Шчур Макс

Адрасная кніга

Макс Шчур

Адрасная кніга

раман ня ў прозе

Усе правы абаронены. Ніякая частка гэтага выдання не падлягае адлюстраванню, капіяванню, захаванню ў базах дадзеных альбо пошукавых сістэмах, распаўсюджванню любымі магчымымі сродкамі і спосабамі без папярэдняга пісьмовага дазволу праваўладальніка.

Шчур, М.

Адрасная кніга: раман ня ў прозе / Макс Шчур. — Мінск : ІП А.М. Янушкевіч, 2016. — (Серыя «Электронная кнігарня»). — Электрон. тэкст. дан. (колькасць 0,999 Мб). — Лічбавае электрон. выд. — Загал. з тытул. экрана.

Абчытаўшыся Мантэня і Букоўскага, а таксама ўзброены абсалютнай склератычнай памяццю і google.maps, аўтар робіць дзёрзкую для сваёй параўнальна неглыбокай старасці спробу аднавіць на паперы асобныя эпізоды свайго жыцця і навучання ў Менску ў 1994-1998 гг. Атрыманы ў выніку трохтыднёвага творчага запою «раман не ў прозе» ёсць своеасаблівым дадаткам да раману ў прозе «Там, дзе нас няма» (2004 г.) і адначасова водгукам на кнігу Сяргея Прылуцкага «Дзевяностыя forever».

«Адрасная кніга» можа зацікавіць як старажылаў, што яшчэ памятаюць атмасферу 90-х, так і моладзь, што пра тую атмасферу, магчыма, нешта чула.

© Прозвішча Імя аўтара, 2016

© Афармленне і распаўсюджванне. ТАА «Электронная кнігарня», 2016

Усе адрасы, асобы і падзеі ў гэтай кнізе – сапраўдныя.

Аўтар

Зьмест

1. Замест пралёгу

2. Альмадовар (Ангарская)

3. Дом зданяў (Першая Ўманская)

4. Менск-Інтэрнацкі (Макаёнка)

5. Краіна Мальбара (Захад)

6. Згвалтаваньне (Юбілейка)

7. А вы ведаеце Бона Скота? (Серабранка)

8. Філяматы (Навінкі)

9. Дачка апазыцыянэра (Сьц/ляпянка)

10. За дружбу народаў (Дом дружбы народаў)

11. Сінэстэзія (Сьлясарная)

12. In My Defence (Круглы пераход)

13. «Чатырыста ўдараў» (ДК Прафсаюзаў)

14. Зьмена стану (Інстытут Культуры)

15. Пінігін адпачывае (Захарава)

16. Валадарка Дум (Валадарскага)

17. Нагана (Акрэсьціна)

18. Сямейныя прычыны (Шаўчэнкі)

19. Гісторыя з самагубствам (Вакзал)

20. Прыцягненьне (Траецкае)

21. Паліклініка (Хмяльніцкага)

22. Альфа й Амэга (Дом літаратара)

23. Замест эпілёгу

1. Замест пралёгу

Маім першым уражаньнем ад Менску

якое я здолеў запамятаць

было тактыльнае –

дотык гладкай паверхні шклянога празрыстага восьліка

бурштыновага колеру

якога мне падаравалі цётчыны менскія знаёмыя

аргентынскія рэпатрыянты

у іх мы былі ў гасьцях у Зялёным Лузе

калісьці ў васьмідзясятых

неяк адразу пасьля Чарнобыля

мне было гадоў дзевяць-дзесяць

з той паездкі я прывёз у падарунак бацькам

два наборы паштовак зь Менскам

сталіцай БССР

праз трыццаць гадоў з таго ўражаньня

Менск для мяне амаль што такі ж далёкі

й загадкавы як упершыню

сярод менскіх у мяне амаль не засталося сяброў

засталіся збольшага знаёмыя

і сябры што жывуць у Менску

але ў ім не нарадзіліся

адзін мой сябар мянчук

зь якім я пазнаёміўся ў Празе

ужо не жыве

а другі ўжо жыве ня ў Менску

вось так неяк усё заблыталася

выбачайце

калісьці я напісаў быў пра Менск раман

у якім абазваў яго Другарадам

і пасьля такой страшэннай абразы

вядома ж перастаў для Менску існаваць

а ён на доўгі час перастаў існаваць для мяне

таму цяпер для мяне Менск таксама ўжо горад сон

толькі бяз «ца»

хаця ў маіх менскіх снах часам бывае сонечна

аднак Менск у іх зусім не падобны да Менску

ён знаходзіцца на высачэзных пагорках

у разы большых за праскія

і на іх стаяць велічныя палацы

ў футурыстычна-імпэрыяльным стылі

але назвы і адчуваньні менскіх мясьцінаў

ад зьмены дэкарацый у снах не мяняюцца

а застаюцца такімі ж

якімі былі ў дзевяностыя

калі я пражыў у Менску

ўсяго тры гады з паловай

Гэта я ўсё да таго што ў прынцыпе

ня маю ніякага права

быць аўтарам гэтай кнігі

2. Альмадовар

У ліпені дзевяноста чацьвёртага году

мы з маці прыехалі ў Менск падаваць дакумэнты ў ін’яз

і запыніліся на адну ноч у карэліцкіх землякоў

на Ангарскай

Але сьпярша быў Партызанскі праспэкт

які, можна было падумаць, цягнецца не да Ангарскай

а да самой Ангары –

і дарэшты набіты тралейбус

з вокнаў якога тырчалі рукі й галовы

потных і паўпрытомных этапаваных

і які шляхам на ўсход усё папаўняўся

нібы вёз індыйскіх паломнікаў на сьвятое месца

урэшце менчукі пачулі «Ангарская» й вывалілі з тралейбуса

«тралейбус далей ня йдзе»

бо Ангарская – гэта нон плюс ультра

за ёю пачынаецца канец сьвету

Мясцовыя, збольшага працоўныя трактарнага заводу

памалу рассмакталіся па мікрараёне

падобным да берасьцейскіх мікрараёнаў

а мы пачалі шукаць патрэбны нам панэльны дом

сярод іншых такіх жа панэльных дамоў

дзе жыла нашая кантактная рабочая сям’я

сярод іншых такіх жа рабочых сем’яў

Пошукі завяршыліся посьпехам

гарбатай на кухні, размовай з карэліцкім акцэнтам

у тым ліку пра тое, як галасавалі за першага народнага прэзідэнта

і пра пляны на сьветлую будучыню

усё гэта мяне не цікавіла

я чытаў нейкую разумную кніжку

і ня мог дачакацца заўтрашняга дня

калі траплю з гэтай Ангарскай у нармальны Менск

ад хваляваньня я доўга ня мог заснуць

на канапе ды яшчэ побач з маці

да таго ж, у менскіх – ня тое што ў нас! –

было кабэльнае тэлебачаньне

па якім а дванаццатай ночы

пачалі паказваць нейкую парнушку з субтытрамі

што аказалася фільмам Альмадовара

«¡Átame!»

Гаспадары дома спалі

маці – на шчасьце – таксама

а я ляжаў побач зь ёю на жываце

і глядзеў адзін зь першых у жыцьці эратычных фільмаў

які разумеў ад канца да пачатку

У тую ноч я закахаўся ў Вікторыю Абрыль

і ў гішпанскае кіно

у выніку ў мяне самога нечакана зьявіўся плян на будучыню:

я закончу ін’яз і паеду ў Гішпанію навучацца на рэжысэра

гэты шлях падказаў мне сам Альмадовар

галоўнае заўтра падаць дакумэнты

3. Дом зданяў

Цягам сваёй першай восені ў Менску

я вяртаўся па вечарах у дом на Першай Уманскай

з уласным пакойчыкам

двума ўваходамі

дзьвюма купальнямі

дзьвюма тысячамі прусакоў

дзьвюма някормленымі жывёлінамі –

брахлівым сабакам

ды катом Васькам –

і дзьвюма зданямі

калісьці гэбрайскага места:

стогадовай бабай Фімай

і ейнай крыху маладзейшай дачкой бабай Геняй

баба Геня вучыла іўрыт

і рыхтавалася да Ізраілю

баба Фіма вучыла мяне жыць

і рыхтавалася да сьмерці

За паслугі мая маці плаціла жанчынам

дзесяць даляраў у месяц

Абедзьвюм падабалася мая смуглявая зьнешнасьць

Часам яны прасілі паказаць ім маё абразаньне

Ці трэба казаць што нават нецьвярозы

я баяўся вяртацца адзін дадому

але прыводзіць гасьцей мне было нельга

гэтак жа як мець свой ключ прынамсі ад аднаго з уваходаў

я мог бы яго дзе-небудзь згубіць

і тады баба Геня магла б ня трапіць у Ізраіль

а баба Фіма магла б памерці не сваёй сьмерцю

убачыўшы злодзея

хоць і была ўжо сьляпая

(баба Геня ўсяго толькі недачувала –

ідучы ўначы па ашчаднай цемрадзі калідору

ў чамусьці адзіную прыбіральню

можна было лёгка сутыкнуцца зь некатораю з гаспадыняў

і памерці ад жаху)

Але я на Першай Уманскай паміраў ад нудоты

мяне забаўлялі толькі новыя

накупленыя на ўсю першую стыпэндыю кніжкі

лісты ад сяброў якія тады яшчэ пісалі ўручную

і пачатак аповесьці без сюжэту

якую я крэмзаў у сшытку

Неяк ад роспачы я без дазволу залез у тую з купальняў

дзе быў ня толькі душ але й ванна

а мае здані тым часам

некуды сышлі й замкнулі мяне ў сваёй палове дому

дзе хаваліся сямейныя скарбы

Я ламануўся ў сваю частку дому

і зразумеў, што я ў пастцы

прасторавай і часавай:

я ўжо і так спазьняўся на заняткі

а цяпер рызыкаваў іх зусім прапусьціць!

не, толькі ня гэта!

У такой сытуацыі

я быў вымушаны парушыць усе табу й правілы бясьпекі

і ўпершыню скарыстацца для выхаду не сваім уваходам

выбегчы на двор у адных майтках з мокраю галавою

і лезьці ў сваю палову дома па падручнікі цераз фортку

пад радасны брэх някормленага сабакі

які і так мяне недалюбліваў

а тут ужо наагул палічыў злодзеем

а вось калі б я быў сапраўдным злодзеем

і скарыстаўся тады сямейнымі скарбамі

я быў бы цяпер у Ізраілі

замест бабы Гені

а не ляжаў бы пасьля хворы

прапусьціўшы ня дзень, а ўжо тыдзень заняткаў

Тады я яшчэ ня ведаў

што неўзабаве зьеду зь Першай Уманскай

у дармовы інтэрнат, дзе буду спаць хай сабе й на падлозе

затое шчасьлівы

як і ня ведаў таго

што празь дзьве вуліцы ад дома зданяў –

на Акрэсьціна –

знаходзіцца іншы важны для мяне менскі дом

куды я пазьней на пяць дзён пераеду

як у тым гэбрайскім анэкдоце

але ўжо тады на Ўманскай я адчуваў сябе вязьнем

да часу хіба што пад хатнім арыштам

4. Менск-Інтэрнацкі

Кажуць, вы чужыя ў горадзе

дакуль нехта зь мясцовых не запросіць вас

да сябе ў хату

што ў пэўных выпадках прымушае чакаць сябе досыць доўга

а ў яшчэ пэўнейшых не надыходзіць ніколі

ну і няхай

ня стану з гэтым спрачацца

але я лічу, што ў Менску вы чужыя, дакуль не пабывалі ў некаторым

з тутэйшых інтэрнатаў

сапраўдных дыпляматычных прадстаўніцтваў уласнай краіны

што больш за дыпляматычныя прадстаўніцтвы іншых краінаў

робяць гэтае скопішча будынкаў сталіцай

такім чынам, у Менску я свой ад пачатку

мне давялося

бухаць

з архітэктарамі на Ўсходзе

і зь юрыстамі на Паўднёвым Захадзе

курыць

з двума незнаёмымі тэхнарамі

адразу за дзьвярыма галоўнага ўваходу ў інтэрнат на Сурганава

і з мэталістамі пасьля рэпэтыцыі ў інтэрнаце БДУ на Кастрычніцкай

рэзаць жывую казу

з афрыканцамі

і смажыць дохлую сялёдку

з кітайцамі

ў так званым Дэ-білдынгу на Румянцава

сапраўднай школе мультыкультуралізму

дзе былі прыбіральні з надпісамі «Фор ўайт онлі»

піць піва

ў траіх загадкавых дзяўчат на Карла Маркса

(зь якімі мы пазнаёміліся яшчэ на Крапоткіна,

ледзь ня пАдаючы, падаючЫ з вокнаў у вокны

ня менш загадкавыя сыгналы)

і нават частавацца гарбатай на Сьлясарцы!

а пра біцьцё шкла, пысаў, галоваў і астатняе на Варвашэні

(цяперашняй Машэрава)

я наагул недалікатна прамаўчу

за няменьнем часу

хай лепш раскажуць дзяўчаты

ці мянты

што жылі на паверсе для асабліва адораных

аднак самым першым маім інтэрнатам

быў так званы «парнат» на Макаёнка

зь яго нацыяналістычнымі фрэскамі

рассаднік новай хвалі беларускага адраджэньня

куды нас на пачатку дзевяностых

тры гады запар штовясну засялялі

як школьнікаў-удзельнікаў лінгвістычнай алімпіяды

там мы па малалецтве не бухалі й не займаліся блядзтвам

а толькі пра гэта марылі

кожны па-свойму

скажам, я ў вершаванай форме

нашыя мары неўзабаве спраўдзіліся

калі я на першым курсе

наведаў на год маладзейшых берасьцейскіх дзяўчат

прывезеных на Макаёнка маёй улюбёнай

і навечна закаханай у Менск-Інтэрнацкі настаўніцай

яны ўбачылі, што робіць з колішнімі завучанымі выдатнікамі

гэты рэальны, а не папяровы паралельны поліс

з самым прагрэсіўным і пахуістычным у краіне насельніцтвам –

і некаторыя як у тым анэкдоце

тут жа спалохаліся й перадумалі паступаць –

ня ведаю як яны, але мы пазьней пра гэта

не шкадавалі

5. Краіна Мальбара

Менскі Захад мы называлі Краінай Мальбара

У часы, калі апошняй станцыяй мэтро была Пушкінская

а наступныя шчэ і не будаваліся

гэта тут здымалі кватэры самыя растарможаныя дзеўкі

і самыя прыпісчаныя знаёмыя

з суіцыдальнымі схільнасьцямі

гэта сюды можна было за апошнія грошы

прыехаць а трэцяй ночы на таксі

без папярэджаньня

і застацца да раніцы

пазанаступнага дня

гэта тут люлька міру замяняла сьняданак

а культавы фільм калыханку

адным словам, Захад – ён і ў Менску Захад!

а вуліцы! Адаеўскага, Адзінцова, Прытыцкага!

паэзія!

мы ніколі не запісвалі адрасоў на Захадзе

бо ведалі яго напамяць колькі б ні выпілі

як і некалькі патрэбных нумароў тэлефонаў

на выпадак небясьпекі

дэгідратацыі

Назва «Краіна Мальбара» ўзьнікла спантанна

пад уплывам рэклямных білбардаў з каўбоямі

што нагадвалі шыльды на памежных пераходах

між рэштай Менску і Захадам

а таксама пасьля таго выпадку

калі мы з хлапцамі ў нядзелю ўвечары

акупавалі ў адсутнасьць кораша ягоную хату

і захацелі з нагоды ці то Дзядоў, ці то Гэлаўіна

выпіць як культурныя людзі

гэта значыць пад закусь

набылі з гэтай нагоды курыцу

і ўсьвядомілі, што ня ведаем, як яна гатуецца

я тут жа набраў адзін з нумароў хуткае дапамогі

ён аказаўся нумарам маёй аднагрупніцы

якая жыла паблізу

і якую я да гэтага вечара кахаў толькі плятанічна

а празь дзьве гадзіны курыца была гатовая

хлапцы былі гатовыя

а мы з аднагрупніцай ужо настолькі закаханыя

што пакуль на кухні пад курыцу лілася гарэлка

за здароўе Ўсіх Памерлых

разам з задушэўнымі песьнямі

за ўпакой усіх жывых

мы за сьценкай ніяк не маглі нарадавацца

з доўгачаканай фізычнай блізкасьці

нам заміналі толькі пэрыядычныя выгукі

кшталту «хадземце бухаць, хопіць трахацца!»

«наагул, вы курыцу есьці будзеце?»

і грукат у дзьверы «вы там яшчэ ня скончылі?»

(не, я яшчэ ня скончыў)

і іншыя дробныя непрыемнасьці

На наступны дзень з самай раніцы

паспаўшы хіба паўгадзіны ў аўтобусе

мы сустрэліся на занятках

была ангельская

на тэму «як я правёў выходныя»

да дошкі выйшла мая каханая

і штосьці расказвала

замест выкладчыцы

я ня мог уцяміць ні таго, што яна казала

ні таго, калі яна пасьпела ўсё гэта вывучыць

ні чаму яна пасьля бяссоннай ночы

выглядае так сьвежа, быццам я толькі сьніў усё папярэдняе

можа, гэта ўсё і сапраўды было п’янай галюцынацыяй?

але тут яна раптам зьвярнулася да мяне

і строга па-ангельску прамовіла:

«Шчур, чаму вы ўвесь час усьміхаецеся?

Вы, напэўна, выдатна правялі выходныя?»

на што я, з апошніх сілаў трымаючыся

каб не расплакацца

ад шчасьця й ня выдаць сябе – то бок нас – перад астатнімі

адказаў: «Так,

я быў у Краіне Мальбара».

6. Згвалтаваньне

Найбліжэйшым да нашай «агульнягі» ўнівэрсамам

(сёньня ўжо сказалі б відаць «супэрмаркетам»)

быў «Юбілейны», так званая «Юбілейка»

прынамсі, мы былі ў гэтым перакананыя

бо тады яшчэ не было гугл-мапаў і інтэрнэту

у «Юбілейцы» прадавалі ўсякую шырпатрэбшчыну

зь якой нас цікавіла толькі піва

і беспатрэбшчыну

кшталту розных прысмакаў

але галоўнае што ў «Юбілейцы» ільга было да трэцяй раніцы

стаяць за столікам справа ад уваходу

глядзець нямецкую музычную тэлевізію «Віва Цвай»

і піць разьліўное нямецкае піва «Варштайнэр»

якім мой сябар Мінор, яшчэ адзін вэтэран «парнату» на Макаёнка

і знаўца нямецкай піўной ды іншай культуры

заліваў сваю бясконцую тугу па Нямеччыне

дзе пражыў агулам болей часу чым у Беларусі

гэта Мінор падсадзіў мяне на «Юбілейку»

куды мы потым хадзілі самымі рознымі дарогамі

зь Мінорам і безь Мінора

аднойчы ўв абыход цераз цэнтар

Гарадзкі вал, Раманаўскую слабаду, Кальварыйскую

калі фатаграфаліся паўголыя ў сьнезе

але ў асноўным нацянькі па Варвашэні

цераз Сьвіслач міма так званай «Стэлы»

за якою знаходзіўся лес то бок парк Перамогі

пераходзілі праспэкт Машэрава (цяперашні Пераможцаў –

у Менску праз адсутнасьць фантазіі

ці ня ўсё зьвязанае зь нейкай там перамогай)

і далей паварочвалі на Заслаўскую

увесь паход займаў каля сарака хвілін

і зь яго мы ніколі не вярталіся з пустымі рукамі

пагатоў з пустымі мачавікамі

а папіўшы як сьлед «Варштайнэра»

і затарыўшыся на дагонку «Старажытным» ці «Дражняй»

неяк мы зь Мінорам да позьняй ночы

абмяркоўвалі Фрыдрыха Ніцшэ й Квэнціна Таранціна

і раптам убачылі што піва скончылася

а да нейкіх высноў было яшчэ вельмі далёка

таму пастанавілі працягнуць размову па дарозе на «Юбілейку»

каб закончыць яе ўжо там пад «Варштайнэра»

у суседнім блёку адбывалася тым часам бурлівая п’янка

не пасьпеў Мінор замкнуць дзьверы

як на калідор высунула пысачку дзевачка Іна з Барысава

«Ой, хлопчыкі, а куды гэта вы сярод ночы сабраліся?»

«На Юбілейку», буркнуў Мінор

«Ой, а можна я з вамі?»

мушу сказаць што мне ў адрозьненьне ад Мінора

падабалася дзевачка Іна з Барысава

ня толькі пысачкай але і ўсім астатнім

і я нягледзячы на Міноравы пратэсты

палічыў гэта добрай нагодай бліжэй зь ёю пазнаёміцца

ужо на выхадзе з «агульнягі» мы заўважылі

што дзевачка Іна з Барысава бухая ў вусьцілку

і хацелі адправіць яе дадому

але дзевачка Іна жудасна ўпарцілася

бо вельмі хацела з намі на «Юбілейку»

што язык у дзевачкі Іны заплятаўся – гэта было паўбяды

а вось што запляталіся ногі – гэта было праблемай

тым ня менш мы за трыццаць хвілін сяк-так агоралі палову дарогі

спрабуючы працягнуць дыскусію пра Ніцшэ і Таранціна

і тут недзе ўжо каля «Стэлы» дзевачка Іна з Барысава

раптам перадумала ісьці з намі на «Юбілейку»

бо з намі маўляў нецікава

зрабіла піруэт і хіснулася ў зваротным кірунку

мы зь Мінорам пераглянуліся

разумеючы, што ня можам адпускаць дзевачку Іну

дадому адную ўначы ў ейным стане

пагатоў што да «Юбілейкі» заставалася ўсяго ўжо нічога

нейкія паўдарогі

схапілі паўпрытомную дзевачку Іну за рукі

і сілком пацягнулі яе ў кірунку «Юбілейкі»

дзевачка Іна пачала тут жа клікаць на дапамогу

і вішчэць нешта тыпу «Куды вы мяне цягнеце, хлопчыкі!»

«Гвалціць!» крыкнуў Мінор у якога ўвесь гэты час

гарэлі трубы ў прадчуваньні «Варштайнэра»

«Так, вунь у лес», падтрымаў я ідэю свайго добрага сябра

бо ўява сэксу з п’янай дзевачкай Інай даўно мяне перасьледавала

як ні дзіўна дзевачка Іна крыху супакоілася

але потым пачала вырывацца як дзікая

да яе дайшло што злосны Мінор зусім не жартуе

вырывацца ў яе па п’яні хоць і ня надта добра выходзіла

але ўся сцэна насамрэч пачала нагадваць згвалтаваньне

а першай ночы каля парку Перамогі

а калі на пустым праспэкце Машэрава

аднекуль яшчэ й зьявіўся міліцэйскі «казёл»

мы зь Мінорам зноўку пераглянуліся

і я вымушана пацягнуў сваю дарагую

параненую алькаголем у самую жопу дзевачку Іну

назад у «агульнягу»

а Мінор засьпяшаўся ў «Юбілейку» па піва

дарогаю назад гэтая дура крыху працьвярозілася

і пачала лаяцца маўляў праз нас сышла раней часу з п’янкі

да таго ж мы нібыта зьбіраліся яе згвалціць

наабяцалі ды так і ня згвалцілі

што, засцалі, маўляў, даўбаёбы?

толькі рукі ўсе пакалечылі й г.д.

адным словам дыскусія пра Ніцшэ і Таранціна нічым ня скончылася

але выснову зь яе для сябе мы ўсё-ткі зрабілі

і болей ніякіх баб на «Юбілейку» ня бралі

нават цьвярозых пагатоў з Барысава

таму што піва

гэта справа мужчынская і сур’ёзная

ў адрозьненьне ад згвалтаваньня

7. А вы ведаеце Бона Скота?

Зь Серабранкі я памятаю дужа мала

бо ніколі не вяртаўся адтуль цьвярозы

Здаецца, там збольшага жылі прыстойныя дзяўчаты

з добрых сталічных сем'яў

якія ўсё нешта сьвяткавалі

пасьля чаго захоўвалі прыстойнасьць вельмі нядоўга

але на жаль не са мной

толькі адна зь іх спрабавала мяне згвалціць –

беспасьпяхова

з другой я цэлую гадзіну выгульваў раніцай ейнага сабаку

каля сажалкі, на другім беразе якой Чыжоўка

і ўсё бяз толку

у трэцюю – старэйшую – быў сапраўды закаханы

быў у яе дома

але нічым гэта ўсё ня скончылася

апроч верша з назваю «Аргентына»

карацей, згадаць асабліва няма чаго

акрамя таго выпадку ў бары

куды я зайшоў пасьля канцэрту «Паталягістаў» па цыгарэты

і трапіў у кампанію крутых бандзюганаў

з шалавамі і сабакам

Убачыўшы падпітага касматага малалетку

(я відаць яшчэ й ляпнуў па п'яні нешта ня тое)

яны ўжо хацелі са мной разабрацца

як тут самы зь іх старэйшы й татуяваны

(сьвяткавалі ягонае вяртаньне зь цюрагі)

даў мне апошні шанец

і спытаўся, ці ведаю я Бона Скота

я ніколі асабліва не любіў ЭйСі/ДзіСі

але тут рэзка стаў іхным фанатам

і нават прасьлязіўся, калі піў за сьветлую памяць Бона Скота

замоўленую маім апекуном-бандзюганам гарэлку –

«Магістраль у пекла» ўратавала мне калі ня скуру

то прынамсі зубы

Ня ведаю, ці можна гэта лічыць успамінам

але рэшту згадак пра Серабранку я пасьпяхова выцясьніў

яна стала для мяне гэткай падсьвядомасьцю горад

таму гэтай яго часткі, паўднёва-ўсходняй

я інстынктыўна пазьбягаю нават у Празе

і лічу яе чымсь накшталт тундры

адкуль не заўсёды можна вярнуцца

асабліва калі ня ведаеш Бона Скота

8. Філяматы

Неяк мы з маімі інтэрнацкімі сябрамі

засумавалі па вёсцы

і нам дзіка захацелася хатняга малака

Кажуць, філяматы пілі для натхненьня малако

Мы таксама

Галоўным інгрэдыентам добрага малака

ёсьць, як патлумачылі мне сябры, папараць-кветка

якая ў горадзе не расьце

а толькі на вёсцы

Найбліжэйшай ад нашага інтэрнату вёскай былі Навінкі

Я зусім не ўяўляў дзе гэта й што гэта

бо тады яшчэ не было аднайменнай газэты

Затое ўсе ведалі, што такое папараць-кветка

Мы доўга ішлі па Даўгінаўскім тракце

гэта быў наш першы Доўгі паход

у рамках тэарэтычнага асваеньня маоізму

а я ўвесь час пытаўся – мы ўжо прыйшлі? Хіба гэта ня вёска?

Давайце пагрукаем у любую хату, нам дакладна дадуць малака

ці чаго-небудзь іншага як бедным студэнтам

зьбіральнікам фальклёру

у кожнай сапраўднай вёсцы

Урэшце мы вырваліся за горад і дасягнулі лесу

на жаль, разам зь цемрай

у якой знайсьці нешта

можна было ўжо толькі памылкова

і тут убачылі ў гушчары

мігценьне россыпу жоўтых агнёў –

гэта яна, папараць-кветка!

Не, гэта былі Навінкі

якія ў цемры выглядалі зусім як наш інтэрнат

тады сябры мне патлумачылі,

што гэта славуты дурдом

пабрацім Шарантона й Радэза

дзе жывуць менскія вар’яты

наркаманы й філёзафы ў вялікай зьяднанай сям’і

быць прынятым у якую мне тут жа захацелася болей

чым хатняга малака

і пакуль хлапцы навобмацак рвалі папараць-кветку

я стаяў і ціха зайздросьціў

жыхарам Навінак

…Малако варылася доўга

гадзіны тры ці чатыры

на электраплітцы ў маім блёку

і ягоны смурод трывожыў мірныя сны цэлага паверху

Урэшце вадкасьць набыла патрэбны колер

так званы колер хакі – ці харкаціны

і пазбылася малочнага смаку

на карысьць смаку конскай жвякі

Піць гэта можна было толькі паводле ленінскага прынцыпу

два глыткі наперад – адзін назад

але нягледзячы на ўсе нашыя намогі

ні храна тое малако не натхняла

Адно спалілі мой адзіны рондаль

Філяматаў з нас ня выйшла

А яшчэ праз два гады адзін з нас

пры падобных абставінах

усё-ткі патрапіў у тыя казачныя Навінкі

апавёў нам пра электрашокі

і болей мне туды не карцела

Гэтак памерла адна з маіх першых

юначых ілюзій

9. Дачка апазыцыянэра

На мітынгу каля Тэлецэнтру

ў лютым дзевяноста шостага года

дзе гулялі з амонам у сьнежкі

і крычалі «Кефір Пазьняку!»

(злыя амонаўцы забралі ў мяне й зламалі

тронак казённай інтэрнацкай швабры

сарвалі зь яе б-ч-б сьцяг, які належаў майму суседу

і ледзь не затапталі мяне пры спробе выцягнуць яго з-пад іхных падэшваў –

суседавага гневу я баяўся ня менш дыктатуры)

я пазнаёміўся з маладзенькай дзяўчынай

якая ў нейкі момант узяла мяне за руку

і сказала «ня бойся»

за што я быў ёй вельмі ўдзячны

і цяпер ужо цалкам спакойна

баяўся сабе далей

гэты кранальны момант

нават зафіксавала апазыцыйная прэса

на калектыўным здымку

як толькі скончылася тая сьнежная заваруха

(тады яшчэ нікога не затрымалі)

мы разгаварыліся

дзяўчына мне спадабалася

мала таго, што яна была дачка апазыцыянэра

дык яшчэ й крыху нагадвала Віктара Цоя

як можна было ў яе не закахацца?

Неўзабаве пасьля таго, як мы пачалі сустракацца

зь дзяўчынай узьніклі праблемы

па-першае, яна чамусьці перайшла зь беларускай на расейскую

па-другое, аказалася непаўналетняй школьніцай

праз што ўсе мае залёты вымушана абмяжоўваліся

пацалункамі й памацункамі

ну і па-трэцяе й ГАЛОЎНАЕ:

ёй не падабаўся ані Цой

ані Грабеншчыкоў

ані мой стыль

яна ўвесь час раіла мне пастрыгчыся

выняць з вуха завушніцу

заняцца спортам

паверыць у Бога

перастаць мацюкацца а мой значак «фак офф» кінула пад колы самазвалу

з набліжэньнем летняй сэсіі я пачаў разумець

што вялікага каханьня нам не наканавана

і тут мая «Васьміклясьніца» запрасіла мяне ў госьці!

Нягледзячы на тое, што яна жыла ажно ў Сьляпянцы (Сьцяпянцы?)

я паехаў

бо хацеў паглядзець, як жыве сям’я апазыцыянэра

і наўдачу маніўся скарыстацца апошнім шансам

стаць яе часткай

сям’я жыла ў звычайнай сялянскай хаце

а самога апазыцыянэра на шчасьце не было дома

ён быў ці то на працы, ці то на нарадзе апазыцыянэраў

Пачаставаўшы мяне гарбатай

ягоная дачка ўцёрла сьлязу

і афіцыйна паведаміла мне, што ў яе ёсьць іншы хлопец

якога яна кахае зь мінулага лета

у адрозьненьне ад мяне ён – бляндын, стрыжаны і нармальны

вучыцца ў ПТВ, верыць у Бога, займаецца спортам

і такому як я можа заўсёды начысьціць пысу –

у якасьці доказу яна паказала мне ягоны фатаздымак

мне адразу ўсё зрабілася ясна

апроч таго нашто

трэба было запрашаць мяне ў госьці

ажно ў Сьцяпянку (Сьляпянку?)

каб пра гэта паведаміць

можна ж было і па тэлефоне

карацей, ува мне ўзыграў гонар нефармала й інтэлектуала

я сказаў, што таксама даўно яе не кахаю

узяў пад паху свайго Картасара («62. Мадэль для зборкі»)

і рушыў назад на тралейбус

а можа й трамвай

ці аўтобус

па дарозе я ішоў і сьмяяўся

вецер кудлаціў мае валасы

у маёй завушніцы

і на памятым коламі самазвала значку «фак офф»

зіхцелі прамені сонца

я і праўда тады ледзь не паверыў у Бога

цяпер я быў яшчэ больш удзячны

дачцэ апазыцыянэра:

такім шчасьлівым мяне яшчэ не рабіла

ніводная дзяўчына

10. За дружбу народаў

Дом дружбы народаў на Захарава

(якую мы часам называлі «Макарава»

паводле нашага тагачаснага рэктара

што калісьці прадстаўляў Савецкі Саюз у ЮНЭСКА ў Парыжы

і бухаў там з Эльзай Трыяле й Люі Арагонам)

дык вось

Дом дружбы народаў на Захарава

акурат насупраць нашага ўнівэру

ува ўсім быў поўнай яго супрацьлегласьцю

па-першае, у архітэктурным сэнсе

бо Дом дружбы народаў – гэта віла

а наш унівэр – гэта вілы

гнюсная бэтонная скрынка

па-другое таму, што ўва ўнівэр мы хадзілі

калі ня кожны дзень, то даволі часта

хоць нам туды й зусім не хацелася

а ў Доме дружбы народаў насуперак страшнаму карценьню

не былі ніколі

й нават ня бачылі, каб туды заходзіў хто-небудзь іншы

хаця кожны дзень сумленна курылі перад заняткамі

і ўваходам у наш унівэр і цікавалі

ці ўвойдзе ўрэшце ў Дом дружбы народаў

прынамсі хтосьці

пажадана прадстаўнік якога-небудзь народу

зь якім мы ня супраць былі падружыцца

каб урэшце патрапіць у Дом дружбы народаў

ува ўсім гэтым было штосьці шпіёнскае

мы нэрвова курылі й сачылі за Домам дружбы народаў

а Дом дружбы народаў сачыў за намі

і не падаваў аніякіх прыкметаў жыцьця

прыкідваўся мёртвым

тады як наш унівэр быў жывейшы за Леніна

урэшце мы прыдумалі

як трапіць у Дом дружбы народаў

нам дапамаглі анархісты

што зладзілі там сьвяткаваньне ўгодкаў Чэ Гэвары

пры ўдзеле пасольства Рэспублікі Куба

і вэтэранаў савецка-кубінскай дружбы

пераважна так званых ваенных саветчыкаў

У рамках сьвяткаваньня

вэтэраны згадвалі пра свае ваенныя саветы

а мы з анархістамі чаго толькі не рабілі

пілі матэ

чыталі па-француску Лятрэамона

сьпявалі ірляндзкія песьні

і песьні легендарнага гурта «Лёс Чыканос»

што выступіў там адзін зь першых разоў у гісторыі

я сам адпусьціў быў ленінскую бародку

і нёс з браневічка нейкую хуету ў масы

адным словам весяліліся па поўнай

(«ёрнічалі», як выказаўся адзін з вэтэранаў)

раз ужо трапілі ў Дом дружбы народаў

што ў той вечар ператварыўся ў кабарэ «Вальтэр»

а саветчыкі пазіралі на ўсё гэта з агідай

і не разумелі куды й дзеля чаго ўласна

іх то бок нас запрасілі

пасьля гэтага ўсё йшло як маслам намазаў

і мяне зноў запрасілі ў Дом дружбы народаў

гэтым разам з нашым унівэрсытэцкім хорам

выступіць на сьвяткаваньні каталіцкіх Калядаў

што ладзіла здаецца галяндзкая амбасада

мы павінны былі сьпяваць для нешматлікай замежнай публікі

беларускія калядкі й клясычныя крысмас кэралз

першае аддзяленьне мы адбабахалі ўдарна

ня горш за легендарны гурт «Лёс Чыканос»

у перапынку на стол паставілі выварку

з традыцыйным калядным глінтвэйнам

мне было цікава, што гэта такое

я ніколі ў жыцьці шчэ ня піў глінтвэйну

як і нічога ў той дзень ня хаваў

глінтвэйн аказаўся надзвычай смачны

ў ім плавалі шматкі лімонаў і апэльсінаў

піць яго можна было бясконца

найлепш проста з вываркі ці з апалоніку

а ня з плястыкавых кілішкаў

якімі астатнія наіўна скарысталіся ўсяго па разу

не разумеючы, што піць глінтвэйн трэба хутка

пакуль ён зусім не схалодаў

але тут на жаль настала другое аддзяленьне

вось тады ўва мне ўрэшце прачнуўся

Лючано Павароцьці

саліст першага пляну

я гучаў асабняком ад цэлага хору

і сьпяваў па памяці ня гледзячы ў ноты

бо ўсё адно іх ужо ня бачыў

як і разьюшаных поглядаў дырыжоркі

тут самы выхаваны з нашых сапраўдных салістаў Слава

які празь мяне сам ня чуў, што сьпявае

ня вытрымаў і штурхнуў мяне локцем у бок

і тады мне зрабілася неяк блага

рэшту другога аддзяленьня я праслухаў

у прыбіральні Дому дружбы народаў

дзе бляваў пад гукі крысмас кэралз глінтвэйнам

спадзяюся што замежная публіка мяне ня чула

я зусім не хацеў псаваць ім Каляды

і зноў ператавараць іх у сьвяткаваньне ўгодкаў

у чымсьці ўсё-ткі хрыстападобнага Чэ Гэвары

але так ужо выйшла

і больш у Дом дружбы народаў

ні мяне, ні наш хор не запрашалі

вось такая з гэтымі замежнымі народамі дружба

да першай крыві

колеру глінтвэйну

11. Сінэстэзія

Перад заключным іспытам па псыхалёгіі

мы павінны былі прайсьці пэдагагічную практыку

й напісаць пра яе ледзь не навуковую працу

безь якой на іспыт не былі б дапушчаныя

пачуўшы пра пэдагагічную практыку

я адразу ж забіў на яе болт

бо заўсёды шчыра пагараджаў пэдагогікай

лічачы яе кшталтам сэксуальнага вычварэньня

тады як у псыхалёгіі разьбіраўся з маленства

ува ўсякіх фройдах гештальтах тэорыях адлюстраваньня

анальных і аральных стадыях

ува ўсім гэтым прынамсі не было ніякага вычварэньня

а калі й было, то ня больш чым у творах Дэ Сада

карацей, замест практыкі я паўгода бухаў і чытаў Пруста

і толькі перад самым іспытам спахапіўся

што ня маю для ледзь не навуковай працы матэрыялу

распытаўшы сваіх аднагрупнікаў

пра тое дзе яны праходзяць пэдагагічную практыку

я спыніў свой выбар калі не памыляюся

на адной школе на Сьлясарнай

бо туды з унівэру можна было дайсьці пешкі

а па дарозе была танная рабочая сталоўка

дзе гатавалі надзвычай смачна

у якасьці паддосьледных трусікаў

для сваёй ледзь не навуковай працы

я абраў двух сарамлівых хлопчыкаў

бо ўсе дзяўчаты ўжо былі разабраныя

і пачаў задаваць ім прадугледжаныя пытаньні

якіх мы з хлопчыкамі аднолькава не разумелі

то бок толку з гэтай пэдагагічнай практыкі не было ніякага

адзіна што мне спадабалася настаўніца

і з запыленай кніжнай шафы ў кабінэце

я сьпізьдзіў беларускі пераклад «Чужаніцы» Камю

восемдзесят чацьвёртага году выданьня

такім чынам сваю ледзь не навуковую працу

я пісаў у асноўным на матэрыяле ўласнай фантазіі

і вось настаў заключны іспыт па псыхалёгіі

наш інтэлігентны выкладчык спадар Чэхаўскіх

насуперак нашай наіўнасьці

натуральна і ня думаў гад чытаць нашыя ледзь не навуковыя працы

проста пераконваўся ў іхнай наяўнасьці

і тут жа пераходзіў да інтэлектуальнага катаваньня

калі чарга дайшла да мяне

я палез у заплечнік па сваю ледзь не навуковую працу

і з жахам усьвядоміў, што пакінуў яе ў інтэрнаце

і ўсе мае клятвы што я бля буду праходзіў пэдагагічную практыку

на спадара Чэхаўскіх не падзейнічалі

ён адправіў мяне з іспыту ў інтэрнат па мой сшытак

маўляў сьпярша ледзь не навуковая праца, а там пагаворым

калі я вярнуўся то іспыт ужо амаль скончыўся

спадар Чэхаўскіх чакаў мяне асабіста

а раз ужо гэтак па маёй віне засядзеўся

то каб адпомсьціць пастанавіў у якасьці выключэньня

пачытаць маю ледзь не навуковую працу

ў маёй прысутнасьці

трэба сказаць што ў сваёй ледзь не навуковай працы

я пісаў у асноўным пра прыгожую настаўніцу

для азначэньня бедных хлопчыкаў ужываў усякія мэдычныя

тэрміны кшталту «маленькія дэбілы» й «алігафрэны»

а разьдзел з назвай «Дасьледаваньне кароткатэрміновай памяці

складаўся з адзінай фразы:

«Памяць хлопчыкаў сапраўды была кароткатэрміновай»

калі спадар Чэхаўскіх дайшоў да гэтага месца

то ў яго на высокі лоб тут жа вылезьлі бровы

ён увесь пачырванеў і злосна вырачыў на мяне маленькія вочы

я стаў штосьці мармытаць пра неабходнасьць субвэрсіі

але раптам спадар Чэхаўскіх засьмяяўся й сказаў «Цягніце білет»

жартаваць умелі ня толькі мы але й некаторыя нашыя выкладчыкі

у білеце стаяла пытаньне «Сінэстэзія»

я пачаў вярзьці спадару Чэхаўскіх пра Пруста

пра пячэньне «Мадлен» і цені кітайскіх

лямпаў спадар Чэхаўскіх махнуў рукой узяў маю

залікоўку паставіў мне пяцёрку і параіў на разьвітаньне:

«Больш такіх субвэрсіўных працаў не пішыце»

З таго часу я нічым іншым у жыцьці не займаўся

12. In My Defence

Найважнейшым адрозьненьнем Менску ад Берасьця

ёсьць вядома мэтро

і зьвязаныя зь ім падземныя пераходы

дзякуючы якім мы і адчувалі сябе часткаю андэграўнду

гэтак у падземным пераходзе ля Камароўкі

жабравалі адкіды грамадзтва мабыць былыя хіпі

прадавалася хатняе сала й апазыцыйная прэса

каб было ў што адразу загортваць набытае сала

пры перадачах сядзельцам на Акрэсьціна

(цяпер згадваю, што і я гандляваў аднойчы на

Камароўцы цягам летніх вакацый –

ня тым, што вы падумалі, а ягадамі

якія мы зь цёткай прыпёрлі ў Менск з-пад самых Баранавічаў –

я сядзеў гандляваў і баяўся, што мяне ўбачыць

хтосьці зь менскіх знаёмых)

але ўсё-ткі галоўнай жыхаркай падземных пераходаў

была музыка

на Якуба Коласа гралі жыўцом

лацінаамэрыканскія музыкі-індэйцы

зь якімі мы пасьля бліжэй пазнаёміліся

асабліва дзяўчаты й Тлусты

(ня буду ўдавацца ў дэталі

скажу толькі

што падобна Тлусты пазнаёміўся і з «Краснымі звёздамі»

пасьля чаго забіў зь імі стрэлку ў адным з падземных пераходаў

каб набіць ім іхныя нацыянал-бальшавіцкія морды

і нанёс ім сакрушальную тэхнічную паразу

бо «Красные звёзды» на двубой не зьявіліся

засцалі, казаў потым Тлусты)

на Кастрычніцкай прадаваліся рэдкія кружэлкі

якія прывозіў адзін сьцёбны дзядзька з Гомелю

што выкупаў іх па правінцыйных крамах

а ў Менску браў за іх утрыдорага

на Нямізе гандлявалі аўдыёкасэтамі

з самай неверагоднай музыкай

ад Баха да тыбэцкіх манахаў

пра джаз ня кажучы

Няміга потым увайшла ў гісторыю

таксама на жаль у сувязі з музыкай

але найбольш музыкі

было ў Круглым пераходзе на плошчы Перамогі

там ня толькі бесьперапынна выступалі флейтысты

скрыпачы гітарысты саксафаністы

(пераважна зь філяры

куды мы між іншым хадзілі на клясычныя канцэрты

пагрызьці сушкі замест папкорну)

але там жа знаходзілася і невялічкая крама з электронікай

дзе бесьперапынна круцілі музычныя кліпы

памятаю як цягам першага курсу

я штодня прынамсі гадзіну прастойваў у гэтай краме

пад выглядам таго што цікаўлюся электронікай

і глядзеў усе музычныя кліпы запар

у чаканьні, калі зноў пакажуць кліп Фрэдзі Мэрк’юры

«Ін май дыфэнс»

але кліпа болей так і не паўтарылі

менавіта ў Круглым пераходзе

каля нашага ўнівэру

найбольш усяго адбывалася

гэта тут нас зь сябрам Саблікам упершыню ў жыцьці

самі клеілі дзьве менскія дзеўкі

падпітыя крыху старэйшыя й больш разьняволеныя за нас

але склеілі толькі Сабліка

бо я пасьля кліпу Мэрк’юры ў сабе да часу засумняваўся

гэта тут мы сустракаліся й разьвітваліся

з сваімі каханымі

зь іншых раёнаў горада

а яшчэ я тут неяк спаткаў свайго калегу Алеся Разанава

які памятаў мяне зь Берасьця

ён спытаўся «Чаму вы не прыходзіце да нас у рэдакцыю?»

маючы на ўвазе напэўна «Крыніцу»

я ў адказ паціснуў плячыма

ня ведаючы як патлумачыць Алесю Разанаву

чаму я не прыходжу ў рэдакцыю

але потым знайшоўся і разьвёў рукамі

нібы спрабуючы абняць увесь Круглы як Зямля пераход

з усімі ягонымі мінакамі жабракамі й музыкамі

Алесь Разанаў тады мяне зразумеў

усьміхнуўся

разьвітаўся і засьпяшаўся ў мэтро

13. «Чатырыста ўдараў»

Менскія кінатэатры былі нашым другім домам

у «Міры» мы ўпершыню глядзелі «Палп Фікшан»

у «Маскве» «Фарынэлі» й «Сэвэн»

у «Альтэрнатыўным клюбе» Фяненкі

«Дарогу» Фэліні у «Кастрычніку»

польскую эротыку з назваю «Порна»

(у перакладзе «Мужчына ў пошуках каханьня»)

у «Перамозе» незабыўных «Парыскіх свавольніц»

(таксама эротыку, зь якой выразалі ўсе эратычныя сцэны

пакінуўшы толькі спэрму на капоце машыны)

у «Кіеве» ўжо і ня памятаю што

але з усіх менскіх кіназаляў

нашым першым другім домам

быў ДК Прафсаюзаў на Кастрычніцкай плошчы

культавы Храм Мастацтва

дзе ў рамках пэрыядычных тыднёвых паказаў замежных фільмаў

на сцэну штовечар узыходзіла зорка Максіма Жбанкова

ад якога сцаліся кіпенем дзеўкі

і які сваім узмоцненым мікрафонам шэптам

заварожваў аўдыторыю лепш за гіпнатызэра

ніколі не забуду ДК Прафсаюзаў

ня дзякуючы Гільяму ці Грынэўэю

а перадусім дзякуючы фільму Труфо «Чатырыста ўдараў»

пры тым што з самога фільма я ні халеры ня помню

з той простай прычыны

што мяне ў той дзень паслалі здабываць папараць-кветку

гэтым разам не ў Навінкі а да музыкаў

ня ведаю, адкуль, але нейкім чынам

музыкі папараць-кветку заўсёды мелі

а я быў з музыкамі ў найлепшых стасунках

і нават прыкідваўся адным зь іх

аднак па папараць-кветку сам ніколі дагэтуль ня езьдзіў

і як аказалася рабіў вельмі слушна

рэч у тым, што калі вы купляеце папараць-кветку

вы павінны пакаштаваць яе разам з музыкамі

каб музыкам на вечаровым канцэрце лепш выступалася

так сказаць «разгадацца»

а тады ўжо можаце стырнаваць карабель з папарацькветкай

куды вам трэба

мне было трэба ў ДК Прафсаюзаў

дзе паказвалі фільм Труфо «Чатырыста ўдараў»

калі я сеў дакладней стаў у мэтро я адразу ўцяміў

што дарога да ДК Прафсаюзаў будзе вельмі доўгай

хаця да «Кастрычніцкай» было ўсяго чатыры прыпынкі

папараць-кветка ў музыкаў была проста песьня

і сьвет наўкол мне здаваўся раем

дакуль у вагон мэтро не ўвайшоў пажылы ахоўнік парадку

ў фуражцы з вусамі й пагонамі капітана

нюх у яго быў за гады працы вельмі натрэніраваны

бо ён адразу скіраваў у мой бок

нахабна стаў проста побач са мною

і ўперыўся вачыма ў мой твар у ваконнай шыбе

я тут жа згадаў што еду па фальшывым праязным

якія са зьніжкай распаўсюджваў мой добры кораш з ін’язу

і мне зрабілася крышку ніякавата

асабліва з увагі на тое, што ў маёй кішэні

ляжаў лятучы карабель з папараць-кветкай

колькасьць якой была ў эквіваленце

роўнай дзесяці гадам турмы

па адным за кожны заплочаны намі за папараць-кветку бакс

скідваліся мы ўсе, але ў турму паслалі б толькі мяне

што здалося мне ў той момант асабліва несправядлівым

і я ледзь не заплакаў і не абасцаўся

адчуваючы носам нясьвежы пах міліцэйскага шчаціньня побач са мною

тады я, здаецца, пачаў маліцца

і пастанавіў разьняволіцца й паводзіць сябе як звычайна

так бы мовіць не падаваць выгляду

і галоўнае ня дыхаць

чым дасягнуў толькі адваротнага

таварыш капітан міліцыі пачаў на мяне касавурыцца

выгляд, якога я зусім не падаваў, яму яўна чымсьці не падабаўся

і асабліва яму не падабаліся мае крывава-чырвоныя вочы

я дабрадушна ўсьміхнуўся

а сам пачаў маліцца яшчэ больш палка

як умеюць толькі вампіры

і памалу скіраваўся да выхаду

бо зразумеў што да «Кастрычніцкай» цяпер ужо не даеду

і спазьнюся такім чынам на фільм Труфо «Чатырыста ці колькі там удараў»

бо мяне самога зараз напаткае такі ўдар

у параўнаньні зь якім усе ўдары сьвету здадуцца жартам

аднак было позна я трапіўся таварыш капітан

тут жа скіраваўся да выхаду ўсьлед за мною

наступнай станцыяй была «Плошча Перамогі»

дзьверы адчыніліся і я што ўжо зробіш выйшаў

таварыш капітан натуральна за мною

але тут я нібыта згадаў пра нешта надзвычай важнае

зноў зайшоў у вагон і прыкінуўся дрэвам

тым часам як таварыш капітан выйшаў і ўжо не заходзіў

яму насамрэч было трэба на «Плошчу Перамогі»

ня памятаю, як я дайшоў тады да ДК Прафсаюзаў

як дабраўся на самы верхні балкон набітай моладзьдзю залі

дзе сябры бавілі час чаканьня тым, што глядзелі «Чатырыста ўдараў»

памятаю што я прастаяў увесь фільм прыціснуўшыся да сьценкі

бо баяўся ўпасьці празь нізкія парэнчы ўніз з вышыні балкону

і баяўся нават зірнуць на шырачэзны экран проста перад маім носам

бо чорна-белая стужка яўна хацела ўцягнуць мяне ў дзею

разам з ботамі й папараць-кветкай

а я не хацеў рабіцца чорна-белым хай нават у фільме Труфо

я хацеў яшчэ нейкі час пабыць каляровым

калі мы ў той вечар сыходзілі па лесьвіцы з ДК Прафсаюзаў

нейкая добра выхаваная дзяўчына-падлетак (відаць, зь Серабранкі)

паказала на нас пальцам

і спыталася ў сваёй прыстойна апранутай маці

«Мама, хто гэтыя брудныя людзі?»

тая кінула вокам на нас зь сябрамі

й шэптам сказала дачцэ:

«Цыц, дурніца, гэтыя хлопцы – хіпі!»

нас прыемна зьдзівіла, што маці была

больш прасунутай за дачку

і што нас нехта ў Менску прыняў за хіпі

хаця мы былі ўсяго толькі валасатыя разьдзяўбаі

14. Зьмена стану

Відэасалён на Інстытуце Культуры

быў маім сапраўдным інстытутам культуры

(я ж як ні круці рыхтаваўся вучыцца

на гішпанскага рэжысэра)

там можна было зьняць на дзьве гадзіны пакойчык

нібы ў бардэлі

і ня толькі спакойна паглядзець

Антаніёні Формана ці Кустурыцу

але й выпіць піўка пакурыць

адзін (часьцей) ці з кампаніяй

а калі ўзяць правільны фільм

то яшчэ й самазадаволіцца

як рабілі там некаторыя

а калі ўзяць фільм яшчэ больш правільны

то й цішком задаволіць запрошаную

на кінапрагляд кінаманку

паступова я пачаў праводзіць

у відэасалёне на Інстытуце Культуры

больш часу чымся ўва ўнівэры

дзе ўсе фільмы ў відэакабінэтах

даўно пасьпеў пераглядзець

цяпер я завісаў у відэасалёне з самае раніцы

і мае знаёмыя

пачалі дамаўляць са мной стрэлкі

адразу на Інстытуце Культуры

гэтак аднойчы зь Берасьця прыехала дзяўчына

даўно безнадзейна ў мяне закаханая

я сустрэў яе на Інстытуце Культуры

адкуль ёй блізка было да вакзалу

мы селі на зэдлік у двары ля відэасалёну

адкаркавалі піўко

я зірнуў на яе і ўсьвядоміў

што досыць доўга яе ня бачыў

і што яна за гэты час

добра так разьвілася пасталела й пахарашэла

таму пасьля другой бутэлькі піўка

я зрабіў ёй шчырую прапанову

паглядзець разам у відэасалёне

якую-небудзь клясыку

але дзяўчына ўсё-ткі была не настолькі сталая

і напэўна спалохалася

бо адразу пабегла сікаць за паблізны гараж

дзе доўга сядзела і думала над маёй прапановай

а калі выйшла то сказала што не маўляў дзякуй

ёй трэба ехаць назад у Берасьце

і ўжо зараз

балазе цягнікі ходзяць даволі часта

на гэтым мы тады й разьвіталіся

я флегматычна паціснуў плячыма

й вярнуўся ў свой відэасалён

глядзець па-мойму «Altered States» Кена Расэла

а недзе праз год мы сустрэліся зноўку

толькі ўжо не на Інстытуце Культуры

а ў менскай кватэры

дзе яна жыла зь іншым хлопцам, старэйшым

такім сама чарнявым і валасатым як я

за якога рыхтавалася выйсьці замуж

бо ў яе ўжо быў ад яго жывоцік

і яна такім чынам нават з намі ня выпіла

толькі ўсё нешта мітусілася ля стала

й пазьбягала глядзець мне ў вочы

а я там сядзеў як тормаз і думаў

што калі б ня тая мая заўчасная й двухсэнсоўная прапанова

то ўсё магло б быць па-іншаму

то бок напэўна прыблізна аднолькава

толькі фільм пра каханьне быў бы не мастацкі а дакумэнтальны

бо ў ролі валасатага героя-абраньніка

давялося б выступіць самому ягонаму прататыпу

15. Пінігін адпачывае

І ўсё-ткі ў Менску я здолеў пабыць рэжысэрам!

А менавіта нашага студэнцкага тэатру

гішпанскага факультэту

ніхто мяне ім не прызначаў

я сам сябе ім прызначыў

Адразу пасьля таго як зь Менску

зьехала папярэдняя рэжысэрка

Эстэр Мальдонадо з Эквадору

што вучылася ў Інстытуце культуры на тэатральным

я пры падтрымцы аргентынскага сябра зьдзейсьніў

тыповы лацінаамэрыканскі пераварот

і захапіў у тэатры адзінаасобную ўладу

у адрозьненьне ад Эстэр я вучыўся рэжысуры толькі ў кіно

і на двух пастаўленых ёю спэктаклях

а ў тэатар хадзіў толькі на опэру

і тым ня менш мы з аргентынскім сябрам

скалацілі ў касьцяк рэшту трупы

абвясьціўшы анафэму адшчапенцам

якім мой спосаб прыходу да ўлады не спадабаўся

і пачалі ставіць п’есу на матывы ўсіх твораў Картасара адразу

на мове арыгіналу

п’есу мы ставілі цэлы год

зь перапынкам на летнія вакацыі

цягам якіх усё дарэшты пазабывалі

і тым ня менш я ультыматыўна прызначыў прэм’еру

на пачатак сьнежня

самы пярэдадзень свайго дваццацігодзьдзя

якое пастанавіў любым коштам адзначыць спэктаклем

каб зрабіць сабе варты сябе падарунак

(я сам мусіў выканаць у п’есе сьціплую ролю

дваццацігадовага дэбіла па імі Ціта – ! –

якая палягала ў тым каб выйсьці на сцэну

й сказаць адзіную фразу: «Soy un genio»)

і вось урэшце надышоў сьнежань!

а зь ім і генэральная рэпэтыцыя

спачатку нічога не прадвяшчала канфлікту

усю трупу ў той дзень вызвалілі ад заняткаў

з раніцы мы сабраліся ў актавай залі ін’язу

ў поўным складзе і баявым настроі

я з такой нагоды трымаўся як сапраўдны генэрал

павольна крочыў па сцэне

і аглядаў свае акторскія шыхты

у якіх былі пераважна акторкі

мае аднагодкі й пару старэйшых

да іхнага выгляду я рабіў кароткія заўвагі

й пляскаў сябе па назе папліскай

але тут да мяне падбег ардынарац

Дзіма Прышчэпаў

і адрапартаваў што мяне на ўваходзе

патрабуе нейкая дзеўка

хто б мог падумаць, што прыехала яшчэ адна дзеўчына зь Берасьця!

у якую гэтым разам я сам калісьці быў закаханы

і ўспаміны яшчэ цалкам не зарубцаваліся

а тут яна зьявілася ў самы конадзень

маёй гістарычнай прэм’еры!

Прыезд дзяўчыны мяне страшэнна ўзрадаваў

я правёў яе пад ручку ў сваю рэжысэрскую ложу

ў першым шэрагу

і сказаў ёй: «Зараз ты ўбачыш нешта!

Гэта будзе закрытая прэм’ера для крытыкаў!

То бок перадусім наўмысна й асабіста для цябе!»

Я запаліў сваю рэжысэрскую цыгарэту

(курыць у актавай залі не дазвалялі)

і махнуў рукой

маўляў пачынайце!

усе думалі што на генэральнай рэпэтыцыі

мы папросту прагонім спэктакль ад пачатку да канца

чаго мы ні разу яшчэ трэба сказаць не рабілі

але ж я нечакана ўсьвядоміў, што я ня толькі генэрал

а яшчэ й патыпу геній

і пачаў перад дзяўчынай паводзіць сябе адпаведна:

на кожнай другой рэпліцы перабіваў выканаўцаў

і крычаў што яны гавораць не па-аргентынску!

то бок зусім не ў картасараўскім духу!

што палова зь іх не разумее глыбокага сэнсу сваіх пэрсанажаў!

а другая палова надае ім зусім нейкі іншы сэнс!

што палова грае як марыянэткі!

а другая палова як гістэрычкі!

што некаторыя рэплікі будуць такім чынам іншыя!

я перад пачаткам спэктаклю загадзя папярэджу, якія!

і што асьвятленьне лажа і музыка лажа!

і што на сцэне мне раптоўна не хапае люстэрка!

а таксама шахматнай дошкі!

і цацачнага дзіцячага піяніна на колцах!

і г.д.

а ка лі нехта са злосьці прапанаваў адмяніць МАЮ ідэю фіналу

ў якім акторы мусілі перад сыходам са сцэны

разабраць дэкарацыі й вынесьці іх за кулісы

на знак заканчэньня тэатральнай ілюзіі

й разбурэньня чацьвёртай сьценкі –

тут я ўжо зусім ня вытрымаў

паслаў усіх адкрытым тэкстам нахуй!!!

і выбег з залі

пакінуўшы берасьцейскую госьцю

адну ў рэжысэрскай ложы

здаецца, яна зьбянтэжылася

і ад разгубленасьці запляскала ў ладкі

ня ведаю, ці яна зразумела

што сапраўдны спэктакль адбываўся тады не на сцэне

а ў залі (па-мойму, роля генія была сыграная мною даволі пераканаўча)

Нягледзячы на мае сабатажніцкія закідоны

спэктакль увечары ўсё-ткі адбыўся

на сцэне мы пускалі мыльныя бурбалкі

білі талеркі

стралялі з вадзяных пісталецікаў

пускалі вялізным люстэркам у вочы публіцы зайчыкаў

ну проста рабілі ўсё як напісана ў Картасара

і ўсе нам за гэта як ні дзіўна аплядавалі

вось толькі дзяўчына зь Берасьця

нашага фэнамэнальнага посьпеху не дачакалася

бо ўжо рэпэтыцыя пакінула ў яе ўражаньне

поўнага хаосу й аматарства

але я яе ў гэтым не вінаваціў

яна ж па-гішпанску не разумела

16. Валадарка Дум

На Валадарку я трапіў пры досыць дзіўных абставінах

і ня ў якасьці вязьня а ў якасьці ганаровага госьця

празь нейкіх геяў што падтрымлівалі шчыльныя сувязі зь «Беларусьфільмам»

мы даведаліся, што ў Менск прыяжджае Мэнахэм Голан

галівудзкі рэжысэр і прадзюсар беларуска-ізраільскага паходжаньня

(між іншым адзін з герояў Букоўскага

легендарны творца культавых фільмаў катэгорыі «Бэ»

такіх як «Зэ Дэльта Форс» з Чакам Норысам)

і будзе здымаць тут кіно з Ларэнзо Ламасам

галівудзкай зоркай катэгорыі «Бэ»

што праславіўся ролямі крутых даўбаёбаў

фільм будзе пра пэруанскіх рэвалюцыянэраў з «Сэндэро люміносо»

і пра іхнае змаганьне зь вялікім сябрам Беларусі прэзыдэнтам Фухіморы

і на здымкі фільма маўляў ня толькі бяруць статыстаў

а яшчэ й плацяць ім за гэта грошы

ну хто б не хацеў зьняцца ў галівудзкім фільме

з Ларэнзо Ламасам

сыграць змагара з пэруанскім дыктатарам Фухіморы

ды яшчэ й атрымаць за гэта халяўныя грошы?

збор статыстаў быў прызначаны на шостую раніцы

каля брамы турмы на Валадарскага

дзе мусілі здымаць сцэну вызваленьня пэруанскімі рэвалюцыянэрамі

на чале з Ларэнзо Ламасам іхных таварышаў палітвязьняў

мы зь сябрамі так баяліся праспаць і спазьніцца

што ня спалі ўсю ноч і скурылі ўсе цыгарэты

а а шостай раніцы то бок да адкрыцьця тытунёвых шапікаў

былі як штыхі на Валадарскага

гатовыя да канца змагацца з дыктатарам

такіх як мы было чалавек трыста

нас усіх запусьцілі ў высокую турэмную браму

якая з бразгатам зачынілася

у турме нам раздалі зялёныя гімнасьцёркі

і драўляныя аўтаматы Калашнікава

намазалі нас як пэруанцаў нейкай бурай брыдотай

падзялілі нас на турэмшчыкаў і тэрарыстаў

бы ў дзіцячай гульні на добрых і кепскіх

і пагналі ў турэмныя сутарэньні

папярэдне аднак было трэба вызваліць іх ад вязьняў

не пэруанскіх а сапраўдных тутэйшых валадарскіх

з гэтай мэтай удоўж калідору выстраілася ахова з сабакамі

і з доўгіх вузкіх штольняў перагароджаных кратамі

і схаваных за аднолькавымі жалезнымі дзьвярыма

пачалі выводзіць вязьняў з рукамі за сьпінай

некаторыя зь іх былі нашага веку

некаторыя яшчэ маладзейшыя

у кожнай штольні было чалавек па сто

жалезных дзьвярэй у калідоры было нямала

агулам сутарэньне было вызваленае ад якой тысячы вязьняў

а мы і не ўяўлялі што іх тут можа быць столькі

зусім побач з цэнтрам горада

пад зямлёю

пад асфальтам і тратуарам

жыўцом пахаваных у задушлівых штольнях

пасьля гэтага мне па шчырасьці было не да здымкаў

і не да змаганьня з дыктатарам

мне зрабілася неяк непамысна

й шалёна захацелася закурыць

я папрасіў адпусьціць мяне са здымкаў на вуліцу

я б заскочыў па цыгарэты ў найбліжэйшы шапік

аднак галоўны наглядчык сказаў, што тут турма, а не балаган

і што адсюль нас выпусьцяць усіх разам а шостай вечара

празь некалькі гадзін я ўжо быў гатовы за цыгарэту

забіць чалавека

мяне стрымлівала толькі відовішча

ўмоваў утрыманьня на Валадарскага

а трэцяй дня я выйшаў на двор і ўбачыў пажылога мужчыну

супрацоўніка «Беларусьфільму»

што спакойна стаяў і курыў папяросу

я тут жа кінуўся да яго й пачаў выпрошваць у яго закурыць

але ён не адказаў мне ні слова толькі пакруціў галавою і зацягнуўся

ў стылі садыстычных беларусьфільмаўскіх фашыстаў

у той момант я паабяцаў сабе

што ніколі ў жыцьці не адмоўлю нікому ў цыгарэце

нават супрацоўнікам «Беларусьфільму»

усё тады на шчасьце скончылася мірна

Мэнахэм Голан зьняў свае турэмныя дублі

і а шостай мы зноў апынуліся на волі

пасьля дванаццаці гадзінаў без цыгарэтаў на Валадарскага

якія цягнуліся нібы пажыцьцёвы тэрмін

фільм выйшаў пад назвай «Ліма: брэйкінг зэ сайлэнс»

і я яго ўсё яшчэ так і ня бачыў

пра Голана напісаў у сваіх мэмуарах Канчалоўскі

супрацоўнік «Беларусьфільму» памёр ад раку

а дыктатара Фухіморы неўзабаве скінулі

цягам чаго пацярпеў адзін з нашых выкладчыкаў –

акурат быў у Пэру ў камандзіроўцы

і дапамагаў дыктатару дамаўляцца зь беларусамі пра пастаўкі зброі

як тут адбылася тыповая лацінаамэрыканская рэвалюцыя

й беднаму выкладчыку давялося пару дзён пасядзець у тамтэйшай Валадарцы

дзе насамрэч калісьці адбываліся падзеі

што здымаліся потым у тутэйшай Валадарцы

з нашым сьціплым удзелам

але гэта ўжо ў прынцыпе зусім іншая

й не зусім менская гісторыя

17. Нагана

Усе кажуць: Акрэсьціна, Акрэсьціна…

Быў і я на вашым Акрэсьціна

з такімі ж як сам плошчавымі хуліганамі й вулічнымі бамжамі

нічога такога прыкметнага

а вось што ня кажуць, дык гэта што на той жа Акрэсьціне

знаходзіцца менскі скурна-вэнэрычны дыспансэр

літаральна насупраць прыёмніка-разьмеркавальніка

яны як два інтэрнаты па розных спэцыяльнасьцях

рыхтык як наш на былой Варвашэні й БДУ на Крапоткіна

і мне пашчасьціла патусіць у абодвух Акрэсьцінах

з двума рознымі кшталтамі хуліганаў і ўсё тымі ж бамжамі

на першым Акрэсьціна цікавіліся палітыкай

на другім палітыкай ні ражна не цікавіліся

там цікавіліся толькі ебляй

абедзьве зацікаўленасьці рана ці позна

непазьбежна прыводзілі вас на Акрэсьціна

хіба што ў розныя ўстановы

разам са мной тады на Акрэсьціна

трапілі два курсанты міліцэйскай акадэміі

што таксама знаходзіцца на былой Варвашэні

фактычна суседзі

нармальныя вясковыя пацаны што прыехалі ў сталіцу

дзе ў адрозьненьне ад нас не пачалі адразу

бухаць і трахацца без разбору

а ўсяго толькі працягвалі т

аму пачуваліся ў сталіцы як дома

але ў скурна-вэнэрычным дыспансэры ім не падабалася

яны тут былі ня ў форме а ў піжамных халатах

пататуяваныя бамжы й хуліганы іх не баяліся

мэдсёстры былі старыя, праціўныя й грубыя

і мелі тэндэнцыю хлапцамі камандаваць

не аддзяляючы іх ад агульнай масы недачалавекаў

не давалі ім піць гарэлку

і нават нахабна не пускалі іх у жаночае аддзяленьне

з усіх гэтых прычынаў хлапцы страшна нудзіліся

бо не ўзялі з сабой у дыспансэр нат ніякае кніжкі

з сэрыі пра «Бешанага» ці маёра Проніна

ці прынамсі нечага зь пяра Чаргінца

а пазычыць у мяне Хэмінгўэя неяк не наважваліся

таму празь нейкі час курсанты міліцэйскай акадэміі

пачалі падсьвядома шукаць, да

каго б гэта так даябацца каго б пастроіць, каму б надаваць пізьдзюлёў

на капыл сваіх улюбёных кніжных герояў

і неўзабаве іхны выбар лягічна запыніўся на мне

яны пачалі да мяне прыглядацца як жаніхі да нявесты

ці як да каня сарамлівыя канакрады

але я своечасова гэта заўважыў

і рабіў усё каб не даваць ім ніякіх падстаў даёбвацца

гэта значыць адкупаўся ад іх цыгарэтамі

але пад самы канец лячэньня курсанты ўсё-ткі мяне падлавілі

ці дакладней я сам праз сваю неабачлівасьць даў ім падставу да сябе даябацца

а менавіта ў дзень калі ўсе пацыенты сядзелі ля тэлевізара

і глядзелі фінальны хакейны матч між Расеяй і Чэхіяй

на зімніх алімпійскіх гульнях у Нагана

матч адбываўся ўвечары але ў нас быў палудзень

матч сабе адбываўся але ў самім

матчы доўга нічога не адбывалася

курсанты разам з бамжамі хуліганамі й вэтэранамі вайны

ўсімі фібрамі душы перажывалі за братнюю Расею

якая нядаўна да таго ж далучылася да саюзнай дзяржавы

і толькі я адзін ува ўсім аддзяленьні быў супраць саюзнай дзяржавы

і заўзеў на злосьць астатнім за братнюю Чэхію

урэшце за дзесяць хвілін да канца трэцяга пэрыяду

абаронца Пэтр Свобада з характэрным антырасейскім прозьвішчам

размахнуўся клюшкай і так ёбнуў ад душы па шайбе

што тая ўляцела проста ў браму расейскага галкіпера Шталянкова

а я ўскочыў з крэсла і пачаў радавацца за Чэхію

і зусім забыўся што за сьпінай у мяне

стаяць курсанты міліцэйскай акадэміі

якія між сабою тут жа шматзначна пераглянуліся

і адзін зь іх сказаў другому

добра чутным у той трагічнай цішыні шэптам:

«Калі чэхі выйграюць – адпізьдзім валасатага»

пасьля гэтай фразы нашыя ролі памяняліся

курсанты паклалі хуй на братнюю Расею й сталі заўзець за Чэхію

ў прадчуваньні лепшай за ўсякі хакей забавы

а я прыліп да драўлянага шпітальнага крэсла

і думаў, як мне цяпер выкруціцца

ці то пачаць адкрыта заўзець за Расею то бок за саюзную дзяржаву

ці то паказаць сябе мужыком забыць пра іхную фразу

й заўзець надалей за Чэхію

здаецца я прыйшоў да нейкага кампрамісу

і заўзеў надалей за Чэхію але ўжо меней дэманстратыўна

вось толькі гэта не паляпшала маёй сытуацыі

хвіліны сыходзілі зборная Расеі адыгрывацца не сьпяшалася

Дамінік Гашак нібы змовіўся супраць мяне з курсантамі

і вырабляў у браме такія цуды, што рабілася страшна

воплескі маіх потных далоняў былі ўсё менш гучнымі

за хвіліну да канца матчу я пачаў рыхтавацца да непазьбежнага

але тут як заўжды ў апошні момант зьявіўся Дэўс экс махіна

ў выглядзе старой, праціўнай і грубай мэдсястры

што гукнула: «Хто тут Шчур? Да вас наведнікі! На ўваходзе!

Астатнія – марш на абед, бо схалодае!»

і выключыла тэлевізар

што тут пачалося

хуліганы бамжы вэтэраны й курсанты адзінагалосна залямантавалі

маўляў які абед вы што ахуелі дайце нам даглядзець фінал!

усчалося нешта падобнае да «Палёту над гняздом зязюлі»

а я пакуль тое хуценька пабег уніз сустракаць наведнікаў

ня маючы найменшага паняцьця хто яны могуць быць

аказалася гэта былі мае аднагрупнікі й аднагрупніцы

што прадбачліва прыехалі наведаць мяне на Акрэсьціна

пасьля ранішніх параў

акурат у час заканчэньня матчу Расея-Чэхія

і калі я з крыкам «Мы выйгралі!» прынёс ім вестку пра перамогу Чэхіі

ў якой я не сумняваўся

яны не да канца зразумелі, што я маю на ўвазе

і чаму раптоўна ім рады

больш чым імі прынесеным цыгарэтам

18. Сямейныя прычыны

У нас інтэрнацкіх

не было вялікіх праблем з трахадромам

праблемы былі ў мясцовых

тых што жылі з бацькамі

асабліва старымі

я меў такія ж у Берасьці

й па шчырасьці ім не зайздросьціў

але й да нас у інтэрнат

не заўжды і ня ўсім можна было трапіць парадным уваходам

некаторыя лазілі па зьвязаных прасьцінах цераз балконы

ламалі ногі

але ўпарта ішлі на нераст

з маёй мясцовай каханай

мы доўга шукалі месца дзе б застацца

ўдваіх у маім інтэрнацкім пакоі вечна хтосьці тусаваўся

то суседзі зь дзеўкамі то ў адсутнасьць суседзяў

мой знаёмы прыблудны гей

для якога я быў на шчасьце нецікавым як малалетка

а каханая была дома пад пільным бацькоўскім каравулам

урэшце яна папрасіла ў сяброўкі ключ ад кватэры

дзесьці ў раёне бульвара Шаўчэнкі

сама сяброўка пайшла начаваць да бабулі

а мы засталіся начаваць у кватэры

ці можа кватэра належала бабулі

й тая пайшла начаваць да сяброўкі

дакладна ўжо не згадаю

апісваць той вечар і ноч няма асаблівага сэнсу

усе думаю перажывалі штосьці падобнае

я напрыклад упершыню перажыў сапраўдны аргазм

з далёка ня першай спробы

аказалася што каханьне мае ня толькі духоўнае вымярэньне

пад раніцу мы былі ўжо стомленыя

але ўсё адно не хацелі разьвітвацца

каханая была вольнай але мне трэба было на заняткі

і я натуральна сказаў што дзеля каханьня на іх забіваю

яна занепакоілася маўляў а што ты скажаш ува ўнівэры?

я паціснуў плячыма

што-небудзь прыдумаю

скажу што мусіў тэрмінова зьехаць у Берасьце

па важных сямейных прычынах

такія заўсёды знойдуцца

скажам вясельле ці пахаваньне

мы пасьмяяліся

й далей займаліся тым чым займаліся

толькі гадзіне аб адзінаццатай раніцы

я сказаў што больш не магу мне патрэбна выспацца

аднаму

бо надвячоркам у мяне была заплянаваная рэпэтыцыя

з адным вядомым тады мэталёвым гуртом

куды мяне прынялі выключна з-за выгляду, а ня таленту

а забіць на рэпэтыцыю – гэта вам не забіць на заняткі

за такое могуць і начысьціць рыла

мы разьвіталіся з каханай да вечара

я вярнуўся ў ціхі дзённы інтэрнат шчасьлівым

і бадай што дарослым чалавекам

толькі маё шчасьце працягвалася нядоўга

бо на вахце мне перадалі што званіла маці

і што я мушу тэрмінова ехаць у Берасьце

уначы загінуў мой стрыечны брат

разьбіўся ў аварыі

а стрыечная сястра ў цяжкім стане

вось тады мая мара трапіць у Навінкі ледзь ня спраўдзілася

я адразу згадаў сваю начную жартаўлівую фразу

наконт важных сямейных прычынаў

сказаную прыблізна ў часе аварыі

і зразумеў што я дагуляўся

ня проста зь лёсам а з госпадам богам

у сьлязах я прыйшоў на рэпэтыцыю

сказаў хлапцам што з мэталам і іншай д'ябальшчынай завязваю

як і з каханьнем

сыходжу ў манастыр каб ня скончыць самагубствам

і паехаў на пахаваньне

такім чынам ува ўнівэры ў мяне праблем сапраўды ня

ўзьнікла узьніклі праблемы выключна з мазгамі

я да сёньня ня ведаю якая сувязь між каханьнем

і сьмерцю і чаму калі па праўдзе кахаеш заўжды некага іншага забіваеш

хай ненаўмысна ўсяго толькі жартам

і чаму гэта было зьяўлена мне так рана

адначасова з даросласьцю

коштам нявіннага жыцьця

майго незабыўнага маладзейшага за мяне стрыечнага брата

зь якім мы былі блізкія ў дзяцінстве

усё гэта віравала ў маёй галаве

ў дарозе й на пахаваньні

і я баяўся ў гэтым прызнацца хоць каму-небудзь

пачуваючы сябе ў сям'і двойчы чорнай авечкай

забойцам

і ў цэлым сьвеце быў адзіны сьведка маёй не нявіннасьці

але прынамсі невінаватасьці

мая каханая

там на другім канцы тэлефона

які злучаў нас у тыя дні гэтаксама

як назаўжды злучыла тая ноч тая сьмерць тая раніца

19. Гісторыя з самагубствам

Вакзал, напэўна, паэтычнае месца

для тых хто жыве на вакзале ці пад вакзалам

мне ў менскім вакзале падабаўся выключна выхад

з выглядам на дзьве толкінаўскія вежы

ў стылі так званага сталінскага барока

што нібы засталіся ад мэксыканскага катэдральнага касьцёла

які разбурылі, і яго замяніла красамоўная пустэча

ў якой адкрываецца горад, што ня мае нічога сьвятога

а так вакзал досыць страшнае месца

на якое заўжды баісься спазьніцца ці прыйсьці зарана

ці зь якога баісься наагул не вярнуцца

брама ня ў горад, а ў паралельнае вымярэньне

неяк адна мая сяброўка з інтэрнату пайшла на вакзал

і прапала

яшчэ ў той жа дзень на вакзале знайшлі зьнявечанае цела дзяўчыны

што скочыла пад цягнік

усім было ясна што цела належыць сяброўцы

якая даўно пагражала скончыць жыцьцё самагубствам

асабліва пад уплывам псыхатропных таблетак

скарыстаўшы з адсутнасьці суседак па пакоі

але нейкая надзея яшчэ заставалася

ува ўсіх, апрача мяне

бо я сам быў пайшоў аднойчы на вакзал праводзіць сябра

і не вярнуўся

у камэры захоўваньня ў сябра была пляшка гарэлкі

якую мы расьпілі тут жа на вакзале каля шапікаў разам з бамжамі

пасьля чаго сябар зьехаў

а я пачаў размаўляць з нармальнымі пасажырамі па-беларуску

і сьпяваць беларускія песьні

неўзабаве мяне нягледзячы на мае пратэстныя лёзунгі

затрымала міліцыя Чыгуначнага раёну

і да раніцы я сядзеў у клетцы з усё тымі ж бамжамі

але вернемся да самагубства

быў пярэдадзень новага 1998-га году

мы зь зямлячкамі з унівэру

як на бяду, тымі самымі сяброўчынымі суседкамі па пакоі

акурат гасьцявалі ў Берасьці

і калі нам зь Менску пазваніла

яшчэ адна аматарка псыхатропных таблетак

каб з гістэрычным сьмяшком паведаміць пра зьнікненьне сяброўкі

мы тут жа сабралі транты й вярнуліся ў Менск раней часу

па дарозе ў цягніку мы амаль не размаўлялі

ў прадчуваньні страшнай весткі, што чакала нас на вакзале

ці то бадун пасьля Берасьця ў нас быў настолькі моцны

ці то настолькі моцным было нашае самаўнушэньне

але ў кожным разе калі мы прыехалі, на пэроне

нас сустрэў сам прывід загіблай дзяўчыны

мае зямлячкі ўскрыкнулі адна зь іх самлела

я застаўся стаяць нібы ўслупянелы

прывід наблізіўся да нас усьміхнуўся

і ціхім замагільным голасам папрасіў прабачэньня

маўляў на вакзале ў той дзень ён сеў у цягнік і паехаў да цёткі

пра якую мы дагэтуль ніколі ня чулі

і нікога ў інтэрнаце не папярэдзіў

каб пераканацца што прывід зусім ня прывід

мы кінуліся на яго з абдымкамі і ледзь не ўдушылі

а самі душыліся ад сьлёз палёгкі, любові і шчасьця

і зусім не шкадавалі, што дарэмна вярнуліся ў Менск раней часу

бо ў Берасьці ад падобных прыгодаў мы былі застрахаваныя

яшчэ ў дзяцінстве бацькамі

тым часам як у Менску прыцягвалі іх магнітам

праз тры месяцы пасьля гэтай гісторыі з самагубствам

я сабраў свае транты й сказаў усім у інтэрнаце

што іду на вакзал дзе зьбіраюся сесьці ў цягнік і паехаць да цёткі

і прапаў

20. Прыцягненьне

Цягам пешых бадзяньняў Менскам –

ня ведаю, ці бываюць іншыя бадзяньні –

я стараўся паводле магчымасьці абіраць такі шлях

каб прайсьці побач з Траецкім прадмесьцем

(я ніколі ня мог пагадзіцца з тым што гэта прад-месьце –

а дзе тады выбачайце гістарычны цэнтар?

і што ў ім выбачайце такога гістарычнага?)

ці то ішоў на Нямігу

ў гандлёвы дом слухаць альбомы

ці то на вакзал праз пляц Незалежнасьці

ці то на Панікоўку ці то ў Цэнтральную кнігарню

я рушыў да Траецкага па Старажоўскай

альбо па Максіма Багдановіча

і сузіраў з адлегласьці яго сіратлівыя дамкі зь іншай эпохі

літасьціва захаваныя вайною

пасярод пасьляваеннага так бы мовіць сучаснага места

але сам я ня быў сучасьнікам места

я адчуваў сябе хутчэй сучасьнікам Траецкага прадмесьця

зь яго сьціплым помнікам Язэпу Драздовічу

і ў чымсьці самога Язэпа Драздовіча

мітычнага гнома пад дрэвам-банзаем

увешаным зоркамі камэтамі й іншымі цацкамі

на капыл каляднай ялінкі

што заўжды стварала ў мяне адчуваньне сьвята

й дадавала жыцьцёва неабходнай энэргіі

(неяк памятаю бег удоўж Траецкага па Багдановіча

за аўтобусам мэтраў сто

дагнаў кіроўца спыніў але я не заходзіў

аўтобус быў патрэбны ня мне а аднаму сябру

што аддыхваўся ззаду й сьпяшаўся

зь сьвяткаваньня на сьвяткаваньне)

а вось у само Траецкае я заходзіў рэдка

празь яго так бы мовіць нутраную беднасьць

тым часам як звонку ў ім мроілася нутраное багацьце

гэтак жа бывае захапляесься чалавекам

дакуль чалавек не прамовіць

вось я і захапляўся

толькі пару разоў быў у літаратурным музэі

дзе знаёмая супрацоўніца ў якую я быў закаханы

паказала мне пасьмяротную маску Караткевіча

і аднойчы ў рэстарацыі дзе паводле кошту

даступнай была толькі гарэлка

сьвяткаваў народзіны

зь сябрамі з інтэрнату і нейкім выпадкова сустрэтым

на канцэрце ў клюбе «Касмаполітан»

маладым сатаністам

што вельмі цікава апавядаў пра тое

як яшчэ ў школе

забіў і зьеў найлепшага сябра

пасьля чаго мы яму болей не налівалі

а клёвы ж здаецца быў хлопец

дакуль не прамовіў

але гэтай павярхоўнай сувязі ў прынцыпе было дастаткова

каб Траецкае стала маёй улюбёнаю часткай цэнтру

і калі там пазьней пачалі зьяўляцца цікавыя месцы

я толькі радаваўся за яго зноў-такі на адлегласьці

і казаў яму ў думках Вось бачыш

я ніколі не сумняваўся, што ў табе ўсё-ткі Нешта ёсьць

21. Паліклініка

У студэнцкую паліклініку

дзесьці на Багдана Хмяльніцкага

я ўпершыню патрапіў пасьля таго

як паспрабаваў па п’яні даказаць

аднаму свайму сябру

што ня спаў зь ягонай дзяўчынай

калі ў яе (зноў жа па п’яні)

неяк быў начаваў

на знак сваёй сяброўскай вернасьці

і вернага сяброўства

я ўрачыста

спаліў сам сабе левую руку запальніцай

здаецца, мне ў гэтым мроіўся

нейкі рытуал

пасьля гэтага мне сябар паверыў

расплакаўся й абазваў мяне дурнем

калі рана на руцэ пачала гнаіцца

я ўзяў нажніцы

дэзынфікаваў іх на полымі той самай запальніцы

і выразаў з раны пару кавалкаў

зялёнага мёртвага мяса

крыві было няшмат і

апэрацыя была абсалютна бязбольнай

анэстэзіі не спатрэбілася

пасьля гэтага я нягледзячы

на сваю нелюбоў да лекараў

пастанавіў схадзіць у студэнцкую паліклініку

пахваліцца там перад імі

сваім хірургічным майстэрствам

на ўсякі выпадак

маладая лекарка паглядзела на рану

а пасьля на мяне

шырока расплюшчанымі вачыма

прапісала мне пізьдзюлёў

і ў дадатак антыбіётыкі

лячыцца мне спадабалася

я палюбіў сваю лекарку

і хадзіць пешкі ў студэнцкую паліклініку

у мяне зьявілася новая мэта для шпацыраў

і новая легальная падстава для прагулаў

абое вельмі выгадна сумяшчалася

пагатоў што ў студэнцкай паліклініцы

у адрозьненьне ад нашага ўнівэру

да мяне з самага пачатку ставіліся па-людзку

з павагай і пяшчотай

а калі я стаў завітваць туды часьцей

пры любой праяве насмарку

галаўнога болю

ці падвышэньня тэмпэратуры

ў выніку зьядзеньня сырога алоўку

(стары правераны спосаб)

то наагул ператварыўся там у некага

накшталт VIP

здароўе тады мне яшчэ дазваляла

хварэць колькі душы заўгодна

седзячы ў калідоры студэнцкай паліклінікі

што пах чымсьці накшталт гнілых апэльсінаў

у чарзе разам з такімі як я сам дэзэртырамі

ці атрымліваючы ў кабінэце

чарговы тыднёвы бюлетэнь зь пячаткай

я амаль фізычна адчуваў

як мяне атуляе бацькоўскі клопат

нашай дзяржавы

пра ўсіх цялесна нямоглых і душэўна абмежаваных

пакрыўджаных гопнікамі

выкладчыкамі і надвор’ем

неўзаемнасьцю каханьня

недахопам любові

ніхто ў студэнцкай паліклініцы

ня корпаўся мне ў мазгах

там займаліся выключна маім надарваным

гулянкамі і ўрокамі фізкультуры целам

калі б пры студэнцкай паліклініцы

быў яшчэ і публічны дом

са зьніжкай па факце прад’яўленьня

студэнцкага білету

ці талёну на харчаваньне

цаны б ёй наагул не было

мне да сёньня прыемна сабе ўяўляць

быццам недзе ў архіве менскай студэнцкай паліклінікі

ляжыць сьпярэшчаная фантастычнымі гісторыямі

маіх хваробаў мэдычная картка

з заключным дыягназам:

«Заўчасна выбыў з шэрагу пацыентаў,

так і застаўшыся недалечаны».

22. Альфа й Амэга

Я ніколі ня быў у Доме літаратара як літаратар

і пры гэтым маім першым адрасам у Менску быў Дом літаратара

а зусім не Макаёнка, Ангарская ці Першая Ўманская

менавіта туды нас прывезьлі ў дзевяностым годзе

як чальцоў нашага школьнага краязнаўчага гуртка

і там мы пачулі лекцыю гісторыка Кастуся Тарасава

сьветлая яму памяць

чыю «Памяць пра легенды» я ўжо ведаў напамяць

Тарасаў быў з чорнымі вусамі і даўгаватымі валасамі

і гаварыў нізкім голасам з расейскім акцэнтам

пасьля лекцыі я ўбачыў у кулюарах Дому літаратара

газэту з «Пагоняй»

газэта звалася «Грунвальд» і была выдадзеная ў Таліне

гэта была першая прачытаная мной публікацыя тарашкевіцкім правапісам

якім я з таго часу і карыстаюся

за што й атрымаў быў на выпускным іспыце

па беларускай мове адзінку

тым часам зьлёт юных краязнаўцаў працягваўся

пра яго нават напісалі ў газэце «Піянер Беларусі»

з фатаздымкам на які я трапіў зусім выпадкова

гэтак жа выпадкова я трапляў пазьней у Дом літаратара

на імпрэзы й паказы

самым незабыўным зь іх быў тыдзень нямецкага кіно

зь «Небам над Бэрлінам» Вэндэрса й «Бляшаным бубнам» Шлёндарфа

Я ніколі ня быў у Доме літаратара як літаратар

і пры гэтым маім апошнім адрасам у Менску быў Дом літаратара

Магчыма, таму, што ён быў зусім побач з нашым унівэрам

мы забілі там стрэлку зь сябрамі перад маім канчатковым ад’ездам

сядзелі ў бары й чакалі пакуль прыедзе машына

нам было няёмка ўсё гэта нагадвала сон

і адначасова блатны шансон

нас дубасіла

за суседнімі столікамі бухалі беларускія літаратары

і аднаму з нас прыйшла ў галаву ўратавальная ідэя выпіць гарэлкі

дзеля супакою ці хутчэй мабыць за ўпакой

як дарослыя

мы замовілі па кілішку гарэлкі бяз закусі

і памятаю я тады ажно прасьлязіўся ад радасьці

што ўрэшце магу бухнуць у Доме літаратара зь беларускімі літаратарамі

і ад прыкрасьці што больш пабухаць зь імі ў Доме літаратара мне не давядзецца

у кожным разе гарэлка зайшла мне надзвычай добра

а там ужо й прыехала машына

таму паўтарыць мы зь сябрамі ўжо не пасьпелі

а празь нейкі час пасьля майго ад’езду Дом літаратара зачынілі

дакладней забралі яго ў беларускіх літаратараў

і цяпер яны бухаюць на іншых кропках

я да прыкладу ў Празе

13 студзеня – 1 лютага 2016 г.

23. Замест эпілёгу

Мой менскі сябар зьехаў

цягам рэшты дня

мне стала чуецца за вокнамі ягоны

хрыпаты беларускі гоман, быццам ён

апавядае незнаёмаму дзяўчу

пра дзіўныя часы канца стагодзьдзя,

якіх дзяўчына, ведама ж, ня помніць,

у чым ёй можна толькі пазайздросьціць.

Я прыслухоўваюся й пазнаю ў размове адгалосак

нашае ўсяночнай п'янкі – мы зь сябрам паміналі

старое:

Старажоўку, «Старажытнае», «Сторожа Сергеева», старавераў.

Нягледзячы на мноства больш цікавых, «вечных» тэмаў,

мы іх амаль не закраналі.

Пра іх заўжды можна пагутарыць і з кімсьці іншым.

Магчыма, гэта і ёсьць неўміручасьць –

незьнішчальны водгалас менскай гаворкі

ў праскай вуліцы, мацнейшы за галасы чужынцаў.

Толькі пад вечар вымаю зь пяткі драбочак шкла

ад разьбітага ўчора келіху.

2014 г.

Content

Шчур Макс Адрасная кніга

1. Замест пралёгу

2. Альмадовар

3. Дом зданяў

4. Менск-Інтэрнацкі

5. Краіна Мальбара

6. Згвалтаваньне

7. А вы ведаеце Бона Скота?

8. Філяматы

9. Дачка апазыцыянэра

10. За дружбу народаў

11. Сінэстэзія

12. In My Defence

13. «Чатырыста ўдараў»

14. Зьмена стану

15. Пінігін адпачывае

16. Валадарка Дум

17. Нагана

18. Сямейныя прычыны

19. Гісторыя з самагубствам

20. Прыцягненьне

21. Паліклініка

22. Альфа й Амэга

23. Замест эпілёгу