людзей нашай мясцовай супольнасці аб’яднацца па нейкіх рэлігійных вартасцях, дазваляем збірацца ў храмах і нават ствараць іх, хоць разумеем, што рэлігія і вера ва ўсіх нас адна — гэта бессмяротнасць.

На вялікі жаль, учора да нас у Эдэм не здолеў прыбыць выхадзец з нашых мясцін, былы начальнік ідэалагічнага ўпраўлення краіны Ёхан Цынк, са скрухай у голасе паведаміла далей выступоўца. Ён, па ўсёй верагоднасці, трапіў у аўтааварыю, але так як ён быў дзяржаўным кандыдатам на далучэнне да бессмяротнасці, то ёсць надзея на тое, што жыццё яго будзе захавана і нават адноўлена.

Тым не менш, працягвала яна ўжо з ноткамі агрэсіі і злосці, тыя хто саступяць нам шлях цяпер ці ў будучым, будуць вылічаныя, выкрытыя і адпаведна пакараныя. Тут і яна ўскінула руку, узмахнула ёй і віскліва, з ноткамі фанатызму ў голасе выкрыкнула ў мікрафон

ТРАНСМОГ!

Адразу пасля яе выступу на ўзвышша падняўся сябра мясцовай моладзевай суполкі бессмяротнасці (аказваецца, фармальна яна існавала і ў Эдэме) з мэтай узяць слова, што, вядома, было яму адразу дазволена. Гэта быў метыс гадоў трыццаці, з пакатым ілбом, амаль без падбародка і з густымі, чорнымі, бліскучымі на сонцы валасамі, узбітымі ў пышную прычоску, якой ён, пэўна, вельмі ганарыўся. Ён быў апрануты ў форменныя чырвоную кашулю і зялёныя брыджы.

“Калісьці, — гаварыў ён, — большасць людства карысталася кожны свёй мовай. На асобнай мове размаўлялі паміж сабой і былыя мясцовыя жыхары, пакуль яна не зведала апладняючага ўплыву іншых, суседскіх і больш далёкіх моў, каб неўзабаве, у наш час, паступова пераходзіць на трансмог. Як сведчаць нашы навукоўцы, трансмог — мова будучыні, дзе замест слоў будуць ужывацца вобразы, што ва ўмовах бессмяротнасці будзе садзейнічаць больш хуткаснаму мыс-ленню. Але дзеля гэтага трэба паўсюдна ўступаць у нашу дзяржаўную моладзевую арганізацыю, добра працаваць і выяўляць і знішчаць нацыяналістаў”.

І ён таксама выкрыкнуў у канцы сваёй кароткай памовы: ТРАНСМОГ!

Ледзь не апошнім сярод выступоўцаў узяў слова сілавік службы бяспекі. Гэта быў апрануты, нягледзячы на спёку, у баваўняную ўніформу, і абвешаны аксельбантамі мурын. Сонцаахоўныя акуляры хавалі амаль палову яго ільснянага ад поту твару, а калі рот раскрываўся, то былі бачныя жоўтыя бліскучыя залатыя каронкі буйных і вострых зубоў.

Усяляк падтрымаўшы і ўхваліўшы ідэю трансмогу, ён нечакана засяродзіўся на хісткай і, на мой погляд, рызыкоўнай тэме законнасці абрадаў пахавання.

“Часта мы сутыкаемся з тым, — паведаміў ён, — што асобныя групы людзей, якія пражываюць у паселішчы, ужываюць самыя розныя звычаі пахавання памерлых сваякоў. Многія з тых звычаяў становяцца не даспадобы іншым, з-за чаго ўзнікаюць канфлікты, якія калі-нікалі прыводзяць да забойстваў. Па кожным факце натуральнай смерці цяпер вы будзеце абавязаны звяртацца ў муніцыпальны савет па дазвол на пахаванне па сваіх абрадах. Найперш гэта тычыцца тых, хто ўжывае ў ежу сваіх нябожчыкаў. Мы прызнаем, што ў мэтах гігіены і блакавання хвароб і эпідэмій, такія абрады і звычаі цалкам мэтазгодны і будзем даваць на гэта дазвол, пра што хутка выйдзе адпаведны загад, але кожны асобны выпадак будзе спачатку разглядацца намі. Тады ў нашым здаровым грамадстве паменшае розных варожых прымхаў пра ўпыроў, прывідаў, анамальшчыну, пра нейкія цьмяныя доказы, якія быццам сведчаць пра тое, вы толькі падумайце, што нічога навокал і нас таксама, проста не існуе, і ўсё гэта нам толькі мроіцца”.

Ён яшчэ некалькі хвілін гаварыў пра пагрозу прымхаў, чутак, а таксама пра нацыяналаў і іншых парушальнікаў стабільнасці, а потым спыніўся і таксама гучна і з робленай узнесласцю крыкнуў: ТРАНСМОГ!

Пасля яшчэ некалькі напаўафіцыйных выступоўцаў заклікалі прысутных на свяце радавацца жыццю і верыць у непарушную ідэю бессмяротнасці.

Па заканчэнні афіцыйнай часткі свята пачалася забаўляльнамастацкая. На сцэну адзін за другім выходзілі папулярныя спевакі, спявачкі і прытворшчыкі з Мегаполіса. Асобных з іх натоўп сустракаў крыкамі захаплення. Яшчэ праз гадзіну пачаўся гандаль таннымі алкагольнымі напоямі. Там-сям ужо звыкла поўзалі на карачках, дзе-нідзе ўзнікалі бойкі і гэтаксама хутка заканчваліся, у неба ўзляталі і ўзрываліся там с аглушальным трэскам усялякія піратэхнічныя сродкі.

Маю ўвагу прыцягнулі некалькі падпітых цёмнаскурых, якія з гіканнем і смехам мачыліся на асобных прахожых, пераважна жаночага полу. Мойра адразу скіравала ў процілеглы бок, на твары яе чыталіся агіда і пагарда. Гэта не хто іншыя, патлумачыла яна мне, як нашчадкі стара-жытных кафраў з мыса Добрай Надзеі.

Іх тут некалькі, і яны аднавілі своеасаблівы і рызыкоўны звычай сваіх продкаў паліваць мачой тых, каму яны быццам хочуць аказаць найвышэйшыя ўшанаванні.

Мяне зацікавілі некалькі напаўаголеных цёмнаскурых, якія ўвішна поўзалі на карачках. Вакол іх віраваў натоўп. Зблізу гэта аказаліся звычайныя напарстачнікі, што нахабна дэманстравалі прастакам і шматлікім сліперам дробнае старажытнае махлярства. Іх ахоўвалі двое мускулістых мурынаў з тупымі тварамі. Яны ж сачылі за тым, каб ахвяры гульні сплачвалі пройгрыш і не спрабавалі ўцячы.

Убаку ад іх маляўнічая змешаная пара гандлявала так званымі “таблеткамі кахання”. Белая жанчына — невысокая бландзінка, складзеная як цыркавая гімнастка, прапаноўвала жадаючым пілюлі з сумессю аксітацыну і нейкіх узбуджальных сродкаў. Каханне, — сцвярджала яна, — гэта ўсяго толькі біяхімічная рэакцыя, і выклікаць яго могуць адмысловыя хімічныя кампаненты. Адначасова з яе тлумачэннямі напарнік бландзінкі — таўсматы кітаец з сальнымі валасамі, заплеценымі ў чорную касу, якая вісела ў яго ад патыліцы і ніжэй, на спіну, дэманстраваў на відэамагнітафоне рэкламную стужку, у асноўным парнаграфічнага зместу.

Побач, абцяжараны чорнай грыфельнай дошкай, на выгляд сталага веку, індус паказваў матэма-тычныя фокусы, раз-пораз пускаючы сярод разявак капялюш, каб туды кінулі дробных грошай. Ён браў высахлымі жоўтымі пальцамі крэйду і крэмзаў на дошцы лічбу: “9”

“Вось лічба, — казаў ён, — якая ўтрымліваецца ва ўсіх лічбах. Сярод лічбаў ад аднаго да дзевяці іншых сапраўдных няма, а нуль — гэта не лічба. Глядзіце”: 1 х 9 = 9

2 х 9 = 18 (1+8=9)

3 х 9 = 27 (2+7=9)

........

9 х 9 = 81 (8+1=9)

“Менавіта праз дзевяць месяцаў нараджае жанчына і... ўсё такое. Просты прыклад, але хіба не дзіўна?”

Тым, хто пажадае, казаў гэты рызыкоўны дзівак, за самую невялічкую ўзнагароду, нават за ка-валак жытняга хлеба, ён гатовы даступна вытлумачыць знакамітую гіпотэзу Рымана аб простых лічбах. Гіпотэза, сцвярджаў ён (цяпер я ўжо не сумняваўся, што гэта былы навуковец, а цяпер ссыльны), заняла пасля доказу Апошняй тэарэмы Ферма месца галоўнага недаказальнага сцвярджэння ў матэматыцы.

Нейкі час мы назіралі за матэматычнымі маніпуляцыямі і каментарыямі да іх. Яны аніяк не ўпісваліся ў агульную атмасферу свята, што і пацвердзілася праз якую хвіліну. Некалькі мурынаў з непранікальна пагрозлівымі выглядамі на тварах, у якіх я беспамылкова выявіў сакрэтных агентаў, спыніліся непадалёк і ўважліва прыслухоўваліся да тлумачэнняў фокусніка. Раптам яны накінуліся на яго і схапілі за рукі. Адразу зашчоўкнуліся кайданкі, і матэматыка павялі кудысьці ў бок. Магчыма, узгадаў я, ён быў зусім нядаўна высланы і паспрабаваў зарабляць тут сабе на хлеб такім незвычайным спосабам.

Мойра сціснула мяне за руку.

“Не ўздумай умяшацца, — перасцерагла яна. — Можа, для старога ўсё неяк і абыдзецца”.

“Не даю веры, — праз паўзу адказаў я ёй, — бо яго фокусы зандата блізка суседнічаюць з метафізічным, а гэта ўжо прыхаваны выклік уладам”.

Ужо больш уважлівым позіркам я ўбачыў там-сям сярод віруючага натоўпу яшчэ некалькіх агентаў службы бяспекі. Варта было вяртацца назад. Але, як толькі мы павярнулі ў бок свайго жытла, нас атачыла група п’яных “паэмбэшнікаў” з мясцовай суполкі Партыі маладых бессмяротнікаў. Адзін з іх трымаў на шыі празрыстую пластыкавую скрыню, куды яны прымушалі кідаць грошы. Па іх нахабных тлумачэннях — на карысць распрацовак у хуткасным авалоданні трансмогам. Я ўжо вырашыў, што не абысціся без бойкі, але Мойра рашуча адпіхнула скрыню і абрынула на прасіцеляў такую брыдкую лаянку, якую я рэдка калі чуў. Чамусьці гэта падзейнічала: “паэмбэшнікі” нечакана ўзрадаваліся і захоплена зарагаталі. Мы праціснуліся скрозь іх і рушылі далей.

На сыходзе з плошчы я ўбачыў на сцяне аркушык налепкі. Тэкст быў нязвыкла набраны, і я спыніўся.

“Зірні, Мойра, — сказаў я, — гэта цікава”.

СЛОВА НА СВЯТА

Калі вы раптам пакінеце Мегаполіс

І апынецеся на якой забытай частцы Зямлі,

Дробным фрагменце Айкумены,

Дзе-небудзь сярод сметнікаў і балот,

У зарастаючай пустазеллем вёсцы

Ці дэградуючым пасёлку —

Вы і тут сустрэнеце падабенствы людзей:

Сялян з разбухлымі, выкручанымі пальцамі

Ад непасільнай працы на Утопію,

Апынуўшыхся перад бязлітаснымі прыхаднямі,

Што плодзяцца, як тараканы,

Увішных гаспадаркоў з хітрымі пыскамі,

Не здольных зазірнуць у будучыню,

Якая ўжо даўно ўглядаецца ў іх саміх,

Што ўгнойваюць свае надзелы

На карысць іншародцаў,

Пакуль самі не стануць гноем,

Наліўшыхся крывёю “функцыянераў”

У нястомным гандлі гэтай зямлёй,

Згубіўшых пачуццё

Нават асабістай бяспекі,

У думкі якіх не ўнікнуць ніякаму сэнсітыву,

Самадастатковых пралетараў,

Якія ў вольныя ад рабства дні

Падколваюць адзін аднаго нажамі

Ці бяздумна ўглядаюцца

У дысплеі тэлевізараў,

Дзе выламваюцца педэрасты,

Якія ўжо авалодалі чвэрцю культуры,

Распырскваючы папсу, як мачу,

Ці здзяйсняюць свае фантазіі садаміты,

Ды практыкуюцца нейралінгвісты,

На рэштках эміграцыйных плыняў,

Стракатых ад дэгенератаў,

А маладыя летуценніцы,

Прачынаючыся па начах,

Мараць пра тое, як яны

З’едуць у Мегаполіс

Ці яшчэ куды-небудзь далей,

Дзе іх будуць суцяшаць аральным сексам,

empty 24.

Далучаючы да дэмакратыі.

Тут, дзе яшчэ не сточвае абутак бетон,

І высоўваюцца з вокнаў

Клетак-сотаў

Мікрацэфалы, упэўненыя ў сваёй значнасці, але

Якія ніколі не чулі пра Ван-Гога,

Каментуючы падзеі ў наваколлі

Квакаючымі галасамі.

Тут, на месцы Вялікай Звалкі

Танчыце вы свой танец — апошнія з людзей.

Ён толькі паціснуў плячыма.

“Мяне заб’юць, калі я да таго ж спалю дом”.

“Ну, а калі ўпыр зацікавіцца менавіта табой? Як ты сам намераны абараняцца?” “Я нашу з сабой часнок. У мяне яго поўныя кішэні. І соль. Кажуць, ваўкалакі і погань не выно-сяць гэтыя рэчы”.

Я толькі ўсміхнуўся над такой наіўнасцю. Дый які рэзон быў нешта яму тлумачыць? Ён бы ўсё роўна нічога не зразумеў.

Праходзячы праз плошчу, я ўбачыў двух укормленых жаўтаскурых падлеткаў, а з імі белую дзяўчынку гадоў дзесяці– дванаццаці. Яны ўтаропіліся на мяне, маючы, пэўна, нейкі свой інтарэс, што адразу і пацвердзілася.

У наступны дзень я зноў вярнуўся да свайго асноўнага занятка ў паселішчы: адсочцы ўпыра.

Ноччу, пасля свята, адбылася чарговая панажоўшчына і звядзенне рахункаў паміж рознымі групоўкамі і кланамі. На вуліцах там-сям знаходзілі забітых. У многіх з іх былі павыразаныя часткі целаў — рукі, ногі, ягадзіцы, грудзі. Усе гэтыя набыткі пэўна былі скарыстаны ў ежу мясцовымі антрапафагамі.

“П’яўка” па-ранейшаму лютавала. Як паведамілі мне ў дваццаць першым бараку, яго бачылі тут не толькі з наступам цемры, а і нават на досвітку. Ужо адкрыта гаварылі, што ўпыр, які закатаваў траіх дзяцей, цяпер “даціскае” ўдаву Адмету.

Той-сёй з жыхароў барака з жахам паведамляў пра спробы ўпыра ўвайсці з ім у кантакт. Праўда, бачылі таго кожны пасвойму: адна жанчына сцвярджала, што “цмок” схапіў яе ззаду і пачаў душыць, але рукі ў таго, гаварыла яна, былі белыя і нібы ватныя, і ёй удалося вырвацца і ўцячы. Другая паказвала ўсім сінюю плямку на перадплеччы і расказвала, як упыр схапіў яе за руку. Урэшце, ім абедзвюм адразу паверылі.

Але, вядома, што больш за ўсё мяне цікавіў стан Адметы, якая, між тым, нікога да сябе не пускала і адчыняла дзверы толькі сваякам.

Тодар, пэўна, адчуваў перада мной пачуццё віны за тое, што “здаў” мяне ў мінулы раз, не папярэдзіўшы пра агентаў, і таму цяпер усяляк запабягаў перада мной. Менавіта ён расказаў мне, што “цмок” з’яўляецца перад няшчаснай бабай праз ноч, смокча ў яе кроў, і жыць той засталося няшмат.

“Чаму ж вы не абароніце яе?” — спытаў я Тодара.

“Усе баяцца”.

“А кактэйль Молатава?” — напомніў я.

Адзін з іх, старэйшы па ўзросце, адкінуў з ілба назад пасму густых чорных валасоў, пераступіў мне шлях і няшчыра ўсміхнуўся, бліснуўшы на сонцы залатымі каронкамі зубоў.

“Паслухай, манус1, — лісліва пачаў ён, — ты, пэўна, любіш дзевачак. Так?” “Бліжэй да тэмы”, — прапанаваў я яму, ужо здагадваючыся ў чым іх інтарэс. Нянавісць варух-нулася ўва мне і пачала разрастацца, як пара пад накрыўкай.

“Ды ты зірні. Табе што, у падлу наша прапанова?” — ён тыцнуў пальцам, сабе за спіну, дзе на лаўцы з абыякавым выглядам сядзела малалетняя прастытутка. У дзяўчыны была нямытая галава, сонныя вочы і абпаленая сонцам скура. Праз адну наздру невялікага кірпатага носа было прадзета металічнае кольца.

“Гэй ты, — загадаў ёй другі жаўтаскуры сутэнёр. — А ну, пакажыся!”

Дзяўчына марудна паднялася з лаўкі, прыўзняла падол сукенкі так, што агаліліся яе ногі і вузкія, яшчэ неразвітыя клубы, абцягнутыя на ягадзіцах трыкатажнымі трусікамі, павярнулася вакол сябе і зноў села.

Я, пэўна, згубіў над сабой кантроль, бо схапіў залатазубага за валасы, рэзка нагнуў яму галаву долу і саўгануў каленам у твар. Ён рохкнуў і паваліўся на спіну, абліваючыся крывёю, якая пырскнула з яго носа. Другі кінуўся ўгрунь, лямантуючы і разпораз азіраючыся, ці не бягу я следам. Дзяўчына ўсё так жа сонна сядзела на сваім месцы і нават не паварушылася. Я падышоў бліжэй.

“Ідзі дадому, — сказаў я ёй, — у цябе ёсць дом?” 1 Манус — чалавек (з хіндзі)

Нібы робат яна ўстала з лаўкі і моўчкі пайшла прэч. Я адчуў, як знікае звон у вушах і галаве, і агледзеўся: неалькі змарнелых мікрацэфалаў назіралі за тым, што я буду рабіць далей, чыйсьці твар мільгануў у адным з вокнаў адміністрацыйнага будынка, у паветры, пэўна, прывабленыя пахам крыві, ужо гудзелі мухі.

На агароджы ля Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць я заўважыў шэры лісток налепкі. Ён матляўся на адной сваёй надарванай частцы — верагодна, раней нехта паспрабаваў яго знішчыць і сунуў у кішэню. З плошчы трэба было сыходзіць, бо залатазубы яшчэ не падымаўся, а яго нахабны падзельнік, як я меркаваў, не марудзячы, прывядзе сюды супляменнікаў.

У налепцы, якую я збольшага прывёў да ладу, было напісана

empty 26.

“сліперы” — псеўдалюдзі, залежныя ад масавага гіпнозу. Яны лёгка ўваходзяць у стан гіпнатычнай істэрыі, непазбежна падпадаючы пад уплыў сваіх “куміраў”: звычайна, спевакоў, блазнаў альбо актрыс.

У сувязі з поліэтнічнасцю грамадства феномен данатарства і самаедства ўступіў цяпер у заключную фазу і набыў якасць тайнай дзяржаўнай рэкамендацыі на самазнішчэнне рэшткаў бы-лой эліты.

наступнае: “АБ ДАНАТАРСТВЕ”

Цэлыя народы раптоўна нібы гублялі розум і

У віхуры падзей апошніх дзён я ледзь не запамятаваў пра адкрыццё Храма, ці як яго назваў былы пастар Себасцьян, Месца для агучвання Ісціны, але Андруш напомніў мне і Мойры аб гэтым, папрасіўшы дазволу перадусім завітаць да нас, каб ісці пачыналі жыць толькі для таго, каб дагадзіць іншым народам, у выніку чаго непазбежна ўпадалі ў рабства.

Народ-данатар вар’я цее адза хаплення іншародцамі, ахвяруе на іх карысць сваю мову,

спадчыну, к ультуру ів олю. Рабы-данатары поўнасцю пазбаўлены свядомасці і з’яўляюцца тыповымі прадстаўнікамі “людзей-ценяў”. Самец данатара — абмежаваны, лёг ка ўнушаемы,

скараецца перадлюбымсорнераміадра зу пачынае яму прыслугоўваць. У асобных выпадках,

падпадаючы пад уплыў прыхадняў, ён становіцца агрэсіўным ненавіснікам сваёй мовы і культуры. Ён з лёг-касцю аддае сваіх жонак і дачок на карысць іншаземцаў, не задумваючыся аб наступствах.

Прадбачанне (прагноз на будучыню) складае ад адной гадзіны да двух тыдняў наперад. Самка данатара — істэрычная, юрлівая, абмежаваная,

схільная да здрады. Улюблёныя заняткі — пап-шоў,

прастытуцыя, судавытворчасць, выхаванне чужых дзяцей. У новай генерацыі можа субліміраваць у свецкую ільвіцу ці так званую “бізнес-ледзі”:

феміністку, раўнадушнуюдаасабістага патомства. Прадбачанне — ад гадзіны да тыдня.

Выключная большасць данатараў — так званыя

туды разам.

Спёка крыху адступіла, і па небе беглі лёгкія хмаркі. Ля ангара ўжо сабралася некалькі дзесяткаў людзей, у асноўным, белых. Сярод іх я пабачыў Васку Петкавіча, а крыху пазней з’явіўся і Маркус.

Дзверы будучага Храма былі пакуль зачыненыя, і Васка Петкавіч патлумачыў мне, што пастар Себасцьян, які падрыхтаваў казань, і мастак Юліус Гармата праз некалькі хвілін мусяць запрасіць усіх унутр. Я сказаў Мойры, каб пачакала, а сам асцярожна рушыў сярод людзей у той бок, дзе стаяў Маркус, які здалёк кіўнуў, што бачыць мяне.

“Нам з вамі зноў трэба на днях пагаварыць, — паведаміў ён мне напаўголаса. — Гэта важна для ўсіх нас. Дарэчы, вамі з новым, нашмат большым імпэтам зацікавіліся не толькі гарбузагаловыя, а і ў мясцовых органах. Адзін чыноўнік, ён з нашых — скідвае мне інфармацыю”.

Я ўгледзеўся ў яго стомлены, непаголены твар, сустрэўшыся позіркам. Мне раптам нагадалася, што ён бачыць мяне наскрозь.

“Вы наламалі дроў, Берташ”, — пацвердзіў ён мае меркаванні.

“Не думаю, — ціха адказаў я. — А калі што і наламаў, то разбірацца мне”.

“Пагаворым пасля. Вы не бачыце тут агентаў бяспекі? Вы ж з імі, так бы мовіць, сустракаліся. Павінны ж яны былі даслаць сюды кагосьці, каб адсочваць гэту падзею”.

“Маглі проста абмежавацца штучнікам”.

“І то — рацыя”.

“Заўтра я зайду да вас. Вы будзеце дома пасля поўдня?” “Давайце дакладна. А пятнаццатай гадзіне”. “Дамовіліся”.

Крыху наводдаль, у баку я заўважыў купку жаўтаскурых, якія яўна цікавалі за намі, перагавор-ваючыся паміж сабой і раз-пораз зняважліва сплёўваючы на зямлю. Яны былі апранутыя ў падкрэслена белыя кашулі і такога ж колеру нагавіцы, што гаварыла пра іх пагарду да працы.

“Бачыце? — я звярнуў на іх увагу Маркуса. — Яны таксама нас ненавідзяць. Хіба я памыляюся?” “Так, — пасля паўзы згадзіўся Маркус, — я прадучваю вайну, і яна ўжо плавае ў паветры, бо раўнавага нейкім чынам парушылася”.

“Вайна, — адказаў я, — вечная і маральная”. “Вы па-ранейшаму збіраецеся з’ехаць адсюль?” Я паціснуў плячыма.

“Як складзецца”.

“А ўпыра вы злавілі?” — стрымана ўсміхнуўся Маркус.

“Я ўжо ведаю яго схованку. Хочаце паўдзельнічаць?” “Да заўтра”, — паўтарыў ён замест адказу.

Я згодна кіўнуў, і мы разышліся. Я вярнуўся да Мойры.

Між тым лёгкае хваляванне пранеслася над нешматлікім натоўпам, бо дзверы капліцы расхінуліся і адтуль выйшаў

Францыск, вучань Юліуса Гарматы. Самога “свяшчэннага скарабея” я пакуль не бачыў, як і пастара Себасцьяна. Францыск агледзеў усіх няветлівым позіркам і моўчкі паказаў рукой, каб заходзілі.

Усе, перагаворваючыся, пацягнуліся да дзвярэй. Мы з Мойрай зайшлі ў Храм аднымі з першых.

У сярэдзіне ангара было цемнавата і адчувалася прыемная прахалода, якую я заўсёды падпадабаў. Тыя, хто ўвайшоў, нейкі час аглядаліся навокал, а потым пачыналі рассаджвацца на даўгіх лаўках з пластыкавых дошак — іх, як я заўважыў, хапала ўсім. Ля супрацьлеглай сцяны грувасцілася нешта накшталт самаробнага алтара, за якім завіхаўся пастар Себасцьян. Збоку ад яго я заўважыў даўгую постаць Юліуса Гарматы, які марудна маніпуліраваў тонкімі сінтэтычнымі аборкамі, што вялі ў вышыню, да столі і сцен, па-ранейшаму занавешаных драным кужалем, прасцірадламі і брызентам. Потым ён абярнуўся і зрабіў знак пастару Себасцьяну. Я ўбачыў, як апошні, рыхтуючыся гаварыць, узняў руку і спыніў тым слабы шэпт і шум галасоў.

Асноўную частку казані пастара Себасцьяна я запісаў на дыктафон надалонніка. Прыводжу яе ў адносна сціслым выглядзе.

“Многія цяпер зададуць сабе пытанне: чаму ў нас з’явіўся ўпыр? Вы думаеце, я буду шукаць прычыну ў шматлікіх грахах, якія пералічу зараз з прыступкі пад нагамі? Заклікаць вас да пакаяння? Да маральнасці?

Не, я не зраблю гэтага, бо вы ўсе даўно вінаватыя хоць і другасна. Упыр не мог не прыйсці і не рабіць сярод вас спусташэння, бо яшчэ стагоддзе назад вы сталі сусветным пасмешышчам, парыямі, струхлымі і слабасільнымі рабамі, якія не могуць выклікаць не толькі павагі, а нават раўнадушша і тым больш страху. Да гэтага часу ў цэнтры былога вашага сумеснага прабывання ляжыць спруцянелы труп, якога калісьці зрабілі святым, і выстройваюцца чэргі, каб укленчыць перад ім і памаліцца яму. Менавіта вашыя апантаныя продкі прынялі рэлігію малых, убогіх, пакладанцаў, баб і брудных дзікуноў, не задумаўшыся над тым, да чаго гэта іх прывядзе. Ужо тады “людзіцені” прагнулі і марылі пра бессмяротнасць і, чакаючы абяцанага хрысціянствам уваскрашэння і вечнага жыцця, складвалі ў храмах і цэнтрах гарадоў і паселішчаў труны з памерлымі; так, у кожнай з іх ляжаў труп, але раз-пораз здаралася, што асобныя непрытомнікі пачыналі наведваць сваякоў, бо ў сваім псеўдажыцці, пэўна, знаходзілі выхад да нашага свету і вярталіся сюды ўпырамі. Так, яшчэ тады, у сярэднявеччы, высвеціліся абсалютна новыя якасці чалавека, прычына і сутнасць якіх хаваецца ад нас у цемры і цяпер, нягледзячы на так званы прагрэс, эвалюцыю і тэхнагенныя распрацоўкі. Але што такое, дарэчы, эвалюцыя? Эвалюцыя павінна абараняць моцных ад ніжэйшага віду і відаў, а інакш мы напаткаем інвалюцыю, што ад-значаецца цяпер, і да нас пачынаюць зноў прыходзіць упыры. Не сустрэўшы сярод нас супраціву, вампір актывізуе сваё псеўдажыццё, высмоктваючы кроў з жывых. Калі біямаса той “п’яўкі” пакоіцца ў зямлі, на глыбіні, то інфернальная сутнасць яго выходзіць на паверхню і імкнецца да нас, каб пакаштавацца нашай энергіяй, паступова набіраючыся моцы і вырастаючы ў памерах ад апельсінападобнага шарыка да трохпяціметровага велікана, што неаднойчы масава фіксавалася ў Еўропе некалькі стагоддзяў назад і адбываецца, як вы бачыце, і цяпер, на вашых вачах.

Што мы ведаем пра наша няшчасце, бяду, якая ў выглядзе цмока завітвае да нас, нашых жанчын і дзяцей? На вялікі жаль, нічога. Мы не ведаем адкуль ён, хто былі яго бацькі, чаму ён калісьці выбіраў з нашых жанчын і апладняў некаторых з іх.

Хітрасцю і пустымі, псеўдавартаснымі размовамі ён раней аблытаў нас і прымусіў не толькі лічыць яго адным з нас, але і для некаторых лепшым, першым, а калі дасягнуў таго, чаго намагаўся, то мы ўжо не бачылі ў ім інкуба. Тупое самаедства стала гаспадаром нашага становішча, а на свет, нібы з пустэчы, выпаўзла ўсё дробязнае, вычварнае, вартае жалю. Хіба не мы з патроенай сілай накідваліся і накідваемся цяпер на нашых лепшых, разумнейшых, больш адукаваных і моцных духам і целам? А хіба не гаварыў нам адзін са старажытных філосафаў: “...свабодны розум — вораг ланцугоў, ненавісны народу, як воўк сабакам”. Страшным Судом адзначыў Творца наша псеўдаіснаванне, і гэты Суд адбываецца з уздзеяннем на нас саміх, бо ўжо большая частка з нас пераўтварылася ва ўпыроў.

Не думайце, што я хачу вас напужаць, гаворачы малазначныя словы ў месцы, якое многія з вас выбралі самі і назвалі Месцам для агучвання Ісціны — гэта не так. Не думайце і таго, што я хачу скіраваць вас на шлях дабрачыннасці, шчасця і справядлівасці, бо нічога гэтага няма і не магло быць. Тое, што нараджаецца на свет у мярзотных параксізмах болю і крыку, павінна само вызначыць, што ёсць дабро і што ёсць зло, не шукаючы гатовых адказаў у брудных, напаўвар’яцкіх, супярэчлівых тэкстах. Адрыньце іх!

Пра што нам сведчыць з’яўленне ўпыра? Па-першае, пра тое, паўтару, што ёсць нейкія абса-лютна нязведаныя для нас якасці чалавека, які жыве ў субматэрыі і, пэўна, сам з’яўляецца такой жа субматэрыяй, хіба што надзеленай свядомасцю, але справа ў тым, што апошняе тычыцца да-лёка не ўсіх. “Людзі-цені” не маюць свядомасці, але вызначыць іх можна, і не толькі па іх адносінах да ўпыроў, якіх яны любяць і абагаўляюць, прыводзяць да іх сваіх сыноў і дачок і ад-даюць апошніх ім на ахвярапрынашэнне.

Усе людзі роўныя! — крычаць нам са сродкаў масавай інфармацыі, — а “чалавек-цень” — гэта выдумка дэсідэнтаў, якія заўсёды былі ворагамі народа”. Але, хто ўжо даўно валодае тымі сродкамі інфармацыі, захапіўшы іх з дапамогай нізасці, хітрасці і хцівасці?

Адбылася, па сутнасці, новая глабальная інфармацыйнасацыяльная рэвалюцыя (інвалюцыя), бо ўся грандыёзная інфармацыйная сістэма, якая ўжо была створана, аказалася ў руках усё тых жа “людзей-ценяў”, якія выяўляюць цяпер свае асабістыя інтарэсы. Наступствы — гэта тое, што мы бачым: паэтапнае засваенне мільярдамі людзей новых стандартаў мыслення, адзнакаў таго, што адбываецца, і ўспрымання рэчаіснасці, якія выгодныя толькі гэтай адыёзнай групе асоб. Адбылося глабальнае замбіраванне планетарнага чалавецтва: інфармацыйны таталітарызм, які больш жахлівы любых іншых формаў таталітарызму, вядомых чалавецтву, хоць ён і носіць знешне прыстойны выгляд. Але гэта генацыд “людзей-ценяў” супраць сапраўднай эліты, гэта канец гісторыі, бо наперадзе найбольш верагоднае — раптоўнае спыненне Гістарычнай Сімуляцыі, а не якая там прывідная бессмяротнасць. Плюньце на яе, бо гэта мана. Хлусня аб-рынулася на нас пад выглядам ісціны, а мы не заўважаем гэтага, бо згубілі сваю моц і праніклівасць. На вуліцах гарадоў і паселішчаў пачынаюць ужо ганяцца з крукамі за нашымі дочкамі, жонкамі і тымі, хто, з прычыны слабасці ці адзіноты, не можа абараніць сябе, альбо баіцца гвалтоўнага скону. Не бойцеся! Так, “чалавек-цень” падобны да любога з нас, і яго не-магчыма пралічыць візуальна і нават з дапамогай шматлікіх тэстаў. Але ж у яго няма свядомасці — таго, што мы звыкла называем душой, і ён не выносіць ісціны, бо адчувае, што апошняя адразу знішчыць яго і ўвесь яго вырод. Стойце за ісціну! Куды мы ідзём? — пытаецца наш кволы розум і не знаходзіць адказу. Да шчасця і дабрачыннасці — гаварылі нам старажытныя прапаведнікі, да светлага ўваскрашэння, урэшце, да бессмяротнасці — сцвярджаюць яны цяпер.

Але хто з вас адкажа мне, якой будзе вечнасць? Раем, у якім вы будзеце існаваць заўсёды? Лаз-няй з павукамі па вуглах, як выказаўся калісьці наш старажытны празорца? Мікрачыпам у камп’ютарнай нішы, які будзе бясконца перакручваць праз сябе адны і тыя ж успаміны, не маючы аніякай магчымасці нават проста звар’яцець і падпасці пад ратавальную лабатамію?

Калісьці даўно, стагоддзі таму, Элінізм і Хрысціянства сустрэліся, сутыкнуліся і пачалі, нібы гіганцкія ідэалагічныя спруты, абмацваць адзін аднаго шчупальцамі, рыхтуючыся да схваткі. Менавіта Хрысціянства было рэлігіяй “людзей-ценяў”, і я змушаны, хоць і запознена, сказаць вам гэтую горкую праўду, бо нашыя продкі адступілі, абяссіленыя, перад новай мутацыяй, якая была апірышчам слабых і духоўных жабракоў, але тым не менш, пераможна заваявала свет і спарадзіла Візантыйскую цывілізацыю.

Шчыры, мужны і сумленны Аякс, сапраўдны герой, вымушаны быў саступіць падтрыманаму слабымі, хітраму, выкрутліваму і вяртляваму прайдзісвету Улісу. Дык вось, Хрысціянства перамагло, даўшы нам глабальную метафізічную мутацыю, якая цяпер, у сваю чаргу, хістаецца і дрыжыць пад ударамі новай рэлігіі, бо спрадвеку вучыла пакорлівасці і ярму. Хіба можна выжыць у сучасным свеце з ярмом на шыі? Так, можна, але ў якасці раба, а рабы былі і будуць за-патрабаваныя заўсёды і нават стануць аднойчы першымі, што і адбылося.

Кожны з нас у глыбіні сваёй душы не раз задаваў і задае сабе пытанне пра існаванне Творцы, так бы мовіць, Начальніка Сусвету. І не знаходзіць адказу, бо яго, адказу, няма і ніколі не будзе. Шчыра скажу вам, што калі, на мой погляд, Творца і быў, то ён даўно адрынуў і запамятаваў пра нас, пакінуўшы нам хіба што Праграму. Але Праграма, якая даўно не ўдасканальваецца і не карэкціруецца, цалкам верагодна, што вырачаная на паступовае разгойтванне і ўсё большую колькасць збояў. Самы маленькі і нязначны такі збой цяпер наведвае нас у выглядзе ўпыра, “п’яўкі”, якая высмоктвае з нас жыццёвую энергію, а самы вялікі — пачынаецца і будзе, магчыма, апошнім — бо гэта і будзе так званы Страшны Суд.

Калі вы здольныя аналізаваць і ўважліва адсочваць зараз мае думкі, то зразумееце, што я не збіраюся змагацца з самой ідэяй Бога. Хто з вас паверыць, што генетычны код жыцця атрымаўся выпадкова? Верагоднасць гэтага складае, прыкладна адзін к дзесяці ў дзесяцітысячнай ступені, а такая лічба больш, чым колькасць усіх атамаў у нашым Сусвеце. Але, калі жыццё не выпадковае, то чаму на гэта няма адказу? Можа, таму, што мы ўсе, як гэтыя чарвякі, выявы якіх створаны на сценах мастаком? Калі мы — невыпадковасць, то пра гэта трэба сказаць ці даць які знак. Толькі нічога такога мы не бачым, хіба, акрамя цьмяных доказаў, забароненых і ўганьбаваных уладамі. Прыход упыра — хіба доказ? Хто адкажа нам на гэта з упэўненасцю?

Усе нашыя веды, тэхнагалічныя і гуманітарныя распрацоўкі апынуліся перад безданню. Калі б гэтую бездань можна было вызначыць назвай, то імя ёй — НІШТО. Сапраўды, нашае няведанне нагадвае цывілізацыю мурашоў, якую вывучаюць і апісваюць мірмеколагі. Дарэчы, біямаса мурашоў больш чым біямаса ўсяго чалавецтва. Ці ведаюць шматлікія мурашы пра існаванне таго чалавецтва? Адказ адназначны — НЕ. Хто мы такія, украпаныя на невялікай планеце ў сотнях мільярдаў галактык, нібы на пясчынцы ў неабсяжнай пустыні? Істоты, вартасць якіх не больш як вартасць якіх-небудзь мух? Альбо мурашоў?

Магчыма, вы палічыце мяне адступнікам, які здрадзіў рэлігіі. Але, згадзіцеся, што кожная рэлігія ці вучэнне, якое адмаўляе законы Прыроды, гэта мана, а Бог і рэлігія далёка не адно і тое ж. Паміж імі існуе нябачная, але дакладная мяжа, бо рэлігія разпораз супярэчыць Богу. І калі Праграма, збоі ў якой мы калі-нікалі назіраем, сапраўды створана вышэйшай сілай, то рэлігія створана людзьмі, якім уласціва рабіць памылкі.

Адразу скажу вам, што “людзі-цені”, якія стварылі тое, што мы цяпер назіраем вакол нас, — а гэта, па сутнасці, гіганцкі гноевы сметнік, патураюць тым рэлігіям, якія выспавядаюць вучэнне аб замагільным жыцці. Хіба не да пакорніцтва і дурных спадзяванняў схіляе нас хлуслівая ідэя бессмяротнасці?

Што я магу, урэшце, сказаць вам зараз: усім, хто сабраўся тут, на месцы Ісціны, хто цяпер знясілены, разгублены і зацкаваны? Змагайцеся. Нават, калі вы пацерпіце паразу, памятайце, што смерць не ганьбіць вас за яе, а ганьбіць за пакорлівасць і за бяздзеянне. “Біце ў сэрца іх, біце мячамі!” — заклікаў больш як стагоддзе таму наш старажытны паэт, і я гавару вам тое ж самае ў гэтым Храме. Вось учора адзін з іх, тых п’явак, што паразітавалі і паразітуюць на нашым целе, ехаў да нас, каб трыумфаваць на месцы свайго нараджэння, да спусташэння якога ён спрычыніўся болей за іншых — хіба не тут вырасцілі і выхавалі яго, інкуба ад зачацця? Але ён не дасягнуў сваёй мэты, бо на яго шляху паўстала помста. Помсціце і не цурайцеся гэтага! Страх — вось адзінае, што паставіць заслону ад нашэсця і размнажэння “людзейценяў”. Прымушайце іх баяцца нават у моманты іх узвялічвання і ўладарання над іншымі, і вы пераможаце...

Знішчайце ўпыра без ваганняў і сумневу, калі хочаце быць вольнымі...”.

Казань Пастара Себасцьяна падалася мне даволі простай для ўспрымання і, на мой погляд, была зразумелай для большасці прысутных. Тым не менш, некаторыя з іх пасля таго, як прапаведнік спыніўся, паціху ўсталі і выслізнулі за дзверы. Цяжкае маўчанне павісла ў паветры. Толькі ледзь чутны шэпт жанчын час ад часу парушаў яго, чым напружанне толькі павялічвалася.

Між тым, выступоўца выцер твар насоўкай і з хвіліну моўчкі ўглядваўся ў людзей, якія слухалі яго.

“Цяпер, — сказаў праз паўзу пастар Себасцьян, — вы пабачыце роспіс на сценах гэтага Храма, які зрабіў наш сябра, мастак Юліус. Няхай вас не засмуціць і не азмрочыць змест карцін, якія выявіў праз свой талент творца, бо жыццё, як вядома, кароткае, а толькі мастацтва вечнае, хоць бы таму, што зразумець яго дадзена не кожнаму”.

Адразу пасля гэтай невялікай абвесткі, Юліус Гармата, за якім моўчкі сачылі дзесяткі пар вачэй, пацягнуў за шпагат і ўсё рыззё, якім былі занавешаныя сцены, спаўзло ўніз. У аголеныя вокны хлынула святло і перад маімі вачыма паўстала намаляванае мастаком.

Шум хваляй прашамацеў над натоўпам і разам сціх.

Тут, хоць і далёкі ад выяўленчага мастацтва, я павінен дасканала і аб’ектыўна апісаць тое, што ўбачыў і над чым доўгі час упарта і самааддана працаваў Юліус Гармата, і ўражанне, якое ён зрабіў на мяне і ўсіх прысутных выкананай ім працай.

Пасля некалькіх хвілін беглага агляду, першая думка, якая прыйшла мне ў галаву (дарэчы, яна неўзабаве спраўдзілася), што творчая ідэя Юліуса Гарматы, пакідаючая незабыўнае ўражанне, а пасля працяглага азнаямлення маючая выклікаць самыя розныя пачуцці, уступае не толькі ва ўскосную, а і ў прамую канфрантацыю з усімі існуючымі цяпер ідэалагічнымі ўстаноўкамі ўладаў і, пэўна, выкліча з іх боку неадэкватную рэакцыю ў адказ, бо ў мастацкай форме спрэс выракаецца пастулату аб блізкай бессмяротнасці.

На столі ангара творца змясціў, як я зразумеў, выяву смерці.

Ён выканаў гэта ў выглядзе бяспо-лай істоты ў чырвоным, а не ў традыцыйным чорным колеры, абмінуўшы ўсе ранейшыя мастацкія тлумачэнні гэтай постаці. Падобная на старэючага трансвестыта, яна не выклікала страху альбо пачуцця агрэсіі з яе боку, а, наадварот, усяляла жаданне цікаўнасці і спакойнага назірання, як я бачыў такое ў адной забытай старажытнай кінастужцы мінулага стагоддзя, дзе смерць гуляла ў шахматы з рыцарам на жыццё. Зараз жа яна была ў атачэнні павукоў, якія процістаялі процьмам мух, што адразу выклікала ў мяне адпаведную рэакцыю. Мухі былі пад яе нагамі, у паветры, поўзалі за спінай, адкладвалі яйкі і размнажаліся, нягледзячы на тое, што былі атакаваны павукамі, якія, тым не менш, не маглі даць ім рады.

На сцяне сярэдняга яруса ў простым вырашэнні ў манеры, так бы мовіць, адвольнага прымітывізму, была размешчана масавая сцэна ў пейзажы, прастора якога вызначалася заніжанай перспектыўнасцю — вочы прыцягваў пярэдні план. Панарама выяўляла неба з чор-ным дыскам сонца і зямлю, паўсціланую мухамі і іх лічынкамі. У гэтым пейзажы, нібы раздзя-ляючы яго напалам, рухаліся па крузе на карачках малпападобныя істоты, зацугленыя лейцамі, за якія заднія трымалі пярэдніх. У тварах некаторых з іх мне падалося быццам нешта знаёмае, пакуль я не пазнаў дзяржаўных функцыянераў, а таксама поп-зорак і так званых свецкіх ільвоў і львіц.

У гэтым жа ярусе кідаліся ў вочы выяўленыя мастаком тры сцэны забойстваў жывёл. Як я ведаў са старажытных тэкстаў, кіт быў адзінай жывёлай, якая не пажадала, і якую Ной не ўзяў у свой каўчэг. Кіт лічыўся ўнікальнейшай істотай на планеце, і тая істота, дарэчы, перастала існаваць к сярэдзіне дваццаць першага стагоддзя. Кіт — не рыба, а млекакормячае. Мастак намаляваў яго ў стане агоніі, з перакуленым падбрушшам, з якога тырчаць гарпуны і дзіды. Забойцы кіта, якія атачылі яго з усіх бакоў на сваіх чаўнах, таксама малпападобныя, з тварамі вычварэнцаў, знаходзіліся ў стане эйфарыі ад атрыманай імі перамогі.

Я асцярожна рухаўся ўздоўж сцен, разглядаючы далей тое, што выявіў мастак. Мойра ішла по-бач, трымаючы мяне за руку. Між тым, чарговая сцэна на сцяне сярэдняга яруса ўяўляла забой-ства зубра. Некалькі малпападобных, апранутых у вайсковую форму і са стогадовай даўніны аўтаматамі ў руках стралялі ў вялізнага звера. Зубр, пярэднія ногі якога падламіліся, укленчыў перад імі, сцякаючы крывёю. Роспіс сярэдняга яруса заканчваўся сцэнай забойства вялізнай птушкі. Наўрад ці Юліус Гармата намаляваў экзэмпляр, які сапраўды калі-небудзь існаваў у прыродзе. Хутчэй за ўсё гэта быў вобраз птушкі: нешта падобнае я бачыў на рэпрадукцыях з карцін старажытнага прымітывіста Анры Русо, якія каляровымі ўкладышамі змяшчаліся ў адной з кніг па гісторыі жывапісу — тую кнігу я раней выкупіў у зборшчыкаў смецця. Бела-чырвоную птушку, якая трапіла ў сіло, трымалі за крылы двое, зноў жа малпападобных гуманоідаў, трэці — пракусваў ёй чэрап вострымі, штучна заточанымі зубамі.

На ўсім працягу ніжняга яруса месціліся некалькі фрагментаў роспісу, кожны з якіх, на мой по-гляд, меў самастойнае, хоць і нечаканае, увасабленне. Мастак па чарзе намаляваў сваё ўяўленне ўпыра ў розных фазах існавання, і я здзівіўся: наколькі своеасабліва ён выявіў гэтую інфернальную пачвару, хоць і не меў аб ёй аніякіх сведчанняў, акрамя маіх кароткіх ранейшых тлумачэнняў, калі мы з ім ішлі да плошчы. На першым фрагменце, на сцяне з правага боку ад уваходу, боўталася намаляванае ў шэрых фарбах нешта кшталтам эмбрыёна з пупавінай, якая, звіваючыся, цягнулася за ім з зямлі, далей упыр у выглядзе “цмока” ляцеў на фоне зорнага нач-нога неба, але асабліва ўражвалі апошнія фрагменты роспісу: “п’яўка” з мёртвым позіркам замест ежы паглынае немаўлят і, урэшце, савакупляецца з жанчынай, у экстазе ашчаперыўшай яго рукамі і нагамі.

Усе выкарыстаныя мастаком сюжэты былі выкананы з ужываннем своеасаблівай тэхнікі гры-зайл, і перавагай цьмяных, шэрых танальнасцей, нібы ён распісваў якую капліцу. Усё пабачанае заканчвалася надпісам з некалькіх слоў у ніжнім ярусе, груба намаляваным чырвонай фарбай: L’ART EST INUTILE?1

empty 27.

Як я вызначыў, што раптоўная адсутнасць майго джыпа можа выклікаць нашмат большыя падазрэнні, чым яго наяўнасць на звычайным месцы, то назаўтра, пазычыўшы на гадзіну ў

Жана самакат, скіраваў на ім у раён звалак. Мой пазадарожнік, засыпаны мной раней для маскіроўкі пластыкавымі адыходамі, стаяў некрануты і незаўважаны ў сіласнай яме, адкуль я, раскідаўшы смецце, яго і выгнаў.

У гэтую ноч альбо да яе наступу, я вырашыў правесці паўторную эксгумацыю, і з той нагоды пачаў звязвацца з сябрамі, але

Андруш першым тэлефанаваў мне і паведаміў, што амаль праз гадзіну пасля казані былі раптоўна арыштаваны пастар Себасцьян і мастак Юліус Гармата, што мяне вельмі ўстрывожыла.

Да таго ж, дадаў Андруш, як ён толькі што даведаўся, у сваім пакоі знайшлі мёртвую Адмету Слімак, якую, няйнакш, задушыў упыр.

“П’яўка” сапраўды лютавала. Плюнуўшы на ўсе перасцярогі, я паехаў да дваццаць першага ба-рака, дзе апытаў шматлікіх сведкаў і Тодара. Тодар расказаў мне, што ўпыра бачылі некалькі суседзяў, прычым, той меў выгляд, які ўжо значна больш адпавядаў чалавечай постаці. З’яўляўся ён звычайна з наступам цемры і “бартаваўся” за кім-небудзь, наводзячы нечуваны і невытлумачальны жах. З вечара, паведамляў Тодар, усе жыхары навокал упарта запіраліся ў сваіх каморах, а ў апошні час нават групаваліся па некалькі чалавек і сядзелі так да раніцы, засынаючы па чарзе.

1 Мастацтва марнае?

Труп Адметы ў труне з пластыкавых лістоў і ўперамешку негабляваных дошак стаяў на двух зэдліках у яе пакоі. Хаваць яе было вырашана як мага хутчэй, на могілках, дзе ўжо працавалі два нанятыя далакопы. У сувязі з агульнай небяспекай, сваякі Адметы нават не паспелі перас-варыцца паміж сабой за пакінутую нябожчыцай спадчыну.

Засняўшы з іх дазволу труп на камеру, я агледзеў нябожчыцу простым вокам і больш уважліва. Адмета ляжала ў традыцыйнай для хрысціянскага абраду пахавання позе — са складзенымі на грудзях рукамі і свечкай побач. Твар яе меў спакойны выгляд, вочы былі заплюшчаныя, а колер скуры — нават ружовага адцення, што чамусьці навяло мяне на невыразную трывогу.

Скарыстаўшы момант, калі побач з труной заставаліся нейкія старыя і Тодар, я, папрасіўшы таго крыху прыўзняць труп са спіны, сунуў пад яго руку і памацаў падсцілку, на якой ляжала нябожчыца. Далонню я быццам адчуў цеплыню.

“Ці глядзеў яе доктар Арвід?” — спытаў я ў Тодара.

“Так. Ён склаў паперу і сказаў, што цяпер яе можна пахаваць”.

“Я б хацеў, каб яе агледзелі яшчэ раз”, — параіў я.

“Але, навошта?” “Магчыма, яна не памерла”.

“Доктар прыкладаў люстэрка да вуснаў. Пульса не было”.

“Калі так”.

Я паціснуў плячыма і пайшоў. Вампірызм заразны. Стаяла паранейшаму спёка і адчуванне цеплыні пад нябожчыцай магло мне проста прымроіцца. Да таго ж, самым важным для мяне было цяпер нечаканае зняволенне маіх новых сяброў, і я заспяшаўся да

Маркуса, каб абмерка-ваць з ім сітуацыю і параіцца, што рабіць.

Ля майго джыпа сабраліся тутэйшыя абітальнікі пераважна маладога ўзросту, разглядаючы ма-шыну з усіх бакоў. Большасць з іх, асабліва дзеці, былі ў чырвоных плямах і гноевіках ад пакусаў земляных блох, якія неверагодна размножыліся ў апошнія дзесяць гадоў па ўсёй зямлі, але асабліва — тут, побач са звалкамі і магільнікамі адыходаў. Дзеці ўвесь час раздзіралі да крыві свае болькі і струпы бруднымі пазногцямі, ад чаго, пэўна, язвы запаляліся ў іх з новай сілай.

Я ўключыў рухавік і паехаў у бок жытла свайго новага сябра. Па дарозе я ўвесь час думаў пра Мойру, пра тое, як яна пераносіць смерць тых, да каго паспела прывыкнуць, — Платона і вось цяпер Барбі. Безумоўна, яна мужная жанчына, але іншым разам здараецца так, што ў чалавека быццам ірвецца нябачная ніць ягонага жыцця і ў непадыходзячы для гэтага момант, пасля чаго ён робіць самыя неабдуманыя ўчынкі. І хоць Касіус паабяцаў на словах тры дні адтэрміноўкі, каб атрымаць ад мяне выкуп, рэальная пагроза для жанчыны існавала і вырастала з кожнай хвілінай. Варта хутчэй, думаў я, правесці эксгумацыю, забраць Мойру і — прэч адсюль. Вось толькі цікава, дзе зараз знаходзяцца пастар Себасцьян, Юліус Гармата і яго вучань. Можа, іх можна вызваліць, калі яны яшчэ не скіраваныя ў Мегаполіс? А можа, іх выпусцяць? Ва ўсялякім разе — з мяне досыць.

Маркус сустрэў мяне на падворку. Ён меў змрочны выгляд і адразу запрасіў мяне ў пакой, спытаўшы толькі, ці я не галодны.

Я адказаў яму, што цяпер маю грошы і магу дазволіць сабе нават натуральную ежу: смажанага труса, напрыклад, ці бохан жытняга хлеба з лустай сала, але прыехаў да яго не есці, а параіцца, што рабіць.

“З чаго вы так “падняліся”, Берташ? — спытаў ён з іроняй. — Вы ж быццам яшчэ не злавілі ўпыра?” “А вы, я бачу, не верыце ў яго існаванне”.

“Пра гэта потым. Як я казаў вам раней, вайна пачалася. Нашы камрады, пра што вы, пэўна, ве-даеце, арыштаваныя мясцовымі службамі і знаходзяцца пакуль яшчэ тут, у Эдэме, у спецізалятары.

Мой інфарматар паведамляе, што гэта часова і іх, хутчэй за ўсё, неўзабаве дэ-партуюць у горад. Гэта — адно. Другое ў тым, што я не хачу канфрантацыі з дэфармантамі, і вам варта, калі вы нечакана ўзбагацелі, як я вам раней раіў, аддаць Касіусу выкуп за таго апантанага, якога вы разам з Андрушам завалілі на звалцы.

“Я адмовіўся. Яны забілі майго сабаку, і я сказаў Касіусу, што выкупу не будзе”.

“І як ён рэагаваў?” “Даў трое сутак на роздум”.

“Неверагодна. Чым вы яго так кранулі?” “Мяркую, адчуў, што я такі ж амаральны, як і ён”.

“Калі ён даведаецца, хто “выканаў” Ёхана Цынка і разам з ім яго сваяка, то будзе не да маральнасці: у вас і ва ўсіх нас пачнуцца яшчэ большыя праблемы”.

“З’еду адсюль. Як толькі здабуду доказ”.

“Вы яшчэ спадзеяцеся на сапраўдны Эдэм?” “Я хачу душэўнага спакою, Маркус”.

“Але ў нас небагата людзей. А вы яшчэ і забярэце Мойру”.

“Мяркую, што так, і яна паедзе разам са мной”.

Маркус задумаўся на хвіліну, а потым кіўнуў, згаджаючыся.

“Я не магу вас затрымліваць, Берташ. Вы даказалі сваю рашучасць і вартасць, але вольныя ў выбары. У нас знойдзецца, чым і як адказаць на гвалт.” “Думаеце, усё так складана? Я чуў казань пастара і бачыў роспіс. Наўрад ці ўлады ад гэтага пахіснуцца. А раптам вязняў увогуле выпусцяць?” “Не. І вы, Берташ, у душы ведаеце, што такое малаверагодна. Іх справа на стале ў палкоўніка Скута. Цэнзара нават узнагародзілі”.

“Адкуль вам такое вядома?” “Мой інфарматар паведамляе, што зняволеных павязуць у

Мегаполіс праз суткі — паслязаўтра. Іх прызналі небяспечнымі злачынцамі і ворагамі сістэмы. Усіх пасля допытаў чакае лагер.

Разам з імі адправяць затрыманага раней навукоўцу Публія Роса, які даследаваў разам з вамі падзеі ў дваццаць першым бараку.” “А вы асабіста, што думаеце пра казань пастара Себасцьяна?” “Мяркую, што гэта бунт супраць цяперашняй сістэмы. Яна такога не даруе.” “А ў іншым сэнсе?”

Маркус задумаўся на некалькі секунд.

“Калі вышэйшы Розум і існуе, — сказаў ён, — то гэта настолькі па-за нашым разуменнем, што нават імкненне да імкнення, каб неяк вытлумачыць яго задачы і дзеянні, пазбаўлена любога сэнсу.” “Што ж, — сказаў я, — вернемся да нашай рэальнасці.” “Яна ўскладняецца.” “І што вы прапануеце?” “Перастрэць аўтазак на дарозе”.

Я нейкі час маўчаў, абдумваючы словы Маркуса, а потым сказаў: “Рашэнне цалкам лагічнае, але ёсць сумнеў”.

“Мы, у выпадку ўдачы, адразу пераправім іх далёка за межы паселішча і забяспечым новымі дакументамі”.

“На ваш след выйдуць “гракі” Скута. Вы, не сумняваюся, даўно пад каўпаком. Мойра кажа, што знікненне Платона спарадзіла мноства чутак у мясцовых, а значыць, дайшло да Цэнзара”.

“Яны самі хістаюцца. Паўсюль абсурд, Берташ. Калі вы мусіце скончыць з “п’яўкай”?” “Магчыма, сёння, бліжэй к ночы”.

“З’едзеце адразу?” “Я баюся за Мойру”.

“Я дам вам нашага чалавека ў дапамогу”.

“Не трэба, — адмовіўся я. — Доктар Арвід заменіць пастара

Себасцьяна. Ён пойдзе з намі на эксгумацыю”.

“Я б і сам не супраць зірнуць на ўпыра, але цяпер не гэта галоўнае”.

“Што ж, па-вашаму?”

“Страх. Калі “людзі-цені” будуць нас баяцца, то ім ніколі нас не апусціць”.

“На страх яны могуць проста заплюшчыць вочы і заткнуць вушы і рот. І ніхто з іх не даведаецца, што менавіта яго нехта хоча напужаць. Я да таго, што, вось, напрыклад, Ёхан Цынк мёртвы, а пра гэта больш не гавораць, а значыць, ніхто і настрашыцца не здолее. Сродкі масавай інфармацыі маўчаць, акрамя фрагмента рэпартажу напачатку. Затое першы, няўдалы замах, быў імі агучаны. А пра “нацыянальную ідэю” ніхто і не ўспомніў”.

“Маеце рацыю, — згадзіўся Маркус. — Але таемны вышук ідзе, я ўпэўнены. Значыць, і яны ба-яцца. Вы ўжо сутыкнуліся з палкоўнікам Скутам. Ён для нас вельмі небяспечны”.

“У вас неблагі інфарматар”, — сказаў я.

“Дадам, што ва ўрадоўцаў і чыноўнікаў свой канал зносін. І тое, што здараецца з адным з іх, ад-разу становіцца вядомым іншым”.

“А вы не лічыце, — раптам спытаў я яго, — што пра так званую нацыянальную ідэю ўжо запо-знена гаварыць? Хіба зменіш наш суцэльны гноеадстойнік з цёмным выродам, які, да таго ж, заўсёды да нас варожы? Думаю, што нашая няшчасная краіна —

першая краіна ў свеце, якая была ціха знішчана “людзьмі-ценямі”.

Тое псеўдаўтварэнне, у якім мы зараз існуём, не мае права называцца дзяржавай. Дык што тут бараніць?”

“Мы сябе баронім, — жорстка адказаў Маркус. — Ці, можа, вы сцерпіце, калі за вамі ці за вашымі жанчынамі пачнуць ганяцца па вуліцы з крукамі?”

“Гэта ўжо было, — заўважыў я яму. — Ствараліся таемныя суполкі, і ў ход ішла зброя. Потым усіх здаваў які-небудзь чарговы штучнік.” “У вас ёсць іншае вырашэнне?”

“Не, — шчыра сказаў я. — Калі мы, увесь наш свет, створаны нямаведама для чаго, то якая розніца, хто тут будзе весці рэй і калі і каму паабяцаюць сунуць у нос так званую бессмярот-насць”.

“Але ж вы пайшлі на такое. Вас ніхто не прасіў і не прымушаў”.

“Мойра павінна нараджаць дзяцей, а я мушу яе бараніць”.

Маркус, вывучаючы, паглядзеў мне ў твар.

“А пастара Себасцьяна, мастака Юліуса Гармату — у лагер?” “Не ціснеце на мяне, Маркус”.

“Вы ўсё роўна не пазбегнеце сутычак з “людзьмі-ценямі”. Гэта нам іх цяжка расшыфроўваць, а яны вызначаюць нас хутка і амаль беспамылкова”.

“Не думаю, што ёсць асаблівыя праблемы з узаемнай індэнтыфікацыяй, — не згадзіўся я, — павінны ж існаваць, у рэшцерэшт, нейкія тэсты, ну, прыкладам, здольнасць ці няздольнасць да абстрагавання, рэакцыя на небяспеку, альбо нават узровень болевага парога ці яшчэ нешта, хоць бы і знешнія прыкметы: іх жа можна прыгадаць шмат.” “Якія, цікава? Назавіце хоць пару”, — усміхнуўся Маркус. “Пабудова чэрапа, вугал, мышцы і асобныя фрагменты твару, іх размеркаванне і спалучэнне. Аднойчы мне трапіла кніга Ламброза — старажытнага даследчыка ў гэтай галіне. Там шмат цікавага”.

“Людзей-ценяў” — большасць, а нам бракуе адзінства. Калі, згодна з вашымі доследамі, адсотак поўнасцю прасімуляваных нязменны, то яго колькасць можа такой стала заставацца, а вось “людзі-цені” размнажаюцца больш паспяхова і, маю падазрэнне, запраграмаваныя на агрэсію супраць першых. Па адзіночцы нас панішчаць, Берташ.”

Я падумаў і сказаў, што даўно стаў раўнадушны да ўсяго гэтага і нават да тых, каго ненавіджу і лічу “людзьмі-ценямі”, да іх не тое што не вартымі жалю, а цалкам ідыёцкімі захапленнямі, іх верай у нешта, альбо бязвер’ем, іх спадзяваннямі на нейкае шчасце, іх самаўпэўненасцю, іх псеўдатаямнічай і псеўдавелічнай душой, любовямі і пакутамі, а па сутнасці варушэннем чарвякоў у гноі.

“Я вас разумею, але вам усё-такі варта неяк вызначыцца. Хоць на пэўны час.” “Да чаго вы хіліце?” “Хіба — не здагадваецеся?” “Спадзяюся, вы не збіраецеся змяніць гэты свет, Маркус?” “На жаль, такое немагчыма. А вось разам — мы хоць і невялікая, а сіла.” “Чаму тады нас паменшала, Маркус? Так будзе і далей, пакуль не заб’юць ці ўпакуюць у лагер апошняга. Я не даю веры, што мы тут уцалеем. Мяркую, па адзіночцы ў кожнага шанцаў больш. Тым больш, я па-вашаму, наламаў дроў”.

“Ваша воля. Але, вы пашкадуеце.” “Тут нешта рыхтуецца. Я адчуваю небяспеку.”

Мой суразмоўца спахмурнеў.

“Так, згодны. Яе ўжо можна акрэсліць. Толькі яшчэ не ведаю, з якога боку чакаць.” “Рады бы застацца тут з вамі, але абставіны няўмольныя, вы ж бачыце, што я гразну тут усё глыбей, нібы ў багне. Бывайце, Маркус”.

Мы развіталіся, і я пайшоў. На душы ў мяне было пуста і брыдка.

empty 28.

У сувязі з арыштам пастара Себасцьяна і Юліуса Гарматы нашыя намеры правесці эксгумацыю і выявіць упыра больш нельга было адкладваць. Але, як толькі я з’явіўся да свайго часовага жытла, то ўбачыў ля брамы паштара-самакатчыка, які ўручыў мне канверт са штэмпелем мясцовага муніцыпалітэта. Паштар быў зусім малады, з прыкметамі мікрацэфаліі, і я не стаў яго ні пра што распытваць, рассудзіўшы, што гэта дарэмны занятак. Урэшце, у канверце аказалася позва. Мне прапаноўвалася неадкладна зайсці ў казённае месца, дзе прайсці рэгістрацыю і, да таго ж, пажадана мець пры сабе план па ачыстцы вакол паселішча некалькіх гектараў зямель звалкі ад смецця..

Пасля нядоўгага роздуму я вырашыў аформіць рэгістрацыйныя паперы, набыць, такім чынам, хоць на пару дзён нейкую псеўдалегальнасць і так неабходную мне адтэрміноўку. З гэтай нагоды я, папярэдзіўшы Мойру, і наведаў мясцовы муніцыпалітэт.

Як толькі я зайшоў і за мной з рыпам зачыніліся дзверы, да мяне імкліва пасунулася постаць вартаўніка. Гэта была жаўтаскурая жанчына гадоў сарака, апранутая ў форменную накідку. Чорныя вочы яе на атлусцелым твары, вывучаючы, свідравалі мяне.

“Вы да каго і па якой справе?” — агучыла яна традыцыйнае пытанне і падазрона ўтаропілася ў мяне.

Я сказаў.

У адказ яна няўцямна махнула рукой у бок доўгага калідора, пасля чаго вярнулася на сваё месца: у крэсла за сталом, на якім грувасціліся састарэлы апарат унутранай сувязі і такая-сякая ежа.

Я пайшоў па бязлюдным калідоры, па баках якога адзін за другім мясціліся кабінеты служачых. Ніхто не выходзіў з іх і не заходзіў унутр. У самым канцы я ўбачыў дзверы з акенцам — нечым накшталт невялікай амбразуры з палічкай унізе. Над акенцам вісеў адмысловы слаган: АДНО АКНО — АДНО ВЫРАШЭННЕ

Я зазірнуў у акенца. У глыбіні пакойчыка сядзеў жаўтаскуры таўстун, чорнавалосы і чарнавокі. Скура на яго пульхных шчоках ільснілася ад поту, а лоб быў такі нізкі, што складвалася ўражанне, быццам валасы раслі адразу ад броваў. Таўстун трымаў у руцэ шклянку з напоем ружовага колеру і раз-пораз падносіў яе да роту, каб глынуць. Побач, на паўабарота да яго, сядзела белая дзяўчына са зморшчаным невыразным тварыкам і нешта набірала на камп’ютары старога ўзору.

Я паклаў на палічку перад сабой картку-пасведчанне, позву і сказаў, што хачу зарэгістравацца на часовае прабыванне ў Эдэме, і што сюды я прыбыў з Мегаполіса.

Не звяртаючы на мяне аніякай увагі, таўстун нахіліўся да дзяўчыны і дэманстратыўна ашчаперыў яе за грудзі. Тая ў адказ роблена захіхікала.

Не спыніўшыся на гэтым, укормлены чыноўнік працягваў паводзіць сябе нібы самец малпы, усяляк імітуючы палавую актыўнасць. Са старажытных анімалістычных стужак я ведаў, што такія паводзіны характэрныя для асобін, якія не задаволены сваім сацыяльным становішчам у статку і мусяць прэтэндаваць на больш высокі статус на іерархічнай лесвіцы. Не зважаючы, альбо знарок ігнаруючы мяне, ён палез ёй пад сукенку. Дзяўчына, якая, на мой погляд, была тут звычайнай сакратаркай, ненатуральна, нават задаволена віскнула і пачала адпіхваць яго руку.

Я счакаў і паўтарыў сваё запытанне. Таўстун, быццам нічога не чуў, вярнуўся ў першапачатко-вае становішча, дацягнуўся да пластыкавай бутлі з напоем і даліў з яе ў шклянку.

“Зойдзеце заўтра”, — нарэшце зневажальна вымавіў ён і з пагардлівым выглядам нахіліўся над нейкай паперай на стале. Гэта была яго памылка, бо я імкліва прасунуў у акенца руку, схапіў яго за валасы і, што было моцы, стукнуў галавой аб стол. З носу ў яго адразу пырснула кроў.

“А-а-а-а! — завішчэў ён. — Дапамажыце!”

Гэты яго крык, не пазбаўлены, дарэчы, нейкага паскуднага нахабства, літаральна прывёў мяне ў шаленства, бо я рвануў дзверы, імкнучыся заскочыць у кабінет і прадоўжыць пачатае.

Але дзве-ры былі заблакіраваны, да таго ж, ззаду мяне ўжо захапілі за рукі ўкормленыя малойцы, пэўна, яго супляменнікі, якія з’явіліся немаведама адкуль, быццам матэрыялізаваліся з паветра.

Яны аднак не ўсчалі са мной бойку, а адвялі ў бакавую нішу, дзе месціўся, як я здагадаўся, кабінет іх начальніка рангам вышэй. За сталом, паклаўшы на яго ногі ў белых скураных макасінах, сядзеў, апрануты ва ўсё белае, цёмнаскуры мужчына гадоў сарака пяці, з лысым чэрапам і пафарбаванымі вусамі. Выслухаўшы крыклівыя тлумачэнні сваіх памочнікаў, ён спытаў: “Вы хто такі і па якой справе?”

“Палкоўнік Скут, — з націскам сказаў я, — загадаў мне зарэгістравацца, каб узначаліць у паселішчы работы па ачыстцы ад смецця. Гэта вы даслалі мне позву?”

Непрацяглы час ён вывучаў мяне нібы ў нерашучасці, думаў, а потым загадаў службоўцам, каб выйшлі з кабінета, расплыўшыся пасля іх сыходу ў няшчырай усмешцы.

“Ведаю, — сказаў мне гэты нафарбаваны пляшак, — чаму вас сюды прыслалі. Я адразу здагадаўся. Вам варта было спачатку зайсці да мяне, і мы б усё ўзгаднілі. — Канешне, — працягваў ён, — я павінен падпарадкоўвацца загадам з Мегаполіса і абавязаны выканаць іх, узгадніўшы з палкоўнікам Скутам, — што і зраблю з асабістым задавальненнем. Толькі вось навошта такая канспірацыя?..”

Тут я хацеў перапыніць яго і сказаць, што ён памыляецца, прыняўшы мяне за нейкага таямнічага візіцёра са сталіцы, але чамусьці абачліва прамаўчаў.

“Мы зараз жа вызначым патрэбную пляцоўку і прыступім да працоўных захадаў. Так. Вы можаце аб’ездзіць усё, агледзець і вырашыць непасрэдна на месцы, — ён выцягнуў з шуфляды пад сталом мапу і расклаў, — вось тут, прыкладам, ці вось тут”, — ён тыцнуў у паперу пальцам, унізаным безгустоўным залатым пярсцёнкам.

Я зноў хацеў спытаць, што ён мае на ўвазе і што трэба вырашаць, але ён мяне перапыніў.

“Пра часовую рэгістрацыю можаце не думаць — вось вам чысты бланк, самі запоўніце яго. Не гэта зараз важнае. Як толькі вы скончыце вышукі, дадзіце мне знаць, і мы адразу выклікаем з Мегаполіса каманду спецназа. У яе складзе скрозь адны жанчыны-дэфарманты, а яны, самі ве-даеце, не цырымоняцца і адразу пачнуць дзейнічаць”.

Я забраў бланк з дазволам і выйшаў ад чыноўніка ў непаразуменні. У калідоры зноў было пуста і мяне ніхто не спыняў.

Каманду спецназа? Але навошта? Што яны задумалі рабіць у паселішчы з дапамогай узброеных жанчын-сілавікоў, якія, як я ведаў, не спыняюцца перад самым жорсткім гвалтам.

Памылкова я завярнуў у супрацьлеглы бок калідора і неўзабаве апынуўся у цёмным яго канцы перад масіўнымі, абітымі бляхай дзвярыма, якія аказаліся зачыненымі. Я павярнуў назад, але спыніўся, бо з-за дзвярэй быццам пачуліся слабыя прыглушаныя стогны. Раптам я ўбачыў на блясе чырвона-карычневыя плямы. Такія ж самыя былі і на сценах, там-сям размазаныя — быццам некага цягнулі тут поцягам, а ён чапляўся за сцены і драпаў іх рукамі. Кроў — адразу вызначыў я, і толькі цяпер успомніў папярэджанне Мойры аб тым, што ў муніцыпалітэце раз-пораз знікаюць асобныя прасіцелі ці рэдкія шукальнікі справядлівасці, альбо якія іншыя наіўныя скаржнікі, і тут варта быць асабліва насцярожы. Шолах за спінай прымусіў мяне імкліва абярнуцца. Двое беласкурых ва ўсім белым — белыя кашулі і белыя нагавіцы — моўчкі ўтаропіліся ў мой твар. Абодва былі даволі высокія, дзесьці каля ставасьмідзесяці пяці сантыметраў, з бясколернымі рэдкімі валасамі, адзін амаль зусім лысы. Негледзячы на тое, што ён глядзеў на мяне праз акуляры ў тонкай пазалачонай аправе, яго выдавалі вочы вар’ята. Чамусьці менавіта гэта было маёй першай думкай. Другі цэпка змераў мяне позіркам чалавека, які не звыклы да супраціву. У знешнасці яго было нешта агіднае: белая сальная скура, мочкі вушэй зрасліся з запалымі шчокамі, а шырокі і вузкагубы рот крывіўся ва ўсмешцы.

Я чакаў пакуль яны не парушаць паўзу. Пляшак у акулярах зрабіў гэта першым.

“Вы, пэўна, заблукалі? — з прыхаваным здзекам спытаў ён. — Дык вам назад і далей”.

“Ці можа вам адчыніць?” — спытаў другі, знешнасць якога ўпарта працягвала нагадваць мне пра садысцкія схільнасці.

“Не адмоўлюся”, — нахабна і з націскам адказаў я, хоць моцна ўстрывожыўся.

Яны з нейкай доляй няўпэўненасці, але настойліва пачалі адціскаць мяне да выхаду, што толькі павялічыла мае падазрэнні. “Справа ў тым, што я не маю ключоў!” — з крывой усмешкай мармытаў адзін.

“Так, і ў мяне іх бракуе”. — запэўніваў другі.

“Хіба што нам загадаюць...”

Урэшце я дасягнуў выхаду і з палёгкай апынуўся вонку. Пот сцякаў у мяне па спіне і па твары — у будынку муніцыпалітэта не працавала ніводнага кандыцыянера. Поўны цьмяных падазрэнняў, я рушыў прэч.

Праходзячы праз плошчу, я раптам звярнуў увагу на мурына са збітым, у сіняках тварам. Кунтус — я ўспомніў яго імя. У мяне цупкая зрокавая памяць, але і без гэтага я адразу пазнаў у ім аднаго з эсбэшнікаў, хутчэй за ўсё, як я тады вызначыў, стажора, з якім некалькі дзён таму бязлітасна разлічыўся за адсочку з яго боку. Апрануты ў брудныя нагавіцы і падраную кашулю, ён меў выгляд апушчэнца, хоць я мог падумаць, што гэта проста маскіроўка. У руках малады мурын нёс пластыкавую скрыню. Міжволі зацікавіўшыся, я наблізіўся да яго бліжэй. Наўрад ці ён вызначыў, хто менавіта раней напаў на яго і адабраў зброю, хоць мог мяне памятаць, як аб’ект адсочкі. Тым не менш, я назіраў, рухаючыся за ім, што ён будзе рабіць далей. Мурын падышоў да Дошкі кандыдатаў на бессмяротнасць, спыніўся, паставіў на зямлю скрыню, адкінуў з яе ўбок крышку і выцягнуў адтуль... не, я не мог памыліцца — пачак налепак. Дзве з іх ён наклеіў знізу на бетонную сцяну, потым падабраў скрыню і пайшоў далей.

Я здзівіўся яшчэ больш і не мог даць веры: хто цяпер такі гэты Кунтус і як ён не баіцца сярод дня, пры святле, рабіць такую рызыкоўную справу? Але неўзабаве ўсё высветлілася. Як толькі ён адышоў, я наблізіўся да сцяны і прачытаў наступнае: ЗАГАД

Муніцыпальнай Рады ад 25 ліпеня 2050 года.

Апошнім часамупас елішчы НовыЭдэм распаўсюджваюцца чуткі,якіяадносяц ца да катэгорыі прымхаў і забараняюцца ўладамі. На гэты раз чуткі сцвярджаюць быццам у адным з баракаў па начах і нават днём з’яўляецца прывід, які наносіць жыльцам смяротную шкоду.

Пазанавуковыя і недарэчныя тэорыі пра ўпыра, які,

лежачы ў магіле, выходзіць адтуль, каб піць кроў з жывых, набылі асаблівае распаўсюджванне сярод мясцовага насельніцтва ў гэтыя святочныя дні.

У сувязі з вышэйназваным, муніцыпальная рада загадвае:

Забараніць хаваць нябожчыкаў на могілках і ў іншых дазволеных месцах, а таксама выкідваць мерцвякоў у раёне звалак.

Пасля смерці каго-небудзь, яго труп належыць спаліць альбо адпаведна з рэлігійнымі вераваннямі,

якія выспавядаюць некаторыя групы насельніцтва,

дазволіць ім ужываць нябожчыкаў у якасці ежы,

што практыкавалася здаўна іх продкамі.

За распаўсюджванне зламысных прымхаў і чутак, пра іх носьбітаў належыць неадкладна паведамляць у органы бяспекі.

Людзей, якія рэкамендуюцца ад сябе навукоўцамі і праяўляюць цікавасць да вышэйназваных падзей, таксама затрымліваць і заяўляць у службу бяспекі.

Муніцыпальная Рада.

З немалым здзіўленнем прачытаўшы загад, я, урэшце, расклаў усё па палічках у лагічнай паслядоўнасці. Улады не на жарт заклапоціліся падзеямі ў дваццаць першым бараку, небеспадстаўна робячы выснову, што маюць справу з чарговым адхіленнем ад іх ідэі, а гэта, вя-дома, не абяцае ім далей спакойнага жыцця. Стажора, які днямі адсочваў мяне, хутчэй за ўсё выгналі з органаў: білі на допытах, але чамусьці выпусцілі, дараваўшы нават згубленую зброю і рацыю. Магчыма, ён меў сувязь з кіруючымі чыноўнікамі альбо з мясцовымі мафіёзі, што не толькі дазволіла яму пазбегнуць арышту і лагера, а і здабыць нават працу ў якасці кур’ера ў мясцовым муніцыпалітэце. Цікава, падумаў я, дзе, у сувязі з Загадам, паспелі пахаваць Адмету Слімак, і ці паспелі ўвогуле? Ва ўсялякім разе я адчуваў, што абставіны пагаршаюцца і варта спяшацца. Да таго ж, мяне ўвесь час непакоіла тое, што Мойра застаецца адна, і я не мог з гэтай нагоды далёка адыходзіць ад свайго часовага жытла.

Частка VII. ДОКАЗ

29.

Бліжэй к вечару я забраў у свой джып Васку Петкавіча і Андруша.

Мы загрузілі ў машыну не-абходны інструмент: рыдлёўкі, ліхтары, сякеру, а таксама, з вопыту мінулай эксгумацыі, канат і вяровачную лесвіцу, пасля чаго паехалі да доктара Арвіда. Сябры мае мелі змрочны выгляд і былі, пэўна, не рады і нават не зацікаўлены ў маючай адбыцца авантуры, у якую я ўцягнуў іх ужо другі раз, але настрой іх тлумачыўся, у першую чаргу, вядома, арыштам пастара

Себасцьяна, а таксама мастака і яго вучня.

Доктар Арвід, якога я папярэдзіў некалькі гадзін раней, нас не падвёў, бо аказаўся дома, быў адносна цвярозы і нават трымаў напагатове сумку з медыцынскімі прэпаратамі і інструментамі.

Тым не менш, я заўважыў, як ён паклаў сабе ў кішэню біклагу са спіртным, а другую запіхнуў у сумку. Мы рушылі.

Пасля размоў з палкоўнікам Скутам і чыноўнікам з муніцыпалітэта мае паездкі і ўвогуле прысутнасць у розных кропках наваколля набылі цяпер ледзь не легальны статус, чым я і намераны быў скарыстацца напоўніцу. Я папярэдзіў усіх, што ўскрываць магілу з верагодным упыром на гэты раз будзем да цемнаты — вядома, калі паспеем. Да таго ж, пісьмовы дазвол

Адметы знаходзіўся ў мяне з сабой, на чым адразу настаяў доктар Арвід, бо, як ён заявіў, па-першае — не жадае канфлікту з ідыётамі, а па-другое — быць несправядліва абвінавачаным у некрафіліі.

Да вечара яшчэ было гадзіны тры, і я на гэты раз вельмі спадзяваўся вырашыць справу хутка і станоўча. Ехаць да могілак выпадала няшмат, а паліва ў баку яшчэ хапала надоўга. За шчыльна забранымі вокнамі пазадарожніка дымілася звалка, якую з вышыні шчодра залівала гарачымі сонечнымі промнямі.

Доктар Арвід сядзеў наперадзе, з правага боку ад мяне, нагадваючы ў профіль індзейскага правадыра са старажытнай кінастужкі.

Нейкі час ён моўчкі ўзіраўся ў пейзаж за шклом. А потым выцягнуў з кішэні біклагу.

“Хто хоча выпіць?” — спытаў ён.

У люстэрку я ўбачыў, як Васка Петкавіч і Андруш запытальна ўтаропіліся мне ў патыліцу.

“Бадай што ніхто не супраць”, — сказаў я, узяў з рукі доктара біклагу і глынуў. Пасля мяне прыклаліся да яе і астатнія. Доктар Арвід павесялеў.

“Справа ў тым, — коратка патлумачыў я яму, — што ў дадзеным выпадку няма падставы для некрафіліі, бо наш, так бы мовіць, суб’ект, хутчэй за ўсё знаходзіцца ў стане вампірычнай комы, з якой дзіўным чынам уступае ў кантакт са знаёмымі і сваякамі, працягваючы сваё псеўдажыццё. Вось толькі, ці можна назваць падобнае неверагоднае існаванне жыццём? І што такое тады ўвогуле жыццё — можа, доктар Арвід мае на гэты кшталт адпаведнае тлумачэнне?

Доктар Арвід зморшчыў лоб, памарудзіў у роздуме, а потым сказаў: “Наколькі я ведаю, кома — своеасаблівы паталагічны сон, пры якім чалавека немагчыма разбудзіць, бо ў яго страчана свядомасць. Кома развіваецца ў выніку глыбокага тармажэння ў кары галаўнога мозга, якое ўплывае на падкорку і цэнтральную нервовую сістэму. Пры гэтым наступае кіслароднае галаданне.” “Так, — падбадзёрыў я, — працягвайце, калі ласка.”

“Іншым разам коме спадарожнічае шызафрэнія, і тады ўзнікае ступар — з трызненнем і галюцынацыямі. Я не так часта назіраў каматознікаў, але магу адрозніць апаплектычную кому ад гіпаксічнай, ныркавую ад пячоначнай, дыябетычную ад гіперглікемічнай ці гемарагічнай, толькі вось, што такое вампірычная кома — мне невядома. Вы, Берташ, можаце патлумачыць мне яе сутнасць?”

“Не, — адказаў я пасля паўзы. — Калі такія веды і існавалі пры эпідэміі вампірызму, то, пэўна, збівался ў бок дэманалогіі, а цяпер нават яны ўвогуле згублены”.

“Самае незразумелае — матэрыялізацыя вампіра. Я не даю гэтаму веры. Якім чынам, лежачы ў труне месяцамі і нават гадамі, можна выходзіць наверх, скачваць з кагосьці энергію і працягваць існаваць? Пра што гэта ўсё сведчыць?” — засумняваўся Арвід.

“Гэта можа сведчыць толькі пра адно: што мы ўсе і наш свет хаваем яшчэ адну неразгаданую таямніцу”.

“Цікава, вельмі цікава, — доктар Арвід зноў прыклаўся да біклагі. — А завостраны асінавы кол у нас ёсць?” “Ёсць”, — запэўніў яго Андруш.

“Я не стану забіваць каматозніка”.

“Мы зробім гэта самі, — уступіў у размову Васка Петкавіч. — А вы засведчыце смерць”.

“Не будзем дзяліць не знойдзенае”, — ахалодзіў я іх. — Мы ўжо пад’язджаем і адразу пачнём працаваць. Таму, доктар Арвід, пакуль што дастаткова алкаголю”.

Той з неахвотай засунуў біклагу ў кішэню.

Праз некалькі хвілін мы апынуліся на ўскрайку паўночных могілак, і я спыніў машыну, пасля чаго правёў кароткі інструктаж, які тычыўся ў асноўным доктара, бо па мінуламу разу ўсе астатнія ведалі, што ім рабіць. Я паставіў Андруша з Васка Петкавічам, а сабе зноў жа ўзяў у пару доктара Арвіда, і мы пайшлі. Вядома, нам былі непатрэбныя лішнія сведкі, і таму я паслаў Андруша наперад, каб хутка абышоў той участак, дзе мы павінны працаваць.

На могілках, дарэчы, нікога, апроч нас, у гэты час быццам не назіралася. Спёка яшчэ не спала, але тэрмометр надалонніка паказваў ужо толькі трыццаць два градусы па Цэльсію. Днём было нашмат больш спякотна. Андруш неўзабаве вярнуўся і паведаміў, што людзей паблізу няма і што ён знайшоў магілу Тэафіла Слімака, якую мы ўскрывалі некалькі дзён таму. Мы рушылі ўслед за ім па напаўзарослай быльнягом і засмечанай сцяжынцы, што вычварна пятляла сярод шматлікіх, разбураных, засмечаных альбо размешчаных абы як магіл. Доктар Арвід хацеў зноў прыкласціся да біклагі, але я яму не дазволіў, і ён, падумаўшы, згодна кіўнуў і сказаў, што сапраўды яшчэ вельмі спякотна і задушліва і можна атрымаць сонечны ўдар, хоць да гарачыні прывык.

Я адразу пазнаў месца, дзе мы капалі раней, і паказаў усім і доктару, у прыватнасці, на пліту з надпісам, які сведчыў, хто пад ёй пахаваны. Пліта была са свежай шчылінай: гэта мы нязграбна разбілі яе мінулым разам, а пад ёй і па баках ускапаная нашымі рыдлёўкамі зямля. Але я адразу скіраваў увагу на магілы побач.

Іх было некалькі, дзве — бліжэй да ўсіх. Адна з гэтых дзвюх была безыменная, а на другой — у метры ад магілы Тэафіла, я выявіў жалезны пруток з непрыкметнай іржавай таблічкай з бляхі, на якой з цяжкасцю прачытаў: Патрык Слімак 1995 – 2050

Выцягнуўшы пруток з зямлі, я з хваляваннем угледзеўся ў зарослы пустазеллем, непрыкметны капец зямлі. Няўжо там, на двухметровай глыбіні, сапраўды стаілася пачвара, якая ўжо нарабіла столькі бедаў? Дзесьці ў глыбіні душы я сам не даваў гэтаму веры. Камера, на якую я спадзяваўся здымаць, у поўнай гатоўнасці вісела ў мяне не шыі, дыктафон быў падключаны на запіс раней.

Мы з доктарам Арвідам пачалі капаць першымі. Напарнік мой рабіў гэта не вельмі ахвотна, пот заліваў яму вочы, спіна адразу ўзмакрэла: выходзіў вонкі, як я разумеў, алкаголь. Урэшце, не дачакаўшыся сігнала таймера, ён адкінуў убок рыдлёўку, сеў на зямлю і сказаў: “Да д’ябла ўсё. Я не далакоп”. “Што ж, справімся пакуль без вас”.

Не чакаючы просьбы, Андруш апынуўся спінай да мяне і ўвагнаў у зямлю рыдлёўку. Работа пайшла шпарчэй. Васка Петкавіч таксама не застаўся ўбаку, і мы па чарзе капалі ўжо ў тры штыкі. Між тым, аддыхаўшыся, доктар Арвід нахіліўся і пачаў вывучаць зямлю, якую мы выкідвалі пакуль што па баках.

“Дзіўна, — адзначыў ён, — у верхнім слоі заўсёды павінны быць чарвякі, але тут я не бачу ніводнага”.

Мы закапаліся ў глыбіню прыкладна на паўметра. Усе, і я ў тым ліку, цяжка дыхалі і часта спыняліся, каб адпачыць, хоць сонца і хілілася ўжо да захаду. Неўпрыкмет сярод нас нарастала хваляванне.

“Бывалыя людзі сцвярджалі, што ўпыр выдзяляе нейкую субстанцыю, якая адпуджвае ад яго цела паразітаў і драпежных грызуноў”, — пацвердзіў я здагадку доктара Арвіда.

“А інакш, што б з ім зрабілася?” — спытаў Андруш, выціраючы пот з ілба.

“Мяркую, яго б проста скарысталі ў ежу, як любую біямасу.”

“А можа ён нас, прыкладам, цяпер чуць?” — выказаў меркаванне Васка Петкавіч.

“Хутка даведаемся”, — змрочна выказаўся доктар Арвід і рашуча выцягнуў біклагу. Яму ніхто не запярэчыў, але ўсе астатнія піць адмовіліся, хоць і даволі неахвотна.

Далей мы капалі ўжо моўчкі і са значна большай хуткасцю — пэўна напружанне патрабавала выйсця ў фізічнай нагрузцы. Зноў узяўся за рыдлёўку і доктар Арвід. У глыбіню яма павялічвалася і адначасова працаваць у ёй маглі ўжо толькі два чалавекі. Час, між тым ішоў, і спёка адчувальна зменшылася, да таго ж, знізу пачало патыхаць холадам, хоць, магчыма, мне гэта толькі падалося. Васка

Петкавіч спусціў у яму лесвіцу, і цяпер выбірацца наверх было зручней. Я папрасіў, каб апошнія кідкі рыдлёвак пакінулі мне з Андрушам і дадаў, што мы і ад-крыем труну, але тут нечакана запярэчыў доктар Арвід.

“Як урачу, — сказаў ён, — першы кантакт з тым, што мы там убачым, ці з кім — належыць мне”.

“Хвіліну, — перапыніў я яго, — мы ведаем, што ў труне, якую мы намерваемся ўскрыць, ляжыць цела Патрыка, мёртвае альбо ў коме. Ён пахаваны некалькі месяцаў таму, і калі сапраўды памёр, то гэта будзе бачна, а калі з ім нешта іншае, то разбяромся, а пакуль, на ўсялякі выпадак, надзенем рэспіратары і пальчаткі, калі пабачым цела,”.

Мы з Андрушам закапаліся амаль у поўны рост і працягвалі выкідваць наверх зямлю. Доктар Арвід ціснуўся побач, трымаючыся за сваю сумку, якая грувасцілася на краю ямы. Васка Петкавіч стаяў наверсе з лесвіцай напагатове. Урэшце, лязо маёй рыдлёўкі глуха сутыкнулася з перашкодай. Андруш спыніўся і праз секунду ціха прашаптаў: “Труна.”

Твар у яго быў бледны. Я таксама моцна захваляваўся, пільна ўглядаючыся ў абрысы каструба-вата збітай дамавіны. Над ёй я па-ранейшаму нічога не заўважаў: ні выпарэнняў, ні якога белага слупка, нічога. Моўчкі мы расчысцілі века, падкапалі з бакоў.

Труна была з пацямнелых, але моцных пластыкавых лістоў, якія выкарыстоўваліся на будаўнічых работах, — па сутнасці, адыходаў. Так хавалі ў апошні час шматлікіх памерлых не толькі ў паселішчах, а і ў ваколіцах сталіцы: дрэва з-за шматлікіх высечак лесу каштавала вялікіх грошай. Мы спыніліся.

“Адкрываць?” — усё так жа шэптам спытаў Андруш.

Я ўключыў камеру і зірнуў на доктара Арвіда. Той выцягнуў біклагу, глынуў з яе, схаваў у кішэню, апусціў сваю сумку да ног, расчыніў, вынуў разавыя гумавыя пальчаткі, даў нам і сам нацягнуў на пальцы рук. Мы з Андрушам тым часам лёзамі рыдлёвак зачапілі века і ссунулі ў бок.

Паўза.

Мяне скаланула.

Першае, што я ўбачыў, гэта напаўаголенае цела Патрыка з адкрытымі вачыма, позірк якіх быў, здаецца, скіраваны ва ўпор на мяне. Галава з адросшымі валасамі, якія ўздымаліся над ёй нібы шапка, ляжала не на падушцы, а плавала патыліцай у крыві. Знізу кроўю было заліта ўсё цела. Падушка, набітая раней пілавіннем, была распоратая, а каўнер пінжака адарваны напалову і падраны на дробныя замусоленыя кавалкі — быццам іх нехта жаваў. Тое ж назіралася і з кашу-ляй, дакладней, з яе рэшткамі. Адна рука пахаванага раскінулася па целе, а другая чаплялася за падраны каўнер. Пазногці былі адросшыя і вострыя, нібы ў звера, і больш нагадвалі кіпцюры. Трупных плямаў я не заўважыў. Цела мела выгляд здаровага і нават укормленага чалавека. Не адчувалася і характэрнага для нябожчыкаў саладкаватага паху гніення, але і паху крыві таксама. Я адкінуў рыдлёўку ўбок і пачаў здымаць. Я хваляваўся, бо перада мной было нешта невытлу-мачальнае. Рукі мае дрыжэлі.

“А-а, д’ябла!”

Доктар Арвід нахіліўся над целам, дакрануўся да ілба пахаванага, а потым памакнуў палец у кроў, быццам не даваў веры, што гэта яна. Палец афарбаваўся ў чырвонае. Я ўжо амаль не сумняваўся: упершыню кожны з нас бачыў упыра, ці, як казалі продкі, “п’яўку”.

“Пачынайце, доктар, — ціха прапанаваў я, — што вы, дарэчы, хочаце рабіць?”

Доктар Арвід выцягнуў з сумкі шпрыц, нахіліўся над целам і ўваткнуў іголку ў аголенае перадплечча. Мне раптам здалося, што нябожчык уздрыгнуў. Я здымаў. Цела засталося ляжаць у ранейшай позе — магчымы ўпыр не зрэагаваў, ва ўсякім разе праз аб’ектыў я не ўбачыў перад сабой аніякага руху. Можа, я памыляўся?

Але доктар Арвід не раздзяляў маёй думкі.

“Гэты чалавек не памерлы, — разгублена выціснуў ён з сябе, — але і не жывы. Я не ведаю, што і меркаваць. Калі мы маем справу з комай, то чаму ён у крыві? Адкуль яна ў труне, якую не ўскрывалі паўгода? І якім чынам у целе падтрымліваецца ціск? Гэтага ж не павінна быць”.

“Вы скончылі? — спытаў я яго. — Тады досыць пытанняў.” “Яго трэба выцягнуць наверх.” “Навошта? — запярэчыў я. — Хіба што толькі спаліць?”

“Каб канстатаваць смерць, тэарэтычна неабходна чатыраста васемнаццаць прыкмет таго, што жыццё пакінула цела. Але ў нас няма ні часу, ні неабходных апаратаў — мы не ў анатамічцы, — заявіў доктар Арвід, — так што выцягнем яго і выбярэм самыя вядомыя.”

“Можа павязём яго ў муніцыпалітэт? Альбо да вас дадому? Вы разумееце, чым гэта можа для нас усіх скончыцца?” “Але ж ён жывы.” “Вы толькі што заяўлялі, што не жывы.” “Але і не памерлы.”

“Тады, чаму ён не рэагуе на ўкол?” — з хваляваннем спытаў

Васка Петкавіч.

“Секунду”.

Доктар Арвід выцягнуў шпрыц з перадплечча і, нацэліўшы, увагнаў яго ў нервовае спляценне ніжняй часткі носа памерлага. Тое, што здарылася далей, прымусіла нас адхіснуцца і знерухомець: бялкі вачэй Патрыка ледзь бачна таргануліся, а рот з чвяканнем адкрыўся, нібы тхло, і зноў закрыўся. Мы пачулі, як пачвара застагнала.

“Жывы”, — збянтэжана прашаптаў Андруш. “Так”, — пацвердзіў доктар Арвід.

“Ён і раней варухнуўся, гавару вам праўду, я бачыў рух яго ног, калі вы глядзелі толькі на яго твар”, — прагучаў зверху ўсхваляваны голас Васка Петкавіча.

Я перасіліў сябе, наблізіўся да труны ўсутыч і нахіліўся над тварам “п’яўкі”. Ніколі не забуду пачуццё, якое ахапіла мяне, калі позірк упыра сустрэўся з маім: адчуваў ён нешта сваёй, ужо не чалавечай, а, хутчэй, пазачалавечай свядомасцю, альбо знаходзіўся ў стане своеасаблівага сну? Спіну маю раптам працяла холадам, а ў горле перахапіла. Камера працавала. Я адступіў на паўкрок, упёрся ў край ямы і сказаў: “Перадай мне кол, Андруш”.

Доктар Арвід распраміўся і абярнуў да мяне свой твар.

Рэспіратар надаваў яму выгляд персанажа з фантастычнай стужкі мінулага стагоддзя.

“Што вы намераны рабіць?” — спытаў ён.

“Тое, што рабілі продкі ў такіх выпадках”, — адказаў я.

“Але чалавек непрытомны: у летаргіі ці коме, а вы хочаце...” “Гэта — не чалавек, доктар”, — перапыніў я яго.

“Але ж я не магу згадзіцца і дазволіць самасуд і забойства”.

“Гэта істота замарыла некалькі людзей, у тым ліку і дзяцей. А вы не пракурор. Андруш, дзе кол, пра які ты гаварыў?” “Вось ён”, — Андруш працягнцў мне завостраную з аднаго боку драўляную палку.

“А цяпер, — загадаў я доктару, — вылазьце наверх!” “Чакайце. Я павінен праверыць, хоць з прафесійнай цікавасці, ці ёсць у яго пульс, ціск жа быц-цам прысутнічае, але я не ўпэўнены, вось жа і кроў — адкуль яна?”

Доктар Арвід зрабіў прагны глыток з біклагі і зноў нахіліўся над целам. Ён без асаблівых намаганняў сагнуў руку пахаванага ў лак-

цявым суставе: рука была гнуткая, потым тое ж самае прарабіў з адной нагой, а пасля і з другой. Ногі згіналіся, кроў сцякала пад цела пахаванага, але характэрнага яе паху — паху жалеза, я паранейшаму не адчуваў.

Я моўчкі назіраў за неверагодным і жахлівым відовішчам, працягваючы здымаць усё на камеру. Напружанне сярод нас нарастала.

“Мы ўсе зараз рызыкуем, доктар, — урэшце прымірэнча сказаў я. — Ніхто не ведае, чым гэтыя адведкі могуць скончыцца для кожнага з нас, так што хутчэй дайце зрабіць нам нашу справу”.

Доктар Арвід спыніўся ў нерашучасці. “Мне варта глынуць”, — сказаў ён.

“Дайце і мне”, — папрасіў зверху Васка Петкавіч.

“Ціха! — раптам выгукнуў Андруш і схапіў мяне за плячо. — Ён адкрывае рот! Ён нешта гаво-рыць!”

Мы знерухомелі. Нябожчык павольна закаціў бялкі вачэй і быццам плямкнуў вуснамі . Ніхто не зразумеў, хоць усе і прыслухаліся.

“Момант, — сказаў я. — Пэўна вы, доктар, справакавалі яго тым, што мялі яму рукі і ногі. Ён нежывы. Дакладней не зусім жывы.

Ва ўсякім разе напэўна сцвярджаць нічога нельга. Дайце мне шпрыц!” “Годзе здзекавацца над целам. Я не дам!” “Што ж, тады я сам.”

Я ўзяў завостраны кол і націснуў вастрыём шыю нябожчыка. І тут рот яго скасіла ўбок, і мы пачулі нешта накшталт прамоўленага слова.

“Шэ-й-м-а-х-х-ц-ц-ц...”

Мы замерлі.

“Што ён сказаў? — захваляваўся Васка Петкавіч. — Вы чулі?”

“Ён сказаў: schmerz1. Боль. Быццам па-нямецку,” — разгублена патлумачыў доктар Арвід.

“Ды не, — аспрэчыў Андруш. — Вам надалося. Ён сказаў: бруд.

І гэта па-мясцоваму. Смецце.”

“А па-моему: “шмаль2”, — ліхаманкава выказаў сваю думку

Васка Петкавіч.

“Нічога такога ён не гаварыў, — працягваючы здымаць, абверг усіх я. — Гэта небяспечная істота, якая знаходзіцца ў стане агрэсіі.

Яна галодная. І яна не жыве — хоць і жывая. А калі і жыве — то не ў нашым вымярэнні. Гэта — “п’яўка”. Упыр. Ваўкалак. Нашыя продкі бачылі іх сапраўднае нашесце. Скончылі базар. Андруш, ты гатовы?”

Schmerz (ням.) — боль.

Шмаль (жарг.) — танны наркотык.

“Так”.

“Тады хутчэй. Нас могуць пабачыць і выклікаць эсбэшнікаў.” “Пачнём! — адразу згадзіўся Андруш. — Што мне рабіць?”

“Момант! — нервова выдыхнуў з сябе доктар Арвід. — Апошні тэст! Адзіная самая простая сапраўдная прыкмета, якая сведчыць аб захаванні жыцця ў целе, — гэта змена колеру пазногце-вага ложа, калі на яго націснуць, што я зараз і раблю. Вось так,” — ён рэзка адхіснуўся.

“Гаварыце! — загадаў я яму.

Але я мог бы і не прыспешваць яго, бо ўбачыў ужо сам: з рота “п’яўкі” марудна выпаўзла невялікая колькасць пены і сцякла ўніз.

“Пульс! Я чуў удар! У яго б’ецца сэрца, хоць і вельмі рэдка! — выкрыкнуў доктар Арвід.

“Што з таго?” — спытаў я.

“Гэты чалавек — жывы”.

“Вылазьце, доктар. Тут вы больш не патрэбны!”

Васка Петкавіч скінуў уніз канец лесвіцы, і доктар з лаянкай палез з ямы. Пасля кароткага роздуму я прыклаў кол завостраным канцом да грудзей упыра — там, дзе павінна быць яго сэрца, а другой трымаў у кадры камеру.

“Давай жа, Андруш”, — сказаў я.

Той пабляднеў і, узяўшыся за канец палкі, рашуча налёг на яе ўсім сваім цяжарам. Кол мякка пайшоў у цела ўпыра, і ў тую ж хвіліну з адкрытага рота “п’яўкі” выразна пачуўся стогн, цела яго заторгалася ў канвульсіях, ён гучна захроп, а потым зароў, але не надоўга, і раптам усё заціхла. З грудзей упыра паказалася даволі густая вадкасць белага колеру, змешаная з крывёю. Тое ж выцякала і з яго рота.

Я аддаў камеру Васка Петкавічу і папрасіў яго здымаць замест сябе.

“Я ў гэтым больш не ўдзельнічаю, — сказаў зверху доктар

Арвід. — Вы забілі жывога”.

“А вы калі-небудзь назіралі, як такіх жывых “п’явак” заліваюць бетонам? — спытаў я ўжо са злосцю, змешанай з ліхаманкавым хваляваннем. Рукі мае дрыжэлі, у горле перасохла. — Вы ж, пэўна, бачылі дзяцей, якіх ён замарыў? Можа, вы б хацелі забраць яго сабе дадому і лячыць?”

“Ідзіце вы ўсе да д’ябла!” — доктар Арвід закінуўся ўгору з біклагай.

“Андруш! — прапанаваў я, — вылазь адсюль, бо я намераны скончыць гэтую справу!” “Не, — адказаў той. — Я вам дапамагу”.

“Тады адхініся. І сцеражыся, каб на цябе не пырскнула з трупа”.

У некалькі ўзмахаў я адсек упыру галаву востра заточанай з усіх бакоў рыдлёўкай. З шыі і тулава адразу лінула і расцяклася тая самая, белага колеру, неаднаразова апісаная ў старажытных хроніках, вадкасць з крывёю. Пасля гэтага я выкінуў наверх рыдлёўку і вылез сам. Следам за мной выбраўся з ямы Андруш, адбегся ў бок і пачаў ванітаваць.

“Закопваем, і хутка”, — сказаў я.

Мы пакідалі ў яму пальчаткі, рэспіратары і праз некалькі хвілін магіла “п’яўкі” зраўнялася з зямлёй. Я збольшага праверыў запіс на камеры і з немалым хваляваннем упершыню застаўся задаволены: доказ ва ўсіх фазах, ад пачатку і да канца, урэшце, быў у маіх руках.

empty 30.

Калі на чалавека находзіць туга, і жыццё падаецца не маючым аніякага сэнсу, то стан гэты не вылечыць ні алкаголем, ні набытымі грашыма, ні нават каханнем.

Менавіта ў такім стане я вярнуўся ў свой часовы прытулак.

Мне нават прыйшло ў галаву, што ўпыр, кантактуючы са мной, перад сваім сконам паспеў нейкім чынам “скачаць” з мяне частку жыццёвай энергіі. Таму, першае, што я зрабіў, — дык гэта прыняў цёплы душ. Мойра, якой я расказаў пра тое, як прайшла эксгумацыя, дапамагла мне пераапрануцца: у мяне небеспадстаўна закралася падазрэнне, што я мог запэцкацца ці ў кроў “п’яўкі” ці ў яго выдзяленні. Я адчуваў стомленасць, але заснуць хоць хвілін на дваццаць не мог з-за нервовага ўзбуджэння. Каб не губляць дарэмна часу, я заняўся мантажом набытага матэрыялу: не парушаючы храналагічага парадку, пачаў стыкаваць стужку аднаго з самых, як спадзяваўся, істотных доказаў, так бы мовіць, рэальнасці нашага не рэальнага існавання.

Мойра калі-нікалі раіла мне, як зрабіць най-лепш. Пад канец справы я, увесь час памятаючы пра апошнія падзеі, папрасіў яе не адыходзіць ад мяне далёка і хутка рыхтавацца да ад’езду.

“Бачыш, — сказаў я ёй, — наша праца завершана, і далей заста-

вацца тут, у Эдэме, небяспечна. Дні праз два, максімум праз тры, мы адсюль знікнем, і ніхто нас не будзе шукаць у гэтым гное-

адстойніку, бо караюць цяпер тых, каго маюць перад вачыма, хто базабаронны і не паспеў “зашыфравацца”. На першы час грошы ў нас ёсць, а потым мы прададзім стужку пра ўпыра праз Сеціва.” “Ёй могуць не даць веры. Падумаюць, што гэта фальсіфікацыя: хіба такое магчыма?” “Ты ж бачыш, бездань зірнула на нас у адказ, і мне самому вусцішна.” “Але ж, калі ўпыр — усё-такі жывая істота, то чаму яго нельга было абудзіць?”

Раздумваў я нядоўга.

“Ва ўсёй вампіралогіі не адзначалася ні аднаго выпадку, каб упыр зноў станавіўся дзеяздольнай асобай, хіба што старажытная практыка зомбі на Гаіці сцвярджала нешта падобнае. Яго сон —

асаблівы від комы. Дарэчы, летаргічныя сны такога кшталту, якія працягваліся нават да дзесяці альбо дваццаці год, мелі ў нашых краях характар эпідэмій з інтэрвалам у паўстагоддзе. Як бачыш, у

Праграме здараюцца збоі.” “Не варта было яго забіваць.” “Забраць з сабой?” — спытаў я з іроніяй.

“Ну, можа яго стан варта было даследаваць навукоўцам.” “Успомні пра Публія Роса, — заўважыў я. — Цяпер ён у сутарэннях службы бяспекі і, калі вы-жыве, то не мінуе лагера.

Залішняя цікавасць можа каштаваць яму жыцця”.

Але мне лепш было не нагадваць пра акадэміка, пра якога я расказаў Мойры раней, бо яна адразу пераключылася на нядаўні арышт мастака Юліуса Гарматы і пастара Себасцьяна.

“Паслухай, Берташ, — спытала яна, — мы ж не кінем у бядзе нашых сяброў?”

Я знерухомеў, хоць і даўно чакаў гэтага пытання.

“Маркус займаецца іх вызваленнем. Нам жа, кажа ён, лепш з’ехаць, бо арыштуюць і нас”.

“А ты з ім размаўляў?” “Так”.

“І што?” “У яго дастаткова людзей. Ён плануе напад на этапе”.

“Мы не станем з’язджаць цяпер. Праўда, Берташ?”

Я маўчаў. Туга зноў нахлынула на мяне. Ідылія з жытлом на беразе якой рэчкі, мае спадзяванні пра душэўны спакой — усё зноў марна адыходзіла ў няўпэўненасць. Я праглынуў камяк у горле і праз паўзу адказаў: “Не станем, Мойра”.

На падворку і ў небе над ім згусцілася ноч. Ледзь бачныя пасмы дыму са звалак праплылі ў святле ад майго ліхтарыка, але я загасіў яго, памятаючы пра небяспеку. Россып зорак адразу ярка зазіхацеў нада мной і я нейкі час углядаўся ў іх, быццам спадзяваўся заўважыць нешта новае і непаўторнае. Раптам мне ўспомнілася казань пастара Себасцьяна і яго апеляцыя да Начальніка Сусвету. Няўжо ўсё гэта нада мной — сапраўды ўсяго толькі “люстэркавая зала, поўная ілюзій?” І што тады ўвесь наш свет? Сапраўды, хто мы, адкуль і куды рушым, як пытаецца ў сябе Юліус Гармата, а да яго пыталіся іншыя? Дакуль мы будзем задаваць сабе такія і падобныя пытанні: датуль, пакуль мы думаем? Але што такое нашыя думкі, увогуле розум? Гэта наш унутраны працэс, альбо знешні? Доказы няўмольна сведчаць, што наш мозг — звычайны камп’ютар, які атрымлівае загады звонку. Ад чаго, ці ад каго? — узнікае чарговае пытанне. Палічым — ну, прыкладам, ад Сонца. Ці з Месяца, як мяркуе апантаны Публій Рос. І калі нам раптам апынуцца за межамі Сонечнай сістэмы, мы ператворымся ў нішто, выключымся? Але, хіба ёсць рацыя ў тым, каб задаваць пытанні, на якія пакуль што няма адказу, і, цалкам верагодна, ніколі не будзе? Можа, якраз Маркус са сваёй мэтай, узор таго, як варта паводзіць сябе ў нашых варунках, а не забіваць сабе голаў недарэчнымі пытаннямі. А мая мэта таксама ўзор?

Я знайшоў на падворку вядро з вадой і вярнуўся ў дом.

“Я звязалася з Маркусам, — сказала мне Мойра, — ён будзе рады ўбачыць нас для размовы”.

Замест адказу я абняў яе. Дарэмна было кантраляваць далей падзеі з майго боку, і тым больш, уплываць на іх. Усё вырашыцца ў гэтыя два-тры дні. Што ж, няхай будзе, як будзе, падумаў я.

Маркус, папярэдне патэлефанаваўшы, прыйшоў да нас з

Мойрай позна ўвечары. З ім былі Анд-руш і незнаёмы мне малады метыс, высокі, моцны на выгляд, са шчарбатымі спераду зубамі, што было бачна, калі ён усміхаўся. Маркус сказаў, што гэта брат жанчыны па імені Вікторыя, якая з ім, Маркусам, жыве, і што яго завуць Людвік. Я спытаў, дзе зараз Васка Петкавіч, і Маркус патлумачыў: для акцыі той стараваты, і яму не варта рызыкаваць, а пяць чалавек — калі палічыць усіх нас — нават занадта для справы, на якую мы пойдзем праз суткі.

Маркус выклаў свой план, які, на маю думку, цалкам адпавядаў усім, акрамя аднаго: пункта, які тычыўся Мойры. Я ўвогуле быў супраць таго, каб жанчына брала ўдзел у акцыі, але — дарэмна: яна ўпарта настойвала на сваім, да таго ж, з ёй згадзіўся і Маркус.

Яго намер заключаўся ў на-ступным: на аддаленым участку мы робім засаду. Ёсць некалькі такіх месцаў, якія якраз пады-ходзяць для нечаканага нападу. Галоўнае, чаго мы павінны будзем адразу дасягнуць, — гэта, каб аўтазак спыніўся. Сама машына, хоць і састарэлай канструкцыі, але яе, тым не менш, нам не спыніць з нашымі аўтаматамі і пісталетамі: шкло куленепрабіваемае, а шыны — з гутаперчывага пластыка. Тут, тлумачыў Маркус, патрэбна хітрасць: жанчына, якую яны нечакана ўбачаць на дарозе, папросіць іх спыніцца і неяк ёй дапамагчы. Яна будзе ляжаць адна і ў межах бачнасці, так што яны павінны спыніцца. Тут я паспрабаваў пераканаць Маркуса: лепш я лягу на дарогу замест Мойры, але той і сама Мойра не згадзіліся, бо ахоўнікі маюць адпаведныя інструкцыі і толькі нейкі важкі псіхалагічны фактар можа прымусіць іх перагледзець. Такім фактарам якраз і будзе бездапаможная жанчына на дарозе. Аўтазак спыніцца, хтосьці з іх выйдзе, і тут ужо пачнём дзейнічаць мы. Далей Маркус паставіў асабістую задачу перад кожным, і, урэшце, перайшоў да пытання зброі. Я павінен быў памяняцца з Мойрай: забраць у яе “берэту”, а ёй аддаць сваю, гвалтам набытую раней у стажораэсбэшніка, страляючую трубку, якую можна прымацаваць на далонь, каб зброя не была заўважанай і выкарыстаць пры раптоўнай небяспецы. Пісталетам быў узброены і Андруш, а сам Маркус і Людвік, на якіх ляжала асноўная частка акцыі, будуць мець з сабой аўтаматы — іх яны і мяркуюць выкарыстаць напоўніцу. На мапе мы пазначылі некалькі месцаў, дзе можна было, з-за іх своеасаблівага ландшафту, зрабіць засаду. Яшчэ нейкі час заняло абмеркаванне асобных дэталей, пасля чаго нашыя наведвальнікі сышлі ў ноч, а мы з Мойрай зноў засталіся ўдваіх.

Я хацеў прылашчыць яе, але стрымаўся, бо яна задумалася пра нешта сваё і, што здзівіла, пэўна, прыемнае для яе. Упершыню я ўбачыў, што яна чамусьці рада.

“Што ты, Мойра?” — спытаў я.

“Значыць, я больш не буду хадзіць у цэх і выконваць, як жывёла, атупляючую працу?” “Выходзіць, што так”.

“Ты здолееш пракарміць мяне, я ведаю”.

“І не толькі цябе”, — сказаў я з намёкам.

Твар яе пасвятлеў.

“Заўтра ў нашым жыцці нешта зменіцца. І мы з’едзем адсюль.

Ты ж не маніш, быццам нам можна пажыць ля возера ці якой ракі і бачыць, як плаваюць рыбіны, пад нагамі растуць трава і кветкі, а ў паветры лётаюць птушкі?” “Так. Мы паселімся ў якім доміку ля вады, будзем любавацца прыродай і чытаць кнігі, якія зараз паўсюдна забаронены. У нас народзіцца дзіцё. А пакуль тое, мы завядзём сабаку”.

Дарэмна я сказаў апошняе, бо яна адразу спахмурнела. “Я не хачу іншага сабаку”.

“Такое жыццё, Мойра. Мне вельмі шкада, але мы ў ім будзем увесь час губляць блізкіх людзей і істот, пакуль не сыдзем з яго самі”.

Частка VIII СУТЫКНЕННЕ

31.

Маркус, як і дамаўляліся, забраў нас з Мойрай у вызначаным месцы. У “пікапу”, які належаў Людвіку, мы рушылі на бальшак, раз-пораз звяраючыся з мапай. Мы амаль не размаўлялі, зрэдку разглядаючы змрочныя краявіды, калі Людвік збаўляў хуткасць.

Кожны думаў пра нешта сваё. Нягледзячы на ранішні час, паветра, што абдавала нас праз расчыненае акно пахам адыходаў і паленага пластыка, было гарачае і задушлівае. Звалкі, якія не пераставалі дыміцца, то знікалі, то аднаўляліся зноў.

Часам мы назіралі сярод смецця постаці чалавекападобных істот, якія капаліся ў адыходах, там-сям грувасціліся іх самаробныя буданы, куды таропка, пабачыўшы машыну, тыя істоты і хаваліся.

Я ўглядаўся ў неба, каб выявіць там птушак, але іх не было, бо, хутчэй за ўсё, іх заманьвалі ў сілкі і адразу з’ядалі. Увогуле ў раёны, далёкія ад паселішча, як я разумеў, ніхто не наведваўся, і пра тое, што тут адбывалася на самай справе, можна было толькі гадаць. Мы праехалі па бальшаку кіламетраў дзесяць, як раптам

Маркус загадаў спыніцца.

“Зірніце, Берташ, — сказаў ён, звяртаючыся да мяне. — Памойму, гэта тое, што нам трэба”.

Мы выйшлі вонкі. Сапраўды, дарога пераходзіла тут на пад’ём, значыць, хуткасць машын павінна непазбежна знізіцца, да таго ж, паварочвала, і самае галоўнае — абапал яе, з таго боку, дзе бачнасць ледзь не гублялася, захаваліся рэшткі яловага лесу з высахлымі вершалінамі. Менавіта за дрэвамі можна было схаваць пікап, што мы, коратка параіўшыся, і зрабілі, замаскіраваўшы яго поліэтыленавымі адыходамі.

Маркус выцягнуў з кішэні надалоннік і паклаў перад сабой.

“Як толькі аўтазак выедзе, мне дадуць знаць максімум ад таго праз некалькі хвілін”, — сказаў ён.

“Яны не могуць рухацца ў аб’езд?” — спытаў Людвік.

“А ты бы стаў такое рабіць?” “Навошта, калі няма пагрозы”.

“Публій Рос, ён хто як асоба?” — пацікавіўся праз паўзу Маркус.

“Апантаны, — сказаў я. — “Вучоны дзяцел, як кажуць пра такіх блатары. Але ўпарты і наўрад ці зменіць свае перакананні”.

“А яго асістэнткі? Куды яны дзяваліся?” “Па чутках іх перахапіла да сябе кітайская дыяспара”. “А якія ў яго перакананні?” — пацікавіўся Андруш.

“Глупства. Ён лічыць, што на Месяцы база іншапланецян, і адзін з іх назіральнікаў праз палтэр-гейсты правакуе нас на рэакцыю ў адказ. Хіба не ідыятызм?” “Да любой думкі трэба адносіцца рацыянальна, — сказаў Маркус. — Нават да такой бязглуздай”.

“Стагоддзямі грукаць у сцены, кідацца каменнем, перакульваць у людзей каструлі з супам — гэта што такое? Навуковы эксперымент? Проба на інтэлект?” “А па вашаму? Напрыклад, тое, што адбываецца ў дваццаць першым бараку?” “Упыр. Вампірызм існуе. Як доказ. Гэта зусім іншае.”

Я між тым здагадваўся, што Маркус, як вопытны псіхолаг, знарок завёў цяпер сярод нас адхіляючую гутарку, каб мы не “згарэлі” яшчэ да пачатку акцыі. На мой погляд, усё было правільна.

“Учора мы яго прыціснулі, — пахваліўся Андруш. — Гэх і зароў ён, калі я працяў яго асінавым колам”.

“Дык вы, урэшце, злавілі ўпыра?” — спытаў Маркус.

“Давялося патрывожыць. Ён быў вельмі незадаволены”.

“Не запамятайце, што вы мне абяцалі паказаць стужку”.

“І мне, — страпянуўся Людвік. — Пакажаце?”

Са сваёй схованкі мы бачылі, як па бальшаку раз-пораз праязджалі рэдкія машыны. У многіх з іх былі пашкоджаныя панэлі, корпус ці ўвогуле не ставала шкла, альбо нават дзверак.

Пасля Непажаданых Падзей з любым транспартам узніклі праблемы, немалая частка яго была затоп-лена на ўзбярэжжах раптоўным павадкам, а заводы, якія выпускалі камплектуючыя дэталі, даўно спынілі сваю дзейнасць.

Раптам надалоннік на каленях Маркуса падаў сігнал. Мы сцішыліся, прыслухоўваючыся, але, акрамя адназначнай рэплікі

Маркуса, вядома, нічога не пачулі.

Я зірнуў на Мойру. Яна няўцямна ўсміхнулася ў адказ, твар яе быў спакойны.

“Аўтазак выехаў, — паведаміў Маркус. — Праз пятнаццаць– дваццаць хвілін яны будуць тут”.

Людвік выцягнуў з-пад сядзенняў два аўтаматы, ражкі з патронамі і перадаў адзін аўтамат Мар-кусу.

“Праверым зброю”, — прапанаваў ён.

Я засёк час на сваім надалонніку. Было чвэрць на дзесятую гадзіну раніцы. Мы спешна падрыхтавалі сабе схованкі абапал дарогі і ў апошні раз коратка размеркавалі задачы кожнаму. Пасля чаго сталі чакаць.

Са звалак несла смуродам. Атрутны дым ад палёнага пластыку пачынаў прасочвацца ў салон. З мінулай сваёй дзейнасці я ведаў, што ёсць смецце, якое не знікае ніколі.

Ледзь чутны і далёкі шум рухавіка ўсякі раз прымушаў нас хапацца за зброю і рыхтавацца да раптоўнага выступу, але машын, як я ўжо адзначаў, было мала, і Маркус, які сачыў у бінокль, штораз адмоўна круціў галавой. Прайшлі пятнаццаць хвілін, а потым яшчэ дзесяць, але дарога з боку паселішча была пустая: аўтазак не паказваўся. Затое з супрацьлеглага боку мы пачулі набліжэнне грузавікоў, і сапраўды, праз некалькі хвілін убачылі, як па дарозе рухаюцца ў накірунку да паселішча дзве адкрытыя вайсковыя машыны, у кузавах якіх сядзелі ўзброеныя жанчыныдэфарманткі ў палявой форме.

“Нікому не высоўвацца,— папярэдзіў нас Маркус.— Гэта “Гідра”. Я ўстрывожыўся. Лятучыя атрады спецпрызначэння “Гідра”, складзеныя ў асноўным з жанчын, вызначаліся паталагічнай жорсткасцю і фанатызмам. Можна было яшчэ здагадвацца, куды яны трымалі свой шлях, але ўнутрана я ўжо чамусьці не сумняваўся — яны накіроўваліся ў Эдэм. Грузавікі няспешна праехалі перад намі: са сваёй схованкі нават без бінокля бачныя былі вы-цягнутыя галовы гэтых сучасных амазонак, з завостранымі макушкамі і забранымі над імі ў пукі валасамі — ва ўсіх аднолькавыя прычоскі. На каленях дэфарманткі трымалі аблегчаныя кароткаствольныя аўтаматы.

Час ішоў. Аўтазак па-ранейшаму не з’яўляўся, і дарога, над якой яшчэ курэў пыл, узняты двума вайсковымі грузавікамі, зноў пуставала.

“Звяжыцеся з вашым чалавекам,— параіў я Маркусу. — Пэўна, нешта не ў масць.” “Не магу, — адказаў ён, — я ніколі не саджуся на яго надалоннік, бо гэта небяспечна для яго самога. Трэба чакаць.” “Можа, яны змянілі гэты бальшак на іншую дарогу?” “Іншай няма. Зірніце, да слова, на мапу.”

Мы зноў чакалі. Аўтазак быццам праваліўся, і наш настрой станавіўся амаль што няўпэўненым і трывожным. Урэшце, Маркус папрасіў кожнага коратка выказаць свае меркаванні.

“Не будзем чакаць”, — сказаў, павагаўшыся, Андруш.

“Можа, у іх сапсаваўся рухавік? Тады варта выехаць ім насустрач”, — прапанаваў Людвік.

“Вырашайце”, — паціснула плячыма Мойра.

“Па-мойму, у паселішчы нешта адбылося, і туды нездарма скіравала “Гідра”. Трэба вяртацца”, — сказаў я.

“Яшчэ чвэрць гадзіны, — падсумаваў Маркус, — і мы вяртаемся.”

“Што ж, хто любіць спех — той ззаду ўсех”, — згадзіўся і Андруш.

“Скажыце, Берташ, — раптам спытаў мяне Маркус, — гэта ж менавіта сёння скончыўся тэрмін, які прызначыў вам Касіус?” “Бадай, што так”, — успомніў я.

“Раю вам, калі затрымаецеся ў Эдэме, сплаціць выкуп”.

“Заўтра я з’еду. Да таго ж, жыццё майго сабакі каштуе больш за жыццё антропафага”.

“Што ж, тады з’язджайце. Толькі памятайце — паўсюдна пустата”.

“Я гэтага не баюся”.

“Таму што вы не адзін. Праўда, Мойра?” — ён абярнуўся і з усё разумеючай усмешкай зірнуў на жанчыну.

Далей мы ўвогуле сядзелі ў маўчанні. Я думаў пра тое, каб наша акцыя ўдалася, усё хутка скон-чылася, і мы з Мойрай урэшце пачалі б новае жыццё, а яшчэ лепш, меркаваў я, каб аўтазак уво-

гуле не з’явіўся, бо мне зусім не падабалася тое, што жанчына будзе падстаўляць сябе пад кулі.

Тым не менш, я не адчуў ні асаблівага хвалявання, ні трывогі, ні якога ліхаманкавага прадчування небяспечных падзей, калі раптам Маркус, які перыядычна падносіў да вачэй бінокль, сказаў: “Аўтазак!”

Услед за тым ён папрасіў у адзінай сярод нас жанчыны прабачэння, таропка выцягнуў з сумкі бутэльку кетчупу і са словамі: “Станеш яшчэ больш смачней!” выліў большую частку на сукенку Мойры і ёй на грудзі, што цалкам стварала ўражанне небяспечнай крывавай траўмы, пасля чаго падхапіў з каленяў аўтамат, зняў з перасцерагальніка і даслаў у ствол патрон. Людвік паўтарыў за ім тое ж самае, а мы з Андрушам, з пісталетамі напагатове, выскачылі з пікапа.

“Па месцах, і дзейнічаем па плане!” — выкрыкнуў нам услед

Маркус.

У спрынтэрскім тэмпе мы выбеглі з зацені і заляглі ўзбоч дарогі, дзе крыху раней ужо зрабілі кожны сабе нешта кшталтам схованак з іржавай бляхі і пакарабачаных пластыкавых адыходаў; з-за таго хламу нас цяжка было выявіць нават зблізу, бо на ўсім працягу абапал звыкла цягнулася звалка.

Мойра ўжо напаўляжала на гравейцы, прыціскаючы адну руку да грудзей, а другую вяла падняла ў паветра, адназначна падаючы тым сігнал няшчасця. Нашу задуму магло збэсціць на нішто только адно — гэта калі да Мойры наблізіцца раней за аўтазак якая выпадковая машына з паліцыянтамі: тады яна спыніцца, ва ўсялякім разе тут была рызыка, але машын, як я ўжо паведамляў вышэй, на дарозе праязджала зусім няшмат.

Як і планавалася, мы павінны былі дзейнічаць па абставінах: усё будзе залежаць ад таго, ці выйдзе хто з аўтазака, каб дапамагчы, на іх погляд, параненай жанчыне. Інакш як дамаўлялася, давядзецца пакінуць Мойру на месцы і даганяць аўтазак на пікапе, каб блакіраваць яго яшчэ на бальшаку і адразу атакаваць, але апошні варыянт быў небяспечны і ўвогуле непрадказальны.

Зрок у мяне востры, і яшчэ здалёк я пабачыў жукападобную цёмную кропку на дарозе, якая павольна набліжалася да нас. Аўтазак. Я зірнуў на постаць жанчыны на дарозе: выгляд у Мойры быў даволі ўнушальны — крывавыя плямы на сукенцы, ногі аголеныя, я б на месцы любога вадзіцеля, нават спецмашыны, адразу б спыніўся, не гледзячы ні на якія, самыя жорсткія, інструкцыі.

Імкліва пабег час. Аўтазак няўмольна набліжаўся, але раптам з-за яго, быццам па якім зламыс-ным загадзе, вынырнуў хуткасны легкавік, лёгка абагнаў патрэбны нам грузавік і паімчаў проста на нас. Толькі гэтага не хапала — наш план адразу непрадказальна павіснуў у няўпэўненасці. Я заціснуў у руцэ “берэту” і ўвесь сцяўся: цяпер усё залежала ад таго, хто ехаў на легкавіку, а гэта, як я вызначыў, быў “лексус”, даволі старая мадэль, але якая сведчыла аб некаторым дастатку яго ўладальніка. Хто ж мог у ім знаходзіцца? — ліхаманкава меркаваў я. “Лексус” рос у памерах, ён быў ужо побач і замарудзіў хаду. Са сваёй схованкі я пабачыў, як легкавік павольна пачаў аб’язджаць жанчыну на дарозе: у кабіне сядзелі некалькі жаўтаскурых і цёмнавалосых, адносна маладых людзей, а за рулём — дэфармант-ахоўнік у цёмных акулярах, з-за якіх тырчэў яго выцягнуты ўгору і завостраны чэрап без адзінага воласа. Спыніцца, ці не? — пранеслася ў мяне ў галаве. На мой погляд, у легкавіку сядзелі чыноўнікі: магчыма з Эдэма, а можа, і з якога іншага сельскагаспадарчага кластэра, а вёў аўто іх службовы вадзіцель — звычайны гарбузагаловы. Цалкам верагодна, што яны скіроўвалі свой шлях у Мегаполіс.

Яны не спыніліся. Урэшце, што ім была якаясьці параненая белая жанчына на дарозе? Навошта лішнія клопаты? “Лексус” узвыў рухавіком, аб’ехаў па ўзбочыне “псеўдапараненую” і памчаў далей. Я ўздыхнуў з палёгкай, але раслабляцца было яшчэ зарана.

На дарозе ўрэшце ўзнік аўтазак. Дзесьці ў глыбіні яго пузатага чэрава, падумаў я, знемагаюць цяпер нашыя сябры. Усё пакуль складвалася ў масць: у аўтазаку вырашаць, што, магчыма, жанчыну збіў “лексус”. Толькі, ці спыняцца яны? Грузавік па сваіх памерах значна шырэйшы за “лексус”, і аб’ехаць ахвяру здарэння, якая ляжала пасярэдзіне гравійкі, яму было не так і проста, хоць, як я небеспадстаўна здагадваўся, па інструкцыі ім забаранялася спыняцца ў такіх і падобных выпадках.

Ён спыніўся. Рухавік, тым не менш, працаваў і ўзмоцненыя дзверцы кабіны доўга не адчыняліся: знутры ацэньвалі абстаноўку. Вядома, на іх пункт погляду, месца было не вельмі зручнае для прыпынку — агляд заміналі некалькі ялін, за якімі прыгадваўся адхон, а ў ім мог хавацца іх верагодны праціўнік, з бакоў смеццевыя завалы, а далей адразу дарога рабіла імклівы паварот. Але нікога з нас і пікап яны не бачылі, бо інакш рашуча скіравалі б далей. Я глядзеў у ліхаманкавым нецярпенні.

Дзверца кабіны з другога боку ад вадзіцеля адчынілася, і на зямлю, азіраючыся, скочыў узброены аўтаматам мурын у камуфляжнай форме. Трымаючы аўтамат напагатоў, ён падышоў да жанчыны і, зноў падазрона агледзеўшыся, нахіліўся на ёю. Я пачуў, як Мойра нешта сказала яму, але слоў не разабраў. Раптам ён паклаў зброю на зямлю і, апусціўшыся на адно калена, правёў рукой па яе бядру, так што ногі яе яшчэ больш агаліліся, і, памацаўшы далонню чырвоную пляму ад кетчупу, раптам паднёс руку да твару і прынюхаўся. Жэст яго, які спачатку меў яўную сексуальную скіраванасць, і не без садысцкага адцення, скончыўся раптоўным спалохам: пэўна, на ўзроўні падсвядомасці ён здагадаўся, што зведзены ў зман.

Больш чакаць было нельга, і я выскачыў на дарогу, гадаючы ў думках, ці паспее ён падхапіць з зямлі свой аўтамат. Але ў гэты момант у паветры суха хлопнула два разы, і я пабачыў, што страляла Мойра. Першая куля, пэўна, прайшла побач з эсбэшнікам, а вось другая патрапіла яму ў твар, пад вока. Яго адкінула назад, ён схапіўся рукамі за галаву і дзіка крыкнуў, абліваючыся крывёю. Я кінуўся да машыны, але мяне апярэдзіў Людвік. Другі ахоўнік, які сядзеў унутры машыны — дужы азіят, увесь распісаны тату — памкнуўся было захлопнуць дзверы, але не паспеў. З іншага боку да грузавіка падбег Андруш, і эсбэшніка абяззброілі і выцягнулі з кабіны вонкі.

“Дзе ключы?” — спытаў яго Маркус і падштурхнуў у спіну. — Адчыняй!”

Эсбэшнік з гатоўнасцю заківаў, выцягнуў з кішэні ключы і працягнуў іх Людвіку. Яго трэсла. Я заспяшаўся да Мойры. Пэўна, у гэты момант мы ўсе страцілі пільнасць, бо ззаду я пачуў крык Маркуса: “Сцеражыся!”, і адразу грымнула аўтаматная чарга, але яна была прыглушаная, і я зразумеў — стралялі знутры кузава аўтазака. Там знаходзіўся яшчэ адзін ахоўнік, і Людвік, які неабдумана адчыніў кузаў, зрашэчаны кулямі, памёр імгненна.

Якраз у гэты момант на бальшаку, быццам ніадкуль, з’явілася белае аўто і пачало імкліва набліжацца: старая, але даволі хуткасная мадэль “Мерседэса”, чым не прамінуў скарыстацца абяззброены намі перадусім эсбэшнік з аўтазака. Раптам ён скочыў убок і спрытна, нібы стара-жытная жывёла кенгуру, паімчаў праз дарогу і знік бы на звалцы, каб не Маркус, які заваліў яго аўтаматнай чаргой. Усё у нас, тым не менш, пайшло ўжо наперакасяк. Не губляючы з поля зроку “Мерседэс”, які пачаў рэзка тармазіць, я кінуўся ў кабіну аўтазака і выбіў дзяржаннем “берэты” назіральнае шкло ў салон, дзе знаходзіліся вязні і ўзброены ахоўнік. Я моцна рызыкаваў: ён мог, калі б у яго быў час на роздум, стрэліць, асабліва не целячыся, проста мне ў галаву, бо я небяспечна зазірнуў унутр. Але замест гэтага ён выскачыў з кузава, паласнуўшы ад жывата перад сабой аўтаматнай чаргой, што было ягонай памылкай, бо ён больш не кантраляваў сітуацыю. У святле ад расчыненых дзвярэй я пабачыў цьмяныя постаці прыкаваных ланцугамі да жалезнай стойкі людзей у аўтазаку, і таксама скочыў на гравійку. Я вельмі баяўся, што ахоўнік падстрэліць Мойру ці Андруша альбо яшчэ каго з нашых, але ўсё адбылося па-іншаму. Ён, а гэта аказаўся мускулісты і нізкарослы, увесь парослы чорнай шчэццю мацак-дэфармант, паспеў выпусціць дзве-тры кулі, цэлячыся ў Маркуса, але на яго збоку кінуўся Андруш, і яны пакаціліся па зямлі. Белы “Мерседэс” пад пранізлівы віск тармазоў разварочваўся, між тым, на дарозе, каб павярнуць назад — на месцы яго ўладальніка гэта было, бадай, адзінае правільнае рашэнне. Усё гэта я ўспрымаў краем вока, бо заспяшаўся на дапамогу Андрушу, і — своечасова, бо гарбузагаловы выпусціў з рук непатрэбны яму ў рукапашцы аўтамат і выхапіў нож. Яшчэ секунда, і Андрушу прыйшлося б вельмі кепска, калі б я не падскочыў усутыч і з размаху апусціў на галаву ахоўніка пісталет. Дэфармант адкінуўся дагары і страціў прытомнасць. Я крыкнуў Андрушу, каб той яго абяззброіў і звязаў, а сам пабег да аўтазака. Маркус апярэдзіў мяне. Праз паўхвіліны мы ўжо вызвалілі пастара Себасцьяна, мастатка Юліуса Гармату і навукоўцу Публія Роса. Усе былі жывыя, але, як я заўважыў, моцна збітыя і са слядамі катаванняў.

“Хутчэй! — прыспешваў нас Маркус. — Забярыце Людвіка! Мы не адны на дарозе!”

Мы вызвалілі вязняў ад кайданкоў, і я абняў усіх траіх. Андруш хутка абшукаў кабіну, адагнаў аўтазак пад адхон, і той марудна абсунуўся ўніз, уткнуўшыся ў смецце.

“З дарогі! Хутка!” — падганяў Маркус.

Мойра ўжо была сярод нас. Твар яе набыў шэрае адценне, і я павёў яе да пікапа, але яна нечака-на заўпарцілася і прымусіла мяне спыніцца. У руцэ яна ўсё яшчэ трымала страляючую трубку.

“А мы нічога не запамятавалі?” — раптам спытаў Андруш і красамоўна зірнуў на абяззброенага эсбэшніка. Той ужо тупа стаяў пасярод дарогі, і было бачна, як страх скаваў яго псіхіку, і цела пад наплывам гэтага раптоўнага ўздзеяння страціла здольнасць нават паварухнуцца. На яго месцы я б паспрабаваў уцячы, скарыстаўшы адзін шанц з тысячы, але ён ужо, пэўна, нічога не кеміў і яўна знаходзіўся ў калапсе.

Пад нашымі позіркамі Маркус паціснуў плячыма і кіўнуў на былых вязняў.

“Няхай скажуць яны, а мая філасофія простая”.

Але тут настаў час здзівіцца мне, бо Мойра выйшла наперад і рашуча наблізілася да эсбэшніка.

“У мяне застаўся адзін патрон”.

Яна падняда руку са зброяй.

“Павярніся спінай!”

Той паслухмяна павярнуўся. Туга праступіла на яго скуластым тупым твары.

“Няхай Платон возьме яго да сябе! Гэта мой падарунак!”

Секунды беглі адна за адной, а стрэлу не адбывалася. Раптам жанчына апусціла руку са зброяй і адвярнулася.

“Я не магу.”

Але тут жа паправілася: “Не хачу.”

На яе пабляднелым твары чыталася разгубленасць. Я раздумваў нядоўга: чакаць нейкіх дзеянняў ад былых вязняў не выпадала і не было ўжо часу. Менавіта мне, як я разумеў, заставалася завяршыць усё гэта, бо толькі я адказваў цяпер за Мойру. Дый зброя ў яе руках таксама належала мне. Я падышоў і забраў яе, расціснуўшы далонь жанчыны. Адзін патрон.

Суха шчоўкнуў стрэл і эсбэшнік з прастрэленай патыліцай цяжка абрынуўся на дарогу. Андруш адцягнуў яго цела ў смецце, пакуль мы адвялі з дарогі выратаваных таварышаў і пасадзілі ў пікап.

Я шпульнуў непатрэбную ўжо страляючую трубку ў смецце і кінуў вокам на таймер. Акцыя за-няла літаральна каля сямі хвілін.

Я сабраў зброю. Адзін аўтамат я вырашыў пакінуць сабе. Маркус запусціў рухавік, і мы, збочыўшы з бальшака і падпаліўшы аўтазак, спешна пакінулі гэтае месца. Цела Людвіка мы забралі з сабой.

Я радаваўся і адначасова смуткаваў таму, як, хоць і з ахвярай з нашага боку, адбылася ўся акцыя па вызваленню нашых сяброў.

Па-мойму, прычынай адноснага поспеху нашай рызыкоўнай справы была абсалютная беспакаранасць і ўпэўненасць у сябе і сваіх учынках пануючых сілавікоў. Яны настолькі ўладарылі ў гэтым краі, што згубілі элементарную перасцярогу і пільнасць.

Што ж, няхай за гэта цяпер адказваюць. Хіба, меркаваў я, так складана было выканаць Ёхана Цынка? Якраз не, бо стары, сапселы ідыёт усё жыццё пражыў непалоханым індыком. Але я разумеў і тое, што пасля ўсіх нашых дзеянняў сілавікі непазбежна пачнуць лютаваць у адказ. Вось толькі якім будзе той адказ, мне было пакуль невядома.

Я ўвесь час не выпускаў з віду Мойру. Гэтая жанчына не пераставала мяне здзіўляць. Яна ж не была ні агрэсіўнай феміністкай, ні, тым больш, садысткай, ні звычайнай аматаркай адрэналіну. Забіваць людзей — не так ужо і проста, як можа пагадацца з першага погляду. Дзесьці ў стара-жытных кнігах я вычытаў і, па маіх асабістых назіраннях у час вайны, толькі каля трох адсоткаў людзей з лёгкасцю пазбаўлялі жыцця іншых. Хіба і я такі ж самы? А яна? Цяпер я ведаў, што наўрад.

Па дарозе Мойра зрабіла перавязку Публію Росу. Перадусім мы ўправілі яму палец на руцэ, і ён, сціснуўшы зубы, вытрымаў гэтае няпростае выпрабаванне.

empty* * *empty

Праз нейкі час мы спыніліся. Былыя вязні амаль нічога не елі, але бясконца пілі ваду. Маркус планаваў адвезці ўсіх траіх у суседняе паселішча, дзе ў яго былі надзейныя сябры і магчымасць выправіць кожнаму новыя дакументы, але на гэтую прапанову згадзіўся толькі пастар Себасцьян. Мастак Юліус Гармата паведаміў, што мае намер забраць з Мегаполіса жонку з дачкой і перайсці з імі мяжу — такая магчымасць у яго ёсць. Толькі Публій Рос непахісна аб’явіў, што вернецца на сваё старое месца і будзе працаваць, як і раней.

“Гэта, калі вам дазволяць”, — сказаў яму Маркус. “А хто будзе даваць той дазвол?” “Мы.” “Мяне забралі несправядліва”.

“Мы не можам вас адправіць у Мегаполіс”.

“Чаму?” — абурыўся Публій Рос.

“Таму што вас непазбежна возьмуць зноў і вы можаце раскалоцца пры паўторных катаваннях, а я не магу рызыкаваць сабой і ўсімі намі, вы павінны зразумець нас правільна”.

“Куды ж мне дзявацца?” “Вырашайце зараз”.

Акадэмік на хвіліну задумаўся.

“Тады я разам з пастарам Себасцьянам,” — урэшце аб’явіў ён.

Маркус згодна кіўнуў.

“Да суседняга кластэра мы вас траіх падвязём, падключым сваіх сяброў, а далей дзейнічайце па абставінах. Але спачатку трэба пахаваць Людвіка. Не варта вазіць яго з сабой”.

“Хацеў бы я ведаць: на гэтай зямлі чалавечае жыццё мела нейкую вартасць?” — ні да каго не звяртаючыся, раптам сказаў пастар Себасцьян.

“Калі яно здольнае на супраціў. І нават тады, калі твая радзіма патапілася ў гноі. Праўда, Бер-таш?” — нявесела ўсміхнуўся

Маркус.

Думкі мае перапыніў сігнал надалонніка. Званілі Маркусу і, як я адразу здагадаўся, зноў яго інфарматар. Сувязь была аднабаковай, непрацяглай і заняла каля трыццаці секунд, пасля чаго перапынілася. Я зразумеў, што адбылося нешта незвычайнае, хутчэй за ўсё — непрыемнае, і — не памыліўся.

Жорсткі твар Маркуса яшчэ больш пацямнеў. З хвіліну ён сядзеў моўчкі, думаў, а потым звярнуўся да нас.

“Сітуацыя змянілася, — сказаў ён. — Як мне толькі што паведаміў наш чалавек, на паўночным баку звалак, пад ачапленнем дэфармантак з“Гідры”, “працаробы”выкапалі траншэі.

Адначасова пачаліся арышты, але Васка Петкавіч, астатнія нашыя сябры былі папярэджаны літаральна за паўгадзіны і паспелі перакінуцца на нелегалку. За кожным з вас, хто сядзіць цяпер побач, і за мной, акрамя пастара, мастака і акадэміка, таксама прыходзілі. Месца магчымай страты, а таксама дваццаць першы барак і паселішча з раніцы ачэплена дэфарманткамі і мясцовай службай бяспекі. Зараз мы павінны тэрмінова вырашыць, што рабіць далей”.

З хвіліну мы маўчалі, ашаломленыя непрадказальнасцю падзей. Урэшце, Маркус сказаў: “Мы можам рассыпацца, як пясок. Кожны будзе дзейнічаць асобна, а Берташу з Мойрай варта з’ехаць, як яны і планавалі. Хто думае інакш?” “А вы самі вернецеся ў Эдэм?” — спытаў я Маркуса. “Ноччу. У мяне ёсць намер дапамагчы нашым сябрам”.

“Я з вамі. Мне, да слова, патрэбны мой “джып”. Без яго я не чалавек”.

“Я — з Берташам”, — сказала Мойра.

Ад яе слоў, хоць я і чакаў іх, мне раптам стала хоць і трывожна, але і цёпла на сэрцы.

“Я з вамі, — рашуча вымавіў і Андруш. — Гэх, пэўна, зусім скончылася наша спакойнае жыццё”.

“А ваш доказ, Берташ? Вы пакінулі стужку ў паселішчы? Там, пэўна, быў шмон, — спытаў мяне Маркус. — Мы так і не пабачым, як вы “мачылі” ўпыра?”

“Флэшку я на ўсялякі выпадак ўшываю ў каўнер, — патлумачыў я, — яна пры мне і зараз. Да цемнаты ў нас ёсць час, а стужку можна прагледзець і праз надалоннік. Але, мяркую, цяпер не да гэтага”.

“Значыць, вы разабраліся з “п’яўкай”, — сказаў Юліус Гармата.

Адно вока ў яго было сіняга колеру і зліплася. — Што ж, віншую.

Ваша мэта спраўдзілася”.

“Мая мэта яшчэ наперадзе”, — адказаў я і зірнуў на Мойру. Тая сядзела, абхапіўшы голаў рукамі. Пэўна, пачаўся адкат, нявесела падумаў я. Не так ужо і проста пазбаўляць жыцця людзей, нават у наш жорсткі час, хоць бы і “людзей-ценяў”.

“Дык ваша ідэя пацвердзілася? — неспадзявана страпянуўся

Публій Рос, — і згодна з ёй, упыр усё-такі існуе?”

“Як, магчыма, і ваша, — рассеяна адказаў я, — бо ў прывідным свеце могуць існаваць любыя ідэі, і ваша ў тым ліку, і нават усе разам”.

Мы вылезлі з пікапа. Месца было пустыннае. Зараснікі, усеяныя валунамі палеткі, пустазелле. Далей на даляглядзе я пабачыў усё тыя ж дымы звалак. Бадай, суседні кластэр быў побач. Па чарзе мы выкапалі магілу, у якой і пахавалі Людвіка.

“Што ж, — урэшце заключыў Маркус, — нашыя планы часткова змяніліся, але ў асноўным вя-домыя кожнаму. Я жадаю ўсім удачы і — давайце развітвацца”.

Мы паціснулі адзін аднаму рукі, і я ўбачыў, як пастар Себасцьян, Юліус Гармата і Публій Рос пайшлі па засмечанай дарозе: спачатку марудна, часта спыняючыся і аб нечым перамаўляючыся паміж сабой, акадэмік нават азірнуўся і памахаў нам забінтаванай рукой, а пасля шпарчэй, і неўзабаве згубіліся ў дымным мроіве. Чамусьці я са смуткам адчуў, што нікога з іх больш не ўбачу.

empty* * *empty

З наступам ночы і мы з Мойрай, а таксама Маркус і Андруш асцярожка вярнуліся ў межы паселішча.

“Увогуле, — сказаў нам з Мойрай напаследак Маркус, — будзьце вельмі абачлівыя на новым месцы, і калі што, вяртайцеся, але пазней, бо ў нас тут зараз наступаюць, як мне здаецца, цяжкія часы, і цалкам верагодна, што і нам з нашымі сябрамі давядзецца адсюль знікаць”.

“Бывайце, Маркус”.

“Андруш”.

“І вы, Берташ. І вы, Мойра”.

Нішто ў наваколлі не нагадвала нам якіх незвычайных падзей: у цемры на звалках там-сям дыміліся вогнішчы, рытмічна грукалі барабаны, зрэдку ўдалечыні раз-пораз гучалі чыесьці пранізлівыя крыкі, а потым сціхалі — усё было, як заўсёды ў апошні час, хіба толькі зрэдку на-сустрач траплялі купкі ўзброеных дэфармантак і адурманеных наркатой крымінальнікаў — звычайна з трох, чатырох чалавек, сярод якіх, як правіла, прысутнічала і жанчына — апошніх ніхто не чапаў, іх адразу пабольшала ў сувязі з чарговай амністыяй, і мы, як параіў раней Маркус, па магчымасці, імкнуліся цяпер збольшага ўсіх абмінаць.

Джыпа на падворку не было. У нашым часовым жытле, куды я асцярожна пракраўся, пакінуўшы Мойру за дзвярыма, у святле надалонніка я ўбачыў сляды наведвання чужынцаў. Паліцы былі перакуленыя, шафа расчынена, у шуфлядах шукалі, але ўсё быццам спехам і неістотна. Трымаючы напагатове “берэту”, я выйшаў вонкі і папрасіў Мойру пачакаць, а сам ціха, прыціскаючыся да сцен, скіраваў праз двор да акна Беніты і пагрукаў у яго.

Праз паўхвіліны за шклом я пабачыў ускудлачаную Беніту і асвятліў свой твар, каб яна не спа-лохалася. Акно расчынілася.

“Прывет, Бенітачка, — сказаў я, — ты, можа, ведаеш, хто заходзіў да мяне ўдзень?”

Яна нерашуча памарудзіла, пэўна, з цяжкасцю пралічвала сваёй няўдалай галавой магчымыя наступствы.

“Гарбузагаловыя. Я нават пабаялася выходзіць за дзверы. Яны скралі вашу машыну”.

“Гэта быў Гвіда? Ты разгледзела іх твары?” Яна зноў завагалася.

“Ну-жа, Беніта!” — прыспешыў я яе.

“Так. Толькі я вам нічога не казала, інакш яны пагражалі адрэзаць мне грудзі, падсмажыць і з’есці на маіх вачах”.

На мой погляд, яна і не падазравала, як гэтая пагроза ў любы час магла спраўдзіцца. Значыць, зноў Гвіда. Спачатку ён забівае майго сабаку, а потым прыходзіць, каб забіць мяне самога, і неаднойчы, бо ранейшая сутычка ў начы, як я цяпер не сумняваўся, таксама была з яго ўдзелам. Яго, ні на чым не заснаваная, жывёльная нянавісць да мяне нават уражвала: пэўна, як своеасаблівы сэнсітыў, што часам уласціва прыматам, ён нешта прадчуваў. Хутчэй за ўсё, як я раней і меркаваў, высвятлялася тое, што нам двум тут не жыць побач, бо камусьці трэба будзе, так бы мовіць, сысці ў нябыт.

Я таропка падзякаваў Беніце і мусіў заспяшацца назад, але з-за яе спіны раптам вырасла муж-чынская постаць, і я па характэрным тхарыным тварыку пазнаў Жана. Быццам паддобрваючыся да мяне, ён пачаў паведамляць апошнія навіны. Дваццаць першы барак сёння блакавалі ўзброеныя бабы, — расказваў ён, — і іх прыбывае ўсё больш. Яны нікога не пускаюць у той ра-ён, але я ўсё-такі хацеў пабачыць Тодара.

“Што з таго?” — ахалодзіў я апавядальніка, але апошнія яго словы прымусілі мяне спыніцца і даслухаць.

“Ноч была хмарная, без адзінай зоркі на небе, не бачыў я на ім і месяца, — расказваў Жан, — а мне закарцела схадзіць да Тодара, бо той быў мне вінен грошы. Але не ў іх, урэшце, справа, так, дробязь, хутчэй за ўсё мне хацелася пагаварыць пра тое-сёе: у іх жа там, у бараку, пачалося”.

“Пачалося што?” — перапыніў я.

“Допыты. Кажуць, іх праводзіць нейкі палкоўнік. Многія яго пазналі, бо на свяце той стаяў на трыбуне. Такі, у бліскучых шнурах і пагонах.” “Аксельбантах?”

“Вось-вось. Спачатку ён прыйшоў у барак адзін, так-так, не здзіўляйцеся. І апрануты проста. Такі гаваркі, размаўляў то з адным, то з другім. А потым усе яны знікалі. Ноччу прыходзілі людзі і іх забіралі.” “Так. І што?” “Дык вось, Тодара не было. Я пагрукаў яму ў акно, але мне доўга ніхто не адчыняў. Толькі, калі я стаў гаварыць, што гэта я, Жан, акно ўрэшце адчыніла старая і сказала, каб я ішоў адсюль, і хутчэй. Яна пазнала мяне. Я, вядома, спытаў, што здарылася з Тодарам, і яна расказала.” “Цікава, цікава, — падахвоціў я Жана. — Ну і далей.” “Тодар усяго баяўся, як і астатнія. Пасля таго, як да іх пачаў прыходзіць прывід — у іх усіх паз’язджаў дах. Ледзь што —

усчыналі крык, уцякалі, зачыняліся ў пакоях. Дык вось, якраз перад тым, як з’явіліся гэтыя сучкі з аўтаматамі, Тодар выйшаў увечары на падворак: можа па ваду, а можа проста так, ці па патрэбе, і ўбачыў, як за ім крадзецца нейкая постаць. Ён і кінуў у яе самаробную бомбу. Тая выбухнула і прывід пачаў гарэць.” “Вось як? — здзівіўся я. — І што далей?” “Аказалася, што гэта быў не прывід, а жывы чалавек. А дакладней — віжун. Ён цікаваў той ноччу за баракам.” “А потым?” “Потым была разборка. Прыехалі людзі палкоўніка, схапілі

Тодара і некуды павезлі. Так я яго і не пабачыў. А ўсіх мужчын скіравалі ў “мавіз”.”

Вось яно што, падумаў я. Значыць Тодар усё-такі выкарыстаў “кактэйль Молатава”, хоць і не па прызначэнні. А тое, як з ім абышліся — дык няма тут нічога дзіўнага. Фрэйліна Арнгейм магла б занатаваць у нашых краях і не такое.

“Паслухай Жан, — спытаў я, — ты ведаеш Гвіда?” “Не пытайце, ён вельмі небяспечны, яго баяцца. Я не скажу.” “А дзе ён жыве? Можа, успомніш?” “Не ўспомню”.

Я выцягнуў з кішэні грашовы жэтон.

“А цяпер?”

Вочы яго сквапна бліснулі.

“Дзе зараз яго лежка — дакладна не ведаю, ён цёмны і непрадказальны, часта начуе ў розных баб, але, куды ён загнаў ваш джып — магу падказаць”.

“І куды?” “У стары танкавы бокс за звалкай”.

Я падрабязна распытаў яго, дзе менавіта знаходзіцца былы танкавы бокс, а ў гэтых месцах калісьці, з паўстагоддзя назад, існаваў вайсковы гарнізон, і аддаў абяцаныя грошы. Жан таропка схапіў іх і адразу зачыніў акно.

Што ж, варта было ставіць, як кажуць, апошнюю кропку. Я сабраў сумкі, куды мы разам з Мой-рай паклалі ўсё неабходнае, пакінуў ёй аўтамат і папрасіў дачакацца мяне, а сам, захапіўшы “берэту” і нож, рушыў з флігеля вонкі. Мойра спрабавала пайсці са мной, але я не захацеў: “Адчуеш небяспеку — страляй”.

Частка IX ДУХ ЦЕМРЫ

32.

Ноч была звычайная, але нешта ў наваколлі змянілася. Не чувалася віску малалетак і крумкаючых галасоў “працаробаў”, крыкаў аб дапамозе, на вуліцы было нязвыкла сцішана, толькі ў небе мільгацела зарава ад далёкіх вогнішчаў. Я вызначыў накірунак, куды мне трэба было ісці, але акрэсленага плана дзеянняў у мяне пакуль не існавала: хіба што дабрацца да танкавых боксаў і паспрабаваць адбіць сілай ці зноў скрасці свой пазадарожнік у тых, хто яго ўгнаў. У Гвіда шмат памагатых, —

думаў я, — ці ён зрабіў угон сам? Проціўгоннае прыстасаванне на маёй машыне было старога ўзору, распрацаванае яшчэ ў пачатку стагоддзя, і абясшкодзіць яго з дапамогай электроннага блока, які выкарыстоўваюць крымінальнікі, так званай “завадзілкі”, не складала асаблівых намаганняў.

Але не паспеў я адысці, як мой надалоннік у кішэні засігналіў.

Андруш, а гэта быў ён, спытаў, дзе я знаходжуся і папрасіў пачакаць яго.

Становішча абцяжарваецца з кожнай гадзінай, расказваў ён мне, сустрэўшыся праз колькі часу. Агенты палкоўніка Скута па спісах вышукваюць усіх падазроных. Па словах Маркуса і атрыма-

ных ім ад свайго інфарматара звестках, шукаюць аўтараў налепак, усіх тых хто, на іх думку, здольны да супраціву, а таксама тых, хто замешаны ў гісторыю з дваццаць першым баракам. Сам барак ужо блакаваны дэфарманткамі з “Гідры”. Скут спадзяецца на павышэнне ў пасадзе і перавод у Мегаполіс, калі ён дакладзе наверх аб ліквідацыі падпольнага цэнтра мясцовай суполкі і прадставіць вынікі сваіх высілкаў. У Маркуса і яго людзей, дадаў

Андруш, ёсць сувязь з аднадумцамі ў іншых паселішчах, і яны таксама зыходзяць. Потым, магчыма, вернуцца, бо хапун як прыйшоў, так і скончыцца.

“Вам з Мойрай трэба з’язджаць неадкладна”, — перадаў словы

Маркуса Андруш.

“Мой джып скралі”.

“Ну калі яго яшчэ не паспелі ўгнаць за межы паселішча, то справу можна паправіць”.

“Гэта гарбузагаловыя. Касіус чакаў, што я выкуплю яго супляменніка, якога мы з табой завалілі на звалцы. А

259 пазадарожнік — за адным з іх: Гвіда. Мне ўжо давялі, што гэта ён угнаў машыну”.

“Ведаю Гвіда. Яму даўно варта абламаць рогі”. Я прыслухаўся да гукаў ночы.

“Знялі тэму. Мне варта ісці”.

“Я з вамі, — рашуча сказаў Андруш. — Мы, Берташ, пачалі тую справу, дык разам яе і скончым”.

“Ствол пры табе?” “Так. Стары “пээм”. Але пакуль надзейны”.

“Чаму ты ходзіш у цемры, Андруш? — ннеспадзеўкі спытаў я. —

Да таго ж, адзін”.

“Мне падабаецца. Пэўна, Дух цемры ставіцца да мяне з прыхільнасцю”.

“Ды ты рамантык, Андруш”.

“Ну, не сыпце цукар у піва”.

“Што ж, — успомніў я выказванне старажытнага святога, — каб распазнаць Духа цемры, трэба самому быць светлым”.

“Вы, я гляджу, таксама з пароды савіных, — праз паўзу сказаў

Андруш. — Пэўна, як казалі ў даўніну, нас з вамі ноч і ахрысціла”.

Я кінуў вокам на таймер і раздумваў нядоўга.

“Джып, як мне давялі, загнаны ў паўночны танкавы бокс. Варта праверыць праўдзівасць гэтай наводкі”.

“А чаму б нам спачатку не паразмаўляць з Гвіда? — прапанаваў

Андруш. — Я, прыкладам, ве-даю, дзе і як яго можна адшукаць.

Варта толькі завітаць у бардэль”.

“Так, маеш рацыю, — пасля непрацяглага роздуму згадзіўся я, — да таго ж, упэўнены, што ён заблакаваў рухавік на код, а каб паставіць, у сваю чаргу, машыну на хаду, спатрэбіцца шмат часу”.

Мясцовы бардэль, пра які нагадаў Андруш, размяшчаўся ў адной з былых вайсковых казармаў. Мы падышлі да яго праз паўгадзіны.

Зблізу гэта аказаўся даўгі, неахайны будынак, асветлены знутры.

Там-сям вокны былі адчынены, адкуль даносіліся гукі папсовай музыкі, брудная лаянка, жаночыя ўскрыкі і віск. Ахоўнік ля дзвярэй — нізкарослы тыкваголовы з даўгімі, як у малпы, рукамі, ўтаропіўся ў нас абыякавым позіркам, але шлях загарадзіў.

“Гвіда тут?” — не марудзячы, пацікавіўся ў яго Андруш.

“Я з ім сёння не “прыкурваў”.

“Мы зойдзем”.

“Заходзьце. У мяне толькі дзве ўмовы: у вас павінны быць грошы і не павінна быць ствалоў”.

Я выцягнуў з кішэні грошы. Вочы ахоўніка сквапна бліснулі, і я скінуў яму ў далонь паперку. Ён адступіў у бок, не ўспамінаючы больш пра зброю, а мы зайшлі ў нешта накшталт гасцінай. Гэта быў даволі вялікі пакой з падранай канапай у куце і мноствам пластмасавых крэслаў, на якіх там-сям сядзелі напаўаголеныя постаці рознага полу, розных колераў скуры і самага рознага ўзросту. Той-сёй з іх паліў, нехта размаўляў, іншыя ўставалі і некуды сыходзілі. Пахла таннымі дэзадарантамі. За пластыкавым бар’ерам месціўся стол, за якім, адасобленая арганічным шклом, вяла стукала пальцамі ў клавішы камп’ютаэра кітаянка па выглядзе гадоў сарака, якая, убачыўшы нас, адразу падхапілася з месца,.

“Гвіда ў вас? — спытаў я яе па магчымасці ветліва. — Вы ведаеце Гвіда? Мы хочам яго паба-чыць”.

“Я паўгадзіны на змене. Адкуль мне ведаць — ёсць тут Гвіда ці не. Ён звычайна доўга не затрымліваецца. Забірае сваю пастаянную сучку, яе завуць Роза, і за падвоеную плату вядзе дадому. Альбо тут забаўляецца. Мы і ў пазыку яму яе не адмаўляем. Хто ж не ведае Гвіда... Я схажу гляну, альбо пашлю каго”.

“Не, — сказаў я. — Мы самі”.

“Не бясплатна. Вось, азнаёмцеся”.

Я павярнуўся да агароджы, на якой пабачыў налеплены аркуш паперы, і прачытаў наступнае: Ко ш т п а с л у г : Мастурбацыя — 2 амера З відам на залу — 3 амера Партнёр — 5 амера

Партнёр па выбару — 8 амера Звальная зала — 10 амера

Я паціснуў плячыма, выцягнуў дробную банкноту і аддаў “мамцы”.

“На дзве хвіліны. Толькі па Гвіда. Мой таварыш пачакае тут”. “Ды я пашлю каго, — адразу памякчэла яна. — Вось, прыкладам, паклічу сяброўку яго Розы”.

Але я, вядома, не быў упэўнены, што Гвіда зараз захоча мяне бачыць, і сам прайшоў у дзверы, якія вялі ў доўгі калідор. У ім часам выбягалі з асобных кабінетаў у асноўным малалетнія вычварэнцы, некаторыя з іх былі яўна пад наркатой. З-за дзвярэй даносіліся ўзбуджаныя крыкі і віск. Ля двух вынасных біятуалетаў стаялі чэргі. Я не зазіраў у кабінеты, бо разумеў, што мала шанцаў знайсці там патрэбнага мне дэфарманта, але прайшоў далей — туды, дзе, як здагадаўся, знаходзілася зала, прызначаная пад групавыя сексуальныя ўцехі.

Цяжкае паветра было тут асабліва задушлівым з-за паху поту, нямытых разгарачаных цел і выдзяленняў. Паўсюды вяла і неяк механічна савакупляліся, мяняючы партнёраў, альбо каго аднаго з групы. Там-сям гэта былі і гомасексуальныя пары. Пакуль адны адпачывалі, іншыя займалі іх месцы на лежаках, альбо на засланай брудным паралонам пляцоўцы ў цэнтры залы. З некалькіх дынамікаў на сцянах аднастайна грукацела музыка — білі на нізкіх частотах барабаны.

Невялікая зала ў псеўдаарабскім стылі была застаўлена шырокімі жалезнымі ложкамі, на якіх замест матрацаў былі прыстасаваныя брудныя лісты тоўстага паралону. На іх пад напаўпразрыстымі балдахінамі з пашарпанай пластыкавай плёнкі адбываліся оргіі. Там-сям размясціліся проста парамі. Уздоўж праходаў, прыкаваныя да сценак за ладыжкі, рабілі выгляд, што б’юць сябе пугамі, і стагналі, выяўляючы экстаз, голыя дзяўчыны і маладзёны абодвух полаў. Было бачна, што ў некаторых з іх у грудзі і геніталіі ўшытыя імплантанты.

На мяне звярнулі ўвагу. Прыкры жаночы голас прапанаваў: — Далучайся! Чуеш, ты — бландзінчык? Распранайся хутчэй!

Уладальніца яго — беласкурая, каровістая самка, гадоў трыццаці на выгляд, — урэшце, я мог і памыляцца, зазыўна памахала мне рукой. Яна ляжала на ложку, рассунуўшы ногі так, што была бачная яе паголеная вагіна. Побач з ёй адпачываў, заплюшчыўшы вочы, потны мурын з прык-метным піўным жыватом. Другой рукой жанчына пажадліва вадзіла па гэтым жываце і ніжэй, пэўна імкнулася прастымуляваць эрэкцыю.

“Ну, што ты цягнеш? — яна пакінула мурына ў спакоі і, прасунуўшы абедзве рукі сабе пад калені, пальцамі развяла шчыліну похвы і зазыўна выгнула спіну. — Ідзі да нас!”

Яшчэ некалькі парачак, яўна абкураных ці пад уздзеяннем “шмалі”, ажыўлена заварушыліся.

“Тусуй да нас, так, да нас!”

Даўгалыгі індус — тыповы гей з чорнымі бліскучымі валасамі да плячэй, ашчаперваў на падлозе маладога беласкурага падлетка з дробным, азызлым тварыкам, з брыдкімі “тату” на ягадзіцах. Той павіскваў, як жывёла.

Яшчэ крыху ўбаку стаяў на тонкіх, як у бацяна (якога я бачыў на малюнку), кволых нагах худа-сочны, невысокі, белы мужчына, калі яго можна было так назваць, і з імпэтам мастурбаваў. На выгляд ён меў каля сарака пяці год, відавочна не дэфармант, але з невялікай галавой у выглядзе дыні, шэрай хваравітай скурай на твары і выскаленымі, пашкоджанымі карыесам жоўтымі зубамі ў чорных пломбах. Адно вока яго было з бяльмом, а валасы на галаве, якая матлялася на тонкай шыі, таксама шэрыя з сівізной і колеру прыдарожнага бруду. Рукі ў гэтага недаробка з вузкімі і пакатымі плячыма (як я памятаў з Ламброза — прыкметай яўнага выраджэння) былі маленькія, як курыныя лапкі, але тонкія пальцы нечакана даўгія, нібы ў кішэннага злодзея.

Я агледзеў залу, але Гвіда нідзе не было. Сяброўка Розы, якую мы знайшлі з дапамогай “мамкі” і, прыстрашыўшы, разгаварылі, урэшце назвала нам адрас. Адруш сказаў мне, што добра ведае той раён, і мы зноў выйшлі ў ноч.

З-за пасмаў дыму неба было амаль увесь час цёмнае, але калі дым раптоўна сплываў, у прасве-тах я бачыў асляпляльны коўш Вялікай Мядзведзіцы. На вуліцах пуставала, толькі раз-пораз нехта крычаў і ўводдалі чуліся адзінокія стрэлы. Патруль з некалькіх узброеных дэфармантак на самакатах бясшумна праехаў побач, і мы на хвіліну ўціснуліся ў цень.

“Шкада, што наша суполка распалася, — ціха вымавіў Андруш, калі мы зноў рушылі па вуліцы, — але Маркус збярэ нас зноў. Праз Сеціва і сваіх людзей. Вы, Берташ, нават не ведаеце, якія ў яго паўсюль сувязі, і нават я не ведаю дакладна, якія мэты яны ставяць перад сабой заўтра. Хіба так, у агульным. Адно магу вам давесці: ён незвычайны чалавек”.

“А сёння ты куды думаеш дзявацца?” — спытаў я.

“На нейкі час з’еду. А потым вярнуся, бо ў мяне тут ёсць свой інтарэс”.

Я не стаў распытваць Андруша пра яго інтарэсы: хутчэй за ўсё якая-небудзь дзяўчына, параіў толькі быць вельмі пільным і абачлівым.

empty* * *empty

Гвіда, пэўна, адчуваў сябе ў поўнай бяспецы, калі мы ўзнялі яго, соннага, з ложку. Яго сяброўка Роза — прыгожая непаўналетняя негрыцянка — забілася ў кут, адкуль спалохана глядзела на нас вытарашчанымі вачыма. Я сказаў ёй, каб сядзела ціха і што мы ёй нічога кепскага не зробім.

“Збірайся”, — загадаў я, і раптам адчуўў, што дапусціў нейкую памылку, што і спраўдзілася.

Ён імгненна саўгануў рукой пад падушку і выхапіў нож. Другой рукой ён схапіў за валасы Розу і прыціснуў лязо да яе горла. Я ў сваю чаргу выхапіў з кішэні “берэту”, але зразумеў, што спазняюся. Гвіда спрытна засланіўся целам дхзяўчыны і моўчкі чакаў, утаропіўшыся на нас, як звер. Андруш, ужо з “пээмам” у руцэ, таксама замер на месцы.

“Дарэмна ты так, Гвіда, — сказаў я, ліхаманкава змяняючы ў галаве варыянты. — Адпусці яе. Мы прыйшлі па джып. Вярні яго — і расход”.

Я зрабіў крок у яго бок, але ён глыбей націснуў лязом на шыю закладніцы.

“Не падыходзь!”

Я, пасля секунднага роздуму, зноў крыху пасунуўся бліжэй.

Андруш паўтарыў мой манеўр.

“Ты што.., — я знарок брыдка вылаяўся, — у цябе анікіях шанцаў.

Кідай нож, Гвіда”.

“Я зарэжу яе”, — пачулася ў адказ.

Я зрабіў яшчэ паўкрока, прыкідваючы, ці дастану да яго галавы “фронт-кікам”, як раптам ён адштурхнуў дзяўчыну і кінуўся з нажом на Андруша. Ва ўсякім разе, такі быў намер, але я яго апаярэдзіў. Ад удару пяткай у галаву ён асунуўся назад, на ложак.

Роза завішчэла, засланяючыся ад яго рукамі, але тых некалькіх секунд, пакуль ён ачуняў, нам хапіла. Мы скруцілі яго, і ён сціх.

Андруш сарваў вяроўчыну, на якой яшчэ сушылася бялізна гаспадыні, і мы звязалі яму рукі за спінай.

“Блакатар у цябе? — спытаў я Гвіда. — Зараз ты пакажаш нам, дзе схаваў маю машыну”.

У адказ той сплюнуў сабе пад ногі і адвярнуў голаў у бок. Ад яго мускулістага, налітага сілай карычневага цела, патыхала гармонамі і потам. Але тут мяне здзівіў Андруш.

“Паслухай, Гвіда, — сказаў ён, — мы ўсё роўна знойдзем джып, няхай сабе і не так хутка. Ён жа ў адным з паўночных танкавых боксаў? Але мы зробім з табой дрэнную рэч, Гвіда: пакладзём цябе голай задніцай кверху і ўставім табе туды вось гэта, —

Андруш зняў з падваконня пустую пластмасавую бутэльку, — а пасля здымем надалоннікам. Будзе што паказаць Касіусу і ўсім астатнім. Як табе перспектыва, Гвіда?” “Хутчэй, думай, Гвіда, — прыспешыў я. — Час пайшоў”.

Нейкую хвіліну ён пралічваў варыянты, але ўрэшце кіўнуў на згоду. Яго трэсла ад роспачы, змешанай з нянавісцю.

“Скажы ёй, каб нікуды не выходзіла”, — я паказаў на Розу, хоць малалетка была ў такім стане ад страху, што наўрад ці што разумела.

“Чакай мяне тут”, — выціснуў з сябе ёй Гвіда, і мы пайшлі.

Па дарозе ён маўчаў. На ўсялякі выпадак Андруш прывязаў яго вяроўкай да звязаных рук і, узяўшыся за канец, вёў, трымаючы наперадзе сябе, нібы жывёлу.

Адзін раз нам сустрэліся гарластыя “працаробы” на падпітку, якія цяпер рызыкавалі натрапіць на патруль, а потым таропка прабег рыкша, які вёз, няйначай з бардэля, гомасексуальную парачку. Педэрасты сядзелі абняўшыся ў аднаместным вазку і п’яна нешта шчабяталі.

Урэшце мы прыйшлі. Мой пазадарожнік, замаскіраваны нейкім хламам, лёгка вывеўся з бокса.

“Гвіда, — спытаў я дэфарманта, — навошта ты скраў маю машыну?”

“Так вырашыў Касіус. Выкуп незаплачаны. Трое сутак прайшлі”.

“Ты — пацук, Гвіда”, — выказаўся і Андруш.

Нейкую хвіліну я раздумваў, што нам з ім рабіць. Адпусціць?

А мой абяцанак Мойры? Але ж гэта не зусім правільна па маім разуменні жыцця. Касіус зноў пашле яго да нас і не аднаго.

Касіус?

Рашэнне прыйшло раптоўна. Я выцягнуў з кішэні надалоннік і высветліў нумар Касіуса. Пра-цяглы час адказу не было, але потым ён выйшаў на сувязь.

“Пазнаў мяне, Касіус?” — спытаў я.

“Ты нясеш мне выкуп, Берташ?” — праз паўзу ў сваю чаргу спытаў ён.

“Нешта кшталтам таго. Я аддаю табе выкуп. Знойдзеш яго ў паўночным танкавым боксе. Яго завуць Гвіда. Больш не пасылай яго да мяне. Ён мне надакучыў”.

Я выключыў надалоннік.

“Не. Толькі не гэта, — раптам сказаў Гвіда. — Мяне заб’юць. Не, яны зробяць горш: аддадуць дзікім людзям са звалкі”.

“І тыя засмажаць цябе, так?” — пацікавіўся Андруш.

“Ты памыляешся, Гвіда, — сказаў я, — калі думаеш, што сустрэнешся з Касіусам. Ён, можа, цябе і пашкадуе, а я — не”.

Я зірнуў на дэфарманта. Некалькі раз ён спрабаваў забіць мяне.

Мойру. Забіў майго сабаку.

Кроў ударыла мне ў голаў. Твар Гвіда з мёртвым позіркам раптам нагадаў мне твар упыра. Я ўспомніў успораты жывот

Барбі.

“Schmerz, — сказаў я, нахіліўшыся ўсутыч да яго вачэй, — ты ведаеш, што такое боль? Не? Дык зараз адчуеш!”

Паўза.

“Вазьмі яго нож, Андруш!” “Вось, — той выцягнуў з кішэні нож і лязо, цьмяна бліснуўшы ў паветры, выскачыла вонкі. — А цяпер?” “Што вы робіце?” — з істэрычнай нянавісцю спытаў Гвіда і адразу сарваўся на крык. — Не кранайце мяне, сукі!”

Я падсёк яму ногі, і ён паваліўся на зямлю, у засмечаны бетонны друз.

“Выпусці яму кішкі, Андруш”.

Паўза.

Андруш нерашуча зірнуў на мяне.

“Можа, ты хочаш дачакацца, калі ўсё адбудзецца наадварот. І

ён зробіць гэта з табой? — спытаў я і прыспешыў. — Хутчэй! У нас няма часу!”

Андруш нагнуўся і адвёў для ўдару нож. Ён усё яшчэ марудзіў.

Між тым, Гвіда адхіліўся ад яго як мага далей і пачаў выгінацца, як чарвяк.

“Я не жартую!”

Нож лёгка рассёк кашулю і скуру на жываце гарбузагаловага.

Пырснула кроў, і Андруш распраміўся і стаў ў поўны рост. Твар яго пабляднеў.

Гвіда нешта крыкнуў і заторгаў нагамі. Я выцягнуў надалоннік і зняў дэфарманта ў такім вы-глядзе. Жыць таму заставалася нядоўга.

“Пашлю гэтую карцінку Касіусу, — сказаў я. — Толькі потым. А зараз трэба спяшацца”.

Я завёў рухавік, і мы ад’ехалі. Гвіда яшчэ слаба ўскрыкваў.

Андруш моўчкі сядзеў побач.

“Такое жыццё, — сказаў я ў пустэчу. — Хіба мы яго прыдумалі і ці мы ў гэтым вінаватыя? Але ж я павінен рабіць і так, бо не хачу быць асуджаным на страту, як жывёла. Мяркую, што і ты таксама”.

Праз некалькі хвілін я развітаўся з Андрушам. Нешта ў падсвядомасці падказвала мне, што на гэты раз — назаўсёды.

“Будзеш і далей з Маркусам?” — спытаў я яго напаследак.

“Так, — адказаў ён мне, — Маркус паўсюдна мае аднадумцаў.

Скажу вам тое, што ведаю. Гэта розныя людзі, але ў іх мэта — адрадзіць сваю дзяржаву, і дзеля гэтага яны пойдуць на ўсё”.

“Ты, вядома, з імі?” “Так”.

“На ўсё — гэта на што?” — удакладніў я, вярнуўшыся да яго слоў. “Ён лічыць, што дзевяць дзесятых адсоткаў тутэйшых людзей — чалавечы хлам, які немагчыма выцягнуць з цемры і яго проста варта пакінуць на волю лёсу, а свядомае адгалінаванне выдзеліць і згрупаваць у адзіны кулак. Гэта будзе няхай і нешматлікі, але мэтанакіраваны народ, кожны асобнік якога будзе ведаць, навошта яму жыць”.

“Магчыма, гэта і вартая ідэя, — згадзіўся я. — Але ўсё гэта трэба было рабіць паўстагоддзя назад. Ці так ужо і важна, хто тут цяпер будзе весці рэй, а хто вылізваць талеркі? Я ўжо даўно не даю веры чалавеку”.

empty* * *empty

Мойра чакала мяне. Яна даўно сабралася. Усё, што было можна, я занёс у машыну. Урэшце, у флігелі мала чаго засталося. Ключы я пакінуў Беніце, хоць і ведаў, што яна імі распарадзіцца не на карысць. Урэшце, мне ўжо было напляваць.

Ужо на выездзе з паселішча фары майго джыпа на імгненне выхапілі белы аркушык налепкі на сцяне цёмнага, нежылога будынка з разбітымі праваламі акон. Пэўна, — падумаў я, — такія ж самыя налепкі з чарговай серыі былі расклеены і ў цэнтры.

Я спыніў машыну, адарваў налепку і паклаў яе ў кішэню, каб прачытаць пасля.

Ноч адыходзіла. Неба на ўсходзе пакрысе пачало ружавець, і я пераключыўся на бліжняе святло. Мой пазадарожнік даволі лёгка накатваў кіламетр за кіламетрам у бок поўначы. Не ведаю, як Мойра, а я не адчуваў ні стомы, ні жадання спаць, бо стан нервовай узбуджанасці апошніх дзён гнаў цяпер мяне наперад.

Там, на поўначы, дзе, як я ведаў, яшчэ захаваліся некаторыя з азёраў і нават рэчак, і казалі, што ля іх берагоў часам шчыльна растуць дрэвы, там мы ўрэшце спынімся і, так бы мовіць, скінем абароты: паселімся ў якой хаце і пастараемся запамятаваць усё, што адбылося з намі раней, — будзем, разважаў я ў думках, жыць дзеля самога жыцця, як натуральнага працэсу, працаваць па неабходнасці, есці, спаць уначы і прачынацца з сонцам, не бегчы некуды раніцай з вырачанымі вачыма, каб урэшце апынуцца ў якой канторы, запоўненай людзьмі, патыхаючымі таннымі дэзадарантамі, з патухлымі позіркамі, якія да таго ж ненавідзяць адзін аднаго, баяцца сказаць нешта не тое, што адразу будзе занатавана стукачамі ці праслухоўваючымі прыстасаваннямі, альбо праводзіць лепшыя гадзіны дня ў грукочучым тлуме якога-небудзь прамысловага цэха з азвярэлымі ад недаядання і п’янства “працаробамі”. Не шкадаваць пра Мегаполіс з яго знясільваючым рытмам, бяздомнымі ў падвалах, кватэраміклеткамі з тараканамі і пацукамі, бясконцымі святкаваннямі нейкіх перамог і чыноўнікамі, што суткамі балбочуць з экранаў пра маючую вось-вось спраўдзіцца бессмяротнасць.

“Вось і ноч адыходзіць — сказаў я жанчыне побач і абняў яе свабоднай рукой за плечы. — Доб-рай раніцы, Мойра!” “Нам яшчэ доўга ехаць?” — спытала яна.

“Гадзіны тры-чатыры. Калі можаш — паспі пакуль седзячы”.

“У дзяцінстве я вельмі баялася цемры. Адразу пасля

Напажаданых Падзей мы вярталіся са школы вечарамі, пасля захаду сонца, бо з раніцы ў класах інструктары па выжыванню займаліся з перасяленцамі. Потым іх вялі на розныя работы, а класы займалі дзеці. Але раптам яны, дзеці, пачалі масава знікаць, а потым школы ўвогуле адмянілі. Толькі вось застаўся страх тых вечароў у цемры. Я не хачу спаць, Берташ”.

Я скасіў вочы ад дарогі і зноў убачыў яе профіль, які нагадаў мне малюнкі старажытных мастакоў эпохі Адраджэння. Праўда, цяпер такі тып жанчыны не меў поспеху.

“Можа, праз некалькі гадзін мы нават пабачым дзікіх птушак, — сказаў я з доляй летуценнасці, — альбо рэчку ці возера”.

Але яна думала пра нешта сваё, бо раптам спытала: “Ёхан Цынк баяўся памерці?”

Я здзівіўся, але не падаў выгляду.

“Так. Але гэта было нядоўга. Ён проста не паспеў спужацца”.

“Але ж ці варта было тады яго забіваць? Яму зрабілі палёгку, бо смерць была нечаканая. Калі б ён нават доўга жыў і далей, то больш пакутаваў бы: ад хвароб, маразму, пролежняў, катэтараў, нетрымання мачы і — страху смерці”.

“У цябе з’явіліся сумненні, Мойра?” “Навошта ты карыстаешся ягонымі грашыма?”

Я паціснуў плячыма: я чакаў гэтага пытання. Вось, значыць, чаму яна камплексуе, падумаў я.

“Тут маральнасць — умоўная рэч. Усё, што яму падобныя нажылі, здабывалася хітрасцю, под-ласцю, хцівасцю, а то і сілай”.

“Я больш не хачу нікога забіваць”.

“І я б з задавальненнем абмежаваўся ўпыром, якога мы працялі асінавым колам, але ёсць людзі, якія на парадак больш небяспечныя: з-за такіх ты і зараз баішся цемры. “Людзі-цені”.

Але цяпер, мяркую, мы пачнём сваё жыццё, як кажуць, з чыстага аркуша. Я спачатку прадам сваю стужку, а потым здабуду яшчэ грошай”.

“А нас там чакаюць, куды мы едзем? Хіба не робім мы ўсё наўздагад?” “Я быў раней у тых месцах. Мяне пасылалі па службовых справах. Уладкуемся, тым больш, што заставацца — больш не выпадае”.

“А як даўно ты там быў?”

“Некалькі год таму. Але я не думаю, што там нешта адчувальна змянілася. Я бачыў азёры і нават рэчку, а ў ёй рыбін. За рэчкай стаяў лес і ў ім спявалі птушкі. Ты ж, пэўна, чытала пра такое ў старажытных кнігах і бачыла старыя відэаі кінастужкі?” “А мятлікі там лёталі?”

“Так”, — пацвердзіў я, хоць і не памятаў пра такое, бо з маленства не бачыў ні мятліка, ні стра-казы, ні пчалы, ні чмяля. Толькі мух.

Але ж цяпер мне хацелася верыць ва ўсё гэта і самому. Мая мара была блізкая да здзяйснення.

“Так хочацца пабачыць усё тое, Берташ. Я неяк глядзела забароненыя дакументальныя стужкі. Паказвалі моры, акіяны, рэкі, лясы. У іх было шмат жывёл, рыбы, птушак. Я назірала цудоўныя мясціны”.

Мой аптымізм раптам даў збой.

“Рэальнасць не можа быць занадта цудоўнай, бо гэта ўжо падазрона, — абачліва ўсумніўся я. — Можа ўсё гэта бутафорыя?

Але мы не ў стане выбіраць. А тым больш — пасля Непажаданых

Падзей усё імкліва змянілася”.

“Але ж мы едзем да аднаго з такіх месцаў? Ты казаў, што там будзе возера, а вакол лес”.

“Так, — супакоіў я яе. — Урэшце, усё роўна трэба некуды ехаць.

І ў нешта верыць”.

“Ты і далей будзеш збіраць доказы, Берташ?” “Магчыма, хоць гэта, мяркую, нічога не зменіць”.

“Па-твойму, мы ўсе і наваколле — сатканыя з нейкіх лічбаў, слоў, знакаў, сімвалаў, вобразаў?”

“Праўду ніхто не ведае, Мойра. Бацька лічыў, што нашая віртуальнасць абмяжоўваецца памерамі Сонечнай сістэмы, за межамі якой — шлюзы з сапраўднай рэальнасцю, а сама бачная намі карціна Сусвету — бутафорыя, люстэркавая зала, поўная ілюзій, закліканая засяродзіць і супакоіць нас на думцы пра нашую ўнікальнасць”.

Жанчына сцепанулася плячыма.

“Страшна жыць у такім свеце, Берташ”.

“Чаму? Калі ёсць мэта, то жыццё заўсёды — вартая рэч”.

“Як у Маркуса?” “Так”.

“А ўсё астатняе? Наша вера ў бессмяротнасць душы, у прагрэс, у больш прывабную будучыню?”

“Пустата, пра якую ты казала раней. Які ва ўсім сэнс, калі мы ведаем, што ўсё роўна памром? Я раней неяк вычытаў у кніжцы пра аданго старажытнага творцу: ён быў паспяховым рэжысёрам, рабіў таленавітыя мастацкія стужкі. На памінальнай пліце на яго магіле, па яго жаданні, было выбіта толькі адно слова: “НІШТО”.

Такім ён, пэўна, і лічыў жыццё”.

“А каханне, Берташ? Нават у нашым свеце пра яго ўсё яшчэ ўспамінаюць жанчыны”.

“Вось і ты ўспомніла”.

“І я, Берташ”.

“Рэдкая з’ява. Яе трэба берагчы”.

“Наўрад ці я калі пакахаю. Нават памяць пра Платона адышла ў мінулае. Для мяне і гэта ўжо нішто”.

“Мы будзем разам і ўсё зменіцца. Пачакай”.

“А ўпыры кахаюць? Ты сам казаў пра шматлікія выпадкі, што яны нават уступаюць у сексуальныя адносіны”.

“Вось пра што запамятаваў. Варта было спытаць у нашага

Патрыка”.

“Паслухай, Берташ, хіба не дзіўна, што звычайны чалавек раптам становіцца ўпыром? Я не магу такога зразумець”.

“Я — таксама. Ні стан комы, ні стан летаргічнага сну не даюць адказу. Тлумачэнне толькі адно — сімуляцыя, але як “п’яўка”

выходзіць на Матрыцу і потым матэрыялізуецца — невядома. Не-

здарма бацька цытаваў астранаўтаў, якія ўпарта сведчылі пра тое, што цэнтрыфуга заганяла іх у зусім іншы стан жыццядзейнасці: на кароткі тэрмін яны станавіліся не кім-небудзь, а звычайнымі ўпырамі”.

“Скажы, яны будуць з’яўляцца і далей?”

“Іх, мяркую, стане больш. Медыцына, акрамя дарэмных патугаў у геранталогіі, у заняпадзе і лекары анатаміруюць далёка не кожны труп. А раней — развярэджуць скальпелем — і “п’яўцы”

гамон. Тут усё заканамерна і няма аніякай містыкі. Брэм Стокер можа адпачываць”.

“Мы пераўтворымся ў краіну ўпыроў, Берташ?”

“Яна даўно такая, няхай сабе і сімвалічна. Паміж іхнімі ідэямі і рэальнасцю мала агульнага. Ты ж бачыш, як пад камуфляжам, замацаваным вар’яцкім страхам парадку і росквіту, адкрываюцца пачварныя абсурды. Мухі і гной — вось і ўся іх вечнасць”.

“Ці варта тады нараджаць, Берташ?” “А ты, як лічыш?”

“Думаю, не варта. Хіба дзеці будуць больш шчаслівымі за нас?” “А ты памятаеш сваіх бацькоў, ну, сваю маці, Мойра?” — спытаў я праз хвіліну маўчання.

“Яшчэ як. Мы з ёй ціха ненавідзелі адно аднаго. Яна забрала ў галаву, што ў ёй прападае талент спявачкі. Праўда, пасля

Непажаданых Падзей усе зраўняліся ў статусах, бо імкнуліся проста выжываць. Бацьку я не памятаю, а айчыма любіла: ён быў баксёрам-цяжкавагавіком, і зарабляў на хлеб сваім целам і здароўем. Цела ў яго было прыгожае, гадоў да сямі мне часта хацелася ляжаць з ім у ложку і каб мы былі голыя, але потым гэта прайшло. Пасля сарака год ён ужо быў прыгодны толькі для спарынгу, і аднойчы яго збілі да кровазліцця ў голаў, і ён паўгода ляжаў паралізаваны. Я адна яго даглядала, бо маці з’ехала з нейкім пшутам. А потым ён памёр.”

“Вось вынік, — сказаў я. — Ён, пэўна, запамятаваў, што існуюць тры запаветы, якія не варта парушаць: гэта выпрабоўваць на сабе атруту, сябраваць з каралямі і давяраццпа жанчыне. Апошняга было дастаткова”.

“А хіба ў цябе няма настальгіі па мінулым?” — спытала яна, не звярнуўшы ўвагі на мой пасаж.

“Чаму ж няма? Тады я быў маладзейшы, і кожны пражыты дзень абяцаў назаўтра лепшы. Але я рана зразумеў, што памыляюся”.

“Калі гэта — рана?”

Я сказаў, што ўяўляю сябе прыкладна з пяці год, праўда, не ўсё, а асобныя фрагменты з той па-ры, якія больш-менш дакладна зафіксавала памяць.

“А ты памятаеш, што было да Непажаданых Падзей?”

Я паціснуў плячыма.

“Мухі і гной. Тут, пэўна, заўсёды так”.

“І нічога светлага, радаснага, шчаслівага?”

Неспадзявана мяне нібы прарвала. Вось, гаварыў я, бацька да таго, як яго вылічылі і, так бы мовіць, сцёрлі з жыцця, успамінаў пра пярэчанне меншай каштоўнасці — гэта, калі наш свет, магчыма, не варта было штучна ствараць, каб не апынуцца ў горшым свеце, нават значна гор-шым за рэальнасць. Але, ці дзейнічае ў гэтым выпадку такое паняцце, як мараль? І што гэта та-кое? Хіба не найбольшая з асалод — магчымасць помсціць? Ты ж не запамятавала пра Ёхана Цынка? Не даравала яму? А калі пра нас увогуле забыліся? Вось мастак Юліус Гармата задаваў сабе тыя ж пытанні, якія не давалі спакою яго папярэднікам: і што? Да якой высновы ён прыйшоў? Пустата.

Нішто. І нават ставячы перад сабой мэты, як робяць Маркус і яго таямнічыя аднадумцы, — хіба не ствараюць яны чраговую ілюзію ў люстэркавай зале? І пра якую бессмяротнасць балбочуць увесь апошні час нашыя дзяржаўныя клапы? Цалкам верагодна, што ўпыры ў выглядзе цмокаў у прасторы з мухамі і гноем і ёсць самая рэальная з нашых рэальнасцяў. Але, цалкам верагодна, можа існаваць і сапраўдная — тая, куды мы наўрад ці калі трапім і дзе існуе зусім іншае, магчыма, новае, шчаслівае жыццё.

Світала. Адзінокі сустрэчны аўтобус з выбітым бакавым шклом, замест якога боўтаўся кавалак поліэтыленавай плёнкі, прамільгнуў побач, і зноў на дарозе было пуста. Смецця ў адгонах па-меншала, але вецер раз-пораз гнаў над зямлёй дым, брудныя пластыкавыя мяшкі, скамечаную паперу.

“Ты рады, што з’язджаеш?” — зноў спытала яна. “Канешне, бо далей заставацца там — на згубу”.

“Ведаць бы, што там зараз робяць Маркус, Васка Петкавіч, Андруш, іншыя нашыя сябры. Нас усіх рассыпалі, як друз”.

Я прамаўчаў, бо што, урэшце, мог ёй адказаць? Што, хутчэй за ўсё, там ліецца кроў: я ўспомніў палкоўніка Скута і яго напаўвар’яцкія сентэнцыі, замешаныя на падазронасці і нянавісці. Мне яшчэ пашанцавала, падумаў я, што ў сваім маніякальным недаверы да ўсіх і ўся, ён прыняў мяне за кагосьці іншага — засланага сакрэтнага агента з Мегаполіса, альбо ананімнага кантралёра ці зборшчыка падаткаў, хто ведае.

“Мы хутка звяжамся з кім-небудзь з нашых таварышаў праз надалоннік альбо праз Сеціва. Хоць гэта і небяспечна, бо на дарогах ідзе адсочка. І пра ўсё даведаемся.Толькі варта пачакаць”, — урэшце паабяцаў я.

Нягледзячы на адчувальна высокую для раніцы тэмпературу, жанчына побач са мной пачынала дрыжаць усім целам, нібы ад холаду, але я зразумеў, што гэта не так: зноў бадай што звычайны “адкат”. На ёй была новая лёгкая сукенка, старую, запэцканую “псеўдакрывёю”, яна раней, яшчэ ў паселішчы, выкінула ў сметніцу, і я абняў яе, а потым выбраў зручнае месца і звярнуў з дарогі ў бок — дзе ў рост чалавека зелянела паласа дзікага зарасніку вербалозу. Там нас імкліва штурхнула адно да аднаго і мы моўчкі заняліся любоўю: нібы паўтараўся даўні эпізод у маёй былой мансардзе ў Мегаполісе.

Потым я завёў рухавік і мы зноў апынуліся на дарозе. Мойра паклала галаву мне на плячо, яе валасы злёгку казыталі мне шыю, і праз нейкі час я са здзіўленнем адчуў, што яна нібы задрамала.

Бальшак на гэтым участку быў заасфальтаваны, і хоць часам пад коламі з-за калдобінаў грукала і рыпела, я дабавіў хуткасці. Дарожныя паказальнікі амаль паўсюдна адсутнічалі, і я вырашыў, як толькі Мойра адпачне, дастаць мапу і больш дакладна вызначыць, дзе мы знаходзімся.

Сонца паднялося ўжо на ўсходняй частцы неба, і пахмурны, задымлены далягляд афарбаваўся ў чырвонае. Забруджаныя смеццем, бязлесыя ўчасткі зямлі абапал дарогі зрэдку чаргаваліся з уробленымі палеткамі, на якіх, варушыліся постаці сельскагаспадарчых “працаробаў”. Пака-рэджаныя і паржавелыя касцякі былых трактароў і камбайнаў, пакінутых яшчэ ў час Непажада-ных Падзей, там-сям адзінока грувасціліся на пустэльнай раўніне.

У люстэрцы задняга віду я пабачыў чорную кропку, якая імкліва павялічвалася ў памерах. Нехта на вялікай хуткасці рухаўся следам за намі. Я ўціснуў акселератар амаль да адказу, але кропка расла: нас даганялі. Безумоўна, гэта мог быць і быў, як я адразу пачаў пераконваць сябе, выпадковы аўтамабіль, але насцярожанасць і пачуццё трывогі ўжо запалі мне ў голаў. Я зірнуў на паказчык паліва — у мяне яго заставалася няшмат — кіламетраў на трыста, а заправачныя станцыі на трасах былі, як я ведаў, адзінкі, і тыя з-за нападаў ахоўваліся ўзброенымі жаўнерамі.

Мойра ўжо не драмала на маім плячы, а моўчкі разглядала пахмурныя краявіды па баках дарогі. Я зноў кінуў вокам у люстэрка і сказаў: “Па-першае, прысцягніся рамнём. Па-другое, вазьмі з задняга сядзення сумку, дастань адтуль аўтамат, устаў ражок і здымі з засцерагальніка”.

Яна таксама зірнула ў люстэрка, хутка зрабіла ўсё, што я загадаў, і толькі тады спытала: “Гэта за намі, Берташ?” “Пакуль не ведаю, — адказаў я, выцягнуў з-пад сядзення “берэту” і аддаў ёй. — Трымай. Не выключана, што гэта гарбузагаловыя”.

Цёмна-шэры БМВ старога ўзору выпуску, а новыя мадэлі аўтамабіляў, як я ведаў і казаў вышэй, ужо даўно ніхто не распрацоўваў, якраз падсядаў мне на хвост. Я прадумана збавіў хуткасць, каб ён пайшоў на абгон, — надзея, што гэта выпадковы спадарожнік у паўночны бок, не пакідала мяне, але прадчуванне небяспекі, пра якое ўжо сігналіла мне мая падсвядомасць, не падманула: ззаду замігалі фарамі — недвухсэнсава прапануючы спыніцца. У адказ я зноў націснуў на акселератар і папрасіў Мойру, каб прыгнулася, але яна не паслухалася. Між тым, праследавацелі ўклініліся на дарогу, злева ад майго “джыпа”, і ўрэшце зраўняліся: я павярнуў голаў і ўбачыў, што іх у машыне па меншай меры трое альбо чацвёра, і гэта былі не гарбузагаловыя: распісаныя тату твары, цупкі позірк вачэй, упэўненасць у сваёй беспакаранасці і паляўнічы азарт пагоні за ахвярамі, а такімі ахвярамі яны, пэўна, ужо лічылі мяне і жанчыну побач са мной — адназначна ўпэўнілі мяне ў тым, што гэта не хто іншыя, як бадзячая банда. Хваля холаду прайшла па маёй спіне — такіх бандаў, што палявалі на дарогах на безабаронных вандроўнікаў, дробных гандляроў, перасяленцаў, было ўжо шмат, і ўлады, заклапочаныя іншымі сваімі ворагамі, амаль не звярталі на іх увагі. Дзяржаўныя чыноўнікі, якія часам змушаныя былі наведваць населеныя пасёлкі і паселішчы, заўсёды бралі з сабой ахову, але нават іх гэта іншым разам не ратавала ад раптоўнага і бязлітаснага нападу, хоць, па праўдзе, на дзяржаўных асоб і функцыянераў бандыты спакушаліся вельмі рэдка. Затое астатніх яны жорстка рабавалі, а трупы альбо спальвалі, альбо, павыразаўшы з іх кавалкі цел, прадавалі потым апошнія шматлікім антропафагам.

Некалькі секунд мы з даволі вялікай хуткасцю рухаліся побач, я — па асноўнай, а іх машына — па сустрэчнай паласе. Я ўжо не меў магчымасці ні раздумваць над сітуацыяй, ні тым больш прааналізаваць яе, бо трэба было дзейнічаць. Бандыт, які сядзеў у БМВ справа ад вадзіцеля, укормлены жаўтаскуры апуцак, нешта выкрыкнуў мне — вецер знёс яго словы, і пачаў прасоўваць руку са зброяй праз апушчанае шкло.

“Трымайся!” — крыкнуў я Мойры і рэзка затармазіў.

Джып працягла завішчэў усімі калодкамі, і яго занесла ў бок. Бандыты праскочылі наперад, але адразу таксама пачалі тармазіць. Пэўна, яны вырашылі, што я ўжо саспеў, каб выконваць іх ка-манды. Тое, што ад іх не збегчы, я ўжо зразумеў: справа, метрах у ста ад дарогі, я мельгам убачыў рэшткі напаўразбуранага элеватара і яшчэ нейкіх хлявоў. Гэта магло быць нейкім выйсцем.

Не губляючы з віду машыну з бандытамі, якая таксама спынілася, праскочыўшы наперад метраў пяцьдзесят, я таропка сказаў: “Паслухай мяне, Мойра! Зараз, як толькі пачну страляць, ты выскачыш і пабяжыш да тых будынкаў. Я цябе прыкрыю. Не спыняйся і не азірайся. І сама страляй толькі напэўна”.

“Не!”

Яна выкрыкнула гэта ў адказ так рашуча, што я больш не рабіў спробы яе пераканаць. Дый не меў ужо часу.

“Адшпіліся ад рамня і трымай расчыненай дзвер!”

Я бачыў, як праследавацелі далі задні ход, а жаўтаскуры з аўтаматам высунуўся вонкі. Каб толькі ён не быў ляўша, — мільганула ў мяне ў падсвядомасці, — тады страляць з левай рукі яму будзе нязручна. Але гэта мая думка была апошняй у дараванай мне кароткай паўзе, бо ўслед за тым я рыўком выскачыў на дарогу і ўскінуў аўтамат. Страляць мы пачалі амаль адначасова, але мне пашанцавала больш, бо я патрапіў, і яго адкінула назад, запырскаўшы крывёю кабіну, а зброя выпала з рук і звалілася на дарогу. Яны выскачылі з машыны — спрытна, як тхары і па розныя бакі, рабілі ўсё правільна. У двух я ўбачыў у руках пісталеты, а ў трэцяга — аўтамат. Урэшце, у іх былі два аўтаматы на ўсіх, і тое, што адзін з іх уладальнікаў ляжыць забіты, — поўная для ўсіх іх нечаканаць, бо яны, пэўна, зусім адвыклі ад супраціву.

Я дзейнічаў аўтаматычна: вайна калісьці многаму мяне навучыла. “Затаньчыў”, змяняючы месца — іх кулі прайшлі міма, толькі ў маім пазадарожніку абсыпалася разбітае бакавое шкло, зрабіў кульбіт праз галаву, апынуўшыся ў адхоне, і адтуль, нібы з траншэі, выпусціў доўгую чаргу па постаці з аўтаматам, бо разумеў, што за тым з нас, хто выйдзе жывым з гэтай дуэлі, магчыма, і будзе перамога. Мне зноў пашанцавала — бандыт раптам слаба ўскрыкнуў і асунуўся долу. Цяпер супраць нас з Мойрай засталіся двое, але ў мяне ў руках быў аўтамат і паўражка патронаў.

Далей падзеі імкліва распадаліся на некалькі асобных фрагментаў, якія я, калі і запомніў, то вельмі цьмяна.

Мойра, якая, выскачыўшы з машыны, страляе наўзлёт з калена, трымаючы “берэту” абедзвюма рукамі.

Бандыт адступае да свайго БМВ, але па дарозе нечакана падхоплівае аўтамат забітага падзельніка.

Другі бандыт, які, адкінуўшы пісталет з расстралянай абоймай, занырвае ў машыну і заводзіць рухавік.

БМВ зрываецца з месца, але напаследак у наш бок грукоча аўтаматная чарга.

Я выпускаю па ўцякаючых нападніках увесь “ражок” і бачу, як кулі пакідаюць увагнутасці і дзіркі на багажніку.

Іх машына знікае.

empty* * *empty “Берташ!”

Голас Мойры, якая няўпэўнена клікала мяне, раптам дайшоў да майго слыху. Нешта не так, ад-разу падумаў я, імкліва падбег да яе ўсутыч і — разгубіўся. Яна сядзела, хутчэй напаўляжала, абапершыся спінай да кабіны “джыпа”. Сукенка на жываце ніжэй правай грудзі была залітая чырвоным (у мяне нават мільганула недарэчная думка, што гэта кетчуп), і яна прыціскала гэта месца далонню.

“Мяне зачапіла, Берташ”.

Кроў працякала скрозь яе пальцы і струменчыкам спаўзала ўніз.

Толькі не гэта, — падумаў я, і на міг у вачах у мяне пацямнела, а дыханне перахапіла. — Не, толькі не гэта.

Я кінуўся да сумкі ў салоне і выхапіў з яе санітарны пакет. Рана была кепская, і зразумець гэта было нескладана, хоць я і валодаў хіба што толькі прымітыўнымі і неабходнымі медыцынскімі навыкамі, набытымі на мінулай вайне.

Я агаліў ёй жывот. Нават першы, павярхоўны позірк на рану, а куля прайшла ў поласць ніжэй правага саска, гаварыў пра тое, што час пайшоў на хвіліны і ёй патрэбны тэрміновая бальніца і хірург. Я ліхаманкава прыклаў да раны тампон і перацягнуў бінтом, якога, дарэчы, не хапіла; давялося адрываць паласу ад кашулі.

“Не хвалюйся так, Берташ. Скажы лепш: мы іх кончылі?” — нешта падобнае на ўсмешку прамільгнула на яе пабялелым твары.

Я падхапіў яе з зямлі і перанёс на пярэдняе сядзенне. “Берэту” яна не кінула, а забрала з сабой, паклаўшы на калені. Я завёў рухавік, і тут праз лабавое шкло ўбачыў, як адзін з нападаючых, які ляжаў на дарозе, падае прыкметы жыцця: імкнецца падняцца на карачкі. Я пераключыў перадачу і, набраўшы максімальную хуткасць, збіў яго бамперам і пераехаў коламі. Я вельмі спяшаўся, бо выйсце, на мой погляд, у мяне было адно: як мага хутчэй дабрацца да якога пасёлка ці райцэнтра, каб адразу знайсці медыцынскую дапамогу.

Мойра нешта сказала мне, але голас яе так саслаб, што з-за шуму рухавіка я не распазнаў слоў.

“Не пакідай сваёй мары, Берташ”, — пачуў я, калі нахіліўся да яе шчакі.

“Як скажаш, Мойра”, — вымавіў я ў адказ, выціскаючы з матора ўсё, што было магчыма.

Яна зноў пачала гаварыць, я нахіліўся і разабраў: “У мяне ў жываце быццам жалезны прэнт. Затое, я не стану для цябе “п’яўкай”, праўда? — І да-лей раптам у яе вырвалася: “Я-не-ха-чу-па-мі-раць”.

Праз некалькі хвілін яна ўжо не дыхала і цела яе пачало спаўзаць долу. Я спыніўся, з’ехаўшы на абочыну, і калі памацаў ёй пульс, то ўпэўніўся, што яна памёрла.

У багажніку свайго пазадарожніка я знайшоў рыдлёўку і к вечару пахаваў жанчыну ў падыход-зячым месцы, памеціўшы яго на мапе. Магілу я заваліў на ўсялякі выпадак невялікімі валунамі.

empty* * *empty

Праз Сеціва я з выгодай пазбавіўся ад доказу і неблага на гэтым зарабіў, хоць грошы ўжо зусім не цікавілі мяне. Як і калісьці марыў, я пасяліўся на беразе невялікага натуральнага возера, у якое ўпадала і адкуль выцякала адна і тая ж, парадкам забруджаная, рэчка. Нейкі час я жыў адзін, але праз тыдні два да мяне прыбілася маладая адзінокая негрыцянка, якая пачала прыглядаць за невялічкім, кволым дамком, які я купіў, і ўвогуле весці гаспадарку: урэшце, я не пярэчыў. Зрэдку я бачыў над возерам птушак, а ля берага, у глыбіні іншым разам і рыбін. Некалькіх я нават злавіў, толькі ўсе яны аказаліся піраньямі.

Неяк сужыцелька, якая прыводзіла ў парадак маю вопратку, знайшла ў кішэні забытую пакаме-чаную паперку. Я асцярожна разгарнуў яе, пазнаў налепку, якую ў апошні дзень перад уцёкамі адарваў са сцяны ў Паселішчы, і прачытаў: “ПРА ЗАЎТРА”

Прышэсце такой сутнасці, як упыр, гаворыць цяпер хіба пра тое, што многае магчыма. Прак-

тычна, усё. Але не ў вашым (на жаль, і нашым)

свеце. Навуковыя размовы пра нейкіх дзяцей індыга,

якія вось-вось павінны былі пасталець і выратаваць людства, аказаліся новай хлуснёй. Нараджаліся ў большасці аўтыкі, садаміты і штучнікі.

Усе вы сталі аніякія і канчаткова згубілі свой гонар. “Людзі-цені”, якія цяпер уладараць у свеце,

балбочуць пра адно і тое ж: бессмяротнасць.

Але калі Сонца ўзарвецца — каму вы яе, бессмя-

ротнасць, сунеце ў нос? А яно выбухне прыкладна праз некалькі год, як сведчылі закатаваныя вамі ў лагерах навукоўцы. Паводле іх слоў,

тэмпература ядра зоркі, якая звычайна складае 27 мільёнаў градусаў па Фарэнгейту, павялічылася да 45 мільёнаў. Свяціла вось-вось выбухне, і — правільна! Гэта будзе канец гісторыі і канец таго гноеадстойніка, які вы называеце радзімай, і якую вы точыце і размнажаецеся на ёй, як чарвякі, і якую вы, нікчэмныя мяшанцы, прадаяце чужынцам. І калі моры і акіяны пачнуць выпарвацца, а вы — падсмажвацца і закопвацца ў ра-тавальную зацень, і нават упыры, што павылазяць начамі са сваіх схованак, не знойдуць сабе прытулку, ведайце, што ўсё гэта — ваш выбар. Вы вартыя такога заўтра.

Прыступы тугі, якія, між тым, сталі паўтарацца небяспечна часта, урэшце пераканалі мяне, што даўншыфтынг1 гэта не мой выпадак. Вядома, многія так бы мовіць, “збаўляюць абароты” без рызыкі для выжывання, калі ўваходзяць у крызіс сярэдняга ўзросту і ўсё такое, пра што балбочуць псіхолагі, але гэта хіба што “змена наркотыка”, бо сутыкннне з самотай і пустатой — таксама крызіс. Вось каб Мойра была са мной то ўсё было б інакш.

Думкі мае круціліся вакол аднаго і таго ж: навошта ўсё гэта? І вось цяпер, калі перамог час маны, які запусціў татальную інвалюцыю, а Тэорыя Усяго так і не вызначана, мы са спазненнем даведаліся, што беднасць і галеча — толькі думкі. Тое ж самае — нянавісць, голад, боль. Нічога няма, хіба толькі дзіўны дэкорум з рэшткамі прывідаў рэк, азёраў і астравоў і іх абітальнікамі, які, па словах старажытнага філосафа, створаны для таго, каб мудрыя маглі спыняцца і сузіраць яго, а ёлупы б праходзілі міма...

Пад восень адышла спёка, але пачаўся бясконцы дождж. Ён ліў ноччу, раніцай і ўдзень. Возера ўспухла цёплай, гнілой вадой, а рэдкія птушкі зніклі. Нешматлікія дробныя камерсанты, плацёжаздольныя чыноўнікі з Мегаполіса, нейкая псеўдатворчая шушамець, іх каханкі і жонкі, за-можныя гомасексуалісты, якія адпачывалі тут летам, а таксама іх бой-фрэнды і ахоўнікі, урэшце, з’ехалі, пакінуўшы без працы і ўвогуле прыбытковага занятка дзесяткі нахлебнікаў і іншых прыхадняў, якія адразу пачалі красці, піць і зводзіць рахункі паміж сабой. Трупы звычайна кідалі ў ваду, дзе іх імгненна абгрызалі піранні, а то і, як я небеспадстаўна меркаваў, самі ж пачалі ўжываць у ежу.

1 shift dоwn (з англ.) — пераключэнне на больш нізкую перадачу.

У адзін з такіх дзён я прыняў рашэнне пазбавіцца ад абжытага дамка, набыць новыя, самай вы-шэйшай ступені падробкі, дакументы і вярнуцца ў Мегаполіс, дзе аднавіць свой стары занятак — збіраць доказы, а таксама занатаваць на паперы ўсё, што адбылося са мной у апошні час. Да таго ж, там, цалкам верагодна, яшчэ чакаюць мяне ў камеры захоўвання мае любімыя, старажытныя кнігі.

Праз тыдзень я з’ехаў.

empty* * *empty

Бліжэй да зімы на вуліцах Мегаполіса з’явілася напаўзвар’яце-

лая мулатка, якую звалі Вікторыя. Яна выконвала ўсялякія дробныя даручэнні для прастытутак: набывала ім пітво, цыгарэты і кантрацэптывы, разавыя пакеты з ежай, забірала і адпраўляла пошту — чым і зарабляла сабе на жыццё. Яна ўвесь час маўчала, але аднойчы, пачаставаўшы віна, загаварыла, паведаміўшы, што прыйшла, а дакладней, уцякла з паселішча пад назвай Эдэм.

І далей расказала пра ўсё больш падрабязна, чым выклікала ў яе слухачоў некаторую цікавасць: што ў паселішчы пачалася аблога, і неўзабаве нешматлікія праціўнікі рэжыму і дэсідэнты былі выяўлены з дапамогай мясцовых інфарматараў, а таксама гарбузагаловых, і — панішчаны. Яна называла імёны, якія ніхто не запомніў. Але ўжо паўторны яе аповяд быў запісаны на дыктафон штучнікам, пасля чаго жанчына, якая называла сябе Вікторыяй, была затрымана і скіравана ў вар’ятню, дзе праз нейкі час і падпала пад эўтаназію.

Захаваўся запіс на дыктафоне штучніка, які ў скарочаным выглядзе агучваў наступнае: Пасля таго, як доказ Акта тварэння і нашага наступнага існавання ў Вялікай Сімуляцыі, якая носіць назву Сусвет, быў агучаны ў Храме, паселішча трапіла пад блакіроўку. Ніводны чалавек адгэтуль больш не перасякаў мяжы, аточанай узброе-

нымі жаўнерамі, не завозіліся прадукты харчавання і вада, у сувязі з чым праз нейкі час наступіў галадамор, і адразу пачаў імкліва раз-бурацца платонаўскі свет, абудзіўшы жорсткасць, подласць, хцівасць, нянавісць. Абрынулася апошняе, што трымалася за рамкамі элементарнага выжывання, распаліся нешматлікія семь’і, а кожны, хто ўхітраўся здабыць якую-небудзь ежу, спяшаўся з’есці яе, каб не перахапілі сваякі. Маладыя пры-

звычаіліся адбіраць яе ў старых і нямоглых, дзяцей пачалі кідаць на волю лёсу, але неўзабаве яны пачалі ўвогуле знікаць, бо антрапафагія ўсплыла сярод многіх і стала культам, як у даўніну. І тады адна палавіна паселішча стала выядаць другую.

empty* * *empty

Нягледзячы на свае адносна надзейныя дакументы, ціхае і непрыкметнае існаванне, я не сумняваўся, што гэта не надоўга і што з часам буду непазбежна вылічаны і зноў скіраваны ў ссылку альбо ў лагер, а таму пасля таго, як пастаўлю ў рукапісы апошнюю кропку, хутчэй за ўсё зноў з’еду і адсюль, з Мегаполіса, у якое-небудзь паселішча, можа, нават і назад, у Эдэм, дзе зноў завядуцца ахвяры чарговай утопіі, будуць сеяць і саджаць, за імі непазбежна з’явяцца “палітрукі”, прыхадні і крывасмокі, а ў бараках, заселеных мікрацэфаламі, загрукочуць барабаны, і дзе, пэўна, дагэтуль застаецца Храм — Месца для агучвання Ісціны.

1.III.2008 — 1.III.2009 гг.

Літаратурна-мастацкае выданне

Юры Станкевіч П’ЯЎКА

Раман

Адказны за выпуск Зміцер Вішнёў.

Дызайн Наста Ганакова.

Вёрстка Наста Ганакова.

Карэктар Марыя Гілевіч.

У аўтарскай рэдакцыі

Падпісана да друку 23.09.2010. Фармат 84 х 108 1/32. Папера афсетная. Гарнітура “….”. Ум. друк. арк…. Ул.выд. арк. …

Наклад 300 асоб. Замова

Прыватнае выдавецкае унітарнае прадпрыемства “Галіяфы”.

ЛИ № 02330/0150300 ад 08.04.2008 г.

Вул. Брылеўская, 11-44, 220039, г. Мінск.

E

Таварыства з абмежаванай адказнасцю «Каўчэг».

ЛИ № 02330/0548599 ад 09.07.2009

Пр. Незалежнасці, 68-19, 220072, г. Мінск.

т/факс: (017) 284-04-33

Другі фронт мастацтва

Серыя заснаваная ў 2000 годзе Рэдакцыйная калегія серыі: Зміцер Вішнёў (галоўны рэдактар), Міхась Башура, Валянцін Акудовіч, Ілля Сін.

Станкевіч, Ю. В.

П’яўка: раман. / Юры Станкевіч — Мінск: Галіяфы, 2010. — 282 с. — (Другі фронт мастацтваў).

ISBN 978-985-6906-40-7

Усе правы абаронены.

Любое капіяванне, публічнае размяшчэнне і тыражаванне ў камерцыйных мэтах забаронена.

Вострасюжетны раман-папярэджанне Юры Станкевіча створаны ў жанры антыутопіі — абсалютна новай з’явы ў сучаснай беларускай літаратуры. Аўтар і раней ужо не аднойчы дэманстраваў здольнасць прадбачыць будучыню. Цяпер ён скіроўвае чытача ў 2050 год — час, калі чалавецтва, спасцігнуўшы шэраг тэхнагенных і экалагічных катастроф, (ён называе іх сарамліва і двудушна Непажаданымі Падзеямі), хістаецца і трымціць перад іх наступствамі. У цэнтры наватарскага твора-прытчы, напісанага аўтарам у звыклай для яго дакладнай і жорсткай форме, — магчымы лёс краіны, а таксама лёс дваіх закаханых, што спрабуюць супрацьстаяць цёмным сілам жыцця.

© Станкевіч Ю. В., 2010

© Афармленне. ПВУП “Галіяфы”, 2010

Content

Станкевіч Юры П'яўка

Частка I. ЭДЭМ

Частка II. ДАЗНАННЕ

Частка III. ЗБОЙ

Частка IV. ПАМЫЛКА

Частка V. ПАКАРАННЕ

Частка VI. СВЯТА

Частка VII. ДОКАЗ

Частка VIII СУТЫКНЕННЕ

Частка IX ДУХ ЦЕМРЫ