Jaszczuk Paweł

Akuszer śmierci

PAWEŁ JASZCZUK

AKUSZER ŚMIERCI

Rozpierała go duma. Czuł, że wkrótce będzie ojcem. Zakrzywionym dziobem schwycił nadłamaną gałąź i przesunął na brzeg gniazda. Potem przewrócił szponiastymi łapami dwa żółtawe jaja. Nie śpiesząc się, uderzył dziobem w łeb ryby wciśnięty między dwa patyki. Rozerwał jej skrzela i starannie wydziobał oczy. Dokazujący wiatr odchylił gniazdo od pionu, lecz orzeł nic sobie z tego nie robił. Najedzony patrzył w stronę lasu, za którym rano, lecąc ku rzece, skryła się samica.

Mężczyzna podniósł niedbale rękę i przywołał kelnera, który natychmiast stanął przy stoliku.

– Czegu szanuwny pan sobi życzy? – wyrecytował pryszczaty chłopak, podając menu i poprawiając lnianą ściereczkę przewieszoną na przedramieniu.

Klient odłożył menu na blat stolika i uśmiechnął się zagadkowo.

– Poproszę szklankę zimnej wody – powiedział ze wzrokiem utkwionym w białą różę, stojącą w kamionkowym flakoniku.

– Wysoce trafny wybór – zachrypiał kelner, zapalając świecę. – W mieści dziwna duchota i pewni rychło luni.

– Bo przyszła wiosna! – powiedział gość tym samym co poprzednio tonem.

– Właśni! To moży zechcy skusztować lody? Mamy orzychowe, prosto od Zalywskiego. Goście mówią, ży samy rozpływają si w ustach.

– Na lody jeszcze nie zasłużyłem – odparł grzecznie mężczyzna, oglądając wypielęgnowane palce w świetle pełgającego płomienia.

– Jak szanuwny pan uważa – oznajmił kelner, wciąż pozostając przy stoliku. – Nie chciałbym si naprzykrzać, ali... – przerwał na widok błyskawicy. Gdy Hetmańską wstrząsnął grzmot, odchrząknął głośno. – Moży reflektuji pan na maderę? Jest idealna na aperitif, lecz jeśli pan zechcy, mogi przyniść schłodzone porto.

– Na wino również jeszcze nie zasłużyłem – oświadczył klient, dotykając palcem płatka róży, jakby chciał sprawdzić, czy to naprawdę żywy kwiat.

– Jak pan sy uważa! Szklanka zimnyj wody raz! – zawołał kelner do stojącego przy ladzie pikolaka. Potem rozdrażniony zabrał kartę menu i przylizał pokryte łupieżem włosy. Był gotów założyć się z każdym, że ów ciapowaty graf w popielatym garniturze poskąpi mu napiwku.

– Dobrzy zapamniętaj, cymbalowski, moi ojcowski słowa: dupy szkłym ni oskrobisz – obwieścił i strzelił pikolaka pięścią w kark.

Lwów, środa, 22 marca 1939

Jakub Stern skończył artykuł o sprzedawcy mięsa z trychinami i zaczął notatkę o gnijącym noworodku, znalezionym w rynnie przy Cechowej, a kiedy ponownie ją przeczytał, zmiął kartkę i rzucił do kosza. Trafił w stojący obok drewniany wieszak. Rozdrażniony schylił się i umieścił papierową kulę w kuble. Potem zabrał kapelusz i z hukiem zamknął redakcyjny pokój, ciskając pod nosem przekleństwa.

Nie miał nastroju do pracy. Na jego miejscu nikt by go nie miał. Naczelny kolejny raz pogroził mu palcem, wypominając, że po urlopie całkiem stracił dziennikarską wenę.

– Masz, Kuba, do mnie żal, że nie zająłeś mojego miejsca, ale to nie ja zablokowałem twój awans.

– Już dawno zapomniałem o pieprzonej nominacji! – powiedział Stern, patrząc gniewnie na Mańkiewicza.

– I bardzo dobrze! Ale ci, którzy usłyszeli moją ryzykowną propozycję, mają wyjątkową pamięć. Zwłaszcza razi ich w twoim życiorysie pewna subtelność.

– Jaka subtelność?

– Przyjaźnie i konszachty.

– Mógłbyś jaśniej? – Stern pochylił się nad stołem.

– Jesteś inteligentny, to sobie sam, panie redaktorze o koszernych konszachtach, dopowiedz – zakończył Manio i z wydętymi ustami, jakby grał na trąbce, czekał, aż Stern wyjdzie z gabinetu.

Jakub zbiegł po kamiennych schodach poirytowany tym uwierającym jak gwóźdź w bucie wspomnieniem. Wszedł do portierni i powiesił klucz na tablicy. Czarna wskazówka na zegarze ściennym celowała na piątą. Był już kilka minut spóźniony. Nie miał najmniejszej chęci na rozmowę z dozorcą, Zenonem Czerkieskim, choć ten, jak zwykle, chciał mu sprzedać rewelacyjną wiadomość. Pokazał na zegar i wybiegł na chodnik, omal nie zderzając się w drzwiach z małym roznosicielem gazet.

Na Wałach Hetmańskich wydłużył krok. Był podekscytowany, bo za kilkanaście minut odbierał nowiutki garnitur. Dość się namęczył. Odpokutował aż pięć przymiarek. Ostatnia, przedwczorajsza wizyta u niesłownego Aarona Lillego była już formalnością, no i dziś, po trzech miesiącach szycia, ubranie z angielskiej wełny powinno być wreszcie gotowe.

Z ponad setki lwowskich krawców Lille był najlepszy. I nie umniejszała tej oceny nagła zmiana terminów przymiarek ani to, że z jego ust zalatywało czosnkiem i chirą. Ważny był efekt jego pracy. Lille szył tylko z polecenia. Kiedy więc Stern poznał termin uszycia garnituru, nie grymasił. Zbyt dobrze pamiętał przykry incydent, który przytrafił mu się jesienią. Wtedy zamówił ubranie u młodego Igla, na Ormiańskiej. Pachnący Ihnatowiczem krawiec uszył je w ekspresowym tempie, lecz kiedy Stern włożył je na siebie, wyglądał jak pokurcz. Sprawa zakończyła się karczemną awanturą, a Igl nie dostał rzecz jasna złamanego grosza.

Redaktor w rozpiętej marynarce i z poluzowanym krawatem zmierzał w stronę Krakidałów, wachlując się kapeluszem. Doskwierała mu duchota. Brudne, skłębione chmury przesuwające się nad miastem nie pozostawiały złudzeń – nadciągała burza.

Stern lawirował między przechodniami, raz po raz uderzając o udo zrulowaną gazetą. Dziś jego „Kurier”, dzięki przenikli-wości Mańkiewicza, zamieścił na pierwszej stronie wiadomość o wczorajszym spotkaniu ambasadora Polski, Józefa Lipskiego, z ministrem spraw zagranicznych III Rzeszy, Joachimem von Ribbentropem. Czytelnik miał się dowiedzieć, że nasz ambasador w Berlinie (pół roku po poprzednim spotkaniu) usłyszał ultimatum. Polska musi się zgodzić na włączenie Wolnego Miasta Gdańska do Rzeszy oraz zezwolić na przebieg przez polskie Pomorze eksterytorialnej autostrady i linii kolejowej łączących Prusy Wschodnie z Rzeszą.

Ta wiadomość poraziła Jakuba. Na placu Krakowskim zapomniał jednak o bezczelnym Ribbentropie, bo od Rutowskiego w stronę kościoła Jana Chrzciciela sunął kondukt pogrzebowy. Gapie na chodnikach żegnali się, a sprzedawcy zamykali sklepy, jak kazał obyczaj. Stanął jak wryty.

Wahał się. W końcu przyśpieszył kroku, odrzucając bzdurne uprzedzenie, że ściganie się z pogrzebem przynosi nieszczęście. Minął rodzinę w czerni, księdza, karawan i orkiestrę kolejarską grającą elegijnego marsza. Skręcił w Cebulową, potem w Owocową; ciągle słyszał łomot bębna i zawodzący klarnet.

Kwadrans po piątej, zgrzany, potykając się na kocich łbach, dotarł wreszcie na Smoczą.

W dzielnicy żydowskiej czuł się jak Tezeusz w Dedalowym labiryncie. W przeszłości zdarzało mu się nawet parę razy tu zabłądzić. Wiedział, że historia odcisnęła tragiczne piętno na tym kwartale. Za Zygmunta Augusta ogromny pożar niemal doszczętnie strawił cały rewir. Domy wprawdzie odbudowano, jednak prace wykonano bez planu, a ich efektem było potworkowate getto.

Dziewiętnaście po piątej Stern przeszedł obok sklepu Baczewskiego, a dwadzieścia po minął budynek pod numerem jedenastym, przy którym wymieniano rury gazowe i wodociągowe. W końcu znalazł się pod dwupiętrową kamienicą oznaczoną numerem 12A.

Dom, w którym mieszkał polecony przez Hillela krawiec, był wciśnięty między takie same zaniedbane domy. Zmieniono mu numerację, bo we Lwowie (jak wiadomo) unikano przynoszącej pecha trzynastki. Od frontu dekorowały go przekrzywione balkony i okna, z których zwisały na ulicę męskie chałaty, postrzępione poszewki i damskie gatki, nie pierwszej już świeżości. Na tyłach mieściły się sławojki, komórki z węglem, a nawet stajnie, z których rano wyprowadzano konie i osiołki do wozów lub bryczek.

Znowu lunął deszcz i dwa razy zagrzmiało. Stare, zaniedbane domy przeglądały się w połyskującym bruku. Redaktor wszedł do klatki schodowej i się otrząsnął. Tam czekała na niego niespodzianka. Zza szaflika wypełnionego brudną bielizną rzucił się mu do nogawki czarny kundel. Jakub cofnął się pod ścianę i poczęstował go szpicem buta. Bydlę trafione precyzyjnie pod żebra uderzyło łbem o drewniany kocioł, zaskowytało i przepadło w piwnicy.

Redaktor odetchnął z ulgą i ruszył po schodach, trzymając się wyślizganej poręczy.

Na półpiętrze poczuł zniewalający zapach gotowanego obiadu, aż pociekła mu ślinka. Próbował zgadnąć, jaka potrawa wydziela tak ponętną woń. Stawiał na kaczkę z jabłkami, lecz mógł to być także złocisty kurczak, doprawiony rodzynkami i miodem. Przełykając ślinę, dotarł na drugie piętro. Chwycił za klamkę przymocowaną do zgniłozielonych drzwi, za którymi znajdowała się pracownia krawiecka Aarona Lillego, nazywanego Szczęściarzem.

Najwidoczniej stary krawiec musiał na chwilę gdzieś wyjść, bo głośne dzień dobry Sterna pozostało bez odpowiedzi. Słychać było tylko odgłos padających na szybę kropli i tykanie ściennego zegara, przypominające miarowy stukot końskich kopyt.

Pomieszczenie, do którego wszedł, tonęło w półmroku. Ciężkie żelazko stało na prasowalnicy obok zwiniętego centymetra i kredy krawieckiej, przypominającej dziecinne mydełko.

Jakub powiesił kapelusz na wieszaku i kaszlnął znacząco. W poszukiwaniu mistrza zajrzał za rozciągniętą na sznurze zasłonę. Potem skierował wzrok na drewniany manekin, na którym wisiał jego nowiutki garnitur. Był to klasyczny dwurzędowy model. Czarny, z zapięciem na dwa guziki z bawolego rogu i z klapami w szpic. Z rozcięciami z tyłu, by angielska tkanina miękko układała się na plecach i pośladkach. Lille objaśnił, że właśnie ten krój znakomicie wyszczupli sylwetkę, a jednocześnie sprawi, że szanowny redaktor Stern poczuje się komfortowo jak jeszcze nigdy w swoim życiu.

Podszedł do garnituru i z czułością pogładził poły marynarki. Wyjął z kieszonki karteczkę z nazwiskiem, datą i godziną odbioru. Włożył ją z powrotem i schylił się po wielkie nożyce krawieckie, które leżały na podłodze pod drewnianą stopą. Zrobił nimi w powietrzu efektowne „ciach-ciach” i odłożył je na blat maszyny Singer, z której zwisała na podłogę bordowa kamizelka z czarną podszewką.

Nagle w pomieszczeniu rozległ się ohydny dźwięk. Do pracowni wpadła przebudzona z zimowego snu wielka mucha, która siadła na parapecie, wydając drażniące, niskie tony. Wyraźnie się ożywiła na widok niespodziewanego gościa. Raz po raz wzlatywała po szybie, w którą uderzały krople deszczu. Stern zamachnął się zwiniętą gazetą, zmuszając owada do ucieczki.

Zatrzymał się na moment przy oknie wychodzącym na podwórko. Obserwował z góry przeprowadzkę. Kilku mężczyzn wynosiło meble z piwnicy i układało na wozie. Załadunek mimo deszczu postępował szybko. Pod wielką ceratą znikła szafa, potem dywan, fotel, biblioteczka, kredens, a na końcu ręczny magiel.

Jakub obrócił się. Z prawej strony dojrzał składzik, w którym Lille trzymał materiały, igły, nici i guziki, a także walizki, w których dostarczane były nowe płótna. Wsadził tam głowę, ale i tym razem instynkt go zawiódł. Zostawał ostatni pokoik z okrągłym oknem, pełniący funkcję magazynu, w którym krawiec chował przygotowane do przymiarki spodnie, marynarki i kamizelki. Wstrętna czarna mucha odgadła jego myśli i z bzykiem wpadła przez uchylone drzwi do środka. Stern uniósł gazetę i ruszył za nią w pogoń. Rozgorączkowany złapał za klamkę,  pociągnął drzwi, a widok, który zobaczył, omal nie zwalił go z nóg.

W niewielkim pomieszczeniu pod sufitem dyndał na pętli z krawata Aaron Lille, zwany Szczęściarzem. Pętla była uwiązana do stalowego haka, który służył zapewne kiedyś do mocowania lampy naftowej ze szklaną umbrą. W swojej karierze dziennikarskiej Stern widział już wielu wisielców. Ten zapewniał go, że nie musi się śpieszyć.

Głowa krawca była przechylona na bok, a poskręcane pejsy zwisały przy grubych, mięsistych uszach jak opite krwią pijawki. I właśnie na jednej pijawce przysiadła przebrzydła mucha. Stern całą siłą woli powstrzymał się, by nie pacnąć jej gazetą. Kiedy zamachnął się w powietrzu, owad nieśpiesznie odleciał na szybę i zaczął na niej swój nerwowy taniec.

Jakub rzucił okiem na twarz krawca. Spomiędzy poczerniałych zębów sterczał zwinięty w rulon język. Szczęściarz na bank nie żył i nie można już było mu pomóc. Stern pluł sobie w brodę. Może nie doszłoby do tej paskudnej tragedii, gdyby przyszedł o czasie, a nie cyzelował artykuł o martwym noworodku.

Rozejrzał się nerwowo. Pod stopami denata dostrzegł poduszeczkę ze szpilkami i owalną drewnianą ramkę. Zdjęcie pod szkłem przedstawiało dziewczynkę z warkoczykami, tę samą, którą widział dwa dni wcześniej przed sklepem Baczewskiego.

Podniósł fotkę i odruchowo schował do kieszeni, a potem szybko przestawił krzesło, by odwiesić krawca z pętli. Podciągnął wisielca do góry; poczuł smród chiry i przetrawionego czosnku. Nie przypuszczał, że stary Lille może być aż tak ciężki. Uniósł go ledwie kilka centymetrów, próbując odhaczyć z pętli, gdy krawiec niespodziewanie wysunął mu się z rąk. Suchy język i włosy z posiwiałej brody połaskotały Jakuba po szyi. Oswobodzone zwłoki zaczęły się bujać jak wielkie wahadło: od drewnianego wieszaka, na którym wisiał rząd spodni, aż do otwartych drzwi.

Stern zeskoczył twardo na podłogę i przyniósł z sąsiedniego pokoju wielkie nożyce krawieckie. Wpierw przytrzymał ciało, a kiedy przestało się wreszcie huśtać, wszedł na krzesło, by przeciąć zadzierzgnięty na szyi krawat. Dokładnie wtedy, gdy włożył palce w stalowe otwory nożyc, poczuł na sobie czyjś wzrok. Obrócił się.

W głębi pokoju przy parawanie stała ruda dziewczynka w szarej, pogniecionej sukience. Trzymała talerzyk z połówką chałki i garnuszek. Ich spojrzenia na ułamek sekundy się spotkały. Jakub uśmiechnął się przyjacielsko, lecz dziewczynka rzuciła się do ucieczki, gubiąc talerzyk z bułką i wylewając mleko z kubka.

Z nożycami w garści dziennikarz skoczył z krzesła. Chciał pobiec za małą, by wyjaśnić całe nieporozumienie, lecz na jego drodze niespodziewanie wyrósł rudy osiłek w wyszmelcowanym podkoszulku. Dryblas bez pytania wyrwał mu nożyce i z całej siły wyrżnął go pięścią w szczękę. Dla pewności poprawił kolanem w krocze, tak że Stern potoczył się pod ścianę, omal nie tracąc przytomności.

Świdrujący ból jąder odebrał mu na chwilę oddech. Stern spróbował się obrócić, lecz osiłek perfidnie wykręcił mu rękę.

– Szoruj, Rewka, po Mosze. Niech leci po policaja. No, nie gap si tak! – wycharczał.

– Widziałam, tate, jak się ten podlec skradał – odpowiedziała mała i wybiegła.

– To pomyłka. Ja tylko przyszedłem po garnitur – wybełkotał Stern. – Mogę to łatwo udowodnić.

Po małej nie było śladu, za to za plecami Sterna osiłek wciąż sapał i wyzywał go od morderców. Co raz uderzał go w kark, tak że Jakub omal nie trafił nosem w poduszeczkę nadzianą szpilkami. Kiedy wydawało się, że uścisk słabnie, przeraźliwy ból w nadgarstku uświadamiał mu, że myśl o ucieczce jest czystym szaleństwem.

Wkrótce z klatki schodowej doleciały czyjeś głosy i zadudniły drewniane schody.

– To ten ohydny goj! – oznajmił dziewczęcy głos. – To on trzymał wujka Aarona pod pachy. O tak trzymał, patrzcie, o tak! – popiskiwała, demonstrując chwyt Sterna.

– Boże Abrahama, Boże Izaaka, tyle nieszczęścia w jednym domu – ktoś zaczął się głośno modlić.

– Wpierw znikła Lea, a teraz...

– To on?

– A kto inny?

– Jak to było, Miriam, gadaj!

– Weszłam na chwilę, tate. Przyniosłam wujkowi mleko i chałę, a wtedy on...

– Boże Abrahama...

– Niech mówi, co się stało! – zażądał ktoś. – Po co tu przyszedł? I co jest za jeden.

– Czego gębę zamknął? Niech gada!

– Ludzie, uspokójcie się! Przyszedłem tylko po swój garnitur – zaczął wolno Stern. – Znalazłem wisielca i chciałem go odciąć. Każdy z... – wycharczał, lecz pouczony silnym kuksańcem, umilkł.

– Przeszukajcie mu kieszenie – rozkazał czyjś zachrypnięty głos. – Ciekawe, czy czegoś nie ukradł?

Jakub poczuł, jak czyjeś ręce wślizgują się bez pardonu do jego kieszeni w marynarce, opróżniając ich zawartość. Ktoś włożył rękę do kieszeni spodni i korzystając z okazji, zadał nowy ból, ściskając z całej siły jądra.

Stern zasyczał z bólu.

– Piszczysz, ptaszku? – ktoś zaśmiał się frywolnie.

– Patrzcie, co ta wesz chowała w kieszeni!

– To ramka ze zdjęciem Lei.

– Chciałeś je, szmoku, ukraść?

– Nie! – odpowiedział uprzejmie Stern, próbując obrócić się do pytającego. – Ja tylko podniosłem ją z podłogi. Jestem dziennikarzem – wydusił z siebie z desperacją.

– A ja kan-kan-torem w syna-syna-godze! – zripostował ktoś i zapiał ze swojego dowcipu.

– Pracuję w „Kurierze”.

– Drek! – odpowiedział natychmiast zachrypnięty głos, co Stern przetłumaczył sobie na swojskie „gówno!”.

– Nie kłamię!

– Nie udawaj grzecznego, bo taki, skurwysynu, nie jesteś – wycharczał ten sam ktoś i kopnął go w prawą nerkę.

Stern jęknął i przygotował się na kolejne ciosy, lecz w tym momencie rozległy się za jego plecami głośne kroki.

– Co tu się dzieje? Co to za zwariowany dom? – zapytał potężnie zbudowany stójkowy.

Za nim, jak brat bliźniak, przystanął wąsaty kompan w granatowej czapce, z czarnym skórzanym paskiem przepisowo zapiętym pod brodą.

– Przyłapaliśmy go, panie władzo! To właśnie on!

– Co za on? – zapytał wąsacz, podciągając spodnie i spoglądając na wisielca. – I na czym go przyłapaliście?

– No, ten morderca, co porwał Leę!

– Widzieliśmy go przedwczoraj. Udawał, że przyszedł do przymiarki.

– Nazwisko, imię, zawód i gdzie mieszka? – Wąsacz wyszedł zza pleców kolegi jak ponury cień. – Cicho! – Spiorunował wzrokiem zebranych. – Niech sam gada!

– Nazywam się Jakub Stern, jestem dziennikarzem. Mieszkam na...

– Kłamie jak najęty.

– Milczeć! – Stójkowy naparł na osiłka. – Ma jakieś dokumenty? – Obrócił się do Jakuba. – Niech pokaże.

Stern odetchnął ciężko.

– Niestety, zapomniałem, ale... może pan łatwo sprawdzić. Mieszkam na Pohulance, tam wszyscy mnie znają.

– Mam jechać na Pohulankę? – rzucił stójkowy kpiąco.

– Jeśli to nie pana zdjęcie, dlaczego pan je wziął? – zapytał jego kompan.

– Ja... – zaczął Stern, lecz urwał, nie bardzo wiedząc, co powiedzieć.

– Ja-ja-ja – przedrzeźniał go muskularny młodzieniec.

– Położy je tam, gdzie leżało, tylko bez głupich kawałów – powiedział wąsaty stróż prawa, tak jakby zatrzymany naprawdę zamierzał uciec.

Jakub położył ramkę pod nogami wisielca, podniósł się z kolan i opowiedział w kilku zdaniach, po co przyszedł. Wyjaśnił, że znalazł pana Aarona w składziku i tylko dlatego nie wezwał pomocy, że sam chciał uwolnić go z pętli. Mówiąc to, spoglądał na dziewczynkę, jakby oczekiwał od niej potwierdzenia, lecz mała spuściła wzrok.

W czasie, gdy Stern składał wyjaśnienia, drugi posterunkowy o posturze zapaśnika uwolnił Szczęściarza z pętli. Następnie położył go na podłodze w pracowni i szerokimi palcami zamknął mu wytrzeszczone oczy. Potem przyniósł ze stołu zwój granatowego perkalu, rozwinął go i przykrył ciało.

– Kto wie, gdzie mieszka lekarz? – rzucił w stronę zebranych.

– Lekarza! Sprowadźcie szybko lekarza! – powtórzył jak echo chudzielec z kozią bródką.

– Ja pójdę, panie władzo! – zaofiarowała się niska kobieta w rudej, zmierzwionej peruce.

– Jemu, panie policjancie, medyk już nic nie pomoże – komentował brodaty chudzielec, skubiąc wyszmelcowaną kamizelkę. – Widziałem, jak wieszali dezertera  we wojsku. To było za Przełęczą Małastowską. Postawili chłopaka na skrzynce po amunicji, a potem trach! Pofikał trochi nogami, jakby tańczył oberka, i zaraz się uspokoił!

– Cicho, sza! Teraz ja będę mówił! – rozkazał mężczyzna z orlim nosem, rachityczną bródką i w eleganckim chałacie, z którego wylewała się na brzuch złota dewizka. – Bo wczoraj, panie policjancie, pan to bardzo dobrze wie, nasz dozorca Szymon Auerbach znalazł rano pod śmietnikiem walizkę. Odkrył w środku, pan dobrze wie co, pluszowego misia małej Lei, przybranej córeczki Aarona. Liczyła tylko siedem lat bez miesiąca. Przepadła, zginęła, tfu! za takie głupie słowa. A co ona zrobiła złego, żeby ją porwać, tego ja nie wiem. I ten ktoś, kto ją zabrał, niech się teraz zamieni w... Tfu! On ukradł coś, co na świecie samo najlepsze, jakby wrzucił w ogień świętą Torę.

– Nie dyskutować!

– Tfu, za takie słowa, ja biję się mocno w pierś, panie władzo. Słyszy pan teraz, jak głośno dudni! A jak ona cudownie tańczyła! Ludzie gadali, że byłaby z niej kiedyś Isadora Duncan! Pan już wie, panie policjancie, że rodzice małej zmarli na suchoty, gdy tylko zaczęła chodzić. Wychowywał ją Aaron. I to był jej przybrany tate. Dlaczego, Panie Boże, zabrałeś tate małej tancereczce? To była nasza domowa pociecha, panie policjancie, pan już teraz wszystko cymes wie.

– Nie dyskutować!

– Nie przeszkadzać w urzędowych czynnościach – wtórował koledze drugi policjant, nakazując ręką, by zebrani natychmiast opuścili pracownię.

– Ja bym się, panie policjancie, nie patyczkował – mądrzył się brodaty chudzielec w kamizelce. – Bo u nas w 90. Pułku Piechoty, gdzie byłem pisarzem kompanijnym, rozmowa była krótka. Przywiązywali oprycha do drzewa, a potem każdy brał wycior do ręki i...

Tłumek niechętnie się rozchodził. Cycata kobieta o grubej, wywiniętej dolnej wardze, jakby ją użądliła osa, rzuciła głośno w drzwiach, by powiesić podejrzanego na tym samym krawacie, i to już.

– Proszę mnie skontaktować z inspektorem Ziębą – poprosił spokojnie Stern, próbując znaleźć w wąsatym posterunkowym sprzymierzeńca.

– Co to za cwaniaczek?

– Inspektor Andrzej Zięba! Pracuje w komendzie wojewódzkiej.

– A może jeszcze mam zadzwonić do głównego komendanta? – Stójkowy gruchnął śmiechem, wzbudzając wesołość kolegi.

– To mój znajomy – upierał się Stern. – On potwierdzi, że jestem dziennikarzem. Wystarczy jeden telefon, by się przekonać, że nie kłamię. Pracuję w „Kurierze”. O, tu są moje artykuły. – Stern rozwinął gazetę. – Niech pan...

– Nie będzie mi rozkazywał, co mam czytać! – przerwał rozsierdzony posterunkowy.

– Niech lepij powi, co tu robił, od początku – rzucił drugi mundurowy anioł.

– Już mówiłem. Ja tylko przyszedłem odebrać garnitur. – Jakub wskazał na ubrany manekin z drewnianą kulą zamiast głowy. – W kieszonce jest karteczka z moim nazwiskiem, godzina i data odbioru. Na parapecie leży zeszyt. Tam jest wszystko zapisane.

Posterunkowy niechętnie wziął z parapetu zeszyt, oprawiony w czarną postrzępioną okładkę, w którym Szczęściarz zapisywał kopiowym ołówkiem dane klientów.

– Mówi, że nazywa się Stern?

– Jakub Stern – potwierdził sucho dziennikarz.

– Liczba dwadzieścia osiem – wydukał policjant. – To pan? Ma pan dwadzieścia osiem lat?

– Nie, to znaczy?

– Co pan mi bajirujesz?

– Już mówiłem, jestem dziennikarzem i przyszedłem po garnitur. Liczba oznacza cenę, a nie...

– Nie mądrzyć się! – Posterunkowy poskrobał się po czole. – Nie może pan zabrać garnituru, kiedy krawiec nie żyje. Bo komu pan zapłaci? Chyba nie mnie? – Zaśmiał się chamskim śmiechem.

– Zapłacę rodzinie.

– Słyszał, że nie ma rodziny?! – Wąsacz spojrzał mu groźnie w oczy.

– Po co tyli bałakać. Wszystko wyjaśni na komisariacie – dodał kolega, kolejny raz prezentując w uśmiechu krzywe, końskie zęby.

Stern spróbował ostatniej deski ratunku.

– Chcę się skontaktować z Samuelem Hillelem. To mój adwokat.

– Z nikim nie będziesz się kontaktował! – Posterunkowy poprawił pasek pod brodą. – Już ja o to zadbam! – dodał, nakładając redaktorowi kajdanki.

Hałaśliwy tłumek wciąż stał na półpiętrze, domagając się surowej kary, bo wina szczwanego goja była już dawno przesądzona. Nagle zrobił się rejwach. Do pomieszczenia wszedł lekarz, a za nim rabin. Medyk w rogowych okularach wyglądał, jakby sam potrzebował pomocy. Był przeraźliwie chudy, a siwa marynarka zapięta krzywo upodabniała go do stracha na wróble. Strach kucnął przy denacie, odchylił perkal z ciała i wyjął z kieszeni stetoskop. Potem wetknął przewody słuchawkowe do uszu i rozpiął koszulę krawca.

Następnie przytknął metalowy lejek do klatki piersiowej porośniętej rudymi kłakami. Przeniósł go na szyję i w końcu przeczącym ruchem głowy dał znak, że krawiec nie żyje.

Na prośbę posterunkowego lekarz obejrzał także ręce nieszczęśnika, opuszki palców i paznokcie, zlustrował dokładnie głowę i tułów, szukając jakichś śladów, które mogłyby wyjaśnić przebieg zdarzeń, lecz prócz wisielczej pręgi od krawata nie znalazł oznak przemocy. Na koniec dodał, przyciszając głos, jakby to była wielka tajemnica, że krawiec był pijany.

Po medyku do swoich czynności przystąpił brodaty rabin w czarnym filcowym kapeluszu i długim, eleganckim chałacie. Odmówił śpiewnie kadisz, a potem wyjął z kieszeni śnieżnobiałą chusteczkę i teatralnym ruchem wytarł łzę. Oznajmił też, że niezwłocznie przyśle kogoś z bractwa pogrzebowego Chevra Kadisza, by zapewnić nieboszczykowi godny ceremoniał pochówku. Poprosił sąsiadów o czuwanie nad zmarłym, po czym przykrył denata perkalem i wyszedł, recytując głośno psalm Dawidowy.

Po jego zniknięciu ta sama dziewczynka, która zdybała Sterna przy Szczęściarzu, zapaliła u wezgłowia zmarłego kaganek. Lampka paliła się migotliwym światłem, skwiercząc, i pomieszczenie wypełniło się oliwnym zapachem.

To, co się działo u krawca po wejściu policjantów, było ewidentnym zaprzeczeniem dobrych praktyk kryminalnych. Stern przypomniał sobie, że krzesło, na które musiał wejść Aaron, stało nie wprost pod hakiem, lecz było przesunięte co najmniej o pół metra. Nie można więc było wykluczyć, że ktoś „życzliwy” pomógł mu zejść z tego świata. Równie dobrze krawiec mógł sam odepchnąć je nogami w przedśmiertnym wyrzucie ciała.

Postępowanie prowadzono byle jak. Lokatorzy, którzy przewalili się przez pracownię, skutecznie zatarli ślady, jeśli rzecz jasna w ogóle jakieś były. Każdy czegoś dotykał, bo każdy sądził, że ma prawo znaleźć się w tej doniosłej chwili blisko „swojego” nieboszczyka.

Policjanci zaprowadzili skutego Sterna na komisariat przy Kurkowej 23. Tam kilka razy z rzędu odpowiadał na te same idiotyczne pytania. Musiał zdać relację z tego, co robił od poniedziałku, godzina po godzinie. Dlaczego wybrał odległą żydowską dzielnicę, by uszyć garnitur? Skąd znał Aarona Lillego? Dlaczego przychodził do przymiarki tak często i czy spotkał kiedyś małą dziewczynkę, która mogła tańczyć jak Isadora Duncan? A także, czy widział kiedyś drewnianą walizkę porzuconą na podwórku pod śmietnikiem, a jeśli tak, to co sobie wtedy pomyślał.

O krawcu powiedział mu przyjaciel. Nie, nie widział żadnej walizki. Usłyszał o niej po raz pierwszy wczoraj, kiedy przyszedł odebrać garnitur. Leę spotkał pod sklepem monopolowym. Nie skojarzył faktów, bo jej nigdy wcześniej nie widział.

O drugiej nad ranem, zamykając oczy ze zmęczenia, odniósł wrażenie, że sytuacja, w jakiej się znalazł, zaczyna śledczego bawić. Najwidoczniej obecność znanego dziennikarza prowadzącego kronikę kryminalną imponowała mu. Pochwalił się, że kibicuje mu od dawna i nie opuścił żadnego jego artykułu.

Blondyn o szerokim nosie i rozbieganych oczach był nad wyraz gadatliwy. Stern dla świętego spokoju potakiwał mu, widząc efekty (pożal się Boże) półrocznej nauki w szkole policyjnej.

Za oknem noc zamieniała się w poranek, gdy stróż prawa, ziewając szeroko, skończył spisywać zeznania i głośno odczytał protokół. Chyba uwierzył w przedstawioną wersję wydarzeń, bo zdjął kajdanki podejrzanemu i pokazał miejsce, gdzie należało złożyć podpis. Zgodził się także, by redaktor zabrał z pracowni krawca swój nowy garnitur, co potwierdził pieczęcią postawioną na wielkim jak świadectwo maturalne blankiecie.

– Pieniądze zostawi pan u dozorcy. Przydadzą się, panie redaktorze, na pogrzeb – zakończył, rozdziawiając usta i demonstrując ruchliwy, czerwony język.

Wracał do domu, gdy słoneczne promienie zza Cetnerówki budziły Pohulankę do życia. Szedł wolno, stawiając szeroko kroki, bo wciąż bolały go opuchnięte jądra. Było chłodno, skulił więc ramiona i postawił kołnierz marynarki. Dopadła go natrętna myśl, że mógłby zajść do szynku Icka Spucha na pieczoną gęś i szklaneczkę wódki. Kilka razy nad ranem miał okazję spróbować tego specjału z adwokatem Hillelem, a teraz ta smakowita nagroda niewątpliwie należała mu się za przeżyte cierpienia.

Miasto budziło się ze snu. Słychać było pokrzykiwania woźniców i dzwonienie podków o bruk. Dostawcy ruszyli pod sklepy ze świeżym pieczywem i mlekiem w kanach. Do jego uszu doleciał też zgrzyt tramwaju skręcającego z Łyczakowskiej w św. Piotra.

Minął koszary 10. Pułku Piechoty i znalazł się na Kochanowskiego. Skręcił w lewo i po kilkudziesięciu krokach pchnął furtkę przy swojej posesji. Na ganku zdjął buty, a potem jak złodziej wszedł na palcach do swego gabinetu i, nie zdejmując ubrania, rzucił się na kozetkę.

Marzył, by zasnąć, choćby tylko na pół godziny, ale sen nie nadchodził. Myśli w jego głowie zaczęły same się układać we wzór dziennikarskiego śledztwa. Musiał wpierw ustalić, co się stało z dziewczynką o imieniu Lea. Potem dowiedzieć się, co naprawdę zaszło na drugim piętrze tej cholernej żydowskiej kamienicy. Najlepszym sposobem byłoby włączenie do pracy Wilgi de Brie, która od dwóch lat pracowała z nim w dziale sensacji. Miał jednak pewne wątpliwości. Na początku zapowiadało się nieźle. Dziewczyna wyglądała jak laleczka. Podobały mu się zwłaszcza jej kasztanowe oczy. Była wysportowana, miała eleganckie, wręcz taneczne ruchy. Zawodowo też radziła sobie nie najgorzej. Jej drapieżne teksty zaczęły przyciągać czytelników. Nie bała się widoku krwi. Raz nawet ryzykowała życie, gdy została zakładniczką szaleńca. Była samodzielna. Za samodzielna. W końcu przyszło otrzeźwienie: nie mógł znieść, że wchodzi mu w paradę i nie ma za grosz szacunku dla jego dziennikarskich dokonań. Zastanawiał się nad taktycznym rozejmem, który ocaliłby resztkę jego męskiego honoru.

Zamknął oczy i oddychał miarowo. Honor, taktyczny rozejm. Nagle pod powiekami, niczym diabeł z pudełka, pojawił się Szczęściarz, szyderczo uśmiechnięty, z wywalonym na brodę językiem.

Czwartek, 23 marca 1939

Wypił drugą kawę i wypalił trzeciego papierosa, a potem pierwszy odezwał się do Wilgi, przerywając grobową ciszę, nazywaną nie wiadomo dlaczego milczeniem. Zrelacjonował jej przebieg zdarzeń z poprzedniego dnia, pomijając rzecz jasna upokorzenia, które musiał znieść. De Brie przyjęła jego relację z kamienną twarzą i zgodziła się, że kluczem do śmierci krawca może być Lea.

– Jeśli szukasz rozwiązania, może się okazać, że już je znalazłeś.

– Co masz na myśli?

– To, że właśnie twój Szczęściarz maczał w tym palce. Zbyt proste? – skomentowała, widząc jego zdziwioną minę. – W policyjnych statystykach w dziewięćdziesięciu przypadkach na sto za śmierć bliskich odpowiada rodzina lub sąsiedzi. Załóżmy, że twój krawiec w pijanym widzie morduje swoją bratanicę, ukrywa jej ciało, a potem...

– Sam kończy na pętli?

– To najbardziej prawdopodobna wersja. Powiedziałeś, że pod jego nogami znalazłeś ramkę z jej zdjęciem?

Stern przytaknął.

– Może to być podświadomy przekaz: zabiłem, a teraz...

– Sam wymierzam sobie karę? Obawiam się, że...

– Że? – Posłała mu pytające spojrzenie.

– Nie możemy już na samym początku odrzucać działania osób trzecich. Pozostawienie walizki z misiem przy śmietniku mogło być czyimś zaniedbaniem.

– Czyim?

– Jeszcze nie wiem, ale obiecuję, że się wszystkiego dowiem.

– Kto znalazł walizkę?

– Dozorca, Szymon Auerbach – dodał, ziewając z niewyspania. – To on zawiadomił policję, a ta poprosiła Szczęściarza, by sprawdził, czyj to miś. Jednak żadne z dzieci na podwórku nie chciało się do niego przyznać.

– Warto odwiedzić twojego dozorcę i zadać mu kilka pytań. – Spojrzała zachęcająco i zanurzyła palce w czarnych kręconych włosach. – Moglibyśmy się na przykład dowiedzieć, czy Lille miał skłonności samobójcze i czy zostawił jakiś list.

– Za godzinę odbiorę garnitur i pogadam z nim.

– Może mała znikła, bo przypadkiem zobaczyła coś, czego nie powinna była widzieć. Czasem mężczyźni...

– Nie wykluczajmy kobiet. Równie dobrze sprawczynią porwania mogła być kobieta! – Przerwał jej ostro, przypominając sobie, że w dzieciństwie sam padł ofiarą nawiedzonej dewotki. Wtedy skończyło się na strachu. W norze u przybranej cioci, niedaleko kaplicy Boimów, spędził trzy dni. Jego wątpliwą przygodę przerwała policja. Pamiętał, że płakał i chciał pójść za nową mamą na komisariat. Bo jego prawdziwa mama nie miała tak pięknych oczu ani obrazka na ścianie, z którego słodko uśmiechała się Matka Boska, z wielkim sercem na dłoni.

Wilga spojrzała na Jakuba z wyraźną niechęcią.

– I wtedy z rozwiązaniem tej zagadki będziemy mieli nie lada problem – dokończył dyplomatycznie.

Milczeli. De Brie przeglądała napisany przez siebie tekst, a Jakub układał w głowie tytuł do nowego felietonu.

– Czy wiesz, dlaczego twojego krawca nazywali Szczęściarzem? – rzuciła znad kartki.

Stern wzruszył ramionami i oznajmił, że będzie to jedno z pytań, które zada Hillelowi, bo to właśnie on mu go polecił. Być może adwokat, który jest chodzącą encyklopedią wiedzy o mieście, pomoże mu rzucić nowe światło na tę ponurą sprawę.

Spierali się, ale tym razem nie była to kłótnia na wyniszczenie. Znali się jak starzy przeciwnicy z ringu, którzy pod koniec bokserskiej kariery zaczęli się wreszcie szanować. Jakub wiedział o Wildze niemal wszystko. Jej ojciec Dominique de Brie był francuskim wicekonsulem w Rydze, matka zaś Polką wykładającą na tamtejszym uniwersytecie historię sztuki. Po ich śmierci w katastrofie lotniczej pod Poznaniem Wilgę wychowywała mieszkająca w Warszawie ciotka. Dziewczyna nie znosiła jej i szybko się usamodzielniła. Przez półtora roku pracowała jako stenotypistka w warszawskim sądzie grodzkim, kolejny rok w łódzkim oddziale Ikaca – „Ilustrowanego Kuryera Codziennego” – jako reporterka, a potem dziennikarka. Marek Mańkiewicz zachwycił się jej stylem i zaproponował przejście do lwowskiego „Kuriera”. Młoda zgodziła się, a nowy szef przekonał się wkrótce o jej zaletach.

Tak jak obiecał, poszedł po pracy na Krakidały, by odebrać uszyty przez Szczęściarza garnitur. Kiedy dotarł na Smoczą, ujrzał przed kamienicą wóz drabiniasty załadowany bambetlami i gromadkę umorusanych dzieci, które grały na chodniku w węża. Chciał z nimi pogadać, lecz jak spod ziemi wyrósł przed nim postawny wąsal i krzykiem w jidysz przegonił maluchy do środka.

Stern poznał w mężczyźnie dozorcę Auerbacha.

– Co pan im powiedział?

– Żeby się strzegły diabła. – Cieć obrzucił go nieprzyjaznym spojrzeniem, ściskając w garści trzonek ulicówki.

– To chyba nie o mnie? – zapytał z urazą w głosie dziennikarz.

– Myśl pan, cu chcesz!

Dozorca nie miał chęci na rozmowę, lecz Stern podsunął mu pod oczy dokument z policyjną pieczęcią, zezwalający na odbiór garnituru, i poprosił o wpuszczenie do pracowni krawca. Auerbach poinformował go, że wstawił nowy zamek w drzwiach pracowni, żeby hołota z miasta nie kręciła się po jego realności. Oświadczył też, ze złośliwym uśmieszkiem, że sam przyniesie ubranie, i przestrzegł Sterna, by się nie ważył wejść do budynku.

Redaktor rad nie rad dreptał wzdłuż poszczerbionego krawężnika, obserwując kątem oka dziecięce główki kryjące się za firankami. Korzystając z nieobecności gospodarza, zapalił papierosa. Sztachnął się ledwie trzy razy, gdy Auerbach pojawił się przed nim z pakunkiem zawiniętym w szary papier.

– Proszy szanuwnego pana, niech pan lepij stąd idzi. Ludzi poznali pana i nie  gwarantuji, że...

– Mam tylko kilka pytań – powiedział Stern, podsuwając dozorcy paczkę triumfów.

– Ali ja ni będy na nich odpowiadać. – Dozorca obrócił się na pięcie, honorowo ignorując fajki redaktora.

– Panie Auerbach. Od lat prowadzę kronikę kryminalną w „Kurierze” i już nieraz udało mi się...

– Ali ze mną si panu ni uda.

– Czy zauważył pan coś niezwykłego? Coś, co zwróciło pańską uwagę? Może Szczęściarz, znaczy pan Lille, zostawił jakiś list?

– Stern spróbował ostatniej deski ratunku.

Mężczyzna założył ręce na brzuch.

– Wszystko, co tu się dzieji, nie jest zwykły. Ostatnio przychodzili i przyjeżdżali do krawca, jakby ni garnitury szył, tylko sprzydawał na wagę szczęści. Kulali si samochodami, motorami, rowerami. Ja nie chcy o tym mówić i myśleć tyż nie. – Posłał dziennikarzowi lisie spojrzenie. – Ja już zapomniałem o wisielcu i żadnegu jegu listu nie widziałem.

– Boi się pan czegoś? Mężczyzna odetchnął ciężko.

– Nic pan ni rozumi, panie Stern. Nic a nic.

– Mam jeszcze małą prośbę. – Jakub nie ustępował. – Krawiec trzymał w papierach porządek. Chciałbym złożyć w jego zeszycie podpis, na okoliczność, że odebrałem ancug. Potem przekażę panu pieniądze – dodał, wyjmując z kieszeni kopertę.

– Kobiety myją teraz nieboszczyka, ale zobaczę, co da się zrobić – oznajmił Auerbach i wszedł do kamienicy, złorzecząc.

Po krótkiej chwili wrócił zasapany z zeszytem Aarona. Stern wyjął z kieszeni pióro, lecz zanim złożył podpis w ostatniej rubryczce, zaczął wertować kajet.

– Coś nie tak? – obruszył się cieć. – Czego znowu tam szuka?

– Ktoś wyrwał kartkę – zauważył ze zdziwieniem.

– Panie Stern. Bier pan swój nowy kostium i spylaj stąd, gdzi pieprz rośni, bo ja tracy cierpliwość.

– Zdaje się, że to pan znalazł walizkę – nie ustawał Stern. – Z pewnością pan wie, do kogo należała?

– To drewniana walizka Aarona. Zamykana na zamek i spięta rzemiennym paskiem. Lille chował do środka materiały ze składu. Ja o tym puwiedział policji, ali...

– Ali co?

– Aaron nie mógł zrobić takij putworności.

– Lubił wypić, więc może stało się to w amoku...

– Ni ma żadnygo „moży” i „amoku”! – oburzył się Auerbach.

Redaktor podpisał się w swojej rubryczce. Oddał zeszyt dozorcy i wręczył mu kopertę z pieniędzmi, które ten dokładnie przeliczył. Chciał jeszcze wypytać o sąsiadów, ale grubas obrócił się i zaczął wymiatać z rynsztoka świeże końskie łajno. Pstryknął więc pod jego miotłę niedopałkiem i poirytowany ruszył w powrotną drogę.

Szedł obok budynku, przy samej krawędzi wykopu, uważając, by nie uwalać butów gliną. Wzdłuż Smoczej wymieniano rury gazowe i wodociągowe. Niebotyczny bałagan przy posesji i kręcący się ludzie sprzyjały porywaczowi albo porywaczce. Gdy snuł te rozważania, niespodziewanie zastąpił mu drogę drobny mężczyzna w czarnym, połatanym ubraniu, ten sam, który poprzedniego dnia przedstawił się w pracowni krawieckiej jako pisarz kompanijny. Jakub spróbował go wyminąć, lecz ów nie ustępował.

Teraz Stern stracił cierpliwość.

– Czy my się znamy?

– Nu, jeszcze nie. Nazywam się Mosze Halewi – powiedział Żyd, kłaniając się nisko i wyciągając rękę do przywitania.

Dziennikarz potrząsnął chudą dłonią, jakby chciał mu pogruchotać palce. Intruz aż podskoczył z bólu.

– Sprawdziłem, pan jesteś naprawdę ten sławny redaktor Jakub Stern z „Kuriera” – oznajmił, rozcierając palce.

Stern niechętnie przytaknął, przypominając sobie, że chudzielec z rachityczną bródką opowiadał poprzedniego dnia, jakoby był w wojsku świadkiem jakiejś egzekucji.

– Mam dla pana nadzwyczajną wiadomość.

– Co za wiadomość? – Jakub nadstawił uszu.

– Nie tu, sza. Nie będziemy rozmawiać na ulicy. – Spojrzał nieufnie w stronę Auerbacha. – Czy zechciałby pan pójść ze mną w pewne ustronne miejsce? Niech pan się nie obawia – dodał, widząc w oczach dziennikarza rezerwę.

Halewi, milcząc, prowadził Sterna na skróty. Ze Smoczej skręcili w Starozakonną. Potem szybkim krokiem weszli w jakiś zacieniony, śmierdzący moczem zaułek. Przemknęli przez wiejącą przeciągiem bramę i znaleźli się na niewielkim podwórku, otoczonym ceglanymi domami, do których przymocowane były jak jaskółcze gniazda zagracone balkony, drewniane schodki i dziwaczne dobudówki o niewiadomym przeznaczeniu.

Szli dalej. Przekroczyli bramę i zatrzymali się na podwórzu, udekorowanym klatkami dla królików, gołębnikami i przekrzywionymi wychodkami.

Przewodnik niespodziewanie stanął przy zardzewiałym trzepaku i zastanawiał nad czymś. Powiedział do siebie coś, co zabrzmiało jak „ha” lub „ba”, i wszedł do pobliskiej sutereny, zupełnie nie zwracając uwagi na nowego kompana. Stern siłą rzeczy skierował się za nim.

W niewielkim i ciemnym pomieszczeniu, do którego weszli, stały okrągłe stoliki przykryte serwetami, sięgającymi zdeptanej podłogi. Na jednym z nich w ceramicznej menorze paliła się nadtopiona świeca, rozpraszająca mrok migotliwym płomieniem. Pobieloną ceglaną ścianę obok wygasłego kominka ozdabiał olejny obraz, z którego gapił się na Sterna brodaty starzec w futrzanej  czapce na głowie. Starzec miał wyłupiaste oczy i redaktor odniósł wrażenie, jakby go śledził. U sufitu wisiała miotełka z nostrzyka, wypełniająca pomieszczenie delikatną słodkawą wonią. W powietrzu unosił się też zapach owoców. Możliwe, że za zasłoną z szarego koca wisiały sznury suszonych jabłek i gruszek.

– Mam pecha. W zeszłym tygodniu straciłem pracę – zakomunikował Halewi i siadł przy najdalszym od drzwi stoliku, zwrócony twarzą do wejścia, jakby chciał kontrolować sytuację. – Gdybym coś zjadł, na pewno przypomniałbym sobie to, co pana interesuje.

– Na co ma pan ochotę? – zapytał dziennikarz, poprawiając skwierczącą świecę. – Poproszę o menu.

– W tym lokalu dań się nie wybiera. Zaraz podadzą najlepszy we Lwowie czulent! – usłyszał dumną odpowiedź. – Ale chyba nie jest pan, panie redaktorze, wybredny?

Czekali chwilę w milczeniu. Stern próbował zgadnąć, jaką pracę stracił jego przewodnik. Zazwyczaj, gdy patrzył na człowieka, a także gdy słuchał jego głosu, potrafił niemal bezbłędnie określić jego profesję, lecz tym razem ta sprawdzona metoda z jakiegoś powodu zaszwankowała.

Zgarbiony rozmówca mógł być zarówno buchalterem, jak i nauczycielem matematyki, a może nawet graczem giełdowym, jednak z pewnością był nieudacznikiem, który imał się w życiu różnych zajęć, nie mogąc skupić się na tym, które dałoby mu upragnione pieniądze. Jego lewe oko szpeciło bielmo, które opalizowało w świetle świecy i zmuszało go do ciągłego przekrzywiania głowy, jakby kpił ze słuchacza.

Redaktor przerwał rozmyślania, gdyż do pomieszczenia weszła dziewczynka w wyciągniętym do kolan swetrze, w za dużej kiecce i z dwiema miskami napełnionymi parującą kaszą. Rozczochrana kelnereczka o delikatnych rysach postawiła przed gośćmi naczynia i położyła obok nich łyżki. Potem zakręciła piruet na jednej nodze i wybiegła, o mało nie gubiąc drewniaków.

Potrawa była gorąca. Z pewnością przed chwilą czekała na nich w szabaśniku. Mosze przełknął głośno ślinę i natychmiast zanurzył łyżkę w kaszy. Mlaskał głośno i mruczał niczym kot, jakby jego podniebienie doświadczało niebiańskiej rozkoszy. Wkrótce blisko połowa potrawy, składającej się z kaszy, cebuli, fasoli oraz gęsiny, znikła z miski. Gdy na jej dnie pokazało się ugotowane na twardo jajo, wyprostował się i odetchnął głęboko, jakby dostał od Pana Boga przepustkę na nowe życie.

– Czasem zostawała u mnie na noc – oświadczył, jakby Stern wiedział, o kogo chodzi.

– Kto?

– No, Lea, Lea Falk. Ta smarkula, którą wychowywał krawiec. Redaktor spojrzał pytająco na rozmówcę.

– Tfu-tfu! Nie to, co pan sobie pomyślał – odparł z lekkim zakłopotaniem, przepoławiając brzegiem łyżki jajo, prezentujące się jak wielkie bawole oko. – Ma pan nieobyczajne skojarzenia, a ja chciałem tylko powiedzieć, że Lea panicznie bała się Szczęściarza.

– Dlaczego się go bała?

– A jak pan myśli? – odparował Mosze skrzeczącym głosem jak z zacinającej się pozytywki.

Rozmowa zaczęła redaktora denerwować. Nie znosił, gdy na pytanie odpowiadano mu pytaniem. Odłożył łyżkę, przetarł dłońmi twarz i ciężko nabrał powietrza.

Nie zdążył jednak pouczyć swego rozmówcy, gdyż ta sama zachwycająca kelnereczka pojawiła się w suterenie z blaszanymi kubkami. Tym razem przyniosła kisiel żurawinowy, w którym pływały goździki, jak ułamane zapałki. Postawiła naczynia na stoliku i uciekła, wesoło podrygując.

Stern śledził ją wzrokiem, aż znikła na prowadzących na górę schodkach.

– Bawi się pan ze mną w kotka i myszkę, panie Halewi?

– Aj-ja-jaj. Chcę tylko panu redaktorowi pomóc. A pan jesteś strasznie nerwowy – seplenił z jajkiem w ustach Mosze. – Można przecież wykoncypować, że Aaron nie rozpieszczał Lei.

– Nie był to grzeczny wujaszek, który dzielił się z innymi własnym szczęściem?

– Szczęście to on dawał tylko sobie. Lea zbierała od niego ostre cięgi. Trzeba było widzieć jej plecy. Posiekane jak wołowy zraz. Tylko ręce i nogi oszczędzał, a wie pan dlaczego? Przepraszam, że znowu pana pytam. – Przełknął ostatnią porcję jajka i czknął głośno. – On pamiętał, że ta mała musi tańczyć za pieniądze. To dlatego ludzie mówili, że śmierć byłaby dla niej wybawieniem.

– Sugeruje pan, że mała nie żyje? Przecież do tej pory nie znaleziono jej ciała. Może ktoś ją przygarnął, a może sama gdzieś się ukrywa? Dzieci mają swoje przemyślne kryjówki.

– Ja tam mam inne przeczucie, a moje przeczucie rzadko mnie myli – powiedział, spuszczając wzrok.

– Sądziłem, że Lille był lubianym człowiekiem. Dostawał mnóstwo zleceń, bo szył na miarę. Odwiedzali go ludzie ze świecznika, jedynie polecani.

– To, że miał sporą klientelę, jeszcze niczego nie dowodzi. Szanowny pan Stern również się u niego obstalował, ale wszystko to, co zarobił krawiec, trafiało do jednego banku.

– Gdzie?

– O tu! – Halewi uderzył kantem dłoni w gardło. – Przepijał również to, co wpadło do jego czapki, gdy mała tańczyła w spelunach.

– W jakich spelunach?

– A czy to takie ważne? – odpowiedział i zaraz się zmitygował, widząc wściekłe spojrzenie redaktora. – No, bywali Pod Śledzikiem, czasem tańczyła w Piekiełku albo w Engelkreisie, a nawet zachodzili do Knoblocha. Fikała tam koziołki jak cyrkowa małpka.

– Mała znika, a jej opiekun powiesił się na krawacie? Może zostawił jakiś list.

– Nie ma żadnego listu, bo pierwszy bym o nim wiedział – dodał Mosze, sięgając palcami po kiszonego ogórka.

– Jak pan wyjaśni zniknięcie Lei?

– Myślałem, że to właśnie pan, wielki znawca lwowskich zbrodni, rozwiąże tę zagadkę.

Stern kolejny raz zacisnął zęby z wściekłości. W ciszy słychać było nad ich głowami irytujący łomot. Najpewniej ktoś maglował na stole pościel drewnianą tarą.

Halewi znowu sięgnął po ogórka. Posiekał go pożółkłymi zębami i przełknął. Następnie wytarł rękawem brodę i nie odrywając kubka od ust, wypił kisiel, gulgocząc przy tym jak indor.

Stern nie był entuzjastą czulentu. Tradycyjne żydowskie danie wydawało mu się za tłuste. Z nadzieją zanurzył usta w żurawinowym kisielu, lecz ten okazał się być gęsty jak klej stolarski. Zniechęcony odstawił kubek na blat i wstał. Halewi także szykował się do wyjścia. Gdy redaktor zabrał z krzesła garnitur zawinięty w papier, jego rozmówca przyjął ton kaznodziei.

– Nieszczęście samo nie przychodzi, panie Stern. Aaron Lille wyrzekł się Boga, to i Bóg wyrzekł się Aarona.

– Muszę się z panem zgodzić – rzucił redaktor na odczepnego. – Czego pan ode mnie oczekuje za te informacje?

Halewi zwlekał z odpowiedzią, zajęty wydłubywaniem spomiędzy zębów łuski z kaszy.

– Mam delikatną prośbę do szanownego pana. Ja się tylko wstydzę o niej głośno powiedzieć – zapiszczał i podrapał się w szyję. – Czy zechciałby pan zapłacić za mój obiad? Tak się składa, że akurat dziś moja głęboka kieszeń nie dysponuje wolnymi funduszami.

Stern przystał na tę propozycję. Kiedy pojawiła się mała rozczochrana pomocnica, Jakub wyjął pieniądze z portmonetki i położył na stoliku. Zamówił jeszcze dwie setki śliwowicy ekstra, która zdaniem Halewiego idealnie pasowała do czulentu.

Wódka o słomkowym kolorze okazała się aromatyczna i mocna. Halewi stał się po niej jeszcze bardziej rozmowny. Zdradził, przyciszając głos, że jego ręce nigdy nie zhańbiły się pracą.

– Więc z czego pan żyje? – Stern przeszył go wzrokiem.

– Nu, z dobrych rad – odpowiedział poważnym głosem. – W kamienicy wygadują, że jestem luftmensch, że żyję powietrzem. Zazdroszczą mi, że znam pół Lwowa i że wszystko potrafię załatwić.

– W takim razie mam do pana interes – podchwycił szybko Stern, żydłacząc.

– A co pan chcesz? – odparł śpiewnie Halewi, dumnie wypinając cherlawą pierś.

– Nic szczególnego. Chciałbym tylko obejrzeć zeszyt, w którym Lille zapisywał swoich klientów.

– Zobaczę, co da się zrobić, ale nic nie obiecuję. Odwiedzę pana w redakcji, po pogrzebie Szczęściarza. A propos, czy pan też wybiera się na tę smutną uroczystość? – Halewi podniósł się zza stołu.

Stern przytaknął i spojrzał na małą kelnereczkę, która poślinionymi palcami wprawnie zgasiła świecę.

– Chowają go jutro na Janowskich mogiłkach, o drugiej po obiedzie.

Siadł za swoim biurkiem i wkręcił czystą kartkę w continentala. Myśli same spływały mu na czubki palców, które uskuteczniały szalony taniec po klawiaturze. Dźwignia karetki wybijała niespokojny rytm, taśma się przesuwała, a wałek obracał. Nagle Stern przestał barabanić w okrągłe klawisze i się wyprostował.

Przypomniał sobie swój straszny sen z ostatniej nocy, w którym osaczony w pustym mieszkaniu wbił krawieckie nożyce w brzuch pochylającego się nad nim diabła.

– Znalazłem brakujący element układanki! – oznajmił poważnie.

– Jakiej układanki? – zaciekawiła się Wilga.

– W tym dniu, kiedy znikła Lea, Aaron Lille raczył się z Auerbachem wódką. Kiedy jej zabrakło, Szczęściarz wysłał małą do pobliskiego sklepu. Pech chciał, że akurat wtedy szedłem do przymiarki i zderzyłem się z nią pod sklepem. Mała upadła i stłukła butelki. Chciałem jej dać dwa złote, wołałem za nią, lecz uciekła przerażona. Zastanawiam się, czy to nie z mojego powodu...

– Co?

– No wiesz...

Nie zamierzała go pocieszać. Brała teraz cichy odwet za upokorzenia, którymi ją niedawno dotknął.

– Co było dalej? – zapytała z kamienną miną.

– Dozorca wygadał się Halewiemu, że czekali blisko godzinę, lecz mała nie wracała. Zrobił się wieczór, Szczęściarz wściekł się nie na żarty. Odgrażał się, że zbije ją na kwaśne jabłko. Dopiero nad ranem, gdy dozorca sprzątał obejście, znalazł pod śmietnikiem walizkę.

– Więc to Halewi powiedział ci, że Aaron wykończył dziewczynkę za dwa złote?

Jakub ociągał się z komentarzem. Czuł przez skórę, że Wilga za bardzo się pośpieszyła z tą puentą. Zgodził się, że nie można czekać z wiadomością w nieskończoność, a ponieważ sam był zamieszany w sprawę, tym razem to nie on, lecz de Brie miała spić słodką śmietankę.

Artykuł pisał się sam. De Brie wystukała chwytliwy tytuł: „Czy musiała zginąć za dwa złote?”, a potem zapełniła jeszcze dwie strony, wykorzystując wszystkie zdobyte informacje. Zadowolona, strzepnęła palcami włosy i zbiegła z tekstem do sekretariatu.

Opuścił redakcję dziesięć po czwartej i tak jak to wcześniej zaplanował, zaszedł na Zieloną, odwiedzić Samuela Hillela, przyjaciela ze szkolnych lat. Chciał mu zadać kilka pytań związanych ze śmiercią krawca.

Adwokat od dawna mieszkał na pierwszym piętrze w starej dwupiętrowej kamienicy. Od blisko roku błąkał się sam po wielkim mieszkaniu, wciąż wspominając niedawny wyjazd do Palestyny, gdzie została jego żona Marie i syn Izaak.

Jakub przywitał się serdecznie z kolegą.

– Czy znasz już ostatnią nowinę?

W powietrzu unosił się orzeźwiający zapach świeżo zmielonej kawy.

– A o którą pytasz? – Samuel zmrużył oczy. – Bo jeśli interesuje cię śmierć Szczęściarza, nie mam ci nic nowego do powiedzenia.

– A więc już wiesz?

– We Lwowie plotka jest szybsza od telegrafu – zaśmiał się Samuel i zaprosił gościa do salonu.

Dziennikarz położył na krześle zapakowany w papier garnitur i rozsiadł się w fotelu. Czekał na wyjaśnienia. Uważał, że ma do nich prawo, bo to właśnie adwokat polecił mu krawieckiego mistrza.

– Czujesz się oszukany? Pytałeś o dobrego krawca i nie jesteś zadowolony?

Stern po nieprzespanej nocy był rozdrażniony i nie miał chęci wysłuchiwać pokrętnych argumentów.

Adwokat, widząc to, zaproponował na początek kawę, lecz Jakub podziękował uprzejmie. Gospodarz wybrał więc (z niekończących się zapasów swojego barku) bardziej odpowiednie lekarstwo, Aprikosen Likör z wytwórni Baczewskiego. Nalał wódkę do kryształowych kieliszków, podał jeden gościowi i, jakby mimochodem, dodał, że ów krawiec zdobył praktykę, szyjąc wojskowe mundury. Że był prawdziwym szczęściarzem, bo kula wystrzelona przez rosyjskiego piechura w czasie kampanii w Karpatach odbiła się od austriackiego bączka na czapce, nie robiąc mu najmniejszej krzywdy. I wydawać by się mogło, że Lille wrócił z tej wojny bez szwanku, lecz wkrótce się okazało, że to nie ten sam człowiek. Zrobił się porywczy, niesłowny, a smutek topił w alkoholu. Swoim zachowaniem odstraszał wielu klientów, lecz wciąż byli tacy, którzy chcieli skorzystać z jego nadzwyczajnych umiejętności krawieckich.

– Był szczęściarzem również dlatego, że widział kogoś, kogo sobie bardzo ceniłem – zakończył adwokat tajemniczo.

– Kogo? – Jakub odstawił kieliszek na brzeg stołu.

Samuel stanął na tle okna. Ostre światło poraziło Sterna tak, że zmrużył oczy. Słyszał tylko zachrypnięty głos przyjaciela.

– Swietłanę Sołowiową. Właśnie u niego zamówiłem dla nieboszczki suknię pogrzebową. Wymawiał się, że szyje tylko dla mężczyzn, lecz trzeba przyznać, że hrabina dzięki niemu prezentowała się w trumnie nad wyraz godnie.

– Chcesz powiedzieć, że Lille był uczciwym i praktykującym Żydem? Więc może mi wyjaśnisz, dlaczego znikła jego przybrana córka? – Stern uśmiechnął się cierpko.

– Wcale nie jest pewne – Hillel pozbył się świetlnej aureoli, przechodząc w drugi kąt pokoju – że właśnie on maczał w tym palce.

– Lecz wszystko na to wskazuje – powiedział Jakub chłodno.

Adwokat przechylił butelkę i ponownie napełnił kieliszki likierem. Morelowy trunek Baczewskiego był doskonały. Jakub chuchnął po nim w zwiniętą pięść.

– Słyszałem też takie głosy, że męczyły go wyrzuty sumienia, a to przecież najsurowszy sędzia.

Stern nie dał się zwieść słowom adwokata.

– Co Aaron Lille robił z pieniędzmi? Szył jeden, a może nawet dwa ancugi na tydzień. Nie wszystko szło na przelew.

– Może miał przyjaciółkę? A może... – Hillel zawiesił głos.

– Może?

– Krążą po mieście dziwne plotki, że... – Adwokat nie dokończył myśli i jakby bał się swojego sądu, machnął ręką. – Wiesz, kiedy go chowają? – prędko zmienił temat.

– Jutro o drugiej na cmentarzu Janowskim.

Ustalili, że się spotkają w czasie uroczystości żałobnej. Jakub się podniósł. Nie chciał przeciągać wizyty.

– Dzieci zapomniały, jak wygląda ich ojciec? – zażartował Hillel, czując, że dalsza rozmowa mogłaby zaprowadzić ich w ślepy zaułek.

Z garniturem pod pachą i z kapeluszem w dłoni Stern zajrzał jeszcze przez uchylone drzwi do biblioteki, w której na okrągłym stoliku stała rozstawiona szachownica.

– Wszystko się zmieniło od twojej poprzedniej wizyty – objaśnił Hillel, podając dłoń przyjacielowi. – Przed tygodniem niespodziewanie czarne uzyskały przewagę piona, lecz białe nie zamierzają się tak łatwo poddać!

Kelner natychmiast poznał klienta i już przy wejściu zapytał go uprzejmie, czy ma podać szklaneczkę zimnej wody, lecz nieoczekiwanie otrzymał zamówienie na lody orzechowe. Był zaskoczony. Pierwszy raz całkowicie pomylił się w ocenie gościa, a przecież pracował w Wiedeńskiej niemal pięć lat.

Powstrzymując się przed splunięciem do pucharka, przyniósł z kuchni zamówiony deser i postawił go przed eleganckim mężczyzną. Gość palił teraz papierosa i czytał gazetę oprawioną w drewniane trzymadło. Miał dobry gust. Interesowała go polityka i kronika kryminalna. Nie był też ponurakiem, jak się na początku wydawało. Przez cały czas tajemniczo się uśmiechał, jakby przeczytał dobry dowcip. Wydawał się być szczęśliwy, gdy posrebrzanym widelczykiem wgryzał się w aromatyczną gałkę, posypaną zmielonymi orzechami.

Kelner też miał przy sobie łyżeczkę. Jego srebrna ozdoba tkwiła dumnie w kieszonce bordowej marynarki. Zazwyczaj służyła mu do wyciągania utopionych w potrawach much, lecz wśród obsługi żartowano, że wyjątkowo ważną funkcję pełni w toalecie, umożliwiając mu oddawanie moczu bez dotykania przyrodzenia. Na tę myśl o mało nie parsknął śmiechem.

Klient wytarł usta serwetką i zamówił lampkę madery, co jeszcze bardziej zdziwiło kelnera. Garson wiedział od starszych kolegów, że przy odrobinie chęci i cierpliwości można swoich gości wychować. Był rad, że właśnie jemu trafił się taki przypadek.

Mężczyzna za stolikiem nieśpiesznie wypił wino i znowu uniósł rękę, prosząc o rachunek. Teraz wypielęgnowana ręka sięgnęła do portfela i zostawiła na talerzyku obok należności pięćdziesiąt groszy napiwku. Ten gest przełamał ostatecznie niechęć kelnera. Czuł, że między nimi zawiązuje się cienka nić porozumienia. Wiedział też, że od tej pory w żadnym wypadku nie wolno mu gościowi pluć do talerza ani zostawić w rękawie jego płaszcza śmierdzącej pamiątki jak jego niewychowany poprzednik. Zadowolony podszedł do pikolaka, czapkującego gościom w drzwiach. Strzelił go po ojcowsku w kark i w zwięzłych słowach podzielił się z nim kolejną życiową lekcją.

Zamienił się w gniazdo. Był stertą patyków przytwierdzonych do potężnej starej sosny na skraju mokradeł. Kiedy niebezpieczeństwo minęło, podniósł głowę, odczarowując kamuflaż. Świeciło słońce. Orzeł zamknął oczy i zapadł w drzemkę. Śniło się mu, że leci nad rzeką pełną ryb i żab. Za wodospadem, na wyciągnięcie szponów, zamarł wielki, cętkowany pstrąg. Nagły huk strzelby rozdarł powietrze i sen się ulotnił. Ptak niespokojnie poprawił dziobem jaja, a potem włożył głowę między skrzydła, lecz długo nie mógł zasnąć.

Piątek, 24 marca 1939

Obudził się ze strachem, bo przyśniło mu się, że jakaś zakapturzona postać uprowadziła Piotrusia i Kasię. Wyraźnie widział, jak zniknęli w gęstej mgle zaścielającej miasto, i nie potrafił ich odnaleźć.

Spojrzał na wiszący na ścianie zegar i oprzytomniał. Dochodziła dziewiąta. Córka od godziny była w szkole, Anna udzielała w aptece porad pacjentom, a Piotruś...

Pobiegł sprawdzić, co się dzieje z synem. Uspokoił się, gdy zobaczył go w pokoju dziecięcym, tarzającego się na dywanie obok dokazującej Magdy, pomocy domowej. Przywitał się z nimi i poprosił dziewczynę, by Boże broń nie spuszczała synka z oczu.

W kwadrans zrobił toaletę i zaszedł do kuchni. Zjadł kanapki z jajkiem, a potem nachylił się nad zlewem i jak za szczenięcych lat odkręcił kran i napił się zimnej wody, parskając jak koń. Zaplanował na dzisiaj odwiedziny u rodziców. Oboje w ostatnich latach podupadli na zdrowiu. Zwłaszcza matka potrzebowała stałej opieki. Ojciec robił, co mógł, lecz Jakub przekonał go w końcu do zatrudnienia na pół etatu wykwalifikowanej pielęgniarki.

Przed wyjściem z domu jeszcze raz zajrzał do pokoju dziecięcego. Ucałował Piotrusia i poprosił Magdę, by przekazała Annie, że wróci wieczorem. Potem włożył nowiutki garnitur i płaszcz. Poprawił przed lustrem jedwabny krawat w prążki i nasunął na czoło rondo kapelusza.

Czwarty dzień wiosny był posępny. Wiatr szybko przesuwał chmury i zanosiło się na deszcz. Pożałował, że nie zabrał parasola. Tramwaj uciekł mu sprzed nosa, lecz na szczęście znalazła się wolna dorożka. Jakub zamówił kurs do centrum. Wysiadł na placu św. Ducha. Planował kupić przy Rynku miód, szynkę i kruche ciasteczka waniliowe. Zapłacił za kurs, a gdy buda odjechała, niespodziewanie poczuł na głowie ciężkie krople. Deszcz przybierał na sile, więc ruszył biegiem w stronę katedry łacińskiej. Tam postanowił przeczekać ulewę.

Katedra była pełna. Skończyła się poranna msza, ale nikt jeszcze nie wychodził. Jakub przystanął za ostatnim rzędem ław.

Niespodziewanie z rozerwanej deszczowej chmury wpadł przez witraż snop światła, oświetlając ukrzyżowane stopy Pana. Ktoś w nawie bocznej odkaszlnął głośno, a potem ciszę przerwały dwa niebiańskie głosy. Ubrane na czarno kobiety, stojące przy marmurowym reliefie Katarzyny Jabłonowskiej, śpiewały Stabat Mater. Dźwięki jak niewidoczny bluszcz oplatały ambonę, filary i wysokie, turkusowe sklepienie. Skrzypce i wiolonczela uderzyły gwałtowną wibracją tonów, aż Jakub poczuł ciarki na plecach.

Flammis ne urar succensus, per te, Virgo, sim defensus in die iudicii.

„Ogień mnie nie spali – przetłumaczył sobie w myśli. – Przez Ciebie, Dziewico, będę ocalony, w dniu Sądu Ostatecznego”.

Stał za plecami chudej kobiety ubranej w beżową garsonkę. Jej głowę przykrywał toczek w takim samym kolorze, a spod niego spływały na szyję pasemka siwych włosów. Obok niej siedział młody mężczyzna w eleganckiej popielatej marynarce z różańcem w ręku. Miał podgolony kark i kształtne, przylegające do głowy uszy. Kobieta pochyliła się i niechcący strąciła modlitewnik, który spadł na posadzkę. Jakub szybko go podniósł. Wtedy mężczyzna (najpewniej jej syn), obrócił się i dyskretnym uśmiechem mu podziękował.

Quando corpus morietur,

fac ut anima donetur

Paradisi glória. Amen.

Śpiew umilkł, lecz wierni wciąż siedzieli nieporuszeni, a potem jak przebudzeni z letargu, szurając nogami, wyszli na plac Kapitulny. Akurat deszcz przestał padać i nieśmiało zaświeciło słońce. Jakub ruszył po mokrym bruku na Rynek po wiktuały.

Dochodziła jedenasta, gdy z zakupami wspinał się na drugie piętro kamienicy Pod Kozą na Kazimierza Wielkiego. Ojciec otworzył drzwi i aż syknął na jego widok, ledwie powstrzymując się od wymówek. Jakub nie przejął się zbytnio tym chłodnym przyjęciem. Wyładował w kuchni przyniesione produkty i poszedł do sypialni zobaczyć matkę.

Znowu go nie poznała. Pogrążona w swym urojonym świecie, mrucząc jakąś piosenkę, wydzierała z szarego papieru łabędzie, a może to były gęsi. Podłoga wokół wózka zaścielona była grubą warstwą papierowych ptaków. Zostawili ją samą i wrócili do kuchni.

Ojciec nastawił na kuchence wodę na herbatę.

– Kiedy przyjdzie pielęgniarka?

– Wyszła przed tobą! – sarknął ojciec.

– Co powiedziała?

– Nic. A co miała powiedzieć, że czekamy z matką na śmierć?

Jakub kolejny raz obejrzał bogoojczyźniane pamiątki ojca. Akwarelkę Szarża pod Somosierrą namalowaną przez Jerzego Kossaka i portret Piłsudskiego z dłońmi opartymi na rękojeści szabli. Potem posrebrzany ryngraf z powstania styczniowego i Album Legionów Polskich, który ojciec dostał od kolegów na zakończenie służby wojskowej. Drugą ścianę zdobiły pawie pióra, wenecka maska i wypłowiałe plakaty teatralne, które od lat gromadziła matka. Najważniejszy z operetki Offenbacha Piękna Helena z datą 9 października 1903 roku. Spektakl rozpoczynał się o godzinie siódmej wieczorem. Jakub nigdy się nie dowiedział, dlaczego ów plakat był dla niej taki ważny.

Chciał zapytać go o tę datę, gdy nagle usłyszeli hałas z sypialni. Obaj rzucili się do drzwi. Matka leżała obok przewróconego wózka i nieporadnie próbowała wstać. Na szczęście nic się jej nie stało. Jakub podniósł ją, a ojciec postawił wózek. Okryli ją troskliwie pledem, a na stopy włożyli filcowe meszty.

Ojciec podał jej herbatę i maślane ciasteczka na talerzyku, a Jakub opowiedział o wnukach. Chyba coś rozumiała, bo leniwie otwierała oczy i uśmiechała się anielsko. Mówiła coś do siebie. Powtarzała jedno słowo: „Anioł”, a może to było „Anna”?

Kwadrans na drugą Jakub pożegnał się z rodzicami. Powiedział, że się postara zajrzeć następnego dnia, choć sam nie bardzo wierzył w tę obietnicę.

Deszcz przestał padać, gdy wysiadł z tramwaju przy Pilichowskiej. Kiedy pasażerowie odeszli, podniósł z międzytorza kamyk i schował go do kieszeni spodni.

Szedł wzdłuż żeliwnego ogrodzenia, aż do Złotej. Minął bramę cmentarną, budynek administracji i dom przedpogrzebowy. Patrzył na macewy pokryte hebrajskimi napisami. Dekorowały je reliefy upamiętniające imiona zmarłych i pracę, jaką wykonywali za życia.

Już z daleka dostrzegł zgromadzony na wzgórzu tłum. Dotarł tam w kilka minut i jak inni stanął niedaleko wykopu. Niespodziewanie chmury się rozstąpiły, wyjrzało słońce i nad Kleparowem pokazała się podwójna tęcza.

W ciepłych promieniach słonecznych grzało się na marach ułożone w prostej sosnowej trumnie bez wieka ciało krawca Aarona Lillego. Zawinięte było w całun i wyglądało niczym olbrzymi kokon, z którego ma się wykluć monstrualna poczwarka.

Stern się rozejrzał. Z jego lewej strony stał Szymon Auerbach, dozorca. W eleganckim garniturze ze złotą dewizką wyglądał jak milioner. Z prawej przystanął Halewi w swoim podniszczonym garniturze. Obracał w chudych palcach czarny kamyk i bujał się w takt recytowanej przez rabina modlitwy. Kiedy zobaczył Sterna, uśmiechnął się cierpko. Za nim kryła się cycata kobieta o grubej, wywiniętej dolnej wardze. Jej głowę okrywała biała chusta. Wyraźnie unikała wzroku redaktora. To właśnie ona zachęcała zebranych, by natychmiast powiesili wstrętnego goja dla wyrównania rachunków. Przy niej prężył się policjant z posterunku przy Kurkowej, w asyście ryżego tajniaka wbitego w czarny garnitur. Co oznaczała obecność stróżów prawa? Chyba nie przyszli tu po to, by oddać wisielcowi ostatnią przysługę.

Jakub zbliżył się do Samuela i w milczeniu uścisnął mu rękę. Miał dziwne wrażenie, że rozpoznaje na żałobnikach ubrania, które wyszły spod igły Szczęściarza. A im dłużej się przypatrywał, tym bardziej był pewny, że włożyli je umyślnie, by oddać zmarłemu cześć.

Kiedy rabin zakończył śpiew, Halewi sięgnął do kieszeni, by odczytać spisaną na kartce mowę pogrzebową. Był mocno zdenerwowany, bo zajęty przygotowaniem do pogrzebu, zapomniał jej. Teraz próbował naprędce przypomnieć sobie napisany tekst, lecz jego myśli były nieposłuszne.

Przemowa była wygłoszona w jidysz. Z pojedynczych słów Stern się domyślił, że Halewi mówi o Bogu, który kazał jednego dnia spocząć nieszczęśnikowi w dobrym miejscu.

A im bardziej mówca się starał, tym bardziej jego opowieść piękniała, jakby za życia Szczęściarz był świętym.

Stojący obok Sterna Hillel tłumaczył mu najważniejsze zdania. Mosze opisał życie Aarona Lillego. Wspomniał o ojcu, genialnym siodlarzu, i matce, która zajmowała się wyrobem cudnych peruk na mądre głowy. Mówił o przeciwnościach losu i o ogromnym poświęceniu, jakie krawiec włożył w prowadzenie domu i wychowanie Lei. Zaznaczył, że szlachetny Lille troszczył się także o rozwój jej kariery muzycznej. Dodał, że gdyby nie zły los, tańczyłaby lepiej niż Isadora Duncan.

W tym momencie rabin nerwowym krokiem zbliżył się do niego i wyszeptał mu coś do ucha. Halewi kiwnął głową, po czym nabrał powietrza do płuc i zakończył: „Opadł sznur, zerwana została więź”. Jego słowa zabrzmiały niemal jak szyderstwo, także dla Samuela, który po cichu przetłumaczył Jakubowi tę starą żydowską sentencję.

Halewi szybko ustąpił miejsca rabinowi, który donośnie odmówił kadisz. Kiedy przebrzmiały słowa modlitwy, członkowie bractwa pogrzebowego, Chewra Kadisza, odkryli kaptur zakrywający głowę i szyję zmarłego, by zebrani mogli jeszcze raz go zobaczyć.

Szczęściarz wyglądał dostojnie. Miał podkrążone oczy, posiwiałą brodę na policzkach i rude włosy, spływające na szyję. Podciągnięty nienaturalnie wysoko kołnierz białej koszuli skutecznie zakrywał wisielczą bruzdę.

Wkrótce członkowie bractwa pogrzebowego naciągnęli kaptur na głowę zmarłego i przenieśli ciało z otwartej trumny do oszalowanej deskami jamy. Rozległo się ogłuszające zawodzenie płaczek. Teraz na ustach krawca ułożona została mała deseczka, a na niej żelazna kłódka, zamykająca jego usta na wieczność. Na ten znak żałobnicy ustawili się w kolejkę, by zasypać ciało ziemią. Ludzie zmieniali się przy rydlu, unikając pośpiechu zgodnie z ceremonią. Każdy chciał oddać zmarłemu ostatnią przysługę. Słychać było głośne wzdychania i posapywania.

Stern wyjął z kieszeni spodni swój kamyk z torowiska tramwajowego i położył go na uklepanej ziemi. Na świeżo usypanym grobie wyrósł wkrótce kamienny kopczyk.

Słońce zaszło za chmury i znowu zbierało się na deszcz, gdy Stern z Hillelem wyszli z cmentarza na Pilichowską.

– Co o tym sądzisz? – zapytał Stern.

– Za wcześnie, panie redaktorze, na wyroki. Wpadnij do mnie jutro po południu, może znajdę odpowiedź na twoje wątpliwości?

Pożegnali się przy Janowskiej. Hillel poszedł do rabina, Stern zaś w stronę przystanku tramwajowego.

Musiał zajść do redakcji, by dokończyć artykuł i dowiedzieć się, co Wilga de Brie ustaliła nowego w sprawie zaginięcia małej. Nie zastał jej jednak w pokoju redakcyjnym. Na jego biurku leżała kartka wyrwana z notatnika z lakonicznym: „Porozmawiamy w poniedziałek, pozdrawiam, WdB”.

Jakub siadł za maszyną i w kilkanaście minut opisał uroczystość pogrzebową, której był świadkiem. Nie wymieniał nazwisk. Zaznaczył tylko, że opiekun małej, krawiec mieszkający na Krakidałach, przy Smoczej, odebrał sobie życie z rozpaczy. Nie omieszkał podkreślić, że sprawą wciąż interesuje się policja i że jej funkcjonariusze dyskretnie obserwowali uroczystość pogrzebową.

Na końcu tekstu wplótł dane z policji, które miały przyprawić czytelnika o zawrót głowy: „Czy zadajemy sobie pytanie – napisał – ile dzieci zaginęło w ostatnim roku we Lwowie? Z pewnością nie, a to przecież przerażająca statystyka! W ciągu roku pięciu chłopców i sześć dziewczynek w wieku od siedmiu  miesięcy do dwunastu lat nie wróciło do domu. Co się z nimi stało? Dlaczego nie cieszą swoich rodziców śmiechem? Policja odnalazła dotąd ciała dwóch chłopców. A inni? Ich śmierć mogła być dziełem przypadku, ale też nie musiała. Adaś K. ledwie trzysta metrów od domu wpadł do studzienki burzowej i po miesiącu wyciągnął go stamtąd pracownik z zakładu kanalizacji. Ciało drugiego, siedmioletniego Krzysia W., zostało przypadkowo odkryte przez zakochaną parę, szukającą ustronnego miejsca w lasku na Pohulance. Chłopczyk zaklinował się między gałęziami buka, tak nieszczęśliwie, że zmiażdżyły mu gardło i nie mógł zawołać pomocy. Czy ktoś mu w tym dopomógł?”.

Po tym zdaniu Stern wzdrygnął się. Kilka razy przechodził z Anną i dziećmi obok zasuszonego i rozszarpanego przez ptaki nieszczęśliwca i ani razu nie przyszło mu do głowy, by zboczyć ze ścieżki i wspiąć się na skarpę przy strumieniu. Tak jak policja zastanawiał się, czy ktoś pomógł dwóm malcom zejść z tego świata. Pamiętał, w jak niebezpieczne zabawy się bawił, gdy był krnąbrnym dzieckiem. Kopał tunele w ziemi, w których mógł być pogrzebany żywcem. Wchodził w tartaku między potężne bale, które mogły go przerobić na miazgę. Przebiegał przed rozpędzonym pociągiem, ocierając się o śmierć i licząc na poklask takich samych jak on małych ryzykantów.

Lecz co się naprawdę stało z pozostałymi zaginionymi dziećmi? Przecież nie rozpłynęły się w powietrzu. Czy ich rodzice mieli wciąż czekać, aż w wyjaśnieniu zagadki pomoże szczęśliwy przypadek? W lutym liczba ludności cywilnej we Lwowie przekroczyła trzysta osiemnaście tysięcy. Magistrat podawał, że w tym miesiącu zmarło i urodziło się trzysta czterdzieści osób. Tę statystykę zakłócali zaginieni.

Ponownie wrócił do artykułu i dodał, że pod koniec uroczystości deszczowe chmury się rozstąpiły i nad Kleparowem ukazała się wspaniała podwójna tęcza.

Zadowolony z dopisku zabrał kartkę i ruszył do sekretariatu, lecz niespodziewanie spotkał na półpiętrze Halewiego. Przywitał się z nim i przeprosił go na chwilę. Zaniósł tekst Kazi (która aż gwizdnęła z zachwytu, widząc Sterna w elegancko skrojonym garniturze), a potem zaprosił gościa do pokoju.

Mosze z wielką atencją rozglądał się po dziennikarskich włościach. Ciekawiło go wszystko. Maszyny do pisania, a także stojące w szafie roczniki, słowniki i encyklopedie. Przyglądał się też powieszonej na ścianie mapie Lwowa i korkowej tablicy, do której Wilga i Jakub przypinali szpaneglami ważne wycinki z gazet. Nie ominął pokreślonego kalendarza z wykrzyknikami, kółkami i strzałkami oznaczającymi daty narad i spotkań.

– Przykro mi, ale nie mam tego zeszytu, o który pan prosił – powiedział, czerwieniąc się jak sztubak. – Nie było okazji, by go odebrać, ale wymyśliłem rozwiązanie awaryjne. Postaram się wywabić Auerbacha z domu, jeśli zechce pan pofatygować się osobiście na Smoczą. Uprzedzę pana o tym telefonicznie – dodał, biorąc bez pytania leżącą na biurku wizytówkę. – Może jutro przed południem?

Stern przytaknął niechętnie.

– Mamy szabat – kalkulował po cichu Mosze – ale, o ile znam Auerbacha, na pewno zechce... – Nie dokończył i spojrzał uważnie na redaktora.

Jakub zaproponował kawę.

– Co do kawy, to owszem, owszem, jeśli moja skromna osoba nie sprawia panu kłopotu.

Stern nalał wodę do elektrycznego czajnika i podłączył go do prądu.

– Obiecałem opowiedzieć panu o pewnym zdarzeniu – zaczął z respektem gość, skubiąc bródkę, jakby tam kryły się jego mądrości. – Zastanawiam się, jak zacząć, bo to nieprawdopodobna historia.

Stern nieporuszony czekał na rewelacje.

– On tam ze mną był!

– Kto, panie Halewi?

– No, Aaron Lille!

– Gdzie?

– W czternastym roku w austriackim wojsku.

– O czym pan teraz mówi? – Stern wskazał gościowi krzesło przy biurku Wilgi.

– Staram się powiedzieć o pewnym zdarzeniu, ale pan ciągle mi przerywa. To właśnie on był wtedy odpowiedzialny za tę egzekucję – powiedział, bawiąc się porcelanowym słonikiem Wilgi.

– Jaką znowu egzekucję?

– Mówiłem już, ale pewnie nie zwracał pan uwagi, gdy – za przeproszeniem – leżał pan u krawca jak zarzynane prosię. Gdy byłem we wojsku, w 90. Pułku Piechoty, za Franciszka Józefa, to złapali dezertera. To był wysoki i przystojny chłop. Szeroki w barach, czarny, z dołeczkiem w brodzie. Zrobiło mi się go żal. A wie pan dlaczego? Bo gefrejter wyrwał się na kilka dni do Lwowa zobaczyć swoje dziecko. Jego żona miała właśnie urodzić, więc chłop myślał, że mu się uda. No, ale spotkał go paskudny pech, bo kiedy wracał od Ropicy Górnej, straże go nie poznały i ogłosiły alarm bojowy. Odpalili rakiety, w obozie zrobiło się widno jak w dzień. Wojskowy sąd się nie patyczkował. Po niecałej godzinie gotowy był wyrok. Ustawili nas o świcie nad potokiem. Pamiętam, jak od drugiego brzegu nachodziła na polanę mgła i okropnie grabiały mi palce. Dobosz grał na werblach, raz-dwa-trzy i raz-dwa-trzy, a oberlejtnant z cygaretką w zębach przechadzał się przed nami wte i wewte, wewte i wte. Wyzywał nas od śmierdzących tchórzy. Dawał na zachętę dwa dni urlopu, lecz nikt nie chciał wyjść z szeregu, by posłać kolegę na tamten świat. Wtedy pan oberlejtnant zmienił taktykę. Powiedział, że skoro jest dziś piętnasty, to zgodnie z datą wyznaczy piętnastego. I zaczęło się odliczanie. Pewnie pan nie uwierzy, gdy powiem, że wypadło na mnie! Byłbym katem swojego kolegi, panie redaktorze, gdyby ktoś nie zgłosił się za mnie na ochotnika.

– Kto?

Mężczyzna spojrzał tępo na Sterna.

– Aaron Lille, Szczęściarz.

– Chce pan powiedzieć...

– Nu, nie przesłyszał się pan. To właśnie Szczęściarz założył mu na szyję stryczek i kopnął skrzynkę po granatach, na której stał uciekinier. Później wiele razy pytałem go, dlaczego to za mnie zrobił. Odpowiadał mi niezmiennie: to darmowa fatyga. Znowu pan mi nie wierzy?

– Ależ wierzę, wierzę! – Jakub wyjął z szuflady biurka puszkę z arabiką. – Mam

do pana jedno proste pytanie – rzucił, wsypując łyżeczką pachnącą kawę do filiżanek.

– Chodzi panu o egzekucję?

– Chodzi mi o zeszyt krawca. Czy domyśla się pan, kto po jego śmierci wertował te zapiski? Przypuszczalnie nie ma to dla sprawy żadnego znaczenia, ale... Z zeszytu wyrwano kartkę.

– Pański niezawodny instynkt łowiecki podpowiada, że to coś ważnego? – dokończył Halewi kpiąco. – Cały Lwów wie, że Szczęściarz był głuchy. Lille zostawiał drzwi otwarte. Każdy mógł wejść do jego pracowni i wyrwać jakąś zakichaną kartkę. Może ktoś zalegał z opłatą i skorzystał z okazji, by się pozbyć długu? Żałuję, ale w tej sprawie niewiele mogę panu pomóc – zaskrzeczał Halewi, odbierając z rąk Sterna cukiernicę. – Ale, ale... – odmierzył jedną łyżeczkę – może coś wpadnie mi do głowy, gdy zechce mnie pan zaprosić kiedyś na obiad.

Teraz Stern zaśmiał się głośno.

– Umowa stoi!

– Ha! Byłbym zapomniał, a przecież mam dla pana jeszcze coś. – Halewi sięgnął za pazuchę i wyjął małe kartonowe pudełko.

– Co to jest?

– Sam chciałbym wiedzieć! – odparł Mosze, sypiąc do filiżanki czwartą łyżeczkę cukru. – To są jakieś negatywy. Przed tygodniem krawiec poprosił mnie, by zrobić odbitki, ale, tfu, tfu, przepraszam za słowo – złapał się wymownie za usta – na śmierć o nich zapomniałem.

Jakub schował pudełko do biurka.

– Tak więc ostatnią osobą, która widziała małą Falkównę żywą, był Aaron Lille? – zapytał Jakub.

– No i dozorca Auerbach – odrzekł gość, patrząc z zainteresowaniem na wiszący na ścianie plan Horbaya z wbitymi szpilkami, oznaczającymi ważne miejsca.

– Kompan do szklanki?

– To wyjątkowo celne określenie, panie Stern – podchwycił Halewi i z przymkniętymi oczami przełknął kolejny łyk aromatycznego naparu.

– Czy mógłby mi pan podać swój adres, na wszelki wypadek, gdybym chciał się z panem spotkać?

Halewi wystraszony poderwał się nerwowo i spiorunował redaktora wzrokiem.

– To zbyteczne, gdy będzie trzeba, sam pana znajdę.

Z Szewczenki wszedł w Kochanowskiego, zastanawiając się nad przesadną reakcją Halewiego. Minął przystanek, z którego niebieski tramwaj linii ŁD odjechał był w stronę św. Piotra i właśnie skręcał na Pohulankę, gdy jego uwagę przykuł niezwykły widok.

Między stalowymi szynami, niedaleko peronu tramwajowego dreptał dostojnie olbrzymi kruk. Ptak obrócił się jak żołnierz na warcie. Z grubego zaciśniętego dzioba zwisała mysia głowa i ogon podobny do sznurka.

Kruk, mieniący się w słońcu czernią i granatem, podskoczył wesoło, wypluł zdobycz i docisnął ją pazurem do granitowej kostki. Teraz już mógł spokojnie wydziobywać smakowite mysie wnętrzności, od czasu do czasu patrząc na natrętnego człowieka.

Jakub zrobił w kierunku ptaka dwa kroki, lecz ten, znając jego możliwości, nawet nie zareagował. Stern wykonał kolejne dwa ruchy, w odpowiedzi ścierwojad odfrunął ze swym trofeum kilka metrów dalej. W tym momencie pojawił się nowy obserwator: ciemnowłosy gimnazjalista w granatowym uniformie. On także był zainteresowany niezwykłą scenką. Stanął przy Sternie i czekał na rozwój wydarzeń.

Kruk precyzyjnie uderzył dziobem w pokryte sierścią truchło. Ruchliwy łeb odgiął się i wyszarpane mięso znikło w ptasim gardle. Jeszcze kilka razy czarny szpikulec celował w szczątki gryzonia. Na koniec kruk się otrzepał i wesoło podskoczył, jakby w tańcu.

– To bardzo mądry ptak – powiedział chłopak szeptem.

– Skąd wiesz? – zapytał tak samo cicho Stern.

– Pan od przyrody mówił, że kruk zabija, kiedy musi. Nie tak jak ludzi, proszy pana.

Ptak się rozejrzał, a upewniwszy się, że nie zostawił pysznych resztek, odleciał w stronę Filipówki. Nad wądołami porośniętymi buczyną zakrakał głośno, mocno uderzając skrzydłami.

Podekscytowany uczniak szedł jeszcze za Sternem na Pohulankę i opowiadał o swoim panu od przyrody, który przeprowadzał w szkole niesamowite doświadczenia.

Po obiedzie kopał ogródek, przypominając sobie słowa Halewiego. Potem zajrzał do pokoju Kasi.

Córka pochylona nad biurkiem zawzięcie wcierała miękki grafit w kartkę, pod którą leżał zdjęty ze ściany korytarza ryngraf. Na środku strony w zeszycie do religii pojawiła się Matka Boska na maleńkiej tarczy w kształcie serca, z którego rozchodziły się promienie.

I w tym momencie przypomniał sobie tekst, który pod koniec czerwca zamieściła w „Kurierze” szefowa działu kulturalnego, Halinka Badurek. Opisała w nim nadzwyczajne umiejętności Rafała Schermanna, polskiego psychografologa i jasnowidza, który z jednego podpisu zdołał wyczytać wiek, wykształcenie, a nawet charakter podejrzanego. Niewiarygodne było to, że potrafił opisać chód, a nawet to, jak przestępca się ubiera. Poddany wielu eksperymentom naukowym zawsze udowadniał niedowiarkom, że nie jest hochsztaplerem.

W głowie Jakuba rysował się plan. Sprawa, która do tej pory tkwiła w martwym punkcie, mogła ruszyć z miejsca, gdyby choć w niewielkim stopniu potrafił posłużyć się metodą Schermanna. Wpierw musiał jednak udać się na Smoczą i wycyganić ów cholerny zeszyt, w którym krawiec odnotowywał wizyty swoich klientów. W tym przedsięwzięciu obiecał mu dopomóc Mosze Halewi.

Nie spał. Leżał przy Annie z zamkniętymi oczami, zastanawiając się nad pewnym rozwiązaniem. Wkrótce przyszło olśnienie i wiedział już, jak należało „to” zrobić. Pomyślał, że nie było to aż tak trudne, jeśli Lille był (a był) pijany. Wystarczyło związać z tyłu ręce krawca, powiesić go, a potem rozwiązać linkę i schować do kieszeni. Banalnie proste. A przecież był jeszcze inny sposób, przy założeniu, że stary ze strachu sam wlazłby na stołek i nałożył pętlę na szyję. Do tego byłoby nieodzowne ostre narzędzie. Najlepiej nóż albo brzytwa, choć wielkie nożyce krawieckie, które widział w pracowni, bez wątpienia też mogły się przydać. Może właśnie taki scenariusz wymyślił i zrealizował reżyser ostatnich minut życia Szczęściarza, zastanawiał się Stern. Ślady? Jakie tam znowu ślady! Najwyżej otarcia na przegubach i kilka siniaków, które pijak mógł sobie sam zafundować. Nie dawała mu tylko spokoju fotografia Lei, leżąca pod stopami wisielca. Skąd się tam wzięła? I dlaczego leżała właśnie tam? Przypadek? Nie wierzył w przypadki. Więc co? A może ów ktoś (jeśli naprawdę istniał) wymyślił coś wyjątkowo perfidnego. Coś, co by go w pełni zadowalało, podczas gdy sama śmierć nie dawała takiej satysfakcji: kazał staremu zabrać na ostatnią drogę obraz przybranej córeczki.

Zadowolony, że w końcu znalazł rozwiązanie, Jakub przytulił się do Anny i, słuchając monotonnego tykania zegara, zasnął głęboko.

Sobota, 25 marca 1939

Wyjął z szuflady kartonowe pudełko obwiązane taśmą i rozwiązał kokardę. W środku znajdowała się wywołana celuloidowa rolka. Rozwinął ją i przytknął do szyby. Postaci na negatywie były niewyraźne. Zniechęcony zwinął kliszę i zszedł do redakcyjnej ciemni, by obejrzeć ją w komfortowych warunkach.

Był niezłym fotografem. Dziesiątki godzin, które spędził w ciemni, pozwoliły mu teraz w krótkim czasie przygotować odczynniki i zrobić odbitki, które przymocował klipsami do wiszącej nad kuwetą linki. Kilkanaście zdjęć suszyło się, lecz nie mógł czekać, aż wyschną. Poruszony wziął szkło powiększające i przystawił do pierwszej fotki. Zobaczył podwórko i trzy małe postacie pod drzewem na trzepaku. Było lato, dziewczynki na wpół rozebrane. Jedna z nich wisiała na rurze od trzepaka głową w dół. Sukienka opadła jej na głowę i widać było przyrodzenie. Kolejne zdjęcie też podobne. Tym razem utrwalona na nim dziewczynka robiła wymyk. Dostrzegł więcej szczegółów: śmietnik, drzewo, sławojkę i domyślił się od razu, że jest to podwórko, które widział z okna pracowni krawca, lecz sfotografowane z boku, od strony komórek, gdzie nie sięgał wzrok mieszkańców. Najprawdopodobniej ktoś robił dzieciom zdjęcia z ukrycia. Specjalne zdjęcia, nie było wątpliwości, do czego mogły służyć. Wśród nich jedno szczególne, które wstrząsnęło Sternem i natychmiast pomyślał o Kasi, swojej córeczce. Mała dziewczynka w dziwnej tanecznej pozie, z ustami wymalowanymi szminką, z rozpuszczonymi włosami, nieudolnie zasłaniała swoją nagość wachlarzem. Przysunął szkło powiększające i przyjrzał się dziecięcej twarzy. Nie mylił się. To była Lea!

Gdzie się podział aparat, którym je zrobiono? Czy należał do Szczęściarza? Co to za dziewczynki? Czy mieszkały w pobliżu Lei? Kim byli ich rodzice? A może opiekował się nimi Szczęściarz? Może pomagały mu w szyciu? Przysposabiał je do pracy? Do jakiej pracy?

Stern włożył fotki do koperty i poszedł na górę, do pokoju. Zastanawiał się, czy wtajemniczać w swoje odkrycie Wilgę. Pomyślał, że na razie zatrzyma tę niecodzienną wiedzę dla siebie.

Akurat wtedy, gdy zamykał szufladę ze zdjęciami, zadzwonił Halewi, dając piskliwym głosem hasło, by wcielić w życie plan ustalony poprzedniego dnia. Stern był dobrze przygotowany do lekcji. Ubrał się w pumpy i luźną marynarkę, a zamiast kapelusza włożył kaszkiet. Przyjechał do pracy rowerem (z torbą zawieszoną przez plecy, jak listonosz), więc w ciągu kilkunastu minut mógł dotrzeć do dowolnego punktu w mieście.

Zamknął pokój i wyszedł przed budynek redakcji. Wysunął rower ze stojaka, poprawił torbę na plecach, naciągnął kaszkiet i wskoczył na siodełko. Minął redaktora sportowego Długolatę i nacisnął gumową gruszkę, pozdrawiając go wesołym „kwa-kwa”.

Jechał przy chodniku z prawej strony jezdni, pamiętając, że złamanie tego przepisu może go kosztować nawet kilkaset złotych. Przemknął przez plac Krakowski zastawiony budami i znalazł się na Krakidałach. Kierował się ku Smoczej.

Koślawy bruk za rymarzem utrudniał jazdę. Zeskoczył z roweru i, trzymając go za kierownicę, zmierzał w stronę domu, w którym niedawno mieszkał krawiec.

Tego dnia dzielnica żydowska odpoczywała. Nie było czyścicieli obuwia, bukinistów, sprzedawców drobiu i warzyw ani tego przedziwnego pędu, gdy każdy śpieszy się gdzieś i po coś, głośno zachwalając swój towar. Na jednym z balkonów niedaleko sklepu monopolowego dostrzegł tęgą kobietę w fioletowej podomce. Czekała na niego, przechylona za barierkę balkonu, jakby miała wypaść na ulicę. Kiedy znalazł się pod balkonem, stara poprawiła spadające kudły, a potem charknęła mu w twarz i schowała się natychmiast do środka, z hukiem zamykając drzwi balkonowe.

Jakub rzucił w jej stronę kilka „miłych” słów i z obrzydzeniem wytarł z czoła żółtą ślinę. Nie mógł zrozumieć, dlaczego akurat jemu w chamski sposób dała nauczkę.

Rozdrażniony podprowadził rower pod dwunastkę, wszedł do sieni i zapukał do drzwi dozorcy. Poprawił ubranie. Obawiał się tylko, czy przypadkiem nie otworzy mu drzwi pyskaty, wypinający brzuch Auerbach. Zaczęło się dobrze: na progu ukazała się krótkonoga czarnulka z wrzeszczącym dzieckiem na ręku.

– Czegu? – zapytała gniewnie, poznając intruza, i poprawiła podomkę na piersi.

– Ja do dozorcy! – powiedział, patrząc jej wyzywająco w oczy.

– Ni widzi, ży go ni ma!

– Niedawno z nim rozmawiałem. Pozwolił mi zabrać zeszyt krawca – powiedział bezczelnie jednym tchem. – Sprawa zaczyna się od nowa, za kwadrans zbiera się komisja.

– Jaka sprawa i jaka kumisja? – zapytała dozorczyni, nie spuszczając natręta z oczu.

– Bardzu ważna! Od dwóch śmierci, pruszę pani – zabałakał, chcąc jej się przypodobać. Wytrzymał zuchwałe spojrzenie ciemnych oczu badających go przez wąziutkie szparki i dorzucił: – Nic więcyj nie mugem puwiedzić. Mam tylku dostarczyć dowód w sprawi, a jak chcy sama stanunć w szabat przed tum kumisją, tu bardzu proszy!

Dziecko wciąż się darło i machało wściekle rączkami. Chyba zrobiło coś grubszego, bo czarnulka cofnęła się do przedpokoju. Zdjęła z haczyka klucz wiszący pod licznikiem gazowym i podała go Jakubowi.

– Moży pójść ze mną – zaproponował Jakub.

– Nigdzi ni pójdzi, póki rabin go nie przegna.

– Kogo?

– Dybuka. Niech już lepij idzi, byli szybko! – rzuciła, a Stern popędził schodami na górę.

W pracowni krawca panował idealny porządek. Ktoś zamiótł podłogę i wymył okna. Powietrze przesycał delikatny zapach krokusów, które stały na blacie maszyny do szycia w słoiku po dżemie śliwkowym.

Jakub się rozejrzał. Zeszyt leżał jak poprzednio na parapecie. Wziął go szybko i schował do torby. Już wychodził, lecz jego uwagę przykuł widok za oknem: pączkujący klon, komórka i trzepak. Ten uwieczniony na fotografiach, na którym bujała się wpół naga dziewczynka. Był też murowany śmietnik, zamykany od góry stalową klapą. To pod nim Auerbach miał znaleźć podobno drewnianą walizkę z misiem w środku. Czy Szczęściarz podjąłby ryzyko, jeśli z każdego okna widać było podwórko jak na dłoni? W takim razie gdzie było ciało małej? Pomysł z walizką i śmietnikiem nie był najlepszym na pozbycie się zwłok.

Pobyt na górze mógł się wydać dozorczyni podejrzany, więc Stern ruszył na dół ze zdobyczą, lecz kiedy był na półpiętrze, znienacka zastąpił mu drogę osiłek, uśmiechając się cynicznie. Spróbował go ominąć, a wtedy siłacz docisnął go torsem do poręczy. Przygotowany na cios, skulił się. Drab parsknął szyderczo.

– Ni gniwa si? – zasyczał mu do ucha tonem nieznoszącym sprzeciwu.

Stern bąknął coś, co mogło oznaczać, że puszcza w niepamięć zdarzenie sprzed kilku dni.

– Niech wi, że ja sobi wtedy tylko tycowałem. – Drab odsunął się od redaktora, patrząc mu bezczelnie w oczy.

Jakub z bijącym sercem oddał klucz dozorczyni, uśmiechnął się do zawodzącego srulka, a potem złapał za rower, stojący w sieni. Kiedy przecinał ulicę, omal nie zderzył się z Auerbachem. Dozorca zataczał się i niechybnie straciłby równowagę, gdyby nie usłużny Halewi. Stern na wszelki wypadek mocniej nacisnął na pedały.

Niedaleko skrzyżowania z Owocową zauważył dziewczynkę. Wydała mu się dziwnie znajoma. To była jedna z koleżanek Lei ze zdjęcia, które rano wywołał. Mała karmiła kotka, więc zatrzymał się przy niej i uśmiechnął. Chciał do niej zagadać, lecz odezwała się do niego pierwsza.

– Ja nie chcy zadnego misia – powiedziała cicho i powtórzyła jeszcze ciszej, płacząc, że ledwie ją zrozumiał – ja nie chcy od pana zadnego misia.

Przeprosił ją i odjechał zniesmaczony, jakby był czemuś winien. Minął rząd dorożek przy Kościelnej, wjechał na Krakowską i przeciął Rynek, przebijając się przez barwny, rozgorączkowany tłum. Powitała go skoczna melodia katarynki i małpka na łańcuszku wywijająca koziołki. Słychać było śmiech przechodniów, łopot gołębich skrzydeł i pokrzykiwania małego gazeciarza, zachwalającego „Kurier”.

Jakub zatrzymał się tylko raz, przy Akademickiej, by kupić u Ludwika Zalewskiego pączki. Wybrał nadziewane różaną konfiturą i obsypane cukrem pudrem. Ostrożnie włożył pudełko do torby obok zeszytu i zapiął sprzączkę. Wskoczył na siodełko i poprawił zawadiacko kaszkiet. Zamierzał z miną zwycięzcy zjawić się z niespodzianką na Pohulance, lecz w ostatniej chwili zmienił swoje plany.

W wypożyczalni książek VITA (w pasażu Hausmana pod numerem ósmym, na pierwszym piętrze) pracował niepozorny człowieczek, zatrudniony po to, by spełniać nadzwyczajne oczekiwania zarządu. Wiekowy mężczyzna, którego bano się i podziwiano, nazywany był powszechnie Molem. To on określał wysokość odszkodowania za uszkodzoną książkę i to on sprawdzał stan oddawanych tomów, przenikając wzrokiem niczym rentgenem: grzbiet, okładkę i kartki.

Kiedy Stern wyjaśnił mu cel wizyty, Mól uśmiechnął się uprzejmie. Nie widział w propozycji dziennikarza nic nadzwyczajnego. Zaprosił go do swojego „pokoju śledczego” na tyłach wypożyczalni i od razu zabrał się do pracy, siadając za pulpitem i wkładając na nos okulary, grube jak denka od butelek.

– Zna pan żelazną zasadę naszej wypożyczalni, panie redaktorze Stern: „Za każde uszkodzenie książki odpowiada ostatni czytelnik, o ile – spojrzał na Jakuba porozumiewawczo – sam przy wypożyczaniu nie zwrócił uwagi na uszkodzenie. Abonent winien bez względu na pogodę książki starannie opakowywać. Książkę zmoczoną uważa się za uszkodzoną. Przestrzega się przed przeginaniem książek przy czytaniu i wkładaniem do nich przedmiotów”.

Mężczyzna obejrzał skrupulatnie poprzednią stronę zeszytu krawca i przewrócił kartki, znajdując tę z nazwiskiem Sterna. Spomiędzy dratwy, która zszywała kartki, wystawały resztki wkładki, która jego zdaniem nie zasługiwała na uwagę, za to na następnej kartce widać było wyraźnie ślady ostro zatemperowanego ołówka. Ślady, które zostawił gryzmolący krawiec.

Mól włączył lampkę i przesunął ją nad pokratkowany kajet. Kilka razy obrócił kloszem, by światło ślizgające się po płaszczyźnie wykryło najmniejsze zagłębienia. Zamyślony sięgnął do mosiężnego przybornika po miękki ołówek, którym delikatnymi pociągnięciami wypełnił grafitem ledwie widoczne rowki. Po kilkunastu minutach efektem jego pracy była koślawa arabeska, którą z dumą rozszyfrował.

– Franz Kinzel, nie ma wątpliwości, że tak brzmi nazwisko tego klienta, zapisane na samej górze. Brak jest przy nim, panie redaktorze, adresu, ale może to być zwykłe przeoczenie.

Mól przetarł oczy i poprawił okulary. Był zaledwie na początku benedyktyńskich dociekań. Do odszyfrowania zostały jeszcze trzy rubryczki. Powoli wysunął się zza stołu i wyszedł do kantorka. Przyniósł herbatę w blaszanym kubku i talerzyk, na który Jakub położył dwa obsypane cukrem pudrem pączki. Mężczyzna spałaszował pączka, a po namowie Sterna pochłonął drugiego i oblizał palce. Potem starannie umył dłonie pod kranem, jak chirurg przed operacją, i wytarł je lnianą ściereczką.

Był niezawodny. W ciągu następnych dwudziestu minut rozpracował pozostałe nazwiska.

– A oto reszta klientów krawca, panie Stern. Pierwszy to Pronobis, którego imię brzmi – Mykoła. Przy tym nazwisku nie ma ukośnego znacznika, oznaczającego uregulowanie rachunku. Dwaj następni to: Wiktor Żeleźnik i Sylwester Bal. Tu są ich adresy – zakomunikował z miną zwycięzcy.

Jakub zrobił notatki, schował zeszyt do torby i podziękował Molowi za jego pracę, a ten pochwalił słodki poczęstunek. Na odchodne mężczyzna wspomniał Pawła Sterna, znanego we Lwowie antykwariusza, i zapowiedział, że gdyby wnuk jego przyjaciela jeszcze czegoś potrzebował, będzie mile widziany.

Położył na kuchennym stole pudełko z pączkami, powiesił kaszkiet na wieszaku, a potem wszedł do gabinetu na piętrze, by jeszcze raz w spokoju przejrzeć zeszyt krawca. Gapił się ze złością na podniszczony kajet, próbując znaleźć odpowiedź. Z czwórki, którą odszyfrował Mól, znał tylko Sylwestra Bala, starszego od niego o blisko dziesięć lat. Kiedyś widywał go na uniwersytecie. Był, zdaje się, przez jakiś czas asystentem na wydziale matematyczno-przyrodniczym, dopóki nie zadarł z dziekanem. Jakub go nie lubił. Wielkie, umięśnione dziwadło z bujną czupryną, pierwsze do wódki i dziwek. Należał do jakiejś korporacji, których na uczelni było zatrzęsienie. Jego rozdęte ego popychało go do bójek. „Bal lubi balować, a czasem dla przykładu dać w mordę”, taką miał wówczas wśród studentów opinię. Stern zapamiętał tę asystencką mendę właśnie z rozrywkowej strony.

Teraz trzeba by wyjaśnić, któremu z mężczyzn najbardziej zależało, by jego nazwisko znikło z krawieckiego rejestru. Czyżby Franzowi Kinzlowi? Przy jego danych brakowało nie tylko adresu, lecz także podpisu krawca. Teoretycznie właśnie on miałby interes w usunięciu po sobie śladów. Kiedy jednak by to zrobił? A może poprosił kogoś, by go wyręczył? A gdyby nawet trafił jakimś cudem pod jego adres i zapukał do drzwi, to o co niby powinien zapytać? Czy szanowny pan zapłacił za swój nowy garnitur? Absurd! Mógłby przynajmniej zobaczyć jego twarz. Udać, że kogoś szuka i zabłądził. Drugi z kolei jakiś Mykoła Pronobis. Mieszkał przy Wniebowstąpienia, na Zniesieniu. To już lepiej, bo był na tej ulicy kilka razy. Leżała za torami kolejowymi i wiodła do fabryki ultramaryny.

Siedział nad rebusem Szczęściarza już pół godziny, gdy do gabinetu weszła Anna. Słodka niespodzianka, którą zostawił na stole w kuchni, przypadła jej do gustu.

– Nad czym się, kochanie, zastanawiałeś? – zapytała, zaglądając mu przez ramię.

– Nad ultramaryną – odpowiedział.

Anna zaśmiała się, oblizując z ust różane konfitury.

– No, mój malarzu, dzieci czekają. Po pysznym deserze, którym nas uraczyłeś, zabieramy cię na spacer. Może wzdłuż Pasieki? Nazbieramy przebiśniegów, wszak zaczęła się wiosna. Co ty na to? – pocałowała go w szyję i nie miał nic do gadania.

Z ulgą zamknął zeszyt i zszedł za Anną do salonu. Kasia trzymała już za rączkę Piotrusia, a ten pałaszował pączka i stroił do ojca dzikie miny, w przekrzywionej na bakier czapce.

Wyszli na chodnik i skierowali się w stronę wyżłobionej przez strumień doliny. Słońce wisiało jeszcze nad wzgórzami Pohulanki, ogrzewając stoki porośnięte grabami i buczyną. Las pachniał butwiejącymi liśćmi, przez które przebijała się wiosenna zieleń.

Minęli restaurację, ujęcie wody, wyglądające jak betonowy grobowiec, i zagłębili się w leśny park. Szli gęsiego wzdłuż zbocza, obserwując z góry delikatną mgłę, która opadała na mokrą dolinę. Jakub był nieobecny. Gdy Anna z dziećmi zrywała kwiaty, w jego głowie tłukły się natrętne myśli, związane z makabrycznym odkryciem przy Cechowej. Policja nie puszczała farby. Do tej pory nie ustaliła, skąd w rynnie w domu pod szesnastką wziął się noworodek zawinięty w szmatę od podłogi.

Poniedziałek, 27 marca 1939

Nad ranem spadł deszcz i ciężkie krople wisiały na pączkach jabłoni jak niedojrzałe owoce. Jakub otworzył okno. Nieruchome powietrze i cisza zdawały się być resztką jego dziwnego snu, w którym czekał na kogoś na małej stacyjce kolejowej, chowając się przed deszczem pod wąskim okapem. Analizował ten sen w pracy, a kiedy miał już na końcu języka nazwę stacyjki, zadzwonił telefon. Stern złapał nerwowo za słuchawkę.

– Cześć, redaktorze Stern! Gwiazdo kryminalna Lwowa – usłyszał głos inspektora Zięby z komendy wojewódzkiej. – Chciałbym się z tobą spotkać, ale ty pewnie zaraz mi powiesz, żeś strasznie zajęty.

– Witam pana inspektora – odpowiedział Stern chłodno, trzymając w pogotowiu zatemperowany ołówek. – Gdzie i kiedy?

Ze słuchawki doleciało nerwowe chrząknięcie.

– Dziś, tam gdzie ostatnio, o tej samej porze, co kiedyś. – Głos inspektora brzmiał tajemniczo, jakby ktoś mógł ich podsłuchać.

Rozmowa była skończona i już po chwili Jakub żałował, że się umówił z Ziębą, odkładając spotkanie z rodzicami na potem.

Wysunął się zza biurka, nastawił wodę na kawę i stanął przy oknie. Znowu wiatr gnał ciężkie, ołowiane chmury, tym razem w stronę lotniska na Skniłowie. Patrząc na skulonych przechodniów, skonstatował, że od kilku dni niemały zarobek mieli lwowscy sprzedawcy peleryn i parasoli, podczas gdy jego zarobki stały w miejscu jak zamurowane.

Czekając, aż woda się zagotuje, Stern przeglądał najnowsze wydanie „Kuriera”. Zaczął od swojego tekstu. Kiedy dojechał do końca, nabrzmiały mu żyłki na skroniach. Manio poszatkował mu tekst. Wyciął nawet tęczę, opis pogrzebu Szczęściarza wyglądał jak wprawka nierozgarniętego ucznia. Potem trafił na tekst Wilgi i jeszcze bardziej nim zatrzęsło.

Dochodziła jedenasta, gdy leniwe słońce przebiło się przez chmury deszczowe. Stern odłożył przeczytaną gazetę na stolik i wtedy w drzwiach pojawiła się de Brie.

– Salve regina! Czego szanowna pani się napije? – zapytał uszczypliwie, gdy weszła do pokoju i powiesiła na oparciu krzesła torebkę. – Kawy, a może herbatki z mleczkiem?

– Salve! – odpowiedziała. – Jeśli już tak bardzo chcesz mi się przypodobać, to zrób mi mocnej kawy.

Stern jeszcze raz włożył grzałkę do czajnika, przyglądając się koleżance. Była bez makijażu, blada, z podpuchniętymi oczami, i chyba nawet tego nie zauważyła.

– Mam już wstępną listę podejrzanych – pochwalił się, sypiąc do filiżanki dwie łyżki arabiki i zalewając je wrzątkiem.

– Co to za jedni?

– Klienci krawca: Franz Kinzel, Mykoła Pronobis, Wiktor Żeleźnik i Sylwester Bal – odczytał z notesu. – To preludium do śledztwa, mój krąg podejrzanych nie jest jeszcze zamknięty.

Wiadomość nie zrobiła na de Brie żadnego wrażenia. Siedziała, jakby ktoś podciął jej skrzydła. Machinalnie sypała cukier i mieszała łyżeczką aromatyczny napój. Kiedy wypiła kilka łyków, podeszła do okna i obrócona tyłem do kolegi zaczęła opowieść, na którą czekał.

– Widziałam ją.

– Kogo? – Nie dawał nic po sobie poznać.

– Leę Falk, przybraną córeczkę Aarona Lillego. Nie udawaj, przecież czytałeś gazetę!

– Lea Falk? Chwileczkę. – Podszedł do niej i spojrzał z niedowierzaniem. – Dopiero teraz masz zamiar wyjaśnić, dlaczego napisałaś „mój” tekst?

– Możemy pogadać o tym później?

– Kiedy?

Wilga milczała. Zastanawiała się, jak zacząć, lecz zamiast słów wyjaśnień z jej oczu popłynęły łzy.

– Dlaczego wcześniej mi nie powiedziałaś?! – Z trudem hamował irytację.

– Odebrałam wiadomość, gdy byłeś na pogrzebie – mówiła, zacinając się.

– Wiadomość od kogo?

– Ten ktoś poprosił o anonimowość. Powiedział, że jeśli zjawię się w ciągu godziny na stacji w Gródku Jagiellońskim, to ktoś mnie odnajdzie i wszystko opowie.

– Ktoś i coś?

Stern nie prawił Wildze więcej morałów. Siadł za biurkiem i założył ręce na kark. Coś mu w jej relacji nie pasowało. Anonimowy telefon i tajemniczy gość, który lubił zabawę w konspirację.

– Liczyły się minuty... – zaczęła.

– A więc, gdy chowaliśmy Lillego, wtedy ty...

– Wtedy poszłam do Mania błagać o samochód – powiedziała na usprawiedliwienie. – Na początku nie chciał o niczym słyszeć. W końcu zgodził się, zapowiadając, że rezerwuje poniedziałkową kolumnę, i że tekst ze zdjęciami ma być gotowy na poniedziałek. Ostrzegł mnie, że jadę na własną odpowiedzialność i gdyby coś poszło nie tak, mam natychmiast dzwonić. Pokwitowałam pieniądze u księgowego, wzięłam od Kazi kluczyk i ruszyłam w drogę, gdy nad Kleparowem wisiała podwójna tęcza.

– Daj spokój tej cholernej tęczy – mruknął pod nosem.

– W Bartatowie wzburzona rzeczka rozmyła drogę. Czekałam pół godziny, aż dróżnicy zasypią wyrwę, i żałowałam, że nie pojechaliśmy razem. Wiem, że popełniłam błąd, i błagam, nie rób mi wymówek. Kwadrans po siódmej zatrzymałam się przy stacji kolejowej w Gródku.

– Co było dalej?

– Nic takiego. Siedziałam w samochodzie, a oczy same zamykały się mi ze zmęczenia. Dojazd do rampy kolejowej przy bagażowni blokował policyjny fiat. Dwóch stójkowych odgradzało teren, a jeden wywiadowca upodobał sobie lwowską rejestrację i reklamę „Kuriera” na drzwiach. W końcu pojawił się tragarz.

Sarkał, że się spóźniłam i że przeze mnie nie jadł kolacji. Zaprowadził mnie do magazynu paczek. Twierdził, że widział list przewozowy, który zabrała policja. Mówił, że drewniana walizka nadana została z dworca głównego we Lwowie i że przez przypadek, gdy w pakowalni rzucił ją na wózek bagażowy, otworzyła się. Wtedy ze środka wypadł na peron miś i poszatkowane zwłoki, od razu się domyślił, że to może być Lea.

– Skąd, u licha, bagażowy w Gródku wie, że to właśnie ona? Mam cię ciągnąć za język?

– Tragarz poznał misia, którego zdjęcie zamieściła w czwartek jakaś lwowska gazeta.

– O ile wiem, tylko „Dziennik Polski” opisał tę rewelację. I ten tajemniczy ktoś postanowił zadzwonić akurat do nas? Coś tu śmierdzi. Mówiłaś, że widziałaś ciało?

– Widziałam krew, a ciało było zawinięte w beżowy kocyk. Nastawiłam aparat. Podeszłam do zawiniątka i chciałam je rozwinąć, ale tajniacy...

– Widziałaś ciało czy nie?

Niespodziewany telefon przerwał spięcie. Stern podniósł słuchawkę, a kiedy oddał ją de Brie, ta wyszeptała, że nie może teraz rozmawiać. Potem siedziała jak na szpilkach, łypiąc na Jakuba, który szykował się do wyjścia.

Spotkali się w knajpie Pod Gwiazdką. Inspektor spóźnił się jedenaście minut, co było do niego niepodobne. Tłumaczył się manifestacją.

– Nie ma dnia, by rozwydrzona hałastra nie chciała czegoś od tego biednego kraju. Przedwczoraj rzezacy, wczoraj kominiarze i robotnicy z fabryki gilz. Strajkują na potęgę, bo taka jest demokracja. Wcześniej Ukraińcy w obronie Ukrainy Zakarpackiej rozłożyli się na placu Mariackim. Polscy studenci popędzili im kota. Polała się krew, poleciały zęby i szyby w sklepach. Cud, że to państwo jeszcze się trzyma. A Pod Gwiazdką spokój jak u Pana Boga za piecem – odetchnął ciężko po tym długim wyznaniu.

– Ciepła wódeczka czy zimne piwko, inspektorze? – zapytał Stern, pokazując wolny stolik pod oknem z widokiem na Łyczakowską.

Zięba nie podjął dowcipu. Obserwując hałaśliwe towarzystwo, zastanawiał się, jak zacząć.

– Chciałbym z tobą na poważnie pogadać – powiedział, przywołując barmankę. Zamówił dwie zimne halby marcowego i do tego bigos z golonką.

– Podobno interesował cię zeszyt krawca?

– Skąd wiesz o zeszycie?

– Wróbli na dachu przy Smoczej ćwierkajom! – zripostował. – Wiem, że już go masz. Napracowałeś się, a teraz wypadałoby, byś i mnie łaskawie pozwolił go poczytać.

– Co dostanę w zamian? – Jakub przyszpilił inspektora wzrokiem.

– Pomodlimy się za ciebie szczerze – powiedział Zięba bezczelnie, zanurzając gruby język w bursztynowym napoju i oblizując ze szkła śnieżnobiałą piankę. – I za całą twoją rodzinę – dodał ze śmiechem, co wcale nie było dla Sterna zabawne.

– Szutki sobie robisz? – obruszył się redaktor, delektując się wyjątkowym słodowym aromatem ulubionego napoju.

– To nie szutki. Chcę ci z całego serca pomóc, tylko dlatego, że od dawna znamy się i... lubimy. Ta sprawa jest poważniejsza, niż myślisz. W komendzie miejskiej wydzielili specjalny zespół, w którym pierwsze skrzypce gra komisarz Edward Popielski. Zamykają się w salce narad i spiskują. Rozgłaszają, że to afera, jakiej świat nie widział – dodał, niespokojnie masując palcami powieki. – Moje źródełka chwilowo wyschły, więc pomyślałem, że nasza dotychczasowa współpraca pozwoli...

Na hasło „źródełka” zamówili kolejne dwie halby. Bufetowa ścięła nożem piankę i wkrótce godny podziwu napój chmielowy pomógł im przypomnieć stare dobre czasy, a boski bigos, w którym taplała się świńska kość obrośnięta mięchem i mięciutką skórką z delikatnymi włoskami, rozgrzał ich nienasycone brzuchy.

Inspektor pochylony nad stołem zawzięcie młócił bigos. Nigdy nie nauczył się trzymać widelca. Chwytał go pełną garścią, jak nóż, który można wbić komuś w bebechy. Była to widoma oznaka jego pochodzenia. Zięba urodził się jako syn chłopa spod Drohobycza, któremu w życiu, nie wiedzieć dlaczego, się poszczęściło. Na jego polu znaleziono ropę naftową, więc ojciec przyszłego policjanta sprzedał Żydom ziemię, a za otrzymane pieniądze pobudował dom na lwowskiej Persenkówce i wykształcił jedynego dziedzica.

– Przyślij do redakcji gońca. Jutro przed południem dostaniesz swój kajecik – zakomunikował redaktor wspaniałomyślnie, choć nie zamierzał przekazywać inspektorowi odczytanych przez Mola nazwisk. „Pomęcz się sam, cwaniaczku”, dodał w myślach zadowolony.

Zięba wyczyścił bigos z talerza, oblizał się i ostentacyjnie spojrzał na zegarek.

– Napisaliście, że odnalazła się przybrana córeczka krawca – rzucił, wstając od stolika.

– To artykuł de Brie.

– Skąd wiedziała, że wyekspediowali ją w zaświaty w drewnianej walizce?

– Wilga nie pisze zza biurka, zawsze sprawdza źródło.

– Świetnie. Nie wiesz przypadkiem, kto to są ci „oni”? I dlaczego wybrali na docelową stację Gródek, a nie stolicę?

– Myślałem, że ty mi powiesz.

– Nie łap mnie za słówka, bardzo proszę – sarknął grubas niespodziewanie i ściskając w spoconych dłoniach portfel, ruszył rozkołysanym krokiem do baru, wtedy, gdy podochocona artystyczna brać zanuciła w kącie na cały głos:

Trambal za trambalim,

Za trambalim trambal,

A za tym trambalim

Jeszcze jeden tram-bal.

Zięba odebrał resztę i wyszedł do czekającego na chodniku redaktora. Poczęstował go papierosem, a ten z kurtuazją przypalił mu swoim wysłużonym ronsonem.

Przecięli Łyczakowską i zeszli spacerkiem do Piekarskiej, omawiając przypadek małej Lei.

– Co się teraz dzieje z jej ciałem? – zapytał Stern, zaciągając się głęboko.

– Powiedziałeś „jej”, czy się przesłyszałem? – skontrował go Zięba. – Na razie jakieś zwłoki trafiły na kamienny stół do uniwersyteckiego zakładu medycyny sądowej. Kieruje nim mój znajomy. Nosi to samo nazwisko co komisarz z komendy miejskiej, na szczęście nie ma z nim nic wspólnego. To człowiek innego pokroju. Niestety, wyjechał na wykłady do Wiednia. Zastępuje go piekielnie zdolny asystent, Oskar Frycz. Ma wszystko to, co w tej pracy jest nieodzowne: opanowanie i dystans. Wróżę mu, że wysoko zajdzie. Oczywiście, kiedy dowiem się czegoś nowego, możesz na mnie liczyć – dopowiedział szybko, unikając spojrzenia redaktora.

Stern nie wierzył w zapewnienia Zięby, ale podziękował mu za dobre chęci. Za krzyżówką inspektor wyciągnął rękę na pożegnanie, uśmiechając się porozumiewawczo. Lubił redaktora, lecz nie na tyle, by powiedzieć mu, że od trzech tygodni cała lwowska policja postawiona jest na nogi, bo ze szpitala w Kulparkowie wydostał się na wolność wyjątkowo niebezpieczny pacjent. Przynajmniej nie w tym momencie.

– Musisz z nią poważnie porozmawiać – oznajmiła głośno Anna, wprowadzając Kasię za rękę do gabinetu. – Nie może straszyć Piotrusia. Ona już chodzi do drugiej klasy i wszystko rozumie, a dziecko...

– Kasiu, Piotruś jest za mały, więc go nie strasz! – powiedział Jakub automatycznie, nie odrywając oczu od gazety, za którą się skrył, by nie zdradził go zapach chmielu.

– Nie straszę. – Kasia wyrwała się Annie i natychmiast stanęła za ojcem. – Ja mu tylko powtórzyłam to, co powiedział na religii ksiądz Szczepan.

– A co powiedział?

– Żebyśmy nie łobuzowali, bo zbliża się koniec świata – odpowiedziała szczerze, spoglądając na wielki krzykliwy tytuł w „Kurierze”: KTO ZABIŁ MAŁĄ LEĘ?

– I ksiądz Szczepan nie podyktował wam dokładnej daty? – rzucił Jakub, składając gazetę i obracając się w stronę Anny z poważną miną.

– Przestań! Ty wszystko obracasz w idiotyczny żart – nie dała mu skończyć. – Mały niedawno miał katar. Wiesz doskonale, że takie bzdury mogą go tylko rozstroić i będzie sikał po nocach. Dobrze, że zasnął, ale cały się trząsł ze strachu.

– Posłuchajmy jej wyjaśnień – spokojnie zwrócił się do żony Jakub. Kasia zachęcona nabrała powietrza.

– Kiedy Szymon rzucił w Pawła kałamarzem... – zaczęła niezdecydowanie, patrząc raz na macochę, raz na ojca – to w klasie zrobił się straszny rejwach. Ksiądz Szczepan przeżegnał się i powiedział o siedmiu aniołach, co mieli siedem trąb – ciągnęła ze wzrokiem spuszczonym na dywan. – Ja tylko powiedziałam Piotrusiowi, że jak zatrąbił pierwszy anioł, to stał się grad kamieni i ogień zmieszany z ludzką krwią spadł na ziemię.

– Widzisz, ona powtarza tylko słowa księdza – powiedział Jakub, podchodząc do Anny.

– To święty Jan, Apokalipsa, rozdział ósmy – pochwaliła się wiedzą Kasia.

– Nie bierz mnie za ignorantkę – odpowiedziała Anna, wbijając w pasierbicę tępy wzrok.

– Przepraszam. – Jakub przytulił Annę i się uśmiechnął. – Kasia myślała o czymś innym, prawda?

– Z całej klasy tylko ja dostałam od księdza piątkę, bo przerysowałam ryngraf dziadka, ale Kryśce i Hance postawił czerwone cyngle i powiedział tak do słuchu, że wyszły z płaczem do ubikacji.

– Co powiedział i jakie cyngle? – zapytała Anna z niepokojem w głosie.

– No, opisał mękę Pańską. Cierpienia Jezusa Chrystusa, gdy szedł na krzyż i odpadało mu kawałkami ciało, jak go Rzymianie flagellum z ołowiem biczowali...

– Chryste, przestań już o tym mówić! Błagam cię, przestań, kochanie! – krzyknęła Anna, zatykając uszy.

Kasia stała przez chwilę z opuszczonymi rękami jak szmaciana lalka. Nie mogła uwierzyć, że macocha podeszła do niej, by ją przytulić.

Wtorek, 28 marca 1939

Poranna mżawka zamieniła się w rzęsisty deszcz, gdy Stern wszedł o jedenastej do redakcji. Redaktor strzepnął parasol i postawił go na końcu korytarza, przy innych obciekających parasolach. Ciągle ten deszcz, miał już go serdecznie dosyć.

Rozeźlony powiesił kapelusz i płaszcz na wieszaku. Potem zdjął kamaszki i włożył półbuty na zmianę, czekające na tę niecodzienną okazję w szafie. Trzymał pod pachą teczkę z zeszytem, po który miał się zgłosić goniec od inspektora.

Zziębnięty nastawił wodę na kawę i, jak poprzedniego dnia, zaczął analizować swój dziwny sen. Śnił mu się nad ranem tłusty szczur, który schował się w jego piwniczce za przetworami. Uzbrojony w żelazną łapkę do wyciągania gwoździ i latarkę Jakub dopadł go w końcu i zakatrupił. Kiedy niósł go do śmietnika, martwy gryzoń wystawiał zęby z krwawiących dziąseł, jakby wciąż chciał go ugryźć. Co oznaczał ten sen? Był ostrzeżeniem? Przed kim lub przed czym? Przed fałszywym przyjacielem? Pomyślał, że ktoś w jego otoczeniu knuje, a może sam wobec siebie nie jest uczciwy?

Kwadrans na dwunastą pojawiła się Wilga i wybawiła go od ryzykownych dociekań sennych. Jej głowę dekorowała śliczna biała czapeczka, a elegancki granatowy żakiet podkreślał zgrabną figurę. Prezentowała się nieziemsko, lecz widząc zaczepne spojrzenie Kuby, pokiwała mu ostrzegawczo palcem i od razu wróciła do najważniejszego tematu: zniknięcia Lei.

Stern przypomniał sobie, że widział w pracowni krawieckiej kilka drewnianych walizek, w których przynoszono materiały. Były tak wielkie, że z łatwością pomieściłyby dziecko.

– Krawiec niedosłyszał, więc drzwi zostawiał otwarte i każdy pod jego nieobecność mógł wejść i którąś wynieść – objaśnił.

Nie potrafili jednak wytłumaczyć, w jakim celu ciało dziewczynki zostało wysłane pociągiem aż do Gródka. Zastanawiali się nad tym, gdy do pokoju zajrzała Kazia i oznajmiła, że Manio chce ich natychmiast widzieć.

Wiadomość nie wróżyła nic dobrego. Szli za sekretarką jak na ścięcie. Tym razem naczelny nie zaproponował im kawy ani cukiereczków, lecz rzucił na stół konkurencyjny „Dziennik Polski”, organ Związku Młodych Narodowców z kroniką kryminalną.

– Jesteśmy niepotrzebni – zaczął Mańkiewicz – bo dziennikarze z naszej gazety uznali, że wszystko wiedzą lepiej. I nie mają bladego pojęcia, że to, w czym tak ochoczo uczestniczą, to bezczelna prowokacja! Sztuczka, haczyk, wybieg! – grzmiał. – Nie ma ciała i nikt nie zginął! Staliśmy się pośmiewiskiem! – Huknął pięścią w stół. – Odebrałem telefon z policji. W sekcji uczestniczył lekarz sądowy i sędzia śledczy. W walizce znalezionej na dworcu w Gródku były królicze zwłoki. Nie wiem, czy rozumiecie powagę sprawy. Każą nam ten artykuł odszczekać! Ktoś za to zapłaci, ale nie ja! Pluszowy miś i poszatkowane królicze zwłoki. Skarpetka, sukienka i królicza tuszka, zezwłok, który można kupić na placu Krakowskim za  kilkadziesiąt groszy.

Jakub nie słuchał słownej galopady Mańkiewicza. Widział, jak Wilga robi się purpurowa na twarzy i spuszcza wzrok pod stół.

– Inni jakoś potrafią. Może się więcej starają? – Otworzył im przed nosem informację o ucieczce z Kulparkowa niebezpiecznego przestępcy. – Jeśli wam to ułatwi zadanie, zawrzyjcie pakt z samym diabłem, tylko błagam, byście mnie nie oszukiwali. Jeszcze trochę, a na tym biurku będzie leżało „Diło”, „Morgen”, „Wiek Nowy”, „Gazeta Lwowska” i redagowana przez Heschelesa „Chwila”.

Po pięciu minutach naczelny podziękował im za odwiedziny i dał na drogę egzemplarz „Dziennika”, by go sobie gruntownie przestudiowali.

W sekretariacie de Brie zgarnęła plik depesz ze swojej przegródki i jak niepyszna poszła za Sternem.

– Tak chyba wygląda koniec świata! – powiedziała do zaskoczonego kolegi. – Poczęstuj mnie papierosem.

Jakub podsunął jej paczkę triumfów i wdusił przycisk ronsona. De Brie zaciągnęła się łapczywie i zamknęła oczy. Siedziała przybita, nie chcąc oglądać podłego świata. Ile batów jeszcze miała otrzymać, by oprzytomnieć? Woda w czajniku dawno wystygła, lecz żadne nie ruszyło się, by zrobić kawę.

Stern nie miał wątpliwości: de Brie była ugotowana! Redaktor z „Dziennika” wytknął jej fantazję i nieuctwo. „Obrończyni Żydów, uwikłana w matactwa”. Tekst kończył „paragraf aryjski”, jaki należałoby wprowadzić na lwowskich uczelniach.

Jakub próbował ją pocieszyć. Przyznał, że wiele razy przygotowywał na obiad królika. I zawsze, gdy po obdarciu ze skóry porcjował go nożem, bladoróżowe mięso na udach i klatka piersiowa przypominały mu kończyny noworodka.

Nagle odezwał się telefon i de Brie nie musiała już słuchać chorych wyjaśnień kolegi.

– Witam. Akurat jest przy mnie. Tak, zaraz go poproszę. – Zakryła słuchawkę dłonią i wypuściła dym pod sufit. – Dzwoni pan Mosze Halewi.

– Jest sukces. – Stern usłyszał w słuchawce znajome popiskiwanie.

– Jaki?

– By nie zapeszyć, tfu, tfu, mamy, panie redaktorze, nową podejrzaną.

– Co to za jedna? – Jakub sięgnął po notes.

– Spokojnie, zaraz pan się wszystkiego po kolei dowiesz. Panna, przed trzydziestką, podobno bardzo ładna. Mamusia żywi się czarnym chlebem na Brygidkach, a jej córeczka ochoczo przejmuje po niej profesję.

– Jaką profesję? – Stern spojrzał na Wilgę, która, chcąc nie chcąc, przysłuchiwała się rozmowie.

– Nie taką „fe”, o jakiej pan teraz myślisz – powiedział Mosze rozradowany. – Czy pamiętasz pan, panie redaktorze, aferę sprzed kilkunastu lat? – dodał, zawieszając głos.

– Jaką aferę?

– No, z aniołkami. Wtedy krążyła fama, że w naszym mieście kwitnie pokątna produkcja aniołków.

– Gipsowe figurki na nagrobki?

– To nie był dobry szmonces! Przykro mi myśleć i jeszcze przykrzej mówić, że akurat pan, redaktor ze sławnej kroniki kryminalnej, tego nie wiesz.

– Uczysz pan księdza pacierza, panie Halewi? – rzucił Stern do słuchawki rozeźlony. – Co to ma wspólnego z naszą sprawą?

– Ma, i to bardzo dużo! Dziewczynki na podwórku słyszały, jak Lille groził przybranej córeczce, że odda ją do... – Halewi chrząknął nerwowo.

– Gdzie?

Rozmówca nie odpowiedział.

– Panie Halewi. – Stern szybko zmienił temat. – Interesuje mnie pacjent, który zbiegł niedawno z Kulparkowa. Kto to jest Charewicz? Czy mówi panu coś to nazwisko?

W słuchawce zaległa cisza, a potem odezwał się irytujący sygnał. Jakub stuknął palcem w widełki. Bez efektu. Czekając, aż rozmówca znowu wykręci jego numer, powtórzył szybko treść rozmowy Wildze, lecz ta przyjęła jego relację z rezerwą.

Dokładnie w tym momencie pojawił się wysłannik inspektora Zięby. Policyjny technik, przezywany ze względu na wzrost Tomciem Paluchem, głośno wyrecytował powitalną formułkę. Potem schował zeszyt krawca do teczki, spojrzał uważnie na dziennikarkę i zbiegł po schodach, stukając podkutymi buciorami.

– Co to za wścibski kurdupel? – zapytała, plując w dłoń tytoniowym wiórkiem.

– Wysłannik Zięby. Technik śledczy. Specjalista od gnijących ciał i linii papilarnych. Geniusz z komendy wojewódzkiej, co zamiast przyrodzenia nosi w rozporku pędzel z marabuta.

– Przestań się mądrzyć – napomniała go. – Widziałeś, jak mi się przyglądał? Boże, teraz każdy może mi napluć w twarz!

– Zdawało ci się.

– Na kilometr śmierdzi handlem wymiennym. – Nie ustępowała. – Chyba się nie mylę?

– Powiedzmy, że...

– Jaką sprzedał ci informację?

– O sekcji – odpowiedział, jak mógł spokojnie. – Przyznał, że jakieś ciało trafiło na kamienny stół do zakładu medycyny sądowej, no, ale obecnie, gdy zespół profesora Popielskiego zbadał dokładnie zwłoki...

– Przestań! – wzburzona rzuciła w Sterna gazetą, lecz ten w porę się uchylił. – Tak, dałam się nabrać! Od dwóch tygodni męczył mnie telefonami szef kroniki kryminalnej z „Dziennika Polskiego”, Wiktor Leski. Mówił, że widzi mnie w swoim zespole. Pamiętasz wczorajszy telefon? Podniosłeś słuchawkę, ale ja nie mam już ochoty na rozmowę z tym typem.

– I biedny Manio jeszcze o tym nie wie? – Stern zagwizdał z przejęciem.

– Nie gwiżdż, bo przywołasz diabła – żachnęła się. Jakub obszedł jej biurko, pochylając się nad nią jak kat.

– Co teraz zamierzasz?

– Wybieram kamienny stół w prosektorium – odcięła się mu, przyduszając papierosa w popielniczce – bo strasznie cię, skurczybyku, lubię!

– A ja zaczynam od Hillela – odpowiedział z poczuciem ulgi – bo to właśnie on polecił mi krawca. Potem odszukam pierwszego z listy, a kiedy go już zobaczę, zadam mu kilka kłopotliwych pytań.

Gdy Stern wyszedł, Wilga położyła na biurku plik notek i depesz z sekretariatu. Przeczytała pierwszą i po minucie zamieniła ją na krótką wiadomość: „Krwawe starcie na uniwersytecie. Między Młodzieżą Wszechpolską i ludowcami wywiązała się bójka. Tym razem poszło o plakat – Pierwszy dzień bez Żydów. Ludowiec trafił do szpitala z naderwanym uchem, a dwóm wszechpolakom nałożono w szpitalu gips na połamane kończyny”.

Takie same czary odprawiła przy drugiej depeszy. Opisała pikietę lwowskich prostytutek na rynku pod ratuszem. Dodała, że damy do towarzystwa na widok policyjnych pał, miast rzucić się do ucieczki, zrzuciły szatki. Przy trzeciej zaś zatrzymała się na dłużej. I przestała się uśmiechać.

„Zwłoki noworodka w jednym z kubłów na śmieci znalazł we wtorek mieszkaniec kamienicy przy ul. Piekarskiej 44. Zmasakrowane ciało uniemożliwia identyfikację. Ustalono jedynie, że ofiarą był chłopczyk, owinięty czarnym różańcem. Posesja, na której dokonano makabrycznego odkrycia, należy do znanego w mieście filantropa, który ze względu na zasługi chce pozostać anonimowy. Wejście na realność było przez całą noc dostępne, bo dozorca zamroczył się alkoholem. Nie wiadomo, jak doszło do tragedii i kim była wyrodna matka. Decydująca dla oceny będzie sekcja zwłok. Policja prosi P.T. Czytelników o informacje, zapewniając przy tym całkowitą dyskrecję”.

Podpisała notki i zaniosła je do Kazi, a potem ruszyła na stancję przy św. Jacka, do pani Adelajdy, by wyżalić się Mirandzie, swej syjamskiej kotce, na ludzką niegodziwość.

Targały nią wyrzuty, lecz kiedy weszła na lwowskie korso, wchłonął ją kolorowy tłum spacerujący Akademicką. Rzuciła okiem na wystawy jubilerskie i eleganckie kapelusze Korzeniowskiej. Zobaczyła rakiety tenisowe w sklepie Kuchara i przypomniała sobie, że niedawno chodziła na korty. Teraz zgnuśniała. Nie miała żadnej partnerki ani partnera do gry. Pocieszyła się, że mogłaby się zmierzyć z Okularnikiem z działu sportowego, lecz ten ostatnio z jakiegoś powodu jej unikał.

Zatrzymała się przy wejściu do kina Chimera. Wielkie plakaty reklamowały wiosenny sezon kinowy i nowy polski film obyczajowy – Trzy serca, według powieści Dołęgi-Mostowicza. Chętnie wybrałaby się na niego. Ledwie o tym pomyślała, gdy pojawił się przed nią oficer z fantazyjnie przerzuconą przez ramię peleryną. Strzelając zawadiacko butami, uśmiechnął się uwodzicielsko spod równo przyciętego wąsa. Nie zawierała znajomości na ulicy. Przeprosiła go i szybko odeszła.

Wyrośnięty młodzieniec spojrzał hardo na Sterna, a potem się uśmiechnął.

– Widzę, że pan mnie nie poznaje. To naprawdę ja, Izaak Joachim Hillel – powiedział, połyskując białymi zębami.

– Izaak? – Stern zaskoczony patrzył na szerokiego w barach, opalonego mężczyznę.

– We własnej osobie! Wczoraj w południe spacerowałem po Wiedniu, a tydzień temu zrywałem w Hajfie pomarańcze. Niewyobrażalne, prawda?

Uściskali się serdecznie na powitanie.

– Ojciec poszedł do klienta... – Spojrzał na wiszący w przedpokoju zegar. – Lada chwila powinien wrócić. Nie będziemy stać w drzwiach, zapraszam pana do środka. – Szerokim gestem pokazał, by Stern wszedł pierwszy. – Bardzo proszę.

Przez blisko pół godziny młody Hillel pełnił rolę gospodarza. Opowiadał przy herbacie o nowym państwie, które budują Żydzi z całego świata, i o walkach, jakie przyszło im toczyć z Arabami.

– Trwa palestyńskie powstanie, ale... nawet Mojżesz nie mógł dać sobie rady z Żydami – dodał wesoło. – Ostatnim pomysłem, jaki proponują Anglicy, jest ścisła separacja ludności.

– Getto? – zdziwił się Stern.

– Przecież to dzicy Beduini! – obruszył się Izaak. – Nie oszczędzają kobiet ni dzieci. Ich celem jest rabunek i zadawanie cierpień. Spadają niespodziewanie, jak deszcz w nocy, i znikają, nie pozostawiając śladów.

– Pielgrzymują do grobu Allacha?

Izaak nie odpowiedział wprost. Potrzebował namysłu, by odpowiedzieć na pytanie gościa.

– Można i tak powiedzieć – odparł, skubiąc rachityczną bródkę. Ten gest upodabniał go do ojca, i redaktor przypomniał sobie czasy, gdy z Samuelem studiowali prawo na uniwersytecie.

Jakub nie chciał nadużywać gościnności. Wstał i podziękował za herbatę. Właśnie się żegnał, gdy w drzwiach pokazał się Samuel. Adwokat nie chciał słyszeć, by przyjaciel ich opuścił. Za to Izaak poczuł się zwolniony z obowiązków gospodarza i po przywitaniu z ojcem wyszedł do miasta spotkać się z przyjaciółmi.

– To już postanowione. Zamykam wszystkie sprawy i za trzy miesiące wyjeżdżam do Marie do Palestyny – oświadczył Samuel.

– A Izaak?

Adwokat się zaśmiał.

– Na razie zostaje – powiedział nie wiadomo dlaczego szeptem. – Twierdzi, że płynąc pod prąd, bardziej się przyda.

– Komu?

– Mnie, tobie, nam wszystkim – dodał wymijająco Sam, wskazując fotel przy okrągłym stoliku. – Przyszedłeś po dobrą radę, Gwiazdorze? Wciąż pali ci się pod nogami ziemia?

– Zastanawia mnie, co Aaron Lille robił z pieniędzmi. Jeśli szył dwa ancugi na tydzień, nie był biedakiem. Kiedy odwiedziłem cię w czwartek, chciałeś mi coś ważnego powiedzieć. Wspominałeś o krążących po mieście plotkach... – Jakub ostrożnie naprowadzał przyjaciela na temat.

– To niesprawdzona wiadomość – zaczął adwokat i, odwlekając rozmowę, otworzył barek. Po zastanowieniu wyjął z niego karafkę z weneckiego szkła ze słomkowym trunkiem, postawił ją na stoliku i nie śpiesząc się, nalał wódkę do kieliszków.

Wypili. Jakub rozpoznał cudowny smak nalewki na kwiatach czarnego bzu, którą Hillel wyciągał na szczególną okazję.

– Wiadomość o tym – Hillel zrobił tajemniczą minę – że Aaron był nałogowym graczem.

– Graczem? – zapytał Jakub, delektując się wyjątkowym zapachem eliksiru. – Nie wiedziałem, że krawiec lubił rżnąć w karcioszki.

– Czy powiedziałem, że zgubiły go karty? – zaprotestował adwokat, powtórnie napełniając kryształowe naczynka. – To inna gra, w którą obaj kiedyś graliśmy.

Jakub szybko wypił kieliszek i wstał. Rozmowa, która bawiła Hillela, zaczynała go denerwować.

– Minie godzina, zanim wydusisz z siebie, że...

– Grał ponoć w cymbergaja! – powiedział Hillel, obserwując zdumioną minę kolegi. Nie pytaj teraz, skąd o tym wiem, kto i gdzie robił zakłady i jakie były reguły ich spotkań.

Jakub siadł przy stoliku, spoglądając łakomie na słomkową wódkę.

– Wiesz bardzo dużo, ale zastanawiasz się, czy warto mi o tym powiedzieć. Boisz się, że następnego dnia cały Lwów przeczyta o tym w „Kurierze”.

– Szczerze? Tego właśnie się boję. Mówić ludzie uczą się bardzo wcześnie, milczeć bardzo późno. Za dobrze się znamy, bym wystawiał naszą przyjaźń na próbę.

– Jeśli nie ty, to powie mi ktoś inny – obruszył się Jakub.

– Kto? – Adwokat spojrzał podejrzliwie.

– Choćby Mosze Halewi.

– Powiedziałeś Halewi? – Teraz Hillel wstał gwałtownie od stołu i obszedł przyjaciela.

– Tak, Mosze Halewi – zaakcentował Stern, obracając się w stronę adwokata. – Jest konkretny i usłużny.

– To niewysokie, chude indywiduum? Sąsiad Lillego? Jakub wydawał się być zaskoczony.

– Radziłbym ci na niego uważać.

– Dlaczego?

Samuel uśmiechnął się drwiąco.

– Niektórzy twierdzą, że jest policyjnym chatrakiem, inni, że przestępczą wtyką, a jeszcze inni, że pracuje ofiarnie dla obu stron. W przeszłości miał zatargi z prawem i od tamtej pory chodzi na pasku policji, bo ta ma na niego jakiegoś haka. Prostytucja nieletnich, coś w tym sensie, słyszałem takie plotki, lecz brzydzę się je powtarzać.

Stern słuchał tych słów z niedowierzaniem i na nowo zastanawiał się, dlaczego właśnie jemu Halewi podarował zdjęcia Szczęściarza. Chciał zwalić na krawca całą winę? A może tylko znał jego chorobliwą pasję i, milcząc, nie przeciwstawiał się jej. Nieprawdopodobne, by go szantażował, bardziej był jego pijackim powiernikiem.

– Pomaga mi – przerwał zamyślenie. – Sądzisz, że ktoś go nasłał i prowadzi jakąś grę?

– Jest w tym ponoć wyjątkowo biegły.

Hillel chciał nalać kolejny kieliszek dla gościa, lecz Jakub go powstrzymał. Wyjął notes i przeczytał na głos zapisane w nim nazwiska. Adwokat zdawał się nie reagować. Po czym sam sobie nalał kieliszek.

– Nie znam żadnego Mykoły Pronobisa, nazwisko Kinzel też mi nic nie mówi.

Wiktor Żeleźnik to mój znajomy z palestry. A Sylwester Bal? Bal to wyjątkowo niebezpieczny typ. Powinieneś go pamiętać. Już na studiach należał do tajnej korporacji. Pojedynki, zakłady. To nie jest niewinna zabawa – powiedział i podniósł kryształek pod światło. – Cymbergaj Bala to w dosłownym znaczeniu gra o wszystko. Niektórzy przegrali w niej majątek i odeszli zadowoleni, że nie stracili czegoś więcej. Inni stali się jego zakładnikami i muszą spłacać długi honorowe. Gra odbywa się według reguł zapisanych w jakiejś księdze. Wejście do lokalu na hasło, zmieniane podług jakiegoś klucza.

– Dziecinada.

– Też tak sądziłem – Hillel przełknął porcję eliksiru – dopóki któryś z graczy nie zastawił własnej żony. Sprzedał ją kolegom – spojrzał na Jakuba badawczo – by móc być znowu dopuszczonym do stołu. Jednym z ryzykantów był Aaron Lille. Poruszał się po cienkiej linie. Być może nasz Szczęściarz nigdy nie był szczęściarzem. Podobno widywano go w jakichś podziemiach pod klasztorem Dominikanów. Jeśli został honorowym dłużnikiem Bala, mógł mu świadczyć różne usługi i szyć garnitury do końca życia za darmo. Chyba za dużo powiedziałem. Nikt ci tego, Kuba, nie potwierdzi.

Po wizycie u adwokata szczawiowa z jajkiem nie smakowała mu, a chleb kulikowski rósł mu gulą w gardle. Przypomniał sobie zdjęcia, które niedawno wywołał w redakcyjnej ciemni, i zaczynał rozumieć słowa Samuela, że Lille mógł świadczyć Balowi różne usługi.

– A więc twój Izaak Hillel wrócił? – zapytała Anna z niedowierzaniem, odkładając na bok „Dziennik Polski” z wielkim tytułem: HEMOS PASADO – PRZESZLIŚMY, o zajęciu Madrytu przez generała Franco. – Po co? Przecież w Palestynie budują raj.

Jakub milczał, zatopiony w swoich myślach. Sto razy wolałby, żeby akurat w tym dniu Anna czytała jakieś kobiece pisemko, a nie finansowała bezczelną konkurencję.

– Chyba uwierzył w swoją misję – wydusił w końcu i spojrzał wyczekująco.

– Szaleniec! Oni wszyscy są szaleńcami.

Po wizycie u Samuela nie miał najmniejszej ochoty na dyskusję. Odstawił talerz i odłożył łyżkę.

– Jakaś epidemia, ojciec i syn zwariowali. – Pogłaskała go po głowie, ale odtrącił jej rękę. – Zostawili na pastwę losu żonę i matkę, bo zajęli się misją naprawiania żydowskiego świata! – krzyknęła.

Jakub nie podejmował tematu.

– A co u twojej przyjaciółki? – zmieniła wątek, wyraźnie szukając zaczepki.

– Jakiej?

– Nie udawaj. Południowa uroda, czarne kręcone włosy – kpiła. – Ciemny żakiet i klasyczne czółenka. Nie możesz się wyprzeć, to są twoje słowa o de Brie!

– W pracy nie ma przyjaciół ani sentymentów.

– Proste, męskie tłumaczenie. Nie myśl, że się tak łatwo, Kuba, wykpisz. – Wyszła, ciskając wzrokiem błyskawice.

Leżał na boku, próbując znaleźć w gnieździe wygodną pozycję. Zawinął jedno skrzydło, jakby okrył się ciepłym kocem, drugie podłożył pod łeb niczym miękką  poduszkę. Zaczął skubać dziobem zmierzwione lotki, patrząc z niepokojem w stronę lasu, za którym przed kilkoma dniami znikła samica.

Środa, 29 marca 1939

O pierwszej po południu Stern i de Brie stawili się na konferencji prasowej w budynku komendy wojewódzkiej, przy Leona Sapiehy 1. W salce na pierwszym piętrze pokazali się także żurnaliści z Przemyśla, Lublina, a nawet ze stolicy. Policyjna ceremonia miała ten sam przebieg co zwykle. Za stołem nakrytym zielonym suknem siadł rzecznik prasowy, przy nim Zięba, a obok niego filigranowa protokolantka w obcisłym, wiśniowym żakiecie. Stern miał ochotę na tę protokolantkę. Zauroczyła go kiedyś szelmowskim uśmiechem i delikatnym meszkiem na górnej wardze. Nie był wyjątkiem w tej sali. Zauważył, że większość dziennikarzy wodzi wzrokiem za okrągłym tyłeczkiem blondynki. Wilga wyczuła jego zainteresowanie, bo szturchnęła go łokciem pod żebra. Jakub chrząknął, poprawił się na krześle i wyjął z kieszeni pióro i notes.

Zięba przywitał zebranych oficjalnie, po czym oddał głos rzecznikowi, bezpłciowemu facetowi w grubych rogowych okularach, przez które ten zdawał się widzieć tylko własne myśli.

– Z zakładu w Kulparkowie zbiegł niedawno niebezpieczny przestępca – odczytał rzecznik, ryjąc nosem w kartce. – Z ostatnich ustaleń wynika, że może być uzbrojony. To wyjątkowa sytuacja i dlatego w mieście wystawiono dodatkowe patrole po cywilnemu. Należy sądzić, że to właśnie on uwikłany jest w porwanie małej żydowskiej dziewczynki, Lei. Mógł jej podarować misia, przebrany za robotnika albo tragarza z ekipy od przeprowadzek. Trwa intensywne śledztwo. Przepytywani są świadkowie. Badane są ślady. Zbieg jest groźnym recydywistą, nie muszę dodawać, że państwa postawa może wpłynąć na poprawę poczucia bezpieczeństwa w mieście. Jest kwestią godzin, najwyżej dni, że...

– Poprawa poczucia bezpieczeństwa? – przerwał z perfidią w głosie młody redaktor z Przemyśla. – Kiedy policja ujmie zbiega? Proszę podać dzień i godzinę.

– A może jeszcze miejsce? – huknął Zięba i spojrzał łagodnie na speszoną protokolantkę.

– Dlaczego niektóre redakcje otrzymały przywilej wcześniejszej informacji? – rzuciła znad notatek dziennikarka z żydowskiej „Chwili”.

– Nikogo nie faworyzujemy. Współpraca z panem Henrykiem Heschelesem była i jest dla komendy wojewódzkiej zaszczytem – powiedział z grobową miną rzecznik.

Odpowiedział mu gromki śmiech zebranych.

– Po co robić badania, kiedy już wiadomo, kto jest sprawcą? – zapytał szczuplutki blondynek w garniturze w kratkę, z ukraińskiego „Diła”.

– Śledztwo jest na takim etapie, że nie możemy państwa informować o wszystkich szczegółach – wyrecytował swoją starą formułkę rzecznik, patrząc gdzieś nad głowami zebranych. – Bardzo proszę o następne pytanie.

Kolejne pytanie wywołało tę samą formułkę, podobnie jak następne (dziennikarki z Krakowa). Zabawa w kotka i myszkę skończyła się po kwadransie.

Aspirantka rozdała dziennikarzom zdjęcia poszukiwanego oraz list gończy, prosząc o zamieszczenie go na łamach gazet. Policyjna trójca wyszła, a Stern został z papierem, z którego gapiła się na niego zarozumiała męska gęba.

„List gończy nr L212/39. Prokurator przy Sądzie Okręgowym we Lwowie poszukuje zbiegłego Wiesława Charewicza, syna Adama i Heleny, lat 49, oskarżonego z art. 79 kodeksu karnego. Rysopis zbiegłego: Wysoki, barczysty, regularne rysy, blondyn, uczesany z przedziałkiem, twarz golona, nos prosty, mocne łuki brwiowe, delikatne usta, nosi się z pańska, z krawatem, barwa oczu ciemna. Ostatnie miejsce pobytu – szpital w Kulparkowie.

Może poruszać się motocyklem. Osoby, którym wiadome jest miejsce zamieszkania zbiegłego, winny wskazać je niezwłocznie prokuratorowi przy Sądzie Okręgowym we Lwowie, Rutowskiego 13. Lwów, dnia 28 marca 1939 r.”.

– Cała ta konferencja to jakiś ponury żart! – De Brie nie kryła wściekłości. – Policja wyraźnie coś kręci, zamiast powiedzieć dokładnie, kim był Charewicz i skąd pochodzi.

– Podobno z Kulparkowa – powiedział Jakub kpiąco, wręczając kartkę Wildze. – Artykuł siedemdziesiąty dziewiąty kodeksu karnego mówi, że jeżeli pozostawanie sprawcy na wolności grozi niebezpieczeństwem porządkowi prawnemu, „sąd zarządza jego umieszczenie w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych albo w innym zakładzie leczniczym” – pochwalił się znajomością prawa.

Wilga sarknęła i oddaliła się, unikając napastliwych spojrzeń dziennikarzy.

Nie zaszła daleko. Napuszony inspektor Andrzej Zięba zablokował jej drogę przy schodach, na końcu korytarza. Głowa zlewała mu się z szyją, więc sylwetką przypominał de Brie prawdziwego samca zięby. Gdyby jeszcze odezwał się do niej melodyjną ptasią frazą: „czekaj, czekaj, coś zrobiła, a widzisz?”, a nie po chamsku, zachrypniętym głosem groził jej, może nie wdawałaby się z nim w pyskówkę.

– Na panią też znajdzie się paragraf – rzucił rozeźlony.

– Kim pan jest? – odpowiedziała tak samo bezczelnie.

– Niech pani przestanie udawać. – Wlepił w nią przekrwione oczy.

– Nie udaję, wracam z jakiejś bzdurnej komedii z panem w roli głównej!

Wilga wyszła, Stern chciał prześlizgnąć się za nią, lecz inspektor chwycił go za ramię.

– Musimy, Kuba, pogadać na osobności. Teraz!

– O czym? Myślałem, że wczoraj wszystko sobie powiedzieliśmy.

Zięba podprowadził Sterna do końca korytarza. Weszli do niewielkiego pokoiku. Inspektor zachowywał się tak, jakby ktoś mógł ich śledzić.

– Chociażby o naszym wspólnym znajomym, któremu wczoraj ktoś chciał pomóc zejść z tego świata.

– To nie moja specjalność – odparł Stern z zabawną nutą w głosie.

– Ani moja – zripostował gliniarz.

– Co ja mam z tym wspólnego?

– Tak się głupio składa, że nasz znajomy chował w kieszeni twoją wizytówkę. Inspektor podsunął redaktorowi karteczkę z numerem telefonu i adresem redakcji.

– Napisane Jakub Stern!

– Czyżby Mosze Halewi?

– Nie udawaj durnia, jak de Brie! Chyba nie dzwonił do ciebie zapytać o pogodę. Skąd go znasz i o czym rozmawialiście?

– Z pogrzebu Szczęściarza, a rozmawialiśmy o... aniołkach.

– Kpisz sobie, Kuba, ze mnie?

– Gdzieżbym śmiał. Kiedy zadzwonił do redakcji, zapytałem go o Charewicza, a wtedy nieoczekiwanie się wyłączył. Czy...

– Tak. Żyje, ale o mało nie wyzionął ducha. Jakiś sadysta obciął mu język i wepchnął do gardła.

– Chryste!

– Wątpliwe, by kiedykolwiek mógł mówić. Leży teraz w klinice.

– Przy Pijarów? – zapytał czujnie Jakub. – Muszę go odwiedzić.

– Ani się waż! Pamiętasz, o której dzwonił?

– Jakoś tak przed południem. Chyba kwadrans na dwunastą, bo zanim weszła Kazia, spojrzałem na zegarek – odparł Stern, przypominając sobie fatalną rozmowę z Maniem. – Czy ustaliłeś już, kto to zrobił?

– Panie Stern, konferencja prasowa skończona – powiedział Andrzej Zięba urzędowo, podając redaktorowi na pożegnanie rękę.

Jakub się nie przejął. Przeżył już kilka metamorfoz inspektora. Zięba bywał porywczy, ale też niekiedy sentymentalny. Zdaje się, że miał żonę, która od niego odeszła, bo systematycznie łoił jej skórę. Teraz zgaszone szare oczy i cyniczna policyjna gęba z zaciśniętymi ustami mogłyby ją tylko wystraszyć. Do tego szeroka klatka i wielkie jak bochny pięści – wypisz wymaluj zapaśnik. Być może ten policyjny atleta trzymał w domu akwarium z rybkami, którym zwierzał się ze swego losu. Mógł mieć pasję, o której nikomu nie mówił. Tylko jaką? A może skrywał swoje talenty w głowie, jak pewien pisarz, który przez całe życie obmyślał genialną powieść i nigdy nie przelał jej na papier. Kilka razy spotkał go na meczu Pogoni (bo Zięba był jej wiernym kibicem) i raz w teatrze, w loży honorowej obok wiceprezydenta, komendanta straży pożarnej i radnych, ale częściej widywał go w knajpach.

Samotny policyjny pies, którego gwiazda powoli gasła, odszedł jak niepyszny do swoich obowiązków. Stern miał dość własnych kłopotów, by użalać się nad jego losem.

Po powrocie do redakcji podzielił się z de Brie wiadomością o aniołkach i tak jak to sobie zaplanował, zszedł do archiwum w poszukiwaniu materiałów.

W wilgotnym piwnicznym pomieszczeniu, pełnym szaf, szklanych gablot i półek, poruszał się bez wyczucia. Od podłogi po sufit piętrzyły się roczniki „Kuriera”, a także setki teczek, segregatorów i skoroszytów, w których zgromadzono dokumenty, zdjęcia, rachunki i notatki ważne dla tych, którzy przestali już pisać albo pożegnali się ze światem. Przy półce oznaczonej „1928 r.” zatrzymał się. Wyjął przewiązany tasiemkami rocznik. Zdmuchnął kurz i zaczął go przeglądać. Rozmarzył się. Czytał swoje juwenalia dziennikarskie, które powstawały pod czujnym okiem poprzedniego naczelnego, Krezusa. Otworzył też inne teczki ze swoimi tekstami. Były ich setki, jeśli nie tysiące: Tajemnicza zbrodnia w Rowach, Kolekcjoner kobiecych dłoni, Dusiciel znad Pełtwi.

Odłożył księgę na półkę i sięgnął po kolejny tom, a potem po następny. Dość szybko się zorientował, że traci czas, że nic pośród pożółkłych kartek nie znajdzie, a kiedy zobaczył szczura na rurze kanalizacyjnej, wpatrującego się weń ciekawsko, zgasił światło, zamknął drzwi i wycofał się chyłkiem do teraźniejszości.

Nie znalazł żadnej wzmianki o fabrykantkach aniołków. Mógł popytać jeszcze w innych wydziałach, u Halinki Badurek i u Stasia Długolaty, ale był pewien, że nikt prócz niego nie przechowuje w pamięci kroniki lwowskich wydarzeń kryminalnych. I wtedy w jego głowie zrodził się pewien ryzykowny plan.

Pożegnał się z de Brie i zszedł na portiernię. Odwiesił klucz z literką „A” na haczyku. Zenon Czerkieski w lot dostrzegł jego markotną minę.

– Nie znaleźliśmy potrzebnej informacji, a może ja w czymś pomogę? – przyjrzał się uważnie redaktorowi, wystawiając w grymasie żółte zęby.

– A niby skąd pan może o tym wiedzieć?

Portier skrzywił się boleśnie, jakby dokuczały mu hemoroidy.

– Niejeden przekonał się już w „Kurierze”, że z Zenonem trzeba żyć w zgodzie – rzucił zgryźliwie, wiedząc, że Jakub nie darzy go szczególną sympatią.

Redaktor przystanął. Wyjął papierosa i poczęstował Zenona.

– Żartowałem. Dobry z pana człowiek – powiedział portier, przysuwając krzesło – tylko strasznie zarobiony.

Stern przysiadł, patrząc na zdeptane linoleum. Instynktownie odwrócił głowę, pamiętając, że rozmówca rzadko się myje i cuchnie mu z ust. Dopadła go natrętna myśl, że jeśli cieć ma żonę, to tylko taką samą jak on starą flaumę, która by do niego pasowała.

– A może to, czego pan szuka, jest tu? – Portier puknął się wskazującym palcem w czoło.

– Nie sądzę! Szukam informacji o aniołkach. Konkretnie o fabrykantkach aniołków – wypalił.

– To tylko mała cząstka wielkiej całości – mądrzył się portier, dłubiąc szponiastym paznokciem w zębach. – W archiwum nic pan nie znalazł z tej prostej przyczyny, że nasza gazeta zaczęła się ukazywać wiele lat po tej aferze.

– Jakiej aferze?

– Z fabrykantkami aniołków, bo chyba o tym rozmawiamy! Przepraszam, ale to nie ja wymyśliłem to urągające ludzkim uszom określenie!

Stern nadstawił uszu, a portier, widząc jego zaciekawioną minę, ciągnął dalej.

– Mózgiem geszeftu w naszym mieście była Dorota Tarka.

– Pamiętam to okropne nazwisko. Moi rodzice straszyli mnie nim, gdy raz jako dziecko oddaliłem się od domu!

– I mieli rację! Krwawa wdowa mieszkała w domu Pod Księżycem, na końcu Kleparowskiej. Ludzie nazwali go tak, bo zanim poszła siedzieć do furdygarni, dekorowała okna od frontu księżycami z cynfolii – wyjaśnił. – Stara urządziła w swoim domku ochronkę. I przyjmowała cudze dzieci na wychowanie. Oczywiście nie robiła tego za darmo.

– Co w tym złego?

– Czekaj pan! Nie gorączkuj się tak! Okazywało się, dziwnym zbiegiem okoliczności, że dzieci pozostawione jej na wychowanie przenosiły się w try miga na łono Abrahama. Za to córeczka gospodyni cieszyła się doskonałym zdrowiem i donaszała ubranka po chorowitych rówieśnikach, dopóki mamusi nie aresztowali, bo potem oddali ją do domu dziecka. Mówiono o starej, że ma złe oko. Podobno kiedy spojrzała na cudze dziecko, przestawało rosnąć. Gadano też – Zenon przyciszył głos i nachylił się w stronę Jakuba – że Tarka specjalnie dosypywała do potraw utartego szkła i ciętego włosia, a gdy dzieci grymasiły, kazała im brać dokładki. Wyobrażam sobie nieboraków, gdy stała nad nimi, gapiąc się w talerze.

– Niech pan już, kurwa mać, przestanie.

– Spokojnie. Te praktyki znane były w całej Europie – ciągnął dozorca, nie zważając na redaktora. – W Niemczech panie trudniące się tym zawodem zwano subtelnie Engelmacherinnen. Słyszałem, że najgorzej było w pruderyjnej Anglii. Rekordzistka, niejaka Dyer, posłała na tamten świat kilka setek dzieci. Nie przesłyszał się pan! Miała swoją aferę Warszawa i, niestety, nasze miasto. Lwowiacy sami nazwali tak ów proceder związany z oddawaniem dzieci na wychowanie.

Stern mocno ścisnął w palcach papierosa; ledwie wytrzymywał fetor wydobywający się z ust ciecia.

– Pewien krawiec, który niedawno się powiesił, groził przed śmiercią córeczce, że odda ją...

– Lille Szczęściarz? – przerwał mu cieć. Stern zdziwiony przytaknął.

– A więc już pan domyśla się, co to znaczy? Skoro stara siedzi w furdygarni, to ktoś przejął po niej rodzinny interes – powiedział zarozumiale portier.

– Kto?

– Może jej urodziwa córeczka, Malwina.

– Co to za jedna?

– Wybaczy pan, panie redaktorze, ale tej informacji nie ma jeszcze na mojej półeczce. – Czerkieski wykrzywił usta i dmuchnął dym szerokim strumieniem pod zdezelowany, lepiący się od brudu stół.

Franz Kinzel, Mykoła Pronobis, Wiktor Żeleźnik i Sylwester Bal. Stern przeciągnął poziomą kreskę w notesie. Zostawiając Franza Kinzla, przy którym nie było adresu, na później.

Kim jest ów Mykoła Pronobis z ulicy Wniebowstąpienia? I czy ma zakłócać mu spokój tylko dlatego, że w zeszycie Lillego brakuje jednej głupiej kartki? Ile ma lat, co robi i dlaczego chciał obstalować sobie elegancki garnitur akurat u Szczęściarza? Czy znał Lillego wcześniej i czy widział jego córeczkę? Czy był na pogrzebie? A jeśli nie, to dlaczego? Zawsze mógłby udać, że kogoś szuka. Sto razy korzystał z przebrania, próbując wycyganić potrzebne informacje. Był listonoszem, dostawcą pieczywa, parę razy podawał się za elektryka i gazownika. Udawał też naiwniaka z prowincji. Z nabazgraną kartką szedł do delikwenta, mówiąc, że poszukuje jakiegoś bardzo ważnego urzędu.

Ulica Wniebowstąpienia ciągnęła się aż na Zniesienie, za torami kolejowymi do Łucka. Znajdowała się tam fabryka ultramaryny. Kiedyś pojechali tam z ojcem i bratem Edkiem na wycieczkę rowerową, lecz tak dawno, że nie pamiętał już dokładnie kiedy.

Dochodziła czwarta po południu, gdy Stern wsiadł na rower i ze swego domu na Pohulance popedałował na Zniesienie. Jazda krętymi i stromymi ulicami zajęła mu niecały kwadrans. Zziajany dotarł pod ceglaną jednopiętrową kamienicę, przypominającą zabudowania folwarczne. Dalej, w odległości dwustu kroków widniały budynki fabryki ultramaryny, za którą kończyło się miasto.

Zatrzymał się na zjeździe. Wyjął pompkę, sprawdził wentyle i uzupełnił powietrze w dętkach. Uważnie przyjrzał się okolicy. Za drewnianym płotem, niedaleko szutrowej drogi siedząca na taborecie kobieta tarła ziemniaki do miski. Kilka kroków od niej mężczyzna o atletycznej budowie trzymał nad głową sztangę. Miał na sobie szary, wyszmelcowany podkoszulek i czarne spodnie na szelkach. Kibicowała mu gromadka dorosłych i dzieci. Sędzią był chudy jegomość ze ściereczką na szyi, który trzymał w prawej ręce zegarek na łańcuszku. Siłacz podnosił i opuszczał wielką sztangę, a kibice głośno i chóralnie odliczali. Gdy doliczyli do stu pięćdziesięciu czterech, sędzia krzyknął „stop”. Wtedy zawodnik rzucił sztangę na ziemię, podniósł triumfalnie ręce i zaczął biegać wokół placyku.

Stern pogratulował mistrzowi doskonałego wyniku i niby przypadkiem zapytał o Mykołę Pronobisa.

– Spóźnił si pan – odparł atleta, łapiąc powietrze jak ryba.

– Jeśli trzeba, mogę przyjechać jutro.

– Ani jutro, ani pojutrze. To pan nic ni wi?

– O czym?

– O wypadku. Pan inżenier uległ rano wypadkowi w fabryce – powiedział, zakładając kciuki za szelki.

– Jak się teraz czuje?

– A jak ma si czuć nieboszczyk? – Posłał spojrzenie do nieba.

– Niekomfortowo.

– Właśni, gorzyj niż fatalni.

– Jak to się stało?

– Żona będzi lepij widzieć, ona tam od lat robi. Sabina, kochani! Tyn pan chcy widzieć, jak zginął nasz inżenier.

Kobieta w chustce przestała ucierać ziemniaki i wytarła nos łokciem.

– Wleciał do młyna.

– Do jakiego młyna?

– Co miele skały. Ludzi powiadali, że wpierw wciągnęło mu nogi, potem tułów, a na samym końcu wpadła głowa pana inżeniera. – Wrzuciła obranego ziemniaka do miski, aż chlupnęło. – Lykarz ni miał cu robić, tylku ksiondz.

– Chyba już nic ni czuł, jak ta głowa wtoczyła si do bębna, cu? – zapytał siłacz, patrząc na kobietę.

– W głowi rozum siedzi, to najdłużyj si tam czui.

– A syrce?

– Syrce, głupi, to całkim inna rzycz! – fuknęła rozgorączkowana i zabrała się ostro za tarkowanie.

Stern stał niezdecydowany. Wszystkie pytania, które sobie wcześniej ułożył, wydawały mu się nieważne. Mógłby zapytać o garnitur, ale teraz, gdy z człowieka została miazga, nawet najlepszy garnitur, uszyty w Paryżu, nie był mu potrzebny.

– A pan kto zacz? – dopytywał atleta, uśmiechając się szeroko. – Bo si pyta jak jaki posterunkowy.

– Dziennikarz z „Kuriera”.

– To chiba napisze, żym pobił rekord świata, cu? Fryzjer zaświadczy!

– Trzydzieścia kila, sto pińćdziesiunt cztyry razy w pińć minut i sidymnaście sekund! – odczytał fryzjer z kartki.

– Napiszę, obowiązkowo napiszę.

Stern wyciągnął notes, zanotował dane i dla fasonu zapytał atletę o nazwisko.

– Andrzej Kwiczoł. I nich doda, ży lat trzydziści pińć.

– A inżynier miał rodzinę? – rzucił Stern od niechcenia.

– Jakąś tam rodzinę miał, ale ni w mieści – odpowiedział Kwiczoł i zaraz dodał: – Ach te inże-niery, te inże-niery! Przed południem była tu prawdziwa policja i o wszystko si pytała. Czy ni miał wrogów, czy ktoś mu ni groził, jakby ktoś gu specjalnie w tyn młyn zepchnuł. Wchodzili do mieszkania i pstrykali zdjęcia, a potem na drzwiach kartki poprzyklejali i pieczątków nastawiali okrągłych. Obicali, ży zawiadomią, kiedy pogrzyb.

Stern podziękował za informację i już wsiadał na rower, gdy atleta, naprężając tors, dorzucił:

– Trochi to dziwne.

– Co dziwne?

– Trzy dni temu był tu ktoś i tak jak pan pytał o pana inżeniera.

– Jak wyglądał?

Siłacz uśmiechnął się, jakby zdradzał wielką tajemnicę.

– Na oczach miał gogle, a na baniaczku pilotkę. Trochę wyższy niż pan, ali tyż eligancki, tyli ży motocyklem przyjechał, a ni welocypedem.

– A pamięta pan markę?

– Wim, ży był czarny. A jaka marka? – zastanawiał się, drapiąc po głowie. – Moży Sokół albo Niemen, a moży Ardie?

Jakub podziękował Kwiczołowi za pomoc. Pożegnał się i popedałował ostro w stronę fabryki, lecz bojowo nastawiony stróż nie wpuścił go za bramę, grożąc policją i dyrekcją.

Nie śpiesząc się, objechał hale produkcyjne. Obejrzał zza płotu fabrykę ultramaryny. Wracał Polową, kierując się na Kajzerwald. Po prawej podziwiał wyniosłą bryłę kościoła, obstawioną drewnianymi rusztowaniami.

Kiedy znalazł się za sanatorium, coś go podkusiło, by na koniec dnia odwiedzić Hillela.

Trafił fatalnie. Adwokat był już nieźle wstawiony, a gdy zobaczył przyjaciela, nie zamierzał go wypuścić. Wciągnął go do salonu, posadził w fotelu i nalał bez pytania wódkę do kieliszka, wylewając połowę na dywan.

– Widzisz, synku, pan redaktor nie brzydzi się gościć w plugawych żydowskich progach – spojrzał na Izaaka mętnym wzrokiem.

– Tato, proszę!

– Co proszę, co proszę? Dobrze, że w końcu przyszedł. Chciałem z tym zarozumialcem już dawno na poważnie porozmawiać!

– O czym? – Jakub próbował obrócić słowa kolegi w żart, obracając w palcach mokry kieliszek.

– O czym? Jeszcze się pyta, spryciarz, o czym? – zabuczał adwokat. – Chcesz znać najświeższe wieści, które przyniósł z miasta mój kochany syn? No to posłuchaj.

– W parku Kilińskiego banda uczniów napadła na dwóch starozakonnych i tak ich stłukła, że odwieziono ich na pogotowie – powiedział Izaak, patrząc na Sterna.

– Dodaj, synu, że w klinice UJK pobito Żydów, którzy stawili się na badania lekarskie, a w okolicy politechniki studenci dali wpierdol kilkunastu pejsatym przechodniom.

– Tato?

– Co, tato? Co, tato? Mam mu tłumaczyć, że idzie ze swoją redakcyjną sziksą pod prąd? – Adwokat rzucił na stół najnowszy numer „Kuriera”, przyniesiony przez syna. – Wyjaśniać, że nie czas zajmować się jednym przebrzydłym żydowskim wisielcem? Zamiast pisać o zaginionej Lei, niech lepiej pisze, że na trybunie honorowej stoi Śmigły-Rydz i kawaleria w szyku paradnym pozdrawia genialnego wodza. Huraaaaa! Huraaaaa!

Samuel śmiał się dzikim śmiechem, paradując po salonie w ciemnozielonym jedwabnym szlafroku.

– Aj, ja, jaj! Ja się ciebie mocno dżiwię, panie Stern. Ja ciebie daję moje życiowe doświadczenie, a ty się jeszcze mocno zastanawiasz, czy jego ode mnie bracz? – zażydłaczył.

Jakub wypił wódkę i odstawił kieliszek na stół. Milczał. Chciał odpowiedzieć przyjacielowi, tak samo dowcipnie, że nie ma racji, lecz zabrakło mu słów.

Czwartek, 30 marca 1939

Rano uczepiła się go natrętna melodia. Kupił ja sy ancug nowy I do nowyj hulam baby, Co na rogu Kupernika Stoi cięgiem bez bucika.

A gdy golił się w łazience nad zlewem, przemówiła do niego z całą siłą idiotycznej perswazji kolejna zwrotka:

Rach, ciach, ciach

Babe w piach

I jasny anieli

Kogoś w morde szczeli.

Pod nieobecność Wilgi podśpiewywał ją jeszcze mimowolnie w redakcji, gdy zadzwonił telefon. Stern podniósł słuchawkę i przedstawił się grzecznie, lecz zamiast odpowiedzi usłyszał monotonny dźwięk kapania wody, jakby ktoś włożył słuchawkę do garnka w zlewie. A potem wyłowił uchem inny odgłos, jaki wydaje ostrze noża przeciągnięte po kamiennej osełce. Raptem wszystko ucichło. Denerwująca cisza trwała kilkanaście sekund, niczym muzyczna fermata, i nagle ze słuchawki wylały się inne dźwięki: zduszony charkot, jakby krzyk z zakneblowanych ust.

Zastanawiał się, kto zrobił mu ten dowcip. Konkurencja, a może pobudliwy czytelnik, któremu się naraził demaskatorskim tekstem? Nie miał czasu na czcze dywagacje. Zaplanował wypad na Pijarów i trudną rozmowę z Halewim. Właśnie szykował się do wyjścia, gdy dostrzegł w maszynie Wilgi zapisaną kartkę. Obszedł jej biurko, nachylił się i przeczytał.

„Noworodek w potoku. Jak donosi komenda miejska policji, na brzegu potoku Wuleckiego, pod torami prowadzącymi do Stanisławowa, odkryto przedwczoraj zwłoki noworodka płci żeńskiej, oplecione czarnym odpustowym różańcem. Wszystko wskazuje na dzieciobójstwo. Przeprowadzona sekcja wskazała, że przyczyną śmierci wcale nie było utonięcie. Biegli znaleźli na ciele szereg obrażeń. Trwa wyjaśnianie ich genezy. Zgon musiał nastąpić kilka dni przed odnalezieniem ciała. Prokuratura nie ujawnia okoliczności śmierci, jednak sądzi się, że matka dopuściła się swego odrażającego czynu zaraz po porodzie. Policja zwraca się za naszym pośrednictwem do P.T. Czytelników o wszelkie informacje, zapewniając pełną dyskrecję. (WdB)”.

Doszedł do Pijarów i stanął przed uniwersytecką kliniką lekarską. Przypomniał sobie, że rodzice Anny są absolwentami wydziału lekarskiego. Tu się poznali na jakichś ćwiczeniach. Teściowa była akuszerką, a teść lekarzem dziecięcym, i oboje przy każdych odwiedzinach z dumą podkreślali wieloletnie tradycje swojej Alma Mater.

Zamierzał od razu wejść na oddział chirurgiczny, jednak czujna pielęgniarka na izbie przyjęć zatrzymała go. Zapytał więc o zdrowie Mosze Halewiego.

– Nie mam prawa nikogo informować o jego zdrowiu, to specjalny pacjent! – zakomunikowała, blokując drogę korpulentnym ciałem.

Stern nie tracił tupetu. Uśmiechnął się do grubaski najpiękniej, jak umiał.

– Ja też, niestety, gdybym nawet chciał, nie mogę podać siostrze swoich danych. Zabraniają tego resortowe przepisy, lecz bardzo proszę o telefon do pana inspektora Zięby – zaczął Stern stanowczo i prędko podyktował pielęgniarce numer komendy wojewódzkiej, cały czas patrząc jej w oczy. Przećwiczył ten sposób wielokrotnie i zawsze z dobrym skutkiem. Tak było i tym razem. Siostra dyżurna przeprosiła go za podejrzliwość i podała numer sali, w której leżał Halewi, zaznaczając, by nie męczyć go długą rozmową, gdyż jest po operacji.

Doceniał troskę inspektora o to, by jego pacjent otoczony był fachową, całodobową opieką, a nie leżał w przepełnionym szpitalu żydowskim przy Rappaporta, zwanym wykańczalnią.

Wszedł po wypastowanych schodach na drugie piętro i cicho otworzył drzwi do izolatki. W niewielkim pomieszczeniu z widokiem na porośnięte bukami wzgórze leżał obrócony plecami do Sterna mężczyzna ubrany w pasiastą pidżamę. Na jego szafce pod oknem stały w wazonie świeże kwiaty, a w majolikowej menorze paliły się świece. Kto tak dbał o pacjenta? Chyba nie Zięba?

Stern schwycił metalowy taboret i postawił u wezgłowia pacjenta. Rozbudzony Mosze obrócił się niespokojnie i na widok redaktora uniósł się wolno na poduszce. Z obłędem w oku patrzył na gościa, który zdjął ramkę z metalowego oparcia i studiował zapis lekarski.

– Jedenaście godzin po operacji. Temperatura powoli spada, to bardzo dobry znak, panie Halewi – skomentował zapis w rubryczkach. – Będzie pan zdrowy jak ryba. Jeszcze nieraz zjemy czulent i wypijemy śliwowicę w pana ulubionej knajpce.

Pacjent nie uśmiechał się. Dowcip redaktora nie podobał mu się zupełnie. Nabrał ostrożnie powietrza przez nos. Chciało mu się kichnąć, lecz wiedział, że ta prozaiczna czynność może spowodować pęknięcie założonych na języku szwów, dlatego podniósł prawą dłoń i nerwowo potarł czubek nosa, wytrzeszczając oczy.

– Kto pana tak urządził? Nie skaleczył się pan przecież w język przy goleniu – zażartował Stern, próbując nawiązać kontakt z chorym.

Halewi miał przerażony wzrok, jego palce skręcały nerwowo prześcieradło, więc wciąż udając dobrego wujka, redaktor zapytał chorego o miejsce zdarzenia, lecz znowu nie było odpowiedzi, bo Mosze, nawet gdyby chciał, nie był w stanie powiedzieć słowa.

– Nie pamięta pan, no cóż, pańska sprawa. – Patrzył pytająco. – Wywołałem zdjęcia z kliszy, którą mi pan niedawno podarował. Są niezwykle interesujące. Jest pan ciekaw, co przedstawiają?

Chory nie odzywał się; unikał spojrzenia redaktora.

– Nie wiem tylko, kto je zrobił pan, Lille czy Auerbach? A może razem podpatrywaliście małe dziewczynki? O ile wiem, jest pan starym kawalerem. Bywa, że samotni ludzie zaspokajają swoje popędy w wymyślny sposób. Co by było, gdybym poszedł z nimi na policję?

Halewi zapadł się w poduszkę, ruszając nerwowo wargami jak królik.

– Panie Mosze, nie dosłyszałem odpowiedzi! – krzyknął Stern, nachylając się nad uchem chorego.

Żyd milczał, wpatrując się z nadzieją w drzwi, jakby zza nich miała nadejść pomoc.

Redaktor przypomniał sobie niedawne spotkanie z adwokatem i jego opowieść o tajemniczej jaskini hazardu pod klasztorem Dominikanów. Kiedy zapytał Halewiego o hasło, ten z przestrachem odwrócił od niego głowę. Zaszedł więc go z drugiej strony i siadł ciężko na taborecie przy zagłówku. Podał notes, odkręcił parkera i tonem nieznoszącym sprzeciwu poprosił o naszkicowanie wejścia do podziemi i zapisanie hasła.

– Tylko do mojej wiadomości, drogi panie Halewi. Ja naprawdę nikomu tego nie powiem, przyrzekam. Zniszczę zdjęcia dziewczynek i kliszę, obiecuję. Chcę tylko poznać hasło.

W oczach mężczyzny zakręciły się łzy. Spomiędzy popękanych warg wydobywały się krwawe bąble. Drżącą ręką schwycił pióro, kilkoma szybkimi ruchami zrobił szkic ze strzałką (rozmazując kleksa) i napisał nad nim jedno słowo: „Fares”, po czym opuścił zaplamione atramentem ręce na koc i zamknął powieki.

Stern podziękował siostrze dyżurnej za troskliwą opiekę nad pacjentem i wyszedł ze szpitala. Do Piekarskiej zbiegł stromą ścieżką, wijącą się między drzewami jak serpentyna.

Świeciło słońce i wiał ciepły wiosenny wiatr, zachęcający do spacerów. Redaktor minął młodego lekarza w otoczeniu roześmianych, flirtujących z nim studentek. Obejrzał się zazdrośnie. Może szli na zajęcia teoretyczne, a może do prosektorium?

Kierował się do domu, na Pohulankę. W jego głowie rysował się prosty, choć nieco ryzykowny plan. Wystarczyło znaleźć się pod drzwiami prowadzącymi do lwowskich podziemi, wejść i, jeśli trzeba, powiedzieć ostatnie słowo z tajemniczej przepowiedni proroka Daniela.

Na św. Piotra spojrzał w niebo. Wysoko nad Filipówką unosił się kolorowy latawiec, jak smok wywijający długim ogonem. Pomyślał, że to dobry znak.

Do zamknięcia kawiarni został niecały kwadrans. Goście już wyszli, został tylko klient siedzący za pianinem. Nieśpiesznie pił kawę i jadł orzechowe lody pod czujnym okiem zadowolonego kelnera. Mężczyzna przypomniał sobie pewne zdarzenie, które rozegrało się niedawno w Kulparkowie. Było tak bulwersujące, że wciąż nie mógł o nim zapomnieć. Stary pacjent szpitala (przez kilkanaście lat przebywający na oddziale psychoz i nerwic) niespodziewanie wyzdrowiał. Nawet lekarze dopatrywali się w tym cudu boskiego. Ozdrowieniec wysłał telegram do synów i zadowolony czekał na nich o umówionej godzinie w poczekalni. Obaj synowie przyjechali samochodami, lecz wiadomość o poprawie zdrowia taty wcale ich nie ucieszyła. Wręcz przeciwnie. Zaczęli się żreć, a potem się pobili na oczach personelu, gdyż żaden nie chciał zabrać ojca do swego domu. Kiedy w końcu się uspokoili, spostrzegli, że ich rodzic gdzieś zniknął. Zaczęły się poszukiwania. Budynek po budynku, od piwnic aż po strych. Podejrzewano nawet, że zdesperowany były pacjent wyszedł do miasta, aby coś przekąsić, bo miał już dość monotonnego szpitalnego jedzenia. Prawda okazała się inna. Stary sam rozstrzygnął spór za synów. Wdrapał się na komin szpitalnej kotłowni i skoczył z kilkudziesięciu metrów na bruk.

Mężczyzna dopił kawę i wytarł serwetką usta. Pomyślał (unikając wzroku kelnera), że to, co robi, jest słuszne i żeby zacząć nowe życie, musi się rozliczyć ze starym.

Minęła północ. Anna kręciła się w łóżku i wciąż nie gasiła lampki. Chciała opowiedzieć mężowi o pewnym zdarzeniu. Nosiła się z tym cały dzień, ale nie wiedziała, jak zacząć. Gdy była sama w aptece, jakiś klient zamknął z trzaskiem drzwi. Z wrażenia aż podskoczyła. Mężczyzna wyglądał diabolicznie: czarne brwi, posiwiałe włosy i ospowata cera, pokryta grubą warstwą pudru. Zdjął z nosa ciemne okulary i przechylając się przez witrynę, zamówił dwadzieścia pięć tabletek z kogutkiem. Kiedy pakowała je do papierowej torebki, klient się rozglądał, jakby zakup był tylko pretekstem do... – Przerwała na chwilę rozmyślania i chwyciła pochrapującego Jakuba za dłoń. – Gdy torebka leżała na ladzie, nieznajomy wyjął z pugilaresu wizytówkę. Poczuła od niego silny zapach słodkich perfum i obrzydliwego kwaśnego potu! Patrzył jej w oczy jak nawiedzony. Powiedział, że nazywa się Bruno Schwan i jest nauczycielem tanga argentyńskiego. Żeby to udowodnić, poprosił ją do tańca.

– Czy może pan być poważny? – zgromiła go.

Mężczyzna uśmiechał się szeroko, odsłaniając równe, białe zęby. Gładził przy tym szpakowate włosy pokryte brylantyną. Powiedział, że Anna marnuje się w aptece. Dodał, że zna takie miejsce, gdzie kobiety czują się wolne i szczęśliwe, i że...

Skąd znał jej imię? Anna przytuliła się mocniej do męża. Mężczyzna prawił jej nieprzystojne komplementy. Mówił, że ma jędrne piersi i wyjątkowo zgrabne pośladki. Niespodziewanie pojawiła się panna Kinga, sprzedawczyni ze sklepu mięsnego z naprzeciwka, po krople Inoziemcowa. Na jej widok „nauczyciel tańca” zmył się, rzucając w drzwiach, by pozdrowiła męża.

Anna odprowadziła pannę Kingę do wyjścia i ostrożnie wyjrzała na ulicę. Na szczęście intruz sobie poszedł. Wróciła za stół roztrzęsiona i podniosła wizytówkę. Kremowy kartonik zdobiły tylko dwie literki: S i B. Zakręcone kapitaliki, przypominały jej okucia z cmentarnej bramy na Cmentarzu Łyczakowskim. Nie wiedziała, co o tym myśleć. Jeśli to był głupi żart, to na pewno nie w jej guście! Wściekła podarła karteczkę i wyrzuciła do muszli klozetowej na zapleczu receptury.

Piątek, 31 marca 1939

W południe odwiedził redaktora Stanisława Długolatę. Chciał skonfrontować jego wiedzę sportową z relacją adwokata. Wydawało się nieprawdopodobne, że ktoś traci czas i pieniądze na zapomnianą szczeniacką grę.

– Tylko nie dziś. Dziś dla nikogo mnie nie ma – rzucił Okularnik do Sterna, stukając zaciekle w klawisze maszyny.

– Więc to nie wymysł, nie zaprzeczasz? Jest we Lwowie ktoś, kto naprawdę gra w tę idiotyczną grę? Skąd o tym wiesz?

– Wiem bardzo dużo – odpowiedział chełpliwie. – Ty jesteś „grabarzem”, bo twoją pasją są trupy, a ja...

– Co jest moją pasją? – Rozdrażniony Stern mało nie skoczył Okularnikowi do gardła.

– Daj spokój, Kuba. Nie udawaj, że nie wiesz, co się o tobie w redakcji mówi. Masz dyskomfort moralny?

Jakub nie słuchał gadki sportowca. Obrócił się na pięcie i wyszedł obrażony. Rozmowa z Okularnikiem na długo zepsuła mu humor. Nastawił wodę na kawę i wyjął z paczki papierosa. Znowu przypomniał sobie ów dzień, w którym dorobił się tego paskudnego przezwiska. Była sobota, początek maja, gdy otrzymał telefon od informatora, że w greckim cyrku, który rozbił się przy boisku Sokoła, zdarzył się tragiczny wypadek. Pojechał tam redakcyjną tatrą, błogosławiony przez Mania. Miał zrobić zdjęcia i natychmiast wracać, gdyż do zakończenia składu zostały dwie godziny. Dopisało mu szczęście, był przed policją. Nie zauważył również lekarza. Kiedy wszedł do nagrzanego słońcem namiotu, spostrzegł dziewczynkę o ciemnej karnacji leżącą na trocinach. Córka dyrektora cyrku, Greczynka o dziwnym imieniu Ewodia, spadła na ziemię z trapezu przy jakiejś wyjątkowo trudnej ewolucji z szarfą. Stern kilkakrotnie obszedł małą ofiarę w karminowym trykocie, wysłuchując zawodzenia klaunów i treserów. Gdy znalazł właściwe ujęcie, wstrzymał oddech i ostrożnie nacisnął przycisk migawki welteksa. Naciągnął kliszę, by powtórzyć ujęcie. Zbliżył się o krok i znowu nachylił. Dostrzegł cienką strużkę krwi wylewającą się z ucha panienki w pachnące żywicą trociny.

Rozdusił peta w popielniczce. Włożył płaszcz i zdjął kapelusz z wieszaka. W drzwiach minął się z Wilgą.

– Słyszałeś nowinę?

– Jaką?

– O Żeleźniku?

– Co znowu?

– Na mieście mówią, że podobno nie żyje. To już trzeci facet z twojej listy – spojrzała dociekliwie – który żegna się z życiem.

Jakub nie miał jej nic do powiedzenia. Chciał już wyjść. Musiał się przespać z tą zaskakującą wiadomością i poukładać myśli.

W drodze do domu zaszedł na Zieloną do Hillela, wierząc, że usłyszy od adwokata co nieco na ten temat. I nie pomylił się, bo szkolny kolega zdradził mu tego popołudnia wiele tajemnic. Zaczął od tego, że w palestrze aż huczy od plotek.

– Podobno sekretarka Wiktora Żeleźnika, Joanna Lipka, wyszła z pracy jak zwykle po odprawieniu ostatniego interesanta. Dochodziła szósta, gdy mecenas został sam w kancelarii przy Długosza. Najpewniej wtedy pojawił się niezapowiedziany klient, który pozbawił go życia.

– Klient czy klienci? – dopytywał się Stern.

– Masz rację, nie wyprzedzajmy faktów, śledztwo trwa.

– A motyw? Co o tym myślisz? – Jakub obrócił się do Hillela.

– Casus nie jest już tak oczywisty. Podobno sekretarka twierdzi, że z kancelarii nic nie zginęło. Kasa pancerna, która stała przy szafie, była nietknięta. Klucze, czeki i gotówka pozostały w szufladzie. Nawet wypchany portfel ze skóry węża tkwił w marynarce denata. Była też jakaś płytka metalowa. Rzekomo odbijak do cymbergaja, co z pewnością niewiele wnosi do całej sprawy. Dodam tylko, że trup trzymał go w zaciśniętej kurczowo pięści. Nasuwają się za to pewne podejrzenia.

– Jakie?

– Mecenas Żeleźnik starał się być niezależny. W niektórych kwestiach luźno współpracowaliśmy. Prowadził multum kontrowersyjnych spraw na styku biznesu i polityki. Naraził się wielu mocodawcom. Mówiono, że po przegranym procesie działaczy OUN otrzymywał od Ukraińców pogróżki. Dwóch jego klientów, których rodziny zapłaciły krocie za obronę, zamiast na wolność trafiło do Berezy. Były też inne kwiatki. Mecenas rozszedł się jesienią z żoną i smalił cholewki do młodszej o kilkanaście lat Lipkowej. Swojej dawnej połowicy zostawił w prezencie dwójkę szkolnych dzieci na wychowanie. Z majątku nie dostała złamanego grosza. Żyła nędznie, podczas gdy kancelaria świetnie prosperowała. Jest więc solidny motyw.

– Zazdrość? Nie śpiesz się z tą oceną, Lipkowa musiałaby mieć wspólnika.

Na prośbę Jakuba Samuel opisał wnętrze kancelarii Żeleźnika, w której bywał od czasu do czasu.

– Solidny mieszczański gust. Mahoń, mosiądz, porcelana. Kolonialny angielski styl. Szeroka skórzana kanapa i owalny stół dla klientów. Przy wielkim mahoniowym biurku marmurowa rzeźba Temidy, wielkości człowieka, dłuta samego Hartmana Witwera. Podziwu godna biblioteka, z kompletem najnowszych dzienników ustaw i prawniczych ksiąg oprawionych w skórę koloru ochry. Wytłaczane, złote litery, na każdym tomie owalny ekslibris, akwaforta z wagą i mieczem.

– Jakim był partnerem?

– No cóż, de mortuis nihil nisi bonum.

– Jak skończył? – Jakub zadał wreszcie to najważniejsze pytanie, spacerując nerwowo po salonie.

Hillel wciągnął powietrze i głośno odetchnął.

– Podobno ktoś złamał mu kark, a potem dokończył dzieła, wbijając w mózg kopiowy ołówek z przybornika stojącego na biurku. Kiedy siedział w fotelu z okularami na nosie, wyglądał, jakby odpoczywał, gdyby nie krew ściekająca z przebitego oka na rozpięty kołnierzyk.

– Kto znalazł ciało? Lipkowa? Adwokat uśmiechnął się dwuznacznie.

– Dlaczego mężczyzna w sile wieku poddaje się bez walki? – nie odpuszczał Jakub.

– Zabójca mógł działać z zaskoczenia. Pistolet lub nóż przemawiają do rozumu skuteczniej niż słowa.

– A może kat znał swoją ofiarę, a nawet się z nią przyjaźnił?

– To by tłumaczyło porządek w gabinecie. Możliwe też, że udawał kogoś innego.

– Morderca przyszedł po poradę prawną? Samuel rozłożył ręce.

– Wbicie ołówka nie było początkiem zejścia, lecz końcowym aktem niespotykanej desperacji. No, a teraz prawdziwa rewelacja, która z pewnością przybliży cię do rozwiązania zagadki.

– Jaka?

Hillel zawiesił spojrzenie na przyjacielu.

– Nasz adwokat bronił... Charewicza. Stern obrócił się gwałtownie.

– Szaleniec nie mógł mu wybaczyć, że poszedł przez niego siedzieć?

– Całkiem prawdopodobne, że Charewicz, stary wyga, przyszedł wyrównać zaległe rachunki. Być może to jest odpowiedź na pytanie, dlaczego policja w gabinecie mecenasa nie znalazła śladów jego linii papilarnych.

Przez chwilę Stern się zastanawiał. Patrzył przez okno na ulicę. Przechodnie uwijali się jak mrówki, a dorożki i automobile przesuwały się w dziwnym rytmie niczym towary na pasie transmisyjnym w gigantycznej puszczonej w ruch fabryce. Mnogość detali, które znał jego przyjaciel, zastanawiała go.

– Skąd masz te informacje? Tylko mi nie opowiadaj, że...

– Wybacz, ale nie dostaniesz nazwiska – przerwał mu Hillel, uśmiechając się dwuznacznie. – Lekarz sądowy, który uczestniczył w badaniach, straciłby do mnie zaufanie, a co gorsza, stanowisko. Jest moim klientem, prowadzę jego sprawę spadkową.

Samuel nie dokończył myśli, bo do salonu zajrzał Izaak. Przywitał się zdziwiony, że przyjaciele rozmawiają na sucho i na dodatek gość nie zdjął płaszcza, jakby zaraz wychodził. Samuel przeprosił kolegę i wyszedł z synem do kuchni. Dyskutowali o czymś z ożywieniem. Stern usłyszał tylko fragment rozmowy.

– Spotkałem się dziś z dawnymi kolegami z klasy – mówił głośno Izaak. – Abraham i Eliasz studiują na uniwersytecie medycynę. Są przerażeni.

– Czym? Bo dostali, synu, od katolików pałą przez plecy? – zapytał kąśliwie ojciec.

– Nową wiarą, która podstępem szerzy się jak zaraza.

– A jak nazywa się ta ich nowa wiara?

– Eugenika. Dowiedziałem się, że w instytucie zwolniono asystenta i wykładowcę, bo zdradzili Hipokratesa. Eliasz twierdzi, że ta idea zaraża umysły i jest tak samo groźna jak dżuma lub cholera.

– Słyszałem coś o tym – powiedział Samuel. – Naukowcy za zachodnią granicą dali się jej uwieść, idąc z duchem fałszywego postępu.

– Chcą reprodukować niebieskookich blondynów i szerokie w zadzie Niemry.

– Porozmawiamy później. Przepraszam cię, ale Jakub czeka.

Gdy Hillel pojawił się w salonie, Stern dopinał płaszcz i z kapeluszem w ręku szykował się do wyjścia. Obiecali sobie, że przy okazji dokończą rozmowę i wtedy naruszą ukryte w barku płynne zapasy.

Anna stała w kwietniku przy róży „Marechal Niel”, którą Jakub podarował jej przed rokiem na imieniny. W obcisłych ogrodniczkach podkreślających jej kobiecą sylwetkę wyglądała podniecająco. Była młoda, wyzwolona, uśmiechnięta.

Podszedł do niej. Objął mocno i pocałował. Znienacka zapytał o eugenikę, przypominając sobie burzliwą rozmowę Izaaka z Samuelem. Anna spojrzała mu w oczy zalotnie, aż przeszły go ciarki. Potem dwoma palcami schwyciła zeschniętą kolczastą gałązkę i szybkim ruchem sekatora obcięła ją i rzuciła na ścieżkę.

– Co pana tak szokuje, panie redaktorze? Zrobiłam to wyłącznie dla jej dobra. Na tym to mniej więcej polega – dodała, biorąc go za rękę i prowadząc do domu. – Chociaż mi jej troszeczkę żal – dokończyła, zamykając drzwi do sypialni na klucz. Ściągnęła spodnie, a potem zerwała z siebie bluzkę, majtki i biustonosz. Rozebrała go zniecierpliwiona i przewróciła na łóżko. Nie zasłaniała okien. Patrzyła na jego męskość, nabrzmiewającą szybko w jej gorących dłoniach, a potem dosiadła go z jakąś dziką namiętnością i zaczęła obłędny taniec bioder. Wpierw powolne tango, potem dzikiego fokstrota, a na koniec szalonego lambeth walka, zakończonego bezwstydnym śmiechem, przeradzającym się w stłumiony krzyk.

Jakub zamarł. Anna leżała na nim, przykrywając go drgającym ciałem. Było mu dobrze jak nigdy w życiu. Całym sobą czuł łopot jej serca. Jej nabrzmiałe piersi i biodra uspokajały się wolno, gubiąc szalony rytm. Teraz była nasyconą kotką, spragnioną delikatnych pieszczot. Schwyciła jego dłonie i położyła je na swoich szczupłych pośladkach, a kiedy jego palce zaczęły delikatną wędrówkę od bioder w stronę obojczyków, wygięła się w łuk. Niespodziewanie obróciła go. Chciała być pod nim. Z zamkniętymi oczami czekała, aż znowu stężeje i na nowo w nią wejdzie, i wtedy usłyszeli zza drzwi głośny śmiech dzieci wracających z Magdą ze spaceru.

Czwartek, 6 kwietnia 1939

Skończył jajecznicę z trymbulką i zabrał ze stolika „Gazetę Polską”, którą odłożyła Anna. Przerzucał kartki, by na trzeciej stronie znaleźć podkreślenia ołówkiem. Anna zaznaczyła fragmenty tekstu podpisanego przez jakiegoś doktora o inicjałach S.S., który znalazł oryginalny sposób na ochronę polskich rodzin. Autor artykułu Higiena polskiej rasy zachęcał do walki ze zwyrodnieniem polskiego narodu. Padały w nim stwierdzenia powtarzane za Karolem Stojanowskim: „Nie wystarczy mieć po dwoje dzieci, aby naród był silnym narodem. Musi ich być dużo, aby słabe mogły wymierać, aby przy życiu pozostawały dzieci silne i odporne. Natura chce ostrej selekcji. Tylko narody podlegające ostrej selekcji są narodami dzielnemi”.

Zniesmaczony odłożył prasę i podszedł do półki włączyć radio. Zniecierpliwiony czekał, aż lampy się rozgrzeją, a potem przesunął pokrętłem zieloną wskazówkę na Warszawę. Pogłośnił i siadł w fotelu. Komentator podkreślił wyjątkowość historycznej chwili: „Halo, halo, nadajemy ważny komunikat. Dziś minister Józef Beck podpisał w Londynie protokół o dwustronnych gwarancjach polsko-brytyjskich”.

Annę również zaciekawiła audycja. Stanęła przy Jakubie, trzymając za rączkę dokazującego Piotrusia.

„Podpisany dokument zobowiązuje obie strony do udzielenia wzajemnej pomocy militarnej w przypadku agresji” – wyjaśnił spiker. Kiedy przebrzmiały jego słowa, wojskowa orkiestra odegrała hymn państwowy.

Jakub ostentacyjnie wyłączył radio, lecz Anna nie przejęła się tą demonstracją.

– Zapamiętaj, to wielka historyczna chwila, Piotrusiu!

– Bo rząd polski nie ugiął się przed niemieckim ultimatum? – zapytał Jakub.

– Brytyjczycy nie mieli wyjścia – odpowiedziała, nachylając się nad synkiem.

– Jesteśmy jak... – Próbował znaleźć właściwe słowo, lecz Anna była szybsza.

– Jesteśmy i dziękuj za to Bogu! – Wzięła małego na ręce. – Po osiemnastym wszystko musieliśmy sobie wywalczyć. Na zachodzie, wschodzie i południu. Nikt nie dał nam nic za darmo, zwłaszcza tu, we Lwowie.

Nie chciał wdawać się z nią w polityczne dysputy. Wiedział, że i tak jej nie przekona. Kiedy pojawiła się Kasia, Anna demonstracyjnie powiedziała na głos: – Czy tego chcemy, czy nie, Kasiu, musimy być silni.

– Po co tresujesz dzieci?

– Mają żyć, jak ty, panie redaktorze, mrzonkami?

Awantura wisiała na włosku. Na szczęście zegar z kukułką przerwał wymianę zdań, przypominając, że do wieczornej mszy Wieczerzy Pańskiej zostało już tylko pół godziny. Nachmurzeni rozeszli się po pokojach, by się przebrać.

Szybko zapomnieli o sprzeczce. Jakub zamknął furtkę, a kiedy dzieci odeszły kilka metrów przed nich, opowiedział Annie o niebezpiecznym zbiegu z Kulparkowa.

– Niedawno byłem na konferencji prasowej. Policja przekazała nam list gończy za Wiesławem Charewiczem. Gość ma na sumieniu wiele istnień – wyszeptał.

– Jak to się mogło stać? – Spojrzała na niego trwożnie.

– Ogłuszył pielęgniarza, a potem zabrał jego ubranie i się ulotnił.

– Złapali go?

– Na razie nie!

– Boże! I dopiero teraz mi o tym mówisz? – spytała z wyrzutem.

Anna zawołała Piotrusia i Kasię i przez całą drogę trzymała ich za ręce, rozglądając się trwożnie.

Modulowany głos księdza podziałał na niego usypiająco jak mak. Jakub ziewał ukradkiem, a gdy przymknął oczy, przypomniał sobie pewne zdarzenie sprzed roku. Wracał wtedy do Lwowa służbową tatrą. Była czwarta nad ranem. Jesienna mgła ścieliła się na drodze jak dym ze zgaszonego ogniska. Przekroczył rogatkę Sichowską, otworzył okno i wystawił rękę, by nie zasnąć. Brakowało już niecałych stu metrów do domu na Pohulance, gdy obezwładnił go ołowiany sen. Ostatkiem sił zjechał pod grupę klonów, za skrzyżowanie z ulicą Kopcia. Zamknął okno, wyjął kluczyk ze stacyjki i natychmiast zasnął.

Potem wiele razy próbował przypomnieć sobie trasę, jaką przejechał, lecz nie pamiętał drogi ani mijanych wsi i miasteczek. Wszystko zlało mu się w jeden koszmar i nic nie było wiarygodne: ani stacja paliw, w której tankował, ani czarny fiat, który zatrzymał się na moment, by odjechać z piskiem opon, ani stara kobieta w kwiaciastej chustce, z wiklinowym koszem, którą podwiózł na krzyżówkę. To właśnie ona opowiedziała mu, że pod lasem, za stawami rybnymi chłopi ukraińscy zamęczyli polską rodzinę katolicką i podpalili zabudowania.

Kiedy tam dojechał, rozjuszona gawiedź przeszukiwała pogorzelisko. Dwóch policjantów stało w bezpiecznej odległości z przygotowaną do strzału bronią, czekając na wątpliwe posiłki. Zrelacjonowali mu, że pijani oprawcy wrzucili dzieci leśniczego do gnojówki, żonę przepiłowali piłą, a starego rzucili świniom na pożarcie. Stern uchylił okno, wyjął aparat z futerału i szybko pstryknął zdjęcie. Chciał jeszcze zadać parę pytań mundurowym, lecz w jego stronę posypały się przekleństwa i kamienie.

Na dźwięk dzwonów koszmarne wspomnienie prysło jak bańka mydlana. Sternowie podnieśli się z ławek i razem z innymi zaśpiewali Chwałę na wysokości. Kiedy zapadła cisza, przeraźliwie zaklekotały kołatki i Jakub poczuł na plecach dreszcze.

Miękki puch z ptaka, którego niedawno pożarł, przylepił mu się do żółtego dzioba. Próbował go sczyścić szponem. Nakrapiane piórko bujało się jak delikatne skrzydło ważki, łaskocząc go w nozdrza. Rozkosz się skończyła, gdy zza starego lasu nadpłynęła skłębiona chmura. Deszcz smagał go, jakby chciał wypędzić z gniazda. Nie przejął się. Czekał cierpliwie. Rozłożył skrzydła jak namiot i z dumą spoglądał na jaja. Wieczorem wiatr ucichł i oślepiające słońce wysuszyło gniazdo, wtedy poleciał nad rzekę i upolował tłustego zaskrońca, wygrzewającego się na piaskowej łasze. Kiedy wrócił do gniazda, zapadła noc i pokazał się złoty księżyc. Wtedy stało się coś dziwnego: jaja zaczęły drżeć i na skorupkach pojawiły się pęknięcia. Do świtu zakrywał skrzydłami dwa małe ciałka, które nie wiedziały jeszcze, co je czeka.

Piątek, 7 kwietnia 1939

Miniony tydzień zleciał Sternowi jak jeden dzień, a przedświąteczna gorączka ostudziła zapał do pracy. W Wielki Piątek siedział sam w pokoju redakcyjnym, bo Wilga wyjechała w środę do Warszawy, by odwiedzić chorą ciotkę. Do południa nic nadzwyczajnego w redakcji się nie działo. Odebrał kilkanaście telefonów, przeczytał plik depesz, przekartkował stos gazet zabranych z sekretariatu. W ferworze pracy popełnił artykuł o radiofonizacji. Przypomniał, że Lwów jest pierwszym miastem w kraju, w którym na tysiąc mieszkańców zamontowano już sto sześćdziesiąt aparatów radiowych. Wszystko dlatego, że na kilka dni przed Wielkanocą zbrodnia lwowska dyskretnie wycofywała się ze szpalt „Kuriera”, robiąc miejsce dla najobrzydliwszej ze zbrodni – ukrzyżowania Chrystusa. Zgodnie z wolą Mania pojawił się na rozkładówce wywiad z metropolitą lwowskim, dalej opis całunu turyńskiego, potem zajączki, jajeczka i przepisy kulinarne na pierogi z kaszą gryczaną i twarogiem. Była też loteria świąteczna, która przynosiła radosną nowinę pomnażania pieniążków, z czego najbardziej cieszył się księgowy Lea.

W południe Stern zaliczył wyjątkowo spokojne kolegium, na którym naczelny, oglądając w zamyśleniu paznokcie, przekazał im swoje plany na następny tydzień, a na końcu złożył im świąteczne życzenia. Kazia, Badurka, Długi, Lea, Stopka, Andrea i stażysta podziękowali mu serdecznie, czekając z utęsknieniem na fajrant.

Po odprawie wrócił do pokoju i zaczął się pakować. Przypomniał sobie, że ma kupić solone śledzie, gdyż resztę świątecznych zakupów zrobiła Magda. Wieczorem z Anną i dziećmi wybierał się do kościoła. Czekała go spowiedź, po której czuł się zwykle jak zbity pies, a potem droga krzyżowa.

Stern właśnie nakładał kapelusz, gdy drzwi otworzyły się niespodziewanie i do pokoju zajrzała korektorka, Irena Stopka. Jej mina zdradzała, że ma ważną wiadomość do przekazania, lecz z jakiegoś powodu się kryguje.

Stopka (jakby nasłana przez de Brie) podeszła do paprotki i sprawdziła, czy jest podlana. Machinalnie otrzepała palce z ziemi i oznajmiła, że szef ostatnio zmienił się na lepsze i dał jej nadzieję na dalszą pracę, bo zauważył, jak bardzo się stara.

Jakub zaproponował jej kawę, lecz korektorka wymówiła się robotą. W końcu nie wytrzymała i zapytała, czy przyjrzał się dziś Andrei.

– Zawsze mi się podobała – odpowiedział bez zastanowienia, przypominając sobie nieziemskie, wiolonczelowe kształty koleżanki odpowiedzialnej za ogłoszenia.

– Nie o to mi szło. – Korektorka zareagowała mysim śmiechem. Ubrana jak pensjonarka, która przeprasza, że żyje, niemal przezroczystymi palcami obracała nerwowo guzik pod szyją.

– Więc o co? – Jakub nie bardzo wiedział, co odpowiedzieć. Stopka wygięła się i pokazała na brzuch.

– Niemożliwe!

– A jednak! Od kilku dni wymiotuje w łazience, mówię panu, będzie z tego jeszcze niezła afera!

– Kto jest szczęśliwym tatusiem?

– Ależ pan ciekawy. Nie było mnie tu i nic nie mówiłam – rzuciła ostrzegawczo i ulotniła się, drobiąc kroki.

Mańkiewicz, nikt inny, tylko Manio, przemknęło mu przez myśl. Nie zazdrościł mu ani go nie ganił. Nie dziwił się też Stopce, zgorzkniałej trzydziestodwuletniej pannie, że chce być sędzią w cudzej sprawie. Wcześnie posiwiała, z pajęczyną kurzych zmarszczek od ciągłego ślęczenia nad tekstami, coraz częściej szukała pocieszenia w alkoholu. Każdy dźwiga swój krzyż, jak umie, pomyślał, zamykając pokój. On też miał swoje problemy. Chorą i nieporadną matkę, starzejącego się ojca i na dodatek ślimaczące się śledztwo ze Szczęściarzem w tle.

Wreszcie był wolny. Powiesił klucz w kantorku, pożegnał Zenona, pozdrowił sprzątaczkę Rozalię, samotną matkę, która utrzymywała trójkę dzieci, i wyszedł na tętniącą życiem ulicę.

W pasażu Mikolascha kupił tuzin tłustych solonych śledzi i skierował się w stronę ulicy Kopernika. Wyszedł na placu Mariackim i gdy czekał na tramwaj, nie wiedzieć dlaczego przypomniał sobie przygotowane przez Andreę ogłoszenie, które ukazało się przedwczoraj w „Kurierze” – „Bliźniaki: dziewczynkę 4-letnią i chłopczyka 4-letniego oddam inteligenckiej rodzinie na własność. Listy kierować do »Sieroty«.

Sobota, 8 kwietnia 1939

Postawny mężczyzna wyszedł z cienia. Zostawił koszyczek z wiktuałami na brzegu marmurowego schodka i schował się za filarem. Słuchając przejmującego kazania księdza o bolesnej prawdzie o śmierci, pomyślał, że jajo kurze niewiele różni się składem od jaja orła. W jednym i drugim przypadku ma się do czynienia z białkiem, żółtkiem i komorą powietrzną. Na żółtku znajduje się tarcza zarodka i skrętka. Białko jest roztworem koloidalnym białek, soli mineralnych i cukrów, zamkniętych w skorupie wyścielonej błoną pergaminową. Skorupa składa się głównie z węglanu wapnia.

Przerwał rozmyślania i ukradkiem spojrzał na zegarek. Gdy kazanie się skończyło, lekko pochylony ruszył po swoją święconkę. Obiecał komuś, że niedługo wróci.

Stern był dumny, gdy Kasia stawiała ich koszyczek na szerokiej ławie, między innymi udekorowanymi koszyczkami. Córka pierwszy raz sama ozdobiła go liśćmi borówek, które wplotła w wiklinę. Wyprasowała też serwetkę i ułożyła na niej przygotowane przez Annę wiktuały.

Ksiądz przypomniał męczeńską śmierć Chrystusa i zmówił krótką modlitwę. Potem pokropił jaja, chleb, szynkę i sól wodą święconą. Jakub spojrzał dyskretnie na zegarek. Za dwadzieścia cztery godziny zaczynał się mecz Pogoni z Bratislavą. Nie był zagorzałym kibicem lwowskiego klubu, lecz Długolato kupił już bilety na to niecodzienne widowisko i umówił się z nim przy bramie wejściowej na niedzielę i poniedziałek. Jakub wymyślał sposób, by przekonać Annę, żeby pozwoliła mu wyrwać się z domu. Najlepszym, bo wielokrotnie sprawdzonym, była wspólna wizyta z dziećmi u teściów. Postanowił trzymać się tej wersji.

Wtorek, 11 kwietnia 1939

– Puk-puk! Otwórzcie! Przyniosłem wam wielkanocne jajeczka! – zawołał Długi, wchodząc do pokoju „kryminalistów”. Zdziwiony, że nie zastał Wilgi, postawił koszyczek na jej biurku i przysiadł na krześle, starannie poprawiając kanty.

– Jak wrażenia po meczach? – zapytał.

– Może być.

– Aż tak, Kuba, źle?

– Fatalnie – odpowiedział Jakub, przypominając sobie poniedziałkową awanturę, po tym jak wrócił do domu pod dobrą datą.

– Ofiary muszą być, właśnie taki jest, bracie, sport! – skwitował Okularnik, nie odstępując Sterna. – Chyba nie żałujesz, że się ze mną wybrałeś?

Stern burknął coś w odpowiedzi.

– Boże, co to był za mecz? – rozpływał się Długolato. – CSK Bratislava padła jak kawka. Pogoń dwa razy górą. Zaskoczenie zupełne. Oto, co mogą zdziałać twarde tyły i skuteczny napad! Dwa do jednego w pierwszym, a w rewanżowym dwa do jaja. Ten wynik przejdzie, bracie, do historii Leopolis. Co o tym sądzisz?

Stern kolejny raz nie odpowiedział. Przypomniał sobie za to spotkanie z Andrzejem Ziębą. Trafili na siebie w przerwie meczu przy bufecie i zdążyli wydudlić po halbie. Rozgorączkowany gliniarz napomknął mu o śledztwie.

– Sprawa Szczęściarza zatacza coraz szersze kręgi. Wydarzenia nabrały niesłychanego tempa i całkiem możliwe, że będziesz mi, Kuba, niedługo potrzebny.

– A może ty mnie? – rzucił w odpowiedzi. Ziębie spodobał się ten dowcip.

Przerwał rozmyślania. Redaktor sportowy przeanalizował obronę Słowaków i wytknął błąd sędziego.

– No, tak. Cisza w domu to chyba jedyna korzyść ze starokawalerstwa – podsumował filozoficznie i wyszedł na korytarz, podśpiewując hymn Pogoni: Jeden lubi kurczę z rożna, drugi piwem pasie brzuch.

– Nasz ideał: piłka nożna – podjął bezwiednie Stern – wieczna walka, wieczny ruch.

Wilga zjawiła się w pokoju redakcyjnym krótko po pierwszej i zdziwiona zapytała o stojący na jej biurku koszyczek. Kiedy Stern wyjaśnił, że był jej cichy wielbiciel, podniosła słuchawkę, połączyła się z działem sportowym, by podziękować Długiemu za świąteczny prezent. Potem wyjęła talerzyki i położyła na nich kawałki lukrowanego makowca. Gdy Stern delektował się ciastem Okularnika, de Brie zrelacjonowała mu poranną wyprawę do prosektorium.

Przyznała, iż liczyła na to, że w zakładzie medycyny sądowej przy Piekarskiej spotka swego znajomego, pana Artura Kozieczkę, lekarza z zespołu profesora Sieradzkiego, który w większości przypadków sam przeprowadzał sekcje, lecz ten jak na złość wyjechał na urlop. Trafiła na młodziutkiego asystenta, który wyraźnie był zakłopotany jej najściem. Dopiero co skończył zajęcia i wybierał się do miasta na obiad, więc zamieniła z nim ledwie kilka słów, po czym jej rozmówca wsiadł na motocykl i odjechał.

– Chciałam poznać wyniki badań z sekcji noworodka przed prokuratorem. Chcę ci, Kuba, udowodnić, że...

– Jak się nazywa twój nowy znajomy? – przerwał jej Stern, oblizując palce z lukru.

– Oskar Frycz – rzuciła, nie wiadomo dlaczego czerwieniąc się.

– A więc wiem już, że twój młody koroner ma na imię Oskar.

– Mój?

Jakub nie odpowiedział. Podszedł do okna i oparty łokciami o parapet obserwował grupkę osób czekających na tramwaj na przystanku przy Legionów. Wysoki jegomość z teczką, dwie kobiety w kapeluszach i mężczyzna w granatowym kombinezonie zbierający śmieci do worka. Był jeszcze żołnierz spacerujący wzdłuż peronu, który po dojściu do słupka z rozkładem robił przepisowy zwrot, jakby stał na warcie. Statystycznie biorąc, któreś z tej piątki niecierpliwie czeka na jego nowy tekst. Tekst o pechowym Szczęściarzu i o jego małej córeczce, która przepadła bez śladu.

– Czy ten, jak mu tam, Oskar chwalił ci się, że badał poszatkowane ciało królika? – zapytał, przełykając makowiec. – Może na jego szkiełko mikroskopowe trafiła sierść i fragment ogona?

– Bzdury pleciesz! – Odstawiła z hukiem swój talerzyk. – To profesjonalista. Wykonał już samodzielnie kilkanaście fachowych analiz.

– Nie wiedziałem, że krojenie trupów to profesja – powiedział Stern zjadliwie, obracając się do niej.

Wilga wzięła głęboki oddech, by nie dać się sprowokować.

– To człowiek z pasją – zaczęła niespokojnie. – Pisze pracę o stężeniach pośmiertnych. Obiecał, że pokaże mi zbiory preparatów medycznych i...

– Co, i...

– Umówiłam się z nim za tydzień – zakończyła, wkręcając papier do maszyny.

Stern nie zamierzał się z nią dłużej droczyć, bo przypomniał sobie nagle o kimś, kto mógłby mu pomóc w rozwikłaniu zagadki. Ubrał się pośpiesznie i wyszedł, salutując zdziwionej Wildze do kapelusza.

Dochodziła trzecia, gdy wszedł do budynku szpitalnego przy Piekarskiej. Zdążył w ostatniej chwili, bo Mosze Halewi był już spakowany i czekał tylko na wypis. Jego drewniana walizka (podobna do tej, jaką chował Szczęściarz w swojej pracowni) stała w gotowości przy drzwiach. Tym razem luftmensch nie był sam. W ciasnej salce przy parawanie siedział na taborecie jego przyrodni brat Szmul, który przyjechał z Jaworowa. Na oko był starszy od Mosze o kilkanaście lat. Długa siwa broda upodobniała go do świątka. Ubrany był tradycyjnie, w czarny jedwabny chałat przewiązany pasem, a na nogach miał białe pończochy i płytkie trzewiki zapastowane na czarno. Jego głowę ozdabiała biała szydełkowa jarmułka.

Troskliwy Szmul przywiózł bratu świąteczną macę, gdyż wczoraj minął ostatni, siódmy dzień Pesach, wielkiego żydowskiego święta, na pamiątkę przejścia przez Morze Czerwone. Niestety, Halewi nawet jej nie spróbował, bo według wskazówek lekarza mógł spożywać jedynie płyny, przeciery i, co najwyżej, studzieninę cielęcą.

Gdy Mosze usłyszał, że Mykoła Pronobis został zmielony w młynie, podniósł się na poduszce, a na wieść, że Wiktora Żeleźnika zamordowano z zimną krwią w jego własnym gabinecie adwokackim, aż przysiadł na łóżku.

Okaleczony nie był w stanie mówić, więc redaktor, jak poprzednio, podał mu notes i pióro, z prośbą, by pomógł mu rozwikłać zagadkę. Dłuższą chwilę trwało, zanim chory wykonał szkic z objaśnieniami. W notesie pojawiła się rzeczka, las, mgła, góry. Wyrosły też sylwetki żołnierzy. Nieporadnie narysowane i ustawione w polach jak na szachownicy. Legenda ze strzałkami nie pozostawiała wątpliwości: Mykoła Pronobis stał na warcie. Obok niego widać było skulonego żołnierza, przedzierającego się przez gęstwinę krzaków.

– To Pronobis ogłosił alarm? – zapytał Stern. – Czy to on pełnił wartę w dniu, w którym ujęto wojaka wracającego z lewizny?

Mosze przytaknął.

– A ci dwaj żołnierze siedzący za stołem to kto?

„Wiktor Żeleźnik i Sylwester Bal. To jest sąd polowy” – napisał Mosze.

– Przy tej strzałce dopisał pan, że oficerem, który nadzorował egzekucję, był Sylwester Bal? – Stern złapał się za głowę.

„To właśnie on był tym austriackim oficerem, który o świcie zorganizował ten haniebny pokaz” – objaśnił Halewi.

– Znałem go potem z innej strony. Słyszałem, że w latach dwudziestych założył jakąś korporację studencką, z której wkrótce zdefraudował pieniądze. A Franz Kinzel? – Stern obrócił się do chorego.

„Skąd pan zna to nazwisko?” – nagryzmolił Mosze.

– Znalazłem je w zeszycie krawca. To nie przywidzenie! – upierał się Stern, gdy Halewi kręcił głową.

„Franz Kinzel to ten dezerter, którego o świcie powiesili! – nabazgrał chory. – Nie potrzebuje garnituru ktoś, kto leży półtora metra pod ziemią, zawinięty w przeżartą przez robaki pałatkę”.

– Czy Bal byłby zdolny do... Wie pan, o co mi chodzi? Sam pan mówił, że prawie każdy był u niego zadłużony. On wystawiał rachunki, a tym, co się spóźniali, odpłacał po swojemu.

Mosze się zamyślił. W notatniku pojawiło się krótkie zdanie: „Całkiem możliwe, ale jest jeszcze jedna osoba, której pan nie wymienił”.

– Niech pan przestanie bawić się ze mną w kotka i myszkę – wycedził Stern ze złością.

Mosze patrzył cynicznie na redaktora, odwdzięczając mu się za poprzednie upokorzenia.

– Mam zgadywać?

Chory łypnął na niego prawym, zdrowym okiem.

– Charewicz? – rzucił Stern bez zastanowienia.

Zdziwione spojrzenie Halewiego oznaczać mogło tylko jedno – że trafił. „Bal i Charewicz – napisał – przeciwnicy na śmierć i życie”.

– Nie rozumiem? Co łączyło Charewicza z Balem?

Mosze sarknął. W notesie Sterna pojawiło się po dłuższej chwili kilkanaście zdań: „Charewicz był kiedyś przyjacielem Sylwestra Bala. Jego pupilkiem. Razem pili i ściągali od żołnierzy haracz, by grać w cymbergaja. Był lekarzem wojskowym w naszej jednostce i takim samym sk... jak Bal, który wieczorami zamieniał się w aniołka wygrywającego przy ognisku na organkach Stille Nacht. Robił operacje na żywca i pokątnie sprzedawał leki. Popełnił jednak jeszcze jeden niewybaczalny błąd, bo jako jedyny z całej kompanii ujął się za dezerterem. No i Bal znalazł wreszcie pretekst. Bo nie mogło być dwóch równych w jednym oddziale. Oberlejtnant zwołał sąd koleżeński. Zapadł wyrok: śmierć cywilna, wykluczenie. Może to nie jest ważne, lecz Charewicz jest przechrztą. Jego prawdziwe nazwisko to...”.

Mosze szykował się już zdradzić tajemnicę zbiega z Kulparkowa, lecz do salki weszła pielęgniarka z lekarzem, którzy poprosili gościa, by zostawił ich samych z poszkodowanym.

Jakub spacerował wzdłuż korytarza, zastanawiając się nad sprawą. Halewi wiedział o wszystkich, lecz z jakiegoś powodu zachował tę wiedzę dla siebie. To on odnotował wyrok na dezerterze, bo był pisarzem kompanijnym. Bal, Charewicz, Żeleźnik, Pronobis i tajemniczy Kinzel, przy którym brakowało objaśnień. Zapomniany epizod wojenny sprzed ćwierć wieku wciąż dawał o sobie znać.

Kiedy robił kolejny nawrót wzdłuż zielonej lamperii, minęli go lekarz i pielęgniarka.

– Ci policjanci z dochodzeniówki myślą, że wszystko im wolno – usłyszał kąśliwą uwagę pielęgniarki.

– Mówiłem sto razy, siostro, żeby ich bez mej zgody nie wpuszczać!

Stern uśmiechnął się pod nosem. Wkrótce na korytarzu pojawił się Szmul z walizką. Obok niego stał zmizerowany, zgarbiony Halewi. Szmul przyłożył palec do ust.

– Bardzo proszę pana Sterna, by nie zadawał więcej pytań. Pan nie jesteś rodzina, żeby wtrącać się w nasze sprawy.

Mosze schodził powoli po schodach, trzymając się poręczy. Zatrzymywał się i głośno oddychał przez nos. Przy dyżurce jego brat przystanął i niespodziewanie wyjął z kieszeni chałata siwą, zaklejoną kopertę.

– To dla pana, panie Stern. Mosze żegna pana grzecznie. Proszę już go więcej nie nachodzić.

Pożegnali się szybkimi uściskami rąk, a potem bracia wsiedli do czekającej dorożki i odjechali, jakby uciekali z zadżumionego miasta.

Jakub przysiadł na ławce i niecierpliwie rozdarł brzeg koperty. Wyjął złożoną na pół kartkę.

„Przepraszam, panie Stern, że Pana okłamałem – przeczytał. – Dopiero teraz wiem, że mogłem Panu zaufać. Jutro rano wyjeżdżam z bratem do Jaworowa, bo tu nie miałbym już życia. Proszę pójść na Zieloną. W suterenie przy fotografie Lesickim mieszka Sara Berger, moja przyszywana ciotka, i jej mąż Chaim. Niech Pan im pokaże tę kartkę, a przekona się Pan, że Lea jest cała i zdrowa.

PS Zdjęcia Lei zrobił L. dla B., a ten go za to szantażował. To była ostatnia rolka, której L. nie zdążył wywołać. Ja byłem tylko pośrednikiem i dość już za to odpokutowałem”.

Środa, 12 kwietnia 1939

Rano poszedł do naczelnego.

– Nie żyją: Lille, Pronobis i Żeleźnik. To nie może być zbieg okoliczności. Wszyscy byli w austriackim wojsku, w jednym pułku, w tej samej kompanii. Teraz kolej na...

– Służyli w austriackim wojsku? A cóż to, Kuba, za rewelacja? Przed czternastym prawie wszyscy młodzi mężczyźni we Lwowie nosili austriackie mundury! Proszę cię o prawdziwe dowody! – perorował Mańkiewicz. – Samobójstwo alkoholika, nieszczęśliwy wypadek, w końcu zabójstwo w afekcie, bo takie dotarły do mnie plotki. Każda ze spraw toczy się swoim biegiem i nie ma z pozostałymi związku.

– Byłem wczoraj u Halewiego. Tu są jego notatki, wszystko jest jasne, czego chcesz więcej?

– Urojenia potłuczonego Żyda i twoja wybujała wyobraźnia to jeszcze nie dowód! Zabierasz się do sprawy od dupy strony. A propos dupy, czy wiesz, kto ją wynalazł?

– Kto?

– Uczony radziecki Wołow.

Stern nie miał ochoty na głupie żarty.

– A co według ciebie jest tym niezbitym dowodem? – zapytał nachmurzony.

– Kuba, nie dam do gazety twoich wątpliwych odczuć, na których parę razy dałeś mi się przejechać jak na rzadkim gównie. Wróć, jeśli znajdziesz mocne dowody, a teraz – spojrzał wymownie na zegarek – twój czas się, niestety, skończył!

Stern wyszedł od Mania jak niepyszny. Na szczęście nie zdążył opowiedzieć mu o małej Lei. Nie chciał też, by ktokolwiek dowiedział się o zdjęciach kompromitujących małą i jej koleżanki z podwórka, więc odciął dopisek Halewiego od listu, podarł na drobne kawałki i wyrzucił do kosza.

– Zrobiłam grafik – powiedziała Wilga, patrząc spod oka na markotnego Jakuba.

– Co za grafik?

– Zdarzeń, które nas zajmują od początku marca. Układają się w logiczny ciąg.

– Co masz na myśli? – zapytał poruszony.

– Pewien klucz, jakby...

– Jakby co? Dlaczego nie kończysz? – Patrzył pobłażliwie, naśladując ton Mania.

– Może się mylę, jeśli tak, to mnie popraw. Zauważyłam pewną prawidłowość: ofiary w naszych śledztwach występują zawsze po sobie, nigdy jednego dnia.

– Co to ma za znaczenie?

– A gdyby...

– Przestań! Chcesz powiedzieć, że stoi za nimi ta sama osoba? Naczytałaś się Conan Doyle’a i Christie! Przed samobójstwem Lillego było dziesiątki nieszczęśliwych wypadków, morderstw i zaginięć. Ktoś wpadł pod tramwaj, a inny się wykrwawił, bo przeciął sobie tętnicę rozbitą szybą. Przyjdą następne  tragedie, bo świat się dziś nie kończy i nie ma w tym żadnego prawa serii. Zapamiętaj, twój grafik to czyste szaleństwo.

– Bo mamy do czynienia z szaleństwem! – upierała się Wilga. – Prosisz o przykłady? – Sięgnęła do torebki po notes. – Służę uprzejmie: dwuletni Szymon zaginął na Zniesieniu, a półtoraroczny Patryk na Skniłowie – odczytała. – Trzyletni Damian na stacji w Łyczakowie, a sześciomiesięczną Różę ktoś zabrał z wózeczka niedaleko stąd, na Sykstuskiej, gdy matka robiła zakupy. Mam wyliczać dalej? – Odłożyła na bok notes.

– To jeszcze nie powód, by śmierć Szczęściarza, Pronobisa i Żeleźnika wiązać z tymi przypadkami.

– A ja nie widzę powodu, by czekać, aż mała sama się odnajdzie.

– Więc przeczytaj to! – Jakub wyjął z kieszeni przycięty list Halewiego i z tajemniczą miną podał de Brie.

Dwa razy przeczytała wiadomość i przez kilka sekund milczała jak zamurowana.

– Boże... To znaczy, że Lea żyje?

– Żyje i twoje prawo serii nie ist-nie-je! – zakomunikował sucho.

– Chciałabym to, Kuba, sprawdzić.

– Sama? – spojrzał na nią pytająco.

– Dam sobie radę. Nic mi chyba nie grozi – dodała szybko.

– Bądź ostrożna – pogroził jej palcem jak rodzic i wyszedł na kolegium.

Zamarła. Zacisnęła ze złości pięści i obiecała sobie, że zaraz po odprawie uda się pod wskazany przez Halewiego adres.

Salope to najłagodniejszy epitet, jaki cisnął jej się na usta.

Dobry humor go nie opuszczał. Zaliczył bez wpadki kolegium, a potem odwiedził rodziców. Z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku zostawił im jedzenie i pieniądze. Na odchodne ojciec przypomniał mu o lekarstwach. Preparat na stany lękowe matki mógłby z łatwością nabyć u Anny w aptece, ale obawiał się głupich plotek. Pomyślał automatycznie o doktorze Wawdyszu z Kulparkowa, u którego matka niedawno się leczyła. Postanowił go odwiedzić i w tym celu udał się na poszukiwanie dorożki.

Z Kazimierza Wielkiego dotarł w kilka minut na plac Krakowski. Z daleka dostrzegł wolną dorożkę, lecz gdy do niej zmierzał, wpadł na handełesa z rozkładanym kramem. Brodaty dziad siedział na chodniku i jadł cebulę, zagryzając ją chlebem. Przed nim na drzwiczkach wyjętych z jakiejś szafki leżała połamana różowa parasolka z bambusową rączką i trzy pary wykoślawionych męskich butów. Na kolanach starozakonnego spoczywała opasła księga, którą handlarz założył szczypiorem.

– I to jest ten galanty sklep, którego pan od rana poszukujesz, ha? – zwrócił się niespodziewanie do Sterna.

– Powiedzmy, że tak – powiedział Stern, dotknięty uszczypliwością starego.

– I powiedzmy sobie otwarcie, że szukasz pan różowej damskiej parasolki i od nowych butów masz pan na palcach nagniotki?

– To też sobie powiedzmy – odparł chłodno redaktor, próbując ominąć zawalidrogę.

– No to ja coś dla pana zaproponuję, aż się pan sam zdziwisz – ciągnął Żyd, wbijając zęby w cebulę.

– Co to będzie?

– Ajajaj! To będzie mądre słowo na cały dzień dla niecierpliwego eleganckiego pana.

Handełes przewrócił kartki księgi i przeczytał hebrajski cytat, który szybko przetłumaczył: „Nie pluj pan do studni, bo nie wiadomo, czy nie będziesz jeszcze musiał z niej pić wody”.

Stern uśmiechnął się cierpko i, uchyliwszy rondo kapelusza, zamachał żwawo na fiakra.

Nie lubił łysego medyka, na którego głowie błyszczały kropelki potu niczym rosa na liściach kapusty. Mężczyzna o posturze orangutana od samego wejścia bawił się z nim jak kot z myszą, pozwalając sobie na obraźliwe wycieczki.

Andrzej Maria Wawdysz doskonale go pamiętał. Wypytał o zdrowie matki, a potem ojca, którego zimowa akwarelka wisiała na ścianie za jego plecami.

Stern uśmiechnął się półgębkiem. W gabinecie stały na półkach zalane formaliną eksponaty, przypominające przetwory w wekach. Maleńkie dziecko z pępowiną wydawało się unosić w płynie jak nurek szukający zatopionych skarbów. Tuż obok spreparowana dłoń wyciągała do Sterna na przywitanie sześć szponiastych palców. Był też mózg ludzki, z dziwnym wgłębieniem, wyglądający jak miniaturowa Piaskowa Góra, rozryta przez kopaczy. Ta osobliwa wystawa zaaranżowana przez medyka nie nastrajała do rozmów.

– Widzę, że męczy pana jakaś okropna myśl, która nie jest związana z chorobą pana mamusi – powiedział doktor, wypisując receptę i przystawiając pieczątkę. – Myślałem, że zapyta mnie pan o uciekiniera?

– Dlaczego?

– Przed panem byli tu już inspektor Zięba, a wcześniej jakiś pobudliwy komisarz z komendy miejskiej, co ciągle gadał po łacinie. Wybaczy pan, lecz nie pamiętam nazwiska. I każdy oczekuje ode mnie cudów.

– Ja nie! – odparł Stern, wstając z krzesła.

– A więc nie jest pan ciekaw, do czego jest zdolny nasz zbiegły pacjent?

Stern przysiadł nerwowo na krześle. Czekał. Z każdym słowem wypowiadanym przez psychiatrę tężał, jakby za plecami czaił się uwolniony z kaftana Wiesław Charewicz. Usłyszał o trudnym dzieciństwie, o matce, która zostawiła go zaraz po porodzie i uciekła z kochankiem, o wychowaniu przez zgorzkniałą ciotkę, o jakichś makabrycznych wspomnieniach z domu dla sierot prowadzonego przez siostry zakonne. O gwałtach, sadystycznych praktykach, jakich podobno był świadkiem, lecz ani słowa o ojcu, zupełnie jakby w grę wchodziło niepokalane poczęcie.

– Obowiązuje mnie tajemnica lekarska, ale nie zdradzę jej, gdy delikatnie napomknę o niezwykłej idee fixe naszego pacjenta.

– Jakiej?

– Chce zbawić świat. Do tego w pojedynkę! On nie jest prymitywnym zabijaką. To zbrodniarz marzyciel. Potrafi budować swój plan metodycznie jak średniowieczny architekt katedrę. Ostatnio radykalnie zmienił wygląd. Zgolił brodę, zapuścił wąsy. Wyraźnie odmłodniał. Jest niebywale sprawny fizycznie, dzień w dzień ćwiczył szwedzką gimnastykę. Co dziwniejsze, zaczął chodzić do naszej kaplicy szpitalnej na msze. Ksiądz chwalił go, że sumiennie odmawiał różaniec. Interesuje go medycyna i czyta z zainteresowaniem medyczne książki.

– Jak...

– Jak uciekł? – Wawdysz spojrzał surowo. – Nawet pan by się nabrał, panie redaktorze. Ulepił z czarnego chleba fenomenalną replikę browninga i sterroryzował tym pielęgniarza. Facet grzecznie podniósł rączki, no i wtedy dostał solidnego kopa w jaja. Nasz zbieg przebrał się w jego ubranie i niezatrzymywany wyszedł z oddziału. Po drodze zajrzał do magazynu medycznego i wyniósł torbę z narzędziami chirurgicznymi. Odwiedził jeszcze warsztat obsługi technicznej. Ukradł inżynierowi Szwedowi ubranie i motocykl. Krew i cierpienie nie są dla niego przeszkodą, lecz jeszcze silniej motywują do zbrodniczego finału. Kiedy zbudzi się w nim bestia, lepiej, panie Jakubie, zejść mu z drogi.

Jakub wstał i podziękował doktorowi za wyjaśnienia. Zabrał z biurka receptę i schował ją do portfela. Wawdysz śledził za nim wzrokiem.

– Gdyby pan go spotkał, proszę go ode mnie pozdrowić – zakończył.

– Kogo?

– Rzecz jasna Charewicza.

Rozmowa wprawiła go w dziwny niepokój. Zbiegł z ganku na szutrową alejkę, minął dwie ozdobne kamienne kule, lecz nie uszedł pięciu kroków, gdy ktoś zawołał go po nazwisku.

Obrócił się. Przed nim stał wysoki, żylasty pielęgniarz, ten sam, którego widział przed rokiem, w czasie odwiedzin u matki.

– Wiem o czymś, co może się panu redaktorowi przydać – rzucił, odciągając go za dorożkę, jakby się bał, że ktoś może zobaczyć ich razem.

Stern nadstawił uszu.

– Domyślam się, kto podrobił pieczątkę doktora Wawdysza na przepustce, a może nawet pomógł mu uciec – dodał.

Gdy pielęgniarz opisał mu wygląd mężczyzny, redaktor zaniemówił.

– Mówi pan, że był chudy i na lewym oku miał bielmo.

– Nie zapomina się takich kreatur. Żyd gapił się na mnie tym zdrowym, świdrującym okiem, jakby szydził.

Portret pasował, wypisz wymaluj, do Mosze Halewiego.

– Nie myli się pan?

– Skąd. W czasie pobytu Charewicza na oddziale nikt prócz tej łazęgi nie odwiedzał go. Tu chorzy latami oglądają siebie albo ściany. Rodziny dawno się ich wyrzekły.

– Dlaczego pan mi o tym mówi? – zapytał Jakub, obserwując zatroskaną twarz sanitariusza.

– Kiedy przyszła policja, zrobili ze mnie kozła ofiarnego. Powiedzieli, że byłem z nim w zmowie. Zabrali mi premię i obniżyli pobory. Pułowica niedawno straciła pracę w gilzach, a do wykarmienia cztery głodne gęby. Proszę, niech mi pan, panie redaktorze, pomoże.

Stern obiecał zająć się sprawą i podziękował pielęgniarzowi za cenną informację. Kiedy wracał do miasta dorożką, jeszcze długo czuł uścisk monstrualnej, żylastej dłoni.

Wilga zatrzymała się na Zielonej, obok atelier fotograficznego, którego witrynę zdobiły zdjęcia mężczyzn i kobiet w gustownych kapeluszach. Wyjęła z torebki list Halewiego i jeszcze raz przebiegła go wzrokiem. Policzyła w myśli do trzech, a potem zeszła po zdeptanych schodkach do sutereny i zapukała do drzwi obłażących z farby. Kiedy się zastanawiała, czy nie lepiej by było, gdyby to Stern stał na jej miejscu, drzwi się otworzyły i pokazała się w nich ruda kobieta z tłuczkiem do mięsa w dłoni.

– Pani Sara Berger?

– A bo co?

– Miło mi panią poznać – zaczęła. – Przychodzę od Mosze Halewiego.

– Nie znam żadnego Mosze Halewiego – odparowała bezczelnie ruda.

– Jest pani jego ciotką – wyrwało się Wildze.

– Dobrze wiem, czyją jestem ciotką, ale akurat tego bękarta nie pamiętam! – stwierdziła, przekładając tłuczek z ręki do ręki.

Za plecami kobiety pokazała się rozczochrana męska głowa.

– Gada, że od Halewiego – powiedziała cicho, nie obracając się.

– Może kwatery szuka? – zapytał mężczyzna, z zacięciem dłubiąc w wielkim jak kartofel nosie.

De Brie stała niezdecydowana, zastanawiając się, jak zakończyć niefortunnie rozpoczętą rozmowę.

– Chciałam przekazać pozdrowienia Lei.

Na dźwięk imienia dziewczynki mężczyzna odsunął kobietę na bok, robiąc niespodziewanie przejście.

Wilga zawahała się, to wystarczyło, by mężczyzna stanął za jej plecami.

– Niech wejdzi – rzuciła krótko gospodyni, wykrzywiając usta w sztucznym uśmiechu. – Syrdeczni zapraszamy.

– Nie widzi, że muchy lecą? – usłyszała słowa zachęty gospodarza.

– Boi się czego? – Oczy kobiety poruszyły się nerwowo za grubymi, napuchniętymi powiekami.

Drzwi zatrzasnęły się z hukiem, ledwie tylko weszła za próg. Wilga ujrzała przed sobą jednoizbową ciemną norę, wypełnioną bambetlami, z niezasłanym żelaznym łóżkiem, na które padało blade światło z małego umieszczonego pod sufitem okienka.

– Niech siada. – Mężczyzna nie był już taki uprzejmy i pchnął ją na taboret. – I niech mówi od początku, kto ją nasłał. Tylko niech, kurwa, nie kręci!

Wilga przedstawiła się, powiedziała, że pracuje w „Kurierze”, i wyjęła z torebki kartkę, którą dał jej Stern. Kobieta wyrwała ją i podała mężczyźnie. „W suterenie mieszka Sara Berger – dukał, podsuwając list pod okno – moja przyszywana ciotka, i jej mąż Chaim.

Niech Pan im pokaże tę kartkę, a przekona się, że Lea jest cała i zdrowa”.

– Coś tu, Sara, śmierdzi! – powiedział mężczyzna i strzyknął nerwowo przez zęby.

– Ale co?

– Gówno! Tu jest napisane: pan, a nie pani!

– To kartka od pana Halewiego – próbowała wyjaśnić de Brie. – Dostałam ją od...

– Zamknij ryja! – ryknął gospodarz niespodziewanie.

– I co teraz mamy z nią zrobić? – zapytała niewiasta, drapiąc się pod wielkimi piersiami.

– Rób, co chcesz.

– Ja? Dlaczego ja?

– A czemu, kurwa, ja? – wrzasnął i schował kartkę do kieszeni. – Co, mam urąbać łeb tej klępie?

– Małej nie ma. To ty dałeś ją elegantowi. Tobi, ni mnie, zapłacił.

– Bałakał, że przyszedł od Halewiego, tak samo jak ona.

– Pani Berger... – zaczęła nieśmiało Wilga.

– Stul pysk, pani ładna, bo nie wytrzymam – rozdarło się babsko, podnosząc rękę z tłuczkiem.

Oboje poszli w kąt i cicho naradzali się przy wieszaku. Coś ustalili i stary gdzieś się ulotnił. Bergerowa zamknęła szybko drzwi na klucz i włożyła go do kieszonki fartucha, klepiąc się wymownie po wydętym brzuchu. Wilga skuliła się, obserwując stojącą w drzwiach rozkraczoną strażniczkę. Jej lewe oko drgało nerwowo i starała się przytrzymać je dłonią, choć bez skutku. Oceniła, że w starciu z uzbrojonym kobietonem nie ma najmniejszych szans.

Czas dłużył się niemiłosiernie. Co kilkanaście minut niewidoczną ulicą przetaczał się z hukiem tramwaj i wtedy stare meble trzeszczały, a stojące na półkach naczynia podrygiwały wściekle, jakby miały zwalić się zaraz na brudną podłogę.

De Brie zmrużyła oczy. Dzień dał się jej już we znaki. Bolały ją plecy, lecz nie odważyła się wstać. Przez niemal dwie godziny, zanim stary wrócił, wdychała kwaśny zapach spoconego babska. Nie zauważyła innego łóżka prócz barłogu. Zastanawiała się, gdzie spała dziewczynka. Czyżby między wydętym brzuchem gospodyni i rozleniwionym cielskiem jej męża? Czy mogła wychodzić na dwór? A może tak samo siedziała na stołku, nie mając odwagi się poruszyć.

Bergerowa tymczasem otworzyła kredens i zaaplikowała sobie trzy kieliszki nalewki z rzędu, gwiżdżąc po każdym z zadowolenia. Podochocona wyjęła z kamionkowego garnka zamarynowany antrykot. Potem naostrzyła nóż i pocięła mięso na cienkie plastry, patrząc kątem oka na przebrzydłą więźniarkę, jakby chciała jej poderżnąć gardło. Następnie rozpaliła ogień pod kuchnią i zaczęła smażyć plastry na patelni. Dosypała wiórków cebuli, doprawiała je solą, pieprzem, czosnkiem i spróbowała potrawy widelcem. Wkrótce w pomieszczeniu rozniósł się tłusty, gęsty zapach.

Gospodyni była wściekła na redaktorkę i coraz to posyłała pod jej adresem wiązankę jobów. Wilga nie pozostawała jej dłużna. Zaciskając z wściekłości zęby, powtarzała w myślach ulubione przekleństwo kierowcy ojca, które zapamiętała z dzieciństwa: salope surgelee!

Z czterech nazwisk rozszyfrowanych przez Mola został jeszcze Franz Kinzel. Halewi napisał o nim, że został wymazany z pamięci raz na zawsze. Żartował, że nie potrzebuje garnituru ktoś, kto leży półtora metra pod ziemią, zawinięty w przeżartą przez robaki pałatkę.

Kim był tajemniczy klient? A może jego nazwisko brzmiało inaczej? Jak?

W zeszycie Lillego brak było również jego adresu. Czyżby przeoczenie? – zastanawiał się – a może...

Szczęściarz znał go z całej czwórki najlepiej, więc nie potrzebował żadnych danych? Kluczem do ostatecznego wyjaśnienia zagadki mógł być Sylwester Bal, oczywiście, gdyby wcześniejsze założenie traktować serio. Kto polecił krawca Kinzlowi? Przecież według Hillela Szczęściarz szył tylko z polecenia.

Od stawianych pytań mogła rozboleć głowa. Postanowił jeszcze tego samego dnia po południu wykorzystać informację przekazaną przez Mosze i zejść do podziemi.

Chaim Berger wrócił po dwóch godzinach na miękkich nogach. Baba przywitała go od progu wiązanką, a gdy się nagardłowała, nadstawiła uszu, spoglądając szyderczo na przerażoną Wilgę.

– Czerkieski gada, że to ona, i żeby ją przeprosić – ruszył do patelni i bez pytania wziął do ręki usmażony kawałek mięcha.

– Niech chuj sam przeprasza – warknęło babsko, grożąc mu palcem.

– Mówił, że będzi wielka awantura i lepij ją puścić.

De Brie nie czekała na finał małżeńskiej pogawędki. Kiedy Chaim raczył się chabaniną, wstała i niezatrzymywana wyszła, słysząc za plecami pomstowania babsztyla. Nic nie jest takim, jakim się wydaje, przypomniała sobie ulubioną maksymę Sterna, idąc szybkim krokiem na stancję.

Skąd brodacz znał Czerkieskiego i kim był tajemniczy mężczyzna, nazywany „elegantem”? Co się stało z Leą? Nie chciała się nawet domyślać, w czyje ręce mogła trafić.

Weszła w Oficerską, w której mgła ścieliła się przy gruncie jak gaz bojowy. Minęła młodziutką kurwę w obcisłej kiecce, palącą zachłannie papierosa niedaleko wejścia do restauracji. Kiedy ich spojrzenia się spotkały, dziewczyna uśmiechnęła się wymownie do Wilgi.

Nie odwzajemniła tego uśmiechu, lecz przeszła na drugą stronę, dzwoniąc obcasami o bruk. Latarnie dawały słabe oświetlenie, zaniepokojona rozglądała się czujnie wokół. Gdy mijała ukraińską bursę (w której niedawno gościła delegacja młodzieży niemieckiej Hitlerjugend), usłyszała przez uchylone okno napastliwy, chamski głos. Ktoś słuchał w radiu przemówienia Adolfa Hitlera. Goniło ją trzykrotne Sieg Heil, więc przyśpieszyła kroku i pomyślała o nienakarmionej kotce.

W tym samym czasie Jakub Stern przeciął Rynek, pokonał Ruską i znalazł się na stopniach kościoła pod dumnym napisem: Soli Deo Honor et Gloria. Zajrzał do środka. Śpiew wiernych urwał się dokładnie w tym momencie, jakby właśnie on przeszkodził w mszy świętej. Ksiądz wszedł na ambonę ozdobioną złotym aniołem i odkaszlnął: „Powiadają, że Bóg umarł. Powtarzają to hasło rozmaitej maści ateusze. Wsłuchują się w głosy ze Wschodu, gdzie rządy przejął wąsaty szatan spod znaku sierpa i młota...”.

Jakub przeżegnał się i wycofał na palcach do wyjścia. Potem ruszył do narożnego budynku przy Ormiańskiej pod numerem 36, stosując się ściśle do instrukcji Halewiego.

Otworzył ciężkie stalowe drzwi pomalowane na zielono i wszedł do klatki schodowej. Minął drewniane schody prowadzące na górę i znalazł wnękę, za którą znajdowały się jeszcze jedne stalowe drzwi z zardzewiałą gałką żeliwną. Przekręcił ją i naparł z całych sił. Masywna ściana z metalu poddała się ze skrzypieniem. Teraz nie było już odwrotu.

Słyszał o tych podziemiach, ale dotąd nigdy ich nie oglądał. Rozpościerały się pod kościołem i klasztorem Dominikanów, ulokowanym na planie starej warowni Daniłowicza. Krążyły o nich nieprawdopodobne opowieści. Okryły się złą sławą po tym, gdy jeden z niedoświadczonych poszukiwaczy skarbów (wyposażony w lampę naftową, zaopatrzony w suchary i butelkę wina w plecaku) zabłądził w nich. Jego obgryzione przez szczury ciało i stłuczoną butelkę znalazł po roku taki sam jak on amator wrażeń. Mówiono, że istnieje drugi, a nawet trzeci poziom lochów, lecz nikt tego nie sprawdził.

Schodził po wąskich i stromych schodach w mroczną czeluść, rozświetlaną migoczącym światełkiem, jaki dawała świeca w lichtarzu przymocowanym przez kogoś do ściany. Przeciąg niebezpiecznie przechylał płomień, więc posuwał się ostrożnie po nierównej kamiennej posadzce, by go nie zgasić. Wkrótce światełko znikło i wokół zapanowała ciemność. Posadzka obniżała się wyraźnie i Stern oparł się o ścianę, by nie stracić równowagi. Pod palcami miał zimny, chropowaty kamień. Przeszedł po omacku kilkadziesiąt kroków, dotarł za zakręt i trafił na kolejne schody. Zastanawiał się, czy nie przyświecić sobie zapalniczką. Właśnie sięgał do kieszeni po wysłużonego ronsona, gdy nagle poraził go blask latarki. Stanął jak wryty. Po kilku sekundach, gdy oczy przywykły do światła, dostrzegł postawnego mężczyznę w habicie, z twarzą zasłoniętą kapturem.

– Hasło? – zapytał nieznajomy groźnie.

– Fares – odpowiedział Jakub, starając się, by przekazane mu przez Halewiego słowo zabrzmiało tak, jakby wypowiadał je dziesiątki razy.

Mężczyzna odchrząknął i skierował światło latarki w stronę nowego korytarza.

Stern udał się we wskazanym kierunku. Po przejściu kilkunastu metrów natknął się na makabryczną przeszkodę: trumnę, z której wystawała zasuszona ręka ludzka. Ostrożnie zrobił nad nią krok i dotarł do kolejnej wnęki, zwieńczonej łukowym sklepieniem. Tu zapalił zapalniczkę i schylił się instynktownie. Pod sufitem wisiało kilka nietoperzy, wciśniętych między stare cegły. I wtedy naszła go niepokojąca myśl, że nie pamięta już drogi powrotnej i że sam, bez pomocy przewodnika w kapturze, nie wróci na powierzchnię. Zastanawiał się, ile jeszcze czeka go korytarzy, gdy dostrzegł drewniane drzwi i szparę, przez którą sączyło się blade światło.

Otworzył je i zaniemówił. Przyglądał się dywanom i połyskującym stołom, nad którymi zwisały nisko lampy naftowe. I nie były to stoły do bilardu ani karciane stoliki pokryte suknem, przy których stałyby wygodne fotele lub krzesła, lecz wykonane z mahoniu, połyskujące srebrnymi okuciami stoły do gry w cymbergaja! Na szklanym blacie opartym na trójnogu leżała księga w skórzanej oprawie – Wielka księga cymbergaja.

Kiedy przewrócił jej stronę tytułową, podszedł najprawdziwszy Murzyn w liberii. Podał Sternowi kieliszek szampana i odszedł. Gdy Jakub wypił orzeźwiający musujący napój, pojawił się przed nim człowiek w masce kota i znowu podał mu coś do picia. To coś przypominało smakiem cierpkie, mocne wino. Już po krótkiej chwili Stern był pijany i kręciło mu się w głowie. Siadł dla odpoczynku na wyfroterowanym stole i wyjął z kieszeni drobne, zamierzając grać. Pomieszały mu się strony świata. Nie wiedział, gdzie jest wyjście ani wejście. Ostatkiem woli ruszył na poszukiwania, trzymając się ściany.

– Taka próba może zakończyć się dla ciebie katastrofą – usłyszał impertynencki głos za plecami.

Obrócił się i wtedy ktoś go popchnął. Z wykręconą ręką trafił do jakiejś nory, gdzie zdarto z niego ubranie i narzucono nań szlafrok. Drzwiczki zatrzasnęły się za nim. Był w drucianej klatce.

– Za chwilę przejdziesz sprawdzian, Stern – poinstruował go ten sam głos z boku. – Jeśli go zaliczysz, być może będziesz wolny.

Czyj to głos? Słyszał go kiedyś, lecz dawno. A więc wiedzą, kim jest? Skąd? Próbował się wyrwać. Schwycił drucianą siatkę, lecz natychmiast oberwał w palce i upadł na klepisko.

Ktoś zaświecił mu w oczy latarką, a kiedy próbował się podnieść, zobaczył przed sobą łóżko, a na nim przykrytą pledem kobietę. Wokół klatki pojawili się gapie w kocich maskach. Szarpali za siatkę i syczeli jak prawdziwe koty.

Nieoczekiwanie między nimi zrobiła się wolna przestrzeń. Pokazała się kobieta w masce, ubrana w turkusowy żakiet. Podniosła gong i uderzyła w niego drewnianą pałką. Rozmowy przycichły.

– Niech pan wstanie!

– Wstań, wstań, wstań! – usłyszał krzyki ze wszystkich stron.

Stern podniósł się, zakrywając się połami szlafroka, co wywołało lawinę śmiechu. Ktoś zrobił mu zdjęcie: jasny błysk na sekundę wprawił go w osłupienie. Chodził wokół łóżka, wzbudzając falę pogardy.

– Tchórz!

– A ja wierzę w pana – zachęcała go kobieta, która po raz drugi uderzyła gong, a wtedy zebrani zaczęli rytmicznie klaskać.

Stern przełknął ślinę. Kobieta przed nim odsunęła koc i została w jaskrawoczerwonym dessou. Czerwień, ten kolor był dla niego ostrzeżeniem. Granicą, której pod żadnym pozorem nie wolno przekraczać. Nad nim był kościół Dominikanów. Ambona z pozłacanym aniołem. Poprzecinane kanałami ulice. Samochody i dorożki. Jego miasto, którego nagle się wyrzekł. Kiedy chciał się wycofać, kobieta z całej siły złapała go za ucho i pociągnęła w stronę łóżka, jak małego chłopczyka. Tłum wył z zadowolenia. Niewiasta zrzuciła okrycie i wiła się przed nim. Próbował się wyrwać, lecz teraz dla odmiany złapała go za nos i pociągnęła na łóżko, ku zadowoleniu gawiedzi.

Zdarła ze Sterna szlafrok i obscenicznym ruchem wytarła nim piersi i łono.

– Teraz! – krzyknął muskularny mężczyzna, ubrany w czarny garnitur, mierząc do Sterna z pistoletu. Masz pięć sekund albo nigdy stąd nie wyjdziesz.

Jakub nasunął się na kobietę, która z zadowoleniem przyglądała się zaszokowanemu kochankowi, rozchylając lubieżnie nogi.

– Pomóżcie mu! Nie ma dziś, biedak, dupociągu?

Ktoś wetknął do środka długą drewnianą żerdź i dźgnął Sterna w plecy, by go pobudzić do ruchów. Ostry ból pod łopatką sprawił, że posłusznie położył się na kobiecie. Mężczyzna dźgnął go powtórnie, tym razem w nerkę, i Stern zawył z bólu. Bezwolnie zaczął się wyginać, udając, że wykonuje polecenie. Kolejne dźgnięcie, które dosięgło go w szyję, nie pozostawiało złudzeń, więc ze strachu zaczął wykonywać rytmiczne ruchy. Po chwili poczuł słodki oddech kobiety. Trzymała w ustach malinową landrynkę. Nie mogła więc krzyczeć i tylko dyszała pod nim, czekając, aż zakończy swój męski sprawdzian. Nagle jej ciało przeszedł dreszcz. Instynktownie przyciągnęła swego partnera, by wepchnąć językiem w jego usta malinową słodycz, a potem sprężyła się i znieruchomiała.

Na ten widok wycie gawiedzi zamieniło się w śmiech. Czyjś przeciągły gwizd sprawił jednak, że wszystko ucichło i furtka w klatce się uchyliła. Grubas w kociej masce jednym uderzeniem drąga zwalił Sterna z blondynki i rzucił w jego stronę zmięty szlafrok.

Jakub, kaszląc i plując, ubrał się i wtedy za siatką pokazał się gość w jasnym garniturze, czarnych okularach i z cygaretką w zębach. Jakub przełknął nerwowo cukierka. Wiedział, z kim ma do czynienia, choć mężczyzna wyraźnie przytył i nieco posiwiał.

– Wszystko stało się tak, jak chciałaś, Różo. Jeśli masz życzenie, puścimy go wolno, a jeśli nie, każę go zamurować w jakiejś wnęce.

Stern odrętwiały czekał na rozwój wydarzeń. Kobieta nazwana Różą włożyła karminową halkę, pas i pończochy, a kiedy uchyliła furtkę, Jakub rzucił się za nią i wstawił nogę między pręty, lecz szybko ją cofnął, gdyż silne kopnięcie grubasa omal nie pogruchotało mu kości.

– Jesteś żałosny, Stern! I dziwi mnie, że właśnie ty, dobrze zapowiadający się prawnik, nie nauczyłeś się jeszcze, o co w tym gównianym życiu chodzi – wycedził Sylwester Bal. – Ale dam ci ostatnią szansę. Róża będzie twoim sędzią. Co o tym sądzisz? Przestałeś myśleć? To bardzo dobrze. Nareszcie zrozumiałeś, że masz przestać myśleć.

Lniane włosy kurwy przypominały mu Annę, którą kochał, która na próżno czekała na niego na Pohulance, i która nawet się nie domyślała, że na własne życzenie wpakował się w diabelne tarapaty.

Przerwał ckliwe rozmyślania. Na napuchniętej wardze kobiety dostrzegł kropelkę krwi. Oblizała ją, a potem spojrzała na niego ciut dłużej, może zastanawiając się, czy warto go ocalić.

– Chciałeś zabawić się moim kosztem, Stern? Ale ja wiedziałem, że tu przyjdziesz. Mosze nie jest idiotą, dostał nauczkę na całe życie. Tak skończy każdy, kto ma za długi język. Wczoraj opuścił szpital i wyjechał z bratem do Jaworowa. Życzyłem mu szczęśliwej podróży – mądrzył się Bal. – Mam na kliszy twoje śliczne zdjęcie, redaktorku. Co zrobisz, gdy wyślę je do twojej kochającej żony? Może i jej spodoba się zgrabna baba z wielkimi, różowymi cycami?

Stern zacisnął pięści, gotów jeszcze raz rzucić się na klatkę.

– Odwiedziłem twoją żonkę w aptece i sam nie wiem, dlaczego mój widok wywołał u niej paniczny lęk. Chciałbym widzieć jej minę, gdy wyciągnie z koperty twoje zdjęcie.

Kobieta zaśmiała się wulgarnym śmiechem. Stern usłyszał dobiegające gdzieś z daleka uderzenia o stół. Denerwujące: puk-puk, puk-puk, puk-puk. Raz głośniej, raz ciszej. Ktoś w sąsiedniej sali rozgrywał swój mecz. Wygra, a może wszystko straci, jak on?

– No, czekamy! – Bal spojrzał surowo na Różę, wyjmując z kieszeni kastet.

Kobieta, gapiąc się na niedawnego kochanka, podniosła prawą dłoń nad głowę. Jej kciuk skierowany do góry zaczął nagle niebezpiecznie obracać się w dół i wskazał na podłogę. Wydawało się, że Bal wkroczy do akcji ze swoim żelastwem, aż nagle rozległ się ogłuszający strzał, który odbił się echem od ścian, jak hasło do bijatyki. Tłum przetoczył się przez salę, zataczając rundę wokół klatki. W ciasnym korytarzu trwała przepychanka. Słychać było jęki i odgłos lądującego na czyjejś szczęce buta. Ktoś błagał o litość, a ktoś inny głośno przeklinał.

Stern zamknął oczy. Nie chciał śnić tego snu i zdawało mu się, że za chwilę się obudzi, wyjdzie na dzienne światło i znowu przeczyta poświęcony Bogu napis na portalu kościoła Dominikanów.

Nie otwierał oczu, gdy szczęknął zamek i zgrzytnęła furtka w klatce. Ktoś szedł pewnie, jakby odpychał od siebie ziemię. Odwrócił się. Zobaczył roześmianego Ziębę z pistoletem w garści.

– Masz pozdrowienia od Halewiego – powiedział inspektor. – Dziś rano pożegnał się ze mną przed wyjazdem. Twoje szczęście, skurczybyku, że jeszcze rusza ręką.

Zięba spisał się do końca i uprzejmie odstawił redaktora swoim samochodem na Pohulankę. Nie prawił mu morałów i o nic nie pytał, lecz przez całą drogę gapił się przez okno, nerwowo zagryzając wargi.

Dochodziła północ, gdy Jakub Stern, unikając lustra, wyszorował się w łazience, a potem wsunął potulnie do małżeńskiego łoża.

Anna spała, ciepła i rozmarzona. Na wspomnienie swej wyprawy Jakub odsunął się od niej, dotykając plecami zimnej ściany.

Czwartek, 13 kwietnia 1939

Rano popełnił niewybaczalny błąd i spojrzał w lustro. Gapiła się na niego ordynarna, zacięta gęba przeżytego faceta, przy której zdjęcie Charewicza z listu gończego wyglądało jak fotos amanta filmowego. Za same popękane naczynka wokół nosa i zaciśnięte usta mógłby dostać minimum pięć lat. Jeszcze tylko zielone oczy spod krzaczastych brwi kłamały bezczelnie, że wszystko jest w porządku.

Opuścił wzrok, jakby sam siebie zdradził. I natychmiast przypomniał sobie absurdalny sen. Śniło mu się, że był z wizytą u urologa. Od kilku dni dolegał mu pęcherz moczowy, zmuszając do częstego wstawania w nocy. Kiedy czekał przed drzwiami gabinetu, zza granatowej pluszowej kotary dobiegał do niego kobiecy śpiew z włączonego radia. Jakaś aria operowa. Świdrujące w uszach tony i bezsensowne: ha-ha-ha-ha, ha-ha-ha-ha. Śpiew tak działał mu na nerwy, że miał chęć wstać i roztrzaskać odbiornik. Próbował zajrzeć za zasłonę, gdy niespodziewanie drzwi się otworzyły. Stanęła przed nim stara i brzydka pielęgniarka z kornetem na głowie, jak płachta na byka. Ledwie dostrzegalnym skinieniem głowy wskazała mu, by wstał, i poprowadziła długim korytarzem do kryjącego się w półmroku pomieszczenia. Zostawiła go i odeszła bez słowa, a gdy oczy przywykły do światła, Stern dostrzegł zarys obróconej do niego tyłem dziewczynki (Lei?). Mała stała w kącie i, drżąc, odmawiała cicho modlitwę w jidysz.

Wyszedł do pracy kwadrans po siódmej, by uniknąć pytań Anny. Bolała go szyja i plecy, ale największy ból promieniował z okolic nerek, gdzie żerdź wbiła mu się pod żebra. Nie ryzykował półgodzinnego spaceru i zatrzymał pierwszą napotkaną dorożkę.

Wysiadł przy Akademickiej, pod szóstką, przy sławnym pokoju śniadańkowym Zofii Teliczkowej. Podwójna porcja wołowych flaków i dwie kajzerki z makiem postawiły go nieco na nogi.

Kiedy dowlókł się do redakcji, portier zaciekawiony wychynął ze swej kryjówki.

– Powitać pana redaktora. Co z aniołkami? – Gapił się podejrzliwie na opuchniętą twarz „kryminalisty”. – Nic? Przed laty tą sprawą zajmował się Edward Szarkowski. Pewnie słyszał pan o tym, redaktorze? Może warto go odwiedzić?

Stern w milczeniu zabrał klucz. Przezornie nie otwierał ust. Jak automat dowlókł się do pokoju i przekręcił klucz w zamku. Klaksony aut i zgrzyt tramwaju za oknem doprowadzały go do szału, a skołatane serce naiwnie próbowało wyrwać się na wolność. Jedynym pocieszeniem było to, że Wilga się spóźniała, więc korzystając z okazji, podłożył łokieć pod głowę i zasnął na blacie biurka.

O pół do jedenastej obudził go telefon. Dzwonił Zięba. Chciał spotkać się z nim w wiadomym miejscu, natychmiast. Stern szukał wymówki, lecz gdy inspektor zaproponował mu swój gabinet w komendzie wojewódzkiej przy Sapiehy, przystał w końcu na pierwszą propozycję.

Minął sprzedawców mioteł i szczotek, zakutane baby z koszami pełnymi jaj i serów przy placu Bernardyńskim i zaczął wspinać się na Łyczakowską. Zostawił za sobą kilka stylowych szynków (w których można by się porządnie wzmocnić), głowiąc się, dlaczego Zięba z uporem lansuję knajpę Pod Gwiazdką.

Rozwiązując tę skomplikowaną kwestię, omal nie zderzył się z pijakiem. Chirus wykonał niespodziewany obrót na pięcie, a potem przechylony wpół zrzygał się na koślawy bruk, wprost pod buty redaktora, który w porę przeskoczył nad cuchnącymi wymiocinami.

Inspektor zza stolika pod oknem z uśmiechem obserwował całe zajście. Redaktor Jakub Stern był mu dziś potrzebny, ale inaczej niż zwykle. Na stole stały dwie halby marcowego i skrojone grubo pajdy chleba kulikowskiego, posmarowanego smalcem z przepisowymi skwareczkami, udekorowane twardym kiszonym ogórkiem.

– Piwo nie pasui, a moży ogórek za mały? – zapytał z ironią w głosie inspektor. – Coś mizernie dziś, Kuba, wyglądasz.

– Zaprosiłeś mnie, by gadać o moim zdrowiu? Zięba spoważniał.

– Sprawy idą w dobrym kierunku – powiedział, zlizując piankę z grubych warg.

– Bo był wielki Sylwester Bal i nie ma Bala? Inspektorowi spodobał się dowcip zbolałego Sterna.

– Wielki Bal poszedł na współpracę.

– Nie pierwszy raz sprzedał kolegów.

– Rzeczywiście ma w tym już dużą wprawę. Chełpi się wojskową przeszłością. Za Franciszka Józefa był ponoć oberlejtnantem. Kultywuje pożałowania godną tradycję. Organizuje spotkania rocznicowe weteranów, przy okazji łupiąc kolegów z pieniędzy. Halewi wspominał, że szykował się do jakiegoś wielkiego święta.

– Dziecinada. – Jakub spragniony sięgnął po kufel.

– Na dwudziestopięciolecie rozformowania oddziału uszyli sobie u Lillego garnitury, ot, i cała tajemnica zeszytu krawca, która nie dawała ci spokoju.

– Hillel mówił, że Halewi szył tylko z polecenia.

– Zgadza się, obowiązywało jakieś dziwne hasło. „Fares”, a może „Tałes”?

– „Fares” – potwierdził redaktor, powstrzymując się od śmiechu. – A Pronobis?

– Koniecznie chcesz wiedzieć, czy jego śmierć to wypadek? – Zięba zawiesił głos i się skrzywił. – Mykoła Pronobis był zdolnym chemikiem, absolwentem naszej politechniki. Rok temu awansował i został w fabryce kierownikiem działu produkcji. Podobno ostatnio jakiś młody przedsiębiorca z branży włókienniczej zamawiał u niego dużą ilość ultramaryny. Interesował go proces produkcyjny. Majster z wydziału twierdzi, że słyszał rozmowę telefoniczną, w której jego szef obiecywał, że oprowadzi kogoś rano po fabryce. Pracownicy jak zwykle nic nie widzieli i nie słyszeli. Każdy boi się dziś o pracę. Tylko dozorca przypomniał sobie postawnego mężczyznę, którego Pronobis wprowadził na teren zakładu po zakończeniu nocnej zmiany. Wysoki blondyn, uczesany z przedziałkiem. To za mało, byśmy mogli stworzyć jego portret pamięciowy. Pokazałem mu zdjęcie Charewicza. Coś niby kojarzył, ale miał wątpliwości. Zresztą, na bramie był wtedy tłum ludzi. Jedno, co pewne, to że facet przyjechał motocyklem.

Inspektor był nadzwyczaj gadatliwy. Stern przyglądał mu się podejrzliwie, czując, że najważniejsze w tej rozmowie jeszcze przed nim.

Przy bufecie jakiś chirny batiar ryknął na cały głos:

Hulaj, braci, fajnu,

Gdy harmonia gra,

Bier baby pud pachi,

Bóg ci zdrowi da.

Popłynęły kolejne zwrotki Tanga Łyczakowskiego, a gdy śpiew umilkł, Zięba położył na blacie niewielką rolkę przewiązaną tasiemką.

– Co to?

– Klisza z twoich artystycznych występów u Bala. Zwracam ci ją. Sądzę, że pan redaktor właściwie doceni moją lojalność.

Stern schował pośpiesznie paczuszkę do kieszeni i wbił pytające spojrzenie w inspektora.

– Co chcesz w zamian?

Inspektor sięgnął po swoją halbę i, nie odrywając od ust, wypił do dna.

– Nie myśl, że się targuję, ale...

Odetchnął ciężko i opisał mu swój plan. Stern wysłuchał go w milczeniu. Pociągnął łyk marcowego, zagryzł chlebem ze skwarkami i ogórkiem. Mógł się nie zgodzić, ale kiwnął głową zdesperowany.

Inspektor zadowolony podniósł rękę i zamówił dwie szklaneczki wódki pieprzowej, zwanej w knajpie „naganem”.

Strzelili w gardło jednocześnie i odetchnęli ciężko w dłonie, jakby zmówieni.

– Prokurator powierzył mi prowadzenie śledztwa – powiedział cicho, z trudem odzyskując oddech i wybałuszając ślepia – a wiesz dlaczego?

Stern pokręcił głową.

– Bo mi ufa. Zbiorę dowody, przesłucham podejrzanych i znajdę sprawców. Przyjdzie czas na protokół, a ty mi w tym pomożesz.

Inspektor był wyraźnie zadowolony, widząc baranią minę redaktora.

– Trochę to ryzykowne, fakt, ale z drugiej strony dostaniesz świeżuteńki materiał, a przecież o to w twej szalenie odpowiedzialnej dziennikarskiej robocie chodzi – zakpił. – Tylko lojalnie uprzedzam: de Brie nie może się o niczym dowiedzieć. I jeszcze jedno: doszły do mnie wieści, że komisarz Popielski planuje coś ze swą ryżą obstawą. Nawet ślepy widzi, że specjalnie depcze mi po nagniotkach. Nie znam jeszcze dnia ani godziny, ani miejsca, ale to kwestia czasu. Gdybyś zechciał mi uprzejmie pomóc...

Stern skwapliwie przystał na propozycję.

– Odezwę się wkrótce – zakończył Zięba, wyciągając rękę.

Zostawił na stole pięć złotych i zniknął z chytrym uśmieszkiem na ustach. Jakub czekał na tę chwilę. Wślizgnął się do toalety, jakby go piliło. Zamknął drzwi na haczyk i przez kilka minut z zadowoleniem oddawał się niszczeniu wykonanej przez oberlejtnanta Bala dokumentacji. Na koniec oddał mocz do blaszanej rynny, wczytując się w filozoficzne zdanie wydrapane przez kogoś na pobielonej ścianie: „Twój los w twoich rękach”.

Stern nie zamierzał spowiadać się nikomu z feralnej wyprawy do podziemnej szulerni, przynajmniej na razie. Wysłuchał za to opowieści Wilgi o wizycie u Bergerów.

– Nie chcieli zdradzić ci szczegółów? – zdziwił się. – Pokazałaś im list Halewiego?

– Pokazałam, ale chyba nie przypadłam im do gustu. Lei u nich nie ma.

– Więc gdzie jest?

– Zabrał ją jakiś „elegant”.

– Co za elegant?

– Może on? – De Brie rzuciła na biurko list gończy za Charewiczem. – Nie mogę już na tę przeklętą gębę patrzeć! Od kilku dni kręcimy się w kółko. Nie uważasz, że ciut za długo?

– Sugerujesz, że siedzę z założonymi rękami? – Wstał wzburzony.

– Opętało cię czy co? – Uderzyła pięścią w biurko, aż zadudniło.

Awantura wisiała na włosku. Jakub wydusił z siebie przepraszam, a potem na spokojnie zdał relację ze swej wyprawy do Kulparkowa.

– Rozmawiałem z doktorem Wawdyszem. Opisał Charewicza jako maszynę do zabijania. Ukradł motocykl i narzędzia chirurgiczne i może hulać po mieście do woli. Dowiedziałem się też czegoś ciekawszego od pielęgniarza. Podejrzewa, że ktoś pomógł mu w ucieczce.

– Kto? – spytała, porządkując nerwowo papiery na biurku.

– Ktoś, kto go odwiedzał i potrafi podrobić przepustkę.

– Kto? – powtórzyła z naciskiem.

– Halewi.

– Nie wierzę!

– Ja też nie! W poniedziałek rozmawiałem z nim w szpitalu i nic nie wskazywało, że maczał w tym geszefcie palce.

– Konferencja prasowa to blef?

– Zasłona dymna. Jakiś ważny interes mógł sprawić, że po mieście plącze się dziś niebezpieczny świr.

– Bardzo śmiała i niebezpieczna teza! – Wilga gwizdnęła z przejęciem. – Trudno będzie ci ją udowodnić!

– Policja kręci się jak pies za własnym ogonem. Podejrzane samobójstwo Szczęściarza, śmiertelny wypadek Pronobisa i brutalne zabójstwo adwokata Żeleźnika. Te wydarzenia coś ze sobą łączy. Halewi jest żywym dowodem, że stoi za tym Sylwester Bal, który siedzi teraz u Zięby na dołku. Załóżmy, że Mosze naprawdę był w Kulparkowie i pomógł Charewiczowi w ucieczce. Nie wiem jeszcze dlaczego, ale wiem, że miejska z wojewódzką wściekle ze sobą rywalizują.

– A ty?

– Co ja?

– Rywalizujesz ze mną?

– Nie opowiadaj głupstw! – Podniósł list gończy i przyszpilił go do wiszącej na ścianie tablicy. – Charewicz, zacznijmy jeszcze raz od niego! – Strzelił palcami w wytrzeszczoną facjatę. Sprawdźmy, czy jeden sadysta na motocyklu może sterroryzować Lwów.

– Wiem, że dałam ogromną plamę, i mi nie wierzysz. Teraz ty masz swoje śledztwo, a ja swoje.

Stern czekał na ten moment.

– Pomogę ci – zaczął, unikając jej wzroku. – Sprawa „aniołków” może wiązać się z domem Pod Księżycem. Mam pewien ryzykowny plan i proszę cię grzecznie, byś mi w nim jutro wieczorem pomogła.

Piątek, 14 kwietnia 1939

Po wrednym kolegium wciąż miał w uszach słowa Mańkiewicza, by przestać bujać w obłokach i wreszcie zejść na ziemię. „Ważne jest to, co ludzie mówią na mieście. O czym gadają w knajpach i w konfesjonałach. Co rozdrapują w domach, gdy dzieci poszły spać. O czym szepczą w tramwajach, w bramach, na bazarach. Musimy wsłuchiwać się w ten dialog, bo inaczej zginiemy!”.

Manio miał rację, najważniejsze w ich pracy były kontakty. Idealnym źródłem wiadomości, którego nie wymienił, byli emerytowani dziennikarze. Pozornie wypaleni, lecz wciąż niesieni jakąś szaloną misją naprawiania świata. Stern nigdy ich nie lekceważył. Cierpliwie przesiewał na swoim sicie dostarczony przez nich urobek. Często leżały na nim zwykłe śmieci, lecz czasem błysnął prawdziwy samorodek.

Stern miał w swoim notatniku kilkadziesiąt nazwisk, telefonów i adresów. Niektóre wykreślił, a przy innych postawił już dawno krzyżyk. Na trzeciej stronie jego encyklopedii widniał adres i telefon redaktora Erwina Szarkowskiego, tego samego, o którym wspominał mu wczoraj Czerkieski. Ów wysoki, zgarbiony starzec widywany był we Lwowie w szykownym ubraniu, z nieodłączną fajką w ustach i trzcinową laseczką ze srebrnym okuciem. Podobno nieźle malował, był kolekcjonerem starych map, ale przede wszystkim emerytowanym dziennikarzem śledczym, niedościgłym wzorem, przed którym drżał kiedyś światek przestępczy i któremu kłaniała się policja.

Dochodziła jedenasta, gdy Jakub podniósł słuchawkę i wykręcił jego numer. Po drugiej stronie prawie natychmiast odezwał się chrapliwy głos, jakby jego właściciel tylko czekał na tę okazję. Stern złożył mu spóźnione życzenia świąteczne, lecz starzec poprosił w dobitnych słowach, żeby od razu przeszedł do rzeczy.

– Tak, znam doskonale temat, który pana interesuje. Proszę do mnie zajść, redaktorze, myślę, że będę mógł panu pomóc – usłyszał.

– Kiedy?

– Zaraz, przecież nie dzwoni pan ot tak, z Bożym posłaniem – zakończył bezdyskusyjnie.

Stern pełen sprzecznych myśli odłożył słuchawkę.

Erwin Szarkowski był lwowiakiem z dziada pradziada. Mieszkał przy Łyczakowskiej, która dorobiła się legendy i stała się kwintesencją miasta, położonego, jak Rzym, na siedmiu wzgórzach.

Niewielkie mieszkanie Szarkowskiego, w którym Jakub był dwa razy (w dwupiętrowym domu tuż przy przystanku tramwajowym za placem św. Antoniego) zastawione było od podłogi po sufit książkami, zawieszone starymi mapami i udekorowane bibelotami niczym muzeum. Szarkowski, ze względu na nieobliczalne zachowanie w przeszłości zwany w dziennikarskim światku Mazepą, niedawno pochował żonę, a dwójka dzieci wyjechała do Ameryki, więc nudził się sam jak mops.

Jakub wszedł do klatki schodowej i z bijącym sercem zapukał pod trójkę. Ilekroć widział starego dziennikarza, zawsze czuł się przy nim jak terminator u szewca. Tak było i tym razem. Kiedy drzwi się otworzyły i stanął w nich Szarkowski z fajką w zębach, ubrany elegancko do wyjścia, Stern zapomniał języka w gębie i próbował się uśmiechnąć.

– Witam pana, panie redaktorze Stern! Już prawie rok nie odzywał się pan, a teraz brakuje czasu, prawda?

Stern przytaknął.

– Proszę za mną, porozmawiamy po drodze.

– Gdzie idziemy?

– Wkrótce się pan dowie! – rzucił z tajemniczym uśmiechem. – Jest pan niedowiarkiem jak ja kiedyś. Co przekonuje niedowiarka?

– Fakty!

– Wyłącznie fakty! – zaskrzeczał zadowolony Szarkowski.

Minęli ulicę Głowińskiego i szli w kierunku św. Piotra, okrążając klinikę. Rozmawiali o polityce, o sporcie, o kursach walut i o śmiałych inwestycjach lwowskich, jakby temat, o którym wspomniał przez telefon Stern, nie istniał. Jakub pomyślał nawet w pewnym momencie, że stary specjalnie wykorzystuje jego obecność, by snuć swoje dywagacje.

Zostawili za sobą kościół Zmartwychwstania Pana Jezusa, ze strzelistą narożną wieżą, a gdy przechodzili obok posesji dwudziestej dziewiątej, Szarkowski niespodziewanie zatrzymał się przy kulistej akacji.

– To tu. Kiedy wejdziemy, bardzo proszę się nie odzywać – szepnął do Sterna i nacisnął dzwonek przy bramie wjazdowej, nad którą wisiał balkon, podparty trzema rzeźbionymi wspornikami.

Bramę otworzył cieć o posturze niedźwiedzia, z nachmurzoną miną. Widocznie rozpoznał gościa, bo natychmiast zdjął czapkę i nisko się ukłonił.

– Powinna być, panie redaktorze – oznajmił tajemniczo, trąc kilkudniowy siwy zarost. – Od rana nie wychodziła.

Redaktor wsunął drobne do niedźwiedziej dłoni, co wywołało anielski uśmiech. Obaj minęli olbrzyma i wspięli się po drewnianych schodach na drugie piętro. Mazepa zapukał do drzwi. Denerwującą ciszę przerwało ledwie słyszalne „kto tam?”.

– To ja, Erwin Szarkowski – odpowiedział głośno redaktor, opierając się na lasce i wnikliwie patrząc Sternowi w oczy.

Zgrzytnął zamek, szczęknęła zasuwa, opadł blokujący łańcuch i drzwi wreszcie się otworzyły. W zacienionym korytarzu pokazała się drobna postać. Gdy oczy przywykły do półmroku, Stern zobaczył staruszkę w czarnym swetrze, w szarej spódnicy do ziemi, z siwym kokiem upiętym z tyłu głowy. Przedstawił się jej i wszedł za nią i za Szarkowskim do kuchni. Leokadia Wiśniewska, bo tak nazywała się gospodyni, przepraszała, że nie może zrobić herbaty, bo zaraz wychodzi. Zajęta była pakowaniem paczki. Na blacie kredensu stały konfitury w słoiczku, leżało ciasto drożdżowe, pęto kiełbasy i rożek sera zawinięty w lnianą ściereczkę.

Mazepa dla formalności zapytał gospodynię o zdrowie i czy czegoś przypadkiem nie potrzebuje. Staruszka podziękowała za troskliwość. Widać, że znali się od dawna i rozumieli bez słów. W mieszkaniu pachniało kadzidłem, czystą pościelą i zbożową kawą z cykorią. Stern zajrzał do pokoju. Sprzętu było w nim niewiele. Stół, dwa krzesła, szafa i łóżko. Obrazek święty na ścianie, krucyfiks cynowy na etażerce, okrągłe lustro i nędzna paprotka, tak samo nędzna jak jej pani.

Wizyta trwała mniej niż kwadrans. Gdy staruszka oświadczyła, że czeka na dorożkę, Mazepa ucałował na pożegnanie dłoń gospodyni, Stern także pożegnał się z nią po staropolsku.

Po dziwacznej wizycie stary redaktor był bardziej wylewny, jakby dopiero teraz jego młody następca miał prawo poznać więcej szczegółów. Gdy wyszli na Piekarską i skierowali się w stronę Głowińskiego, zaczął swoją przejmującą opowieść.

– Wiśniewska jest najbardziej poszkodowana w tej cholernej aferze – powiedział, zawieszając głos. – Naturalnie nie jest bez winy, ale jak mierzyć winę zrozpaczonej matki. Była pewna, że jej trzyletnia Emilka wróci do niej zaraz po rozwodzie kochanka – zawodowego wojskowego, który miał żonę i dwójkę dzieci i który namówił ją do przekazania córeczki na wychowanie Tarce. To on wyłożył pieniądze, które dali morderczyni. Rozwodu, jak pan się domyśla, nie było. Urzędniczka pracująca w wodociągach miejskich nie była dostatecznie dobrą partią dla pana kapitana, przepraszam hauptmanna. Proces miał dramatyczny przebieg i był wiele razy przerywany. Matka zażądała zwrotu córki. Tarka wyśmiała ją. Usłyszawszy, co stało się z Emilką i z innymi dziećmi, które trafiły na wychowanie do domu Pod Księżycem, Wiśniewska zemdlała.

Stern zamierzał zadać pytanie, lecz redaktor był szybszy.

– Hauptmann miał doskonałego adwokata i wszystkiego się wyparł – powiedział, wolno wypuszczając z ust dymek. – Prestiż cesarsko-królewskiej armii nie ucierpiał. W przypadku Leokadii Wiśniewskiej główną rolę odgrywały poszlaki. Nikt nie chciał jej pomóc i nikt jej nie współczuł. Nawet stróż, którego pan widział przed chwilą, bał się zeznawać na korzyść wyrodnej matki. Emilki szukali najdłużej. Tarka biła się na procesie w pierś, że pierwszy raz widzi Wiśniewską, i że kobieta łże jak pies. Hauptmann jej wtórował. Gdy policja znajdowała kolejne ciała, zmieniła nieco ton, lecz wciąż utrzymywała, że Wiśniewska specjalnie chce ją pognębić. Tarka była gwiazdą Lwowa. Była śliczna, tak śliczna, że na salę sądową waliły tłumy mężczyzn i kobiet. Pisały o niej wszystkie gazety. Po poranne wydania ustawiały się długie kolejki. Wyobraża pan sobie, że ćwierć wieku temu czytelnicy bili się, by przeczytać mój tekst o bestii w anielskim wcieleniu? Przed jej dom podążały procesje. Ludzie robili sobie zdjęcia jak na pikniku. Ohyda!

– Czy odnaleziono córkę Wiśniewskiej? Szarkowski efektownie wypuścił dymek.

– Całe miasto oblepione było zdjęciami Emilki. I choć uruchomiono informatorów i sam prezydent obiecywał wysoką nagrodę, przepadła jak kamień w wodę. Podejrzewam, że została gdzieś zamurowana albo zakopana, a może nawet morderczyni spaliła jej ciało w piecu.

– Tarka dostała dożywocie? – Jakub spojrzał chłodno na rozmówcę.

– Tak, a tajemnica, którą zabrała do więzienia, odebrała Wiśniewskiej rozum. Dziś jest piątek, dzień odwiedzin. Paczka, którą przy nas przygotowywała, trafi za pół godziny do furdygarni.

Stern przystanął zaskoczony.

– Chyba nie chce pan powiedzieć, że Wiśniewska odwiedza morderczynię swojej córki?

– Niestety. Od lat przynosi jej paczki, pisze listy i podobno nawet się za nią modli. – Mazepa nabrał głośno powietrza przez nos, aż zaświszczało. – Nieprawdopodobny, szalony związek zrozpaczonej matki z katem jej dziecka – zakończył, wyciągając fajkę z ust i energicznie wystukując popiół z cybucha do ulicznego rynsztoka.

– Sam diabeł by tego nie wymyślił – dodał Stern cicho.

Minęli plac św. Antoniego i znaleźli się na Łyczakowskiej pod domem starego redaktora. Zaczekali, aż przejedzie tramwaj, i przeszli na drugą stronę ulicy, pod słup ogłoszeniowy.

– Niech pan kiedyś do mnie jeszcze zajrzy, panie Stern. – Szarkowski wysunął dłoń na pożegnanie. – Nie wiem, czy w czymś pomogłem, w każdym razie cieszę się, że mogliśmy o tej sprawie porozmawiać.

Pierwszy raz był u de Brie na stancji, przy św. Jacka pod dziesiątką. Wynajmowała ją u pani Adelajdy Koszko, wdowy po nadradcy pocztowym. Mieszkała na pierwszym piętrze dwupiętrowej kamienicy, której front zdobiła fantazyjna arabeska. Miała dla siebie kuchnię, łazienkę i przestronny pokój, którego okna wychodziły na wybrukowaną i obsadzoną lipami ulicę.

Minęła siódma, zmierzchało. Stern czekał niecierpliwie, aż de Brie wreszcie się przebierze. Obejrzał książki w jej biblioteczce. Całkiem spora kolekcja. Dzieła psychologiczne, filozoficzne, większość po francusku i po niemiecku. Był także Ossendowski, Schulz, Witkacy, same nowości. Nie podejrzewał, że jego koleżanka z pokoju ma takie zacięcie naukowe. Na półce leżało założone zakładką niemieckie wydanie głośnej powieści Remarque’a Na Zachodzie bez zmian. Jakub przekartkował antywojenne dzieło autora, którego Goebbels zabronił wydawać w Niemczech i którego książki kazał spalić na stosie. Potem podroczył się z kotką, aż zadrapała go w palec. W końcu jego uwagę zwróciła biała róża w wazonie. Kiedy Wilga wyszła z łazienki, nie wytrzymał.

– Spotykasz się z kimś? – zapytał, udając obojętność.

– Skąd to nagłe zainteresowanie moją osobą?

– Nie chciałem cię urazić, pytam z ciekawości.

– I z ciekawości podsłuchujesz moje rozmowy telefoniczne w redakcji? Głupio ci i nie wiesz nawet, co teraz odpowiedzieć.

Stern odetchnął ciężko.

– Tak, poznałam kogoś. Widzieliśmy się dwa razy. Chcesz, żebym opisała ci szczegóły? A jeśli czasem mam chęć na pyszne orzechowe lody, to co w tym złego?

– Daj spokój, nie o to mi szło – wycofał się rakiem.

Wilga wyczuła jego zmieszanie i uśmiechnęła się dwuznacznie. Nie zamierzała zdradzać, że jej nowy znajomy jest diabelnie przystojny, i że jeśli wszystko ułoży się między nimi, tak jak myśli, to wybiorą się niedługo do kina.

– Jak wyglądam? – Szybko zmieniła temat.

– Wspaniale, to znaczy... Jesteś ciut za chuda. No i ręce. Powinny być spuchnięte. Obciągnij rękawy swetra. Tak jest lepiej. A ja?

– Zdejmij krawat, bo jesteś za elegancki. Kołnierzyk koszuli na wierzch. No i obrączka. Schowaj ją do kieszeni!

Jakub posłusznie zdjął krawat, próbując przeistoczyć się w zdesperowanego inteligenta, któremu przydarzyło się wielkie nieszczęście życiowe.

– A jak się domyśli?

– Możesz być spokojna, że nie się domyśli – odparł, śliniąc palec i zsuwając ślubną obrączkę.

– Pójdę chyba przez ciebie do piekła. – De Brie poprawiła poduszkę pod sukienką. – Pamiętasz swoją żonę w ciąży? Wiesz, jak chodziła?

– Nie tak – powstrzymał ją Stern. – Odegnij się lekko, a brzuch do przodu. I nogi, masz iść szeroko jak marynarz.

Przed wyjściem de Brie nalała Mirandzie mleka do miseczki i pogłaskała ją czule po grzbiecie. Kotka z wdzięczności przeciągnęła się i odprowadziła ich do drzwi, robiąc z ogona antenkę.

Był chłodny kwietniowy wieczór i mgła spływała na ulicę jak delikatny welon. W słabym świetle latarni dopiero z bliska można było rozeznać ich twarze. Kryjąc się, zeszli w dół do Jabłonowskich, gdzie Jakub przywołał dorożkę. Zamówili kurs na Kleparowską, pod dom Pod Księżycem, i poprosili fiakra, by postawił budę.

Minęli Górę Stracenia, stary cmentarz żydowski, browary i Dom Inwalidów. Szkapa wesoło dzwoniła podkowami o bruk, a dryndziarz cierpliwie cmokał na nią, jakby jechali na romantyczną przejażdżkę.

Zatrzymali się przy przekrzywionej lipie, kilkanaście metrów przed domkiem. Trzymając się za ręce, doszli do furtki. Weszliby pewnie do środka, gdyby nie podpalany wilczur, który zagrodził im drogę. Wyglądało, że wściekła bestia lada moment przeskoczy ogrodzenie i ich rozszarpie. Głośne ujadanie wywołało gospodynię. Drzwi się uchyliły i ostry kobiecy głos przywołał czworonoga do porządku.

– Czego? – zwróciła się do intruzów, podchodząc do bramki. – Czego mi psa straszą?

– My do szanownej pani Tarki.

– To ja, czego chcecie?

– My z nieśmiałym zapytaniem – odezwał się Stern, patrząc na młodą gospodynię.

Córka starej Tarki otaksowała gości od stóp do głów. Była urodziwa. Czarne brwi, czarny jak smoła warkocz, wąska talia i karminowe usta przyciągały wzrok niczym magnes opiłki. I Sternowi przebiegło przez myśl, że ślepa natura połączyła piękno z bestią. A może Bóg?

Kobieta nie wpuściła ich do domu. Co więcej, kiedy się dowiedziała, z czym przyszli, zagroziła, że zawiadomi policję.

– Kto was nasłał?

– Nikt, my z polecenia od dobrych ludzi – odpowiedziała Wilga, czerwieniąc się.

– Przydarzył nam się problem – dodał Stern, pocierając dwudniowy zarost. – Potrzebujemy tylko adresu i zaraz nas nie ma.

– Ni znam żadnych adresów i w niczym wam ni pomogi – podejrzliwie świdrowała wypięty brzuch Wilgi.

Przeprosili za nieporozumienie i jak niepyszni szykowali się do wyjścia. Byli już przy końcu posesji, gdy Malwina dogoniła ich.

– Potrzebuji telefonu. Jak będzi trzeba, ktoś was sam odnajdzi – oświadczyła, łypiąc na nich wzrokiem.

De Brie wyrwała kartkę z notesu i zapisała kulfonami numer telefonu pani Koszko, z uwagą: „prosić Lukrecję”. W ostatniej chwili wymyśliła to rzadkie łacińskie imię. Słyszała, że kobiety o tym imieniu są stanowcze, tak jak Lukrecja Borgia, córka kardynała (a późniejszego papieża), rozpustnica i trucicielka, ale też niewiasta o zadziwiającej inteligencji.

– To twój mąż? – zapytała bezceremonialnie.

– Chłop, nie mąż!

Tarka zaśmiała się wymuszonym śmiechem.

– To będzi was wieli kusztować.

– Ile?

– Ni ja ustalam ceny – dodała, przywołując psa.

– Bóg nam świadkiem, że nie mamy wyjścia – oświadczył Jakub i zaraz tego pożałował.

– Lepij ty Boga do tegu interesu ni mieszaj! – skarciła go, odchodząc bez pożegnania. – Lukrecja, co za kacapski imi – rzuciła pod nosem, wchodząc na drewniany ganek.

De Brie nie pozostawała jej dłużna. Miała swój epitet na gospodynię – grosse salope. Powtarzała te słowa w myślach, gdy sadowili się w dorożce i wracali na stancję.

Na ulicach mimo pogodnego i ciepłego wieczoru było wyjątkowo mało ludzi. Stern skonstatował, że pewnie nadaje „Wesoła Lwowska Fala” i słuchacze zebrali się przy radioodbiornikach, by słuchać z zapartym tchem gadki Aprikosenkranza z Untenbaumem.

Poniedziałek, 17 kwietnia 1939

Dochodziła trzecia. Czas w redakcji wlókł się niemiłosiernie, seledynowe wskazówki na zegarku Sterna obracały się tak leniwie, jakby lada moment miały stanąć. Redaktor snuł śliczne plany na popołudnie. Marzyła mu się karuzela z Piotrusiem, a może nawet film o przygodach Robin Hooda z Errolem Flynnem, na który mógłby się wybrać z Anną i Kasią. Nagle odezwał się telefon.

Jakub sięgnął leniwie po słuchawkę, by usłyszeć od Zięby, że jego plany muszą jeszcze poczekać. Inspektor dzwonił z miasta. Chyba z okolic dworca kolejowego, bo w słuchawce słychać było wyraźnie sapanie i pogwizdywanie lokomotywy.

– Mam nadzieję, że nie przeszkadzam.

– Ależ skąd!

– Czy pamiętasz naszą rozmowę? – usłyszał pytanie zakończone charakterystycznym chrząknięciem.

Stern przytaknął, zaskoczony.

– To bądź na placu Mariackim, przy dziesiątym komisariacie.

– Kiedy?

– Natychmiast! – krzyknął Zięba.

– Co mam robić?

– Inteligentny redaktor z działu kryminalnego nie zadaje zbędnych pytań – zakończył gliniarz i się rozłączył.

Jakub wypił resztki zimnej kawy, przesączając fusy przez zęby. Włożył płaszcz, schwycił kapelusz i szybkim krokiem ruszył z redakcji w stronę figury Matki Boskiej, stojącej na marmurowym postumencie.

Nie zdążył nawet zapalić, bo drzwi komisariatu przy placu Mariackim 10 się otworzyły. Komisarz Edward Popielski wyszedł na chodnik i zawadiacko podciągnął spodnie na szelkach. Obok niego kręcił się rudy olbrzym w przyciasnej marynarce, ten sam, którego redaktor widywał nieraz w łyczakowskich knajpach.

Stern zelektryzowany ruszył za tą dwójką, starając się zachować bezpieczny dystans. Udawał, że ogląda wystawy, zatrzymywał się przy bramach i spoglądał na zegarek, jakby na kogoś czekał. Ta ekscytująca zabawa w tropiciela Indian skończyła się niespodziewanie, gdy przeciął im drogę pochód bezrobotnych. Jakub szybko wmieszał się w tłum, uważając, by nie stracić komisarza z oczu i przypadkiem nie zarobić od protestujących w zęby.

Głośne krzyki, gwizdy i hasła skandowane przez zgromadzonych towarzyszyły mu przez kolejne kilkadziesiąt kroków.

Z placu św. Ducha dotarł ze zbuntowanymi na Wały Hetmańskie. Tu zrobiło się naprawdę gorąco. Do bezrobotnych dołączyła brać studencka. Policja bezskutecznie próbowała powstrzymać demonstrantów. Wkrótce w stronę stróżów prawa poleciały kamienie i butelki.

Ciągnąc za sobą rudzielca, komisarz przecisnął się między uzbrojonymi w pałki mundurowymi. Stern z trudem przedarł się przez kordon; niespodziewanie ktoś złapał go mocno za rękaw.

– Witam pana redaktora – usłyszał zza pleców. – Moje gratulacje! Obrócił się. Za nim stał Leski, szef kroniki kryminalnej z „Dziennika Polskiego”.

– A to czemu?

– Odpowiedni człowiek w odpowiednim miejscu!

Stern nie odpowiedział. Z rozwianymi włosami, z palącym spojrzeniem redaktor ze znienawidzonej konkurencyjnej gazety wyglądał jak batiar po balandze. Jakub chciał przecisnąć się za komisarzem przez kolejny kordon, lecz Leski zagrodził mu drogę.

– Proszę mnie koniecznie odwiedzić – wykrzyczał, pokonując wrzask z dziesiątków gardeł, skandujących hasło o pracy dla wszystkich. – Wiem, że znalazł się pan u swego szefa na czarnej liście. Co by pan powiedział na współpracę?

Stern nie wierzył w przypadek.

– Mógłby pan pisać pod pseudonimem, bo panna Wilga do tej pracy się nie nadaje. Dzwoniłem do pana w zeszły czwartek. Nieźle się pan wystraszył – zaśmiał się szyderczo.

Jakub się zawahał. Korciło go, by powiedzieć Leskiemu, żeby się wreszcie odpieprzył, lecz rzucił tylko, że rozważy jego propozycję, i ruszył za Popielskim, który nagle zniknął mu z oczu. W ostatniej chwili dostrzegł masywnego rudzielca, wchodzącego do trzypiętrowego budynku przy Akademickiej, przy którym stało drewniane rusztowanie. Zdesperowany, narażając się na uderzenia pałek, przedarł się przez policyjną obstawę.

Gdy znany kształt pojawił się w pełnym śluzu, zakrwawionym otworze, mężczyzna oderwał wzrok od krzaka bzu i wolno, prawie pieszczotliwie przesunął dłoń z narzędziem wzdłuż wewnętrznej strony kobiecego uda. W jego głowie kolejny raz pojawił się obraz ogromnego orła w starym ogrodzie zoologicznym w Schönbrunn. Majestatyczny ptak z nastroszonymi piórami, patrząc na niego, przestępował z nogi na nogę.

Wspomnienie odleciało. Skurcz spiął ciało kobiety i gołe stopy przywiązane bandażem do żelaznych prętów łóżka zaczęły nierytmiczny taniec. Wtedy wyjął z kieszeni buteleczkę z przezroczystą cieczą. Złożył poczwórnie lnianą szmatkę. Usunął zębami korek i wlał na materiał połowę zawartości. Uśmiechnął się przepraszająco i przytknął dziewczynie do ust i nosa nasączoną materię. Miał kilka minut dla siebie.

Zamyślił się. Znowu widział orła. Ilekroć stawał się wykonawcą nieodwołalnej decyzji, która kończyła proces życiowy, wielki ptak stawał przed nim, rozpościerając skrzydła. Tak jak orzeł był akuszerem śmierci, która przytula do swej piersi zbyteczne życie, pozwalając naiwnym przez krótką chwilę się wypłakać. On tylko skracał ból, dając ostateczne wybawienie.

Doskonale znał scenariusz. Za chwilę narzędzie oświetlone światłem lampy naftowej zagłębi się w małej główce. Ostry hak powędruje przez mózg aż do trzewi. To nie on, to tylko orzeł pochwyci szponiastym dziobem zagubiony, niepotrzebny płód i zdecydowanym ruchem pośle na ziemię z oświetlonego słońcem gniazda.

Stern stał w połowie schodów między pierwszym i drugim piętrem. Wyżej przy drzwiach oznaczonych piątką czaił się Popielski z petem w ustach, a obok niego zamarł ryży wywiadowca z ciężkim żelaznym młotem, „pożyczonym” od ekipy murarskiej.

Komisarz uśmiechnął się cynicznie do dziennikarza, nie odpowiadając na pozdrowienia. Zaciągnął się dymem, rzucił niedopałek pod nogi i efektownie przydeptał go podzelowanym butem. Był pewny, że nie jest to zwykły zbieg okoliczności, i zachodził w głowę, jaka policyjna menda doniosła redaktorowi o jego wyprawie. Nie zdecydował się jednak pogonić intruza, choć powinien. Może przypominał sobie zimne marcowe piwo, a może schłodzoną wódę, którą lał pod wierzch do szklanek w hotelu Rubena Tannenbauma, poszukując zboczeńca popełniającego ohydy z małymi dziewczynkami? Stern pomógł mu, co jeszcze nie oznaczało, że teraz on mu pomoże.

Sekundy wlokły się jak godziny. Komisarz precyzyjnym ruchem paznokcia wydłubał tytoniowy wiórek spomiędzy zębów i roztarł go dokładnie między palcami. Rozprowadził tę maź po beżowej lamperii, tuż przy bakelitowym przycisku dzwonka.

Uśmierzona chloroformem kobieta leżała na łóżku, czekając na zabieg. Jej równy oddech i gładka skóra na twarzy zdawały się dowodzić, że to, co za chwilę się stanie, będzie jedynie formalnością. Zgodziła się. Dość gadania, nadszedł czas na czyny. Planowa selekcja, w jakiej bierze udział, jest zgodna z naturalnym prawem, którym rządzi się przyroda. Zwycięża silniejszy, a słabszy nieubłaganie musi odejść.

Mężczyzna uniósł dłoń z ostrym zakrzywionym narzędziem. Przymierzył się i, nie wiadomo dlaczego, kołysząc się na boki, ruszył w stronę rozchylonych ud. I wtedy w jego uszach zabrzmiały złowieszcze słowa Jacopone da Todiego: Flammis ne urar succensus i przejmujące dźwięki skrzypiec z sekwencji Stabat Mater. Zdawało mu się nawet, że zza zamkniętych drzwi dociera wibrujący śpiew ubranych na czarno kobiet: Per te, Virgo, sim defensus in die iudicii.

Popielski nacisnął przycisk dzwonka u drzwi.

– Res ad triarios venit – wyszeptał z jakimś dziwnym uśmieszkiem i zadzwonił ponownie, lecz zdecydowanie dłużej. Odpowiedziała mu grobowa cisza. Komisarz teatralnym gestem odsłonił przegub dłoni i niczym sędzia na ringu zaczął szybko zaginać grube palce, kierując owłosioną pięść pod nos wpatrującego się weń rudzielca.

Był przygotowany na cios, tak jak orzeł, który spada z góry na ofiarę. Schwycił butlę z naftą stojącą na politurowanej komodzie i wyrwał zębami korek. Potem chlusnął na wełniany bieżnik na korytarzu, obficie od ściany do ściany. Polał także boazerię, aż nafta spłynęła mu pod nogi. Rzucił kątem oka na kryształowe lustro, które małpowało jego ruchy: elegancki mężczyzna oparty niedbale o framugę wyjął z kieszeni zapałki i, nie śpiesząc się, potarł łebkiem o draskę. Kiedy wesoły ognik narodził się na końcu drewienka, uśmiechnął się do siebie, spoglądając na drzwi. Odliczał w myśli sekundy. Czekał, wdychając drażniący zapach.

Rudzielec uniósł ciężkie stalowe narzędzie, a potem z piekielną siłą uderzył w zamek blokujący drzwi. Potworny huk przetoczył się po klatce schodowej od dachu aż po parter. Posypały się drzazgi i pomalowane na oliwkowo drzwi wleciały do korytarza jak rzucony trap okrętowy, po którym w trójkę wdarli się do środka.

Furiackie uderzenie odebrał jako znak. Wycofał się z przedpokoju i rzucił zapałkę. Przeszły go ciarki, jakby znowu był w łacińskiej katedrze, gdzie oślepił go błysk słońca i omotał szalony dźwięk skrzypiec. Przez otwarte okno wskoczył na rusztowanie, a potem, trzymając się drabiny, spokojnie zszedł na chodnik i wmieszał się w tłum, przez nikogo nie niepokojony.

Straszny zapach uderzył ich w nozdrza, ale było za późno. Nagle wszystko stanęło w ogniu i korytarz zamienił się w gorejące inferno.

Stern z komisarzem patrzyli z dołu, jak chyże płomienie liżą dywan i boazerię, sięgając do sufitu. Wywiadowca wbiegł najdalej i teraz czołgał się po przewróconych drzwiach na schody, wyjąc, jakby obdzierali go ze skóry. Jego rude włosy paliły się żywym ogniem, a marynarka na plecach zamieniła się w buzujące ognisko.

Obaj rzucili się, by go ugasić, i żaden nie myślał, by wejść do środka mieszkania. Jakaś staruszka w jedwabnej podomce wyjrzała z parteru na klatkę schodową i wycofała się, kreśląc na piersi znak krzyża.

Mieszkanie płonęło. Przeciąg podsycał ogień. Nie wiadomo skąd pojawił się grubas w samych gaciach i próbował polewać mieszkanie wodą z wiadra. Przerażona kobieta, wzywając pomocy, biegła po schodach, ciągnąc za sobą dwójkę zapłakanych dzieci. Pojawili się też pierwsi gapie z ulicy, którzy jak zwykle udzielali fachowych rad. Komisarz zostawił ryżego wywiadowcę ze Sternem na półpiętrze, a sam wybiegł z budynku w poszukiwaniu pomocy. Po kilku minutach zjawił się zasapany z przestraszonym posterunkowym i z sędziwym lekarzem. Na ogłuszającym sygnale nadjechała też straż pożarna z Podwala. Pompiarze przybyli za późno, by cokolwiek dało się z mieszkania uratować. Pracowali wytrwale, ich sukcesem było to, że żywioł nie rozprzestrzenił się na pozostałe lokale.

Stary lekarz w rogowych okularach kończył opatrywać poparzonego wywiadowcę, a tymczasem Stern wszedł za komisarzem do mieszkania oglądać zgliszcza. Z zalanego wodą przedpokoju przeszli do salonu. Strażacy pracowicie zwijali węże, niechętnie usuwając się na boki. Opalony stół, przewrócone i osmolone krzesła wskazywały im drogę. Ze ścian odłaziły zmoczone tapety. Stąpali ostrożnie po mokrym dywanie, pośród potłuczonego szkła, książek i obrazów. Podeszli do okna, za którym piętrzyło się rusztowanie, i stanęli jak wryci. Na żelaznym łóżku, na poczerniałym materacu leżały nadpalone ludzkie zwłoki z rozchylonymi udami. Z osmolonego czerepu szczerzyły się zęby. Lekarz, którego ściągnął Popielski, kucnął pod ścianą, zdjął okulary i płakał jak dziecko. Stern poczuł swąd spalonego ciała i wyrwał do ubikacji. Wstrząsała nim fala torsji, jakby pierwszy raz w życiu widział ludzkie zwłoki. W końcu wyprostował się nad sedesem i odetchnął ciężko. Odkręcił kran i puścił zimną wodę na ręce. Przepłukał gardło, wyczyścił nos, zmoczył sobie kark i włosy. Chciał zapomnieć to, co widział, lecz nie potrafił.

Na placu Halickim falował kilkusetosobowy tłum. Policja przepychała się z demonstrującymi bezrobotnymi. Redaktor szedł w stronę Akademickiej. Tłum z każdym krokiem gęstniał. Wzdłuż Legionów stały tramwaje i zamknięci w nich pasażerowie ze strachem obserwowali zajścia. Z przyciśniętymi do okien twarzami wyglądali jak świąteczne karpie stłoczone w akwarium. Do demonstrujących dołączyła się hołota. Wśród krzyków nikły policyjne gwizdki. Na stróżów prawa poleciała kostka brukowa i potłuczone płyty chodnikowe. Posypały się szyby. Dzieci płakały, a damy mdlały. Jakiś licealista z okiem zalanym krwią wzywał pomocy, biegnąc gdzieś z przekrzywionym tornistrem. Przechodnie uciekali w popłochu do sklepów i kawiarni, chcąc przeczekać zadymę.

Redaktor skrył się w bramie przy Jagiellońskiej. Na jego oczach szarżował oddział policji konnej uzbrojony w szturmowe pały. Dzwoniły podkowy po bruku, słychać było ogłuszające gwizdy, głośne komendy, przekleństwa i czyjeś wołanie o ratunek.

Stern wyciągnął z paczki ostatniego papierosa. Miał przed oczami obraz osmolonych kobiecych zwłok i noworodka okręconego różańcem, podobnego do upieczonej na ruszcie małpki. Na myśl o tym przypalił i zaciągnął się głęboko. Żaden papieros w życiu nie smakował mu jak ten. Przytrzymał dym w płucach i wolno wypuścił go przez nos. Przymknął oczy. Nadpalony rekwizyt nie dawał mu spokoju. Dlaczego akuszer zostawia swój znak? Dlaczego wybrał akurat drewniane koraliki? Nie wiedział, co o tym sądzić. Od takich subtelnych, psychologicznych roztrząsań był przemądrzały Wawdysz, nie on.

Kiedy znowu wyjrzał z bramy, tłum odpływał w stronę Kazimierza Wielkiego. On parł w przeciwnym kierunku, w stronę domu, lecz uszedł ledwie kilkadziesiąt kroków i nagle zmienił plany. Postanowił wstąpić do redakcji. Chciał zadzwonić do Anny i przekazać jej najnowsze wiadomości. Powiedzieć, że apteka Pod Aniołem, na rogu Gródeckiej i Leona Sapiehy (w której pracowała od ubiegłego roku), znalazła się szczęśliwie poza strefą walk.

Na rogu Rzeźnickiej i Jagiellońskiej kupił w sklepiku nową paczkę papierosów i butelkę Baczewskiego. Nie minął kwadrans, gdy z papierosem w zębach siedział za swoim biurkiem, z nogami na blacie, majstrując nożem przy butelce.

Podniósł słuchawkę i wykręcił domowy numer. Zniecierpliwiony czekał, lecz odpowiedział mu głuchy sygnał. Zadzwonił ponownie, z takim samym jak poprzednio efektem. Może Anna pojechała z dziećmi do rodziców, zastanawiał się. Było dziesięć po ósmej, gdy zbił lak z szyjki, odkorkował butelkę i wlał do gardła palące lekarstwo. Nie myślał, co będzie jutro, chciał za wszelką cenę zapomnieć to, co niedawno widział.

Kelner od razu poznał swego klienta i już przy wejściu usłużnym ruchem pokazał mu stolik, który się zwolnił przy oknie. Był mile zaskoczony, że graf wybrał się do kawiarni w taką polityczną zawieruchę. Przeczekał, aż krzyki hołoty za oknem ucichły, i zapytał uprzejmie, czy dziś ma podać lody orzechowe. Gość nie odpowiedział, lecz uśmiechnął się ciepło, co oznaczało przyzwolenie.

Kelner pośpiesznie przyniósł z kuchni zamówiony deser w pucharku i postawił go na stoliku. Klient nie od razu zareagował. Z zaciekawieniem czytał gazetę. Interesowała go kronika kryminalna w „Kurierze”, jakby to, co się działo za oknem, było nudnawym filmem.

Wciąż uśmiechał się do siebie. Miał zmierzwione włosy, wypieki na twarzy i wydawał się być dziwnie podniecony, gdy wbijał stalowy widelczyk w posypaną zmielonymi orzechami kremową gałkę.

Kiedy spałaszował lody, zamówił lampkę madery. A gdy garson nalewał ją do kieliszka, trzymając butelkę przez serwetkę, gość przeniósł się myślami gdzieś indziej.

Przypomniał sobie wycieczkę do Wiednia. Pojechał tam przed kilkunastu laty z wujem, w nagrodę za bardzo dobre sprawowanie. Odwiedzili w Schönbrunn najstarszy ogród zoologiczny na świecie, założony przez cesarza Franciszka I. Spacerowali od klatki do klatki, od zagrody do zagrody, by wreszcie zatrzymać się przy wielkiej stalowej wolierze. Wuj (nauczyciel etyki w gimnazjum niemieckim) był dziwnie zdenerwowany i chciał mu koniecznie pokazać żyrafę, lecz to, co działo się za siatką, było najlepszym spektaklem, jaki mógł mu zafundować. Ogromny orzeł wyciągnął z gniazda żywego pisklaka, rzucił go na kamienie i zaczął zapamiętale dziobać. Opiekun, widząc okrutną scenę, próbował odwrócić uwagę młodzieńca. Obiecywał lody orzechowe, jednak on nie zamierzał się ruszyć. Zaparł się i tak długo płakał, aż obejrzał krwawy finał.

Przerwał wspomnienia, bo przy mahoniowym pianinie pojawił się chudy muzyk we fraku. Siadł na okrągłym taborecie, otworzył pulpit i postawił na nim Wiener Tanzalbum für Pianoforte. Nieśpiesznie przekartkował go i uniósł palce nad klawiaturą. Po chwili popłynęły przez salę romantyczne tony Wiener-Stimmen, pełnego gracji walca Franza Wagnera.

Wypił maderę i w zamyśleniu odstawił kieliszek. Melodia, którą usłyszał, pomogła wydobyć mu z pamięci jeszcze jedno zdarzenie. Wracał do niego rzadko, lecz teraz stanęło mu przed oczami, jakby to było wczoraj.

Tamtego dnia, po wycieczce do wiedeńskiego zoo, wuj Jerzy zabrał go do Schlossbergu, koło Grazu. Chciał mu pokazać niezdobytą twierdzę Riegersburg, pobudowaną do obrony przed wojskami tureckimi. Wytwór ludzkich rąk, do którego mieli dojechać kolejką linową, piętrzył się na skale jak gigantyczne gniazdo orła. Wuj zachowywał się podejrzanie. W jego ruchy wkradła się dziwna nerwowość. Wyraźnie nadskakiwał mu, jakby czuł się winnym po incydencie w zoo i bał się tego, co miało się jeszcze wydarzyć. Popisywał się kuglarskimi sztuczkami, opowiadał po drodze tanie dowcipy, a nawet zagwizdał jakąś operetkową melodię, mrużąc zabawnie oko. Wszystko na nic. On celowo nie odzywał się do wuja i wciąż myślał o swoim orle. Królewski ptak był mądry i silny. Bardzo pragnął być kiedyś tak godnym podziwu jak on. Wkrótce nadarzyła się ku temu okazja.

Pod wieczór wuj kupił bilety i wsiedli do zawieszonego na linie wagonika. Byli ostatnimi spóźnionymi pasażerami. I gdy wagonik wolno sunął w górę, przyszła mu do głowy natrętna myśl. Nie opuszczała go i wracała nachalnie. Wuj pomógł mu ją wkrótce zrealizować. Kiedy się oparł o drzwi, zza chmur zaświeciło zachodzące słońce. Oślepiony starzec przymknął na chwilę oczy. To wystarczyło. Delikatnie złapał za klamkę i pchnął. Udało się. Staruch dostał to, na co zasłużył. Zaskoczony darł się wniebogłosy, spadając na skały w kilkudziesięciometrową przepaść razem ze swoją pieprzoną etyką.

Właśnie wtedy przypieczętował się jego los. Kiedy wrócił do Lwowa, odwieziony przez policję, ciotka straciła dla niego serce. Zrobiła się niewiarygodnie skąpa i nigdy nie miała dla niego czasu. Po tragicznej śmierci męża została jego jedyną żywicielką. Pracowała na poczcie przy segregacji listów i paczek. Zarabiała tylko tyle, że starczało im na jedzenie i czynsz za dwupokojowe mieszkanie. Dzięki jej zapobiegliwości dzieciństwo spędził w internacie, który prowadziły siostry zakonne. Był zdolnym, lecz niepokornym chłopcem. Wiele godzin przeklęczał w kącie z dłońmi skrępowanymi różańcem. Wtedy marzył. Myślał o śmierci, która mogłaby go przytulić. To właśnie w ochronce pierwszy raz zobaczył Malwinę, śliczną czarnowłosą dziewczynkę, której matka siedziała w więzieniu za jakieś straszne zbrodnie. Siostry ostrzegały go, by się z nią nie bawił, bo opętał ją szatan, lecz on specjalnie obrał ją za swoją powierniczkę.

Malwina także była niepokorna i często klęczała w kącie obok niego. Spotykali się na obiadach i w kościele na mszach. Były też przyjemniejsze chwile, gdy w towarzystwie sióstr wychodzili do parku na wycieczkę. Co roku bawili się ze sobą na zabawach choinkowych, raz nawet zatańczyli. Potem niespodziewanie ich drogi rozeszły się na kilka lat.

Nigdy nie miał prawdziwych przyjaciół, choć pewnie mógłby ich mieć na pęczki. Nie chciał, by prócz niego ktoś znał jego myśli. Zawziętość i ambicja pomogły mu w awansie społecznym. Skończył szkołę i zapisał się na studia, wbrew ciotce. Pewnego dnia spotkał w mieście Malwinę. Wydoroślała. Była śliczna, tak śliczna, że oglądali się za nią na ulicy wszyscy chłopcy, a nawet dorośli mężczyźni. Rozmawiali godzinami, jakby chcieli się wygadać za całe życie. Malwina pracowała u Baczewskiego, przy dystrybucji wódek, on zaś dorabiał na czesne korepetycjami. W grudniu zeszłego roku, przed świętami, gdy wracał tramwajem z wykładów, zobaczył ją znowu na Janowskiej. Wyskoczył za zakrętem i podbiegł do niej. Od razu przytuliła się do niego jak kotka spragniona ciepła. Odprowadził ją aż pod dom. Mieszkała sama w domku przy Kleparowskiej. Zaprosiła go do środka. Po kolacji, którą wspólnie przyrządzili i zjedli, wskoczyli pod pierzynę. Przez całą noc się kochali. To wtedy, gdy przytuliła się do niego zaspokojona, odkrył przed nią swoją pasję. Interesowała go eugenika, nauka o doskonaleniu ludzkiej rasy. Malwina potakiwała. Byli mikrobami, które przetrwały, by inne mikroby nie zaznały w życiu tylu co oni cierpień. Mogliby razem dokonywać selekcji, by ukrócić cierpienia. Wyjaśnił Malwinie, że wielu ludzi na świecie myśli podobnie, lecz tylko nieliczni mają śmiałość wcielić teorię w życie. Opowiadał o Galtonie, który dowiódł, że niedoskonała część populacji może zniszczyć ludzkość, i Malwina znowu przyznała mu rację. A potem opowiadał o Charlesie Davenporcie ze Stanów Zjednoczonych, ojcu eugeniki. Stwierdził, że chciałby być jego uczniem, i że z jego wykładów o humanitarnym unicestwieniu nie zmarnowałby ani godziny. Wiedziałby dokładnie, kto godzien jest żyć, a kto nie, by nie hamować rozwoju społecznego.

Kiedy mówił o tym Malwinie, ziewała szeroko. W końcu obróciła się na bok, podciągnęła kołdrę pod brodę i zasnęła.

Zaszedł dalej niż inni i w to nie wątpił. Najtrudniejsze były pierwsze kroki. Stawiał je jak ślepiec, lecz pomogła mu wiara w to, że dzięki niemu skażona przestrzeń oczyści się dla tych, którzy powinni godnie żyć. Codziennie ocierał się o śmierć i dzięki niej zaszedł dalej niż inni. Bo była wszędzie. Przyczajona czekała w domach i panoszyła się na ulicach, przesiadywała w urzędach, w szpitalach na łóżkach obłożnie chorych, skąd trudno było ją przegonić. Widział ją na twarzach dorosłych, słyszał w biciu dzwonów, mowie księdza na ambonie, dźwięku puszki ofiarnej i w płaczu dzieci. Słyszał ją w beztroskim śmiechu, widział w sielskiej zabawie, gonitwie za sławą i za pieniędzmi. Czaiła się w otwartych ze zdumienia ustach, gotowa zamknąć je w pół słowa. Siedziała na skrzywionych karkach, dokładając swój śmiertelny ciężar. Tylko tacy jak on, którzy otarli się o śmierć, potrafią zdiagnozować rzeczywistość i zrobić to, co w istocie jest konieczne i zbawienne. Głupia, sentymentalna słabość! Musiał ją w sobie wyeliminować, przełamując tabu. Był wybrańcem, bo oswoił śmierć, zostając jej akuszerem.

Wypuściła go dopiero rano. Akurat spadł świeży śnieg i na ulicy zrobiło się tak ślicznie jak w niebie.

Lubił najbardziej, gdy ciepły wiatr wnikał mu między pióra, prowokując do lotu, lecz teraz był przejmujący chłodem wieczór i jednostajny rechot żab, docierający znad rzeki, zakłócał grobową ciszę. Orzeł otulił się skrzydłami. Zniechęcony odwrócił głowę od księżyca, który trupim światłem oświetlał las, i znieruchomiał. Jeszcze przez kilka dni musiał być cierpliwy.

Wtorek, 18 kwietnia 1939

Stern ocknął się z głową na biurku redakcyjnym. Cisnął go pęcherz i bolały wszystkie kości. Świtało, tylko nie w jego skacowanej głowie. Nad dachami domów ślizgały się promienie słońca, a jego gardło wyschło z pragnienia na pieprz. Marzył o zimnym piwie marcowym, ale żadna usłużna ręka nie pojawiła się, by skrócić jego męki.

Kiedy wrócił z toalety, zgniótł paczkę po papierosach i wytrzeszczył oczy. Ulubiona paprotka, o którą dbała Wilga, została zbezczeszczona. Ktoś złamał jej dorodny liść, a z glinianej doniczki zrobił śmierdzącą popielniczkę.

Przeklinając, wydłubał pety na kartkę, odkopał podstawę liścia i jak tylko umiał, delikatnie go wyrwał. Kikut zamaskował ziemią. Z daleka wyglądało nieźle. Zostały jeszcze cztery odrosty. Pomyślał, że zajęta pracą nie zauważy zniszczeń, i odetchnął zadowolony. Były inne świadectwa pogromu. Na parapecie prężyły się dumnie trzy puste flaszki. Podniósł jedną, wysączył ostatnie krople, a potem tak samo troskliwie zaopiekował się drugą i trzecią.

Jak przez mgłę przypomniał sobie, że przed północą zajrzał do niego cieć i poczęstował go samogonem. Ostro dyskutowali, a potem film mu się urwał. Spojrzał mętnym wzrokiem na continentala. Tkwiła w nim zapisana kartka ze świeżutkim tekstem. W jego głowie zrodziła się herezja, że to właśnie Czerkieski dyktował mu nad ranem ostatnie słowa, ale niby skąd prosty odźwierny z recepcji mógłby o tym wszystkim wiedzieć? A może jest policyjną wtyką i mówi tylko to, co chce powiedzieć? I przypomniał sobie jeszcze coś, coś, co brzmiało jak „gra i przynęta”. Co to za gra, w której miałby uczestniczyć? I kto miał być tą przynętą: on czy Wilga? Pojawił się jeszcze raz dom Pod Księżycem i jakiś dostawca towarów kolonialnych, o którym nigdy wcześniej nie słyszał.

Nie miał zamiaru prosić dozorcy o wyjaśnienia, nie pozwalał mu na to dziennikarski honor. Na dodatek nie był pewien, czy tej nocy nie przeszli przypadkiem „na ty”. Pamiętał jedynie, że niezauważony podrzucił tekst do sekretariatu. Ta myśl wyczerpała go i znowu przymknął oczy.

Przed jedenastą Kazia obudziła go wrednym telefonem i poinformowała, że jakiś gość czeka na niego w kawiarence. Dudniło mu w głowie, gdy ruszył po schodach na poddasze, by posłać tajemniczego interesanta do wszystkich diabłów.

– Nie mogłeś znaleźć sobie lepszego miejsca? – rzucił, wpatrując się złowrogo w inspektora, okupującego stolik pustej o tej porze redakcyjnej kawiarenki. – Sto razy prosiłem, żebyś tutaj nie przychodził. Wiesz, co o mnie pomyślą?

– Żeś chatrak? – Zięba zaśmiał się wymuszonym śmiechem. – Nie rób sobie wyrzutów. Zaszedłem do Mania z krótką roboczą wizytą. Pogadaliśmy szczerze o przeszłości i pomyślałem, że skoro na dworze leje, to nie będziemy biegać po mieście. Jestem już po ciasteczku, wspaniałej kawie z mleczkiem. Chciałem się z tobą przywitać, popatrzeć jak z formą i zaraz lecę.

– Słucham. – Stern marzył, by mieć już tę drażliwą rozmowę za sobą.

– Nie gorączkuj się. Do twej szczegółowej relacji, na którą niechcący rzuciłem okiem u Mania w gabinecie, chcę dołożyć i swoje pięć groszy.

– Czytałeś mój tekst? – Głos Sterna niczego dobrego nie wróżył.

– Wybacz ciekawość. Nie mogłem się już doczekać jutrzejszego wydania.

Jakub opadł na krzesło. Skłębione myśli nie dawały mu się okiełznać i wylatywały cięgiem z jego głowy jak gazety z maszyny drukarskiej.

– Jest świadek.

– Jaki świadek?

– Z Legionów, z posesji, gdzie na piętrze sfajczył się lokal. – Zięba zrobił z ust zabawny dziobek. – To muzyk, absolwent konserwatorium, który mieszka piętro wyżej z mamusią. Zgłosił się sam, raniutko. Mówił, że wszystko słyszał.

– Dlaczego zgłosił się do was, a nie poleciał do miejskiej?

– Źle stawiasz sprawę. – Inspektor uważnie zmierzył Sterna wzrokiem. – Są tacy, którzy wierzą w skuteczność tego państwa, które ja reprezentuję.

– Kpisz czy o drogę pytasz? – Jakub zaczął chodzić nerwowo wokół Zięby, wycierając piasek z piekących oczu.

– Naprawdę mieliśmy na niego oko. Jest, kurwa, morfinistą, do tego pederastą. – Przyciszył głos, jakby właśnie to ostatnie słowo mogło zbrukać uszy Sterna. – Przyniósł ze sobą zdjęcia w albumie. Okazuje się, że kiedyś był ślicznym chłopczykiem: loczki blond, marynarskie ubranko i słomkowy kapelusz. Już wtedy pogrywał na pianinie na rodzinnych spotkaniach i komponował różne takie tam wariacje. Teraz mamusia opiekuje się nadętym grubasem o spoconych dłoniach, którego wzrok błądzi po męskich rozporkach. Tatuś w dyplomacji w Italii. Na śmierć zapomniał o ojcowskich obowiązkach i utknął na jakiejś placówce. Wydawało się tłuściochowi, że jeżeli przedstawi nam cudze grzeszki, jego stare zostaną zgładzone.

– Co za dramatyczna historia? A pamiętasz może, co wybitne ucho pederasty zarejestrowało?

– Niewiele. Była wrzawa. Sam ślicznie napisałeś, że po ulicy przetaczała się manifestacja, ale nasz muzyk twierdzi stanowczo, że słyszał rozmowę na korytarzu. Ktoś mówił po ukraińsku o dostawie broni. Padały daty, adresy. Widział też schodzącego po rusztowaniu przystojniaka z torbą na ramieniu, lecz przez nieuwagę zapomniał mu się dokładnie przyjrzeć.

– Nie sądzisz chyba, że kupię te brednie.

– Pytałeś o świadków, a kiedy grzecznie próbuję ci o nich powiedzieć, obrażasz się. O wczorajszej wyprawie czytałem, masz jeszcze jakieś rewelacje?

– Wiem, gdzie była Lea – oświadczył Stern, opierając się plecami o ścianę i zamykając oczy.

– Lea, Lea? – Inspektor udał, że zapomniał. – Czyżby ta mała od Szczęściarza ze Smoczej?

– Ta sama – odpowiedział, nie otwierając oczu. – Mieszkała przez kilka dni u Bergerów, obok atelier fotograficznego przy Zielonej. Spisałeś już de Brie na straty, a tymczasem nie zawahała się i poszła tam, by...

Zięba wszedł mu w słowo.

– Więc to de Brie zdobyła cenną informację? Gratuluję.

– Ma swoje źródło, jak każdy z nas. – Stern starał się być lepszy w kłamstwie od inspektora.

– Nie wierzę za grosz babom, a one z wzajemnością nie wierzą mnie. Twoja panienka nie wymyśliła sobie adresu, kręcąc w redakcji ślicznym tyłeczkiem. Ktoś jej go dał! Może ty?

Jakub milczał. Nie pociągały go bzdurne pogaduszki. W ustach zbierała mu się ślina i zastanawiał się, czy zaraz nie rzygnie.

– Powiedziałeś, że mieszkała, a więc już tam nie mieszka? – Inspektor ciągnął redaktora za język.

– Bo pewnego dnia pojawił się jakiś dżentelmen i zabrał ją ze sobą.

– Jak wyglądał ów elegant, tego pewnie panna Wilga nie wie? Jakub rozłożył ręce, jak rozpięty na krzyżu.

– A więc, proponujesz mi, bym sprawdził kolejny adresik. Tylko że kiedy już tam przyjdę, okaże się to, co zwykle.

– Co?

– Szufladka w szkatułce, w szkatułce szufladka, a w szufladce śmierdzące gówno!

Inspektor wiedział, jaka wredna czeka go robota, bo dane o mieście miał w jednym palcu. Codziennie spływały na jego biurko informacje o narodzinach, zgonach, zaginięciach, ślubach, rozwodach, pożarach, plajtach... Ale co miał zrobić z informacją o trzech tysiącach dzieci, które przyszły na świat w ciągu zeszłego roku? Czy to oznaczało, że w sprawie akuszera powinien przepytać tysiące ciężarnych bab? Nie mógł siedzieć z założonymi rękami. Dlatego agenci i agentki (werbowani z gorliwych dozorców, podpadniętych sklepikarek, gazeciarzy, służących i kurew) bezustannie donosili o ciężarnych, które weszły na ich teren.

Żadnej finezji, niekończąca się robota z oczekiwaniem na głupi przypadek. Jednak tym razem taki przypadek się zdarzył i jak na złość nie jemu, tylko komisrzowi, który dowiedział się od pomocnika fryzjera, że jakaś podejrzana kobita weszła do budynku przy Legionów. Na szczęście informacja zwrotna trafiła do niego niemal natychmiast. Był na dworcu kolejowym u zawiadowcy i nie mógł zadziałać sam, ale od czego był Stern? Wyjątkowo gorliwy i naiwny, więc doskonale nadawał się do tej roboty. Jeden telefon i ptaszek pofrunął ochoczo do rzuconego ziarna pod komendę miejską.

Zięba wstał, stukając palcem w tarczę zegarka. Włożył płaszcz i zabrał kapelusz z krzesła.

– Do zobaczenia, panie redaktorze! – Na pożegnanie zrobił przewrotną minę. Stern kiwnął głową i pobiegł do toalety, trzymając się za brzuch.

– Coś nie jesteś dziś zbytnio rozmowna – zauważył, przecierając oczy. – Spędziłaś podobno pół dnia w prosektorium, a teraz nie możesz wydusić słowa?

Wilga milczała. Nie miała zamiaru spowiadać się z tego, co robiła. Jakub pewnie by ją wyśmiał. Musiałaby mu powiedzieć, że kiedy zgodnie z umową zajrzała o dziewiątej do sali ekspertyz w zakładzie medycyny sądowej, Oskar Frycz już na nią czekał. Siedział sam, pochylony nad mikroskopem, i pogwizdywał jakąś przejmującą melodię. Tym bardziej nie mogła powiedzieć, że to właśnie Oskar kupił jej przed tygodniem białą różę w przyszpitalnej kwiaciarni.

Na widok Wilgi lekarz posłał jej znad blatu ujmujące spojrzenie. Nie mogłaby też powtórzyć tej ekscytującej rozmowy, gdy gapiła się na przezroczyste szkiełko, w którym leżały spreparowane komórki z wątroby ludzkiej.

– Cieszę się, że panią widzę. Niestety, mój pryncypał jest nadal w Wiedniu. Prowadzi tam wykłady i ma wrócić dopiero za dwa tygodnie. – Spojrzał na nią przenikliwie, gdy zapytała, czy może porozmawiać z profesorem.

– Przepraszam za ten niefortunny wstęp – zaczęła nieśmiało. – Mam napisać artykuł do kroniki kryminalnej. Nic na to nie poradzę, że moja profesja może się wydać komuś odrażająca.

– Ja także nie czuję się komfortowo wśród zwłok.

Frycz przedstawił jej temat swoich badań naukowych. Przyznał, że coraz bliżej jest wyznaczenia ostatnich godzin i minut, decydujących o życiu. Posługiwał się fachową terminologią, cytował światową prasę medyczną. De Brie nie była w stanie wszystkiego zrozumieć. Zauważył swój błąd.

– Przepraszam, może kiedyś to pani dokładniej wytłumaczę.

Był delikatny, a jednocześnie pewny siebie. Czuła, że zawiązuje się między nimi cienka nić porozumienia.

W pewnej chwili spojrzał na zegarek.

– Spotkajmy się za godzinę – zaproponował. – Może zechciałaby pani obejrzeć w tym czasie zbiór preparatów medycznych. To jedna z największych kolekcji w Europie. Została założona pod koniec osiemnastego wieku przez profesora Krausneckera.

Podszedł i spojrzał na nią z góry.

– Teraz będę zajęty badaniami zleconymi przez policję. Rano przywieźli mi nadpalone ciało noworodka. Inspektor Zięba jest wymagający. Opisałem mu każde draśnięcie, każdą ranę, ale jemu wciąż za mało. Chce, bym podał dokładną przyczynę zgonu i prawdopodobne narzędzie zbrodni. Tak się składa, że to moja specjalność.

– Jaka specjalność?

– Zapomniała pani? Stężenia pośmiertne i plamy opadowe.

– Brr, przecież to okropne! – wyrwało jej się i zaraz tego żałowała.

– Ma pani rację, muszę z tym kiedyś skończyć. – Spojrzał na nią z rozbrajającym uśmiechem.

Wilga skorzystała z nieplanowanej przerwy i ruszyła zwiedzać sławną kolekcję preparatów. Zatrzymała się na korytarzu przed wiszącymi na ścianie gablotami, w których widniały zdjęcia profesorów z opisem ich osiągnięć naukowych. Kiedy zaczęła czytać biografie uczonych, ktoś za nią stanął. Nie obracała się. W szybie dostrzegła dwie rozmyte postacie w białych kitlach, wyglądające jak duchy.

– Podobno szef telegrafował z Wiednia! – powiedział mężczyzna przyciszonym głosem.

– Czyżby z pozdrowieniem? – zapytał żartobliwie jego kolega.

– Przestań! W tamtejszej prasie medycznej ukazał się artykuł podpisany pseudonimem. Jest szeroko komentowany ze względu na poruszany w nim temat. Podobno tezy są bardzo daleko idące: ostra selekcja, naród, rasa. Doskonale wiesz, o czym mówię. Polityka populacyjna, ale taka, by tylko najlepsze pod względem biologicznym osobniki mogły się rozmnażać. Szef podejrzewa...

– Że to któryś z nas?

– To ty powiedziałeś.

– Mamy podziwiać karierę tajemniczego autora? Profesor nie przysłał dalszych instrukcji? – Chudy lekarz w ciemnych okularach, z rachityczną kozią bródką, zaśmiał się niespokojnie.

– To ostrzeżenie. Dobrze wiesz, że eugenika nie jest nauką, jest rakiem w nauce. Bo to nie człowiek ma decydować o losie drugiego człowieka.

– Mówisz tak, Karolu, z przekory czy z przekonania? – rzucił rozmówca z bródką. Mężczyźni w kitlach, widząc nieznajomą, zamilkli nagle i odeszli.

Wilga obejrzała ostatnią gablotę, a potem stanęła pod drzwiami z napisem wygrawerowanym na mosiężnej tabliczce:

MUZEUM PREPARATÓW MEDYCZNYCH.

Zaintrygowana nacisnęła klamkę i weszła do środka.

Była sama w wielkiej, zalanej słońcem sali. Spacerowała między półkami jak w labiryncie i na każdy jej krok stary rozeschnięty parkiet odpowiadał skrzypieniem. Przyglądała się zgromadzonym eksponatom, żałując, że nie może usłyszeć fachowych objaśnień przystojnego cicerone. Czytała łacińskie inskrypcje, starając się zrozumieć medyczne opisy. Zaraz przy wejściu dostrzegła krtanie jak gotowane raki i żyły jak rozciągnięte powrozy przymocowane do drewnianych blatów. Za nimi prezentowały się dumnie zalane formaliną serca, kręgosłupy i wyłupione oczy. Tuż przy oknie zaprzątnął jej uwagę żołądek wypełniony połkniętymi włosami. Wyglądał z bliska jak indiański skalp. Były też inne osobliwości, na które patrzyła z obrzydzeniem. Chociażby ręka marynarza w ogromnym naczyniu podobnym do akwarium. Na białej skórze prezentował się wyzywający tatuaż roznegliżowanej dziewczyny, wykonany (jak objaśniał napis na pożółkłym kartoniku) w Szanghaju. Obok zgiętej w łokciu ręki grzała się na słońcu odcięta noga z ospą prawdziwą, zanurzona w wysokim słoju jak ratafia.

Wilga stanęła przed schodami prowadzącymi na wyższą galerię i się zawahała. Przed nią wisiały powieszone za grdyki dwa szkielety ludzkie, wyglądające jak strażnicy piekieł, które ktoś dla kawału pozbawił czaszek. Większy – kościotrup mężczyzny z monstrualnymi palcami rąk – i mniejszy – kobiety, ze zdeformowaną miednicą i wydętą kurzą klatką piersiową. Na wysokości jej twarzy znalazły się w słoju zrośnięte głowami bliźniaki, uchwycone w jakimś dziwnym, upiornym tańcu. Ekspozycję zamykał rząd dziecięcych główek z otwartymi ustami, jakby dziwiącymi się tej niecodziennej wizycie. Wszystkie były bez rzęs i bez brwi, jak odlane z gumy karnawałowe maski.

Czas minął szybko. Kiedy wyszła z muzeum, Frycz już na nią czekał. Po jej minie poznał, że eksponaty wywarły na niej piorunujące wrażenie. Zaproponował, dla zmiany nastroju, by zajrzeli do audytorium, które mieściło się po prawej stronie wysokiego i ciemnego korytarza.

Pusta sala wykładowa, do której weszli, mogła pomieścić kilkudziesięciu studentów siedzących piętrowo jak w teatrze. Przed wielkimi, czarnymi tablicami, na których wykładowcy objaśniali swoje wywody, ustawiona była katedra z zielonym blatem. Obok niej stał politurowany stolik z uchylnym pulpitem i wgłębieniem na kałamarz i pióro.

Wilga przypomniała swemu cicerone, po co przyszła. Lekarz wciąż z jakiegoś powodu zwlekał. Wpierw pokazał jej windę do transportu ciał i narzędzia chirurgiczne, a także pokój sędziów i ciemnię fotograficzną. Kiedy znaleźli się sam na sam w ciemni, była pewna, że chce ją objąć i pocałować. Nie wyobrażała sobie jednak, że mógłby to zrobić właśnie teraz, bo wszystko by popsuł.

W końcu, gdy wciąż nalegała, poprowadził ją biegnącym po łuku korytarzem pod dwuskrzydłowe drzwi, dostosowane do transportu ciał na wózkach. Otworzył je na oścież i wpuścił Wilgę do środka prosektorium.

W milczeniu obserwowała zalane słońcem wnętrze. Zapamiętała owalny marmurowy stół stojący na środku wysokiego pomieszczenia. Posiadał centralnie umiejscowiony otwór, służący do odprowadzenia krwi i nieczystości z jelit, które spłukiwano wodą z grubego, czarnego szlaucha. Miał wgłębienie jak płytka wanna, lecz dodatkowo był wyposażony w skórzane pasy, którymi przypinano ciała, by nie zsunęły się na lastrikową posadzkę.

Stała w bezruchu, starając się nie oddychać, lecz trupi zapach, który skaził powietrze w sali, spowodował, że zebrało się jej na wymioty. W końcu poddała się i szybko wybiegła między pustymi trumnami na dziedziniec, by zatrzymać się na żwirowej ścieżce. Oddychała świeżym powietrzem jak wyrzucona na brzeg ryba. Patrzyła na kępę zieleni Cmentarza Łyczakowskiego, wznoszącego się w oddali. Przymknęła oczy, lecz wciąż widziała zalany formaliną żołądek wypełniony włosami. Jeszcze raz odetchnęła i odruchowo schyliła się nad trawnikiem, bojąc się, że za chwilę zemdleje.

Frycz podszedł do niej i objął ją ramieniem. Nie protestowała. Był szarmancki, jeśli można być szarmanckim kilka kroków od miejsca, w którym kroi się ludzkie zwłoki. W jakimś momencie poczuła, że coś z nim jest nie tak.

– Pan się śmieje?

Przytrzymał ją przy sobie. Delikatnie, tak że gdyby chciała, mogłaby się uwolnić.

– Najmocniej przepraszam, ale gdyby widziała pani to, co ja, nic nie robiłoby już na pani wrażenia. – Spojrzał jej w oczy, aż speszona spuściła wzrok.

Stern przerwał Wildze rozmyślania. Wstał ciężko zza biurka i dosunął głośno krzesło, aż podskoczyła.

– Oskar Frycz, od kilku dni wciąż o nim słyszę. Zięba mówił, że wysoko zajdzie. Przytaknęła, zamyślona.

– Już czwarty dzień z rzędu... – próbowała szybko zmienić temat.

– Co?

– Jak to co? Wieczorna mgła.

Słuchawkę podniosła wdowa po nadradcy, pani Adelajda Koszko. Wpierw myślała, że to pomyłka, ale miły pan zakomunikował, że otrzymał ten numer od pani Lukrecji. Mężczyzna powiedział, że jeśli nie sprawi kłopotu, zadzwoni po szóstej wieczorem.

Wdowa zdziwiła się trochę tej Lukrecji, lecz kiedy zapytała o to pannę Wilgę, dziennikarka szybko wyjaśniła pomyłkę.

– Na bierzmowaniu przyjęłam imię Lukrecja i czasem go używam – skłamała na poczekaniu.

– Rozumiem, że gdyby ten sam pan odezwał się ponownie – wdowa poprawiła koczek i spojrzała wymownie na Wilgę – mam przełączyć rozmowę do pani pokoju?

Wilga przytaknęła, a Koszko odeszła, głowiąc się, cóż to za tajemniczy kawaler dzwoni do jej sublokatorki, wtedy gdy odwiedził ją sławny redaktor Jakub Stern z „Kuriera”.

Dokładnie trzy po szóstej odezwał się telefon i pani Koszko powiedziała uprzejmie, że przełącza rozmowę do Lukrecji.

– Dzwonię z polecenia od pewnej pani – mówił męski głos – czy mogę prosić panią Lukrecję?

– Niestety, leży w łóżku – powiedział Stern, przykrywając mikrofon chusteczką – źle się czuje – powtórzył za Wilgą.

– Rozumiem, że decyzja już zapadła?

– Tak. Nie możemy dłużej czekać. Lukrecja skarży się na bóle.

– Usługa kosztuje pięćset złotych, bez targowania.

– A gdyby zechciał pan... – Stern próbował zyskać na czasie.

– Mówiłem, że bez targowania.

– Gdzie mamy przyjechać i o której? – zapytał, patrząc na Wilgę.

– Jutro...

– Jutro? – przerwał mu Stern.

– Kwadrans po szóstej – ciągnął stanowczo mężczyzna – pójdzie pan sam do Wiedeńskiej z odliczonymi pieniędzmi w dwudziestozłotowych banknotach. Mają być w szarej, zaklejonej kopercie. Zajmie pan miejsce pod oknem i będzie czekał.

– Na co?

– Na telefon.

– Jaki telefon?

– Ktoś zadzwoni, a kelner poprosi pana do szatni.

– Co dalej?

– Dowie się pan we właściwym czasie.

– A zabieg? Gdzie będzie zabieg?

– Nigdy nie podaję miejsca, przyjadę, gdy będzie trzeba – dodał mężczyzna i się rozłączył.

– No, rybka połknęła haczyk – powiedział Stern, zacierając ręce, i natychmiast przypomniał sobie obietnicę, którą złożył inspektorowi Pod Gwiazdką, i feralną wyprawę do lwowskich podziemi. Miał informować Ziębę o wszystkim, jeśli oczywiście chciał liczyć na jakąkolwiek pomoc. Wsparcie, rzecz jasna, w niektórych sytuacjach było ważne. Skonstatował, że akurat w tej sprawie i na tym etapie nie powinien się jeszcze zbytnio śpieszyć. Ostatnio sporo inspektorowi zawdzięczał, lecz biorąc ogólny bilans ich współpracy, dopiero teraz ich rachunki się wyrównały. Znał, na wszelki wypadek, jego prywatny numer telefonu i (według zapewnień) o każdej porze mógł zadzwonić.

Analizowali z Wilgą słowo po słowie telefoniczną rozmowę. Co znaczyło: „Nigdy nie podaję miejsca, przyjadę, gdy będzie trzeba”?

De Brie uważała, że to typowy zwrot, z którego niewiele wynika. Jemu zaś wydawało się, że żadne słowo rozmówcy nie było przypadkowe.

– Czym ma przyjechać? Tramwajem, dorożką, samochodem?

– Boże, czy to takie ważne?

– Bardzo ważne!

– Jest nader ostrożny. Nie podał też miejsca zabiegu, bo za każdym razem je zmienia.

– Wybiera je starannie – powiedział Jakub. – Obserwuje otoczenie, zanim wkroczy do akcji. Poprzednie lokum wybrał idealnie. Dom z rusztowaniem przy Akademickiej. Wpadłabyś na to? Setki przechodniów, tramwaje, samochody. Na dodatek manifestacja bezrobotnych. W każdej chwili mógł się zapaść pod ziemię.

Przez blisko godzinę dociekali, w jaki sposób akuszer wynajmował mieszkanie i czy miał wspólnika. Ustalili też w końcu swoje role. Wilga z małą walizeczką miała się kręcić przy ulicy Legionów, przy sklepie Staszkiewicza, jakby wyczekiwała na samochód lub dorożkę. Jakub zgodnie z telefoniczną instrukcją powinien czekać na telefon w Wiedeńskiej.

Zaczęło się odliczanie. Do spotkania z akuszerem pozostały już tylko dwadzieścia trzy godziny.

Tak jak się spodziewał, po powrocie do domu usłyszał niekończące się wymówki, lecz wcale nie z powodu późnej godziny, ale zaniedbania. Anna nie mogła zrozumieć, dlaczego od kilku dni się nie goli. Czemu z uporem wkłada najgorszą koszulę i stary garnitur, choć szył nowy śliczny kostium na miarę? Tłumaczyła jego zachowanie tym, że jak większość mężczyzn koło czterdziestki przechodzi poważny kryzys. Za to dzieci nie zawracały sobie głowy wyglądem ojca i nie odstępowały go na krok. Kasia przyniosła mu zeszyt od polskiego, by pochwalić się celującą oceną za wypracowanie, a Piotruś zaciągnął go do pokoju przed zamek z klocków, w którym mieszkał zły czarownik.

Po kolacji, gdy zostali w sypialni sami, Anna otworzyła okno i włączyła radio. W ogrodzie kropił wiosenny deszcz. Spiker przejętym głosem przedstawiał kronikę kryminalną. Poinformował słuchaczy o katastrofie samochodowej hrabiego Raczyńskiego, a potem odczytał dobrze znany komunikat o poszukiwaniu zbiega: „Prokurator przy Sądzie Okręgowym we Lwowie poszukuje zbiegłego Wiesława Charewicza, syna Adama i Heleny, lat 49, oskarżonego z artykułu 79 kodeksu karnego. Rysopis zbiegłego: wysoki, barczysty, regularne rysy, blondyn, uczesany z przedziałkiem, twarz golona, nos prosty, mocne łuki brwiowe, delikatne usta, nosi się z pańska, z krawatem, barwa oczu ciemna...”.

– Boże, jeszcze go nie złapali?

– Niestety, poszukiwania wciąż trwają – odpowiedział, nie otwierając oczu. – To bardzo chytry przeciwnik.

– Chyba nie twój – rzuciła nerwowo. – Ty się w to, Kuba, nie wplątuj! Nie odpowiedział. Głośno przełknął ślinę.

Po tym wystąpieniu spiker podał wiadomość z ostatniej chwili: „W czasie popołudniowej burzy w śródmieście Sambora biły gęsto pioruny. W mieszkaniu adwokata doktora Rabija na placu Cerkiewnym grom zniszczył drogi aparat radiowy mimo uziemienia anteny. Bawiący się obok aparatu synek adwokata cudem uniknął porażenia. Pamiętajcie więc, drodzy radiosłuchacze, by zawsze...”.

Anna poderwała się z łóżka. Zamknęła z hukiem okno i choć deszcz ledwie kropił, wyłączyła radio i wyjęła antenę z gniazda.

Leżeli wsłuchani we własne myśli. Jakub nerwowo odkaszlnął i po chwili zaczął opowieść o śledztwie prowadzonym z Wilgą. Nie zdradzając szczegółów, napomknął tylko Annie o charakterystycznym znaku, który zostawia nieuchwytny morderca noworodków. O czarnym różańcu, którym oplata ich ciała.

– Błagam, tylko nie to! – Anna zatkała uszy. – Myślisz, że jestem jak ty nieczuła? Myślisz, że zasnę po tych okropnościach?

W nocy przyśnił mu się gigantyczny różaniec, oplatający miasto jak nabrzmiała pępowina. Pulsująca w nim krew uderzała w różowe ścianki, tłoczona z jakąś potworną siłą aż pod Kleparów. I razem z nim podziwiały ją wszystkie świrki, rozsiane po ulicach Lwowa: szalony doktor z placu Gołuchowskich, durny Jasiu, Ślepa Mińcia, Ignaś ze skrzypkami i schylona wpół żebraczka Rosita, która dreptała codziennie do katedry, by wymodlić rychłą śmierć u Pana Boga.

Środa, 19 kwietnia 1939

Obudziło go drganie szyb i denerwujący szum liści. Zsunął się z łóżka i podszedł do okna. Porywisty wiatr, który wdarł się do ogrodu, bujał zaciekle gałęziami jabłoni i kryjącą się pod płotem magnolią. Spojrzał w niebo. Zza postrzępionych chmur pędzących w stronę Łyczakowa wyjrzała na krótko Wenus i pokazał się rożek księżyca po nowiu. Popielate światło oświetlało resztę tarczy, jakby twarzy kryjącej się w cieniu.

Jakub wypowiedział po cichu życzenie. Złe życzenie. I zanim chmury przykryły niebo, wrócił do ciepłej Anny.

Miasto wysmagane w nocy wiatrem przycichło nad ranem. Jeszcze tylko między dachami domów fruwały podniecone kawki i gołębie. Stern przyglądał się im z pokoju redakcyjnego, popijając gorącą kawę.

Rozpierała go duma. Po jego artykule o pożarze przy Akademickiej nakład „Kuriera” raptownie skoczył. Mańkiewicz przekazał mu przez Kazię zwięzły komunikat: „Jest dobrze”. Były też inne telefony. Od Stasia Długolaty, Halinki Badurek. Pojawił się również odpowiedzialny za sprawy gospodarcze i reklamę Piotr Lea, by osobiście uścisnąć Sternowi rękę i szepnąć o planowanej przez szefa premii. Przyszła Andrea, kochanka Mania, i bez zbędnych słów pocałowała go w policzek, a potem wyszła, kręcąc zgrabnie tyłeczkiem. Po niej zajrzała korektorka, Irena Stopka. Pogratulowała mu i uśmiechnęła się dwuznacznie, czując w powietrzu zapach pozostawiony przez poprzedniczkę. Przyjaciele uśmiechali się do niego, zawistnicy zazdrościli, a Stern brylował jak za dawnych dobrych lat.

Był sto dziewiąty dzień roku, do jego końca pozostało dwieście pięćdziesiąt sześć dni. Jakub zerwał kartkę z kalendarza z wtorkową datą i wrzucił do kosza. Pod nieobecność de Brie zrobił w szufladzie swojego biurka porządki. Wyjął z szarej koperty zdjęcia roznegliżowanych żydowskich dziewczynek, podarł je na strzępy i razem z kliszą spalił w popielniczce, jak to kiedyś obiecał Halewiemu. Zrobił to z satysfakcją, jakby pozbył się czegoś, co dotykało go osobiście i rozpraszało w pracy.

Otworzył okno, by wpuścić świeżego powietrza. Kiedy wywietrzył pokój, zgarnął z szafy papier maszynowy. Następnie wyjął z portfela dwudziestozłotowy banknot, przyłożył do kartki i dokładnie zaznaczył ołówkiem jego brzegi przy linijce. Potem wyciął nożyczkami czysty blankiet i dwadzieścia cztery razy powtórzył tę nudną operację, aż na biurku urósł niewielki stosik. Na jego wierzchu ułożył granatowy banknot z wizerunkiem Kazimierza Wielkiego. Wyrównał brzegi pliku i spiął go z dwóch stron spinaczami. Ostrożnie włożył go do koperty, którą poślinił i zakleił.

Nie wiadomo dlaczego akurat w tym momencie przyszedł mu do głowy sposób polowania na drapieżniki, o którym usłyszał kiedyś od leśniczego z Rowów. Pomysł był prosty i skuteczny. Na leśnej polanie przed amboną myśliwi układali zwłoki krowy lub konia. Zapach gnijącego mięsa zwabiał drapieżniki. Ich instynkt był tak silny, że zapominały o niebezpieczeństwie i wystawiały się na strzały.

Zięba jak nic go wystawił. Położył na swej polanie jak padlinę i z bronią gotową do strzału niecierpliwie czekał. Urwał myśl, bo w drzwiach pokazała się Wilga. Postarzała się wspaniale, jej seksapil gdzieś przepadł. Włożyła ciemnobrązową kurteczkę (pożyczoną zapewne od wdowy Koszko), siwą spódnicę do połowy łydki i znoszone czółenka. Łobuzersko łypała na Kubę, oczekując pochwały, lecz ten wcale nie był wyrywny.

Do rozpoczęcia gry zostały im trzy godziny i dwadzieścia minut, wystarczająco, by jeszcze raz gruntownie przegadać temat. De Brie zaproponowała wyjście do miasta. Jakub zgodził się bez wahania, bo świadkowie byli im teraz najmniej potrzebni.

Wybrali knajpkę na zapleczu katedry, przy Ormiańskiej, do której kiedyś Jakub zaglądał z Anną. Lokal z kilkoma salkami, z drewnianym tarasem i barem sprawiał wrażenie wyspy spokoju na wzburzonym morzu. Wnętrze jak kiedyś pachniało miodem, cynamonem i czekoladą. Zajęli miejsca w środkowej salce, udekorowanej pociemniałymi obrazami olejnymi, przedstawiającymi brodatych starców w kontuszach.

De Brie zamówiła u kelnerki lampkę wytrawnego wina, Jakub zaś poprosił o grzane piwo z żółtkiem.

– Wciąż mam idiotyczne przeczucie, że nasze sprawy coś łączy – zaczęła Wilga nieśmiało.

Spojrzał na nią, jakby głosiła herezję.

– W obu przypadkach mordercy są tak samo bezwzględni. – Odwzajemniła się mu podobnym spojrzeniem. – Jakby się zmówili, jakby...

Nie dokończyła, bo weszła kelnerka z trunkami na tacy. Dziewczyna postawiła przed nimi naczynia. Zapaliła świecę w lichtarzyku i oddaliła się, posyłając im promienny uśmiech.

– Jakby co? Dokończ.

– To więcej niż podobieństwo.

– Nie rozumiem, co może łączyć trzech zaciukanych facetów z ohydną zbrodnią na noworodkach? Te sprawy dzieli kosmos – nie ustępował, popijając piwo.

– Nie łap mnie za słowa! Powiedziałam tylko, że to idiotyczne przeczucie.

– Śmierć w młynie nie jest tym samym co...

– Więc wymyśl coś lepszego – skwitowała. Sprawa nie dawała jej spokoju.

– Dlaczego akuszer zostawia przy zwłokach różaniec? – ciągnęła, podnosząc lampkę i patrząc pod światło. – Zaraz mi powiesz, że to ja jestem specjalistką od ludzkich dusz, bo skończyłam psychologię.

Stern się nie odzywał. Spokojnie czekał na wyjaśnienia, racząc się piwem.

– To jest podarunek, ale niezwyczajny podarunek. On chce im coś ważnego powiedzieć. – De Brie podeszła z lampką do okna.

Na podwórku przy skalniaku z kwiatami klęczał zgarbiony ogrodnik. Usuwał radełkiem chwasty, uderzając precyzyjnie zakręconym ostrzem między ułożone na skarpie kamienie. Mężczyzna niespodziewanie obrócił się, jakby poczuł na sobie spojrzenie, i wesoło pomachał jej radełkiem. Wilga odkłoniła się mu.

– Co? – dopytywał się Jakub.

– Nie potrafię myśleć jak on, możliwe jednak, że chce im na swój sposób pomóc.

– Zejść ze świata? – zakpił, odstawiając głośno kufel, aż piana wylała się na haftowany obrus.

– Co to za różaniec i czy to w ogóle ma jakieś znaczenie dla sprawy?

– Drewniane koraliki połączone sznurkiem. Dąb, buk albo orzech. Nic specjalnego – odburknął.

– Taki sam ma Adelajda Koszko – powiedziała, obchodząc go.

– I moja córka – dodał cicho. – To jest wątpliwy ślad. Potrzebujemy prawdziwych dowodów. Paluch przejrzał mieszkanie przy Legionów centymetr po centymetrze. Pewnie już ma swoje odbitki i grzebie w kartotece, a może już nawet wytypował sprawcę, a my wciąż kręcimy się w kółko, zastanawiając się, czy paciorki są z grochu czy z fasoli. Dlaczego daje im różaniec, tego nie wiemy.

– Przeprasza je za to, że odbiera im życie. – Zatrzymała się za jego plecami, czując na języku rozkoszny winogronowy bukiet.

– Szaleństwo.

– Różaniec to podarunek od jego lepszej połowy. Jest profesjonalistą, zbrodniarzem marzycielem.

– Zbrodniarz marzycielem? – Obrócił się do niej. – Wyjmuje różaniec i kładzie go na świeżych zwłokach, ot i cała chamska filozofia.

– Taki ma rytuał – przyciszyła głos na widok osobliwej pary, która ściskając się, weszła do ich salki.

Kiedy brzuchaty mężczyzna z dziewczyną (która mogłaby być jego córką) zniknęli w sąsiednim pomieszczeniu, de Brie siadła na swoim miejscu i na nowo podjęła temat.

– Gdzieś się go nauczył? Widział go może w dzieciństwie i zapadł mu w pamięci.

– Odwieczny dylemat mistrz i uczeń? Wilga nie odpowiedziała.

– Pamiętaj, że nie działa sam. Gdyby nie zleceniodawcy, zapewne nie kiwnąłby palcem. – Jakub przełknął bursztynowy napój i wytarł wierzchem dłoni usta, czując wysublimowany smak goździków, cynamonu i imbiru.

– Racja, on nie jest winny – zakpiła. – Winni są ci, którzy za niego podjęli cholerną decyzję. On robi tylko to, co należy, potem grzecznie przelicza pieniądze, kładzie swój podarek i znika, na odchodne podpalając pokój. Godny podziwu geszeft.

– Dlaczego ani razu nie wymieniłaś jego nazwiska. Mówisz „on”, „jego”, a w domyśle...?

– Charewicz? Wiedziałam, że będziesz się czepiać. – Wilga odstawiła daleko lampkę, dając do zrozumienia, że rozmowa jest skończona.

Rozstali się przed teatrem. Każde znało swą rolę na pamięć. De Brie pomyślała o kotce syjamskiej. Chciała ją nakarmić przed wyjściem do miasta, lecz naprawdę jej myśli zaprzątnięte były czymś innym, czymś podniecającym, te marzenia musiała jednak odłożyć na potem.

Stern wpadł na chwilę do redakcji, pozałatwiać swoje sprawy. Odliczał czas. Do polowania zostały bez mała dwie godziny i wciąż mógł wrócić do punktu wyjścia i sprawdzić detale, o których mówiła Wilga.

Przypomniał sobie o zobowiązaniu. Wolno podniósł słuchawkę i wykręcił numer komendy wojewódzkiej. Nie zastał inspektora, więc zadzwonił na prywatny numer i podyktował gospodyni krótką wiadomość dla Zięby, a potem zszedł do sekretariatu i oznajmił Kazi, że na resztę dnia bierze sobie wolne.

Na korytarzu, przy toalecie natknął się na pryszczatego Władzia. Stażysta, którego pozbył się z działu, patrzył na niego dociekliwie.

– Zastanawiałem się nad pana artykułem – oznajmił, trzepocząc rzęsami jak panienka.

– I co pan mądrego wymyślił?

Stażysta nerwowo włożył koszulę w spodnie i poprawił poły welwetowej marynarki.

– Popełnił pan błąd! Nie przebadano śladów, nie przepytano świadków, a właściciel posesji, jak pan sam zaznaczył, baluje za granicą. Napisał pan też, że Charewicz wszystko ukartował sam, a przecież nawet dzieciak domyśli się, że musiał mieć wspólnika.

– Kto jest tym wspólnikiem?

– Ktoś, kto go kiedyś cenił, i ktoś, kto mu teraz doradza – podsumował, zagryzając wargi.

Stern nie miał ochoty na dywagacje z młokosem. W przeszłości nieraz synalek sanacyjnego pułkownika zalazł mu za skórę. Wkurzony zbiegł do portierni. Kiedy wieszał klucz na haczyku, między innymi kluczami, Czerkieski odsłonił w uśmiechu niekompletne uzębienie. Jego śnięte oczy zdradzały, że wątroba dostała niedawno porządny wycisk.

– Przypominasz sobie naszą nocną rozmowę? – zaczął Jakub, odwracając głowę, by nie wdychać cuchnących wyziewów. – Kim jest ten tajemniczy gość, o którym wspominałeś?

Portier spoważniał.

– Mówiłeś, że wywodzi się z wywiadu wojskowego i że był znany ze stosowania w pracy śledczej niekonwencjonalnych metod – dodał Stern, wystawiając nos ze śmierdzącej celi i nabierając haust powietrza.

– Będzie lepiej, jeśli zapomnisz o tej rozmowie – powiedział Czerkieski z nienaturalną powagą, przyglądając się jego wygibasom.

– Bo mogę mieć kłopoty, co?

Uśmiech portiera nie był już taki miły. Patrzył spode łba, jakby działa mu się krzywda.

– Zrobisz, chłopie, co zechcesz – usłyszał Stern za sobą. – Ja tylko grzecznie cię proszę.

Jego śledztwo coraz bardziej się gmatwało. Były nowe ślady i kolejny bohater w kręgu podejrzanych, wywodzący się z „dwójki”. Jakież to mogły być te niekonwencjonalne metody przeniesione do policji z wywiadu wojskowego, zastanawiał się. Bicie, topienie, przypalanie papierosem, łamanie palców i wbijanie pod paznokcie igieł, podłączanie prądu do oblanych wodą jąder? I co jeszcze nowego wymyślił w tym stuleciu kreatywny mózg ludzki, by sprytnie wyjąć z drugiego mózgu skrywane myśli?

Za operą zatrzymał się w poszukiwaniu dorożki. Niewidomy grajek oparty o mur wygrywał na rozstrojonej gitarze rzewną balladę o córce rzeźnika, która z kochankiem otruła się trychinami. Stern wrzucił mu do lnianego woreczka dwadzieścia groszy, nucąc: Bo miłość moży si skończyć lichu i jak tyn fryzjer strujesz si kichą, a potem zamachał na przejeżdżającego fiakra. Jednokonna dorożka przystanęła przy hydrancie. Redaktor wskoczył miękko na jej tył i zamówił kurs na Kleparowską, do domu Pod Księżycem.

Nie wiedział jeszcze, co tam zastanie, ale był pewien, że właśnie teraz musi uciąć sobie rozmowę ze śliczną gospodynią.

Paluch zastanawiał się przez moment, a potem wyjął z walizki naoliwiony wąski wytrych, włożył go w otwór zamka i precyzyjnie przekręcił. Stalowy mechanizm poddał się bezdźwięcznie, więc ostrożnie nacisnął klamkę i delikatnie pchnął drzwi, torując drogę inspektorowi i jego trzem aniołom, ubranym jak jeden w popielate płaszcze.

Czwórka wpadła do środka z odbezpieczoną bronią, krzycząc na całe gardło, by nikt się nie ruszał, lecz nikt nie zamierzał się ruszać.

W przestronnym kwadratowym salonie przebywały tylko dwie osoby: dziewczyna o pucułowatej twarzy i szpakowaty mężczyzna w stalowym garniturze i w drucianych okularach.

Dziewczyna ubrana w kremową koszulę nocną siedziała na dywanie pod kredensem i kołysała się na boki. Przetłuszczone ciemne włosy spływały jej na ramiona, zakrywając twarz. Mężczyzna trzymał ją za rękę, poprawiając nerwowo okulary. Mówił jej coś do ucha i pocieszał.

– Wszystko będzie dobrze – usłyszał policjant. – Zobaczysz, że wszystko będzie dobrze.

Zięba kazał mu się zamknąć i rozejrzał się po zagraconym pokoju. Kossaki na ścianach, mosiężne kandelabry, stylowa dębowa biblioteczka i trzy obite brązową skórą fotele. Pod sufitem lampa z seledynową umbrą, rzucająca na owalny stół ostre, trupie światło. Na skotłowanym łóżku walały się zakrwawione prześcieradła, a przy wysokim piecu kaflowym stał kocioł do bielizny z parującą wodą. Inspektor rozglądał się nerwowo, jakby jeszcze czegoś szukał. Jego wzrok w końcu się zatrzymał. Pod oknem przysłoniętym miodowymi storami dostrzegł gałgan wyglądający jak zrolowany koc, wciśnięty pod drewniany kwietnik z wybujałą paprotką. Ostrożnie wyciągnął go i położył na stole. Przywołał gestem Palucha i kazał mu rozwinąć. Policyjny technik chwycił ostrożnie za koniec materiału i pociągnął.

– Bożeż ty mój przenajświętszy! – wyrwało się mu. – To koniec świata, panie inspektorze.

Odwrócił prędko wzrok i ciężko nabrał powietrza. Ślina podeszła mu gwałtownie do ust i chciał splunąć, lecz powstrzymał się resztką woli i głośno przełknął.

Zięba odsunął go. Na gęsto utkanej szmacie leżał mały chłopczyk, który jeszcze przed chwilą wyciągał rączki do życia. Owinięty był pod paszkami czarnym odpustowym różańcem jak kolczastym drutem.

Musiał dorwać tego drania, który był tu przed chwilą. Musiał go dorwać, skuć ostro mordę, a potem postawić przed sądem.

Stanął w rozkroku nad elegantem, zaciskając wielkie pięści.

– Mów, gdzie gad?

– Wyszedł, proszę pana.

– Gdzie wyszedł, gadaj prędko, ty skurwysynu! – Głos inspektora niebezpiecznie zmienił modulację.

– Wziął pieniądze i wyszedł, proszę pana, przez sąsiednie mieszkanie – odpowiedział mężczyzna grzecznie.

– Jakie mieszkanie? – Zbliżył się do typa, szturchając go szpicem buta w kostkę.

– To mieszkanie jest połączone z sąsiednim, a pokój po lewo jest przechodni – płaszczył się elegant.

– Coś powiedział? Nie kręć, do cholery, tylko mi pomóż!

– Żeby się nie martwić, bo wszystko poszło cacy.

– Kurwa, cacy?! – rzucił do tęgiego posterunkowego, który ze zgrozą obserwował scenę. – Sprowadź tu lekarza, ale prawdziwego lekarza. A ty, Paluch – zatrzymał rozbiegany wzrok na kurduplu – zajmij się elegantem, jak umiesz troskliwie.

– A co z dziunią? – zapytał tęgi posterunkowy, widząc w oczach dziewczyny obłęd.

Zięba się zamyślił. Zgadywał, kim była dla wystrojonego typa. Pewnie kochanką, bo chyba nie zgnębioną żoną? Facet wyglądał na szubrawego urzędnika z gębą pełną frazesów, biorącego od wystraszonych petentów oberchabki. Odpicowany, z jasnym krawatem w prążki pasował na wesele, a nie na pogrzeb. Mniejsza o to, kim byli, ważne, że skojarzyła ich zbrodnia.

– Dziunię odwieź z lekarzem na Pijarów do kliniki. Ma mieć dobrą opiekę, będzie nam potrzebna. Paluch, spiszesz obydwoje, zrobisz zdjęcia, zmierzysz chałupę, zabezpieczysz wszystkie ślady, zresztą sam dobrze wiesz, kurwa, co robić.

– A co z tym? – Knypek pokazał na zakrwawiony gałgan.

– Oddasz mamusi, przecież to jej dzidziuś! Zirytowany podszedł do zaryczanej dziewczyny.

– Przestań się drzeć! Jak wyglądał wasz „lekarz”?

– Nie wiem – wyszeptała z przymkniętymi oczami.

Inspektor wyjął zdjęcie Charewicza z kieszeni i odchylił głowę dziewczyny.

– Ten? Spójrz! – zapytał, podsuwając fotkę pod oczy.

– Może ten? – zastanawiała się, zlizując z ust słone krople.

– Co, może?

– Miał maskę na twarzy – odezwał się mężczyzna, przyglądając się uważnie zdjęciu.

– Jaką znowu maskę? Ogłupiałeś czy co? To nie karnawał.

– Lekarską, proszę pana – dodał elegant grzecznie. – Taką wiązaną za uszami na troczki.

– Niski, gruby, chudy, zapomniałaś, suko, języka? – Nie ustępował. – Gadaj, widzisz, że nie mam czasu!

– To ja, to ja... ona nie jest niczemu winna, proszę pana. Był wyższy od pana o pół głowy. Jasne włosy, przedziałek. Chyba nawet trochę podobny do tego ze zdjęcia.

– Coś jeszcze?

– Przyniósł ze sobą torbę. Skórzaną torbę lekarską, taką przez ramię, proszę pana – dodał, wycierając zaplamione szkła o krawat.

– A ubranie? Co nosił? Mam wydusić to z ciebie siłą?

– Nosił, jak pan, elegancki garnitur.

Zamierzał coś dodać, lecz widać było, że się waha.

– Czemu zaniemówiłeś, gadaj!

– Ruszał się dziwnie, proszę pana.

– Jak? Pokaż, do cholery! – Zięba stracił cierpliwość.

Mężczyzna stanął pod piecem i zakołysał się, jakby wykonywał jakiś indiański taniec. Inspektor nie chciał tracić czasu na pogawędkę z idiotą. Puknął się palcem w czoło. Potem zgarnął dwóch posterunkowych i przeszedł z nimi do sąsiedniego mieszkania przez pokój przechodni. Tam obejrzeli wszystkie pomieszczenia. Zajrzeli w pośpiechu pod łóżka, do szaf i nawet do pawlaczy, licząc na cud boski, lecz żaden cud się nie zdarzył.

Inspektor szybko przerwał poszukiwania i pociągnął ekipę za sobą. Przedostali się na drugą klatkę schodową i zbiegli po schodach z pierwszego piętra na Akademicką, stawiając na nogi zdumionych lokatorów.

Drewniany, parterowy dom Malwiny Tarki stał na uboczu. Od sąsiedniego niemal bliźniaczego domku odgradzał go stary sad i zaniedbany ogród. Na granicy posesji, gdzie zatrzymała się dorożka, rósł szpaler tui tak gęstych, że już żaden płot nie był potrzebny. Stern polecił fiakrowi, by na niego zaczekał, a sam ruszył do furtki. Rozejrzał się czujnie, wypatrując psa, a gdy go nie dostrzegł, wszedł powoli do środka.

Z bijącym sercem pokonał porośniętą trawą ścieżkę, wciąż rozglądając się bacznie za czworonogiem. Po lewej stronie domku stała drewniana sławojka z otworem w kształcie serduszka, a z prawej przylegała do niego drewutnia, przy której na drągach rozciągnięte były sznury do suszenia bielizny. Pod nimi stała na taborecie miednica z parującym praniem. Najwidoczniej Tarka weszła do domu i za chwilę wróci, by dokończyć pracę, pomyślał.

Stern obejrzał z zainteresowaniem różowe dessous gospodyni, przypięte żabkami do linki, i skierował się do drzwi. Chciał zapukać, lecz cofnął rękę, bo drzwi były uchylone. Spojrzał przez szparę i nasłuchiwał. W domu panowała cisza.

Wszedł do zagraconej sieni i odkaszlnął znacząco. Potem zajrzał do kuchni. W niewysokim pomieszczeniu pod oknem stał drewniany cebrzyk. Z mydlin sterczały szczypce do wyciągania bielizny. Na rozpalonym piecu buzowała w rondlu woda. Redaktor dostrzegł swoim ciekawskim wzrokiem półkę, na której leżały miedziana patelnia i wielki tłuczek do mięsa, stało kilka kubków i żelazko na duszę. Pod półeczką wisiał dorodny sznur grzybów i miotełka z gęsich piór związanych konopnym sznurkiem, a obok dyscyplina – sarnia nóżka z długimi rzemykami zakończonymi supełkami. Z prawej strony drzwi prowadzących do pokoju pod świętym obrazem z Matką Boską i Dzieciątkiem wisiała biała haftowana ściereczka, przyczepiona za rogi do deseczki. Przedstawiała dziewczynkę z warkoczykami, sypiącą gołąbkom ziarno. Stern podszedł bliżej. Kiedy przeczytał wyhaftowany napis: „Dzień dobry”, niespodziewanie za jego plecami trzasnęły drzwi.

Obrócił się, chcąc wyjaśnić gospodyni najście, lecz zanim zdążył wypowiedzieć słowo, poczuł piorunujące uderzenie pod lewym kolanem. Aż przysiadł z bólu. Byłby poleciał na rozgrzaną do czerwoności blachę, gdyby nie drewniany zydel. Podniósł się szybko i kątem oka dostrzegł zakrzywiony hak do przesuwania fajerek wycelowany w jego twarz i jakąś wysoką męską postać nad sobą.

Nie od razu rozpoznał nieznajomego. Przeszkadzało mu światło padające zza jego pleców. Dopiero po sekundzie wiedział, że stoi nad nim poszukiwany listem gończym zbieg. Wysoki, barczysty blondyn z przedziałkiem. Nie zauważył tylko koloru oczu i tego, że nosi się z pańska.

Zbieg uśmiechał się pobłażliwie, pokazując hakiem, by Stern przesunął się do pieca. Redaktor przypomniał sobie opowieść doktora z Kulparkowa.

– Pozdrowienia od doktora Wawdysza – rzucił, próbując zyskać na czasie.

Charewicz znieruchomiał, przynajmniej tak mu się zdawało, a potem podniósł osmolone narzędzie. Jakub wykorzystał moment zawahania. Cofnął się w stronę pieca. Schwycił rondel i chlusnął wrzątkiem.

Charewicz zawył. Marynarka i koszula przylepiły mu się do ciała. Opuścił hak na podłogę i wrzeszcząc, zaczął kręcić się w kółko jak pies za własnym ogonem, zdzierając z siebie okrycie.

Stern nie odpuszczał. Zdjął z półki tłuczek i jednym ciosem w kark powalił szaleńca na podłogę. Potem przygwoździł go do podłogi zydlem, tak że jego głowa wystawała spomiędzy drewnianych nóg stołka. Przeciwnik nie reagował, gdy redaktor krępował mu ręce i nogi rzemieniami z sarniej nóżki.

Kiedy Charewicz leżał na podłodze, przetrząsnął mu kieszenie marynarki. Znalazł scyzoryk, zapalniczkę, okulary, portfel z pieniędzmi i dokumentami na nazwisko Szwed, o którym wspominał Wawdysz. Było coś jeszcze ważniejszego: papierowa torebka ze splątanym różańcem.

Stern szturchnął Charewicza nogą, a ten ocknął się powoli.

– Mów, co tu robisz?

– To samo, co ty – wysapał ciężko. – Szukam...

– Kogo?

– Tego samego, co ty – odpowiedział z idiotycznym chichotem. – Nie może być na świecie dwóch Charewiczów. Jest tylko jeden, który zaprowadzi w tym mieście porządek.

– Kim jest ten drugi?

– Nie wiem, kim jest, ale obiecałem sobie, że go zabiję – powiedział, sycząc z bólu.

– Gdzie gospodyni?

– W psiej budzie. Zasłużyła na to, co jej pies – odpowiedział spokojnie mężczyzna, mrużąc oczy.

Stern podniósł tłuczek, lecz nie zrobiło to na więźniu wrażenia. Próbował się nawet roześmiać. Jego szyję i brzuch pokrywały podbiegłe surowicą bąble. Jakub podciągnął więźnia z podłogi i wyprowadził na tył domu, do psiej budy, znajdującej się za drewutnią. Pojmany dreptał grzecznie przed redaktorem.

– Panie pielęgniarzu? – zwrócił się kpiąco więzień do Sterna. Jakub puścił to mimo uszu.

– Chciałbym zameldować, że wszystko już rozpracowałem. Mam już numery telefonów. Twój również. Tarka się wyspowiadała. Gadała, że byłeś tu niedawno z jakąś dziunią przy nadziei. Szukałeś podobno kontaktu z akuszerem, ale nie jestem hebesem, by w to wszystko uwierzyć.

– Jestem dziennikarzem, prowadzę śledztwo – powiedział obojętnym tonem Stern.

Charewicz ziewnął szeroko, przystając przy motocyklu, najpewniej tym, którego ukradł inżynierowi ze szpitala. Na kierownicy wisiała pilotka i gogle.

– Czuję, że się dogadamy. – Obrócił się. – Żeby ukraść obrączkę, nie trzeba obcinać ręki, wystarczy jeden paluszek.

Jakub w odpowiedzi na słowne sztuczki skręcił powróz, aż więzień zawył.

– Jeśli mnie puścisz, obiecuję, że do rana będę wiedział kto, a wtedy...

– Co?

– Szmata się przyznała. Przypiekłem ją dwa razy pogrzebaczem i zaraz puściła farbę...

Jakub nie dosłyszał końcówki. Poraził go widok. Przy psiej budzie leżała na ziemi Malwina Tarka ze skrępowanymi, zabłoconymi nogami, z obrożą na szyi i uwiązanym do niej łańcuchem. Miała podbite oczy i rozdartą koszulę, z której wylewały się na brzuch obfite różowe piersi. U jej stóp leżał martwy wilczur ze złamanym kręgosłupem. Z jego pyska wystawał różowy język, a na zdeptaną trawę wyciekała krew.

Charewicz zaśmiał się na ten widok, lecz ten śmiech przeszedł w gwałtowny kaszel.

– Doigrała się suka – wyszeptał. – Niedaleko pada jabłko od jabłoni.

Jakub pochylił się i odwiązał łańcuch z szyi kobiety. Odciągnął Tarkę na bok, posadził na wkopanej w ziemię beczce, a sam wrócił do Charewicza. Podprowadził go do budy, rzucił na ziemię, założył mu obrożę, zaciągając mocno na szyi, i przywiązał łańcuch.

– Gdzie Lea?

– W bezpiecznym miejscu. U mnie nic jej nie grozi. Stern pociągnął za łańcuch.

– Musiałem ją zabrać od Bergerów – powiedział, kaszląc. – Po śmierci Szczęściarza i wyjeździe Halewiego te bydlaki chciały ją sprzedać do...

– Gdzie?

– Nie domyślasz się, redaktorku?

– Dlaczego...

– Dlaczego tu jestem? – Charknął głośno w przewróconą psią miskę. – Bo dom Pod Księżycem nie dawał mi spać przez lata! Kto jak kto, ale ty, redaktorku, powinieneś znać historię tego miasta. Pisał o niej nawiedzony jak ty Szarkowski. To była moja sprawa. Mówili, że podkomisarz zwariował, ale każdy, widząc te zakatrupione dzieci, poutykane w beczkach, zamurowane w ścianach i pod podłogą, szybciej ode mnie straciłby rozum. Czasem myślę, że oni...

– Kto oni?

– Oni – odpowiedział Charewicz, przewracając wymownie oczami. – Wypuścili mnie specjalnie, bym wyrównał rachunki. Myślałeś, pisarczyku, że to przypadek?

Stern nie brał do głowy kolejnych fantazji, które rodziły się w chorej głowie zbiega. Zostawił typa przy budzie i podszedł do Malwiny. Półnaga w rozerwanej halce nie miała sił, aby się podnieść. Jej śliczny czarny warkocz uwalany był w błocie. Stern wziął ją na ręce i zaniósł do domu. Położył w sypialni na łóżku i podał wodę do picia w garnuszku. Jej widok niespodziewanie podniecił go. Czerwieniąc się, wytarł zwilżoną ściereczką jej zakrwawione, nabrzmiałe usta, wyraźnie czując od niej alkohol.

Gospodyni patrzyła na niego ślicznymi niebieskimi oczami, raz po raz posyłając zza niebiańskich rzęs wściekłe błyskawice. Rozpoznała go. Dała mu się podejść jak dziecko, gdy przyszedł z wycwanioną pindą, i teraz sama była sobie winna.

Stern doprowadził Malwinę do ładu i niemal siłą nałożył jej koszulę i spódnicę. Potem ubrał ją w płaszcz, który zdjął z wieszaka, wcisnął buty i okrytą kocem wyniósł na ulicę. Kopnął wściekle furtkę i zawołał do przysypiającego na koźle fiakra, by się wreszcie ruszył.

– Do Wiedeńskiej! – krzyknął, sadzając dziewczynę na wyścielonej derką ławce. – Ale z życiem!

Dorożkarz spojrzał na niego jak na wariata, lecz nie dyskutował, a szkapa popędzona batem dostała nagle wigoru.

Stern zerknął na zegarek. Był już kilka minut spóźniony. Minęli Dom Inwalidów, Górę Stracenia i stary cmentarz żydowski. Na rogu Kazimierza Wielkiego i św. Anny drynda zahamowała przed rozpędzonym tramwajem i wtedy leżąca dotąd spokojnie pasażerka niespodziewanie zeskoczyła na bruk i zaczęła uciekać, gubiąc płaszcz. Darła się przy tym na całe gardło, wyzywając współpasażera od złamanych chujów. Stern rzucił się za nią w pogoń. Po kilkudziesięciu krokach dopadł ją. Na oczach zdumionych przechodniów wykręcił jej rękę i przyprowadził do dorożki. Uśmiechał się przy tym jak zdesperowany mąż, który napomina pijaną żonę podczas małżeńskiej kłótni.

Kiedy poobijana Malwina znalazła się znowu na siedzeniu, rozwścieczony zawołał do fiakra, by się wreszcie pośpieszył.

Woźnica robił, co mógł, a znał się na rzeczy. Przeganiał inne pojazdy, lawirował między samochodami, dorożkami, rowerzystami i pieszymi wchodzącymi co rusz na jezdnię. Przy św. Stanisława Stern zastukał pięścią w ławkę, a gdy drynda się zatrzymała, zapłacił za jazdę i dał fiakrowi złotówkę ekstra, by zrobił jeszcze jeden krótki kurs.

– Pojedziesz pan na plac Mariacki – rzucił – i zajdziesz do dziesiątego komisariatu policji. Powiesz pan dyżurnemu, że redaktor Stern przekazuje pozdrowienia panu komisarzowi. Podasz pan adres z Kulparkowskiej i poprosisz, żeby natychmiast tam jechali. Zapamiętałeś pan?

– Co mam ni pamiętać! – odburknął woźnica, zeźlony. – Redaktor Stern przekazuji puzdrowienia panu kumisarzowi! A co z dziunią? – zapytał przytomnie.

– Dziunię oddaję gratis!

– Oddaję gratis! – powtórzył ze śmiechem, pokazując pożółkłe zęby, i ostro strzelił z bata.

Poddała się, nie miała już sił walczyć, gdy podkowy zadzwoniły hałaśliwie po bruku. Od rana targały nią wątpliwości. Jakiś dziwny głos gadał w środku jej głowy, że ma działać, bo potem będzie za późno. Wystraszyła się tego głosu, bo był już jasny dzień. A kiedy kroiła mydło do prania i mieszała szczypcami pościel, usłyszała go jeszcze raz, całkiem wyraźnie. Mówił, żeby przestała stroić sobie żarty i skończyła z tym natychmiast, bo trafi tam, gdzie jej matka, do furdygarni. Więc przeżegnała się, tak jak kiedyś pod świętym obrazem, a potem wypiła pół szklanki wódki na odwagę i podeszła do telefonu. Znalazła numer w książce telefonicznej i wykręciła kolejno: jedynkę, zero, dwójkę i na końcu znowu dwa zera, komendy wojewódzkiej. Pod drugiej stronie odezwał się młody mężczyzna, który przedstawił się służbowo i zapytał, o co chodzi. Skłamała. Powiedziała, że podsłuchała rozmowę o tym, że w domu przy Akademickiej odbędzie się dziś pokątny zabieg. Nie powiedziała, dlaczego dzwoni. Zrobiła tak, bo dziś w jej życiu stało się coś nienormalnego. Po przebudzeniu poczuła dziwny ucisk w brzuchu, a potem delikatne ruchy. Miała w sobie prawdziwe dziecko, jego dziecko. Nie chciała już żyć w samotności, w oczekiwaniu na coś, co może nigdy się nie zdarzy. Wiedziała, co to jest zdrada i jak się za nią płaci, ale właśnie dlatego, że to on był jego ojcem, musiała z nim skończyć natychmiast.

Dokładnie wtedy, kiedy odłożyła słuchawkę, pojawił się wysoki, barczysty blondyn i bez pytania wymierzył jej karę. Straszną karę za całe życie.

Niebawem ich rachunki się wyrównają, pomyślał, kierując się do Wiedeńskiej. Pozory. Otaczał go świat pozorów i nic nie było w nim takie, jak na pierwszy rzut oka się wydawało. Zastanawiał się, kim jest ten, dla którego przygotował kopertę z pakietem, skoro Charewicz waruje związany przy psiej budzie? I kim jest ten drugi, kto maczał palce w jego ucieczce? Ktoś równie nieobliczalny i na tyle ważny, że mógł obiecać zamianę celi w Kulparkowie na wygodniejsze lokum. Warunek? Musiał mu przyprowadzić na postronku akuszera.

Wilga nakarmiła Mirandę wędzoną rybą, a kotka z wdzięczności polizała ją po ręce. Potem zabrała się na poważnie za swój wygląd. Zmieniła uczesanie i zrezygnowała z makijażu. W ostatniej chwili znalazła feler w swoim przebraniu. W czasie wizyty u Tarki poduszka schowana pod spódnicą wyślizgiwała się jej, więc teraz zrobiła pas z wełnianego szalika, zapinanego na trzy haftki. Właśnie zamykała drzwi, gdy usłyszała na klatce schodowej kroki wdowy, niosącej z piwnicy węgiel. Skryła się szybko w swoim pokoju.

Kiedy pani Koszko zaczęła szturchać pogrzebaczem w palenisku pieca, de Brie siadła przesądnie na krześle. Przeżegnała się i chwilę później w niemodnym kapeluszu z małą tekturową walizeczką zmierzała rozkołysanym krokiem pod sklep Staszkiewicza, vis-a-vis Wiedeńskiej. Tam, jak ustalili ze Sternem, miała udawać, że czeka na samochód lub dorożkę.

Gdy weszła na Jabłonowskich, niespodziewanie rozbolał ją brzuch. Ból był sto razy gorszy, niżby dostała okres. Rwało ją tak, jakby za chwilę miała naprawdę urodzić. Wiedziała, że to, co czuje, jest idiotycznym urojeniem. Zagryzła wargi i obejrzała się niespokojnie, lecz ulica była pusta. Absurd. Dlaczego akurat teraz miałby ją ktoś śledzić?

Delikatna mgła dekorowała lwowskie korso. Tłum jak co dzień płynął w leniwym rytmie. Mężczyźni (dziesiątki mężczyzn w gustownych garniturach) uprzejmie uchylali kapelusza, panie zaś uśmiechały się, dyskretnie podpatrując u innych pań modne w tym sezonie woalki i toczki. Podziwiano szykowne witryny, wymieniano uprzejmości i komentowano ogromny sukces polityczny Polski, związany z poparciem ze strony Wielkiej Brytanii i Francji na wypadek ataku ze strony Niemiec.

Trójka zdesperowanych mężczyzn przedzierała się pod prąd, klnąc i roztrącając przechodniów. Inspektor układał już w głowie plan na następny dzień. Wiedział, że rano będzie musiał znaleźć właściciela budynku, potem zrobić listę mieszkańców od parteru po dach i przepytać ich co do jednego, zwracając uwagę na alibi. Modlił się, by Paluch wreszcie coś znalazł. Wiele by dał, by odciski tego drania pokrywały się z tymi, które trzymali w kartotece. Postawny wzrost, lekarska torba, nikt inny tylko Charewicz, przebiegło mu przez głowę. Wydawało mu się, że dobrze go zna i wie, do czego jest zdolny. Dwadzieścia lat wstecz, przez niemal półtora roku, był jego podwładnym, czym nie zamierzał się nikomu chwalić. Nie pierwszy i nie ostatni gliniarz, który nie wytrzymał presji i popadł w obłęd. Szybki awans po wojsku i metody pracy z piekła rodem narobiły mu wrogów. Dawna kariera wojskowego lekarza, jeśli w ogóle można o niej mówić, zawaliła się z hukiem. I pomyślał jeszcze o czymś, o czym nie chciał myśleć, że ryzykowna gra, którą niedawno wymyślił, się nie powiodła. Sam się doigrał.

Ostatnia nadzieja w zarozumiałym redaktorze, przebiegło mu przez głowę i przyśpieszył kroku.

Stern spóźnił się kwadrans. Wyskoczył z dorożki i utykając, wszedł głównym wejściem do kawiarni. Zostawił okrycie w szatni i skierował się wprost do toalety, by sprawdzić wygląd. Szybko przemył twarz, przygładził włosy i poprawił garderobę. Tak odświeżony wszedł do głównej sali i zajął miejsce przy wolnym stoliku pod oknem.

Czekał niecierpliwie na telefon i obserwował ulicę. Gdy niewidoczny pianista przestał grać modnego lambeth walka, usłyszał za plecami męski głos. Wyjątkowo spokojny i niski, który potrafi oczarować kobiety. Słyszał go już z pewnością, lecz nie mógł sobie przypomnieć gdzie. Może właśnie tu, w Wiedeńskiej, w najlepszej lwowskiej kawiarni, a może gdzieś indziej? Na ulicy, w redakcji, w kościele? Coś osobliwego było w tym głosie, lecz co?

Dyskretnie się obrócił, lecz nic podejrzanego nie dostrzegł. Dwie rozbawione kobiety w towarzystwie przystojnego oficera pochłaniały pączki, popijając je kawą z mleczkiem. Barczysty dżentelmen niespokojnie szeleścił gazetą (z pewnością tajniak ze stajni Zięby lub Popielskiego), a jakiś student w okularach pracowicie robił ołówkiem notatki w grubym kajecie, oblizując palce po kremówce.

Podszedł kelner i Stern zamówił bez zastanowienia torcik bezowy z podwójną kawą. Zgodnie z umową trzymał w palcach kopertę z odliczonymi pieniędzmi i czekał na telefon. Minął kwadrans. Torcik bezowy popity kawą wylądował w jego brzuchu, lecz nadal nic się nie działo. Wilga najpewniej czekała pod sklepem Staszkiewicza, naprzeciw Wiedeńskiej, gotowa w każdej chwili przyjechać na „rozwiązanie”. Lecz gdzie był Zięba? Jego misterny plan zaczął się powoli sypać.

Jakiś klient zasłonięty pianinem zamówił lody orzechowe. Słychać było ten sam niski głos. Jakub nie dosłyszał końcówki, zagłuszył ją kaszel radcy tytularnego, okupującego swój założony gazetami stolik, na którym stał alpakowy dzbanuszek i kawa serwowana w grubej filiżance na owalnym talerzyku. Radca z pretensją w głosie poprosił głośno o drugi serniczek. Miał być z czekoladową polewą i dodatkowo udekorowany wisienką.

Nie ma nic nadzwyczajnego w tym, że ktoś ma chęć na serniczek z wisienką, a ktoś inny na lody, a jednak... Jakub przypomniał sobie, że Wilga wspominała ostatnio o lodach. Mówiła, że jadła z kimś pyszne lody orzechowe. Zastanawiał się, gdzie to było, lecz nie mógł sobie przypomnieć. Może u Zalewskiego, a może tu, w Wiedeńskiej?

Odczekał chwilę, a potem wyszedł zza swego stolika i obrzucił wzrokiem przytulną przestrzeń, lecz mężczyzny, którego zasłaniało pianino, nie było już. Na jego stoliku stał pucharek z rozpuszczonymi lodami. W popielniczce tlił się wypalony do połowy papieros. Na talerzyku leżały odliczone pieniądze. Gdzie przepadł ów gość i dlaczego tak się śpieszył?

Wyjrzał na korytarz. Jak cień ruszył za nim barczysty dżentelmen. Stern niespokojnie otworzył drzwi do toalety. Zajrzał do wnętrza wyłożonego kremowymi kafelkami, lecz przy pisuarach gościa nie było. Sprawdził kabiny (barczysty cień za nim) i wszedł do pokoju karcianego, w którym czterech posiwiałych gości spokojnie rozgrywało roberka, ćmiąc cygaretki. Potem wpadł do bocznej salki, stawiając na baczność czterech studentów w kamizelkach, pochylonych nad dwoma stołami bilardowymi. Tajniak powtórzył za redaktorem wszystkie czynności i nagle zmył się nie wiadomo gdzie.

Jakub wrócił do reprezentacyjnego pomieszczenia i zapytał pryszczatego kelnera o telefon.

– Telefon do pana, pierwszy słyszy!

– A ten pan, co siedział za fortepianem.

– Muzyk?

– Klient, ten, co jadł lody!

– Dopiero cu wyszedł. Ni wiedziałem, że szanuwny pan jest nim zainteresuwany? Bo gdybym wiedział, zarezerwowałbym wam osobny stoliczek – zakpił, przygładzając palcami tłuste włosy.

Jakub chciał złapać cwaniaczka za pokryte łupieżem klapy, lecz w końcu wyjął legitymację dziennikarską. Kartonik ze zdjęciem nie zrobił na chłopaku żadnego wrażenia. Stał wyraźnie zawiedziony, że nie zamienił się w szeleszczący banknot albo brzęczącą monetę.

– Od początku wiedziałem, że tu ktoś ważny – mówił, ociągając się. – Graf ni był za gruby i ni za chudy. Wyższy od pana, ali tylko deczko. Bardzo dobry z niego człowik. Dai suty napiwki. – Spojrzał drwiąco.

– Mam szukać na ulicy dobrego człowieka, co daje napiwki?

– Jak go pan zobaczy, na pewno si ni pomyli – uciął kelner i zniknął za kontuarem.

Jakub zabrał z szatni płaszcz i wcisnął na głowę kapelusz. Rzucił na ladę dwa złote i ruszył, kulejąc, w stronę Legionów. Nie miał nastroju, by się cieszyć ciepłym wieczorem jak inni spacerujący po korso lwowiacy. Kiedy rozglądał się za grafem, wydawało mu się, że słyszy gdzieś warkot odjeżdżającego motocykla, a potem dostrzegł sylwetkę inspektora Zięby, który w towarzystwie dwóch barczystych cieni zmierzał co tchu w stronę czarnego samochodu.

Policyjny citroen wyrwał z piskiem w stronę Sykstuskiej. Stern gapił się bezradnie, przeklinając pod nosem wyprawę na Kleparów. Zawiódł, i misterny plan ułożony przez inspektora legł w gruzach. Na szczęście kilkanaście kroków od niego zatrzymała się taksówka, z której wysiadła wyperfumowana dama wiadomej profesji. Natychmiast zajął jej miejsce.

– Niech pan jedzie za nim! Szybko jak się da! – Pokazał znikające za zakrętem auto.

Wjechali w Sykstuską. Pod witryną sklepową spacerowała Wilga z małą walizką, w sukience wydętej jak żagiel. Patrzyła zniecierpliwiona na zegarek. Nie było czasu na sentymenty. Pomyślał, że później przyjdzie czas na wyjaśnienia i przeprosiny, ale teraz liczyła się każda sekunda.

Taksówkarz zwolnił na Sapiehy, niespokojnie dopytując się o cel jazdy. Stern z miną pokerzysty oznajmił, że właśnie ścigają niebezpiecznego mordercę, co zwiał z Kulparkowa.

Kierowca struchlał.

– Tycowałem syrdecznie. Na żartach się pan ni zna? – Jakub naśladował głos kelnera z Wiedeńskiej.

Szofer zaśmiał się półgębkiem i skupił uwagę na drodze.

Na ulicy ścieliła się delikatna mgła. Tylne światła samochodu jadącego przed nimi znikały co rusz i niespodziewanie znowu się pojawiały. Przemknęli nad torami kolejowymi do Bukaresztu i znaleźli się na wylotówce prowadzącej na lotnisko.

Zostawił motor za krzakiem bzu, przy kamiennym słupku. Pilotkę i gogle schował do torby i skierował się w stronę hangaru. Ostrożnie pchnął stalowe drzwi i wszedł do wnętrza oświetlonego bladym światłem. Poczuł drażniący zapach paliwa i smaru. Przemknął jak cień przez warsztat pełen beczek, schodków, skrzynek z narzędziami i znalazł się w hangarze.

Rozejrzał się. Przed nim stał pomalowany na stalowo dwupłat z napisem LOT, za nim trzy turystyczno-sportowe RWD-5 w wiosennych kolorach i szkolny szybowiec ze zdemontowanymi skrzydłami. Szukał pilota, któremu rano dał zaliczkę. Tego samego zapaleńca, który latał codziennie do stolicy z pączkami od Zalewskiego, konkurującymi z wypiekami Bliklego na Nowym Świecie.

Zgodnie z umową jego samolot powinien stać na pasie gotowy do odlotu, lecz niespodziewana mgła, która spadła na miasto, pokrzyżowała im plany. Sam też nie był bez winy. Spóźnił się niemal pół godziny. Mógłby wprawdzie zajść do kierownika lotów i zapytać o pilota, lecz wtedy niechybnie by się zdradził. Postanowił przeczekać do rana i polecieć, gdy tylko mgła się podniesie.

Wracał do motocykla, złorzecząc pod nosem, i wtedy usłyszał szum nadjeżdżającego samochodu. Przystanął i nasłuchiwał. Wóz zahamował z piskiem, a potem dały się słyszeć trzaśnięcia drzwiczek i odgłosy czyichś szybkich kroków po betonowej nawierzchni. Stał niezdecydowany i gdy zastanawiał się, co robić, poczuł uderzenia w łydkę. Podskoczył ze strachu, a potem zaśmiał się w duchu ze swojego tchórzostwa. Przed nim biegał czworonożny stróż i radośnie machał ogonem, dopominając się pieszczot. Nachylił się nad nim i podrapał go po grzbiecie. Pies w dowód wdzięczności oparł się przednimi łapami o jego kolana i polizał go po rękach.

Żałował tylko, że na razie nie będzie mógł spotykać się z nowo poznaną dziewczyną. Przypadek sprawił, że tak jak on lubiła lody orzechowe i tak jak on była sierotą. Spotkali się dwa razy i umówili do kina. Nosiła śliczne imię ptaka, który śpiewa przed deszczem, i była inna niż poznane wcześniej dziewczyny. Miała południową urodę, kasztanowe oczy i czarne kręcone włosy. Ostatnim razem włożyła wiśniowy żakiet i klasyczne czółenka. Oczarowała go. Była dyskretna i się nie narzucała. Pozwalała mu być sobą i może dlatego podarował jej białą różę. Pomyślał, że kiedy wszystko przycichnie, odnajdzie ją i zabierze do Krakowa, do swojej drugiej ciotki. Żałował tylko, że nie zdążył się z nią pożegnać.

Nagle do jego uszu doleciał podejrzany szmer. Kilkanaście kroków od niego odezwał się przyciszony męski głos.

– Znalazłem, panie inspektorze, motocykl. Drań musi gdzieś tu być, silnik jest jeszcze gorący.

– Oczy na czubku głowy! Skwara, ubezpieczasz od tyłu, a ty, Jacewicz, idziesz po mojej lewej!

Kroki prędko zbliżały się w jego stronę. Poprawił torbę z narzędziami, wiszącą na ramieniu. Chciał wsiąść do jednego z samolotów i przeczekać, lecz w ostatniej chwili zmienił zamiar.

Zapalili światło w hangarze i sprawdzili wnętrze metr po metrze. Zajrzeli do kokpitów samolotów, nie omijając szybowca. Jacewicz nawet siadł za sterami, udając, że frunie, lecz ten dowcip nie spodobał się Ziębie, i cała trójka szybko wyszła na zewnątrz.

Zmierzchało. Światło latarek trzymanych przez wywiadowców układało się w krzyżujące się smugi, przeczesujące teren. Rozległa polana położona na skraju lwowskiego lotniska wynurzyła się niespodziewanie z mgły jak zalana wodą wyspa. Na jej środku piętrzyła się wieża spadochronowa, której szczyt tonął w mroku, niczym wielkie stalowe drzewo.

Stanęli. Zięba wślepiał się w gęstą mgłę, dysząc jak dzik. Za nim dwóch wywiadowców w rozpiętych płaszczach powtarzało jego ruchy. Przy hangarze popełnił błąd, niepotrzebnie skręcił w boczną alejkę i pewnie wtedy facet zapadł się pod ziemię. Na domiar złego pojawiła się hałasująca niespodzianka. Natrętny kundel. Biegał wkoło inspektora, łasząc się i popiskując.

– Paszoł won, mówię ci, paszoł!

– Spieprzaj, czegoś się do pana inspektora przyczepił! – krzyknął pierwszy mężczyzna.

– Poszła w pizdu, przeklęta skiła! – dopowiedział drugi gość, machając wściekle ręką.

Rozglądali się, lecz nic podejrzanego nie zauważyli. Zięba zamierzał już wracać, gdy nieznośny psiak zaczął drapać go po spodniach. Inspektor wziął się na sposób. Podniósł z ziemi patyk i rzucił go na oślep. Pies, poszczekując z uciechy, pobiegł we wskazanym kierunku. Po chwili znów się pojawił. Trzymał w zębach jakąś inną zdobycz. Zięba nachylił się i zdziwiony wyjął mu z pyska męski but. Nosek zamszowego buta był mokry od rosy, a obcas uwalany gliną. Inspektor zamachnął się i już chciał wyrzucić go w stronę hangaru, lecz się powstrzymał. Coś było nie tak, tylko co?

Pogłaskał psiaka po grzbiecie, a potem przyłożył palec do ust i ruszył do wieży. Za nim szli, oświetlając drogę, dwaj aniołowie w popielatych płaszczach, jak ministranci na procesji za księdzem proboszczem. Z boku za tą trójką kuśtykał Stern, pogodzony z rolą niechcianego obserwatora. Coraz to przystawał i rozcierał lewe kolano kontuzjowane po wyprawie do domu Pod Księżycem. Jego taksówka stała za hangarem, a kierowca niecierpliwie czekał, aż dziwny pasażer załatwi swoją pilną sprawę.

Inspektor doszedł do schodków prowadzących na szczyt wieży treningowej. Schylił się przy drugim żelaznym stopniu i podniósł tryumfalnie drugi but z zawiązanym sznurowadłem.

Zrozumieli się bez słów. Zięba szarpnął za skobel i otworzył drzwiczki blokujące wejście na wieżę. W milczeniu wskazał palcem na krępego anioła i – wykonując ruchy, jakby kręcił śmigłem – kazał mu wejść na górę.

Wywiadowca rozłożył ramiona, zdjął płaszcz i przewiesił go starannie przez poręcz.

Potem zaczął wspinaczkę, dzwoniąc niemiłosiernie podkutymi buciorami o stalowe schodki. Wkrótce pochłonęła go mgła. Denerwujący odgłos dudnienia przesuwał się coraz wyżej i wyżej.

Inspektor spojrzał z niechęcią na Sterna. Namolny dziennikarz był mu teraz najmniej potrzebny. Bezczelnie udawał, że go nie widzi, i wpatrywał się w spowijającą lotnisko gęstą watę, ćmiąc papierosa. Pół godziny wcześniej zawalił sprawę. Miał czekać na telefon i przekazać akuszerowi kopertę, jak się umawiali, lecz z tylko sobie znanego powodu spóźnił się. Facet był na widelcu. Wystarczyło grzecznie siedzieć na tyłku i czekać! Proste? Nawet dzieciak to potrafi. Jemu też jak na złość nie dopisało szczęście. Telefon skruszonej Tarki wydawał się kończyć sprawę, lecz zanim meldunek trafił na jego biurko, zanim machina ruszyła, ptaszek wyfrunął.

Skończył rozważania, bo z góry słychać było zgrzytnięcie, potem ordynarne przekleństwa. Zapadła cisza i nagle dobiegł na dół odgłos uderzenia metalu o metal i czyjś przeciągły jęk. Wspinaczka na podniebne monstrum kończyła się, gdy skoczek wchodził na platformę zakończoną żurawiem. Zakładał spadochron i stawał przed furtką, za którą otwierała się dwudziestometrowa przepaść.

– Hej tam, na dole! Słyszycie mnie? – usłyszeli czyjś rozemocjonowany głos. – Posyłam wam waszego kolegę, przywitajcie go grzecznie!

Nad głowami zazgrzytał stalowy mechanizm.

– No, z Bogiem! – krzyknął ktoś i po sekundzie dał się słyszeć świst rozwijanej liny i łopot niewidocznej materii. Obok nich upadło coś ciężko na ziemię. To coś przykrył spadochron, wyglądający jak ogromna pomarszczona ściera.

Stern odrzucił papierosa i pobiegł za Ziębą. Gliniarz w prochowcu skierował światło na zwiotczały materiał i odpiął karabińczyk zamocowany do końca liny, kalecząc sobie palec. Kiedy odciągnęli na bok czaszę spadochronu, dojrzeli przywiązanego do szelek wywiadowcę Jacewicza. Z wytrzeszczonymi oczyma i idiotycznym uśmiechem na twarzy wyglądał, jakby krótki lot dostarczył mu niezapomnianych wrażeń.

Mężczyzna się nie ruszał. Inspektor pochylił się i obrócił mu głowę. W trupim świetle latarki widać było rozłupaną skroń, jakby ktoś wbił w nią ostrze kilofa. Drugi anioł aż jęknął z wrażenia, widząc wyciekający na trawę mózg kolegi.

– Napatrzyliście się już? – usłyszeli szyderczy śmiech, przebijający się przez mgłę. – Kto chce być następny?

Po tych słowach rozległ się terkot zapadki i lina powoli powędrowała do góry.

– Zdechniesz tam! – rzucił Zięba, oswobadzając ciało przodownika z uprzęży.

– Ja pójdę, szefie. Dopadnę tego skurwysyna, a wtedy za siebie nie ręczę. – Anioł nerwowo odgryzł nadłamany paznokieć i głośno splunął w bok.

– Ani mi się waż! Wcześniej czy później sam zejdzie – wycedził Zięba.

– Boicie się tu wejść, tchórze!

– Zleziesz tu sam, bydlaku! Niedługo cię przypili.

– Tchórze!

Po chwili dał się słyszeć szum. Mężczyzna z góry oddawał na nich mocz, śmiejąc się do rozpuku. Trójka rozpierzchła się na boki.

– Szefie, ja tego nie wytrzymam. Jacek chciał z nim po dobroci i nawet spluwy nie zdążył wyjąć!

Zięba wyszarpał z kieszeni chustkę, wytarł włosy, a potem zmiął ją nerwowo i wyrzucił na ziemię.

– Dobra, idziesz na swoją odpowiedzialność – powiedział rozeźlony. – Tylko uważaj! Stern, jesteś świadkiem, że Skwarczyński sam się wyrywa.

Przodownik wyjął z kabury pistolet i przeładował.

– Dzięki, szefie. Facet jest mój i migusiem tu przyfrunie! – wysapał.

Po chwili na schodach wieży rozległy się głośne kroki. Gliniarz szedł nierówno, zwalniał, jakby obmyślał taktykę, podzwaniając na postrach pistoletem o poręcz. Smuga światła wędrowała wyżej i wyżej, jak przed finałowym skokiem na trapezie w cyrku.

– Widzisz go? – ryknął Zięba.

– Na razie nie, szefie! Zaraz będę pod platformą.

– Jakby co, wal bez zastanowienia!

– Spokojna głowa. Skakałem z tej wieży kilka razy. O, teraz będzie zakręt i przedostatni schodek...

Nie dokończył. Coś się zakotłowało. Ogłuszający strzał przeszył powietrze, a potem słuchać było łomot. Niedaleko od inspektora spadła latarka. Jej światło celowało teraz w stronę pasa startowego. Ktoś jęczał, towarzyszyło temu rytmiczne uderzanie, jakby uruchomił się wielki mechanizm zegarowy i zepsuta wskazówka biła w cyferblat.

Stern się poderwał. Od początku był w tej grze. Sam nie wiedział kiedy znalazł się na schodach, niepomny na ostrzegający krzyk Zięby, który z dołu próbował mu przyświecać słabym światłem. Gdy był już gdzieś w połowie drogi, obok niego, niemal na wyciągnięcie ręki, coś przemknęło jak upiór. To coś spadło, lecz za chwilę uniosło się do góry, by znowu opaść na sprężynującej linie.

– Jesteś tam, Kuba? – krzyknął z dołu Zięba. – Chryste, co ten skurwiel ze Skwarczyńskim zrobił?

Stern próbował dojrzeć w ciemności zwisający na linie kształt, lecz zrezygnował i ruszył po omacku na górę, trzymając się zimnej metalowej poręczy. Dotarł pod platformę i wstrzymał oddech. Starał się wyłowić każdy szmer, lecz wciąż dolatywały do niego z dołu głośne przekleństwa inspektora i dudnienie jego własnego serca.

– Skwara, co ten drań z tobą, kurwa, zrobił? Skwa-ra!

Biadolenie Zięby nie ustawało. Inspektor się rozkleił. Słychać było jego szloch, który zamienił się w wycie ranionego zwierzęcia. Do wycia dołączył się pies. Skowyczał, jakby obdzierano go ze skóry.

– Paszoł won, mówię po dobroci, paszoł! – odtrącił go nogą, lecz pies nie reagował. Stern złapał się poręczy i podciągnął.

– Teraz na ciebie kolej – usłyszał miły, niski głos, dokładnie wtedy, gdy kontuzjowane kolano odmówiło mu posłuszeństwa i noga obsunęła się na przedostatnim stopniu. Poślizgnął się na jakiejś wodzie, a może na oleju. Dotknął palcem plamy i powąchał. Krew. Czyja to krew? I gdzie jest pistolet Skwarczyńskiego?, przemknęło mu przez głowę.

Nagle łoskot metalu o metal omal nie rozsadził mu czaszki. Widział iskry, pióropusz iskier, jak z gigantycznej zapalniczki, wystrzelił tuż obok jego twarzy i zgasł. Zapalniczka na nowo wysypała snop iskier, teraz z lewej strony jego głowy, i już wiedział, że jeśli chce żyć, musi się natychmiast uchylić.

Podjął walkę. Ruszył z impetem w stronę przeciwnika, lecz trafił w pustkę. Adwersarz z jakiegoś powodu wycofał się na platformę, charcząc i plując na Sterna.

– Nic mi nie zrobicie. Słyszycie, nie zrobicie mi nic! – dobiegło z góry.

Głos nie był już taki donośny. Zmęczony walką mężczyzna przesuwał się gdzieś na górze od bandy do bandy okalającej stalową platformę. Był bosy i redaktor nie mógł zlokalizować jego położenia.

Wreszcie przypomniał sobie, gdzie słyszał ten charakterystyczny głos. To był on, nie mógł się mylić! W kawiarni Wiedeńskiej. A wcześniej? Kiedy czekał za przepierzeniem u Szczęściarza na przymiarkę spodni. Tak. Wtedy wszedł jakiś mężczyzna, którego nie widział.

Przeprosił krawca, że przeszkadza, i zaraz wyszedł. A potem usłyszał Leę. Zawołała uradowana, że wychodzi odprowadzić gościa, ale na schodach zawróciła, bo niespodziewanie pojawił się wujek Halewi.

– Stern, co się tak, kurwa, grzebiesz?! – darł się Zięba. – Złaź na dół, pókim dobry!

Redaktor nie odpowiadał. Gapił się na zamglony horyzont. W oddali, przy wjeździe na drogę kołowania zamajaczyła mu chmara światełek jak robaczki świętojańskie. Tumult narastał i po kilku minutach pojawiła się grupa pościgowa. Policyjne posiłki otoczyły wieżę.

Wieczorny spektakl wciąż trwał. Podjechały trzy samochody. Czterech mężczyzn wyskoczyło z pierwszego auta i wytaszczyło reflektor z bagażnika. Podłączony do akumulatora celował w koronę wieży, jak na ćwiczeniach opelotki. Na placu zrobiło się widno i byłoby widać więcej, gdyby nie paskudna mgła, zasnuwająca wszystko wokół, w której ludzie przypominali duchy, lotnisko zaś i stojąca z boku wieża gigantyczne dekoracje do makabrycznego filmu.

Nie uciekał. To co nieuchronne i tak miało się za chwilę stać. W garści ściskał hak umocowany w drewnianej rączce, gotowy jak zakrzywiony orli dziób precyzyjnie uderzyć w skroń lub oko. Śmierć wyznaczyła go do tej specjalnej roli już wtedy, gdy przyszedł na świat i gdy jego matka opuściła go na zawsze, jakby wypadł z gniazda. Wychowywał się u ciotki. Starej sknery, która biła go za byle co i ciągała ze sobą do kościoła. Kiedy skończył osiemnaście lat, po jakiejś sprzeczce posadziła go za stołem, poczęstowała wódką i zdradziła prawdę o jego ojcu. „Wcale nie był bohaterem – powiedziała zgryźliwie – i nie zginął od kuli, walcząc z Rosjanami, jak opowiadał ci wuj. Mojego brata, a twojego ojca powiesili przyjaciele, a wiesz dlaczego? Bo zamarzył sobie, idiota, zobaczyć swojego nowo narodzonego syna. Ciebie. Ty nosisz nazwisko po swoim wuju Jerzym, bo nie chcieliśmy zmarnować ci życia, i nie nazywasz się Oskar Frycz, tylko Kinzel, Zapamiętaj: Oskar Kinzel! Tak mi się za wszystko, łobuzie, odwdzięczasz?”.

Przyjaciele ojca. Musiał ich odnaleźć i odpłacić każdemu pięknym za nadobne. Po nich, wiedział o tym, przyjdzie kolej na zrzędliwą ciotkę.

Stern poznał po głosie Popielskiego z komendy miejskiej.

– Mamy go, panie inspektorze – powiedział chełpliwie komisarz.

– Kogo? – Zięba spojrzał z niechęcią.

– No, Charewicza, panie inspektorze. Kiedy odwiedziliśmy Tarkę, skrył się do psiej budy, jak kundel. Ktoś go przywiązał do łańcucha i upalikował. Jest cały poparzony jak rak. Na widok spluwy sam wystawił grzecznie rączki po bransoletki. Może go pan zobaczyć, siedzi z tyłu w samochodzie.

– A tam na górze to kto siedzi, może ksiądz proboszcz?

– Nie wiem, panie inspektorze.

Popielski zaczął się usprawiedliwiać, lecz Zięba przerwał mu obcesowo.

– Napiszesz pan raport, komisarzu! Może być nawet po łacinie. Nie jestem takim ignorantem, za jakiego mnie pan, kurwa mać, bierzesz!

Inspektor zażądał tuby, a gdy mu ją podano, odgiął się na pałąkowatych nogach i wściekle wycharczał pod niebo swoje żądania.

Zakładnik miał się natychmiast poddać i, trzymając ręce nad głową, zejść na dół. Inspektor wspaniałomyślnie dał mu dziesięć sekund. Kiedy skończył głośne odliczanie, pokazał palcem na trzech stojących w pogotowiu funkcjonariuszy. Na ten znak policjanci w hełmach, uzbrojeni w pistolety i latarki, ruszyli bojowo na szczyt.

– Macie go? – wydarł się po chwili Zięba. – Sprowadźcie mi go na dół w jednym kawałku!

Nie było odpowiedzi.

– Co, mowę wam odjęło? Jeszcze ten idiota Stern! – mruknął do siebie. – Hej, uważajcie na Sterna. Ten redaktorek potrafi wszystko zepsuć!

I znowu odpowiedziało mu milczenie.

– Psiakrew, ogłuchli wszyscy! – rzucił pod nosem i dysząc, zaczął mozolną wspinaczkę na szczyt. Pokonał ostatni schodek i stanął jak wryty. – Co, do cholery? – wystękał.

– Facet zniknął, inspektorze. Na platformie go nie ma. Została po nim marynarka i jeszcze to – funkcjonariusz podał różaniec.

– Przecież nie wyfrunął – warknął Zięba, chowając koraliki do kieszeni spodni.

Szybko obszedł podest. Rozglądał się niespokojnie, jakby chciał przebić mgłę wzrokiem.

– Poświećcie tam – poinstruował Stern, wskazując wystający z platformy żuraw, który tonął w mroku.

Zięba odebrał latarkę z rąk funkcjonariusza i skierował światło na sam szczyt dźwigu.

Wpierw ujrzeli stopy w czarnych skarpetkach, potem spodnie od garnituru i wywaloną na wierzch białą koszulę, zaplamioną krwią. Skwarczyński nie chybił. Krwista róża dekorowała pierś denata, niczym karnawałowy kotylion z fantazyjną szarfą. Światło latarki wyłowiło też z ciemności ręce. Zwisały łagodnie wzdłuż ciała z dłońmi otwartymi, jakby w geście powitalnym. Wreszcie w aureoli światła i w oparach mgły ukazała się głowa. Lekko pochylona, w ukłonie dla widzów, z zaciśniętą na szyi pętlą z krawata. Potargane lniane włosy denata spływały na urodziwą twarz, a z otwartych ust prześmiewczo wystawał zrulowany język.

– Chryste Panie! – Zięba patrzył z niedowierzaniem. – Frycz? Oskar Frycz!

Stern wytężył wzrok. Zdawało mu się, że oczy wisielca wpatrują się w mgłę, jakby spoza niej miało coś nadlecieć.

Gniazdo kołysało się na wietrze jak wiklinowa gondola, a małe darły się niemiłosiernie, dopominając się jedzenia. Irytował go zwłaszcza ten mniejszy. Wciąż kiwał się na boki, rozmyślnie prosząc o reprymendę. Nie chciał dłużej tego znosić. Wyrok zapadł. Zakrzywiony orli dziób jak stalowy hak precyzyjnie uderzył w skroń, a potem w oko głupiego pisklaka. Małe ciało zadrgało zdziwione i natychmiast się uspokoiło, lecz on nie przestawał. Dziobał zaciekle i wbijał szpony, aż z żywej, pokrytej puchem istoty została krwawa miazga, którą, delektując się, połknął. Potem stanął na krawędzi gniazda, rozpostarł skrzydła i silnym strumieniem oddał na ziemię stolec.

Epilog

W czwartek rano Lea Falk została odnaleziona w opuszczonym mieszkaniu niedaleko dworca kolejowego na Łyczakowie. Była wyczerpana, lecz na szczęście cała i zdrowa. Opowiadała, że nowy wujek Wiesław nie zrobił jej krzywdy, lecz bawił się z nią, opiekował się nią i ją karmił. Dzięki staraniom Wilgi de Brie dziewczynka trafiła do pani Adelajdy Koszko, bezdzietnej wdowy po nadradcy pocztowym, która zajęła się nią jak własną wnuczką.

W piątek po południu Wiesław Charewicz w asyście policji wrócił pod opiekę doktora Andrzeja Marii Wawdysza do Kulparkowa. Podobno widywany jest codziennie w szpitalnej kaplicy, w której, ku radości księdza, znowu odmawia różaniec.

W sobotę na cmentarzu Janowskim w godzinach porannych odbył się pogrzeb Oskara Frycza. Smutna uroczystość przebiegła bez udziału księdza. W pochówku uczestniczyła schorowana ciotka tragicznie zmarłego oraz Malwina Tarka i pewien mężczyzna w ciemnych okularach. Nieboszczyk spoczął pod murem cmentarza żydowskiego, niedaleko ceglanego śmietnika. Pijany grabarz, któremu pomyliły się osoby, dni i godziny, widział, jak chudy mężczyzna w okularach odprowadził pannę Malwinę do bramy cmentarnej i długo z nią o czymś rozmawiał, skubiąc rachityczną bródkę. Scenkę tę widziała również Wilga de Brie, która dziwnym zbiegiem okoliczności znalazła się w tym czasie na cmentarzu na sąsiedniej alejce.

Pod koniec kwietnia w lwowskiej policji doszło do prawdziwego trzęsienia ziemi. Andrzej Zięba (po tygodniu picia na umór) został niespodziewanie przeniesiony na emeryturę. Złośliwi twierdzili, że to nie wódka mu zaszkodziła, lecz nieodpowiednie kontakty. Podobno widziany był kilkakrotnie w Kulparkowie. Ktoś doniósł, że rozmawiał o czymś z Charewiczem. Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło, bo inspektor wreszcie znalazł czas dla siebie. Zaczął regularnie chodzić na mecze ukochanej Pogoni i (w wielkiej tajemnicy) spisywać lwowski pitawal.

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest całkowicie przypadkowe. Fikcyjna jest także gazeta „Kurier”, bowiem „Kurier Lwowski” przestał wychodzić w roku 1935.

Słowniczek bałaku lwowskiego i wyrażeń obcojęzycznych

ancug – garnitur, ubiór (niem. Anzug) bałakać – mówić chatrak – konfident chirny – pijany chirus – pijak

czulent – tradycyjna potrawa żydowska furdygarnia – więzienie galanty – elegancki

graf – pobłażliwa nazwa eleganckiego mężczyzny

grosse salope – skończona zdzira (fr.)

halba – kufel (niem.)

hebes – głupiec (jid.)

oberchabka – łapówka

salope surgelee – pieprz się, suko! (fr.)

skiła – pies

szmok – głupiec, osoba zasługująca na pogardę (jid.)

szpanegla – pinezka trymbulka – szczypiorek tycować – żartować

Podziękowania

Dziękuję Pani dr hab. Wandzie Wojtkiewicz-Rok z Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich we Wrocławiu za możliwość poznania pracy dedykowanej prof. B. Popielskiemu. Składam podziękowania Pani dr Agnieszce Biedrzyckiej za możliwość weryfikacji zdarzeń z Kalendarium Lwowa 1918-1939. Dziękuję też dr Joannie Patalas za możliwość zapoznania się z jej pracą doktorską o eugeniku Karolu Stojanowskim. Jestem zobowiązany Panu Nałęczowi Sobieszczańskiemu, prezesowi Oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich im. Króla Jana III w Gdańsku, oraz Tadeuszowi Sawczakowi – przewodnikowi po Lwowie, za pomoc w zlokalizowaniu na mapie przedwojennego Lwowa wieży spadochronowej. Nie mogę też pominąć Marka Barańskiego, poety i dziennikarza z „Gazety Olsztyńskiej”, który towarzyszył mi w ostatniej wyprawie do Lwowa. Dziękuję też osobom anonimowym, zwłaszcza ukraińskiemu lekarzowi, który oprowadził mnie w niedzielę po dawnym Zakładzie Medycyny Sądowej UJK, objaśniając i opisując zbiór preparatów medycznych.

Z RECENZJI WCZEŚNIEJSZYCH CZĘŚCI CYKLU O JAKUBIE STERNIE:

Wciągający, sprawnie napisany kryminał.

Gazeta Wyborcza

Kryminały takie jak Jaszczuka stanowią coś w rodzaju literackich wypraw do zaginionych światów, miejsc, które przeorała, zniszczyła Historia.

Robert Ostaszewski

Czyta się szybko, jednym tchem, intryga jest świetnie pomyślana.

Gentleman

Niezwykły bohater, umiejętne zaplanowanie społeczno-psychologicznego tła dla zagadkowej intrygi i wreszcie po raz kolejny barwny, bogaty obraz Lwowa, tętniący muzyką i przyśpiewkami, to stałe elementy znakomitego warsztatu Pawła Jaszczuka.

Zbrodnia w bibliotece

Intryga kryminalna, zawiązana zgrabnie i prowadzona z wyczuciem prowadzi nas w ciasne uliczki, przez zagracone podwórka, na cmentarze, na piętra kamienic. Autor z rozmachem maluje miasto, którego już nie ma (...). My, czytelnicy patrzący z perspektywy historii, zauważamy pierwsze oznaki nadchodzącego nieszczęścia – wiemy, że lada moment tego świata już nie będzie i nigdy nie wróci. Tu wielkie ukłony w stronę pana Jaszczuka, że nie popadł w tani sentymentalizm i ani przez chwilę nie uderzył w rzewny ton. Nie, on pozwala nam zauważyć, ale nie mamy czasu się nad tym zastanowić – tak jak nie zastanawia się bohater.

kawazcynamonem.wordpress.com

Czuję, że staję się miłośniczką Pawła Jaszczuka i będę miała ochotę sięgnąć po inne jego książki (...). Nie zawiodłam się i przeżyłam świetną przygodę.

kasiek-mysli.blogspot.com

Gorąco polecam! I mam nadzieję, że nie trzeba będzie zbyt długo czekać na następną część cyklu.

Content

Jaszczuk Paweł Akuszer śmierci