Jaszczuk Paweł

Marionetki

Copyright © Paweł Jaszczuk, 2012

Projekt okładki

Dorota Kulawik

Zdjęcie na okładce

Encyklopedia powszechna Ultima Thule, Warszawa 1935

Redaktor prowadzący

Konrad Nowacki

Redakcja

Renata Bubrowiecka

Korekta

Jolanta Kucharska

Łamanie

Jacek Kucharski

ISBN 978-83-7839-011-4

Warszawa 2012

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02- 651 Warszawa, ul. Garażowa 7

www. proszynski. pl

Druk i oprawa

Drukarnia Naukowo-Techniczna

Oddział Polskiej Agencji Prasowej SA

03- 828 Warszawa, ul. Mińska 65

Wtorek, 28 czerwca 1938

Było pięć po pierwszej, gdy Jakub Stern, wsłuchując się w pomruki ustępującej burzy, podszedł do planu Lwowa wiszącego na ścianie. Przez kilka sekund zastanawiał się, a potem wyjął z ust stalową szpilkę i wbił ją z impetem w miejsce, gdzie biała linia odginała się od okręgu i biegła zygzakiem na usypane przez ludzi wzniesienie. Przyjęta przez Horbaya podziałka nie pozwalała na dokładne wskazanie miejsca, lecz znając topografię tego terenu, dziennikarz dałby sobie uciąć rękę, że się nie myli.

To właśnie tam, u podstawy kopca Unii Lubelskiej, pod resztkami obronnych murów warowni Daniela Rurykowicza przed pięcioma dniami rozegrała się nocna scena, której niecierpliwym widzem była śmierć. Po nocy nastał słoneczny poranek i grupka gimnazjalistek, idąca w czwartek na kopiec usypany dzięki staraniom Franciszka Smolki, natknęła się na coś, co w jednej chwili zmieniło radosną lekcję w plenerze w piekło.

Po niecałym kwadransie na miejsce przybył patrol z komisariatu przy Kurkowej 23 zawiadomiony przez dwie uczennice wysłane przez nauczycielkę. Dzielnym dziewczętom i profesorce od francuskiego podziękowano uprzejmie, a sprawą zajęła się wojewódzka policja pod nadzorem samego inspektora Andrzeja Zięby.

Stern, tak jak Zięba, potrzebował w tych dniach sukcesu. Nie zadowalały go już artykuliki o pijanym szewcu, który na Zamarstynowie zadźgał szydłem niewierną kochankę, ani o pożarze składów tekstylnych na Kleparowie podpalonych najpewniej przez bankrutującego sukiennika. Jego ambicje sięgały dalej. Był przecież przez kilka miesięcy na Uniwersytecie Jana Kazimierza ekspertem kryminalnym. Tytuł ten pochlebiał mu, bo Stern znał w swoim mieście niemal każdy dom i każde drzewo. Tu się urodził, tu kończył szkoły i tu od lat mieszkał z rodziną w willowej dzielnicy na Pohulance. I może właśnie dlatego nie potrafił sobie wyobrazić, jak mogło dojść do tego wyjątkowego mordu. Doświadczenie podpowiadało mu, że ów przymiotnik powinien być zarezerwowany do opisu szczególnie drastycznych przypadków. Ale problem polegał na tym, że kilkanaście lat prowadzenia kroniki kryminalnej w „Kurierze” sprawiło, że mu spowszedniał.

Stern musiał natychmiast zdobyć informacje od świadków. Dlatego w miniony piątek około jedenastej zjawił się pod bramą gimnazjum żeńskiego przy ulicy Krasickich 18 a. Po ceremonii wręczenia cenzurek przez panią dyrektor przeprowadził niełatwą rozmowę z jedną z dziewcząt, która uczestniczyła w feralnym spacerze.

Starał się być miły. Zaczerpnął głęboko powietrza, zanim podszedł do uczennicy wskazanej mu przez uczynne koleżanki. Na początek przedstawił się i pokazał legitymację dziennikarską, potem, przybierając niemal ojcowski ton, pogratulował dziewczynce świadectwa. Panienka, o imieniu Adela, ubrana w granatową spódnicę, plisowaną bluzkę i czapkę z otokiem, wyczuła w jego słowach obłudę i, zaczerwieniwszy się, rozejrzała się niepewnie. Stern jednak nie ustępował. Uśmiechał się przyjacielsko, patrzył w kasztanowe oczy łagodnie jak ksiądz i mówił o uczniowskiej odwadze oraz o obywatelskiej odpowiedzialności.

Dzierlatka w końcu się przełamała i powiedziała, że kiedy poprzedniego dnia poszła z koleżankami i panią profesor od francuskiego na wycieczkę pod Wysoki Zamek, zobaczyła burego kotka, który ukrył się przed nią w krzakach. Był przesympatyczny, więc zaciekawiona pobiegła za nim i natknęła się na mężczyznę opartego plecami o mur. A właściwie widziała tylko jego beżowe buty i jasnobrązowe spodnie, bo całą sylwetkę zasłaniał gęsty krzew bzu. Kiedy nieświadoma niczego odchyliła gałąź, sądząc, że to właściciel zwierzaka, wtedy...

Na grzeczne pytanie Sterna, co wtedy zobaczyła, Adela odpowiedziała, lejąc łzy, że ten pan w ochlapanej krwią marynarce nie miał głowy, a w jej miejscu unosił się rój obrzydliwych...

Stern ze zrozumieniem kiwnął głową. Wielokrotnie widział już fruwające nad trupami ściernice, poprosił więc dziewczynę o dalsze szczegóły, lecz ta ledwie wy- dukała, że nie mogła dłużej znieść tego straszliwego widoku. Poczuła nagle w żołądku okropny ścisk i odeszła na bok, by... A kiedy było po wszystkim, pojawiła się przy niej pani profesor. Usłyszała wtedy: Mon Dieu, c’est terrible! - i natychmiast zgodnie z poleceniem wróciła do reszty koleżanek.

Redaktor ponownie pochwalił uczennicę. Potem, przymilając się, zdążył wyciągnąć od niej jeszcze jeden bardzo ważny szczegół: że pozostawiony pod ścianą mężczyzna miał w butonierce białą różę, a jego dłonie były skrępowane linką. Ta ostatnia wiadomość miała dla Jakuba Sterna kapitalną wartość. Oznaczała bowiem, że zabójca (lub zabójcy) był do swego czynu przygotowany, a to raczej wykluczało działanie w afekcie.

Ile czasu potrzeba na dopracowanie szczegółów, wybranie pory dnia i sprawdzenie miejsca? Godzinę, dzień, a może cały tydzień? W jaki sposób należy zbliżyć się do ofiary? Czy uderzyć ją znienacka, a może siedzieć zaczajony w krzakach i czekać, aż się wreszcie pojawi? Gdzie trzymać linkę i czy wcześniej należy ją odmierzyć? Czy skrępować dłonie przed dekapitacją, jak nakazywała logika, czy może, przeciwnie, użyć linki dopiero wtedy, gdy mężczyzna wyzionie ducha?

Stern skonstatował nie pierwszy raz, że wymyślanie metody uśmiercenia przypomina pisanie scenariusza filmowego, który ożywiają obsada, no i oczywiście scenografia: oświetlenie, kostiumy, rekwizyty, a wśród nich ten najważniejszy - narzędzie zbrodni. Wcale jednak to go nie pocieszyło, gdyż znowu musiał odtworzyć czyjś cholerny plan.

Przypomniał sobie jeszcze krótkie spięcie z profesorką od francuskiego. Chuda i wysoka jędza w rogowych okularach niespodziewanie wyrosła obok niego na szkolnej alejce, wrzeszcząc: Va-t’en! Va-t’en! - jakby chciała wydrapać mu oczy. Zrobiło się niezgorsze zamieszanie. Nadbiegł woźny z miotłą, po nim wuefista i reszta grona nauczycielskiego. Dziewczynka zaczęła głośno szlochać, a kobieta gardłowała, że wezwie policję, i wyzwała go od starych zboczeńców. Gdy wuefista o posturze zapaśnika Pytlasińskiego podwinął rękawy koszuli, Stern postanowił się ewakuować.

Po przyjściu do swojej dziennikarskiej kuchni w redakcji natychmiast upichcił z uzyskanych wiadomości wyborną potrawę. Połączył naiwną młodość z ohydną śmiercią. Wymyślił śpiew gimnazjalistek, co ubarwiło scenkę i spotęgowało grozę chwili. Opisał burego kotka, kwitnący dziki bez i wreszcie oparte o mur zwłoki. Nie pominął też plam krwi na szutrowej alejce, a także roju brzęczących much. Podał nawet inicjały bohaterki, zachowując dla siebie wiadomość o krepującej ręce lince.

Wstał zza biurka, przeciągnął się i podszedł do okna. Machina ruszyła i nic nie mogło jej zatrzymać. Wiedział, że dopóki nie wykryje mordercy, dopóty nie będzie mógł spokojnie żyć: rozmawiać z żoną, bawić się z dziećmi, spać, jeść ani wykonywać tysiąca innych prozaicznych czynności. Czuł stalową obręcz zaciskającą mu się wokół skroni, otworzył więc okno i wpuścił do środka powietrze rześkie po gwałtownej burzy. Oddychał głęboko i patrzył. Urzekała go panorama miasta. Daleko na horyzoncie tonął w zieleni opisany przez niego kopiec, na wprost w ostrym słońcu bielała wyniosła wieża ratuszowa, a nieco w prawo, na szczycie katedry łacińskiej promieniał pozłacany krzyż. Jakub Stern opuścił wzrok. Na ulicy parowały kałuże, a ludzie stojący na przystanku strzepywali parasole i wychodzili spod drzew, widząc nadjeżdżające od strony placu Mariackiego żelazne cielsko tramwaju.

Stern, korzystając z nieobecności Wilgi, wyjął papierosa z papierośnicy, przetoczył go między palcami, po chwili zapalił od starego wysłużonego ronsona i zaciągnął się kojącym dymem. Kto jak kto, ale on nie powinien być zbyt wrażliwy. Miał za sobą przecież wystarczająco długi trening w redakcji. Obejrzał w tym czasie dziesiątki rozkładających się zwłok, napisał o nich tysiące zdań (za które dostał poniżające honoraria), więc teoretycznie nie powinien go martwić jeszcze jeden rozkawałkowany denat. Patrząc na zapalniczkę, stwierdził z żalem, że tym razem nie pójdzie tak łatwo.

Zbiegiem okoliczności znał ofiarę. Opisany przez niego w kryminalnej kronice nieszczęśnik, Konrad Rewalski, pracował w Akcyjnym Banku Hipotecznym przy placu Daniela Halickiego, w którym Stern z żoną mieli rachunki i książeczki oszczędnościowe. To nie działało na jego korzyść. Kiedy pojawił się w banku, by zadać kilka niewinnych pytań, na jego widok automatycznie zamykały się usta urzędników.

Doskonale pamiętał kasjera. Mężczyzna siedział w głębi sali przyjęć, po jej lewej stronie, przy marmurowym blacie w modnym kolorze écru. Badawczo przypatrywał się klientom wchodzącym po zielonym dywanie, jakby chcąc już pierwszym spojrzeniem zaszufladkować ich w swoim bankowym rejestrze. Był nad wyraz uprzejmy. Zwykle nosił jasnobrązowy garnitur, białą koszulę, jedwabny stalowy krawat i chusteczkę w tym samym kolorze zatkniętą w kieszonce marynarki, pod butonierką. Sądząc po zmęczonej twarzy, przekroczył już czterdziestkę, do którego to punktu Stern nieuchronnie się zbliżał. Miał posiwiałe, lecz jeszcze bujne włosy, które odruchowo przeczesywał wypielęgnowaną, delikatną dłonią. I właśnie na te szpakowate włosy zwróciła kiedyś uwagę Anna, co teraz nie miało żadnego znaczenia, lecz wtedy sprawiło, że Stern zacząć myśleć o nim z odrobiną zazdrości. Z nieodgadnionej twarzy kasjera spoglądały na klientów niebieskie oczy, podczas gdy z jego miękkich, idealnie wykrojonych ust, nad którymi zaznaczał się równo przycięty rudziejący wąsik, płynęły miłe słowa. Być może właśnie taki mdły obrazek - zastanawiał się Stern - mimowolnie sprowokował kogoś, by urwać facetowi głowę, jak wystrojonej na wystawie kukle?

Odszedł od okna i zgasił papierosa w popielniczce. Siadł za biurkiem i, bawiąc się okrągłymi klawiszami maszyny do pisania Continental, przypomniał sobie, że na początku czerwca natknął się na Rewalskiego przy zakładzie dla ociemniałych. Kasjer go nie widział. Szedł przechylony na bok z czarną walizką, kierując się w stronę kąpieliska przy Dybowskiego. Obok niego podążał szczupły młodzieniec, lecz Stern nie dostrzegł jego twarzy. Kilka miesięcy wcześniej spotkał urzędnika w innych okolicznościach. W Wielki Czwartek Rewalski kupował w centrali przy ulicy Rutowskiego u Riedla czekoladowe jajka Ph. Sucharda i angielskie biszkopty Huntleya. W świątecznie udekorowanej hali kręciło się wielu klientów. Sklepowe uwijały się za ladą, zręcznie pakując towar pod czujnym okiem szefa, pana Edmunda. Kasjer długo udawał, że nie widzi dziennikarza, lecz w końcu, natrafiwszy na jego spojrzenie, grzecznie mu się ukłonił.

Ale takie osobiste wspominki nie nadawały się do publikacji w „Kurierze”, który kosztował, bądź co bądź, dwadzieścia pięć groszy. Należało zdobyć jak najwięcej informacji z prywatnego życia Rewalskiego. Chociażby czy nadużywał alkoholu, czy miał długi, czy chodził do burdelu, a może wprost przeciwnie, seks z kobietami go nie interesował lub, co też było prawdopodobne, miał jakieś idiotyczne polityczne ciągoty i z „dobrobytu” komunizował? I co robił przez ostatnie dwadzieścia cztery godziny swego życia?

Jakub Stern cofnął się wspomnieniami jeszcze o jeden dzień. Gdy w miniony czwartek sensacyjna wiadomość dotarła do redakcji, natychmiast udał się pod kopiec, by obejrzeć miejsce, gdzie znaleziono okaleczonego trupa. Kiedy wspiął się na wzgórze, była druga po południu i słońce paliło niemiłosiernie. Zdyszany zdjął marynarkę i poluzował krawat. Schował się w cieniu pod murem i przyglądał się z bliska średniowiecznym kamieniom i cegłom. Po chwili odkrył na nich brunatne plamy z przyklejoną do nich kępką szpakowatych włosów. Dostrzegł też dwie tłuste muchy, które nic sobie nie robiły z jego obecności i spacerowały po wapiennej spoinie, pocierając zabawnie skrzydełkami.

Stern wyjął aparat z futerału, rozejrzał się i pstryknął kilkanaście zdjęć. Utrwalił na kliszy zapalony przez kogoś znicz w glinianej oprawie, pustą butelkę po marcowym piwie, pudełko po papierosach Triumf i trzy wdeptane w trawę niedopałki, które położył potem na białej wykrochmalonej chusteczce, by im się dokładniej przyjrzeć.

Dwa dłuższe ogarki były rozwarstwione, miały sparciałą i zabrudzoną ziemią bibułkę, co skłaniało Sterna do wniosku, że leżały tu wraz z przegniłym kartonowym opakowaniem co najmniej kilka tygodni, więc nie przedstawiały dla niego żadnej poznawczej wartości. Ale krótszy niedopałek egipskiego był dość dobrze zakonserwowany. Leżał w trawie krótko i miał wyraźne ślady zgniecenia, jakby palacz trzymał go do ostatniej chwili w zębach.

Stern starannie udokumentował miejsce zbrodni, ale żeby ustalić sprawców lub sprawcę, musiał wiedzieć po stokroć więcej, chociażby to, czy zbiegiem okoliczności egipski nie wędził aromatycznym dymem płuc mordercy. Równie dobrze mógł przecież parzyć palce któregoś z zabezpieczających teren policjantów lub przypadkowego przechodnia niemającego ze sprawą nic wspólnego.

Rozglądał się za czymś, co mogło posłużyć katowi za oparcie głowy ofiary, lecz nie znalazł ani kamienia, ani żadnego odpowiedniego pieńka. Możliwe że zabrała go policja albo potoczył się gdzieś ze skarpy w stronę Kopcowej.

Z tymi wątpliwościami podniósł leżącą w trawie butelkę po ulubionym przez siebie piwie i zerknął na nią pod światło. W środku dostrzegł kilka komarów i martwą biedronkę. Nagle coś nim wstrząsnęło i ze złością cisnął flaszkę w bliskie krzaki leszczyny. Na zielonym denku zobaczył coś, czego od dziecka panicznie się bał - zasuszony odwłok i poskręcane odnóża kosmatego pająka.

Przypominając sobie wapienną zaprawę zachlapaną krwią, na nowo próbował dociec, w jaki sposób kasjer znalazł się w tym miejscu. Jakie były ostatnie godziny i minuty jego życia? Zginął przypadkiem czy, przeciwnie, został doprowadzony na miejsce dekapitacji siłą? Jakie związki emocjonalne łączyły go z katem lub katami? Jakich użyto wobec niego argumentów? A może Rewalski zwyczajnie wybrał się na spacer i niespodzianie spotkało go nieszczęście? Jeśli tak, można by założyć, że ofiara i kat wspięli się wcześniej na kopiec i oglądali razem nocną panoramę miasta, zachwycając się jej pięknem. Ta ostatnia wersja spodobała się Sternowi i nawet „wiedział”, jak należałoby to zrobić. Przyłapał się na tym, że w czasie wizji popełnił błąd. Nie zajrzał do otworów strzelniczych. A przecież mógłby znaleźć w nich ślady krwi, bo wetknięta w taki otwór głowa byłaby unieruchomiona niczym w imadle.

Zakończył wspominki, podniósł słuchawkę telefonu i wykręcił numer sekretariatu. Odezwała się Kazia, którą poprosił grzecznie o połączenie z inspektorem Andrzejem Ziębą.

Liczył na cud. Chciał ponownie naciągnąć inspektora na rozmowę i usłyszeć choćby nikłą wskazówkę, z której dałoby się wysnuć kolejne wnioski, lecz Zięba nabrał wody w usta. Oschle zakomunikował, że do zakończenia sprawy nie będzie nikogo, a zwłaszcza plotkarskiej prasy o niczym informował. Nie spodobała mu się też propozycja spotkania. Nie zadziałała nawet magia Engelkreisa, łyczakowskiej knajpy, w której wydudlili już hektolitry piwa. I właśnie to zaprzaństwo rozpaliło złość Sterna.

- Masz krótką pamięć! - krzyczał do słuchawki.

- Zapomniałeś, ile razy ci pomogłem? Przypomnij sobie tego wariata w kiecce, któremu przestrzeliłeś oko. Gdyby nie ja...

- Gdyby nie ja - przerwał mu inspektor Zięba przyciszonym głosem - dawno byś, Kuba, nie żył! Prosiłem cię, żebyś do mnie więcej nie dzwonił. Podałem ci inicjały denata i od razu zastrzegłem, byś tego nie publikował, a ty już następnego dnia odwaliłeś na pół szpalty chamski artykuł. Bawisz się ze mną w ciuciubabkę? Do tego fotografia z miejsca przestępstwa: palący się znicz i fragment ściany ze znakiem zapytania. Złożę na ciebie raport, żebyś się, Kuba, nie zdziwił!

- A pisz, pisz te swoje cholerne raporty! - darł się Stern. - Strasznie się ciebie boję! Ale powiedz choć jedno miłe słowo! Kiedy i gdzie go chowają...

- Ciało! - syknął Zięba i bezczelnie się rozłączył.

Przez kilka minut Stern zastanawiał się, co mogło oznaczać to jego „ciało” lub „miało”, ale im bardziej się nad tym głowił, tym silniej utwierdzał się w przekonaniu, że inspektor z niego zakpił. W końcu zniechęcony dał sobie spokój i stwierdził z żalem, że jedynie ciężką pracą może uzyskać potrzebne wiadomości.

Wtedy przyszła mu do głowy najprostsza myśl, że źródłem wiedzy jest bank i właśnie tam od razu należało pójść, zamiast liczyć na stare znajomości. Być może kat poznał ofiarę w banku? Być może ją szantażował? Kiedy o tym pomyślał, do pokoju weszła jego redakcyjna koleżanka Wilga de Brie, rozczesując palcami mokre włosy. Stern spojrzał na jej przemoczoną sukienkę, przylepioną do wiotkiego, powabnego ciała, i łobuzersko się uśmiechnął. Pod białą tkaniną rysowały się ostre sutki, a poniżej pępka wyraźnie odznaczał się pobudzający męską wyobraźnię trójkącik łona.

- Co się tak obleśnie gapisz?! - sprowadziła go na ziemię. - Zapomniałeś, że masz żonę i dwójkę dzieci?

Podeszła do swojej szafki, wyjęła bawełniany ręcznik i zaczęła wycierać czarne kręcone włosy. Wyglądała ślicznie. Była szczupła, niemal tak wysoka jak on i miała brązowe oczy oraz maleńki pieprzyk na prawym policzku. Jej typ urody kojarzył się Sternowi nieodmiennie z Bałkanami.

- Zaczekaj! - zaczął przymilnym tonem. - Błagam, zostaw te włosy tak, jak są. Chciałem prosić cię o niewielką przysługę.

- Oszalałeś? - Spojrzała podejrzliwie.

- Pozwolisz, że ci wyjaśnię? Wczoraj przed południem wybrałem się do Akcyjnego Banku Hipotecznego na placu Halickim, w którym ja i moja żona mamy konta. Próbowałem dowiedzieć się czegoś o Konradzie Rewalskim, nieboszczyku znalezionym pod Wysokim Zamkiem, który był tam za życia kasjerem, lecz na dźwięk jego nazwiska wszystkim urzędnikom odjęło raptem mowę. Pomyślałem...

- Co?

- ...że mamy niepowtarzalną szansę - ciągnął, nie odrywając wzroku od Wilgi - zdobyć potrzebne dane. Gdybyś zechciała tylko...

I Stern opisał w kilku zdaniach wygląd kasjera, miejsce, gdzie siedział, a także nie omieszkał dodać, że według niektórych kobiet gość był szalenie przystojny, jakby właśnie ta ostatnia wiadomość mogła mieć dla Wilgi znaczenie.

Dziewczyna słuchała jego opowieści, a potem bezceremonialnie, odwrócona do niego tyłem, poprawiła pod sukienką wilgotne dessous.

- A jak się nie uda? - zapytała.

- Uda! Teraz na twoją tajną broń polecą wszyscy faceci - nie ustępował Jakub, licząc nie bez racji, że ten komplement zadziała lepiej niż pokrętne tłumaczenie.

- Musisz zrobić to zaraz - dodał. - Potrzebny jest nam tylko adres Rewalskiego, potem ruszymy z kopyta. Wiem, że perfidnie cię wykorzystuję, ale...

Nie dokończył. Wilga rzuciła w niego ręcznikiem, a potem zakręciła się na pięcie, chwyciła torebkę i wybiegła na korytarz z jakimś dziwacznym śmiechem, potrząsając włosami.

W tym momencie nie zdawała sobie sprawy, w jakim jest stanie. Dla postronnego obserwatora zachowywała się zupełnie normalnie, lecz były to pozory, bo Wilga po roku pracy w lwowskim „Kurierze” była kłębkiem nerwów. Pierwszy raz spadła na nią ta cholerna pustka myśli przed blisko dwoma miesiącami, gdy ze Sternem próbowali wykryć sprawcę morderstw na Rynku. Kiedy rozmawiała z podejrzanym Robertem Bareckim, wciąż miała przed oczami zamaskowane męskie zwłoki spoczywające na murku fontanny Am- fitryty. Przepytując go, zdolnego młodego pięściarza i kiepskiego studenta prawa, i skupiając się na grze jego ciała, na jego ruchliwych i zawziętych oczach, pomyliła chronologię zdarzeń. Czego nie zauważył także sam Barecki, którego mózg, poobijany rękawicą bokserską, przyjmował widocznie ograniczoną porcję informacji. A potem przyszło jeszcze bardziej traumatyczne doświadczenie: Wilga de Brie stała się zakładniczką szaleńca i to, że uszła z życiem, zawdzięczała wyłącznie brawurowej akcji Sterna i Zięby.

Od tamtej pory minęły prawie dwa miesiące. Wilga wróciła z trzytygodniowego urlopu w Worochcie. Koleżanki z redakcji zazdrościły jej opalenizny i wrażeń i wydawałoby się, że znowu jest gotowa poświęcać się bez reszty „Kurierowi”, lecz doświadczone oko Sterna dostrzegło w jej zachowaniu niepokojące zmiany, jak delikatne pęknięcie na lustrze. Dziewczyna bywała częściej zamyślona, a jednocześnie dziwnie uparta. Pisząc zaś na maszynie, opuszczała wyrazy, co do tej pory w ogóle jej się nie zdarzało.

Stern rozumiał sytuację partnerki. Rok wcześniej przeżył podobne załamanie, o którym nikomu nie mówił, a które miało związek ze schwytaniem dziewiętnastolatka z Łucka kolekcjonującego prawe kobiece dłonie. Jakub pierwszy wytypował go z grona podejrzanych. Dlatego dzięki pomocy Zięby przeprowadził z nim długą rozmowę w celi. Chciał koniecznie poznać motywy. Musiał dowiedzieć się, co naprawdę roiło się w jego chorej głowie. Kiedy wszedł do karceru, był zdumiony. Chłopak wyglądał jak aniołek: jasne włosy, niebieskie oczy i rozbrajający uśmiech. Przywitał się ze Sternem jak ze starszym bratem i wyglądał na nieco speszonego, gdy delikatnie ściskał mu dłoń. I dopiero dwa tygodnie później organizm Jakuba Sterna nagle się zbuntował. Gdy w poniedziałek rano dziennikarz wybrał się z koszykiem po świeże pieczywo, zobaczył w witrynie sklepu swoje odbicie i natychmiast opuścił wzrok. Był nie tylko nieogolony, lecz także dziwacznie ubrany: miał na sobie wiosenny płaszcz, pod spodem wygniecioną piżamę, na głowie słomkowy kapelusz, a na nogach dwa różne buty.

Wracał do domu zawstydzony i przerażony swoją bezsiłą. Miał jednak szczęście: żaden z sąsiadów go nie widział, a Anna także spała, gdy zamykał za sobą drzwi do łazienki. Kiedy golił się, odwracając wzrok od lustra, przypomniał sobie słowa swego ukochanego dziadka antykwariusza, który na każdą okoliczność miał odpowiednie przysłowie: „Choćbyś uciekał przez góry, las, śmierć do ciebie zdąży na czas” - mawiał dziadek Paweł i dodawał: „Zapamiętaj, Kuba, że każdy jeden będzie musiał za swoje błędy Panu Bogu zapłacić”.

Nie było jej już z pół godziny. Stern zapalił następnego papie-rosa i wystukał na maszynie kilkanaście zdań o kieszonkowcu, który w biały dzień kroił frajerów na Łyczakowie.

Wierzył w powodzenie misji redakcyjnej koleżanki. Współpracowali od roku i zdążyli się już dobrze poznać. Rozwiązali nawet razem kilka ponurych spraw i wciąż wróżono im w „Kurierze” obiecującą przyszłość. De Brie miała niezłe referencje dziennikarskie i za sobą twardą szkołę życia w Łodzi, skąd uciekła do Lwowa, gdy swoimi ostrymi tekstami naraziła się miejscowej żulii. Spośród wielu jej cech dwie szczególnie imponowały Sternowi. Wilga była ambitna i nieobliczalna jak on. Zastanawiał się czasami, dlaczego do tej pory nie znalazła sobie gacha, bo do ich pokoju zaglądało przecież wielu adoratorów, którzy bywało, że dzwonili, by zapytać o panią redaktor, a nawet przynosili kwiaty albo słali liściki. Ale wszystkie znajomości de Brie kończyły się zwykle po kilku dniach lub tygodniach, jakby dziewczyna odstraszała amantów swoją skomplikowaną i nietypową psychiką.

Kiedy Wilga pojawiła się w pokoju, zadowolona puściła do Sterna oko.

- Miałeś rację! Kolesie kasjera powyłazili na mój widok zza lady, za to ich koleżanki tylko fukały na mnie.

Zwierzyłam się panom, że przyjechałam prosto z dworca kolejowego i złapała mnie ulewa na Rynku. Lałam krokodyle łzy. Nie chciałam uwierzyć, że pan Konrad Rewalski, mój cordial ami, nie żyje. „To jakaś straszna pomyłka! - nie dowierzałam. - Mieliśmy z panem Konradem wspaniałe plany. W dzień obiecał mi pokazać miasto, a wieczorem mieliśmy pójść do teatru na przednią sztukę. No, co tam u was dzisiaj grają?”. „Pana Jowialskiego, proszę pani”, podpowiedział mi usłużnie jakiś miły bałwan. A potem ten sam bałwan z maślanymi oczami wyjął z pugilaresu swoją wizytówkę i zapisał na odwrocie adres nieboszczyka. Był niezwykle uprzejmy, jakbym miała zostać jego klientką albo... - Wilga nie dokończyła i położyła na biurku kremową wizytówkę z zapisanym na odwrocie domicylem.

To miała być cudowna nitka, która według Sterna powinna ich wkrótce zaprowadzić do kłębka.

Jakub chwycił więc karteczkę i natychmiast zszedł do szefa, by przekuć tę ważną informację w sukces. W dwóch zdaniach oznajmił mu, że sprawa kasjera ruszyła wreszcie z miejsca, artykuł już się pisze, a on potrzebuje na gwałt kluczyków do samochodu, którym zaraz pojadą z Wilgą pod zdobyty przez nią adres.

- Co myślisz, Kuba, o szantażu? - zapytała de Brie, sadowiąc się obok Sterna w samochodzie. - Kasjer zginął, bo... nie wywiązał się z obietnic.

- Jakich obietnic?

- Tego jeszcze nie wiem.

- Dlaczego właśnie szantaż przyszedł ci do głowy?

- Pracował w banku. Znał zabezpieczenia i obowiązujące w nim procedury. Być może wiedział za dużo, więc przypłacił to życiem. Może w grę wchodził jakiś lipny kredyt, weksel in blanco albo akcje?

- Łódzkie doświadczenie?

- Doświadczenie i babska intuicja - dodała.

- To tylko robocza hipoteza - stwierdził i spojrzał na nią uważnie.

- Ale jej nie wykluczasz?

- Dziś niczego nie można wykluczyć! - oznajmił, uruchamiając motor.

Potem Wilga zmieniła nagle temat i zapytała Sterna, czy nie chciałby wziąć od niej jednego liliowego persia- ka, który już się usamodzielnił.

- Mówiłam ci już, że mam kotkę i dwa śliczne kocięta. Wspominałeś, że twój syn ma jutro imieniny. Dzieci lubią zwierzęta, a to wyjątkowo uroczy kotek. Pamiętam, że sama w dzieciństwie uwielbiałam bawić się ze swoim chomikiem, a jak zdechł, pochowałam go na prawdziwym cmentarzu, za bramą.

- Spadłaś mi z nieba! - ucieszył się Jakub i dorzucił, że dla formalności zapyta jeszcze o to Annę.

Resztę drogi pokonali w milczeniu. Stern ostrożnie prowadził, zwracając uwagę na dorożki i nieobliczalnych pieszych, którzy kilka razy niespodziewanie przebiegli im przez jezdnię tuż przed maską. Po raz kolejny z przykrością stwierdził, że to woźnice i przechodnie są panami lwowskich ulic, a nie kierowcy. Działo się tak pewnie dlatego, że mimo rozwoju motoryzacji samochód nadal był we Lwowie i w kraju luksusem. Złość go brała, gdy przypominał sobie liczby. Po polskich drogach poruszało się zaledwie trzydzieści pięć tysięcy samochodów, a we Lwowie było ich, jeśli dobrze pamiętał, najwyżej dwa tysiące. Cóż z tego, że rosła produkcja fiatów 508, gdy włoski koncern robił wszystko, by spowolnić wytwarzanie rodzimego CWST. Taki sam opłakany stan. Nie najlepiej też wyglądały polskie drogi. Ich długość w porównaniu z Niemcami, a nawet Czechami była żenująca. Pojawiło się jednak światełko w tunelu - przed dwoma laty przystąpiono do budowy pierwszej autostrady z Gdyni do Katowic i Stern miał nadzieję, że już za kilka lat będzie można podróżować jej odnogą do samej Warszawy. O tych wszystkich bolączkach informował czytelników piątkowy „Kurier”, słusznie zaznaczając, że to dopiero skromny początek motoryzacji.

Kiedy Jakub zastanawiał się nad rozwojem polskiej komunikacji, Wilga zatopiona w myślach wystukiwała palcami jakiś rytm na spoczywającej na jej kolanach torebce.

Około czwartej po południu granatowa tatra z redakcji „Kuriera” zaparkowała na 11 Listopada pod numerem 16, obok dwupiętrowej kamienicy z przeszklonym wykuszem.

Stern wyłączył silnik, a de Brie otworzyła oczy. Nie wysiadali. Przez kilkanaście sekund obserwowali otoczenie.[L.J]

Wokół panował spokój. Po obu stronach uliczki rosły przystrzyżone lipy, a za żeliwnymi ogrodzeniami grzały się na słońcu gustowne ceglane domy. Po lewej stronie, jakieś dziesięć metrów od nich, postawna kobieta przepasana białym fartuchem i z koszykiem pełnym warzyw w ręce zamknęła bramkę na posesję i weszła do sieni. Z prawej przemknął po chodniku na hulajnodze chłopak w krótkich spodenkach, a nieco dalej dwóch starozakonnych zmierzało statecznym krokiem w kierunku położonego na wzniesieniu skrzyżowania, zaciekle o czymś dyskutując.

- Koniec wycieczki, panie Stern! - oznajmiła Wilga.

- Może pan pokaże, na co go stać?!

- Voilå! - odpowiedział zarozumiale dziennikarz, wychodząc z samochodu i ostentacyjnie trzaskając drzwiami. - Teraz patrz i się ucz!

Liczył na efekt i się nie przeliczył. Wkrótce za żeliwnym ogrodzeniem wyrosła zwalista postać z sumiastym wąsem. Mężczyzna drapał się w kark i z zaciekawieniem patrzył na auto i przybyłych.

- Chyba zabłądzili?

- Ni ma mowy! - zaprzeczył Stern. - Przyjechali wprost do pana i to pan jest dla nas jedynym ratunkiem.

- Tycui sobi ze mni, szutnik? - zapytał mężczyzna podejrzliwie.

- E, gdzież by tam śmiał. My w sprawie pana Konrada Rewalskiego. To pani Wilga de Brie, a ja nazywam się Jakub Stern. Jesteśmy pismakami z lwowskiego „Kuriera” - wyjaśnił, wyciągając papierośnicę, w której poukładane były poczciwe sporty z dyskobolem.

Mężczyzna przedstawił się jako Longin Kulik i tak samo szybko, jak dokonał prezentacji, poczęstował się papierosem.

Stern przypalił mu uprzejmie zapalniczką, a kiedy dymki poszybowały pod niebo, podejrzliwość ustąpiła jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Cieć otworzył bramkę i zaprosił gości do stróżówki.

Tam, bujając się na taborecie, wciśnięty między zlew a przykryty lnianym obrusem stół, Kulik przekazał gościom kilka ważnych informacji o nieboszczyku. Pierwszą, że świętej pamięci kasjer mieszkał pod tym adresem zaledwie od dwóch miesięcy i że przeprowadził się tu, na nowe mieszkanie z Pasiek Halickich, a drugą, że Rewalski nie był rodowitym lwowiakiem, tylko pochodził ze Stanisławowa, gdzie pracował w oddziałe tegoż samego banku.

Na pytania o znajomości lokatora i jego przyzwyczajenia dozorca scharakteryzował Rewalskiego jako samotnika, który rzadko przyjmował u siebie gości. Powiedział też, że kasjer prowadził w miarę regularny tryb życia. Wychodził rano do banku i wracał wieczorem, a po nocy z jego mieszkania dochodził tylko cichy stukot maszyny do pisania.

- Obiady jadał na mieście, pewni u Teliczkowej albo Masełki. Tylko raz wyjechał na trzy dni do stolicy. Gadał, ży w sprawach służbowych - dokończył cieć.

-I nic w jego zachowaniu nie było dziwnego? - rzuciła Wilga, rozglądając się po ciasnym i ubogim wnętrzu.

- Czy ja wiem - zastanawiał się Kulik. - Miał jedną maleńku słabość, ali pokaż mi pani człowieka, który jej ni ma! Pan Konrad lubił spotykać si z kulegami, a zwłaszcza upodobał sobi towarzystwu młodych i ładnych chłopców, lecz nigdy ni robił na schodach rabanu i nic absolutnie ni wskazywało, ży nadużywa ćmagi. Zdarzało mu si czasem ni wracać na noc, ale to był jeszcze zdrowy chłop - tłumaczył dozorca - no i miał pewni swoi potrzeby. Gadał o sobi, ży jest artystą, ale jakie śtuki on wyprawiał i z kim, ja tego ni był nawet ciekaw.

Stern i Wilga wymienili porozumiewawcze spojrzenia, a Kulik ciągnął swoją opowieść, z której wynikało, że kasjer zajmował na drugim piętrze trzypokojowe mieszkanie, rzadko rozmawiał z sąsiadami, a jeśli już ktoś próbował go o coś zapytać, dawał do zrozumienia, że kontakt z domownikami nie jest mu potrzebny.

Longin Kulik był podekscytowany. Imponowało mu, że może rozmawiać z prawdziwymi dziennikarzami. Zdradził, że sąsiedzi (sami porządni ludzie) traktowali Rewalskiego jak dziwaka. Na pytanie Sterna, czy ostatnio nie zauważył czegoś nietypowego, stróż odpowiedział, że na dzień przed śmiercią kasjera odwiedziła ciotka, ale przy tym stwierdzeniu pokazał ręką, że kobieta była „myszygine”.

- Jak mam to rozumieć? - podchwycił Stern.

- Przyjechała dorożką prosto z dworca kolejowego - ciągnął Kulik, gasząc papierosa pod kranem i uprzejmie podstawiając Sternowi puszkę po sardynkach na peta. - Była ubrana w futro z norek, jakby si na Syberię wybierała. Ni zastała pana Konrada i bardzo tego żałowała. Powiedziała, że jedzi do Leżajska, na grób cadyka Elimelecha, bo miała straszny sen o siostrzeńcu i musi pomodlić się za jegu zdrowie, i zostawić przed ohelem swoją kwitłech. Prosiła, by przekazać panu Konradowi jegu ulubiony kugel.

Stern z Wilgą kolejny raz spojrzeli na siebie znacząco.

- Jaki to sen, ja si ni pytał, a ona sama też do gadania ze mną ni była skora - powiedział Kulik, wstając demonstracyjnie. - No, a teraz wypada pukazać państwu drzwi świętej pamięci lokatora.

Wilga z Jakubem poszli za gospodarzem na drugie piętro, pod drzwi Rewalskiego z numerem szóstym. Na przyklejonej do nich i do framugi kartce widniała czerwona pieczęć komendy wojewódzkiej z adresem Leona Sapiehy 1, pod nią zaś jakiś bazgrol.

- Czy moży już wiedzą, kiedy nasz nieboszczyk trafi na mogiłki? - zainteresował się dozorca uprzejmie.

- No i na jaki mogiłki, bo moży rodzina zechcy go powieźć na Kłeparów, a ni Łyczaków? - zaczął się głośno zastanawiać. - Wypada pójść, świeczkę zapalić albo kamyczek jaki na macewie zostawić. Zawsze to był mój lokator, no ni?

- To pan też nie wie, kiedy będzie pogrzeb? - zapytała Wilga.

- Wiem wiele o swoich lokatorach, żyjemy tu jak jedna rodzina, ale o tyj jednyj rzeczy najlepiej wiedzą krewni - żachnął się mężczyzna. - Dziwne! Znaczy, że świętej daty jeszcze nikt ni ustalił? - Spojrzał pytająco najpierw na Wilgę, a potem na Sterna.

- To znaczy, że ciało leży w kostnicy - skwitowała dziennikarka i dopowiedziała cicho: - i czeka na zmiłowanie.

- Właśnie - dorzucił Stern i uświadomił sobie, że inspektor z wojewódzkiej dawał mu to dziś rano do zrozumienia.

Zeszli na parter i już mieli się pożegnać, gdy dozorca nieoczekiwanie wspomniał, że lokator wynajmował jeszcze jedno mieszkanie. Mieściło się w starej willi przed rogatką Sichowską, o czym na śmierć zapomniał, gdy policja robiła przeszukanie.

Wilga de Brie wykazała się refleksem i zaproponowała szybki wypad na miejsce „dla orientacji”. Mężczyzna spojrzał na zegarek, jakby się wahał, lecz ostatecznie zgodził się pokazać dziennikarzom drugie lokum Rewalskiego, pod warunkiem że później go odwiozą.

- Ni ma wyjścia, trzeba jechać. Może tam znajdzi si jaka informacja o pogrzebie - dorzucił, próbując usprawiedliwić swoją decyzję.

Pochwalił się, że ma zapasowy klucz do tego mieszkania, bo kilka razy na prośbę lokatora przywoził mu stamtąd jego sprzęt kuchenny, ubrania i książki. Wyjaśnił też, że zostały tam tylko stare meble, które nie pasowały do nowego wnętrza, i te pan Konrad chciał sprezentować gospodarzowi. Kulik dodał, że jego lokator zapłacił za stare mieszkanie za pół roku z góry i że jego właściciel, inżynier Ksawery Gut, miał na dniach wrócić z zagranicznej podróży. Właśnie mijał termin opuszczenia lokum, więc nadarzyła się okazja, by oddać gospodarzowi klucze i opowiedzieć mu o tragicznej śmierci lokatora.

Dozorca rozparł się wygodnie w samochodzie obok Sterna, de Brie zaś siadła za nim. Dziennikarz nie żałował gazu. Wkrótce zostawili za sobą Wały Hetmańskie i przemknęli przez zatłoczoną Piłsudskiego, by zatrzymać się przy ulicy Zielonej pod numerem 91.

Samotna ceglana willa z zakratowanymi oknami przypominała Jakubowi małą twierdzę. Od frontu była obrośnięta gęsto dzikim winem, które wylewało się na ulicę przez wysoki drewniany parkan, na jej środku zaś wyrastała do góry na kilka metrów kwadratowa wieżyczka z małym oknem, zwieńczona stojącym dumnie na jednej nodze zardzewiałym kogutem. Budynek ozdabiał spadzisty dach pokryty siwym łupkiem.

- No, to dzięki Bogu przyjechali - powiedział Kulik i, stękając, wytaszczył się z samochodu.

Willa wydala się Sternowi ponura, za to na jego redakcyjnej koleżance wywarła pozytywne wrażenie. De Brie pomyślała nawet, że to wymarzone miejsce, by, korzystając z uroków wielkiego miasta, raczyć się spokojem wsi. Najbardziej odpowiadał jej brak sąsiedztwa. Najbliższe zabudowania znajdowały się ponad sto kroków dalej i były oddzielone od tej parceli wyspą wybujałych drzew i krzewów.

De Brie wyobrażała sobie, jak w ciepły letni wieczór siedziałaby tu sobie na ławce w ogrodzie i redagowała nowy tekst do gazety. Z tym obrazem w głowie pierwsza przekroczyła bramkę. Lecz ledwie zrobiła kilka kroków, jej marzenia wyparowały w ułamku sekundy, bo z psiej budy ukrytej w bluszczu wyskoczył ogromny wilczur i tylko dlatego jej nie rozszarpał, że przytrzymał go za szyję solidny łańcuch.

Wilga z krzykiem rzuciła się w ramiona Jakuba, a Kulik się przeżegnał. Bestia wściekle warczała i wyprawiała na tylnych nogach dzikie harce.

- Jest tu ktoś?! Halo! Niech ktoś tego bydlaka stąd zabierze! - krzyczała przerażona dziennikarka.

- Spokojnie, nic ci nie zrobi. Nie widzisz, że jest dobrze uwiązany? - uspokajał ją Stern, rozglądając się wokoło.

- Łatwo ci powiedzieć!

Kulik próbował ich pogodzić:

- Daji państwu uroczyste słowo, że tego paciuka wcześniej tu ni było! Stała tylko buda, a obok niej leżał łańcuch. Pewni gospodarz już wrócił i przywiózł go z sobą.

- No widzisz, to zupełnie nowy piesek! - zażartował Stern, lecz musiał się szybko uchylić, by nie oberwać od niej torebką.

Cała trójka, spoglądając z rezerwą na śliniącego się czworonoga, obeszła dom w poszukiwaniu gospodarza. Kulik zapukał do drzwi wejściowych i kilka razy zawołał właściciela, lecz nie było odzewu. Stanęli w końcu przy kamiennych schodkach prowadzących do dawnego mieszkania Rewalskiego.

Longin Kulik wspiął się na nie pierwszy. Wyjął z kieszeni spodni klucz i splunął na niego „fachowo”, po czym włożył go do zamka, przekręcił dwa razy i mocno pchnął drzwi.

W wąskim i wysokim korytarzu, do którego weszli, panował półmrok, a w powietrzu unosiła się przykra słodkawa woń. Kulik rozejrzał się i nerwowo odkaszl- nął, jakby czegoś nie rozumiał. Później obrócił się w lewo i delikatnie złapał za klamkę drzwi, które prowadziły do pokoju świętej pamięci lokatora.

W ciemnym pomieszczeniu niewiele było widać. Mężczyzna, szurając nogami, podszedł do okna i rozsunął grube granatowe story. Kiedy światło dzienne wniknęło do środka i poderwało do góry drobiny kurzu, cała trójka z wrażenia zamarła. W zamkniętym pokoju siedziało za stołem nieruchome towarzystwo.

Domownicy wyglądali, jakby czekali na przyjście gości. Wilgę poraziła porozkładana zastawa: talerzyki, kubeczki, widelce i noże - wszystko przygotowane jak do prawdziwego obiadu, lecz nic nie było tu realne, gdyż zamiast żywych ludzi miejsca za stołem zajmowały marionetki.

Kolejne kukiełki siedziały na szafie, wisiały spokojnie na drewnianym wieszaku albo leżały na mosiężnym łóżku, odwrócone twarzami do materaca, jakby odpoczywały po ciężkiej pracy.

- Boży ty mój! Ja chyba śni albo musiał pomylić adres - zwątpił cieć, żegnając się. - Ale... niech mi to ktoś wyjaśni, przecież wszystko do siebi tu pasuji. Tu jest szafa? No, jest! Tu wejści do kuchni? No, jest! - Zawahał się, lecz nie wszedł do środka. - O tam, obok pieca, mogę zaświadczyć, wisi tyn sam widoczek gondoli, co go inżynier Ksawery Gut przywiózł kiedyś z wyprawy do Wenecji. Tu stoi fotel kasjera, a tu jego stara biblioteczka, w której ustawione były książki. Przewiozłem je z nim na nowe mieszkanie. Wszystko niby jest, poznaję, ale... Ni ma co, tylko ktoś pod nieobecność pana Konrada si tu wprowadził.

Stern, Wilga i Kulik gapili się na marionetki, lecz mieli wrażenie, że to raczej one im się przyglądają, jakby tym niespodziewanym najściem zakłócili ich spokój, przerwali im przedziwną grę, której sensu nie sposób było zrozumieć.

Wilga z zaciekawieniem patrzyła na damę siedzącą za stołem, która miała na głowie granatowy aksamitny czepek z malutkimi perłami przyszytymi tak, że tworzyły wzór siateczki. Nad jej czołem połyskiwało krwistą czerwienią szkiełko wprawione w inkrustowany pozłacany pasek. Na kredową twarz i uszminkowane usta ściekały z oczu szklane łzy. Jej zmarszczona długa suknia przykrywała kolana, a blade i chude palce, które wystawały z kremowych żabotów, zaciskały się na śnieżnobiałej chusteczce.

Naprzeciwko damy siedział urodziwy oficer o śniadej cerze i z gęstymi czarnymi lokami spływającymi spod okrągłej czapki. Miał na sobie zieloną wojskową bluzę, na rosyjską modłę, ściśniętą w pasie skórzanym paskiem. U jego boku wisiała kozacka szabla, a na plecach - skórzany tornister.

Za żołnierzem Wilga dostrzegła grubego kata, uczepionego za rękę do drewnianego stojaka. Miał na głowie czarny kaptur z otworami na oczy, czerwoną bluzę, czarne rajtuzy i wysokie do kolan buty. Skórzany fartuch, który przykrywał wydęty brzuch, upstrzony był zakrzepłymi czerwonymi plamami. W prawej ręce grubas trzymał topór, w lewej zaś - otwarte obcęgi.

Tuż za oprawcą, jakby tworząc z nim parę, dyndała poruszona przez Sterna czarownica. Wyglądała jak wrona w fioletowo-czarnej sukience, z ustami (dziobem) w sinym kolorze i włosami przypominającymi ptasie gniazdo. Jej chudą szyję zdobiły tandetne świecidełka.

Około metra za nią kołysał się odwrócony do niej tyłem człowieczek o krótkich, grubych palcach. Ubrany był w robociarską bluzę i drelichowe spodnie na szelkach. Na nosie miał grube okulary, a jego szeroko otwarte usta sugerowały zdziwienie. Nie wiadomo dlaczego, ale ta postać wydała się Sternowi sympatyczna.

Obok stojaka, na którym wisiały lalki, stał mały drewniany manekin pozbawiony głowy i rąk. Był zwrócony w stronę drzwi i sprawiał wrażenie, jakby miał zamiar uciec za próg, korzystając z nieuwagi gości.

Wilga w milczeniu przypatrywała się nieruchomemu towarzystwu, podczas gdy Stern szeptał coś Kulikowi do ucha. Po chwili, na co dziennikarka zareagowała przerażeniem, Stern podniósł oficera z krzesła, zdjął swoją marynarkę, a potem owinął nią marionetkę tak, że było spod niej widać tylko lśniące wysokie buty i czarną drewnianą pochwę szabli.

- Chyba pan się nie obrazi? - Dziennikarz spojrzał pytająco na ciecia. - Przyjadę tu jutro i posadzę go na miejsce, ale wpierw chciałbym coś zbadać. Jeśli pożyczy mi pan klucz, nie będzie musiał się pan sam fatygować. Tylko na jedną noc. Zgoda?

Kulik zdziwiony szeroko otworzył buzię i przez sekundę wyglądał jak wiszący obok wiedźmy jegomość.

- Lepiej stąd chodźmy - zdecydował, patrząc z niepokojem na Sterna, który szykował się, by zajrzeć do szafy. - Ni trzeba tu nic ruszać. Nowy lokator ni życzyłby sobi...

Nie dokończył, gdyż z podwórka dało się słyszeć warczenie, które zamieniło się niespodziewanie w radosne poszczekiwanie, jakby ktoś pogłaskał psa po grzbiecie albo dał mu jeść.

- Ma pan rację! - poparła go Wilga. - Może nie warto tracić czasu na jakieś bzdury.

Kulik podszedł do okna, by sprawdzić, co zainteresowało wilczura, lecz nikogo nie dostrzegł i zaciągnął story. W tym momencie Stern stracił zainteresowanie szafą i wyszedł za Wilgą na korytarz.

- Ty zawsze musisz nas w coś wplątać - zauważyła z pretensją w głosie.

- Nie mów, że się boisz - odparował złośliwie.

- Przecież to tylko głupie lalki.

Z ganku wyszli na ścieżkę i dotarli do furtki zadowoleni, że pies ich zignorował i schował się do budy.

Na ulicy Wilga odruchowo się obejrzała. Nie była pewna, lecz wydawało się jej, że w pokoju kasjera poruszyła się granatowa zasłona przytrzymywana przez rączkę z obrąbioną chusteczką. Nic nie powiedziała, woląc uniknąć złośliwości Sterna. I milczała tak przez całą drogę, odsuwając się z obrzydzeniem od małych drewnianych nóg w brązowych oficerkach, wystających spod marynarki Jakuba.

Stern miał do Kulika kilka pytań. Chciał wiedzieć, czy Rewalski posiadał dodatkowy komplet kluczy i komu mógł je pożyczyć, ale stróż nie miał na ten temat bladego pojęcia. A na pytanie o to, jak dawno odwiedził mieszkanie nieboszczyka i czy wcześniej widział marionetki, tylko fuknął coś pod nosem, jakby się obraził. Wkrótce jednak mężczyźni dowcipkowali z całej sytuacji, nie zwracając uwagi na de Brie. Dozorca zgodził się, by następnego dnia dziennikarz odwiózł lalkę na Zieloną, kiedy już przeprowadzi swój ważny eksperyment. Wilga wyraźnie usłyszała to słowo: eksperyment.

Przez chwilę jechali za niebieskim tramwajem. Wyprzedzili go na ulicy Piłsudskiego, po kilkunastu sekundach przecięli Fredry i znaleźli się na Akademickiej. Wtedy Wilga niespodziewanie poprosiła Sterna, by zatrzymał samochód.

- Wysadź mnie! - oświadczyła stanowczym tonem.

- Jest mi duszno. Mam ochotę się przejść.

Kuba zjechał posłusznie do krawężnika i zahamował przy sklepie Wacława Kuchara - „Maraton”. Wilga burknęła jeszcze coś pod nosem, a potem trzasnęła drzwiami i skierowała się do sklepu sławnego olimpijczyka, jakby miała zamiar kupić wystawioną w witrynie rakietę tenisową, piłkę do szczypiorniaka lub oszczep.

Dozorca z wrażenia aż podskoczył, a Sternowi ścierpła skóra. Wilga kolejny raz posłała mu ostrzegawczy sygnał, którego nie powinien zbagatelizować, bo ambitna koleżanka mogłaby go skazać na ciche dni w redakcji. Za to Kulik był w swoim żywiole. Sypał dowcipami jak z rękawa i tak bałakał kłapaczem, że Stern nie mógł za nim nasztajgować.

Po kwadransie od opuszczenia willi przy Zielonej dozorca znalazł się przed swoją kamienicą. Na pożegnanie wręczył dziennikarzowi klucze do mieszkania Rewalskiego i mrugnął znacząco, jak gdyby od lat byli w dobrej komitywie.

Było już wpół do szóstej po południu, gdy Stern podjechał pod redakcję „Kuriera” i wyłączył silnik. Od razu przypomniał sobie o pasażerze na gapę, który leżał na tylnym siedzeniu zawinięty w jego marynarkę. Musiał teraz przemycić go niepostrzeżenie do swego pokoju.

O tej porze redakcja powoli pustoszała. Pracę kończyła korektorka Stopka, a swe dzieło zaczynała pani Rozalia, sprzątaczka, która po przedwczesnej śmierci męża na suchoty sama musiała utrzymać trójkę małych dzieci. Do budynku raz po raz wbiegali gońcy i zostawiali przesyłki w kantorku depesz. Od miesiąca nie było już tu Freda Organisty, przezywanego Maczałą, który po dwutygodniowym pijaństwie na dobre pożegnał się z robotą. Jego miejsce zajął pan Zenon, slużbista, z którym Jakub Stern od początku darł koty. Teraz miał więcej szczęścia: Zenona nie było, za to na schodach natknął się na zamyślonego Stasia Długolatę.

Ściskając pod pachą pakunek, Stern przemknął cichaczem obok Okularnika, by usłyszeć z dołu, że strzał Gwizdały na bramkę Lechii był fenomenalny, że tylko paluszki lizać.

Wszedł do swego pokoju, zamknął drzwi i przekręcił klucz. Z bijącym sercem podszedł do biurka i rozwinął marionetkę z marynarki. Teraz mógł do woli przyglądać się małej postaci. Było w niej coś osobliwego, czego nie potrafił uchwycić. Może chodziło o genialnie zachowane proporcje ciała, stwarzające pozór, że ma się do czynienia z prawdziwym, tyle że małym człowiekiem? A może o spojrzenie szklanych oczu czy elegancko skrojony mundur, połyskujące oficerki i wojskowy plecak przytwierdzony do pleców skórzanymi paskami?

Stern odwrócił kukiełkę i zaciekawiony odpiął metalową sprzączkę plecaka, a kiedy odchylił pokrywę, zobaczył w środku niewielką książkę.

Zaintrygowany wziął ją do ręki i siadł na biurku obok leżącej lalki. Natychmiast też przekonał się, że ma do czynienia z prawdziwym brulionem, a nie z teatralnym rekwizytem, chociaż na okładce i na kolejnych kartkach nie było ani tytułu, ani nazwiska autora.

Książeczka była solidnie oprawiona w granatową skórę. Kartki nie miały druku, lecz były pokryte odręcznym pismem - majuskułą i minuskułą cyrylicy - za pomocą stalówki maczanej w ciemnozielonym atramencie. Jakub był pełen podziwu dla autora i zastanawiał się, gdzie uczył się kaligrafii. Manuskrypt otwierała litera A, ozdobiona atrybutem świętego Wincentego: kiścią winogron i fantastycznie wywiniętym liściem.

Dziennikarz przypomniał sobie własne doświadczenia w tej niewdzięcznej dziedzinie. Ile musiał znieść katuszy, by zaliczyć w gimnazjum ten przedmiot. Nie pomagały wyśmienite stalówki firmy H&B, sprowadzane z Berlina i kupowane na bazarze Hausmana, ani te, które ojciec przynosił ze sklepu papierniczego Hawranków przy Teatralnej. Krnąbrna ręka Kuby - w przeciwieństwie do posłusznej ręki brata Edka - nigdy nie nawykła do poprawnego trzymania obsadki. I teraz Jakub przywołał w pamięci słowa znienawidzonego nauczyciela kaligrafii, że znakomite efekty uzyskuje się dzięki pisaniu delikatnymi piórami wrony.

Stern wyjął papierośnicę i zapalniczkę. Przetoczył papierosa między palcami, machinalnie przytknął go do nosa i pokrzepiony ekscytującym zapachem zapalił. Znał wystarczająco dobrze język Lermontowa, by móc zmierzyć się z tekstem. Z zaciekawieniem odchylił pierwszą stronę, dmuchając na nią dymem. Potem poślinił wskazujący palec prawej ręki i przekartkował książkę. Wyjął ze środka zakładkę - zasuszony liść klonu - i zaczął powoli czytać w zaznaczonym przez kogoś miejscu.

Niebezpieczeństwo minęło. Opuściłam zasłonę i próbowałam zebrać myśli. W pokoju dzwoniła cisza i nikt nie zamierzał pierwszy się odezwać. 'Wystarczającą karą było to, że zamknięto nas w jednym pomieszczeniu bez okien, że od dwóch dni nie dano nam pić ani jeść, nie mówiąc o zapewnieniu elementarnych warunków higieny. I wszyscy, kobiety i mężczyźni, musieli chodzić skrępowani za potrzebą za szafę, więc smród w powietrzu był nie do zniesienia.

Nadal nie mogłam zrozumieć, kto nas zdradził. Jak można było wejść i bez słowa wyjaśnienia wyprowadzić porucznika Andrieja Frołowa? Co się z nim stanie i kto z nas będzie następny? Znajdowaliśmy się w rękach ordynarnych ludzi: młodej kobiety i trzech mężczyzn. Wszyscy byli ubrani w czarne skórzane kurtki, mieli przytroczone do pasów nagany i mówili do siebie „ivy”, a nam kazali zwracać się do siebie „towarzyszko” i „towarzyszu”. Zachowywali się uwłaczająco, zwłaszcza najmłodszy, o okrągłej kalmuckiej twarzy, z ogarkiem papierosa w zębach, który w poszukiwaniu jakichś ważnych dowodów zajrzał za szafę, jakby w naszych odchodach kryło się najważniejsze dla rewolucji zagrożenie.

Duma nie pozwalała mi przyznać się do własnej słabości. Wciąż wierzyłam, że ze mną będzie inaczej, że w jakiś cudowny sposób (nie wiedziałam tylko jaki) ucieknę stamtąd, mój przyjaciel generał Maksimów przyjdzie nam z pomocą i moje życie tak beznadziejnie się nie zakończy.

- Teraz już wiem, co to jest piękno, a co brzydota - powiedziałam. - I do końca życia będę to wiedziała. Przyjaźń się nie liczy, a prawda oddała się ochoczo na usługi diabłu.

- Ona chce tylko przetrwać - usłyszałam szept za plecami.

-I dlatego go wydała?

- Co to za dziwni ludzie i skąd się wzięli?

- Nie wiem, hrabino, lecz obiecuję się dowiedzieć.

- Inaczej się ubierają, inaczej mówią. Są ordynarni. Rozmawiają przy nas, zupełnie jakby nas nie było. Zwłaszcza ta kobieta. Posługuje się tak plugawym językiem jak prostytutka. Widziałaś, jak na nas patrzy? A ten wyszczekany chudy gość w okularach, który się do nas przymila, wcale nie jest lepszy. Radzę na niego uważać. Tylko ten stary z wąsami wydaje mi się nieco inny i w razie czego można z nim spróbować pertraktować.

- Zrobię, jak pani uważa.

- Dobrze, i jeśli tu przyjdą, masz im powiedzieć, że żarty się skończyły, że mają nas wypuścić, bo gorzko tego pożałują.

- Powiem im to.

-I powiedz jeszcze, Wołodia, że to jakaś pomyłka, że porucznik Frołow jest niewinny, że wzięto nas za...

Nie dokończyłam. Nagły krzyk spod podłogi rozsadzał mi bębenki. Przenikał przez ściany, wibrował w powietrzu i odbierał rozum. Trwało to całą wieczność. Płakałam, wciąż płakałam. Mój stary sługa Wołodia modlił się, a Nastka i Agafia siedziały w odrętwieniu, zatykając uszy. Tak samo nagle wrzask spod podłogi ucichł i zapanowała złowroga cisza, jakby preludium przed śmiercią. Przez porwaną firankę przeświecał do środka blady księżyc. Miał ciemne, łiszajowate skazy, jak chory na trąd. Słyszałam czyjeś miarowe kroki, ktoś spacerował po żwirowej alejce tam i z powrotem, a potem zaczął ujadać pies. Moje powieki same się zamykały, a kiedy głowa opadła na stół, ktoś nagle uderzył mnie w plecy i wykręcił mi rękę.

Zaprowadzono mnie do piwnicy i pokazano zachlapane krwią ściany, dębowy stół i nabite gwoździami krzesło. Niespodziewanie drzwi otworzyły się i wprowadzono porucznika Frołowa. Nie mogłam znieść jego widoku i jego zniekształconego głosu wydobywającego się spod żelaznej maski przez dziwaczną, ohydną trąbkę. Darłam się, gdy rozerwano mi sukienkę, krzyczałam, gdy przyniesiono powrozy, a kiedy zadawano mi pytania, moje myśli były już gdzie indziej.

Przypomniałam sobie bal u Griszy Foksa. Mój pierwszy karnawałowy bal, którego nie mogłam się doczekać. Poprzedziły go długie przygotowania. Szycie sukni, wybór szala, rękawiczek, butów, biżuterii oraz dziesiątków innych ważnych rekwizytów, o których istnieniu do tej pory nie miałam pojęcia.

W nocy przed zabawą nie mogłam z wrażenia zasnąć. Bałam się, że kiedy wejdę do sali, nogi odmówią mi posłuszeństwa. Liczyłam więc w myśli kroki i przypominałam sobie wyuczone figury i obroty. Kiedy rano spojrzałam w lustro, my siałam, że zapadnę się pod ziemię. Miałam podkrążone oczy i zmęczoną cerę. Wydawało mi się, że wszyscy to widzą i milczą tylko dlatego, by nie robić mi przykrości.

Dzień ciągnął się w nieskończoność. Po śniadaniu pojechałam z mamą do soboru Kazańskiego. Zapaliłam świeczkę i modliłam się przed ikoną Chrystusa Pantokratora o laskę. Po obiedzie siadłam przy kominku i czytałam Wiosenne wody Turgieniewa, lecz nie mogłam się skupić i wszystko wylatywało mi z głowy. Ile razy przechodziłam obok mojej różowej jedwabnej sukni, tyle razy drżałam ze strachu. O piątej po południu wzięłam kąpiel w balii i natarłam się wonnymi olejkami. Kwadrans na szóstą przyszła służąca Nastka i pomogła mi upiąć włosy. Po niej weszła garderobiana Agafia i włożyła mi halki i suknię balową. Na końcu pojawiła się mama. Obejrzała mnie dokładnie, wniosła ostatnie poprawki i znowu przypomniała, że udaję się na najważniejszy dla młodej damy egzamin życiowy. Kiedy zakładała mi nowe diamentowe kolczyki, czułam się jak drewniana lalka, tak stężałam ze strachu.

Równo o siódmej wsiadłam z rodzicami do zakrytego powozu i pojechaliśmy do pałacu Foksa. Po drodze, dobrze pamiętam, ostre igiełki mrozu szczypały mnie w policzki, a do oczu same cisnęły się łzy. Wkrótce zostawiliśmy za sobą skutą lodem Newę, minęliśmy Pałac Zimowy, przejechaliśmy przez most Aniczkowa na Fontance - z cudownymi rumakami ujarzmianymi przez siłaczy - i skręciliśmy w prawo w Litejnyj prospekt.

Po pięciu minutach wjechaliśmy na dziedziniec pałacu udekorowany pochodniami i zatrzymaliśmy się przed głównym wejściem. Wokół panował zgiełk. Co chwila przybywały nowe powozy, słychać było głośne pochrapywania koni i krzyki stangretów. Weszliśmy na schody, na których stal Grisza Foks w paradnym oficerskim mundurze i osobiście witał gości. Zamienił kilka słów z rodzicami i, widząc moją strapioną minę, uśmiechnął się do mnie porozumiewawczo. Za moment znalazłam się w blasku świateł, pod obstrzałem pytających spojrzeń, w wielkiej sali balowej.

Mama obserwowała mnie dyskretnie i sprawdzała, czy czegoś nie potrzebuję, a ja bałam się. Bałam się pierwszego tańca, który miał mnie wprowadzić w dorosłe życie. Obrót w prawo, obrót w lewo, Linksfleckerl i Rechtsfleckerl. Chyba ze sto razy powtarzałam w my- śłach te figury i wciąż lękałam się, że się pomylę, lecz z pierwszym taktem strach minął. Prześliczna melodia Johanna Straussa Nad pięknym modrym Dunajem niosła mnie po sali lustrzanej oświetlonej pięćdziesięcioma kryształowymi żyrandolami.

Ojciec był dumny, bo to on, zgodnie ze zwyczajem, zatańczył ze mną pierwszy taniec. Mama uśmiechała się do mnie kontenta, a mój karnecik zapełnił się w ciągu kilku chwil.

O północy hrabia Grisza Foks uderzył w gong i ogłosił półgodzinną przerwę dla pokrzepienia i relaksu. Siedząca w loży orkiestra odłożyła instrumenty, a my przeszliśmy do drugiej sali, w której stał wielki stół z jedzeniem i napojami. Zjadłam lody z czerwoną pomarańczą, wypiłam gorącą czekoladę, a potem z lampką zmrożonego szampana podeszłam do kominka, przy którym siedział mój starszy brat Misza i wygrywał na siedmio- strunnej gitarze stare romanse. Śpiewałam z nim. Byłam zachwycona. Do okien zaglądała gwieździsta styczniowa noc, a na podjeździe pałacu paliły się żółte latarnie.

Nie wiadomo skąd, jak zły duch, pojawił się wtedy przy mnie kulawy hrabia Jarosław S. Biesencew, znienawidzony powszechnie i czerpiący przyjemność z zadawania innym bólu. Wyglądał jak prawdziwy diabeł. Był wysoki, krótko obcięty, w czarnym fraku, czarnej koszuli i czerwonym krawacie ozdobionym diamentową spinką. Miał bladą cerę, jakby lękał się światła. Jego szare oczy pałały niespokojnie i nerwowy skurcz przeginał mu głowę na bok. Na jego widok się wzdrygnęłam.

Biesencew specjalnie stanął za moimi plecami i, akcentując każdy wyraz, ivyszeptal mi do ucha: „Zapamiętaj, młoda hrabino, świat wcałe nie jest taki zabawny. Zobaczymy, jak będziesz się śmiała, kiedy twoje ciało odmówi ci posłuszeństwa”.

Szyderczy uśmieszek przylepił mu się do ust. Szybko odsunął się ode mnie w poszukiwaniu nowej ofiary, a ja wciąż zastanawiałam się, dlaczego to właśnie mnie obrał za adresatkę tej złośliwej uwagi. Nie rozumiałam, kto dał mu prawo, by mnie oceniać i być ponad wszystko - jak hrabia Tołstoj, którego za Spowiedź wyklął Najświętszy Synod.

Bawiłam się, ale nastrój beztroski prysnął nieodwołalnie. Nie pamiętałam, co i z kim tańczyłam, zachowywałam się jak marionetka.

Bal kończył się nieodwołalnie. W moim karnecie miałam zapisane ostatnie imię - Konstanty. Byl to jedyny syn naszego poczciwego batiuszki Warłamowa. Widywaliśmy się nieraz. Przychodził do naszego domu pograć z moim bratem w szachy albo podyskutować o polityce i filozofii. Patrzyłam z nadzieją w stronę drzwi, lecz z jakiegoś powodu Kostia się spóźniał. Kiedy orkiestra zaczęła grać pożegnalnego walca i pary wirowały w sali, ja nadal stałam pod ścianą, czekając na swego partnera. Widziałam uśmieszki współczucia. Jarosław Biesencew gapił się na mnie i triumfował. Myślałam, że zapadnę się pod ziemię, i wtedy zamiast Kostii niespodziewanie pojawił się On.

Podszedł do mnie sprężystym krokiem i się ukłonił. Zanim zdążyłam odpowiedzieć, tańczyłam z Nim ostatniego walca. Wszystkie damy mi zazdrościły. Nie mogły zrozumieć, dlaczego nie im, lecz właśnie mnie trafiła się najlepsza partia. Szeptano złośliwie, że Konstanty nie po raz pierwszy okazał się łajdakiem, że dziewczęta go nie interesują i że zrobił interes życia, bo przehandłował wieś za jeden taniec ze mną.

Zaczytał się. Do końca książki zostało jeszcze wiele kartek, a w popielniczce leżały już dwa niedopałki i wciąż korciło go, by zapalić kolejnego papierosa i dowiedzieć się, co będzie dalej.

Nie przeszkadzały mu już drobne literki cyrylicy. Ich krój był tak doskonały, że miało się złudzenie druku. Lecz było w nim także coś niepokojącego, co specjaliści od patologii mogliby nazwać tremorem. Pojawiało się to u dołu każdej strony, jakby zmęczona ręka autorki drżała nieznacznie, pozostawiając w linii pisma ledwie widoczny tego ślad. Jakub Stern miał ochotę dokładniej przeanalizować pismo, lecz spojrzał na zegarek i oprzytomniał. Dochodziła siódma. Anna mogła się już o niego niepokoić.

Siedział nad tajemniczą książką ponad godzinę i wiele by dał, by dowiedzieć się, kto ją napisał. W jego głowie kłębiły się dziesiątki pytań, lecz odpowiedzi na nie musiał odłożyć do chwili, gdy zakończy ekscytującą lekturę.

Otworzył szufladę biurka i włożył tam swoją cenną zdobycz, po czym przekręcił klucz i wsunął go do kieszeni marynarki. Następnie podszedł do szafy i wyjął spod roczników „Kuriera” swoją starą walizkę, w której kiedyś przyniósł z domu książki. Zamknął w niej porucznika, włożył marynarkę i wybiegł pospiesznie z redakcji na rozgrzaną słońcem ulicę.

Stern nie pamiętał drogi powrotnej. Po prostu raptem znalazł się na Pohulance przed swoją furtką, jakby ktoś, odbierając mu pamięć, przeniósł go w czasie i przestrzeni. Nie pamiętał domów ani mijanych ludzi, samochodów czy sklepów. Widział tylko porucznika Andrieja Frołowa z przerażającą żelazną maską na głowie i słyszał jego zniekształcony głos, docierający przez otwór stalowej trąbki. Cichą prośbę, by nie sadzać jego ukochanej na inkwizytorskim krześle. Co chwila też w jego głowie pojawiał się obraz ubranego na czarno Biesencewa z czerwonym krawatem ozdobionym diamentową spinką.

Nieobecny myślami wszedł do przedpokoju i przywitał się z Anną, odpowiadając zdawkowo na jej pytania. Kilka minut po ósmej jadł już podgrzany obiad - kopytka z węgierskim gulaszem - nie zauważając nawet, że dzieci poszły spać.

- Coś się stało? - zapytała podejrzliwie żona.

- Nic.

- Przecież widzę, że coś przede mną ukrywasz.

- Tak ci się może wydaje.

- Tylko nie opowiadaj, że znów jeździłeś z tą swoją zarozumiałą pindą - rzuciła zirytowana.

Ścierpiał jej uwagę.

- Policja ma ciało. Zięba od tygodnia szuka zabójcy... - zaczął, lecz nie dokończył.

- Śmiało, mój mężu, umieram z ciekawości! Mnie też interesują zapomniane przez policję trupy.

Podniósł wzrok znad talerza, nie wiedząc, czy Anna z niego kpi.

- No, w końcu oprzytomniałeś? Kiedy szwendałeś się po mieście z tą swoją „elegancke szikse”, ja z dziećmi mało nie umarłam ze strachu. Nie śmiej się, doskonale wiesz, że boję się burzy! Wiatr złamał w ogrodzie magnolię. Wypadałoby, byś ją jutro...

- Skoro interesują cię trupy - Jakub nie dał jej skończyć - muszę ci powiedzieć, że to nasz znajomy.

Anna nastawiła uszu.

- Kasjer z naszego banku. Pan Konrad Rewalski - wyraźnie wymówił imię i nazwisko, patrząc jej w oczy. - Chyba go pamiętasz?

-To niemożliwe! - Jej głos nagle się zmienił. Zamilkła na moment. - W zeszły poniedziałek sprawdzałam u niego bieżące rachunki. Rozmawialiśmy o... - Siadła naprzeciwko zaaferowana. Przez chwilę patrzyła, jak zmiata kopytka z talerza, maczając je w ostrym węgierskim sosie. - Więc mówisz - zapytała innym tonem - że szukasz kogoś, kto posłał kasjera na tamten świat?

- Ta... - rzucił Jakub, widząc, że Anna połknęła haczyk. - Nie wiemy tylko jeszcze, gdzie go pochowają. Coś mi mówi, że na Pilichowskiej i że święte stowarzyszenie Chewra Kadisza szykuje się, by wcisnąć mu na głowę jarmułkę.

- Bzdurzysz!

- Bynajmniej! Twój ulubiony kasjer, do którego szczerzyłaś ząbki, był... No, nieważne.

- Nie wiem, dlaczego chcesz mi wmówić jakieś głupie uprzedzenia. Tak, ceniłam go i wcale się tego nie wypieram. Pan Konrad był wyjątkowym fachowcem i zawsze był wobec mnie szarmancki.

- Czy ja mówię, że nie? Jest tylko jeszcze jeden mały problem z twoim „szarmanckim fachowcem” - zauważył, nadziewając kopytko na widelec i podnosząc go ostentacyjnie. - Do dzisiaj nie znaleziono jego posiwiałej głowy. Więc na razie skorupki na oczy i jarmułka muszą jeszcze poczekać.

Ściągnął zębami kopytko, pogryzł i połknął, robiąc przy tym cierpiętniczą minę. Anna na tę demonstrację wstała od stołu. Widać było, że miarka się przebrała, i Jakub natychmiast tego pożałował. Miał zamiar obrócić całą rozmowę w żart. Podszedł więc do niej pokornie, próbował objąć, lecz odwróciła się do niego tyłem.

- Jesteś potworem! - fuknęła. - Zastanawiam się, jak ja z tobą wytrzymuję. Nie chciałam ci mówić, że się ze mną pożegnał.

Teraz Jakuba zamurowało.

- Wybierał się gdzieś? No, nie bądź taka tajemnicza.

Anna była spięta. Powiedziała o jedno zdanie za dużo. Przez moment zastanawiała się, czy czegoś po niej nie widać. Przypomniała sobie, spojrzenie kasjera. Patrzył na nią przez chwilę smutno tymi swymi wielkimi niebieskimi oczyma, a potem oznajmił jej, uśmiechając się cierpko pod przyciętymi równo wąsami, że wszystko stracił i że wyjeżdża z miasta na stałe. Ale tej wiadomości z oczywistych powodów Anna nie miała zamiaru powtarzać. Nie umiałaby wyjaśnić, dlaczego Rewalski zrobił ją swoją powiernicą.

- Zapłaciłam rachunki, sprawdziłam konto i usłyszałam, że widzimy się, pani Anno, ostatni raz.

- Tylko tyle?

- O co ty mnie, Kuba, podejrzewasz?

- Przepraszam, to wyjątkowo ponura sprawa. Mogłem ci o tym nie mówić - zakończył, zastanawiając się, dlaczego kasjer chciał wyjechać z miasta.

Potem przytulił Annę i zadowolony, że wybaczyła mu jego grubiaństwo, szybko zmienił temat, przypominając jej o jutrzejszych imieninach Piotrusia.

- Mam dla niego piękny prezent.

- Jaki?

- Ślicznego liliowego persiaka. Na pewno będzie zadowolony. Wilga powiedziała, że jest już samodzielny i potrafi nawet...

- Ani się waż! Nie mam zamiaru chować jakiegoś wściekłego kota od tej szalonej dziewczyny!

Wybuch Anny zaskoczył Jakuba, więc żeby ją udobruchać, powiedział, że ma jeszcze lepszy prezent, lecz go teraz nie zdradzi, bo to będzie dla wszystkich niespodzianka.

Środa, 29 czerwca 1938

Nad ranem przyśnił się Sternowi elegancki pulman. W ciemnym przedziale był komplet pasażerów. A pociąg gnał przez bezkres, wydzwaniając na torach usypiający rytm. Za oknem wstawał świt. Daleko na horyzoncie wolno pęczniało wrzeciono pomarańczowej zorzy. Z mgły wynurzały się pojedyncze chałupy, krzyże na rozstajach i kępy drzew. Kiedy lokomotywa zagwizdała przeciągle, maszyna raptownie przyspieszyła. Gnała teraz coraz szybciej i z hukiem przetoczyła się przez most. Mignęła wstążka rzeki i udekorowane oparami bagna. Jakub chciał wyjść do toalety, lecz najmniejszy ruch głową wywoływał potworny ból karku. Nagle pociąg wziął ostry zakręt i siedzący obok pasażer całym ciężarem poleciał w jego stronę, opierając się o jego ramię. Poczuł twardy przedmiot wrzynający mu się pod żebra. Pokonując ból, obrócił głowę i wtedy zorientował się, że w jego przedziale zamiast podróżnych siedzą marionetki.

Obudził się zlany potem. Słońce od kilku godzin posyłało już do sypialni swoich szpiegów przez szpary w zamkniętych okiennicach. Nie wstając z łóżka, Jakub spojrzał na oddychającą lekko Annę i przypominał sobie wczorajszy dzień. Gorączkowo zaczął analizować pochodzenie sennych widziadeł. Intrygowała go szczególnie postać ślicznej marionetki, która siedziała naprzeciwko niego, przy drzwiach. Zapamiętał, że patrzyła znacząco spod długich rzęs i uśmiechała się, jakby była jego dobrą znajomą. Za to zajmujący miejsce obok gość był bardziej tajemniczy. Ukrywał twarz pod granatową jedwabną peleryną i Stern mógł o nim powiedzieć tylko tyle, że wyglądał na zwalistego. W wagonie był ktoś jeszcze, kogo nie zdążył rozpoznać, ktoś, kto przemknął szybko korytarzem, taszcząc na ramieniu drewnianą walizkę.

Stern wstał z łóżka i poszedł do łazienki. Dziwaczny sen sprawił, że czuł się jak po wielogodzinnej podróży. Na tę myśl ostrożnie uśmiechnął się do swego odbicia w lustrze, kiedy z zesztywniałymi ze zmęczenia ramionami zmieniał żyletkę w maszynce do golenia. Ale spoglądający na niego z drugiej strony facet wcale nie był skory do żartów.

Punktualnie o dziesiątej wszedł do redakcji. Ledwie zamknął za sobą drzwi do swego pokoju, zajrzał do szafy, by się przekonać, czy marionetka, którą zabrał z willi, leży spokojnie w walizce. Potem przypomniał sobie o tajemniczej książeczce i od razu zamarzył, by dokończyć lekturę. Przeszkodziło mu w tym pojawienie się Wilgi.

Pokazała mu się odmieniona: ubrana w granatową bluzkę i białą plisowaną spódnicę, w modnym w tym sezonie sportowym uczesaniu i z granatową przepaską nad czołem wyglądała jak tenisistka, która wybiera się na kort. Nie przypadkiem więc poprzedniego dnia kazała się wysadzić przy Akademickiej, przy sklepie sportowym Kuchara.

Jej pierwsze pytanie dotyczyło „wypożyczonej” przez Sterna marionetki. I zrobiła wielkie oczy, gdy dowiedziała się, że Jakub schował ją w redakcyjnej szafie. Obrażona, nie była zbyt rozmowna i od razu zabrała się do pracy. Odsunęła na bok porcelanowego słonika na szczęście, a potem wkręciła kartkę do maszyny i w ekspresowym tempie zaczęła wystukiwać nową sensacyjną wiadomość.

Stern zapuścił żurawia:

Policja wykryła szkołę złodziejską, w której praktykowali młodociani złodzieje. Kierownikiem jej był Jankiel Libman, który dawał adeptom całodzienne utrzymanie i odbierał od nich skradzione przedmioty. Niektórzy prymusi dostarczali mistrzowi po kilka portfeli dziennie. Niestety (a może na szczęście) w klasie znalazł się matoł patentowany, który pokusił się na tani zegarek rewirowego T.B. z Zamarsłynowa...

Dziennikarka nie reagowała na zaczepki Sterna. Zakończyła tekst, wykręciła kartkę z maszyny i wyszła do sekretariatu, by po pięciu minutach wrócić i zakomunikować, iż naczelny ma życzenie porozmawiać z Jakubem. Stern od jakiegoś czasu nie rozumiał się z Mańkiewiczem. Młodszy od niego o pięć lat szef zrobił się „ogólnie męczący”, a ich dawna przyjaźń, jeśli takowa w ogóle kiedykolwiek ich łączyła, rozmyła się w niuansach służbowych zakazów, poleceń i zależności.

Kiedy Jakub wszedł do sekretariatu, Kazia przerwała obróbkę paznokci, udając, że zawzięcie szuka w książce telefonicznej jakiegoś ważnego numeru.

- Niech pan śmiało wchodzi, panie Jakubie - poinformowała go uprzejmie. - Szef właśnie czeka na pana. Ma dla pana niecały kwadrans. Potem według terminarza będzie przyjmował delegację radnych.

Stern zapukał więc demonstracyjnie do drzwi naczelnego, nacisnął ostrożnie klamkę i wkroczył do środka.

- Czemu się, Kuba, wygłupiasz? - spytał rozwalony w fotelu Manio, wyciągając dłoń nad zawalonym papierami biurkiem. - Wchodź śmiało! Czego się napijesz? Kawy, wody, a może herbatki z cytrynką?

Stern podziękował i ścisnął dłoń szefa, zwracając uwagę na ślady potu pod pachami na śnieżnobiałej koszuli.

- Wołałeś mnie?

- Jak bym śmiał! Ja tylko grzecznie cię do siebie zapraszam - oznajmił uśmiechnięty od ucha do ucha szef i zaraz zmienił ton. - Wiem, że masz swoje zasady i to ty wyznaczasz sobie tematy. Szanuję ten zwyczaj, ale przynajmniej, Kuba, błagam cię, pracuj na wynik. Jeden artykuł oparty na domysłach to za mało. Wilga już dawno cię przegoniła. Jeśli nie wierzysz, weź do ręki dzisiejszą gazetę. - Naczelny wskazał leżący na stoliku egzemplarz.

- Kiedy ściągałem ją z Łodzi, miałem jakieś nonsensowne wątpliwości, ale dzisiaj absolutnie tego nie żałuję!

Stern nie był przygotowany na poranne nauki i już szykował się, by coś ostrzejszego odpowiedzieć, lecz Manio, znając temperament kolegi, nie dał mu dojść do głosu. Zaczął od sportu, następnie zahaczył o wydarzenia kulturalne, by w końcu płynnie przejść do światowej polityki. W tym czuł się mocny. To on serwował na pierwszej stronie „Kuriera” sążniste artykuły, ozdabiane zdjęciami marszałka Rydza-Śmigłego na zjeździe Związku Legionistów albo portu w Kantonie zbombardowanego przez japońskie samoloty.

- Wezwałeś mnie, by pogadać o polityce? - nie wytrzymał Stern.

- O tym też, ale teraz mam wyjątkową sprawę i proszę, byś wziął ją sobie do serca - powiedział Mańkie- wicz, nie wiadomo dlaczego przyciszając głos. - Moja oferta może ci się wydać zaskakująca, a nawet niestosowna, gdyż... - teraz już mówił prawie szeptem.

- Wiem, że w komendzie wojewódzkiej nastał nowy szef. Gość jest nieprzewidywalny. Robi się awantura na cały kraj, bo facet ubzdurał sobie, by przenieść z Warszawy do Lwowa oficerską szkołę policyjną! Upatrzył sobie na ten cel placówkę świętej pamięci Strzałkowskiej służącą wychowaniu dziewcząt. Wprowadza też inne dokuczliwe porządki: dawkuje wiadomości dla prasy, nasyła jakichś dziwnych typów, którzy udają dziennikarzy. Jak widzisz, zmieniają się zwyczaje, lecz na szczęście w komendzie pozostało jeszcze kilku życzliwych nam facetów. Choć to też może się rychło skończyć - dorzucił szybko. - Dlatego postanowiłem zadziałać konwencjonalnie. Wybrałem metodę, która jest skuteczna od wieków. Oto ona - zakończył i położył na stoliku białą kopertę.

Rozwalony w fotelu pocierał wypielęgnowaną dłonią policzki i czekał, aż Jakub Stern weźmie ze stołu oberchabkę i zrobi grzecznie to, o co go poprosił.

- Pomyślałem o Andrzeju Ziębie - dodał. - Nie widzę prze-szkód, byś jako jego stary kolega wynagrodził go za ciężką pracę.

Stern zastanawiał się nad odpowiedzią.

- Masz wyrzuty sumienia? Przecież to widzę. Przyjmijmy więc, że „nasz przyjaciel” dostał przed chwilą ode mnie nieformalny angaż. - Manio zaśmiał się ze swego dowcipu zadowolony, że Stern w końcu wziął kopertę.

Rozmowa była skończona. Dziennikarz schował judaszowe srebrniki do kieszeni marynarki i wyszedł z gabinetu.

W sekretariacie napotykał zdziwiony wzrok Kazi, która nie mogła zrozumieć, dlaczego tym razem obyło się bez awantury.

Stern był upokorzony. Już na korytarzu wiedział, że nie sprosta tej bezczelnej propozycji. Jeszcze nigdy Manio z nim w taki sposób nie rozmawiał. I właśnie ten przyjacielski ton uśpił jego czujność.

Kiedy wszedł do swego pokoju, słońce ostro już prażyło przez szyby, uchylił więc okno, klnąc na duchotę. Zdjął marynarkę, a potem, korzystając z nieobecności Wilgi, która znowu gdzieś wyszła, usiadł za biurkiem i zajrzał do koperty.

Cwany lis nie żałował forsy. W środku było pięć nowiutkich banknotów z przyglądającym mu się badawczo Poniatowskim. Pieniądze pachniały jeszcze farbą drukarską i miały trzy ważne podpisy: dyrektora banku, prezesa i skarbnika.

Stern poślinił brzeg koperty, zakleił ją i akurat wtedy, gdy chował ją do kieszeni, zadzwonił telefon. Jakub podniósł słuchawkę, by usłyszeć sekretarkę Zięby anonsującą zachrypniętym głosem swego szefa. Deja vu, déjå entendu, déjå éprouvé i wszystkie inne cholerne znaki sprzysięgły się w jednej sekundzie przeciw niemu. Miał ochotę wyrwać kabel lub trzasnąć słuchawką na widełki, ale zamiast tego jeszcze bardziej zesztywniał, słuchając słów inspektora.

- Umawialiśmy się - doleciało do niego zamiast przywitania - ale ty, Kuba, znowu nie dotrzymujesz obietnic.

- O co masz pretensje? - przerwał mu Stern, starając się mówić naturalnie, jakby Zięba już jakoś dowiedział się o kopercie. - To ja obciąłem mu głowę? To ja schowałem ją do śmietnika?

- Czyżbyś coś sugerował? Skąd o tym wiesz i gdzie jest ten cholerny śmietnik?! - ryknął do słuchawki Zięba. - Musimy zaraz się spotkać. Najlepiej...

- Przestań - przerwał mu Stern. - Napisałem dla porządku kilka zdań. To nie moja wina, że o głowie kasjera plotkuje całe miasto.

Po drugiej stronie rozległo się chrząknięcie, więc dziennikarz poszedł za ciosem:

- Nie zostawiłeś mi wyboru. Nie chcesz ze mną gadać. Może miałem napisać o duchu laleczki, który jeździ trójkołowym rowerkiem po ulicach Lwowa? Albo o diabelskim kocie, który, miaucząc, wskazuje, że ktoś niedługo umrze? Chyba nie zależy ci na takich sensacjach?

- Odczep się, to nie jest wcale zabawne. W komendzie śmieją się ze mnie - szepnął Zięba. - Podtykają pod nos twój cyniczny artykuł. Pytają, co to za tajemniczy przedmiot, który ma być najbardziej strzeżonym przez policję dowodem.

Stern przełknął „komplement”, udając niewiniątko. Nie mógł się przyznać, że puścił wodze fantazji, by sprowokować drugą stronę.

- Dzwonię, by ci powiedzieć, że mój nowy szef nie życzy sobie więcej kontaktów z prasą.

- Szczerze mu gratuluję. Niech dalej kopie pod sobą dołki. Wiesz, gdzie mam twego nowego szefa? - rzucił Stern i, położywszy nogi na biurku, czekał na odpowiedź Zięby, lecz się nie doczekał.

Kiedy obrażony inspektor walnął słuchawką, Jakub, nie kryjąc zdziwienia, ponownie rzucił okiem na swój tekst zamieszczony na dziesiątej stronie.

Kolejna odsłona niewyjaśnionej tragedii pod Wysokim Zamkiem. Jak dowiedzieliśmy się z wiarygodnych źródeł, w krzakach przy denacie znaleziono pewien tajemniczy przedmiot, który jest obecnie najbardziej strzeżonym przez policję dowodem. W dalszym ciągu nie ustają poszukiwania głowy denata. Wykoszono trawę i chwasty, a także przeczesano metr po metrze stoki wzgórza. Bez rezultatu. Rozwiązanie zagadki stało się dla lwowskiej policji sprawą honoru, tym bardziej że - jak wieść niesie - właśnie do naszego miasta ma być przeniesiona ze stolicy oficerska policyjna szkoła. (St)

Stern wiedział, że z tym tajemniczym przedmiotem to wierutna lipa, że nikt nie kosił zielska i co najwyżej posłużono się psem tropiącym, ale bez tego upiększenia tekst czytałoby się bez emocji.

Odłożył gazetę, gdyż poczuł na plecach zimny powiew. Ktoś cicho otworzył drzwi, wywołując przeciąg. Jakub spojrzał za siebie i szybko zdjął nogi z biurka.

W drzwiach stała wysoka i chuda kobieta w sięgającej do ziemi czarno-fioletowej sukience. Poorana zmarszczkami twarz świadczyła o tym, że z pewnością przekroczyła już sześćdziesiątkę. Siwe włosy upięła w kok przypominający ptasie gniazdo, a na długiej i cienkiej szyi zawiesiła sięgające zapadłych piersi jarmarczne korale. Trzymała na brzuchu dłonie splecione tak, jakby coś w nich ukrywała łub modliła się.

Dziennikarz wstał, by przywitać tego niespodziewanego gościa.

- To pan nazywa się Jakub Stern? - zapytała, nie odrywając od niego wzroku.

Skinął głową i uśmiechnął się, a wtedy usłyszał coś, co wprawiło go w osłupienie:

- Nie będę się panu przedstawiała. Moje nazwisko i tak nic panu nie powie. Jestem wizjonerką, panie Stern. Do dzisiaj nawet pan nie wiedział, że istnieję, ale teraz usłyszy pan ode mnie bardzo ważną nowinę. I nic tu panu nie pomoże pański fałszywy uśmiech.

Nie przejął się wstępem i uprzejmie wskazał kobiecie krzesło, lecz ta nerwowo pokręciła głową.

- Nie mam czasu na czcze gadanie! Przyszłam panu zakomunikować, że Pan Bóg zadecydował strącić pana do piekła.

Kompletnie zaskoczony całą sceną Stern miał jednak wrażenie, że już gdzieś widział podobną maszkarę. W jego pokoju dosyć często pojawiali się awanturujący się czytelnicy, rzucający groźby i wyzwiska, a nawet rwący się do bicia. Lecz z tak jawnym przypadkiem paranoi jeszcze się nie spotkał.

Spostrzegł jakiś dziwny błysk w oku kobiety. Jej źrenice były nienaturalnie powiększone, jakby pozostawała pod wpływem jakiejś halucynogennej substancji. Z początku jej słowa rozśmieszyły go. Miał nawet zamiar stwierdzić, że nie po raz pierwszy zstąpi do piekieł, że to jego zawód, lecz kobieta, nie czekając na jego odpowiedź, odwróciła się na pięcie i spokojnie wyszła.

Stern z każdą minutą tracił pewność siebie. Skonsternowany żałował, że nie zrobił najmniejszego kroku, by ją dogonić i zażądać wyjaśnień. Odwiedziny wprawiły go w wisielczy humor i kiedy znowu siadł za biurkiem, zaczął wsłuchiwać się w swój oddech, a nawet położył palce na nadgarstku, by zmierzyć puls.

Nie był bez winy. Jako dziennikarz wiele razy musiał zajrzeć do piekła. Bywało, że sam podrzucał do ognia smolne szczapy i przytrzymywał za nogi tych, którzy chcieli stamtąd bryknąć. Bo czym, jeśli nie piekłem, były setki opisanych przez niego przypadków? Kim, jeśli nie wcielonymi diabłami, były opisane przez niego postaci: nauczyciel z Rowów, który podkuwał kobiety w lesie, albo „hobbista” z Łucka, który przez dwa lata kolekcjonował kobiece dłonie i ze ściągniętej z nich skóry sporządzał rękawiczki? Na samą myśl o tym przeszły go dreszcze. Nie dalej jak miesiąc temu zakończyła się przygoda z synem łyczakowskiej kurwy i profesora uniwersytetu, w której Wilga omal nie straciła życia.

Jakub Stern od kilkunastu lat nieprzerwanie miał do czynienia z obłąkańcami. Chociażby z poborcą podatkowym, który dla zabawy wpuszczał lwowia- kom do mieszkań jadowite pająki. Widział się z tym „kulturalnym” panem i rozmawiał. Zaciekawiła go w nim niezrozumiała nobliwość w połączeniu z dobrze skrywanym szaleństwem. Drobnych spraw już nawet nie uwzględniał w swoim piekielnym spisie. Przypadek murarza, który od kiedy pamiętał, wmurowywał w ściany ćmoków wydzielające fetor jajka, był w jego piekielnym spisie treści bedłką.

Ponure rozmyślania przerwało mu pojawienie się Wilgi, w dodatku w towarzystwie kolejnego gościa. Był nim śmierdzący papierosami i wódką drobny mężczyzna w sfatygowanym kremowym garniturze i brudnej, rozpiętej pod szyją koszuli, spod której wystawały pokręcone rude włosy.

Gość teatralnie zdjął kapelusz i przedstawił się jako Wiktor Andrzej Czabak, artysta sceno wy występujący pod pseudonimem Furkato. Aktor zaznaczył, że wywodzi się z tych lepszych Czabaków i absolutnie nie ma nic wspólnego z szubrawcem Janem, którego powiesili w Brygidkach za Franciszka Józefa.

Gdy siadł na podstawionym krześle, Wilga w dwóch słowach opowiedziała Sternowi, że poznała go przy Akademickiej, w kawiarni Roma, którą odwiedzają wyłącznie poważni artyści, i po krótkiej rozmowie i dwóch szybkich wódeczkach zaprosiła do redakcji jako konsultanta w swojej dziedzinie, a pan Furkato wspaniałomyślnie się zgodził.

Furkato, z którego ust przeraźliwie leciało przetrawioną harą, nie przerywał. Uśmiechał się tylko grzecznie i potakiwał. Jakub wyjął więc walizkę z szafy i postawił na biurku Wilgi. Kiedy otworzył pokrywę i ich oczom ukazała się skulona postać, siedzący na krześle gość natychmiast się poderwał. Nachylił się i z czułością pogładził drewnianego ludzika po głowie. Potem wziął do ręki krzyżak z linkami i podniósł figurkę.

- Boże, gdzież to się ukrywało to moje cudo?! Siedziałeś, biedaku, zamknięty w szafie? - zapytał marionetkę, stawiając ją na podłodze. - To nie jest byle jaka lalka. Muszę podkreślić, że mamy tu do czynienia z idealnie wyważoną kukiełką - mądrzył się, patrząc na Wilgę i Sterna.

- Też mi ekspert - stwierdził Stern szeptem, nachylając się nad Wilgą.

- Pohamuj się - syknęła przez zaciśnięte zęby. - Pan Furkato wie, co mówi - dodała i odsunęła się na bok od kolegi, by obserwować, jak łysiejący artysta w wyświechtanym letnim garniturze, tracąc chwilami równowagę, zabawia się, wykonując marionetką precyzyjne ruchy. Jego chude palce, zupełnie jak u podziwianej przez nich lalki, zakończone były długimi paznokciami. Brakowało tylko sznurków, pomyślał Stern, którymi można by je opuszczać i podnosić.

- O, Boże, co za spotkanie? - Furkato spojrzał na dziennikarską parę, przesuwając lalkę w stronę maszyny do pisania Wilgi i pozwalając jej położyć dłonie na klawiaturze.

- Bardzo proszę nie trzymać nas dłużej w niepewności - powiedziała Wilga, rzucając w stronę mężczyzny błagalne spojrzenie.

Czabak nie zareagował. Sterując krzyżakiem, posadził lalkę przy maszynie, a sam stanął za krzesłem w komicznej pozie, rozkraczając chude nogi. Poruszał się przy tym groteskowo jak marionetka, podrygując i przesuwając się na boki tanecznym krokiem, ale też zaskakująco lekko, jakby był młodzieńcem, a nie starym aktorem.

- Napiszemy teraz liścik, zgoda? A ja dyskretnie go zaniosę twojej uroczej pani.

Był tak zafascynowany lalką, że nie odrywał od niej wzroku.

- Nie pogniewacie się państwo, że zrobię im króciutki wykład? W teatrach na świecie występują rozmaite lalki. Bawią one nie tylko dzieci, ale także dorosłych. Są kukiełki i pacynki, są też jawajki i japońskie bunraku, ale o tych skośnookich, obsługiwanych przez trzech aktorów nie będę teraz mówił. Opowiem o marionetkach. One są jak dzieci. Jeśli dać im duszę, odwdzięczą się całym sercem, ale jeśli się je zdradzi, będą was jak ludzie nienawidzić. Czy państwo wiecie, że lalkarz potrafi być zazdrosny o swoją kukiełkę?

Na te słowa Wilga przewróciła oczami i zatrzepotała rzęsami.

- A teraz czas na prezentację - kontynuował Cza- bak. - Przedstaw się państwu! - zwrócił się niespodziewanie do lalki zmienionym głosem. - Powiedz, że nazywasz się Frołow, porucznik Andriej Frołow, prawda? No, pochwal się, Andriej! Miałeś przecież grać w „Bajce o dzielnym żołnierzu”. I to ty byłeś jej głównym bohaterem. To ty wymknąłeś się z twierdzy, by uratować pułkową kasę. A kiedy zakochałeś się w hrabinie Na- dieżdzie, pojawiła się zła czarownica i wydała cię katu na męki. A jak ty śpiewałeś, jak ty ślicznie śpiewałeś...

Mężczyzna uśmiechnął się i, bujając się, jakby naprawdę jechał na koniu, zaczął nagle głośno śpiewać:

Płynie rzeczka, w dal po piaseczku kamyczki unosi,

a młodziutki, młodziutki żołnierz o przepustkę prosi,

oooch...

a młodziutki, młodziutki żołnierz o przepustkę prosi!

Po czym równie niespodziewanie, jak zaczął, skończył i - pochrząkując - wrócił do głównego wątku:

- O, proszę tylko spojrzeć: jego figurę wystrugano z lipowego drewna, mundur uszyto z najlepszej wełny, a oficerki wykonano z prawdziwej cielęcej skóry. Jego szabla to szaszka, replika kozackiej szabli, tyle że dwukrotnie mniejsza. Frołow ma szklane oczy. Wydaje się więc, że na scenie w blasku reflektorów patrzy i dla zdrajców nie jest to spojrzenie łagodne. Ale kobiety za nim szaleją. - Mężczyzna zdjął czapkę z głowy porucznika i delikatnie dmuchnął w czarne włosy.

- Do jego fryzury - zwrócił się do Wilgi - użyto dziecięcych pukli z zakładu fryzjerskiego mistrza Jakuba Friedmanna ze Słonecznej.

- Czy domyśla się pan - przerwała mu dziennikarka

- kto był ostatnio właścicielem tej marionetki?

- Kto gościł porucznika Andrieja Frołowa? Boże broń. Nie i nie chcę tego wiedzieć!

- Dlaczego? - rzuciła Wilga, szykując w myśli kolejne pytanie jak na prawdziwym śledztwie.

Czabak włożył czapkę marionetce i odszedł od niej na kilka kroków.

- Wybaczy pani, ale nie mogę państwu pomóc. Zgodziłem się tu przyjść ze względu na Frołowa. Kiedy go pani opisała, domyśliłem się, że to on, lecz teraz już nic nie mogę...

- Boi się pan czegoś? - rzucił Stern.

Furkato zastanawiał się przez chwilę, macając po kieszeniach w poszukiwaniu papierosów. Wreszcie wyjął peta i zapałki i, nie zważając na minę Wilgi, zapalił.

- Mogę tylko potwierdzić - zaczął, wypuszczając dym w stronę de Brie - że kiedy trzy tygodnie temu spektakl został zdjęty z afisza, od razu otrzymałem propozycję gry w Teatrze Rozmaitości. Referencje wystawił mi sam Leon de Schildenfeld. Już w piątek, jak państwo wiecie, rozpoczyna się w naszym mieście światowy festiwal lalek. Tak się złożyło, że mam w nim do odegrania kluczową rolę.

- Gratuluję - powiedziała dziennikarka. - Lecz co z Teatrem Pod Samowarem? Co się z nim później stało? Czy może pan jeszcze raz opowiedzieć o tym panu Sternowi?

- Szkoda słów! - jęknął Furkato, odwracając się do redaktora z niedopałkiem w zębach. - Majątek zajął komornik. Zlicytowano dekoracje i rekwizyty. Pod młotek poszedł srebrny samowar, od którego wzięła się nazwa. Granatową kurtynę kupił jakiś han- dełes, bo potrzebował kotary do sklepu. Lalki zaś nabył hurtem weterynarz z Kajzerwaldu, lecz podobno jego dzieci panicznie się ich bały, więc za karę skończyły na Krakidałach sprzedane na targu jak murzyńscy niewolnicy.

Smutna opowieść rozczuliła Wilgę.

-I nikt nie ponosi winy za upadek teatru?

Aktor milczał. Jego usta drgały nerwowo razem z ogarkiem. Widać było, że zna odpowiedź na pytanie, lecz z jakiegoś powodu waha się, by ją zdradzić.

- Więc jak? - nie ustępował Stern.

- To podlec Sylwester Trauder. To wszystko przez niego!

- Kto to jest Trauder? - rzucił Stern, przyglądając się na przemian to marionetce, to aktorowi.

- Dyrektor i reżyser, a tak naprawdę nędzny oszust, który wkrótce odpowie za swój czyn! To on wziął z banku ogromny kredyt, który mieliśmy spłacić z naszych tantiem. To on w ostatniej chwili zmienił obsadę. Był jak dziecko we mgle, bo to ja, nie chwaląc się, przygotowałem ów spektakl. To ja zgromadziłem aktorów i tymi obolałymi rękami rozwiesiłem w mieście afisze, lecz... - wypuścił dym pod sufit i patrząc smutno przez okno, oznajmił - ...teatr splajtował jeszcze przed premierą. Co za dramat. Mieliśmy występować również w dawnym Teatrze Colosseum, w pasażu Hermanów. W tym samym - zaznaczył z estymą - w którym śpiewała słynna primadonna opery w Budapeszcie hrabina Ney.

I opowiadał dalej, jak to zawiść ludzka niszczy ideę, i że nawet nie podejrzewał, że dyrektorek Trauder dwa tygodnie przed festiwalem zrujnuje swój teatr i wypnie się na lalki.

Ta ostatnia uwaga mocno zastanowiła Sterna. Czabak powiedział to tak naturalnie, że Wilga przeszła nad tym do porządku dziennego, ale on wychwycił ten niuans. Sylwester Trauder nie wypiął się na aktorów, lecz na lalki. Zapytał, gdzie można znaleźć dyrektora, lecz wtedy artysta zrobił kwaśną minę.

- Kręcił się jeszcze niedawno wokół pewnego literata. Specjalnie nie wymieniam jego nazwiska, może lepiej nie być za ciekawym. - Spojrzał na Sterna wyzywająco. - Na mieście gadają, że ten literat, który dorabiał sobie w jakimś banku, bardzo źle skończył. I mówią jeszcze... - urwał i spojrzał na Wilgę, jakby szukał u niej pomocy - że wszystkiemu winien Trauder! Kiedy przedwczoraj w południe zaszedłem do Romy, ten drań siedział w kącie samiuteńki jak palec i pił na umór.

Furkato ostentacyjnie spojrzał na zegarek i chwycił za kapelusz. Na pożegnanie uścisnął dłoń marionetce, pocałował Wilgę w rękę (trzymając czubkami paznokci żarzącego się peta), a potem pomachał Sternowi i wyszedł, podśpiewując na korytarzu jakiś kuplet.

- Odrażający typ. Po cholerę go zapraszałam?! Nie mogę znieść, że ten cały spektakl odbył się na moim biurku! - Zdenerwowana Wilga podeszła do okna i otworzyła je na całą szerokość.

Miała jeszcze zamiar coś dodać, lecz w tym momencie zadzwonił telefon.

- Tak, tu redakcja „Kuriera” - powiedziała, podniósłszy słuchawkę. - Pan Jakub Stern stoi przy mnie. Bardzo proszę - dodała.

Jakub podszedł do aparatu, a kiedy usłyszał słaby głos ojca, wiedział, że coś musiało się stać.

- Tak. Zaraz przyjdę! - potwierdził sucho i odłożył słuchawkę na widełki. - Muszę na chwilę wyjść - rzucił do Wilgi zmienionym głosem i szybko opuścił pokój.

Biegł, roztrącając ludzi, a na Furmańskiej omal nie wpadł pod samochód dostawczy z pieczywem od Fin- stera. Z trudem łapał oddech, gdy po kilku minutach wszedł do kamienicy Pod Kozą przy Kazimierza Wielkiego, w której mieszkał jego ojciec. Pokonał dwa piętra schodów i z bijącym sercem zapukał do drzwi.

- Czy to ty, synu? - usłyszał głos ojca.

- Wpuść. To ja, tato! - odpowiedział jak uczeń, by usłyszeć chrobot zamka i dźwięk zasuwy.

Kiedy wszedł do mieszkania, dostrzegł w korytarzu na podłodze mokre ślady oraz wiadro ze szmatą obok wieszaka. Ojciec miał rozdartą koszulę i zabandażowaną w łokciu rękę.

- Nie wchodź tam! - zaprotestował, gdy Jakub miał zamiar otworzyć drzwi do gościnnego pokoju. - Muszę tam jeszcze posprzątać - wyjaśnił. - Lepiej chodź, synu, do kuchni. Zaraz wszystko ci opowiem. Napijesz się herbaty? - Próbował za wszelką cenę zachować spokój. - A może zrobić ci cytrynady?

- Dziękuję, nie mam na razie ochoty, tato.

Usiadł na taborecie za stołem, wpatrując się w zlew, do którego kapała z kranu woda. Ten jednostajny cichy dźwięk działał mu na nerwy, więc poderwał się i z całej siły dokręcił zawór.

- Co tu się stało?

- Nie wiem, od czego zacząć, synu. Chyba od tego, że dziś rano przyszła wiadomość! - oświadczył ojciec i sięgnął do kredensu, by wyjąć z szuflady niewielką kartkę ze znakiem Czerwonego Krzyża. - Sam przeczytaj.

Jakub wziął z rąk ojca niebieski blankiet, na którym drukowanymi literami były wypisane dane brata: Edward Stern, tirador de élite, i data 20 maja 1938 r. z krzyżykiem oznaczającym śmierć. Poniżej widniał jakiś niewyraźny podpis i pieczątka Alicante Hospital.

- Tyle po nim pozostało. Nie wiem, jak i gdzie zginął, czy cierpiał, czy był ranny. Nic.

Jakub siedział nieporuszony. Przez głowę przeleciały mu jakieś banalne wspomnienia z dzieciństwa, a wśród nich scena, podczas której starszy o trzy lata brat zabrał mu po kłótni drewnianą lokomotywę.

- Tirador de élite to chyba znaczy strzelec wyborowy! - powiedział głośno, a potem cicho powtórzył:

- Tirador de élite.

Ocknął się po tych słowach i zapytał o matkę.

- Myślałem, że przyjmie to inaczej - tłumaczył się ojciec. - Byłem głupi. Przeczytałem jej ten list i teraz wiem, że nie powinienem tego robić. Z początku zachowywała się normalnie. Siedziała w sypialni i szydełkowała. Nagle wyszła po coś do kuchni, a kiedy wróciła, niespodziewanie rzuciła się na mnie z nożem. Zraniła mnie, ale to głupstwo. Cały korytarz był zachlapany krwią. Miała taką nieludzką siłę, że nie mogłem jej powstrzymać. Sąsiedzi z dołu usłyszeli jej krzyki i wezwali policję. Potem przyjechała karetka i zabrali matkę do Kulparkowa. Boże, co za wstyd. Prosiłem, żeby ją zostawić, że nic mi nie jest, że to tylko draśnięcie. Powiedzieli, że jutro o jedenastej mam się dowiadywać. Pojedziesz ze mną, synu?

Jakub kiwnął głową, bo żadne słowo nie mogło mu przejść przez gardło, a potem, łamiąc zakaz ojca, wszedł do gościnnego pokoju i zaczął sprzątać z dywanu rozbite doniczki z kwiatami i zbierać książki, które wypadły z półki. Podniósł z podłogi potłuczony abażur od lampy naftowej i książeczkę do nabożeństwa. W kącie dostrzegł rozsypane muszelki - pamiątki znad morza. Pozbierał je do kryształowego pucharka. Kiedy wstał z klęczek, zauważył, że na krześle wisi ulubiona szara sukienka matki z wydzierganą przez nią mereż- ką. Ta sama, którą miała na sobie, gdy odwiedził ich przed dwoma tygodniami. Gdyby się nachylił, poczułby z pewnością jej zapach. Jedyny zapach, którego z niczym nie mógł pomylić.

Zasępiony wrócił do kuchni. Ojciec zrobił w tym czasie jajecznicę z trymbulką na maśle i ukroił dwie pajdy kulikowskiego chleba, lecz rozmowa się nie kleiła. Jedli w milczeniu, każdy zasłuchany w siebie i po swojemu przeżywający ten dramat. Ojciec nie mógł odżałować, że nie powstrzymał Edka przed wyjazdem, a Jakub, że zajął się sobą i los brata stał się mu obojętny.

Kiedy wychodził, ojciec przytrzymał go za rękę.

- Kuba, zamów mszę za Edka u bernardynów - poprosił szeptem. - Tylko nie zapomnij! Edek lubił dawniej do nich chodzić. Przez kilka miesięcy był przecież u nich nawet ministrantem. A twoja matka... - zawahał się. - Matka każdego dnia wyglądała jego powrotu i z tego żalu pomieszało się jej w głowie.

Jakub wyszedł na ulicę ze wzrokiem wbitym w ziemię i nie podniósł nawet głowy, by zobaczyć ojca czekającego w oknie, aby mu pomachać. Szedł przed siebie, pochłonięty przez rozgrywający się wokół spektakl, w którym los wyznaczył mu rolę sępa. Od wielu lat poruszał się od śmierci do śmierci, od nieszczęścia do nieszczęścia i w końcu się doigrał. Nie miał pojęcia, skąd wzięła się ta upiorna kobieta, która rano wieszczyła mu nieszczęście. Chętnie spotkałby się z nią teraz i po swojemu policzył.

Ledwie skończył tę myśl, gdy rozległy się bicia kościelnych dzwonów. Huczał Kirył, największy lwowski dzwon z cerkwi Wołoskiej, a kilka tonów ciszej grał ten ze stołecznego ratusza. Po chwili dołączył do nich kwartet dzwonów z kościoła Bernardynów, a następnie Dominikanów, tworząc rozlewającą się po całym mieście kakofonię.

Minęło południe. Stern szedł do redakcji na skróty, próbując zebrać myśli. Denerwowało go wszystko: ludzie, samochody i dorożki, a nawet wystawy i natarczywi subiekci zapraszający go do środka sklepów. Na Rzeźniczej jakiś gruby mężczyzna wsparty na kulach gapił się na niego bezczelnie, a stojąca w bramie kobieta wiadomej profesji rzuciła w jego stronę pytające spojrzenie, jakby kiedyś jej nie zapłacił.

Coś musiało być z nim nie tak, skoro zwracał na siebie uwagę. Ale co? Poruszał się inaczej? Nie pasował do tego miejsca? A może bawił ich jego strój: letni kapelusz, jedwabny krawat od Frykowskiego i piaskowa marynarka uszyta na Ormiańskiej u Igla?

Kiedy wrócił do redakcji, Wilga znowu gdzieś się ulotniła. Nie musiał się więc tłumaczyć jej z rodzinnego nieszczęścia i z tego, że z powodu Anny z imieninowego prezentu dla Piotrusia wyszły nici. Ominęło go też kolegium, co akurat było mu na rękę, bo nie miał przyjemności gapić się na zarozumiałą gębę Mańkiewicza.

Otworzył szafę i zajrzał do walizki. Po wyjściu Czabaka marionetka wróciła na swoje miejsce. Ze zgiętą głową i podkurczonymi nogami porucznik Frołow wyglądał jak trup wciśnięty na siłę do trumny.

W tym fatalnym nastroju zastała go kochanka szefa, Andrea, która nachodziła go od czasu do czasu w poszukiwaniu weny do ogłoszeń.

- Jesteś smutny, Kuba? Czemu jesteś smutny? Przecież życie jest takie piękne. - Zatrzepotała rzęsami i przeciągnęła się nad jego biurkiem jak kotka, elektryzując powietrze.

- Odczep się, Andrea. Nie mam ochoty na żarty.

- Nie bądź ponurakiem. Kończę pisać ogłoszenie dla znajomej. Mam już: „Młoda i zgrabna pani ze znajomością prowadzenia interesu śniadankowego oraz dobrej kuchni poszukuje...”. No, wymyśl coś, błagam.

- Dziś ci nie pomogę! - burknął takim tonem, że Andrea wyszła z pokoju ze łzami w oczach.

Nie miał jednak zamiaru jej przepraszać. Chciał być sam. Nawet zamknąłby się w tej szafie z porucznikiem Frołowem, byleby mieć przez chwilę święty spokój.

Ta myśl przypomniała mu o manuskrypcie. Przez moment wahał się, a potem wyjął z kieszeni kluczyk, siadł za biurkiem i otworzył zamek, a gdy wysunął szufladę, jego wzrok padł na oprawiony w granatową skórę grzbiet książeczki. Wziął ją do ręki. Dostrzegł u podstawy dwie splecione literki S&S, przypominające kamieniarski gmerk. Był ciekaw, co oznaczały. Musiał to sobie jeszcze później dopowiedzieć.

Nie zastanawiał się dłużej i otworzył księgę w miejscu, które założył klonowym liściem. Zaczął czytać wcześniejszy fragment, nie zauważając nawet, że jego ręka sama sięga do papierośnicy, zapałka z trzaskiem pociera draskę i ognik zanurza się łapczywie w papierosie jak on w napisanym przez kogoś tekście.

Zapamiętałam jego słowa i będę je pamiętać sto lat i jeden dzień dłużej. Boże, wryły się w moją pamięć, jakbym była ścianą, na której paznokciami wydrapał przed śmiercią swój przekaz. Wyszeptał mi na odchodne: „Zapamiętaj, Świetlana, gdyby coś miało się ze mną stać: dom kupca Ichtionowa, piwnica, w której trzyma wino, ostatnie drzwi po lewej, w prawym kącie pod ceglaną posadzką. To, co tam znajdziesz, jest bardzo ważne”.

Jeszcze poprzedniego wieczoru byłam z nim sam na sam, gotowa i uległa. Andriej, pogwizdując, odpiął skórzany pas i położył go wraz z szablą na krześle.-Zdjął z głowy czapkę z czerwonym otokiem i rzucił ją nonszalancko na łóżko, a później rozpiął zieloną wojskową bluzę i powiesił ją na wieszaku. Następnie, nie przestając gwizdać, wszedł do łazienki i rozebrał się z koszuli do toalety.

Był szczupły i muskularny. Na klatce piersiowej i pod pachami miał ciemny meszek. Przypominał mi wyrośniętego gimnazjalistę. Patrzyłam, jak nalewa wody do miski i się myje. Prychał jak koń, gdy polewałam mu kark, a potem, stojąc przed lustrem i rzucając mi łobuzerskie spojrzenia, wyjął pędzel i brzytwę i niespiesznie zaczął się golić, nucąc piosenkę o płynącej rzeczce. A ja znowu patrzyłam na niego, na jego lśniące czarne włosy, na opaloną szyję i na końcu wytarłam mu ręcznikiem z policzków resztki mydła. Wtedy odwrócił się, objął mnie mocno i kiedy chciał mnie pocałować, usłyszeliśmy natarczywe stukanie do drzwi.

Do pokoju weszła żona gospodarza. Była stara i wysoka i nosiła pogniecioną fioletową sukienkę w żółte kwiaty. Przypominała mi zasuszonego wielkiego ptaka i nawet ruszała się jak on. Miała zmarszczone usta jak wroni dziób, jej włosy wyglądały jak gniazdo, a chudą szyję zdobiły tandetne świecidełka. W jej twarzy najstraszniejsze były oczy - osadzone głęboko, ciemnobrązowe, niemal czarne. Były tak upiorne, że spojrzawszy w nie, szybko opuściłam wzrok. Fieoktisa, bo tak miała na imię, w milczeniu postawiła na stole miskę nadziewanych serem chaczapuri i butelkę czerwonego wina. Kilka razy przeciągnęła kościstą dłonią po obrusie, jakby chciała zrzucić na podłogę leżące na nim niewidoczne okruszki. Odniosłam wrażenie, że zazdrości nam tego, co nas łączy. Kiedy zamknęła za sobą drzwi, widziałam, jak Andriej przekręcił w zamku klucz i po kryjomu się przeżegnał.

Wreszcie byliśmy sami. Ustawione pod ścianą kosze pełne moreli i jabłek ivydzielaly odurzający, podniecający zapach. I w tym zapachu pierwszych dni sierpnia, w nieznośnych pokrzykiwaniach mew przelatujących za oknem, w powiewie ciepłego wiatru poruszającego firankami znalazłam z nim tej nocy chwilę zapomnienia.

Andriej był subtelny i... obłudny. Doskonale wiedział, że jestem starsza od niego o kilkanaście lat, mimo to pozwalał mi wierzyć, że wciąż jestem piękna i młoda. Obiecywał, że kiedy skończy się przeklęta wojna i wszyscy bolszewicy trafią do więzień, spotkamy się w Petersburgu i będziemy spacerować brzegiem Fontanki, a potem wpadniemy na Newski, do Kurpaczowa, na mrożoną wódkę i bliny.

Nie przerywałam. Nie miałam najmniejszego zamiaru wracać do Pitra. Spaliłam za sobą wszystkie mosty. Podarłam zdjęcia, wyrzuciłam listy i z trudem zaczęłam zapominać.

Zapaliliśmy papierosy. Andriej miał tego wieczoru wyśmienity humor. Opowiadał o swoim domu, o rodzicach, braciach i siostrach, i o polowaniu na wilki, które zimą wdarły się do stajni i rozszarpały jego ulubioną gniadą klacz Biegunię.

I w tej opowieści zawsze był na pierwszym miejscu. To on wkopywał w ziemię kołki, zawieszał fladry i kierował nagonką. To on najlepiej ze wszystkich myśliwych wycelował do chytrej wadery, to on położył ją pierwszym strzałem między oczy. Pierwszy też wyjechał z chutoru do wojska organizowanego przez generała Wrangla.

Opowiadał, że na początku dwudziestego roku trafił do Jekaterynodaru, lecz tam zaraził się tyfusem. Miesiąc przeleżał w szpitalu, a następnie - gdy cudem udało mu się wymknąć śmierci - przedostał się do Sewastopola, gdzie wstąpił do sławnego Dońskiego Pułku Junkierskiego generała Maksimowa. Służył w drugiej sotni i otrzymał z przydziału gniadą klacz, którą na pamiątkę poprzedniczki też nazwał Biegunią.

Milczałam, pozwalałam mu się wygadać. Był jak mały chłopiec, który przechwala się swoimi czynami przed kolegami. Zadowolony, że słucham, zanucił mi śliczną balladę o młodym żołnierzu, który prosi ko- mandira o przepustkę. Później nagi podszedł do stolika, zdmuchnął świecę i znowu wziął mnie w ramiona.

Marzyliśmy oboje, gdy mocne, zaprawione jakimś świństwem wino uderzyło nam do głów. I chyba od niego przyśnił mi się tej nocy mój Petersburg i most Litejny od strony wybrzeża Kutuzowa na Newie.

Byłam z Nim sama, w mym śnie, a nad nami frunęły tysiące dzikich gęsi. Sypał śnieg, a one, niezrażone, leciały kluczami na zachód, przypominając, że to już wiosna. Kwietniowe chmury przesłaniały słońce, które strużkami było rdzawe i sine, towarzyszące naszym dalekim planom. Środkiem rzeki przesuwała się topniejąca kra. Pamiętam, że staliśmy bez ruchu i bałam się do Niego pierwsza odezwać. Serce waliło mi jak oszalałe i myślałam, że wyskoczy mi z piersi. Przypomniałam sobie bał u Griszy Foksa, gdy On niespodziewanie pojawił się przy mnie. Tak jak wtedy czekałam, aż powie to jedno słowo i pozwoli mi przy sobie pozostać.

Wiał zimny północny wiatr i lodowate igiełki wyciskały mi z oczu łzy. Przed nami widać było nabrzeże Arsenalne. W kierunku Twierdzy Pietropawłowskiej wolno płynęła załadowana drewnem barka, a po moście pędziły jeden za drugim powozy i automobile. Byliśmy sami. Woda przyciągała ptaki, chmury - ziemię. Ptaki walczyły ze śniegiem, a nasze palta z lekkimi oddechami. Ptaki wciqż leciały, powietrze wciąż chłodziło i siebie oczyszczało.

Spieszył się gdzieś. Widziałam, jak ukradkiem spojrzał na zegarek i cierpko się uśmiechnął. Szybkie cienie ptaków przebiegły wtedy po mnie. Były szybkonogimi wzruszeniami, ucieczką i ginięciem. Stawały się raz na zawsze - śmiertelne. Nie potrafiliśmy oderwać oczu od obrazu Newy, pasowaliśmy do tego miejsca, do oczekujących na nas ptaków i słońca. Musieliśmy spotkać się w tym przeklętym śnie. Nie mogło zabraknąć ptaka i porażającej ognistej plamy. I nic więcej się nie działo. Musieliśmy tylko ostatni raz być razem.

Nad ranem ów okropny sen zamienił się w koszmar. Ktoś wyważył kopniakiem drzwi. Posypały się joby i ktoś wystrzelił w sufit. Andriej wyskoczył z łóżka i złapał za szablę, lecz oberwał kolbą w kark i wywleczono go pod pachy na korytarz. Potem z resztą domowników zostaliśmy zapędzeni do kuchni. Oprawcy posadzili nas za stołem i nikt nie mógł się poruszyć ani odezwać.

Zaczęło się przesłuchanie. Wyciągali każdego z nas po kolei i wciąż zadawali te same idiotyczne pytania. Szukali jakiejś pułkowej kasy, która miała być ukryta gdzieś w pobliżu. Krzyczeli, że gorzko pożałujemy, że się urodziliśmy. Stara jędza Fieoktisa triumfowała. Rozmawiała po cichu z żylastym mężczyzną w czarnej skórzanej kurtce, który prowadził przesłuchanie, i śmiała się nam w oczy. Pierwszego zabrali Andrieja, a kiedy zobaczyłam go nad ranem całego we krwi i w stalowej masce, przypomniały mi się słowa Jarosława Spirydiona Biesencewa. Kulawy hrabia znowu nachylał się nad moim uchem ze swoją cyniczną racją.

Byłam zdrętwiała z bólu. Dwie doby nie jadłam i nie piłam. I kiedy wydawało mi się, że więcej nie wytrzymam, moją uwagę zwróciła stojąca na kredensie drewniana klatka z zamkniętym w niej szpakiem. Zauważyłam, że ptak miał lśniący czarny łebek i żółty dziobek, którym uderzał w pusty karmnik. Jego skrzydła i brzuszek zdobiły śliczne białe cętki. Nie wiadomo dlaczego, przyszło mi wtedy na myśl francuskie imię Pierre. Wydawało mi się, że on chce, żebym go tak nazywała. Ptak patrzył na mnie połyskującymi brązowymi oczkami i tak jak ja był bezradny. Przysięgłam sobie wtedy, że jeśli tylko przeżyję, zabiorę go ze sobą i będę opiekowała się nim do końca życia.

Zaskoczony zagwizdał z przejęcia. Po tym ostatnim fragmencie nie miał już wątpliwości, kim jest tajemnicza autorka pamiętnika. Co więcej, odczuwał pewien rodzaj dumy, że w przeszłości był między nimi pewien tajemniczy związek. Stern miał zamiar niezwłocznie spotkać się z przyjacielem ze szkolnych lat Samuelem Hillelem, by zakomunikować mu o tym ważnym odkryciu, lecz gdy z korytarza doleciały znajome kroki, szybko zamknął granatową książeczkę w szufladzie.

Siedział wyprostowany z palcami na klawiaturze maszyny do pisania i nie mógł uwolnić się od dziwnej myśli. Od wczoraj ponad wszelką wątpliwość prześladował go granatowy kolor. Granatowe były story w mieszkaniu na Zielonej, sukienka siedzącej za stołem marionetki, obicie przedziału, którym podróżował we śnie... Na dodatek Wilga, jakby domyślając się jego idée fixe, wybrała naten dzień granatową bluzkę i opaskę na włosy w tym samym kolorze. Kiedy weszła do pokoju, skonstatował, że nie zamieniłby jej na żadną inną. I nie chodziło mu bynajmniej o jej urodę, choć Wilga była atrakcyjną brunetką, za którą faceci oglądali się na ulicy. Cenił ją za coś ważniejszego. Za charakter. Zdążył ją dokładnie poznać w ciągu pół roku wspólnej pracy i wiedział, że de Brie była błyskotliwa. Zabierała się do rzeczy w taki sposób, o jakim niejeden dziennikarz mógłby pomarzyć, i płaciła teraz za to wysoką cenę.

Stern wkręcił kartkę w maszynę do pisania i zaczął stukać w okrągłe klawisze. Sporo czasu stracił na lekturę i teraz śpiesznie dobierał słowa, by dokończyć stały felieton Z sali sądowej.

Raz tylko de Brie przerwała ciszę, by zapytać go o prezent dla Piotrusia, lecz Kuba markotnie pokręcił głową.

- Piotruś jest jeszcze mały, dlatego Anna uważa, że kot w domu nie wchodzi w rachubę.

Dochodziła czwarta po południu, gdy Stern z walizką na tylnym siedzeniu zajechał redakcyjną tatrą na ulicę Zieloną, w pobliże zarośniętej bluszczem willi, by - tak jak obiecał Kulikowi - zwrócić pożyczony fant.

Zaparkował z prawej strony jezdni, pod kwitnącą lipą. Wyłączył motor, a to, co zobaczył, przyprawiło go o ból głowy. Przed żeliwną bramą wjazdową parkował czarny landauet o numerze T 45-005. Stern doskonale znał ten wóz. Wiele razy widział go w akcji i ze względu na funkcję ochrzcił karawanem. Auto należało do komendy wojewódzkiej.

Kierowca, wysoki blondyn w przyciasnym mundurze, przecierał szmatą zakurzone szyby i pogwizdywał filmowy szlagier Eugeniusza Bodo o zimnym draniu.

Stern odchylił się na fotelu i czekał na rozwój wydarzeń. Przez kilkanaście minut nic się nie działo, pominąwszy wpadkę burego kota, który beznadziejnie spaprał atak na gołębia dziobiącego zaciekle leżącą na chodniku skórkę chleba. Wkrótce po tej scence przejechał na skrzypiącym rowerze listonosz z torbą na plecach, oglądając się przez ramię na karawan i redakcyjną tatrę.

Mijały kolejne minuty, a Stern dopalał papierosa, gapiąc się w zarośnięte bluszczem okna. Wydawało mu się, że w pokoju wynajmowanym przez Rewalskiego ktoś poprawił story. Przełknął ślinę, czując na języku szczypiące wiórki tytoniu. Nagle furtka otworzyła się i na ulicę wyszedł drobny mężczyzna z walizkami i aparatem fotograficznym na szyi, który skierował się do policyjnego samochodu. Stern rozpoznał w nim Tomcia Palucha, najwyższej klasy technika kryminalnego, którego Zięba woził z sobą, by zabezpieczał ślady zbrodni i prowadził chemiczne analizy. Za nim podążało dwóch umundurowanych funkcjonariuszy w czapkach (z paskami zapiętymi pod brodą), którzy taszczyli zasznurowany szary worek. Po tej trójce pokazał się inspektor Zięba w asyście starszego grubego mężczyzny ubranego w podkoszulek i spodnie na szelkach. Mężczyzna tłumaczył coś inspektorowi, nerwowo drapiąc się po brzuchu, a Zięba kiwał głową i na pożegnanie podał mu rękę. Gość zamknął furtkę i zniknął za płotem, inspektor zaś natychmiast skierował swój niechętny wzrok w stronę granatowej tatry stojącej kilkadziesiąt metrów dalej.

Stern wesoło pomachał mu ręką, a Zięba odwzajemnił się zaciśniętą pięścią. Po tej wymianie przyjacielskich gestów dziennikarz przystąpił do akcji. Otworzył drzwi i zdecydowanym krokiem podszedł do inspektora.

- Nie możesz wyprzeć się naszej znajomości! - powiedział ze słodkim uśmieszkiem, wyciągając rękę na przywitanie.

- Nie przy ludziach, panie Stern - rzekł oficjalnie inspektor. - Zachowuje się pan jak hiena. Proszę odejść. Mówię panu po dobroci.

- Jak się nazywa ten sztywniak w worku? - Stern próbował obrócić słowa Andrzeja Zięby w żart.

- Nie było cię tu i nic nie widziałeś - oświadczył inspektor cicho.

- Mam napisać, że mnie tu nie było?

- To wiadomość nie dla prasy.

- Myślałem, że jak dawniej możemy sobie wzajemnie pomagać - nie poddawał się Stern.

- Pomagać? Nie wierzę w dziwne zbiegi okoliczności i zaczynam podejrzewać, że mnie bezczelnie śledzisz

- wycedził przez zęby Zięba i krzyknął do kierowcy, żeby chwilę zaczekał.

- Przejeżdżałem przypadkiem - Stern łgał jak z nut.

- Właśnie jechałem do Pasiek Łyczakowskich kupić lipowego miodu do herbaty, a tu patrzę, znajomy karawan. Zatrzymałem się z ciekawości. Pomyślałem, że sobie trochę pogadamy. Nie wygłupiaj się, chyba nie sądzisz, że... - nie dokończył, wpatrując się w inspektora z miną baranka wielkanocnego.

Inspektor zawahał się i Stern, widząc jego mękę, nie wiadomo dlaczego przypomniał sobie o kopercie od naczelnego leżącej spokojnie w lewej kieszeni marynarki. W tej sekundzie faktycznie poczuł się jak ośliniona hiena, która wypatruje, tropi i węszy. Widział już nawet intrygujący tytuł w kronice kryminalnej: „Dom, który straszy”.

Potrzebował jeszcze pod nim świeżego mięcha, które Manio kazał mu u Zięby kupić.

-Więc jak? Powiesz mi, kogo ponieśli nogami do przodu? - zapytał i ciężko westchnął.

- To nieboszczyk!

- Więc to nie jest kobieta?

Zięba niechętnie kiwnął głową.

- A ten gość, co się z tobą żegnał?

- To gospodarz.

- Więc nie jest podejrzanym, bo został w domu...

- Opanuj się. Facet przyjechał rano z zagranicy. Zaszedł po coś do pokoju lokatora, a tam...

- Co?

- Niespodzianka - dokończył Zięba i tajemniczo wydął wargi.

- Jaka niespodzianka? - Stern nastawił uszu.

- Dywan wytrzepany, kurze powycierane, okna pomyte, pachnące firanki - drwił z niego inspektor.

- A w szafie wisiał sobie elegancko na drucie...

- Garnitur?

Inspektor przysunął się blisko i szepnął Sternowi w nos:

- Trup.

Po czym obrócił się na pięcie i bez pożegnania ruszył rozkołysanym krokiem w stronę karawanu, ale po chwili się cofnął.

- Uprzedzam cię, Kuba, że na wypadek, gdyby przyszło ci do głowy nachodzić gospodarza, zostawiłem u niego dwóch mundurowych. Odpuść więc sobie stare metody.

Stern jeszcze przez moment stał na ulicy, patrząc na tył odjeżdżającej karetki. Przypomniał sobie, że poprzedniego dnia, gdy z Wilgą i Kulikiem byli w pokoju Konrada Rewalskiego, miał nieodpartą ochotę zajrzeć do szafy. I teraz żałował, że w ostatniej chwili odwiodło go od tego szczekanie psa i błagalne spojrzenie Kulika. Teraz piesek był potulny, choć poprzedniego dnia omal nie odgryzł Wildze nogi. Ktoś musiał tę bestię żywić, zastanawiał się Stern. A jeśli nie właściciel, który był za granicą, to kto? I kolejne pytanie cisnęło się do jego głowy: jaki był związek między tą tajemniczą śmiercią a śmiercią Konrada Rewalskiego.

Przypomniał sobie o czymś. Podszedł spokojnie do obrośniętego przez bluszcz płotu, wyjął z kieszeni klucz, który dostał od Kulika, i dyskretnie wrzucił go do skrzynki na listy. Kiedy wsiadł do samochodu, spojrzał na walizkę, w której gnieździł się Frołow, i pomyślał, że obaj nie mają dziś szczęścia.

Uruchomił silnik i, odjeżdżając, zastanawiał się nad słowami inspektora. Wynikało z nich, że pokój był posprzątany, a więc ktoś wyniósł z niego marionetki. I musiał z tym zaczekać, aż oni wyjdą. Łatwo mógł się ukryć. Niedaleko willi były sady i Pasieki Halickie. Lecz równie dobrze mógł zabrać lalki w nocy, gdyż - jak mówił inspektor - właściciel domu wrócił nad ranem. Czym je przetransportował i dokąd, to były kolejne pytania, nad którymi głowił się Jakub Stern. Najbardziej zaś intrygowało go, kogo wynieśli mundurowi w zasznurowanym worku.

Samochód podskoczył na jakimś wyboju i dziennikarz poczuł nagły ból w krzyżu, który usztywnił mu plecy. Miał dość wszystkiego. Rodzinne problemy nie nastrajały go do pracy. Musiał na nowo ustalić personalia denata. A potem jak Zięba znaleźć motyw zabójstwa - jeśli to było zabójstwo. Choć w swojej dziennikarskiej karierze do tej pory nie spotkał się z przypadkiem samobójstwa popełnionego w szafie.

Najprostszym rozwiązaniem byłoby zawrócić i zadać właścicielowi willi kilka pytań, lecz istniało jeszcze inne, wprawdzie nieco bardziej zawodne, ale w tej sytuacji jedyne - i Stern postanowił z niego skorzystać.

Kiedy otworzył drzwi redakcyjnego pokoju, Wilga właśnie pakowała się do domu. Widać było, że wykonała plan dnia. Napisała chyba ze trzy sążniste artykuły i miała pewnie już pomysły na następne.

Stern jej zazdrościł. Od ponad godziny wycierał lwowskie bruki, wożąc tam i z powrotem walizkę z dumnym porucznikiem Frołowem. Otworzył więc szafę i wściekły wrzucił bagaż do środka, zamykając z trzaskiem drzwi.

- Kiedy rzucam hasło „trup”, o czym myślisz? - zapytał zirytowany.

- Myślę, że jeśli się nie uspokoisz, sam już niedługo będziesz to doskonale wiedział!

- A nie kojarzy ci się to z prosektorium?

Wilga siadła na brzegu biurka i, trzymając torebkę na kolanach, czekała, aż Jakub odegra swój cyrk.

- Bo ja wracam, kochanie, z dalekiej podróży. Byłem w naszej willi na Zielonej zwrócić towarzystwu za stołem umundurowanego przystojniaka, a tam niespodzianka! Na ulicy karawan i inspektor Zięba cały w nerwach. Przy nim pan Tomcio Paluch ze swoimi walizami i aparatem fotograficznym oraz dwóch rosłych tragarzy.

-I co się okazało?

- Ze przyjechał z zagranicy właściciel willi i odkrył w dawnym pokoju kasjera czyjeś zwłoki.

- Przestań dowcipkować.

- Jestem daleki od żartów! W pokoju, który zajmował Rewalski, a dokładnie w szafie, którą chciałem wczoraj otworzyć, wisiał trup. Nasz geniusz z Wydziału IV osobiście mi to powiedział. Przed półgodziną powieźli ciało w worku do prosektorium. Podobno masz tam znajomego patologa. Pomyślałem, że jeśli będziesz dla niego miła...

- Dlaczego zawsze ja mam być dla kogoś miła?

- ucięła, ale Stern usłyszał w jej głosie nieznaczne wahanie.

- Bo grzecznie cię o to proszę - zakończył, święcie wierząc, że mu nie odmówi.

- Spróbuję z nim pogadać, lecz nic, Kuba, nie obiecuję. Muszę już iść - dodała, patrząc na zegarek.

Stern wciąż milczał, przytłoczony własnymi myślami.

- Uważaj na siebie - rzuciła na odchodne. - Mam wrażenie, że coś ci dolega.

Kiedy Wilga zamknęła za sobą drzwi, Stern otrząsnął się z zamyślenia. De Brie jak zwykle przesadzała! Perfekcyjnie kontrolował swoje zachowanie i był w świetnej kondycji. Bolały go wprawdzie plecy, a kiedy zamykał oczy, widział ojca i zakrwawioną szmatę w wiadrze obok wieszaka, ale...

Porzucił te rozważania, by przystąpić do ceremoniału. Wyjął z korkowej podstawki stalową szpilkę i podszedł do planu Horbaya. Przez chwilę zastanawiał się, a potem wbił z impetem stalowe ostrze w punkt, gdzie znajdowała się willa inżyniera Guta, za rogatką Sichowską.

Odsunął się od mapy jak artysta malarz na odległość ramienia i spojrzał na dwie połyskujące główki. Obliczył, że w prostej linii dzielą je niecałe cztery kilometry. Oba miejsca też bezsprzecznie wiązały się z osobą kasjera. I na razie wyglądało na to, że to Rewalski był kluczem do rozwiązania sprawy. Należało więc jak najszybciej wycyganić z prosektorium personalia drugiego denata, no i wyświetlić motyw.

Kiedy się nad tym zastanawiał, nie wiadomo dlaczego przyszło mu do głowy wbić jeszcze trzecią szpilkę. Sięgnął ręką do kartonowego pudełeczka.

Gdy poczuł twarde ostrze między kciukiem a palcem wskazującym, zamknął oczy i zaczął recytować w myśli zapamiętaną z dzieciństwa wyliczankę: Angiel wangiel wuksy weje, muzykate muzykeje, elfe belfe traje us, cukier bakier... Przy ostatnim słowie as opamiętał się i otworzył oczy. Poczuł strach. Nie wiedział, jak to się stało, ale stalowa szpilka celowała w jego dom na Pohulance.

Przeklął szpetnie, wyjął z szafy walizkę z porucznikiem Frołowem, włożył kapelusz i w pośpiechu opuścił redakcję.

Idąc ulicą, znowu przypomniał sobie matkę. Wciąż nie mógł uwierzyć, że rzuciła się na ojca z nożem. Zawsze była opanowana. Nigdy nie podnosiła głosu. Kiedyś pracowała jako nauczycielka przyrody w szkole zawodowej dla dziewcząt. Pięknie śpiewała, potrafiła też grać na mandolinie i malować. Wspaniale piekła, gotowała i szyła. Kiedy miał osiem lat, kupiła mu na imieniny teatrzyk cieni. To był najlepszy prezent, jaki od niej dostał. Może dlatego starszy o trzy lata Edek wyśmiał go z zazdrości, lecz on ten teatrzyk uwielbiał. Podobało mu się, że mógł być kilkoma postaciami naraz. Schowany za pergaminową kurtyną udawał przed matką dzielnego rycerza, złą wiedźmę albo siedzącego na gałęzi ptaka. Ostatni raz oglądał ten podarunek przed dwoma laty. Na prośbę córki Kasi przyniósł z poddasza starą skrzynkę, wytarł ją wilgotną szmatką i postawił na stole w jej pokoiku. Kiedy pergaminowa kurtyna zawisła na gwoździkach, zaczarowany świat znów zagościł w domu na Pohulance. Jakub przymocował do ramy dekoracje: uśmiechnięte słońce, świerkowy las i zamek nad rzeką. Z brezentowego woreczka wyjął aktorów wyciętych z czarnego kartonu. Potem zapalił świecę, a Kasia szybko przekręciła włącznik. Oboje wczuwali się w swoje role. Córka grała Calineczkę, a on był okropnym zbójem Murofem. Grał tak sugestywnie, że Kasia przestraszyła się go i zaczęła płakać, dlatego pamiętając o tym, nie chciał na razie pokazywać teatrzyku Piotrusiowi.

Na placu Akademickim skorygował swój wcześniejszy plan i zboczył we Fredry, kierując się w stronę kościoła Bernardynów. Wszedł do środka przez główną bramę klasztorną. Minął stojącą na kolumnie rzeźbę świętego Jana z Dukli i zastukał do zakrystii, używając starej żeliwnej kołatki. Odczekał chwilę, zanim ciężka furta się uchyliła. Pokazał się w niej posiwiały zakonnik w brązowym habicie z kapturem, obwiązany w pasie białym sznurem z trzema węzłami.

Mnich na widok Sterna z walizką pomyślał, że ma przed sobą pielgrzyma szukającego w klasztorze schronienia na noc. Ale gdy Jakub wyjaśnił cel swojej wizyty, ojczulek, drobiąc, poprowadził go do salki obitej dębową boazerią, gdzie siedli pod oknem przy stole, na którym leżał stosik pożółkłych karteczek, zaostrzony ołówek i cynowy talerzyk z motywem biblijnego potopu.

Jakub szybko odpowiadał na pytania. W najważniejszym jednak momencie zawahał się i skłamał. Nie miał odwagi powiedzieć prawdy o śmierci Edka w czerwonej Hiszpanii, w której domy Boże były zamieniane przez powstańców w hale targowe. Wymyślił wypadek samochodowy za Tarnopolem, przebitą oponę i zgon w przydrożnym rowie. Bernardyn zapisał na karteczce imię i nazwisko brata i położył arkusik na talerzyku. Stern wsunął pod niego pięciozłotowy banknot.

- Msza będzie w przyszły czwartek o siódmej wieczorem. Poproszę prałata, by uświetnił ją nasz chór. On bardzo lubi męskie śpiewy.

Kiedy znalazł się na ulicy, na nowo dopadły go wspomnienia. Przypomniał sobie nadętego Edka czekającego niecierpliwie przy prasowalnicy, aż pani Bertolda, pomagająca matce w domu, włoży do żelazka duszę, sprawdzi poślinionym palcem stopkę i zacznie swój taniec niskich, grubych bioder, by w końcu podać mu białą wysztajfowaną koszulę. Stern pamiętał, jak odpicowany braciszek szedł z kolegami służyć u bernardynów do mszy. Widział go, jak z poważną miną stoi z pateną obok księdza i czeka, aż kapłan umyje w niej ręce.

Czasem ów aniołek (który później wyparł się wiary) dostawał w nagrodę od ojca dziesięć halerzy, by kupił sobie u Raucha pięć słodkich sztolwerków. A potem sam zajadał mleczne karmelki i nigdy nie przyniósł ich do domu, by poczęstować młodszego brata.

W zamyśleniu, wyglądając niczym podróżny w obcym mieście, Jakub o mało nie skręcił w ulicę Kopcia. Zatrzymał się na chwilę przy żeliwnym hydrancie, postawił walizkę na ziemi i zapalił papierosa. Zza Wzgórz Zniesieńskich nadciągały chmury i leniwie kierowały się w stronę Sygniówki. Promienie słońca przebijały się przez postrzępioną zaporę, tworząc nad parkiem Stryjskim fantastyczny, połyskujący pióropusz. Kilkanaście kroków od niego dwaj robotnicy wyrzucali łopatami na pobocze żółty piasek. Zagłębieni po pas w wykopie wyglądali jak schowane za kurtyną... Nie miał zamiaru powiedzieć tego słowa, lecz samo pchało mu się na usta, jakby owładnęła nim obsesja.

Wściekły skończył palić, przydeptał peta butem i cofnął się na Pohulankę. Minął aleję Stefczyka i, dochodząc do swojej bramki, postanowił, że wiadomość o śmierci brata i chorobie matki zachowa dla siebie. Przystanął, zaczerpnął głęboko powietrza w płuca i uniósł kąciki ust - musiał być wesoły, gdyż dzisiaj Piotruś miał imieniny.

Po kolacji z tajemniczą miną Jakub postawił walizkę na środku salonu.

- Piotruś, chodź tu szybko, mam dla ciebie niespodziankę! - zawołał. - Ciekaw jestem, czy ci się spodoba.

Otworzył walizkę i na oczach Anny i Kasi wyjął z niej Andrieja Frołowa, próbując jak Czabak wykonać nim ruchy.

Dzieci i Anna oniemieli, a Piotruś przyglądał się marionetce z nieufnością, jakby zobaczył nie lalkę, lecz żywego człowieka.

- Jak się nazywas? - zapytał, przyglądając się lśniącemu mundurowi porucznika i wiszącej u jego boku szabli.

- Mam na imię Andriej - powiedział z tajemniczą miną Stern zadowolony, że niespodzianka się udała.

- Porucznik Andriej Frołow.

- I jesteś zołniezem? - zapytał synek.

- Naturalnie. Mam prawdziwy mundur i szablę.

Piotruś, zdezorientowany, patrzył to na Frołowa, to na ojca.

- To tylko lalka, głuptasie - odezwała się Anna, głaszcząc synka po głowie. - Lalki nie są prawdziwe, one służą dzieciom do zabawy.

Dziewczynka bardziej się ośmieliła. Wzięła krzyżak, by tchnąć życie w porucznika za pomocą linek. Robiła skłony i musztrę, a Andriej Frołow od razu stał się jej posłuszny.

- Czy on będzie z nami spał? - spytał Piotruś niespodziewanie.

- To zależy, synku, tylko od ciebie - powiedziała Anna, obserwując dzieci przechadzające się z Froło- wem wokół salonu jak z dopiero co poznanym kolegą.

Jakub był kontent i obiecał Piotrusiowi i Kasi, że w sobotę całą rodziną wybiorą się do teatru lalek na prawdziwe przedstawienie. Zresztą dzieci ciągle mówiły o festiwalu marionetek, zapowiadanym przez plakaty od trzech tygodni wiszące w całym mieście. Nawet więc gdyby chciał, nie mógłby się od tego wymigać.

- To nie jest zwyczajny festiwal - stwierdziła Kasia, patrząc na Piotrusia. - To przegląd lalek z całego świata! Dziś cały świat patrzy na Lwów i chce podziwiać bajki.

Jakub przyznał jej rację. To nie była zwyczajna teatralna impreza. Plakat, który oglądali w niedzielę na spacerze, zrobił na nich niezapomniane wrażenie. Podobał się Piotrusiowi i mały chciał go nawet zerwać ze słupa. Afisz przedstawiał kolorowe lalki biegnące po scenie, a za nimi tłum dzieci cisnących się aż po horyzont. Tłem była panorama Lwowa, jakby autor chciał przypomnieć widzom, że tylko w królewskim mieście stołecznym, dawnej stolicy Galicji, możliwe są tak ekscytujące wydarzenia. Wokół obrazka wiła się czarna arabeska złożona ze słowa „Lwów” zapisanego w kilkunastu językach. Kasia próbowała nawet z pomocą ojca odczytać ten długi wężyk: Leopołis, Léopol, Vs/Mjru Lemberg, Jlbeoe i Leopoli... Dowiedziała się też, że przedstawienia będą grane w sobotę i niedzielę w Teatrze Rozmaitości przy Rutowskiego i uwieńczy je gala, na której zostanie wybrana najpiękniejsza lalka.

Po półgodzinie Frołow niespodziewanie znowu trafił do walizki, a Piotruś jeszcze długo pochlipywał. Anna krzyczała, a Jakub nadaremnie próbował ją uspokoić. Kasia wzięła braciszka za zdrową rączkę i oboje poszli spać do swego pokoju. Gdy dzieci zniknęły, żona nie omieszkała zrobić mu kolejnej sceny:

- Trzeba było się wcześniej zastanowić! Wpierw masz zamiar przynieść małego kota, żeby nas wszystkich podrapał, a w końcu przynosisz jakąś ruską lalkę z szablą ostrą jak brzytwa. To jeszcze malutki chłopczyk. Całe szczęście, że w naszej apteczce jest zawsze plaster i bandaż.

- Szabla była schowana w pochwie. Skąd mogłem wiedzieć, że jest naostrzona?

- Ty jesteś mężczyzną, a nie ja. Mogłeś się domyślić.

- Masz rację, przepraszam cię - odparł i pocałował ją w rękę.

Godzinę później, kiedy szykowali się spać, Jakub postanowił złamać dane sobie przyrzeczenie.

- Chcę ci o czymś powiedzieć - zaczął i zawiesił głos.

- Tak? Czemu nagle zamilkłeś? - zapytała Anna odwrócona do niego plecami; ściągała spódnicę.

- Byłem w południe u... rodziców - westchnął ciężko. - Dostali dziś wiadomość, że Edek nie żyje.

Anna milczała, wieszając garderobę na wieszaku, i Jakub był pewien, że zaraz powie mu, że jest jej przykro. Ale słowa, które padły z jej ust, poraziły go.

- Człowieku, co się z tobą dzieje? - Odwróciła się do niego w negliżu. - Od wczoraj zachowujesz się nienormalnie. Dlaczego nie powiedziałeś mi o tym wcześniej?

- Kiedy wcześniej?

- Kuba, nie bądź dzieckiem! - Spojrzała na niego podejrzliwie, wkładając nocną koszulę i poprawiając włosy. - O takich rzeczach mówi się od razu. Nie trzyma się ich na ostatnią chwilę. Rozmawiasz z nami, popisujesz się tą cholerną zabawką, jakby nigdy nic, a tutaj coś takiego... Masz jeszcze przede mną jakieś tajemnice?

- A gdybym miał? - zaczął wzburzony, że zwróciła mu uwagę. - Jakim prawem mnie w kółko pouczasz?

- Teraz to już chyba przesadziłeś. Nie zamierzam tego dłużej słuchać - oznajmiła Anna i wyszła do Piotrusia.

Jakub lubił jej niski głos. Kochał go od dnia, gdy się poznali, ale teraz brzmiał inaczej - napastliwie i zwyczajnie grał mu na nerwach.

Długo nie mógł zasnąć. Zachowanie Anny wydało mu się niesprawiedliwe. Skąd miał wiedzieć, że Piotruś skaleczy sobie rękę? Na szczęście rana nie była głęboka i obeszło się bez zszywania. Ale kiedy chował szablę Frołowa do drewnianej pochwy, zauważył na tylcu głowni, tuż pod jelcem dwie stare rdzawe plamki. Nie wiedział, skąd się tam wzięły i co ma o tym myśleć. Zresztą teraz bardziej martwił się tym, że wciąż nie powiedział Annie o matce. Wstydził się.

Czwartek, 30 czerwca 1938

Nad ranem, tak jak poprzedniego dnia, przyśnił mu się dziwaczny sen. Był w pustym salonie z granatowymi zasłonami. Pod oknem stały dwa fotele i okrągły stolik, na którym w srebrnej salaterce połyskiwał czarny kawior. Obok salaterki stały wysokie kieliszki do szampana ze śladami czyichś palców. Stern zapamiętał też siedmiostrunową gitarę leżącą na szezlongu i czyjegoś papierosa z zagryzionym ustnikiem tlącego się w popielniczce. Ktoś jak cień stał za jego plecami. Jakub czuł we śnie zapach jaśminowych perfum i słyszał nawet szelest sukni z krynoliną, lecz kiedy obrócił głowę, by się przekonać, kto to, sen prysnął jak mydlana bańka. Nie wiedział, dlaczego zostało mu w pamięci żeńskie imię - Dasza.

Wymawiając je cicho, zwlókł się z łóżka. Bolały go plecy i zacisnął z bólu zęby, by dojść do łazienki. Pierwsza myśl, jaka przyszła mu do głowy, poraziła go, więc natychmiast próbował ją odrzucić. Przypomniał sobie chudą kobietę, która poprzedniego dnia przepowiedziała mu zesłanie do piekła. Ten paskudny ból, który go przeszywał, mógł być próbką zaplanowanych dla niego cierpień.

Klnąc, rozprowadzał pędzlem na policzkach mydło i coraz bardziej był przekonany, że jego cierpienie nie jest naturalne. Nachylił się i dostrzegł w lustrze czerwone żyłki w kącikach oczu, których poprzedniego dnia jeszcze nie było. Opierając się o ścianę, powoli doszedł do kuchni i zajrzał do apteczki Anny. Znalazł w niej tabletki z kogutkiem. Połknął dwie naraz i popił zimną wodą z kranu, mając nadzieję, że ból rychło ustąpi.

Nie rozmawiał z Anną. Chyba specjalnie, by go nie widzieć, wyszła wcześniej do apteki i Magda, ich pomoc domowa, nie mogła się tym nowym porządkom nadziwić.

- Wielkie szczęście, że Kasia ma kanikuły, to i Piotruś, nasz kawalir, nie będzie się przy niej nudził. Prawda?

Stern przytaknął, ucałował synka w zawiniętą bandażem rączkę, potem córkę w czoło i wyszedł z domu, taszcząc z sobą walizkę. Przy ulicy Kopcia uradowany złapał przejeżdżającą jednokonną dorożkę i zamówił kurs do redakcji.

Na schodach, w połowie pierwszego piętra dopadł go potworny ból pleców, więc przystanął na chwilę i przytrzymał się poręczy. Właśnie w takiej pozycji zastał go redaktor Długolato, wbiegający po trzy stopnie na górę.

Rudzielec na widok Sterna się zatrzymał. Jak zwykle miał dla niego bombową wiadomość. Tym razem był to międzynarodowy rajd samochodowy z Warszawy do Zakopanego z nocnym startem w Berezie Kartuskiej.

- Nie ma co, rzeczywiście wymarzona trasa! - podchwycił Stern, z trudem próbując się wyprostować.

- No właśnie! - ucieszył się, nie zwracając uwagi na ukrytą w słowach Jakuba ironię. - Półmetrowe koleiny, garbate mostki, no i jeszcze niebezpieczne rowy, które tylko trzem załogom udało się pokonać. Nie pomyliłem się, mercedes zostawił daleko w tyle team chevroletow.

Długi nie spuszczał kolegi z oczu i przed odejściem podyktował mu nazwisko i adres: Jan Dzik, Kotlarska 11.

- Zapamiętasz?

- Po cholerę mi twój Dzik?

- Bo to nie mnie, tylko ciebie rwą plecy! - powiedział z miną znawcy rudzielec. - Kręglarz przyjmuje z polecenia, więc powołaj się na mnie. Jestem żywym dowodem, że facet zna się na rzeczy.

Nim Stern zareagował, Długi zamknął drzwi do swego pokoju, które ozdabiała tabliczka:

„REDAKCJA SPORTOWA,

STANISŁAW DŁUGOLATO”.

Chwilę po tym, jak Stern wstawił bagaż z Frołowem do szafy, pokazała się Wilga. Była rozpromieniona. Znowu zmieniła image. W tym dniu miała na sobie białą bluzkę z małym okrągłym dekoltem, czarną kamizelkę i czarne spodnie wcięte w talii.

- Możesz mi podziękować! - oznajmiła. - Kolejny raz odwaliłam za ciebie czarną robotę!

Stern spojrzał na nią uważnie.

- I już wiem, jak nazywał się ten facet! - dodała, wkręcając do maszyny czystą kartkę.

- Jaki znowu facet?

- Trup z willi przy Zielonej. Z mieszkania, które wynajmował kiedyś twój kasjer z ABH, Konrad Rewal- ski. Wczoraj, tak jak ci obiecałam, zaszłam do prosektorium - wyjaśniła, stukając zajadle w klawisze. - Kosztowało mnie to trochę nerwów. Nie uwierzysz, ale tym nieboszczykiem w szarym worku był...

-Kto?

- Serdeczny „przyjaciel” naszego Czabaka, dyrektor Sylwester Trauder!

- Podlec Trauder?

- Nie wydaje mi się to zabawne! - Rzuciła mu karcące spojrzenie. - Dowiedziałam się, że facet przed śmiercią trafił na samo dno piekła.

Zaintrygowany Jakub nastawił uszu.

- Zamieniłam kilka zdań z patologiem. Pan Artur nie mógł za dużo mówić. Śpieszył się z żoną na jakąś komedię do Adrii. Ale dał mi do zrozumienia, że zanim nasz dżentelmen zawisnął w szafie, ktoś go przemyślnie torturował. Ręce i nogi miał związane linką, a do gardła ktoś wcisnął mu jakiś paskudny przyrząd. Pan Artur przypuszczał, że to mogła być kopia jakiegoś średniowiecznego narzędzia.

- Czytałem niedawno w miesięczniku historycznym artykuł o hiszpańskiej inkwizycji - snuł rozważania Stern. - Było w nim zdjęcie starej ryciny. Okazuje się, że świątobliwi księża stosowali bardzo prosty przyrząd w kształcie gruszki. Uruchamiał go poręczny mechanizm śruby i nawet kobieta lub dziecko daliby sobie z tym radę. Kat czy inkwizytor wsadzał go ofierze do gardła albo w inne wrażliwe miejsce, na przykład do...

- Błagam, oszczędź mi tych okropnych szczegółów!

- Spojrzała na niego z przerażeniem. - Kto wie, czy gdybyśmy przyjechali wcześniej...

- Chyba nie chcesz powiedzieć, że kiedy byliśmy w pokoju Rewalskiego, pan dyrektor grzecznie wisiał w szafie?

Wilga przytaknęła.

- Niestety, to prawda. Pan Artur stwierdził, że Trauder, wyjątkowa chudzina, wyzionął ducha we wtorek nad ranem. Czabak utrzymywał, że widział go żywego w Romie w poniedziałek około południa, a skoro tak, to może powinniśmy go jeszcze raz gruntownie przepytać? Powiedział jeszcze coś znamiennego.

- Że to nędzny oszust, który wkrótce odpowie za swój czyn?

- Zgadza się. Trzeba tę groźbę zweryfikować. Mogą być też jacyś inni świadkowie, którzy zapamiętali coś istotnego. Kelnerzy, szatniarz, bufetowa lub któryś ze stałych gości.

- Dyrektorek Trauder sam nie wszedł do tej cholernej szafy i nie powiesił się na wieszaku, by rozprostować w spodniach kanty. Co robił przez ostatnie godziny przed śmiercią? Jak dostał się na Zieloną do pokoju Rewalskiego, skoro ten nie żył już od pięciu dni? Musiał mieć zapasowy komplet kluczy.

- Drugi komplet lub wytrych.

- Stawiam na to pierwsze - powiedział Stern. - Coś mi podpowiada, że sprawca liczył na zaskoczenie.

- Rzadko się zgadzamy, lecz tym razem, dzięki Bogu, oboje mamy rację - odparła Wilga, przesuwając energicznie karetkę.

- Załóżmy, że Trauder przyszedł bądź przyjechał na miejsce zbrodni z kimś, kogo dobrze znał. Może nawet byl to ktoś z Romy. Może ośmielony winem lub wódką sam przywołał dorożkę i zamówił kurs na Zieloną, nie przypuszczając, że wybiera się ze swoim katem na egzekucję.

- Samotna willa to idealne miejsce na zbrodnię. Do najbliższych zabudowań co najmniej sto pięćdziesiąt kroków. Do tego gęsta kępa drzew, krzewów i powoi. Grube mury ceglane. Brak gospodarza. Czego chcieć więcej?

- Nie daje mi spokoju absurdalna zabawa w teatrzyk. Ktoś ją wcześniej starannie zaaranżował i może z nią związany jest cały problem.

- Na razie to my mamy problem - oznajmił Stern, wstając. - Technik od Zięby, pan Tomcio, to cholernie bystry facet. Wcześniej czy później znajdzie i nasze ślady.

- Nasze? Ja niczego nie dotykałam! - zastrzegła de Brie z uśmieszkiem zadowolenia. - Za to dobrze pamiętam, że ty chętnie bawiłeś się lalkami i nawet opierałeś o stół. Na pewno są na nim odciski twoich palców.

Jakub stanął za plecami koleżanki i spojrzał przez jej ramię na napisany tekst. Ze zdziwieniem przeczytał:

We wsi Stara Cbmielówka do mieszkania Józefa Na- hlika wtargnęło trzech nieznanych osobników, którzy po sterroryzowaniu domowników splądrowali mieszkanie, zabierając lornetkę i 4 kg słoniny, po czem zbiegli. Władze policyjne są już na tropie sprawców.

Niepotrzebnie poszedł na kolegium. Naczelny szukał ofiary i właśnie Jakub Stern znalazł się tego dnia na jego celowniku. Usłyszał, że zagrożony jest nakład, że sensacja, która od dawien dawna była motorem napędowym sprzedaży gazety, zaczyna szwankować, a sprawa kasjera wciąż tkwi w martwym punkcie.

Stern próbował się bronić, lecz Manio nie brał jego tłumaczeń do głowy. Wtedy do akcji wkroczyła Wilga i przekazała rewelacyjną wiadomość o nowej ofierze znalezionej w willi na Zielonej. To na chwilę uspokoiło szefa. Pogratulował jej wyników, patrząc tępym wzrokiem na Jakuba, który domyślił się, że ma do niego żal o to, że nie wykorzystał „finansowego wsparcia” przygotowanego dla Zięby.

Po Wildze de Brie głos zabrała szefowa wydziału kultury Halinka i w kilku słowach zrelacjonowała przygotowania do międzynarodowego festiwalu lalek. Omówiła też patriotyczną wizytę delegacji czterystu Ślązaków, którym zrobiła pod pomnikiem Mickiewicza pamiątkowe zdjęcie. Kiedy skończy-ła, odezwał się Piotr Leya z działu gospodarczego i w błyskawicznym tempie przedstawił notowania na rynku walut i ruchy akcji na krajowych i światowych giełdach. Po nim Stanisław Długolato zaproponował fascynujący wywiad z Franciszkiem Janikiem w związku z jego przygotowaniami do startu w zawodach balonowych Gordona Bennetta w Belgii oraz podzielił się informacją o osiągnięciu polskiej pilotki Bohomolec, która dokonała niezwykłego wyczynu lotniczego, pokonując trasę Paryż-Warszawa-Paryż w piętnaście godzin i trzydzieści minut. Wreszcie przyszła kolej na Andreę. Ta, speszona, słodkim głosikiem odczytała krótką notatkę o groźnym wypadku samochodowym Grety Garbo pod Sztokholmem, co spotkało się z niedowierzaniem zebranych i pochwałą naczelnego.

Na zakończenie Manio podziękował wszystkim za współpracę i jako przykład właściwego stylu zaprezentował swój artykuł o niemieckiej propagandzie pod tytułem Niemcy Sudeccy muszą się żywić mięsem psów i kotów, dobijając Sterna bufonadą.

Pięć minut po jedenastej Jakub zajechał dorożką pod kamienicę Pod Kozą. Ojciec zniecierpliwiony czekał już na chodniku. Wyglądał uroczyście. Miał na sobie niemodny garnitur w piaskowym kolorze, a pod szyją białą muszkę. Rzucił okiem na kieszonkowy zegarek z dewizką i, sarkając pod nosem, schował go do kieszonki w marynarce. Bez słów podali sobie ręce, a potem Jakub wziął przygotowany przez ojca kosz z wiktuałami i postawił go na koźle. W środku były wiśniowe konfitury w weku, wędzona szynka w lnianej serwetce i drożdżowe ciasto zapakowane w papier. Ojciec trzymał płaski przedmiot owinięty w papier i przewiązany niebieską wstążeczką. Jakub domyślił się, że to akwarelka. Antoni Stern bowiem od wielu lat przy najróżniejszych okazjach obdarowywał swoich znajomych namalowanymi przez siebie pracami. W dziesiątkach lwowskich mieszkań wisiały jego gustowne obrazy sygnowane podpisem i datą.

Kiedy wsiedli do dorożki, Jakub poprosił o podniesienie budy, by skryć się w cieniu, i zamówił kolejny ekspresowy kurs, tym razem do Kulparkowa. Z Kazimierza Wielkiego wjechali w Gródecką, by skręcić przy rogatce w Kulparkowską. Słońce świeciło ostro zza chmur, gdy przeciskali się między samochodami, powozami i rowerzystami. W niecały kwadrans dojechali na miejsce, zmęczeni od wiszącego nad miastem żaru. Jakub zapłacił za przejazd i po chwili stanęli przed wejściem do Państwowego Zakładu dla Umysłowo Chorych.

Nowoczesna klinika, założona przed półwieczem na terenie dawnego folwarku Goldenberghof, leżała za torami kolejowymi prowadzącymi do Stanisławowa i Bukaresztu. Była olbrzymim kompleksem, w którym ratowano dusze bez mała pół tysiąca pacjentów. Dzięki okazałym szpalerom drzew i zadbanym kolorowym klombom szpital sprawiał wrażenie uzdrowiska. Stern wiedział, że w tych murach pracowały kiedyś wielkie europejskie sławy, jak pochodzący z Wiednia Neusser albo profesor Domański. W swoim czasie leczył się tu z powodzeniem brat Adam Chmielowski, cierpiący na okresowe zaburzenia psychiczne.

Doszli do budynku informacji. Antoni Stern został na zewnątrz, a Jakub wszedł do środka, by zapytać o oddział, w którym trzymana była jego rodzicielka. Uzyskawszy wskazówkę od uśmiechniętej pielęgniarki, udał się z ojcem w kierunku kaplicy pod wezwaniem Świętego Józefa, a potem skręcili w prawo i znaleźli się przed dwupiętrowym budynkiem, w którym mieścił się kobiecy oddział. Kiedy przekroczyli próg, usłyszeli dochodzące z góry krzyki i śpiewy, a także jakieś rytmiczne dudnienie, jakby ktoś z całych sił kopał w ścianę. Poczuli też gryzący zapach lizolu zmieszany z wonią gotowanej zupy grochowej.

Niezrażony szpitalną atmosferą Stern skierował się korytarzem w prawo. Łatwo odnalazł gabinet lekarski z mosiężną wywieszką „dr Jan Maria Wawdysz”. Czyżby ten sam sławny Wawdysz - przeszło mu przez myśl - z którego usług korzysta inspektor Zięba, gdy poszukuje seryjnych zabójców?

Zapukał, a kiedy usłyszał gruby męski głos zezwalający na wejście, wkroczył do środka. W gabinecie koło okna, w pozie sugerującej, jakby samo pojawienie się tutaj stanowiło dla gości jakiś test umiejętności, stał niski, łysy mężczyzna w średnim wieku, ubrany w biały fartuch. Jakubowi rzuciła się w oczy nieproporcjonalna budowa jego ciała: końska twarz, długie ręce zakończone monstrualnymi dłońmi i krótkie nogi wyrastające z szerokiego, wygiętego do przodu tułowia. Na twarzy medyka gościł irytujący uśmiech, jakby lekarz przyglądał się im z zawodowej rutyny i za chwilę miał zdiagnozować u każdego z nich jednostkę chorobową. Kiedy dokonali prezentacji i wyjaśnili cel swojej wizyty, doktor nie krył zdumienia, że postanowili wejść na niebezpieczny oddział.

- Stanowczo odmawiam! Panowie chcecie na własne życzenie przekroczyć bramy piekieł?

- Kiedy więc można zobaczyć małżonkę? - zapytał nieśmiało ojciec.

- Pan Bóg wie, jego należy o to pytać. Trzeba być cierpliwym. Najlepiej niech panowie się dowiadują.

- Kiedy?

- Może za tydzień, a może za miesiąc lub za... - nie dokoń-czył, gdyż do pomieszczenia wszedł wysoki, niedźwiedziowaty pielęgniarz w ubrudzonym fartuchu.

- Co tam znowu? - zapytał doktor.

Patrząc na Sternów, mężczyzna nachylił się nad lekarzem i zapytał szeptem, lecz na tyle głośno, że Jakub doskonale słyszał:

- Proszę pana doktora o pozwolenie. Mam tę starą z siódemki skrępować czy tylko polać zimną wodą ze szlaucha?

- Potraktuj ją zimną wodą. Przecież wiesz, że nie znoszę brutalności.

Kiedy pielęgniarz wyszedł, trzaskając drzwiami, lekarz siadł za biurkiem, podparł końską głowę rękami i spojrzał pytająco na gości.

- A jedzenie? - szepnął ojciec, pokazując koszyk.

- Czy moja małżonka może przyjmować domowy prowiant?

Lekarz nachylił się nad wiktuałami, świecąc opaloną łysiną.

- Szynkę i drożdżowe ciasto trzeba zostawić u oddziałowej. Słoik z konfiturami niech pan zabierze - zwrócił się do ojca urzędowo. - Ostrym szkłem można przecież poderżnąć komuś gardło albo wydłubać oko. A to co? - zainteresował się lekarz, stukając palcem w zapakowany przez ojca obraz. - To też dla chorej?

- Nie. To mały upominek dla szanownego pana doktora! - odparł ojciec pokornie, zrywając papier.

- To akwarelka, którą specjalnie dla pana namalowałem. To moje najnowsze dzieło. Zatytułowałem je „Zmarzlina”. Chciałem...

- To bardzo szlachetne z pana strony - lekarz nie dał mu dokończyć. - A obrazek rzeczywiście śliczny. Jest na nim wszystko, o czym można w tym paskudnym upale pomarzyć: zamarznięte jezioro, rude trzciny i obsypane śniegiem drzewa. Od razu zrobiło mi się chłodniej! Zaskakuje mnie pan, panie Antoni, jeśli można się tak do pana zwracać. Nie wiedziałem, że ma pan tak złożoną artystyczną naturę. Pozwoli pan, że zawieszę pański malunek nad swoim biurkiem?

Rozpromieniony ojciec przytaknął.

Gdy wychodzili z oddziału, lekarz niespodziewanie wziął familiarnie Jakuba pod rękę i odciągnął na bok.

- Niech pan do mnie zajrzy, kiedy będzie miał pan wolny czas.

- Po co?

Lekarz zatrzepotał szybko powiekami i powiedział coś, od czego Jakubowi ścierpła skóra:

- Jestem pewien, że niedługo się z panem zobaczymy.

- Co pan ma na myśli?

- Od badania moich myśli są lepsi ode mnie spece - rzekł Wawdysz, odsłaniając w uśmiechu wielkie żółte zęby, i wrócił pokracznie do swego gabinetu.

Kiedy zniknął za drzwiami, Jakub Stern uświadomił sobie, że przed półwieczem zakłady dla psychicznie chorych były faktycznie więzieniami. Pacjentów przykuwano łańcuchami do ścian albo osadzano w wirówkach, dopuszczając się na nich nieludzkich eksperymentów. I zaraz wyobraził sobie Jana Marię Wawdysza i rosłego pielęgniarza w brudnym fartuchu otwierającego celę Sylwestra Traudera. Widział przerażoną minę dyrektora, gdy wepchnięty na siłę przedmiot łamał mu zęby i penetrował gardło. Jakub chciał porzucić te szalone rozmyślania, lecz natrętnie wracały do niego. Dlaczego ktoś posunął się do takich okropności? Dlaczego powiązał mu nogi i ręce kablem, a potem, by dokończyć dzieła, powiesił go w szafie jak szmatę?

W drodze powrotnej milczeli. Jakub tylko co chwila wąchał mankiet koszuli, czując w nosie gryzący zapach lizolu, którym przeszedł lniany materiał. Kiedy dorożka przyjechała przed dom ojca, ten poprosił syna, by zostawił go samego.

- Nie odprowadzaj mnie. Tak będzie lepiej. Muszę teraz wszystko jeszcze raz dokładnie przemyśleć.

Było kilka minut po pierwszej. Czerwcowe słońce zdawało się tkwić w jednym punkcie firmamentu, jakby przypięte do niego niewidzialną agrafką. Upał stawał się nie do zniesienia. Jakub Stern krył się w cieniach drzew i sklepowych markiz. Wciąż nie ochłonął po wizycie w Kulparkowie. Kiedy przypomniał sobie rozmowę z lekarzem, ogarnęło go uczucie beznadziei.

Na Rzeźniczej, w połowie drogi do redakcji, poczuł niewyobrażalne pragnienie. Zdesperowany rozpiął koszulę pod szyją, po czym zdjął marynarkę i przewiesił ją przez plecy. Żałował, że bezmyślnie zwolnił dorożkę. Na szczęście kilkadziesiąt kroków przed sobą dostrzegł wystawiony na chodnik szyld knajpy Feniks. Był uratowany.

Wstąpił do środka, dowlókł się do baru i zamówił swój ulubiony napój o bursztynowoczerwonej barwie. Potem zdjął z wieszaka najnowszy egzemplarz „Kuriera”, siadł w kącie z dala od namolnych klientów i z przyzwyczajenia zaczął wertować strony. Kiedy kelner postawił przed nim oszroniony kufel marcowego piwa, odetchnął z ulgą. Szybko zapłacił należność i natychmiast podniósł życiodajną gielajzę. Gdy zanurzył usta w cudownej piance, poczuł wręcz niebiańską rozkosz, jakby dopadł na Saharze źródło wody. Nie spiesząc się, łyk po łyku, popijał genialny płyn, zatrzymując go w ustach, a lewą ręką nerwowo kartkował gazetę.

Opuścił patetyczne teksty Mania i nudne zestawienia cyfr Piotra Lei. Szybko przebiegł wzrokiem wstępniak Halinki, zapowiadający międzynarodowy festiwal lalek, i kronikę sportową Okularnika. Przejrzał ogłoszenia boskiej Andrei, wciśnięte między serwisowe informacje. Z oburzeniem przeczytał wiadomość o przyjeździe do miasta wycieczki trzynastu członków związku młodzieży hitlerowskiej (Hitlerjugend) w pełnym rynsztunku partyjnym, którzy zamieszkali w domu przy ulicy Zielonej 30, gdzie przedtem mieściła się ukraińska bursa. Następnie trafił na informację o czterdziestodziewięciostopniowym upale w Bukareszcie i zrobiło mu się nieco chłodniej. Z obrzydzeniem przyjął notkę o pladze gąsienic, które objadły drzewa przydrożne i ogrodowe w powiecie dąbrowskim, a kiedy doszedł w końcu do kroniki kryminalnej na dziewiętnastej stronie, zatrzęsło nim.

Dopił piwo, zostawił gazetę na stole i wyszedł w pośpiechu na ulicę, by w niecałe pięć minut dotrzeć do redakcji. Na schodach o mało nie zderzył się z gońcem. Zrugał go diablo i, pokonując ból pleców, wszedł do swego pokoju.

- Nie wiedziałem, że masz przede mną tajemnice!

- wyrzucił z siebie wściekle, patrząc na Wilgę.

- O co ci chodzi?

- O dzisiejszy numer! Pytam: masz czy nie?

- A ty ich nie masz? - odparła zadziwiająco spokojnie.

- Nie udawaj niewiniątka. Przeczytałem dzisiejszą kronikę i myślałem, że trafi mnie szlag!

- Kuba, dobrze ci radzę, schowaj ambicje do kieszeni. Szkoda, że nie widziałeś siebie na dzisiejszym kolegium. Gołym okiem widać, że coś cię gryzie.

- Bzdury! Wszystko jest w idealnym porządku!

- Więc nie możesz mieć do mnie pretensji o jakiś drobiazg.

- Cała gorąca kolumna to drobiazg?

- Daj spokój, graliśmy i gramy w tej samej drużynie

- powiedziała i pogłaskała go po głowie, lecz Stern odtrącił jej rękę.

Nie dała za wygraną.

- Liczy się końcowy efekt. Nie myśl, że będę wiecznie odwalać za ciebie czarną robotę.

W tych słowach kryła się jakaś pułapka, Stern czuł to przez skórę. Ale ciekawość zwyciężyła.

- Mam mówić dalej ?

- Tylko nie próbuj kręcić - rzekł łagodniej i siadł ciężko za swoim biurkiem. Wyjął papierosa i zapalniczkę i, nie przejmując się, że łamie ustalone zasady, zapalił. - Skąd dowiedziałaś się o znalezionej głowie?

- Akurat na to pytanie nie mogę odpowiedzieć.

- Więc jednak masz przede mną tajemnice...

- Możesz wierzyć albo nie, ale wczoraj chciałam podzielić się z tobą pewną informacją, lecz nieelegancko mnie zbyłeś, Jakub nie zamierzał jej przepraszać. Zdjął z ust tytoniowy wiórek i jakby pogodzony z porażką czekał, aż Wilga dopowie resztę. Lecz dziennikarka wcale nie była taka rozmowna. Odpowiadała zdawkowo. Napomknęła o jakimś kluczu, według którego morderca wybiera swe ofiary, o towarzyskim układzie, w którym liczyła się wielka forsa. Według niej Czabak do niego nie pasował i właśnie dlatego należało ponownie z nim się spotkać. Po tym wywodzie spojrzała na zegarek.

- Zdaje się, że akurat teraz ma próbę na Rutowskie- go i przygotowuje się do festiwalu. Gdybyś więc zechciał go odwiedzić... - Popatrzyła wymownie na Sterna i gdzieś wyszła.

Jakub był niepocieszony. Zięba od dwóch dni trzymał głowę kasjera w lodówce, a de Brie nie puściła o tym pary. Co więcej, w tajemnicy przed nim napisała artykuł, zaniosła go do Mania i dzisiaj można było przeczytać na rozkładówce: „We wtorek rano trzy siostry Feldman - Chawa, Estera i Miriam - podlewające grządki na zapleczu kamienicy przy Sieniawskiej, znalazły głowę Konrada Rewalskiego utopioną w beczce na deszczówkę. Jak już informowaliśmy, zdekompletowane ciało kasjera z ABH, dobrze zapowiadającego się literata, zostało znalezione u podnóża Wysokiego Zamku. W nagrodę za obywatelską postawę policja kupiła dzielnym dziewczynkom rowerek...” - i tak dalej, i tak dalej, a na końcu podpis - W.B.

Skąd, u licha, Wilga wytrzasnęła te żydowskie siostrzyczki? Jeden rowerek dla trójki, pokpiwał w duszy Stern. Ciekawe, jak będą na nim jeździć. Nie napisała również, jak morderca (lub mordercy) zataszczył obciętą głowę do tej przeklętej beczki. W siatce, w teczce, a może wprost, trzymając za szpakowate włosy? Przecież czerep sam do tej beczki po pochyłości się nie stoczył! I skąd de Brie dowiedziała się, że Rewałski był dobrze zapowiadającym się literatem? Chociaż mogła oczywiście - i pewnie tak było - pójść do Halinki Badurek i wyciągnąć od niej potrzebne wiadomości. Jakby tego było mało, sprytny Leya, doceniając siłę oddziaływania jej tekstu, zamieścił nad nim wesołą rymowankę: „Rano, wieczór i w południe lody PINGWIN chłodzą cudnie”. Nic tylko się powiesić!

Stern dopalił papierosa, a kiedy złość mu minęła, postanowił skorzystać z podpowiedzi Wilgi i spotkać się z Czabakiem.

Dochodziła trzecia, gdy zdegustowany wyszedł z redakcji. Już po kilkudziesięciu metrach jednak stwierdził, że nie był to najlepszy pomysł. Na dworze wciąż było parno i zbierało się na burzę. Nagrzane budynki i jezdnia oddawały ciepło jak piec kaflowy.

Stern rozwiązał krawat i schował go do kieszeni, potem zdjął kapelusz i zaczął się nim wachlować. Żar przydusił go do ziemi. Chciało mu się potwornie pić i znowu bolały go plecy. Rozgorączkowany przystanął i się rozejrzał. Po drodze do siedziby Melpomeny pod trójką znajdował się elegancki sklep Riedla - i tam skierował swoje kroki.

Kupił butelkę oranżady z lodu, którą opróżnił przy kontuarze, i butelkę wódki Baczewskiego z niebieską nalepką, którą schował do kieszeni. Tak zaopatrzony udał się wolnym krokiem na spotkanie z artystą „scenowym” Wiktorem Andrzejem Czabakiem. Miał w głowie znakomity plan. Na początku chciał zadać aktorowi kilka niewygodnych pytań, a później przycisnąć go do muru. Ich rozmowa jednak potoczyła się zupełnie inaczej.

Stern znalazł Czabaka w garderobie, na końcu zastawionego dekoracjami korytarzyka. W ciasnym i zagraconym pomie-szczeniu unosiła się chmura papierosowego dymu. Furkato siedział przed lustrem i charakteryzował sobie twarz kolorowymi farbkami. Gdy spostrzegł dziennikarza w lustrze, nie odwrócił głowy. Uśmiechnął się tylko niewyraźnie, rozprowadzając na policzkach karminową szminkę.

- Cóż za zaskakująca wizyta - zaczął jakimś zrzędliwym tonem. - Pan redaktor przyszedł po autograf?

- W rzeczy samej. Dokuczył mi upał, więc pomyślałem, że wpadnę do starego przyjaciela na pogawędkę

- odpowiedział bezczelnie Stern i wyjął z kieszeni butelkę.

Na jej widok aktor się ożywił. Obrócił się na taborecie, wykonał skłon i wyciągnął z szafki korkociąg oraz dwie literatki.

- Co pana interesuje? - zapytał, przełykając ślinę.

- Wszystko! - sapnął Stern, zagłębiając się w skrzypiącym fotelu. - Ludzie, powiązania, pieniądze...

Czabak wprawnie otworzył butelkę i nalał wódkę po równo do szklaneczek.

- Boże, Boże! Jaki pan zachłanny! - zaśmiał się skrzekliwie. Potem pochylił się nad lustrem i szybkim ruchem wyrwał z nosa wystający włos. Pieszczotliwie dmuchnął między palce i z zadowoleniem obserwował jego lot na podłogę. - To był nieduży zespół - stwierdził, smakując wódkę. - Mówiłem już, że kierował nim Sylwester Trauder. To był szalony, niewyżyty facet.

-Był?

Czabak spojrzał lękliwie na gościa.

- Powiedziałem coś niestosownego?

Stern nie zareagował. Wziął do rąk pomadkę i zaczął się nią bawić, wykonując frywolne ruchy.

- Jeśli chodzi o dyrektorka - aktor zabrał szminkę - to... pomylony facet. Wszystko było dla niego nie tak: dialogi, kostiumy, tempo akcji. Widział pan jego gębę? Nie? I niech pan nie żałuje. Te zapadnięte usta pełne frazesów i świńskie oczka, przyglądające się nam podejrzliwie zza podpuchniętych powiek. Czysty fałsz. Nie robiłem afery, gdy zebrał kurwy z Łyczakowa i zrobił im na scenie konkurs piękności! Byłem głuchy, gdy mi doniesiono, że na konto naszego teatru zaciągnął w banku kredyt, bo myślałem, że kupi nowe krzesła, reflektory i kurtynę. Lecz kiedy dowiedziałem się, że roztrwonił nasze gaże, wygarnąłem mu przy świadkach całą prawdę. Powiedziałem, że wcisnę mu do gardła te jego podłe kłamstwa.

Ostatnia wypowiedź zelektryzowała Sterna. Aktor użył zwrotu, który nasuwał nieodparte skojarzenia.

- I wtedy wyrzucił pana z teatru na zbity pysk? - zapytał obojętnym tonem.

Czabak kiwnął głową.

- Przed spektaklem ta paskudna Świnia zatrudniała sześciu aktorów i dwóch technicznych: stolarza i elektryka. Ci ostatni znaczyli dla niego tyle, ile brud za paznokciem. W kółko ich łajał i ganiał. Oni sami zresztą lubili się jak dwa wściekłe psy. Co do aktorów, to nie chwaląc się, byłem najlepszy. Pozostali to debiutanci, którzy przy mnie uczyli się zawodu.

- Zawodu?

- A co pan myślał? Aktor to taki sam zawód jak dziennikarz. - Czabak nie krył poirytowania. Czochrał się po rudych włosach wystających spod czerwonej kwiecistej koszuli. - Uważa pan, że można prosto z ulicy wejść na scenę?

- Tego nie powiedziałem - próbował załagodzić sytuację Jakub. - Chciałbym, żeby pan, aktor z wielkim doświadczeniem, pomógł mi w tym dziennikarskim śledztwie.

- A niby dlaczego miałbym panu pomagać? Donosić, panie Stern, na dawne koleżanki i kolegów? Wydaje się panu, że po tym wywiadzie drzwi do innych teatrów staną przede mną otworem? Kolekcjonuje pan ploteczki, dorabia innym życiorysy, ale tu pierwszeństwo przed ludźmi mają...

- ...lalki? - dokończył za niego Stern, przypatrując się czarnoksiężnikowi wiszącemu pod sufitem na pokrytym cynfolią księżycu.

- Właśnie tak, lalki! - powtórzył dobitnie, malując sobie pod oczami fioletowe cienie. - Człowiek może zdradzić, bo jest podły z natury, lalka zaś będzie mu wierna aż po grób. Kiedy pozna się na człowieku, jej uczucie przetrwa największy sprawdzian.

Powiedział jeszcze kilka odkrywczych zdań tego typu i że lalki mogą być zazdrosne, a ich zemsta bywa okrutna. Po tych słowach Jakub jeszcze raz spojrzał pod sufit.

- To Agamel - wyjaśnił Czabak przyciszonym głosem. - Czarnoksiężnik z baśni „O żywej wodzie”. Swoją magiczną wodą potrafił przywracać do życia zmarłych. Aktorzy boją się go i mówią, że przynosi nieszczęście.

- Boją się kawałka drewna i kolorowych szmat? - zapytał Stern rzeczowo, spoglądając do popielniczki, w której leżała sterta petów po egipskich.

Czabak przerwał na chwilę i obserwował Sterna, który fachowo uzupełnił szklaneczki.

- W każdym zawodzie są przesądy - dodał i gorliwie sięgnął po trunek. - Czy słyszał pan na przykład, że na scenie nie wolno otwierać parasola?

- Nie!

- Nie? - zdziwił się aktor. - Kiedy nasz elektryk wszedł z parasolką na scenę, myślałem, że Trauder własnoręcznie go zabije.

- Ja w te głupstwa nie wierzę! - odparł Stern porywczo. - Dla mnie liczą się tylko fakty.

- A więc faktem jest - ciągnął Furkato, zaczesując rude włosy na łysinę - że pan Konrad Rewalski, który myślał tak jak pan, podzielił los swoich...

- ...lalek - dokończył za niego Stern i już miał pokazać wymownym gestem, by jego rozmówca puknął się w czoło, gdy do garderoby weszła zgrabna aktoreczka w czarnym obcisłym trykocie, z namalowanymi na policzkach kocimi wąsami i z czerwoną apaszką owiniętą wokół szyi. Była młoda i śliczna, a jej ruchy naturalne i płynne. Na plecy spływał jej gruby złocisty warkocz, który dotykał jędrnych pośladków. Dziewczyna trzymała w ręku tygrysi ogon i dla zabawy wywijała nim młynka. Powiedziała wesoło: „Pardonsik”, zabrała ze stołu czarną laskę ze srebrną główką (rekwizyt do tańca) i wybiegła, rzucając Sternowi ponętne spojrzenie.

- To panna Agata Neumann, znana dawniej jako Mimi, a obecnie Psotka - skomentował jej wejście Czabak. - Już pan wie, że to uwodzicielka. Jej garderoba jest za ścianą, ale wiecznie czegoś u mnie „zapomina”. Zabrałem ją z sobą od Traudera i nawet nie powiedziała mi dziękuję. Teraz szczerzy ząbki do nowego dyrektora! Wszyscy wiedzą, że jej dziadek jest szefem Giełdy Zbożowej i Towarowej. Kobitki jej za to nienawidzą. Panna Neumann zaś opowiada, że potrafi zagrać przewrócone krzesło, lecz prawdę powiedziawszy, brakuje jej podstawowych umiejętności. W „Bajce o dzielnym żołnierzu” miała grać hrabinę Nadieżdę, ale to bezta- lencie i wkrótce sama się o tym przekona.

- O czym? - zapytał Jakub wytrącony z zamyślenia.

Czabak nie odpowiedział. Nalał wódkę do szklaneczki i wypił ją jednym haustem, po czym zdjął z drewnianej główki fryzjerskiej czarną perukę z diabelskimi rogami, włożył ją i odwrócił się do dziennikarza. Wyglądał teraz jak prawdziwy Mefistofeles.

- Może się to wydać panu idiotyczne, lecz po kilku próbach byłem przekonany, że to, co Reve napisał w scenariuszu, toczy się obok mnie - wyznał i spojrzał na Sterna, jakby szukając w nim potwierdzenia swoich słów. - Nie chciałem tego mówić przy pannie Wildze, by nie uznała mnie za szaleńca. Wydawało mi się nawet, że niektóre postaci są kopiami żywych ludzi, i odnosiłem wrażenie - dodał, posyłając Sternowi porozumiewawcze spojrzenie - że śledzą mnie z ukrycia, a nawet każą mi, bym wbrew własnej woli... - zamilkł, jakby odkrył coś, co na zawsze powinno zostać tajem- ^ nicą.

Dokładnie w tym momencie rozległ się dzwonek i nad drzwiami garderoby zapaliła się czerwona żarówka.

- Na mnie już czas! - Aktor ponownie napełnił literatkę i szybko wlał do gardła resztkę wódki. - Wszystko, co pan usłyszał, to żart i... przepraszam, jeśli pan się na nim nie poznał. A teraz Furkato musi wyjść na generalną. Adieu, panie Ste-ern, adieu.

Po tej błazenadzie chwycił ciemnozieloną pelerynę, zakręcił się na pięcie i wybiegł, pozostawiając dziennikarza w garderobie.

Stern był na siebie wściekły za to, że nie zapytał Czabaka, kiedy ostatni raz widział paskudną świnię żywą. Przysiadł na chwilę na obrotowym taborecie i pogrążył się w rozmyślaniach. Ponownie spojrzał do popielniczki. Zaciekawiony podniósł ze stertki zagryziony niedopałek. Trzymając go ostrożnie między palcami, podstawił pod światło garderobianej lampki. Potem przywołał w pamięci swoją czwartkową wyprawę na kopiec i ślady, które odkrył na miejscu zbrodni. Gdyby miał przy sobie tamten niedopałek, mógłby je porównać, a wtedy... Jego uwagę zwróciło nienaturalne zachowanie Czabaka. Aktor przez całą rozmowę kontrolował się, jakby się bał, że za dużo powie.

Odłożył egipskiego do popielniczki i zaintrygowany sięgnął palcem do otwartego pudełeczka z kolorowymi tuszami. Nabrał fioletowej farbki na środkowy palec i roztarł ją między opuszkami. Następnie podniósł wzrok na wiszącego pod sufitem czarnoksiężnika. Ich spojrzenia na sekundę się skrzyżowały. Wydawało się mu, że Agamel kpi z niego w najlepsze, bujając się wesoło na srebrnym półksiężycu.

Przy pasażu Andriollego nagle powrócił ból pleców, więc Stern przystanął zaniepokojony. Przypomniał sobie przyjacielską radę Okularnika, który zapewniał, że jest żywym dowodem rewelacyjnych umiejętności znanego mu kręgarza i że facet jak mało kto zna się na rzeczy.

Stern przez chwilę się wahał, aż w końcu ruszył wolnym krokiem w stronę Krakidałów na poszukiwanie cudotwórcy.

Minął plac Krakowski z hałaśliwym kolorowym tłumem kłębiącym się pośród straganów i wszedł w Owocową. Wkrótce zapach mięsa i krwi z jatek rozpłynął się w powietrzu, przekleństwa stangretów ucichły, a do jego uszu przestała też docierać smętna melodia ulicznego mandolinisty.

Szedł dokładnie według wskazówek Okularnika, lecz najwyraźniej w jakimś momencie musiał popełnić błąd i się zgubił. Przystanął na moment, zdjął kapelusz i zaczął się nim wachlować. Nie na wiele się to zdało. I tak był już spocony jak mysz. Plecy rwały go coraz mocniej, jakby ktoś wbił mu między łopatki hufnala. Nigdy jeszcze tu nie był, a przecież znał Lwów od dziecka. Przypomniał sobie, że jako uczeń powszechniaka razem z kolegą Samuelem Hillelem często szukali dróg na skróty. Postanowił więc tak jak kiedyś przejść przez czyjeś podwórze.

Wszedł nawet do pierwszej bramy, lecz szybko się z niej wycofał. Zobaczył rzezaka, który jednym cięciem przeciął gardło i arterię baranka powieszonego na trzepaku za tylne nogi. Pod barankiem stała miednica, a obok niej siedzieli w kucki chłopiec i dziewczynka i jak zahipnotyzowani przyglądali się skapującej do naczynia krwi.

Stern znalazł kolejną przecznicę i skręcił w lewo. Potem zrobił jeszcze kilkanaście kroków i w końcu odetchnął z ulgą. Na narożniku ceglanego jednopiętrowego budynku wisiała owalna żelazna tabliczka z podaną mu przez Długolatę nazwą.

Wąska Kotlarska biegła lukiem i już po chwili miał wrażenie, że kręci się w kółko. Wąziutki chodnik, ledwie na jednego przechodnia, zmuszał go do poruszania się przy samej ścianie, tak że widok za załomem zmieniał się niespodziewanie niczym zdjęcia wyświetlane w fotoplastykonie.

Rozglądał się, szukając drzwi oznaczonych dwiema jedynkami. Kiedy mijał trójkę, usłyszał odgłos spadającego na ciało pasa i dziecięcy krzyk. Wrzask dopadł go niespo-dziewanie, jakby ktoś dla pozoru czekał, aż obcy zniknie z pola widzenia, by dokończyć wymierzanie kary.

Przeszedł wolno obok zabitej deskami piątki, zostawił za sobą siódemkę i drewniane rusztowanie, na którym leżały czerpak i uwalana zaprawą czapka, minął dom pod dziewiątką, z którego buchał na ulicę ekscytujący zapach kapuśniaku, i wreszcie stanął u drzwi z namalowaną białą farbą jedenastką. Miał zamiar zapukać, gdy nagle wyszła na niego zza załomu dziwna para: pijana kobieta ubrana w pogniecioną balową suknię i chuda, czarnowłosa dziewczynka w przykrótkiej szarej kiecce. Kobieta wyrywała się, chichocząc bezwstydnie, dziewczynka zaś starała się z całych sił przytrzymać ją przy sobie. Jakub zszedł na środek uliczki i przypadkowo zderzył się wzrokiem z dziewczynką. Ta natychmiast oblała się rumieńcem, jakby nieznajomy nakrył ją na czymś nagannym. Próbował jeszcze raz pochwycić jej spojrzenie, ale nie odwróciła głowy i szła ze wzrokiem wbitym w ziemię, aż skryła się za węgłem.

Stern wciągnął powietrze i zapukał do drzwi. W tym momencie naszła go myśl, że kolejny raz na własne życzenie pakuje się w kłopoty. Kiedy nie usłyszał odpowiedzi, ostrożnie nacisnął klamkę i wszedł do środka.

Korytarz, w którym się znalazł, był niski i zastawiony jakimiś pudłami, a w powietrzu unosiła się woń świecy zmieszana z kwaśnym odorem pleśni. Stern stąpał ostrożnie, gdyż podłoga uginała się pod nim, jakby miała się zaraz zarwać, a on mógłby wpaść niespodziewanie do piwnicy pełnej szczurów.

Instynktownie wybrał pomieszczenie z prawej strony, z którego wlewała się do sieni kredowa poświata. Zaciekawiony wsunął tam głowę i znieruchomiał. Zobaczył nieogolonego mężczyznę w robociarskiej bluzie i spodniach na szelkach klęczącego pod figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Był drobnej postury, a gipsowa rzeźba stojąca na kominku była niewiele od niego mniejsza. Na mięsistym nosie Stern dostrzegł grube okulary, których szkła przypominały denka butelek.

Jakub głośno kaszlnął. Miał zamiar powiedzieć, że przychodzi z polecenia redaktora Staszka Długolaty, lecz gospodarz przerwał modlitwę i spojrzał na niego groźnie zza okularów.

- Niech teraz milczy. Zrozumiał? Niech mi teraz nic nie gada! - oznajmił surowo.

Stern posłusznie kiwnął głową. Kiedy mężczyzna wrócił do modlitwy, wsłuchiwał się w tykanie zegara wiszącego przy kominku. Porażający był las krzyży i krzyżyków ustawionych na okapie. Krucyfiksy były liche, wykonane z ułamanych patyków powiązanych sznurkiem, zbite gwoździkami, jakby w prostocie kryła się ich niepojęta siła. Jakub próbował je policzyć, lecz ich ramiona się splatały, tworząc nieprzebrany gąszcz. Między nimi leżały wycięte z papieru serca. Niektóre były pokoloro-wane, inne tylko szare. Miały namalowane promienie wylatujące w niebo jak ogniste strzały. W kącie pomieszczenia stało czarne pianino z mosiężnymi pedałami. Na jego pokrywie leżały bezładnie jakieś czasopisma, broszury i księgi.

Stojąc tak w cudzym mieszkaniu, obok obcego sobie człowieka, Jakub zapomniał raptem o otaczającym go świecie. Nieważna była redakcja i wszystkie te bzdury, z którymi przyszedł. Liczyła się wyłącznie trwająca kilkanaście minut modlitwa.

W końcu mężczyzna niespodziewanie powiedział głośno „amen” i się przeżegnał. Potem wstał, otrzepał kolana i podał gościowi na przywitanie małą szorstką dłoń.

- Jak? - zapytał, patrząc na oniemiałego Sterna.

- Zapytałem się go, czy mu pomogło.

Jakub automatycznie kiwnął głową i siadł na kozetce.

- Ma żonę pigularę? Elegancka blondynka, Anna? - zapytał mężczyzna, a gdy Stern kiwnął głową, uśmiechnął się triumfalnie i dorzucił: -I parkę dzieci? Piotruś i Kasia, tak?

- Skąd pan wie?

Mężczyzna znowu tajemniczo się uśmiechnął.

- Trzeba tłumaczyć? On musi to przyjąć do wiadomości, bo inaczej won za drzwi! - zaśmiał się ze swego grubiańskiego żartu.

Jakub patrzył nieufnie, wciąż nie potrafiąc odnaleźć się w krępującej sytuacji.

- Stchórzył. Po oczach widać, że ma stracha! - powiedział Dzik. - A więc teraz dokończymy dzieła. Niech zdejmie marynarkę i niech kładzie się na podłodze, ale już! - Dzik wyciągnął ramiona wzdłuż tułowia. - Ma być grzeczny jak trusia i nie bać się. Zrozumiał?

Stern sam nie wiedział, dlaczego wykonuje polecenia znachora. Posłusznie zdjął marynarkę i położył się na brzuchu na zakurzonej drewnianej podłodze.

Mężczyzna przyklęknął obok i delikatnie zaczął przesuwać palcami wzdłuż jego kręgosłupa.

- Niech teraz zaciśnie zęby i się nie obraca.

Stern poczuł ostry ból, jakby Dzik na żywca wyjmował mu obcęgami z krzyża kowalski gwóźdź. Szorstkie dłonie wędro-wały wzdłuż kręgosłupa, ugniatając, szczypiąc, poklepując. Ale to nie było jeszcze najgorsze. Gospodarz, posapując i pochrząkując jak prawdziwy dzik, zdjął buty i zanim Stern zdążył zaprotestować, wgramolił się mu na plecy, przyciskając go swoim ciężarem do podłogi. Słychać było głuchy trzask kręgów, dzikie wrzaski Jakuba i dyszenie mężczyzny.

- Teraz niech leży i spokojnie oddycha - usłyszał kolejne polecenie. - Niech odpoczywa. Przyszedł do mnie w samą porę. Dostał wczoraj od wiedźmy obrzydliwy strzał, Hexens-chuss! To nie śmiech. Nawet nie wie, że mógł zejść ze świata.

Stern milczał. Stary najwyraźniej bredził.

- Będzie jeszcze boleć przez kilka dni, aż rana całkiem się nie zagoi. Zobaczył obłoczki?

Stern kiwnął głową.

- Jak pociemniało w oczach, znaczy, że pomaga.

Redaktor włożył marynarkę i zamierzał przysiąść na krześle, gdy mężczyzna padł na kolana przed kominkiem i ruchem głowy kazał mu zrobić to samo. Jakub klęknął przed paleniskiem, mając nad sobą las krzyżyków, wycięte z papieru serca i gipsową figurkę Matki Boskiej z Dzieciątkiem. I trwali tak obok siebie ze złożonymi na piersi rękoma, kierując pod niebo swoje skryte prośby. Kiedy wstali i otrzepali kolana, Dzik przystawił palec do ust i wyszeptał:

- Nawet żonie nie może pisnąć słowa. Niech nikomu o mnie nie mówi. Zrozumiał? Nikomu. Może jestem prostolinijny, ale nie idiota! Zrozumiał? - zakończył niespodziewanie i Stern kolejny raz, sam nie wiedział dlaczego, posłusznie kiwnął głową.

Kiedy wyszedł na ulicę, chłodny cień przykrywał miasto. Zbierało się na burzę. Wiatr pędził znad Pasiek Halickich poszarpane granatowe chmury, które przesłoniły kopiec Unii i szczyt wieży Korniaktowskiej. Był oszołomiony. Ból pleców zupełnie ustąpił i znowu czuł się rześko. Bez trudu znalazł drogę powrotną, a gdy wszedł na plac Teodora, pomyślał o Annie i o dzieciach i zadowolony przyspieszył kroku.

Piątek, 1 lipca 1938

Niekiedy nachodziła go melancholia i wtedy, jak w ten piątkowy poranek, jego uwagę przykuwał sentymentalny widok z okna, gdy słońce niczym czerwony lizak wynurzało się zza lasku Cetnerówki. Innym razem bawiła go gęsta mgła, oddzielająca korony drzew od pni i pozwalająca im wbrew zasadom grawitacji unosić się w powietrzu. Bywały też dni, gdy Stern szukał takich obrazków nie na zewnątrz, lecz wewnątrz siebie, przypominając sobie dawne dobre czasy i wielogodzinne wędrówki z Hillelem po okolicy, doprowadzające matkę do palpitacji. Nie miał wtedy nic na swoje usprawiedliwienie prócz zapachu dymu, jakim przesiąkło jego ubranie, kiedy do nocy na Wzgórzach Zniesieńskich piekli w ognisku smakowite kartofle.

Już miał odejść od okna, gdy dostrzegł swego sąsiada, który spacerował po ulicy ze starą wyżlicą. Ilekroć widział ten obrazek, tylekroć porażała go cierpliwość kulawej suki dotrzymującej właścicielowi kroku. Teraz

zwierzę kuśtykało obok niego na trzech łapach i z psią godnością obsikiwało drewniany parkan.

Pan Stefan Piątkowski, nauczyciel historii i rówieśnik Sterna krytycznie nastawiony do jego dziennikarskich poczynań, okazywał swej suce, nazywanej przez niego Starą Łyżwą, nieprawdopodobne wręcz zrozumienie. Miał zwyczaj rozmawiać z nią i traktować bez mała jak powiernicę. Minionej soboty zaczął dwumiesięczne wakacje, a ponieważ Anna pozazdrościła mu, namawiała Jakuba, by wydębił u Mańkiewicza chociażby dwa tygodnie zaległego urlopu. Od maja rozmawiali o wyjeździe do Juraty, lecz nic z tych planów na razie nie wyszło. Jakub rozumiał żonę doskonale, ale ostatnie zagadkowe morderstwa wymagały pilnego rozwiązania, więc urlop w tej sytuacji mógłby być odebrany jako zwykłe tchórzostwo.

Z tymi myślami wszedł do łazienki. Po wczorajszej wizycie u Dzika czuł się znakomicie. Podśpiewując Bal u weteranów, szybko się ogolił i wziął zimny prysznic, na koniec zaś włożył robocze ubranie, gdyż postanowił zrobić w ogrodzie porządek ze złamaną przez wiatr magnolią. Stojąc przy niej, przypomniał sobie, że prawie dziewięć lat temu posadził ją dla pierwszej żony, Agnieszki. Anna długo nie akceptowała tego krzewu, miała nawet zamiar wyciąć go na wiosnę i posadzić na jego miejscu starą francuską odmianę róży Mare- chal Niel o delikatnych złotych płatkach. Na szczęście na prośbę Kasi zmieniła zdanie. Magnolia rosła więc dalej na swoim miejscu, a francuska róża od miesiąca rozwijała się na skraju domowego ogródka.

Stern odciągnął złamaną gałąź i porąbał ją siekierą na małe kawałki, które ułożył w stosik w drewutni. Kiedy zakończył pracę, podniósł wzrok i zobaczył Piotrusia przyglądającego się mu z okna w sypialni. Synek miał na sobie różową piżamkę i pozdrawiał go zabandażowaną rączką jak marionetka. Szybko pojawiła się w oknie Anna i firanka zamknęła się za nim jak opuszczona kurtyna.

- Chodź! Rzuć wreszcie te swoje papierzyska! - powiedziała Wilga i spojrzała na Sterna z niecierpliwością. - Weź aparat. Po drodze wszystko ci opowiem. Nie możemy się spóźnić, za kwadrans zaczynają.

Wzięli zaproszenia i wyszli z redakcji na tonącą w słońcu ulicę. I znowu mogło się z boku wydawać, że stanowią dobraną parę. Stern opowiedział Wildze o wczorajszej rozmowie z Czabakiem, ta zaś przeprosiła za swoje ostatnie dziwne zachowanie. Nie omieszkała też dodać na usprawiedliwienie, że odtworzyła już cały aktorski zespół Traudera. Rozmawiała ze wszystkimi aktorami i aktorkami, których nazwiska poznała z jedynego zachowanego afisza, pomijając, rzecz jasna, Rewalskiego i pijaczynę Czabaka.

- Sam mi mówiłeś - uderzyła w czuły punkt - że liczą się tylko szczegóły. Połączenie ich w logiczną całość to kwestia czasu. Jasne, że przełom w śledztwie dostarczy nam porządnego motywu. Musimy za wszelką cenę znaleźć taki, który wyjaśni, dlaczego Rewalski i Trauder pożegnali się z życiem. Łączyła ich scena, lecz z pewnością coś jeszcze. Tylko co?

- Co? - powtórzył kpiarsko, patrząc, jak drobi nogami w obcisłej granatowej sukience, podobna do Coco Chanel.

- Kuba, daj spokój! - udała, że się złości. - Oni wszyscy już od pierwszej próby gryźli się jak psy. Trauder dokonał najgorszego w życiu wyboru: zatrudnił do zespołu same indywidualności i nigdy nad nimi nie zapanował.

Szli do hotelu George, w którym nocował kiedyś Paganini, Balzak i sam cesarz Franciszek Józef. Śpieszyli się na otwarcie fascynującej imprezy, o której od kilku miesięcy mówiło całe miasto.

Przecięli plac Mariacki, minęli Najświętszą Panienkę i stojącego na cokole wieszcza i skierowali się do głównego hotelowego wejścia, z lewej strony księgarni.

W holu naprzeciw recepcji, przy plakacie festiwalu lalek kłębił się już różnojęzyczny tłum, nad którym górowało trzech Hindusów w czerwonych turbanach, z czarnymi brodami i zakręconymi wąsami. Pośród nich, jakby w otoczeniu straży przybocznej, stał mały chłopiec o dziewczęcej urodzie ubrany w przewiewny strój w łososiowym kolorze. Niedaleko nich sterczał na jednej nodze Murzyn z Senegalu podpierający się dzidą, a tuż przy nim dostrzegli Japonkę w fantastycznym kimonie kłaniającą się nieustannie nie wiadomo komu. Była też grupka trzeszczących Włochów, ubranych jak jeden w trumienne garnitury, i jegomość w weneckiej masce okryty granatową peleryną. Przybyli również Hiszpanie w torreadorskich strojach i kapeluszach montera, dumnie wodzący po zebranych wzrokiem jakby w poszukiwaniu szarżującego byka. Między aktorami uwijała się żwawo elegancka tłumaczka, ubrana w obcisły czerwony żakiecik. Dopisali też krytycy teatralni, wśród których brylowała wiekowa dama w kapeluszu ze strusimi piórami, trzepocząca nerwowo wachlarzem i powtarzająca, nie wiadomo o kim: „boski, boski”.

Obok niej stała poczciwa Halinka Badurek, szefowa działu kulturalnego „Kuriera”, przygotowująca relację z całej uroczystości. Na widok Sterna i de Brie otworzyła oczy ze zdziwienia. Pozdrowili się, lecz nie nawiązali rozmowy, gdyż każde z nich miało tego dnia do wykonania własne odpowiedzialne zadanie.

Stern rozpoznał dwie studentki z uniwersytetu, w którym nie tak dawno prowadził ćwiczenia na studium sądowym. Było też kilkanaście rozemocjonowa- nych gimnazjalistek polujących na autografy i młody ksiądz w sutannie próbujący odnaleźć się w tej trudnej dla niego sytuacji. Wśród całej tej ciżby Stern dostrzegł również niestety podpitego i ledwie trzymającego się na nogach Czabaka, który po chamsku czkał i bekał.

Ten wyjątkowy, podekscytowany tłum aktorów i publiczności ze wszech miar zasługiwał na uwiecznienie. Dziennikarz wyjął więc z futerału welteksa i pstryknął kilka zdjęć, oślepiając zebranych fleszem. Wszystkie oczy zwróciły się na niego i jego towarzyszkę. Ukłonił się więc jak prawdziwa gwiazda i dokładnie w tym momencie tłumaczka zaklaskała i ogłosiła w kilku językach, by udać się za nią na pierwsze piętro, gdzie w lustrzanej sali odbędzie się uroczyste powitanie gości.

Kolorowy tłum zafalował i ruszył za czerwoną garsonką po schodach.

Na Sternie hotel nie robił już większego wrażenia. Był w nim kilkanaście razy. Miał też okazję jeść tu wyszukane potrawy, słuchać mów polityków, a nawet uścisnąć dłoń Janowi Kiepurze po jego występie na balkonie. Był również świadkiem niezapomnianej sceny, gdy przed kilkoma laty na balu sylwestrowym pułkownik Edward Godlewski, dowódca 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich, prowadził po parkiecie białą klacz i rozdawał kobietom białe i czerwone goździki. Za to Wilga de Brie była naprawdę przejęta. Zapisywała w notesie fragmenty rozmów, a nawet naszkicowała torreadora, który machał płachtą na parskającego byka. Zaniepokojona rozglądała się po tłumie, jakby szukała w nim kogoś, kto pomógłby jej w rozwiązaniu kryminalnej zagadki. W końcu jednak skupiła uwagę na scenie zmieszana, gdy pijany Czabak pozdrowił ją poufale podniesioną ręką.

Uroczystość inauguracyjna odbyła się według oryginalnego scenariusza: zamiast stołu prezydialnego i mównicy zaaranżowano scenę, przed którą wystąpił wiceprezydent Lwowa Stanisław Ostrowski ubrany w melonik i ozdobioną złotymi gwiazdami niebieską pelerynę. Z zawodu dermatolog, stał skromnie na uboczu, trzymając w dłoni pozłacaną sześciokątną tubę z tekstem powitalnej mowy. Gdy rozległ się gong, wyszedł na środek, niczym Charlie Chaplin ukłonił się melonikiem, a potem rozwinął kolorowy rulon i zaczął czytać, lekko i dowcipnie, jak zawodowy aktor przez cały czas uśmiechając się do zebranych spod szczoteczki czarnych wąsów. Jego strój i mowa spodobały się publiczności. W nagrodę rozległa się burza oklasków, a potem do akcji wkroczyli aktorzy i ich marionetki. Kilkanaście lalek o niespotykanej urodzie odśpiewało jednocześnie w kilku językach włoską piosenkę Santa Lucia z repertuaru legendarnego Enrico Caruso. Następnie wykonały brawurowy taniec do rytmu piszczałek, tamburynów i ogłuszającego klekotu kastanietów.

Wilga uśmiechnięta kołysała się na boki, zapominając o prawdziwym celu ich wizyty, a Stern poddał się nastrojowi i strzelał zdjęcie za zdjęciem, utrwalając ulotną chwilę w lustrzanej sali.

Kiedy zachwyt ustąpił, pojawiło się doznanie niedosytu. Jakiś idiotyczny żal, że marionetki, które widział w willi przy Zielonej, zostały skazane na zapomnienie i nie mają prawa uczestniczyć w tej uroczystości.

Gdy część oficjalna imprezy zbliżała się do finału, Jakub pożegnał się z de Brie i ruszył do domu. Z melodią o świętej Łucji doszedł w kwadrans na Pohulankę. Nucił ją jeszcze, gdy z Anną i dziećmi siedli do kolacji. Miał wyśmienity humor, więc opowieściom o występach aktorskich nie było końca.

Sobota, 2 lipca 1938

Godzinę przed kolegium i pod nieobecność Wilgi, która wyszła do miasta w jakiejś sprawie, nieoczekiwanie wparował do redakcji Zięba i skierował kroki wprost do pokoju Sterna.

Inspektor był ubrany w wygnieciony beżowy garnitur, miał rozczochrane włosy, a na nosie ciemne okulary. Wyglądał jak zbity pies i, co najbardziej podobało się Sternowi, przyszedł do niego z osobistą prośbą.

- Ja wiem, że możesz mieć do mnie urazę, ale spójrz na to, co robię, z drugiej strony. Nastały nowe czasy, zmienił się komendant, a jeszcze na dodatek...

Stern nie wierzył własnym uszom - inspektor się kajał.

- Kiedy dzieliliśmy się informacjami, obaj odnosiliśmy sukcesy. Były awanse i nagrody, pamiętasz?

- Gówno pamiętam! - przerwał mu Stern i z marsową miną splótł ręce na piersiach.

- Chciałem nawet ci pomóc... - zaczął Zięba.

- Przecież to nie moja wina, że głowę kasjera znalazły dzieciaki.

- Czekasz, bym im pogratulował?

Zięba siadł za biurkiem Wilgi, wyjął papierosy i przyjacielskim gestem podsunął je Sternowi. Dziennikarz, czekając na dalszy ciąg porywającej opowieści, zapalił i strzepnął popiół do popielniczki.

- Mam informacje, że byłeś, Kuba, w George’u. Widziano cię tam wczoraj z twoją panienką. Robiłeś zdjęcia?

- Siedzisz mnie? O co ci chodzi?

Inspektor łamał się przez moment, a potem westchnął ciężko i zaczął monolog:

- W mieście jest nowa afera. Tylko błagam cię, nie śmiej się! Zginęła lala. Nie żadna dziunia z Sieniaw- skiej, lecz jakaś marionetka. Nazywa się Sisi czy jakoś tak. Chcieliśmy to zbagatelizować, ale w sprawę wdała się wielka polityka. Goście z Indii zawiadomili swego ambasadora, a ten naszego premiera. Jeden telefon ze stolicy postawił całą komendę na nogi. Rano przyjechał jakiś ważny facet w turbanie, zdaje się, że konsul. To jakieś przeklęte wariactwo, mówię ci! Całą noc jestem na nogach i sam się dziwię, że nie chce mi się spać. Przepytałem już obsługę hotelu, przeleciałem się w dół i w górę po wszystkich piętrach. Byłem na strychu, w kuchni i w piwnicy, zajrzałem pod stoły, łóżka i nawet, kurwa, do klozetów, lecz ich przeklęta Sisi czy Sushi zapadła się pod ziemię.

- Ta lalka nazywa się Shishi - poprawił go Stern - ale mów dalej, to naprawdę interesujące.

Zięba zdjął okulary, chuchnął na ciemne szkła i zaczął przecierać je krawatem.

- O siódmej rano ściągnąłem tłumaczkę i od gadania bolą mnie ręce i głowa. Pierwsze ustalenia już mam. Wynika z nich, że wkrótce po inauguracji Hindusi za- kumplowali się z Włochami i spotkali się po kolacji w pokoju trzysta osiem na ostro zakrapianej imprezie. Kiłka minut przed północą, upomniani przez personel, rozeszli się grzecznie do swoich pokoi. Około pierwszej ktoś zapukał do aktora z Kalkuty. Wyrwany ze snu Hindus pomyślał, że to boy, i wpuścił delikwenta do środka. Wtedy dostał w pyszczydło i film mu się urwał.

O drugiej ocknął się z rozbitym baniaczkiem, wyskoczył na korytarz i zaczął wzywać pomocy. Stary chłop zwariował. Wrzeszczał, że zginęła mu laleczka. „Oddajcie mi moją laleczkę”, słyszysz, Kuba? Ja nie żartuję.

Stern nie przerywał. Pierwszy raz słyszał tak długi wywód w wykonaniu inspektora.

- Gdybym wiedział, kupiłbym mu sto razy lepszą zabaweczkę na Owocowej. - Zięba zaśmiał się zjadliwie, patrząc z nadzieją na dziennikarza.

Stern podstawił grubasowi popielniczkę.

- Więc jeśli nie masz nic przeciwko temu - kontynuował inspektor - chciałbym teraz zobaczyć te twoje fotki. Oczywiście byłoby lepiej, gdybyś zechciał mi je wypożyczyć na... dłużej - dodał po sekundzie namysłu.

Jakub zastanawiał się przez moment, a potem wyjął z szuflady kopertę i położył na biurku. Przed inspektorem leżał efekt dwóch godzin spędzonych rano w ciemni.

- Chciałem je zanieść na kolegium. Ostatnio mam u naczelnego tyły.

- To tak jak ja! - wyrzucił z siebie Zięba i niecierpliwie wysypał fotografie na blat.

Rozemocjonowany zaczął je skrupulatnie oglądać, układając na kupki jak w pasjansie. W końcu jego wzrok spoczął na zdjęciu przedstawiającym marionetki w lustrzanej sali.

- Niezłe cudaki, niech no się im, kurwa, napatrzę!

- ryknął śmiechem na cały głos.

- Organizatorem festiwalu jest miasto i nadzoruje go Komisja Kultury i Oświaty Rady Miejskiej. Poza tym wspierają go Akcyjny Bank Handlowy, Giełda Zbożowa i Towarowa - objaśniał cierpliwie Jakub. - Nic tak ślicznie nie komponuje się na zdjęciu jak dzieci z laleczkami, a na drugim planie brzuchaci faceci we frakach i cylindrach. To skomplikowane przedsięwzięcie.

- Patrzył na zasłuchanego inspektora. - Przyjechały zespoły z całego świata. Spójrz tylko! Ci w czarnych trumiennych garniturach to Włosi, a tu z lewej przebrani za torreadorów stoją Hiszpanie.

- Daję słowo, że bycze mordy! A ten facet w masce i pelerynie to kto?

- Bądź łaskaw i nie przerywaj! - upomniał go Stern.

- To jest Japonka w kimonie z teatrzykiem cieni, a ci w czerwonych turbanach za nią to właśnie aktorska trupa z Indii. Ten facet, o którego pytasz, to... - i nie wiedząc, co odpowiedzieć, Stern wcisnął inspektorowi do ręki program. - Co ci będę gadał, masz i sam na spokojnie sobie poczytaj.

Zięba wziął kolorowy folder i zaczął go oglądać. Wyginał go na wszystkie strony, pocierał palcami, a nawet wąchał drukarską farbę, jakby trzymał dowód w sprawie.

- Daj sobie spokój, zwariowałeś?! Dzisiaj wieczorem w teatrze przy Rutowskiego ma być wystawionych sześć przedstawień. Przepraszam, pięć - poprawił się szybko - bo skoro księżniczka Shishi znikła, występ maharadży jest niemożliwy. W niedzielę zaś publiczność zobaczy trzy finałowe sztuki. Na zakończenie po występach lalkarzy zaplanowano uroczystą galę i konkurs na najpiękniejszą marionetkę. A teraz spójrz! To najważniejsze zdjęcie z George’a: scena w lustrzanej sali. Poznajesz? Ten facet w meloniku wyglądający jak Charlie Chaplin to wiceprezydent Ostrowski. On otwierał festiwal. Z jego lewej strony, przy oknie stoi tłumaczka. Na prawo widać siedzącą na tronie marionetkę, to właśnie twoja księżniczka Shishi. Ubrana była w pomarańczowe sari. Miała naturalne dziecięce włosy zaplecione w warkoczyki. Jej głowę ozdabiał też diadem wart pewnie tyle, ile twoje roczne...

Zięba, słysząc to, zagwizdał z przejęcia.

- To najważniejsza lalka festiwalu. Własność rodowa, a jej rolę mogą odgrywać jedynie chłopcy. Miał jej udzielić głosu miody maharadża ze starożytnego rodu Scindia. Nie wiem, dlaczego ci to mówię. Powinienem raczej spuścić cię ze schodów.

Zięba zrobił pokorną minę. Wiedza Sterna, jaką ten posiadł rano w ekspresowym tempie od redaktorki Halinki, imponowała mu. Sam poruszał się w tym temacie jak ślepiec. Odsunął zdjęcia, otworzył program i gapił się przez moment na rysunek z kolorowymi laleczkami.

- Nie wiesz, dlaczego nie chcieli zdeponować tych pieprzonych lalek w hotelowym sejfie? Może to jakiś ichni podstęp? - zadał dziennikarzowi następne pytanie.

Stern stał teraz przy oknie, patrząc na szczyt wieży ratuszowej, na której łopotała biało-czerwona flaga.

- Mówisz „pieprzone lalki”? - zaczął kolejny wykład. - I tu się, szanowny panie inspektorze, mylisz, bo te kukiełki są dla nich ważniejsze niż dzieci. Dowiedziałem się, że hinduscy aktorzy nigdy się z nimi nie rozstają. Wyobraź sobie, że niektóre mają po kilkaset lat. Grały te same przedstawienia, gdy Jan Kazimierz składał śluby lwowskie, a Kościuszko walczył pod Racławicami. Czy wiesz, że mały maharadża Scindia będzie w swym kraju po powrocie wyklęty?

Zięba zgasił w popielniczce niedopałek. Wstał i ze zdjęciem Shishi podszedł do okna.

- Maharadża?

- Ich wielki król odarty we Lwowie ze czci i złudzeń.

- Po co komuś taki śmierdzący geszeft? - Inspektor odwrócił się do Sterna i na nowo włożył ciemne okulary. Wyglądał teraz, wypisz, wymaluj, jak Alphonse Gabriel „Al” Capone.

- To ja się ciebie pytam! - rzucił dziennikarz, zbierając z biurka notatki i dając do zrozumienia Ziębie, że zamierza wyjść na kolegium. - Ja się ciebie pytam. A może tu wcale nie chodzi o pieniądze?

- Tylko o co?

- Kiedy wynosiliście ciało z willi przy Zielonej, nie zauważyłeś w środku niczego niezwykłego?

- Czego? - Inspektor spojrzał na niego nieufnie znad okularów.

- Jakichś śladów, pozostawionych rzeczy...? - podpowiedział Stern, podchodząc do drzwi.

- Gdzież tam. Porządek był aż miło. W środku dywan wytrzepany, kurze pościerane, spokój i nuda okropna. Tylko ten cholerny trup w szafie psuł wszystko.

- Sylwester Trauder, dyrektor Teatru Pod Samowarem?!

Policjant spojrzał z niechęcią na dziennikarza.

- A więc już wiesz?

- Wiem.

- Wilga? Nie musisz udawać. Doniesiono mi, że kręciła się w środę pod prosektorium. Wiem też, że byłeś z nią i jeszcze jakimś wąsatym grubasem na Zielonej. Mój technik to bystry facet i zebrał sporo śladów.

Co byś zrobił, wesołku, gdybym całą waszą trójkę włączył do śledztwa? Jesteś z zawodu prawnikiem i wiesz, że stosowny paragraf się znajdzie. Mina ci zrzedła?

- Napiszesz komendantowi w raporcie, jaka rozgarnięta jest policja?

Po tej ripoście inspektor wstał i spojrzał wściekle na redaktora.

- Å propos - ciągnął Stern zarozumiałym tonem.

- Czy udało ci się ustalić, jak Trauder dostał się do pustej willi? Chyba nie powiesz, że został zaskoczony przez zazdrosną żonę?

Zięba przełknął kąśliwą uwagę.

- Masz chyba jeszcze trochę oleju w głowie, by sprawę Traudera zostawić fachowcom - odpowiedział.

- A kim są według ciebie ci fachowcy? - Jakub spojrzał spode łba.

- Ja i doktor Wawdysz.

- Wawdysz?

- Tak. Pochwalił się, że poznał cię niedawno w Kul- parkowie. Prosił nawet, bym cię uprzejmie pozdrowił.

Po tej ripoście Stern zacisnął zęby.

- Nie odpowiedziałeś na moje pytanie. Jak Trauder dostał się do domu inżyniera Guta?

- Na to musisz sobie sam odpowiedzieć - rzucił inspektor i otworzył drzwi, wypuszczając przed sobą dziennikarza.

- Może miał przyjaciela, który czekał na niego z kolacją? - dopytywał się Stern.

- A może miał komuś oddać pieniążki i ten ktoś okropnie się na nim zawiódł? Inżynier Ksawery Gut powiedział, że mieszkanie wynajmował Konrad Re- walski. Znałeś go. Obsługiwał przecież w banku dwa bardzo ważne konta: twoje i twojej żony.

Stern przystanął zaskoczony szyderstwem Zięby.

- No, ale obaj wiemy, że pieniążki nie są nieboszczykom potrzebne - zakończył inspektor i wyciągnął do Jakuba rękę.

Stern zszedł za nim na pierwsze piętro i zamyślony skierował się do sali narad.

Na kolegium był nieobecny. Odpowiadał mechanicznie i nie zrobiły na nim wrażenia ani słowne popisy Mania, ani rewelacyjny pomysł Lei na przyciągnięcie czytelników agresywną reklamą, ani felieton Halinki, w którym opisała imponujące otwarcie festiwalu lalek w hotelu George. Stern gapił się za to bezwiednie na falujący biust Andrei i wciąż myślał o ostatnich słowach inspektora. Jeśli z mieszkania w willi przy rogatce Sichowskiej, które wynajmował Konrad Rewalski, zniknęły marionetki, to ktoś musiał je stamtąd wynieść. Jeśli nie zrobił tego gospodarz ani Zięba, to uczynił to ktoś trzeci, kto zostawił zwłoki Traudera w szafie. Ten ktoś mógł wejść tam zaraz po nich, lecz równie dobrze mógł się ukrywać w zakamarkach willi i tylko czekać, aż Jakub z Wilgą opuszczą mieszkanie kasjera. Należało także ustalić, czyj pies rzucił się na de Brie. Gospodarz go nie miał, Rewalski także nie. I Stern skonstatował z satysfakcją, że rywalizacja z inspektorem Ziębą znów się toczy i w tej delikatnej materii powinien mieć nad nim niewielką przewagę. Przebiegło mu jeszcze przez myśl, gdy biust Andrei falował miarowo jak morze, że zabójcą może być czarna owca ukrywająca się w teatralnym zespole, dla której marionetki stanowiły swoistą wartość, bądź ktoś spoza grupy, na przykład widz, co jednak było mniej prawdopodobne. Zięba nie puścił pary, w jakim kierunku zmierza śledztwo. Siłą rzeczy skupił się teraz na skradzionej w hotelu laleczce.

Kiedy kolegium dobiegło końca, Stern przypomniał sobie o jeszcze jednym zobowiązaniu. Na korytarzu sięgnął do kieszeni marynarki i wyjął z niej kopertę, którą dostał od Mania. Poślinił jej brzeg, zakleił ją i wszedł pewnie do sekretariatu.

- To dla naczelnego - powiedział do Kazi - od inspektora Zięby, z serdecznym podziękowaniem - dodał, posyłając jej zniewalający uśmiech.

O pierwszej piętnaście do redakcji wróciła Wilga. W jednej ręce trzymała rakietę do tenisa, a przez drugie ramię przewiesiła sportową torbę. Była w białej koszuli z krótkimi rękawami i białych spodniach z beżowym paskiem, co wywołało na ustach Sterna uśmiech niedowierzania. Jej włosy przytrzymywała tym razem biała opaska i de Brie wyglądała, jakby przeniosła się do działu sportowego Stasia Długolaty.

Już od progu zaznaczyła, że wpadła tylko na chwilę, by podzielić się ze Sternem nowymi wiadomościami, lecz ten nie zamierzał być gorszy. Pochwalił się wizytą inspektora Zięby, zdając z niej krótką relację.

Kradzież Shishi była dla dziennikarki wielkim zaskoczeniem. Od razu przyszedł jej do głowy Czabak, który kręcił się podpity wśród gości, odstraszając nobliwe towarzystwo.

- To antypatyczny facet.

- To za mało, by zrobić z niego bandytę i złodzieja - zauważył Stern, patrząc szowinistycznie na jej męski ubiór.

- Wiem, ale od początku mam wrażenie, że coś przed nami ukrywa. Właśnie wracam z Rozmaitości. Nikt nie chce wracać tam do niedawnej tragedii. Najbardziej panna Agata Neumann, aktoreczka, która miała odgrywać hrabinę Nadieżdę. Pamiętasz tę wspaniałą lalkę z willi przy Zielonej siedzącą przy stole pod oknem?

I Wilga, popisując się kobiecym zmysłem obserwacji, opisała jej wygląd, a potem zapytała Jakuba, czy kogoś jej nie przypomina.

- Mimi?

- Właśnie! To niemal jej idealna kopia.

Dziennikarka dodała, że panna Neumann, która miała ją grać, boi się teraz o swoje życie.

- Czabak wmawia jej, że tylko on może ją ochronić przed czyjąś zemstą i że musi się go słuchać.

- Gadanie pijaka.

- Też tak jej powiedziałam.

- A teraz garść dodatkowych szczegółów. - Wilga wyjęła z kieszeni spodni notatnik. - W „Bajce o dzielnym żołnierzu” miały zagrać trzy młodziutkie aktorki: znana ci Mimi oraz bliźniaczki Zizi i Ruta, studentki pierwszego roku wydziału humanistycznego. W obsadzie męskiej prócz Czabaka mieli się pojawić Joachim i Tomasz, ale ten ostatni dostał nagle zapalenia wyrostka i z jego rólki ostatecznie zrezygnowano. Ustaliłam ich prawdziwe personalia i mam dla ciebie niespodziankę. - Dziennikarka siadła na brzegu biurka.

- Nauczyłam się czegoś od Mimi? - zapytała, zakładając figlarnie nogę na nogę, lecz zaraz spoważniała. - To nie byle jaki zespół. To córeczki i synalkowie najbogatszych ludzi w mieście.

- Czy ty jesteś zdrowa?

- Jak najbardziej! Córki i synalkowie dyrektorów firm i bankierów. Tylko nie próbuj mi wcisnąć obłędu: w teatr bawią się dzieci finansjery. Maria i Delfina Klein, Agata Neumann, Adam Kański... Być może tu kryje się rozwiązanie całej zagadki, postaram się to sprawdzić. I to nie przypadek, że postępowanie prowadzi komenda wojewódzka, a nie miejska. I pewnie dlatego, panie redaktorze Stern, inspektor Andrzej Zięba był dzisiaj dla pana taki miły.

- Skąd o tym wiesz?

- Wiem i już. Nic się przede mną nie ukryje.

- Ale co ma wspólnego kradzież indyjskiej laleczki z zabójstwami Rewalskiego i Traudera? - zapytał.

- Być może nic ponadto, że dzieją się w tej samej fantastycznej materii. Å propos materii, kiedy wspomniałam Psotce, że masz dwójkę dzieci, wspaniałomyślnie odstąpiła ci swoją wejściówkę. Wpadłeś jej w oko w garderobie i prosiła, by cię pozdrowić. Więc jeśli nadal masz zamiar pokazać swoim brzdącom te bajeczki... - Wyjęła z torebki zaproszenie z autografem aktorki i podała je koledze.

- Zostajesz?

- Niestety. - Spojrzała na zegarek. - Jestem z kimś umówiona, za to wieczorem widzimy się na festiwalu. Nie przejmuj się, w końcu jakoś złożymy tę układankę.

Stern nie zamierzał pytać, z kim się spotyka. Wiedział, że na stancji przy Świętego Jacka, którą wynajmowała od wdowy po nadradcy, bywa także od czasu do czasu męskie towarzystwo. Poza tym Wilga właśnie zmieniła swój wygląd jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. A teraz na dodatek pochwaliła się, że gra z kimś w parku Stryjskim w tenisa. Może spodobał jej się tam jakiś przystojny trener?

Stern wyszedł z redakcji kilka minut po trzeciej i w drodze do domu postanowił wstąpić na Zieloną do Samuela Hillela, by zasięgnąć u niego języka. Hillel był prawdziwą kopalnią wiedzy o mieście. Przed laty obaj chodzili do jednej klasy gimnazjalnej, a potem skończyli wydział prawa na lwowskim uniwersytecie, lecz Samuel w przeciwieństwie do Jakuba od początku pracował w swoim zawodzie i był cenionym adwokatem. Miał szerokie znajomości wśród żydowskiej finansjery, które pozwalały mu bez trudu poruszać się w świecie lokalnego biznesu.

Jakub zdyszany wszedł po schodach na pierwsze piętro i zapukał do drzwi z mosiężną tabliczką: „Samuel Hillel Adwokat”. Wkrótce szkiełko w wizjerze wypełnił czarny punkcik. Stern czekał cierpliwie, aż ustąpią rygle i opadnie blokujący drzwi łańcuch.

Rozumiał niepokój przyjaciela. Po pobiciu przed dwoma miesiącami przez nieznanych sprawców adwokat wciąż czuł się zagrożony. Nie miał już na twarzy siniaków, rany się zabliźniły, lecz pozostał w nim uraz do obcych.

Hillel był zaskoczony niespodziewaną wizytą. Nie widzieli się od kilku tygodni. Ubrany był po domowemu w ciemnozielony jedwabny szlafrok, a na nogach miał przydeptane skórzane klapki. Wpuścił przyjaciela do środka, posadził w fotelu i przeprosił na chwilę. Właśnie kończył pisać list do syna Izaaka i żony Marie, którzy przed dwoma laty wyjechali w poszukiwaniu szczęścia do Hajfy w Palestynie. Adwokat też zastanawiał się, czy nie opuścić kraju, lecz zwlekał z tą trudną decyzją, gdyż wciąż były sprawy, które musiał zakończyć.

Jakub obserwował, jak przyjaciel wprawnie wyczarowywał „święte litery”, starając się nie łączyć ich z sobą. Kiedy postawił ostatnią kropkę, przytknął do atramentu mosiężną kołyskową suszkę i uśmiechnął się do dziennikarza.

- Przyszedłeś, Kuba, po dobrą radę? - zapytał wesoło.

- Zgadłeś, mam pewien zawodowy problem.

- Doskonale. Obaj wiemy, że problemy zbliżają ludzi - oznajmił Hillel i postawił na stoliku przed Sternem dwa kryształowe kieliszki i butelkę koszernej wódki z gorzelni Baczewskiego.

Kiedy adwokat usłyszał nazwisko kasjera, natychmiast się ożywił.

-Mówisz: Konrad Rewalski? Pamiętam, naturalnie, że pamiętam. Szpakowaty, elegancki pan z równo podciętym wąsikiem. Pracował w ABH, w instytucji, która jako jedna z niewielu wyszła zwycięsko z powojennego kryzysu.

Jakub nieśmiało przytaknął, przypominając sobie jak przez mgłę sprawozdanie finansowe banku opisane w „Kurierze” przez Piotra Leyę.

- Miałem okazję go poznać. Czy ty wiesz, że obsługiwał rachunek hrabiny Swietłany Sołowiowej? Przez krótki czas byłem nawet ich pośrednikiem. To godny zaufania kasjer, mogę ci go ze spokojem polecić.

Adwokat nalał wódkę do kieliszków. Trącili się i wypili.

- Obawiam się, że to niemożliwe - powiedział Stern, chuchając w dłoń.

- Bo? - Samuel skopiował ruchy przyjaciela.

- Ktoś wysłał go na tamten świat. Przedwczoraj na Sieniawskiej trzy dziewczynki znalazły jego głowę w beczce z wodą.

Adwokat znieruchomiał. Mimo że Jakub raczył go od czasu do czasu makabrycznymi wiadomościami, tym razem nie mógł uwierzyć w to, co usłyszał. Zapominając na moment o obecności Sterna, nalał sobie od razu do kieliszka wódki, szybko wypił i pokiwał głową.

- Czas chyba umierać. Twój świat wciąż zmienia się na gorsze.

Stern już zamierzał zapytać przyjaciela, co oznacza ta złośliwa uwaga, gdy Samuel jak automat powtórzył poprzednie ruchy i rzucił kieliszkiem o ścianę, wypowiadając w jidysz niezrozumiałe krótkie przekleństwo.

Jakub chętnie dołączyłby do tej demonstracji. Miał ku temu nie mniejsze powody. Przemógł się jednak, podszedł do przyjaciela i poklepał go po plecach.

- Nie będziesz się gniewał, jeśli zadam ci jeszcze jedno pytanie? - spytał i stanął przy oknie, wiedząc, że adwokat nie lubi się nad sobą rozczulać.

- Jeśli to takie ważne... - zaczął Samuel, zbierając z podłogi potłuczony kieliszek.

- Co twoim zdaniem może łączyć zwykłego kasjera z banku z marionetkami? I dlaczego właśnie on stał się ofiarą zagadkowego mordercy?

Samuel zaprotestował:

- Pan Konrad nie był zwyczajnym kasjerem, Boże broń! Mówię to z całą odpowiedzialnością. Był stałym klientem antykwariatów w pasażu Mikolascha, w dodatku był nieprzeciętnie oczytany i wyjątkowo zdolny.

- Zdolny? Do czego? - rzucił Jakub, gapiąc się z zainteresowaniem na dwie urodziwe dzierlatki rozmawiające o czymś po przeciwnej stronie ulicy i liżące gałkowe lody w waflach.

- Był zaufanym człowiekiem hrabiny, a to zupełnie zmienia postać rzeczy! - zauważył Hillel, nie reagując na ironię kolegi, i wyszedł wyrzucić pozbierane szkło do kosza. - Dostojewskiego i Gogola czytywał jak ty w oryginale - dodał po chwili. - A skoro nie żyje, z pewnością zabrał do grobu wiele ważnych tajemnic. Swietłana mogła mu je powierzyć. Za wschodnią granicą ciążył na niej wyrok. Rewalski to przybrane nazwisko. Nasz kasjer nazywał się naprawdę Reve, Konrad Abraham Reve. Jego rodzina pochodziła spod Tuluzy i prowadziła przed wojną w Rosji rozległe interesy, które zawiodły ją w końcu na Worku- tę. W kraju została tylko jego stara ciotka. „Reve”, jak wiesz, oznacza w języku Balzaka senne marzenie. Nasz Reve pisał pod pseudonimem REV Opublikował kilka niezłych sztuk scenicznych, układał też zabawne limeryki i choć daleko mu do Tuwima... - Hillel podszedł do półki z książkami. - Mam gdzieś tu jego tomik z dedykacją. - Wycelował palcem i wyjął zbiorek w marmurkowej okładce, z rysunkiem greckiej kolumny, na której siedziała napuszona sowa. - Jeśli chcesz, przejrzyj.

Jakub wziął z rąk kolegi cieniutki zbiorek i zaczął go kartkować.

- A więc nasz REV publikował w „Morgen” i we lwowskiej „Chwili”. Jego kolegami byli poeci Szynel i Altstaedter. Dziś wydaje mi się to mniej śmieszne, ale dawniej, pod chajrem ze Świetlaną chętnie je czytywaliśmy. Przed śmiercią Świetlana Sołowiowa spotykała się ze swoim „marzeniem” kilkakrotnie. Nie uczestniczyłem w tych rozmowach, lecz wspominała, że pan Konrad miał złożyć jakiś ważny jej dokument w bankowym depozycie. Dla mnie przygotowała osobne instrukcje, które zapisała w swoim testamencie.

- Hillel zamilkł. Skubał niespokojnie bródkę, podobny do przydrożnego świątka, i przyglądał się Sternowi, który, patrząc na jakiś wiersz, zastanawiał się, czy powiedzieć koledze o swoim odkryciu. - Przepraszam - powiedział wreszcie. - Kto wpada w gniew, łatwo dopuszcza się bałwochwalstwa! - stwierdził i wyjął z kredensu nowy kieliszek. - Twój kasjer potrafił złamać serca wielu kobiet i... mężczyzn. Hrabina również była czuła na jego względy. Ale zastrzegam, to nie są wiadomości dla twojej gazety!

- Mówiłeś, że hrabina poznała kiedyś bożyszcze kobiet Iwana Siergiejewicza Turgieniewa?

- Nie zaprzeczam.

- Podobno sama śpiewała romanse?

- Zgadza się, Kuba. I co się z nią porobiło na starość?

- Nabawiła się gruźlicy, a mieszkanie przy Pijarów, z widokiem na cmentarz, zamieniło się w jej więzienie - dopowiedział za niego Stern i odstawił tomik Rewalskiego na półkę.

Hillel napełnił kieliszki. Bez słowa trącili się i wypili.

- Po co dzieci bankierów i prezesów giełd bawią się w teatrzyk? - zapytał Stern, zmieniając temat.

- Jeśli ma się pieniądze, prawdziwe pieniądze, poszukuje się, Kuba, czegoś innego.

- Czego?

- Może idei? Ten zwariowany świat nie głaszcze nas po głowach, więc młodzi wybrali ucieczkę w sztukę, gdzie...

- ...zamiast szalonego kaprala z wąsikami stoi na mównicy bohaterski i przystojny porucznik.

Samuel uśmiechnął się cierpko.

- To rodzaj ekskluzywnej zabawy. Obawiam się, że trudno ją na trzeźwo zrozumieć.

Jakub miał właśnie zamiar powiedzieć Samuelowi o pamiętniku Sołowiowej, lecz adwokat przyłożył palec do ust i wyszedł po coś do kuchni. Przyniósł stamtąd na dwóch talerzach przyprawione cukrem i śmietaną latkes, ziemniaczane placuszki. Położył je na stole, a obok nich dwie serwetki i sztućce. Potem otworzył następną koszerną butelkę z niekończących się zapasów.

- Teraz proponuję zacząć naszą rozmowę od nowa!

- Nalał wódkę do kieliszków w takim tempie, jakby chciał Jakuba upić.

- Wypijmy pod ideę. - Stern stuknął się z Samuelem. - Na zdrowie!

- Lechaim, pod naszą ideę! - odpowiedział udobruchany adwokat.

Szybko skończyli nową butelkę. Jakub nie poruszył już ważnego tematu, z którym przyszedł. Rozmawiali za to o ambitnych planach rady miasta, o budowie nowych dzielnic mieszkaniowych, o nowej zajezdni tramwajowej i pływalni na Zamarstynowie.

Na koniec Samuel nalał koledze w korytarzu roz- chodniaczka. Jakub wypił i kiedy zbierał się do wyjścia, dojrzał przez otwarte drzwi w bibliotece rozstawioną na okrągłym stoliku szachownicę. Był już nieźle wstawiony, gdy próbował rozwikłać partię.

- Nie wiedziałem, że masz partnera - zapytał, z trudem zdejmując kapelusz z wieszaka.

- Partner jest przewidywalny - powiedział Hillel flegmatycznie, otwierając drzwi na klatkę schodową - i dawno by już mnie znudził.

- Nie rozumiem.

- Ależ to proste! Od miesiąca gram z sobą tę samą partię. Białe są w przewadze punktowej, za to czarne mają przewagę pola. Mam mnóstwo czasu, nie gorączkuję się i spokojnie obmyślam ostateczne posunięcie.

Kiedy Stern był na półpiętrze, adwokat krzyknął za nim basem, że jeśli dowie się czegoś w sprawie Reve’a i marionetek, zadzwoni do redakcji.

Stern wracał do domu, myśląc o szachownicy Hillela. Chciał zrobić roszadę białymi, lecz nie mógł zrozumieć, dlaczego król i wieża były przybite do planszy gwoździami.

Około piątej po południu Jakub Stern wszedł na ganek i otworzył drzwi. Był już kompletnie zalany i poruszał się jak marionetka, wywołując śmiech dzieci.

- No, co tak się na mnie gapicie? - Zamachał podpisaną przez Psotkę wejściówką. - W tył zwrot i naprzód marsz. Tatuś bierze was do teatrzyku na festiwal.

- Do teatrzyku? Już nam urządziłeś teatrzyk! - syknęła rozwścieczona Anna. - Kasiu, powieś sukienkę do szafy. Piotruś, chodź do mnie, maleńki, zdejmę ci koszulkę i krawat. Trudno, zostajemy w domu. Teraz tatuś pójdzie grzecznie na górę do swego gabinetu. Boże, co za wstyd. Całe szczęście, że Magda wyszła wcześniej. Byłaby jak nic kompromitacja!

Poniedziałek, 4 lipca 1938

Po cichej niedzieli, podczas której Jakub udał się z Anną i dziećmi do kościoła i na lody, jeszcze w poniedziałek diabelska szachownica adwokata nie dawała Sternowi spokoju. Jakby w tym pomyśle Hillela - niekończącej się gry z samym sobą - kryła się odpowiedź na najważniejsze pytania. Dlaczego stale ulega pokusom? Dlaczego nie dotrzymuje obietnic? Dlaczego akurat wtedy, gdy szedł z Anną do kościoła, uwiódł go nieziemski widok? Przy bramie cmentarza Łyczakowskiego, za skrzyżowaniem z Piekarską Jakub dostrzegł młodą Cygankę, która żebrała na chleb. Zobaczył ją kątem oka i już wiedział, że za chwilę ponownie obróci głowę, by nasycić się jej pięknem. Dziewczyna miała najwyżej szesnaście lat. Była ubrana w granatową sukienkę, we włosy miała wetkniętą dziką różę.

Obok niej siedział roześmiany i baraszkujący synek w wieku Piotrusia. Szkrab położył głowę na jej kolanach i czekał cierpliwie, aż śniade dłonie znajdą we włosach wesz i rozduszą ją paznokciami. Obrazek ten tkwił pod jego powiekami jeszcze w poniedziałek, gdy pojawił się w redakcji, a Wilga powiedziała mu dzień dobry i zapytała zdziwiona, dlaczego nie było go na festiwalu.

Jakub burknął coś pod nosem o niedyspozycji żołądka, a później słuchał, jak Wilga z babską precyzją zdaje mu relację z imprezy.

- Naprawdę żałuj, że cię nie było. Teatr przypominał oblężoną twierdzę. Na widowni i w foyer naliczyłam trzech tajniaków, jak przed pierwszomajowym pochodem. Widziałam pana wiceprezydenta, kilku radnych i czołówkę lwowskich aktorów. W drugim rzędzie z lewej siedział sztywno wypomadowany młody Kański, który dotrwał tylko do połowy sztuki i gdzieś się ulotnił.

Stern niechętnie podniósł wzrok znad continenta- la. Nie interesował go teraz wypomadowany Kański. Właśnie układał wiadomość o niejakim Redrze, złodzieju kieszonkowym z Łyczakowa, „który w sztucznym tłoku obcążkami skradł arcybiskupowi w tramwaju wysadzany brylantami krzyż”. Godne uwagi było to, że Reder był w swym fachu niekwestionowanym rekordzistą. Policja notowała go za kradzieże w kraju aż siedemdziesiąt cztery razy. „Wsławił się prócz tego występami za granicą, nawet na wystawie paryskiej” - dopisał zadowolony.

- Do występu Włochów wszystko szło zgodnie z planem - ciągnęła Wilga, nie zwracając uwagi na pracę kolegi - ale pod sam koniec przedstawienia, gdy Pinokio trafił do trupy błaznów, na widowni nagle zgasło światło. Chryste! Dzieci płakały, rodzice tupali, ktoś wrzeszczał, by oddać mu pieniądze za bilet, a z balkonu słychać było policyjny gwizdek. Kiedy zrobiło się jasno, Pinokio był już grzecznym chłopcem i nawet zaprzągł się do kieratu, by kupić mleko dla biednego Dżepetta. Niektórzy szeptali, że sprytni Włosi celowo wyłączyli oświetlenie, by ożywić atmosferę przedstawienia.

- To wszystko? - zapytał Stern zły, że wciąż nie może dokończyć przerwanego wątku o Rederze.

- Niestety nie! Ostatnia sztuka festiwalu, „Diabeł i Psotka”, w której grali Andrzej Czabak i panna Agata Neumann, została przerwana po pierwszym akcie.

- A więc jednak coś ciekawego się wydarzyło!

- W głosie Jakuba słychać było złośliwą satysfakcję.

- Konferansjer wyszedł na scenę i, kłaniając się w stronę siedzącego na widowni prezydenta, powiedział, że dyrekcja jest zmuszona przerwać spektakl. Wyjaśnił, że panna Neumann, która odgrywa Psot- kę, nagle zachorowała i kasa zwraca pieniądze za bilety. Gorąco przeprosił wszystkich i oznajmił, że już za chwilę jury ogłosi historyczny werdykt.

- Nie ma w tym nic niezwykłego - mądrzył się Stern. - Pamiętam, jak zaraz po maturze wybraliśmy się z Hillelem do Czwórki na operetkę. Wtedy spektakl został niespodziewanie przerwany, bo solista Marek Windheim w czasie przerwy połknął końską muchę.

- Przestań głupio dowcipkować! - nie dała mu skończyć. - Twoja Mimi nie połknęła końskiej muchy, lecz została uduszona!

Stern poderwał się zza maszyny.

- Zwariowałaś?! Dlaczego dopiero teraz mi o tym mówisz?!

- Chciałeś, bym zaczęła od początku, a teraz znowu masz jakieś głupie pretensje?

- Przepraszam - pokajał się zbity z pantałyku. - Nie powinienem się unosić.

- Więc kiedy po ceremonii wyszłam do foyer - ciągnęła Wilga z rezerwą, próbując zakryć dłonią drgające oko - zobaczyłam Andrzeja Czabaka. Lekko zawiany stał przed domkiem Dżepetta. Na głowie miał diabelskie rogi, do butów przyczepione kopyta, a w ręku trzymał pelerynę, spod której widać było kajdanki. Pilnował go tajniak. Kiedy przechodziłam obok, Furkato krzyknął, że jutro stanie się sławny.

- Niezły teatr - skwitował Stern. - Myślisz, że to on?

- Czabak? Nie da się ukryć, że to zbzikowany facet, który żyje w urojonym świecie, lecz coś mi podpowiada, że to byłoby zbyt proste. Ważny szczegół: Psotka zeszła ze sceny około sześciu minut po Czabaku, miał więc wystarczająco dużo czasu, by zaczaić się w jej garderobie. Siedziałam w trzecim rzędzie i widziałam, że potwornie się zdenerwowała, gdy w najważniejszym momencie zapomniała tekstu.

- Czy wierzysz, że te trzy trupy to jego dzieło? - zapytał z naciskiem.

Wilga zastanawiała się przez chwilę.

- Wszystko na to wskazuje, chociaż w antrakcie w zamieszaniu festiwalowym do jej garderoby mógł wejść każdy. Wypytałam obsługę techniczną, szatniarkę i biletową. Biletowa zapamiętała mężczyznę z kwiatami, który krótko przed przerwą zmierzał w stronę garderoby panny Neumann. Widziała go od tyłu i zapamiętała tylko, że był średniego wzrostu, ale...

- Ale co? - Stern miał już dość tych zagrywek. Wilga wyraźnie grała z nim w kotka i myszkę.

- Odtworzyłam przebieg wydarzeń. Kiedy po piętnastominutowej przerwie Psotka i Diabeł nie pojawili za kulisami, zrobił się raban i wysłano po nich inspi- cjentkę. To właśnie ona znalazła Neumann w garderobie. Powiedziała, że mała siedziała w kucki przed lustrem. Inspicjentka zapamiętała, że miała zaciągniętą na szyi apaszkę i ręce związane z przodu kablem. Wyglądało to tak, jakby morderca specjalnie zostawił ją w takiej pozycji. Zastanawiające, nieprawdaż? Obok niej w tej samej postawie siedział przed lustrem nasz artysta i śmiał się do rozpuku.

- Jasna cholera! - skomentował jej wypowiedź Stern. - Nie mieści mi się to w głowie.

- Ja też miałam wątpliwości, dlatego dzisiaj rano zaszłam na Trybunalską do antykwariatu Marka Höl- zla. Musiałam coś sprawdzić. Szef był w doskonałym humorze. Kiedy go zapytałam o Czabaka, opowiedział mi zaskakującą historię z jego życia. Podobno dwadzieścia trzy lata temu lwowskie gazety zamieściły tę wiadomość na pierwszych stronach. Pod koniec maja piętnastego roku nasz artysta, ulubieniec publiczności, wrócił z Berdyczowa ze swej podróży poślubnej w atmosferze skandalu.

- Nie wiedziałem, że Czabak miał żonę.

- Dobrze powiedziałeś, miał. Dokładnie przez trzy dni. Pan Hölzl przyniósł mi tę gazetę. To żydowska „Chwila”, redagowana przez Heschelesa. Antykwa- riusz przetłumaczył mi ten artykuł. Pod wrzaskliwym tytułem „Upiorna noc w Berdyczowie” zamieszczona była informacja, że w hotelu Jutrznia w pokoju numer dwadzieścia dwa służba znalazła martwą niewiastę. Obok niej leżał w łóżku nagi, pijaniutki mężczyzna. Tym mężczyzną, jak się domyślasz, był Wiktor Andrzej Czabak. Policja ustaliła w śledztwie, że kobieta udławiła się winogronami, lecz sprawa według jej krewnych wcale nie była tak oczywista. Plotkowano, że aktor się nie sprawdził i jego żona pozostała dziewicą. Podobno w śledztwie dopuszczono się wielu zaniedbań, w efekcie czego nasz artysta wrócił na scenę z piętnem mordercy. Właśnie wtedy stał się „sławny”. Ludzie przychodzili do teatru oglądać na scenie zabójcę. Z opisu Hölzla, który jak przez mgłę pamięta tę aktoreczkę, wynika, że Czabak wciąż ma skłonność do niewysokich i kształtnych blondynek.

- Jak Agata Neumann?

Wilga kiwnęła głową.

- „Artysta alkoholik o podejrzanej przeszłości winny potrójnej zbrodni!”. Brzmi ekstra, może więc warto jeszcze dokładniej prześledzić jego życiorys.

- Pozwolisz, że opowieść o festiwalu dokończę później - powiedziała de Brie. - A teraz czekam na gratulacje.

- Za co?

- Za mecz życia! Wczoraj przed południem byłam w parku Stryjskim na kortach. Udało mi się nawet zdobyć dwa gemy. Nie ciekawi cię z kim?

- Zaraz sama mi to powiesz - rzucił, siadając ciężko za biurkiem.

- Z panem Adamem Kańskim, znanym ci jako Joachim, którego stryj rządzi Galicyjską Kasą.

- Mówiłaś, że był na spektaklu, lecz w połowie wyszedł.

- Tak, ale co to ma do rzeczy?

- Nic, tak mi się tylko powiedziało.

- To znana postać, jest osobistym sekretarzem Alfreda Rackera.

- Tego od produkcji jarzynowych konserw? - Stern gwizdnął z przejęcia.

- W rzeczy samej. Okazał się też całkiem interesującym partnerem. Jest przystojnym brunetem średniego wzrostu, może trochę nieśmiałym. Przy okazji dowiedziałam się od niego kilku ważnych rzeczy.

- Chcesz powiedzieć, że prowadzisz śledztwo na własną rękę? - zapytał Stern z nutką żalu w głosie.

- Próbuję cię tylko czasem wyręczyć - zaśmiała się i wykonała szybki ruch ręką, jakby zamierzała posłać mu nad biurkiem piłkę tenisową.

- Nie musisz, mam w przeciwieństwie do ciebie doskonałą pamięć do nazwisk. Kiedy pracowałem na uniwersytecie, słyszałem, że twój nieśmiały przystojniak kupił sobie dyplom z humanistyki. Podobno maczał w tym palce stary profesor, Kanclerz.

- Kanclerz? - spojrzała zdziwiona.

- Ten sam, którego zasuszone zwłoki znaleziono zeszłej wiosny za Domem Inwalidów. Właśnie jego nieślubnego synalka nasz inspektor Zięba trafił dwa miesiące temu w oko z pistoletu.

- Jak śmiesz mi o tym typie przypominać?! - krzyknęła Wilga przestraszona i aż siadła z przejęcia na krześle, pokasłując nerwowo.

Stern pożałował, że poruszył ten temat. Wiedział, ile złego wycierpiała de Brie z rąk tego szaleńca. Psychopata przetrzymywał ją u siebie przez dwa dni, a potem zawiózł na wózku inwalidzkim na Rynek pod fontannę Diany z zamiarem wysadzenia w powietrze. Tylko współpraca Sterna z inspektorem Ziębą i szczęśliwy zbieg okoliczności sprawiły, że uszła z tej opresji z życiem. Po tym zdarzeniu jednak zaczęła zachowywać się tak, jakby przestała na Sterna liczyć. Przeżyła traumę, po której niejeden mężczyzna nigdy by się nie podniósł.

- Przepraszam, tak mi się tylko wyrwało - powiedział, nie podnosząc wzroku. - Śmierć starego Kanclerza oczywiście nie ma żadnego związku z Kańskim. Ja tylko powtarzam, co mówiono na uczelni. Ze mu zapłacił za dyplom.

Zdenerwowana Wilga szykowała się już, by mu odpowiedzieć, lecz dokładnie w tym momencie zadzwonił telefon. Dziennikarka podniosła słuchawkę.

- Tak, rozumiem, oczywiście. Będę u ciebie za kilka minut. To Manio - wyjaśniła Sternowi. - Ciekawa jestem, co on znowu wymyślił.

Jakub wstrzymał się z komentarzem. Zaintrygowało go, iż Wilga po raz pierwszy zwróciła się do szefa per ty. Musiała wejść z nim w komitywę, a to uruchomiło w jego głowie dzwonek ostrzegawczy.

Stern znał Mania od dawna. Zawsze stawiał na młodych i nie robił tego na ślepo. Dokładnie prześledził karierę dziennikarską de Brie. Najbardziej cenił w niej to, że jest zdolna, gotowa na wszystko i niezależna. Po tragicznej śmierci jej rodziców w samolotowej katastrofie pod Poznaniem została jej tylko zrzędliwa ciotka, od której chciała się uwolnić. Mańkiewicz dał jej więc szansę. Pozyskał Wilgę z łódzkiego oddziału „Kuriera” i teraz najwyraźniej ją faworyzował.

Jakub porzucił niedorzeczne wspominki. Wkręcił nową kartkę do maszyny, zamierzając zabrać się ostro do pracy, lecz de Brie miała do niego jeszcze jedną prośbę.

- Zrobisz coś dla mnie? - zapytała.

- Dobra, mów, o co chodzi.

- Odnieś go!

- Kogo?

- Porucznika Frołowa. Zanieś go teraz do teatru. Tam jest jego miejsce, a nie - pokazała na róg pokoju - w rozpadającej się szafie redakcyjnej. Mam idiotyczne wrażenie, że ciągle nas podsłuchuje.

Stern dla świętego spokoju kiwnął głową, a Wilga, nie czekając, aż zmieni zdanie, wyszła na rozmowę z nowym kolegą.

Odetchnął z ulgą. On także miał coś ważnego do załatwienia. Sięgnął ręką do kartonowego pudełka i wyjął z niego szpilkę z czerwonym łebkiem. Podszedł do planu Lwowa. Przez moment mrużył prawe oko, a potem precyzyjnie zagłębił stalowy szpic w ulicy Ru- towskiego, deflorując siedzibę Melpomeny.

Odsunął się na dwa kroki, by z plątaniny placów, parków i uliczek wyłowić trzy zaznaczone przez siebie miejsca morderstw. Jego wyobraźnia natychmiast zamieniła trójkąt na ostry sztylet, który wbijał się w rogatkę Sichowską.

Niepotrzebnie się zgodził i teraz nie miał już odwrotu. Przeklinając swoją uległość, wyciągnął z szafy walizkę. Otworzył pokrywę i zajrzał do środka. Porucznik Frołow spał jak zabity. Czapka zsunęła mu się na oczy, jakby był pijany, czarne kręcone włosy spływały na policzek, a lewa ręka w białej rękawiczce była wsunięta pod głowę.

Stern przez chwilę zastanawiał się, czy ma wyjąć z szuflady granatową książkę i schować ją na powrót do wojskowego tornistra, lecz ciekawość zwyciężyła. Miał nieodpartą chęć doczytać pamiętnik do końca, więc postanowił zachować go na razie dla siebie.

Wilga miała rację. Najlepszym miejscem dla Froło- wa był teatr. I Stern zadecydował natychmiast uwolnić ich od niechcianego towarzystwa. Miał też nową sposobność, by dowiedzieć się czegoś o samych marionetkach u źródła. Może właśnie one naprowadzą go na jakiś trop?

Z tą nadzieją opuścił redakcję.

Pokonał dwie przecznice i wszedł na ulicę Legionów. Tam natknął się na starą Rositę, która jak co dzień dreptała do katedry, by wymodlić u Pana Boga rychłą śmierć. Rosita była we Lwowie od zawsze i od zawsze przygarbiona do samej ziemi przyjmowała od wiernych datki. Zebraczka nie zauważyła go, lecz kiedy przechodził obok niej, zdawało mu się, że słyszy nuconą przez nią pod nosem starą kościelną pieśń Pan Jezus już się zbliża.

W pięć minut doszedł do Teatru Wielkiego i skręcił w lewo. Po kolejnych trzech minutach był na Słonecznej i skierował swoje kroki do pasażu Hermanów. Przykryty szklaną kopułą deptak Jakuba i Abrahama

Hermanów nie był może tak elegancki jak Mikolascha, Andriollego lub Fellerów, lecz równie chętnie odwiedzali go kupujący.

W pasażu kłębił się różnojęzyczny tłum i Stern poczuł się, jakby trafił do biblijnej wieży Babel. Tu lwowski bałak splatał się z dźwięczną mową mośków, słychać było twarde „h” Ukraińców, pokrzykiwania Ormian i ja, ja Niemców. A także śpiew batiara - jakiś gardłowy i wyuzdany, do akompaniamentu rozstrojonej gitary:

A orkiestra ino, ano! A orkiestra rżnie!

A tubista nam i sobie w tubkę dmie!

Nie zatrzymując się, wrzucił dwadzieścia groszy do kapelusza nagabującej go bosej dziewczynki. Minął dom handlowy Candy-Factory, biuro Paramount Films i sklep tekstylny z firankami, aż wreszcie był na miejscu.

Na wprost niego znajdowały się dwuskrzydłowe drewniane drzwi do dawnego Teatru Colosseum, ozdobione malowidłem rzymskiego cyrku i wielkim kolorowym napisem wygiętym w łuk. Stern złapał za klamkę i szarpnął, lecz wejście było zamknięte. Zapukał mocniej, używając pięści, lecz również nie doczekał się odpowiedzi.

Wtedy zmienił plan. Wpadł na pomysł, by dostać się do środka od podwórza. Skierował się na Cechową żegnany kolejną zwrotką grajka:

A orkiestra ino, ano! A orkiestra rżnie!

A to w C-dur, a to w G-dur, a to w d.

Wszedł na zaplecze. Minął śmietnik i zarośniętego dziada grzebiącego w nim kijem. Znalazł zacienioną bramę i zniknął w jej głębi. Po kilku krokach zatrzymał się i rozejrzał. Przed nim rozpościerał się wybrukowany kocimi łbami prostokątny placyk. Na środku rosła obsypana kwiatami lipa, a obok niej stała żeliwna pompa, pod którą siedział podpalany kundel i zachłannie chłeptał wodę z kałuży. Za pompą, na wprost Sterna znajdował się parterowy barak z niewielkimi oknami i pomalowanymi na niebiesko drzwiami, do których była przymocowana biała tabliczka z granatowym napisem: „Osobom obcym wstęp wzbroniony”.

Wspiął się na palce i przystawił głowę do zabrudzonej szyby. W niewielkim zagraconym pomieszczeniu siedział za stołem mężczyzna odwrócony do niego plecami. Redaktor cofnął się i zapukał głośno do drzwi. Po chwili na progu ukazał się nieogolony osobnik w brudnej koszuli i wyszmelcowanych spodniach z butelką piwa w ręku.

- Szanuwani - powiedział Jakub, widząc pytający wzrok gościa.

- Ta daj Boży zdrowi - odrzekł osobnik, lustrując go przekrwionymi oczkami. - Szuka kogoś? Chce umarłego zbudzić?

- Kto to wi, może z pańskom pomocom nam si uda taki eksperyment - powiedział Stern, próbując zachować fason.

- Tu nie hotel. - Cieć spojrzał na walizkę. - Jak za spaniem patrzy, niech si lepij do George’a pokuła. Tam pokoi znajdzi bez liku.

Sternowi spodobała się dowcipna odpowiedź mężczyzny.

- A jakby si po browar posztajgował, lepiej by nam o teatrze się gadało? - zapytał, patrząc na opróżnioną do połowy butelkę w dłoniach stróża.

- A to si jeszcze okaży - odrzekł wymijająco dozorca i potarł ręką posiwiały zarost.

Jakub zostawił walizkę pod jego opieką, zrobił w tył zwrot i po dziesięciu minutach był z powrotem z czterema butelkami marcowego, które miały posłużyć za najlepsze jego referencje.

Wszedł do środka i postawił je na stole.

- Przyszedłem oddać lalkę - oznajmił, szukając dla siebie miejsca. - Ludzie przynieśli toto do redakcji, a ona dla nas w „Kurierze” niepotrzebna.

- Skoro tak mówi, pewni prawda - odpowiedział stróż z chytrym uśmieszkiem, podstawiając mu krzesło.

Stern przedstawił się i w odpowiedzi usłyszał imię Albin i nazwisko Bęben.

- Ojciec byli faktor, a synalek aktor! - skomentował cieć. - Ni słyszał tego dowcipu?

Jakub uśmiechnął się zadowolony, że udało mu się nawiązać z rozmówcą kontakt.

- Więc jest redaktorem z ważnej gazety i artykuły pisze?

- Pisze! - odpowiedział Stern.

- Co, jeśli ni tajemnica? Sport czy może w jakom politykę si wplątał?

- Redaguję kronikę kryminalną. Piszę, kto zabił, kto ukradł...

- ...i si obwiesił? - dokończył mężczyzna z tym samym sprytnym uśmieszkiem. - To arcyciekawe, to rozumiem. Ja za Franciszka u Pawlikowskiego byłem aktorem, a u Czarnowskiego w Teatrze Małym kuplety śpiwałem. Później składałem dekoracji i tak cały życie wokół teatru si jak fryga kręcę. Jestem tu od początku: tu moja chawirka, robota moja i śmierć będzi też pewni, panie redaktorze - zakończył i przeżegnał się bojaźliwie.

- Więc pan Albin zna się na lalkach?

- Ta są pewnie lepsi i mądrzejsi ode mnie w tym fachu.

- Na przykład Czabak? - rzucił Stern przekornie.

Albin Bęben znieruchomiał.

- Słyszałem, że go na Brygidki w bransoletkach powieźli - rzekł przyciszonym głosem. - Kto by to pomyślał, że do tego zdolny? Trzy śmierci... I za co? Ni mogę uwierzyć, że to on. Kiedy si o tym dowiedziałem, pomyślałem, że nic, tylko od ciągłego kirzenia w głowie mu si pomieszało.

- Jeszcze nie jest osądzony - przerwał mu Jakub, pociągając łyk z butelki.

- Za darmo w tym kraju za kraty ni sadzają!

- Czy wie, że lalki do „Bajki o dzielnym żołnierzu” robione były na zamówienie? - zapytał Stern, zmieniając temat.

- Toż to miało być pierwsze ich wystawieni - powiedział żartobliwie dozorca i dorzucił: - Na prapremierę trzeba było nowiutki komplet wyfasować.

- Kto je zaprojektował?

- Świętej pamięci pan Trauder z Rewalskim. Ta para od początku na wszystku miała oko. Na początku lutego pan Rewalski przyszedł do dyrektora ze swoim pomysłem, bo słyszał, że latem szykui si w mieście festiwal. Dyrektor zapalił si do tygo projektu i wypłacił mu zaliczkę.

- Potem obaj wykonali rysunki i włożyli robocze fartuchy? - spytał Stern.

- Co to to ni! Do tygu to trzeba trochi inszych zdolności.

Stern milczał i czekał, aż dozorca sam wyjawi mu tajemnicę.

- Lalki wystrugał nasz stolarz.

- Stolarz?

- Nazywa się Bodel. To łebski chłopak, wszyscy go tu lubią. Sam si do nas zgłosił. Zastąpił Gralę, nieroba i pijaka. Kiedy młody wziął do ręki dłuto i pilnik, zaraz pokazał, na co go stać. Okazało się, że terminował u szewców, krawców i perukarzy, ale nigdzie ni mógł zagrzać miejsca. Słyszałem, jak pan Sylwester Trauder mówił do pana Konrada, że chłopak jest zdolny i że gdyby go podszkolić, a potem wysłać na uniwersytet, otarłby si tam o prawdziwą sztukę. Ali na nauki on ni miał tego - mężczyzna pokazał palcami, że chodziło o pieniądze - więc najął si do nas do roboty. Całe dnie w kanciapie siedział z elektrykiem i na światło ni wychodził. Robił lalki albo czytał jakieś gazety czy książki, a elektryk stale mu dokuczał. Gadał, że w teatrze nie lalki, tylko oświetlenie jest najważniejsze.

- W jakiej kanciapie? Co za elektryk?

- Pomaleńku. Ta niech tak ni goni. Wysączymy po piwku i beńdzi mógł wtarabanić na dół swoi walizki.

Kiedy opróżnili butelki, Bęben podniósł się ociężale. Wyjął z szafki latarkę i zaprowadził Sterna do piwnicy.

- Niech ostrożnie idzi, bo tu ni ma światła. Tydzień temu w czasie burzy kabla szlag trafił. Nasz elektryk Jan Pasik tego już ni naprawi, o ni! Wczoraj był dla niego sądny dzień.

- Co się stało?

- Nieszczęście. Spadł z drabiny. Rozbił sobie głowę i przetrącił krzyż. Uparł si, że odczepi znad sceny ostatni reflektor. Potrzebny był mu do czyguś w nowym teatrze. Odszedł do konkurencji razem z Czabakiem i panną Neumann, do której skryci smalił cholewki. Odwiedziłem go dziś rano w szpitalu na Głowińskiego i nie poznałem. Leży w gipsie aż potąd! - Pokazał na szyję. - I rozum mu trochi odjęło - dodał ciszej.

- Dlaczego?

- Bo gada, że ktoś specjalnie podpiłował mu w drabinie siódmy szczebel.

- Kto?

- Powiedział, że to... - Bęben nie skończył i ryknął śmiechem.

- Kto? - nie ustawał Stern.

- Ze to... marionetki!

Kiedy skończył się śmiać, dodał jeszcze coś, na co jego gość zwrócił baczną uwagę. Niektórzy podobno brzydzili się podać elektrykowi rękę na przywitanie.

- Jak to?

- No bo, panie redaktorze, Pasik nawet latem nosił skórzane rękawiczki.

- Nie rozumiem.

- Mówił, że zanim zaczął pracować w teatrze, poraził go prąd na budowie. Pokazał mi okropne blizny na palcach, jak u jakieguś krokodyla. Dlatego kupił sobi rękawiczki, w kolorze ludzkiej skóry.

Cieć zakończył wyjaśnienia, odetchnął głęboko i włączył latarkę. Stali na początku długiego korytarza pełniącego funkcję prowizorycznego magazynu. Stern trzymał walizkę i rozglądał się z zaciekawieniem. Światło wyłowiło z ciemności drewniany wieszak, na którym wisiały na linkach ponumerowane płócienne worki. Dalej pokazała się dekoracja lasu z przymocowaną białą chmurką i wystającym zza niej uśmiechniętym słońcem.

- No, i jak si panu Kubie podoba?

- Jak na wczasach - zażartował Stern.

Za lasem skręcili w prawo w następny korytarz i pokazała się im dekoracja z górami i rzeką. Bęben szedł kilka kroków przed Sternem i świecił. Minęli góry i rzekę i żółty snop zatrzymał się na parę sekund na trzech wielkich myszach przywiązanych linkami za szyje do haków. Gryzonie były ubrane w różowe falbanki, miały wielkie łapy o trzech palcach, czerwone pyszczki zakończone czarnymi nosami i odstające uszy. Ich długie cienkie ogony zwisały do samej ziemi jak grube rosówki, które Stern wykopywał w kompo- stowniku, a obok nich dyndał unieruchomiony za szyję pręgowany kot w krótkich niebieskich gaciach. Kocur i myszy miały z tyłu głowy i na plecach po dwa uchwyty służące aktorom do animacji.

- Tylko to si uchowało z naszygu teatru - powiedział Bęben, wskazując na lalki przymocowane linkami do wieszaków.

Stern przyglądał się im z zainteresowaniem. Zadzierzgnięte linki nie dawały mu spokoju i od razu przypomniał sobie opowieść licealistki o związanych rękach Rewalskiego, a także relacje Zięby i de Brie o skrępowanym Trauderze i o Mimi.

- Kto je tu zawiesił?

- Pan Kański. On sam to własnoręcznie zrobił.

Mężczyzna wyjął z kieszeni klucz i otworzył drzwi z naklejonym na nich festiwalowym plakatem. Jego prawa ręka powędrowała do włącznika.

- O, teraz, pstryk! Niech si do woli napatrzy!

Bęben był dumny, widząc, z jakim przejęciem jego gość z gazety przygląda się piwnicznej dekoratorni.

W przestronnym pomieszczeniu oświetlonym silną żarówką Stern wychwycił pewną prawidłowość. Po prawej stronie, przy szafkach panował idealny porządek, po lewej zaś, przy warsztacie stolarskim widać było totalny bałagan. Na jego pytające spojrzenie stróż wyjaśnił, że elektryk miał wszystkie narzędzia poukładane w szufladach, bo jest pedantem, a w królestwie stolarza od początku było pobojowisko. Pewnie dlatego lubili się jak pies z kotem. A już najbardziej skakali sobie do gardła, gdy Pasik wyrucił specjalnie do śmieci jakiś wystrugany detal leżący na podłodze. Rączkę albo nóżkę.

Stern rozglądał się po pomieszczeniu, słuchając opowieści Bębna. Tuż przy szafce, pod zakurzonym lustrem dostrzegł blaszany kocioł do gotowania bielizny, w którym walały się pośród trocin drewniane kadłubki i głowy. Po lewej stronie warsztatu umieszczono dębowy stół z półokrągłym blatem, do którego przykręcono imadło. W żelaznych szczękach była umocowana drewniana rączka z rozchylonymi palcami. Blisko chwytnika stała maszyna do szycia Singer, a obok niej leżały rozwarte nożyce krawieckie i ścinki granatowego sukna. Pod oknem stał miękki lipowy pieniek, w którym tkwiły dwa ostre szpikulce, jakby przygotowane do chirurgicznej operacji. Z prawej strony widać było stolarski ścisk i rozłożony na części reflektor z masywną obudową, ruchomym uchwytem, filtrami i splecionymi w warkocz kablami. W powietrzu unosił się zapach farb, kleju, trocin i kalafonii.

- Gdzie można ich znaleźć? - zapytał Stern, biorąc do ręki przewód elektryczny.

- Kogo? - Mężczyzna spojrzał na dziennikarza.

- No, pana Kańskiego i tego stolarza od lalek? Nie wie przypadkiem, gdzie oni mieszkają?

Dozorca miał już dość pytań i coraz bardziej niechętnie na nie odpowiadał.

- Taj gdzieś muszą mieszkać, ale gdzie, ja ich si ni pytał.

- Mają przecież rodziców - rzucił Stern, odkładając kabel na miejsce.

- Ależ pan ciekawy. Każdy ma albo miał rodziców, oni chyba tagży - stwierdził z rezerwą. - Ojciec Kańskiego to wielka figura. Dla mnie to są za wysokie progi, żebym o nim z panem gadał. A jego stryj...

- ...rządzi Galicyjską Kasą - uciął krótko Stern.

- A stolarz? Co to za jeden?

- No, cóż, bidny jak mysz kościelna. Jego tatko przed śmiercią woził w beczce pomyje dla paciuków na Kozielniki, ale on go ni uważał wcale. Ernest gadał, że jego matka pod Janowskim zniczami handluji, ale głowy za to ni dam, czy to na pewno znicze i czy aby tyn cmentarz.

Stern już miał zamiar wyjść, lecz dostrzegł na wieszaku granatową pelerynę i wenecką maskę.

- Co to jest?

- Ni widzi? Jakiś łaszek dla przebierańca - zbył go mężczyzna, kładąc rękę na wyłącznik światła.

- To do sztuki?

- Skąd ja mam wiedzieć? Zostawił to dzisiaj rano, kiedy byłem z wizytą u Pasika.

- Kto? - Stern spojrzał z niedowierzaniem.

- Taj pyta si w kółko, jakby ni z gazety był, ali z policji - obruszył się mężczyzna.

Stern powstrzymał cisnącą się na usta odpowiedź. Otworzył walizkę i wyjął z niej Frołowa. Zastanawiał się przez chwilę, a potem powiesił go za tornister obok granatowej peleryny i maski. Sam nie wiedział dlaczego, ale chciał mu uścisnąć rękę na pożegnanie. Ten przypływ czułości jednak mógłby być przez Bębna niewłaściwie odebrany.

W drodze powrotnej Stern zatrzymał się z pustą walizką obok wiszących myszy.

- Czy mogę jedną zabrać?

- Chce przehandlować Frołowa za gryzonia? - zdumiał się cieć.

- Potrzebna mi tylko linka - oznajmił Stern i, nie czekając na zgodę Bębna, zdjął konopną linkę z szyi myszy i schował ją do kieszeni, a wielkiego gryzonia przywiązał do haka za długi ogon.

Widać było, że emerytowany aktor nie ma już dłużej ochoty na towarzystwo namolnego dziennikarza, który w jego królestwie zaczął się szarogęsić. Kiedy jednak wyszli z piwnicy do kantorka, Bęben powiedział coś, co zamieszało Sternowi w głowie.

- Ciągną tu - powiedział - jak osy do miodu i niu- chają za czymś. Wczoraj po wypadku Pasika była tu policja. Pytała i robiła zdjęcia.

- Z inspektorem Andrzejem Ziębą? Taki mały bezczelny grubas. - Stern sparodiował kaczkowaty chód inspektora.

- Może i tak? - Bęben się roześmiał i kiwnął głową.

- Nie wie, czego chcieli?

- Ja ich o to z grzeczności ni pytał. A wczoraj do obiadu zaszedł tu pan Joachim, ten, co to jego stryj...

- ...rządzi Galicyjską Kasą - dokończył za niego Stern. - Po co przyszedł? Przecież teatr od dawna zamknięty...

- Ot, tak jak pan tylko sobi pogadać. Pan Adam Kański, znaczy si Joachim, przyszedł ze stolarzem. Piwko przynieśli, przymilali si. Pan Kański powiedział, że niedługo znowu będzie jak dawniej.

- Co?

- No, że znajdą si pieniądze i od jesieni będą tu wystawiać nowe śtuki.

- A nie mówił, skąd gotówka?

Bęben wzruszył ramionami.

- Tego mi ni powiedział - stwierdził. - Szkoda, że si z panem dziś ni spotkali. Gdyby stołarz zobaczył Frołowa, na pewno by si ucieszył. Ni może go odżałować. Ciągle po nim płacze, a Joachim uspokaja go, bo wie, że porucznik jest dla niego najważniejszy. Jak si dowi, że pan go przyniósł, na pewno panu osobiści podziękuji. - Bęben przysunął się do Sterna i wyszeptał tajemniczo: - Ni wiem, czy redaktor zwrócił uwagi, że oficer ma jego rysy.

- Kogo?

- No, Kańskiego! Porucznik Frołow jest, wypisz, wymaluj, jak on.

Stern postanowił wyciągnąć z Albina Bębna jeszcze jedną informację i zapytał go tak samo cicho, rozglądając się teatralnie:

- Sam pan powiedział, że pracuje tu od początku. Może więc wie najważniejsze?

- Co?

- Kto źle życzył Rewalskiemu? Kto chciał pozbawić życia dyrektora Traudera i pannę Agatę Neumann?

- Nic ni widziałem i nic ni pamiętam! - żachnął się Bęben i odsunął od ciekawskiego gościa jak od zadżumionego.

Jakub miał na końcu języka jeszcze jedno pytanie dotyczące Pasika, lecz dozorca wstał i grzecznie mu podziękował. Widać było po jego minie, że nie ma chęci na dalszą dyskusję.

Stern podał mu więc rękę i gdy stanął na progu z pustą walizką, niespodziewanie usłyszał:

- Rewka Adel, „masażystka”. Dom z zielonymi okiennicami przy Krętej i z rzeźbą bogini bez ręki.

- Kto to jest? Po co mówi mi ten adres?

- Jeszcze miesiąc do premiery jeździli tam panowie na juble. Później si im odwidziało i szlus! Kiedy tam przypadkiem zajdzi, moży znajdzi swoji odpowiedź. W życiu nigdy nic ni wiadomo - powiedział Bęben, potem ziewnął szeroko i zamknął drzwi.

Kiedy Stern znalazł się na podwórku, sięgnął do kieszeni po notes i wysłużonego wiśniowego watermana, którego dostał od poprzedniego naczelnego, Krezusa. Pod poniedziałkową datą umieścił w nim wszystkie usłyszane imiona i nazwiska, a także opis domu przy Krętej, w którym przyjmowała „masażystka”. Zanotował też kilka zdań o tajemniczym wypadku elektryka, które opatrzył złośliwą uwagą: „Pacjent w szpitalu przy Głowińskiego. Winna marionetka!”.

Kilka minut po pierwszej na schodach przy depeszowni, w której siedział służbista Zenon, Jakub Stern natknął się na Stasia Długolatę. Okularnik był dziwnie podniecony szykującymi się w jego dziale sportowym zmianami. Powiedział zadowolony, że od przyszłego tygodnia będą go wspierać stażysta i stażystka.

- Idzie nowe! - oznajmił z triumfem. - I nic tych zmian jak bicia rekordów nie powstrzyma. A co u ciebie? Widzę, Kuba, że też pakujesz manatki? - zapytał, patrząc na walizkę.

Tym razem jego dowcip nie spodobał się Sternowi. Rzucił coś na odczepnego i wrócił do pokoju, gdzie wstawił pustą walizkę do szafy. Widząc, że de Brie stuka coś na maszynie, zajął się swoją robotą. Postanowił na razie niczego jej nie mówić. Wilga jednak nie wytrzymała i zapytała o Frołowa, a kiedy usłyszała, że trafił na stare śmieci, humor jej się poprawił.

- Nareszcie. Nie będziemy mieli wścibskiego sąsiada - rzuciła i zaraz zmieniła temat: - Mimi, Trauder i Rewalski. Jest więcej niż pewne, że te trzy ofiary łączy jeden motyw. Morderca, a może mordercy, dokonał planowej egzekucji. Intryguje mnie zabawa dorobkiewiczów w teatrzyk. Ryzykowna gra. Panna Neumann, wnuczka szefa Giełdy Zbożowej i Towarowej, uduszona gdzie? W teatralnej garderobie. Sylwester Trauder, torturowany i powieszony w szafie na peryferiach miasta, nie mówiąc o autorze sztuki, kasjerze z ABH Konradzie Rewalskim, którego głowa przez kilka dni pływała w beczce wypełnionej deszczówką.

- Co z tego wynika? - podchwycił Stern.

- Może mieli jakieś finansowe zobowiązania? Jakieś długi, niespłacone weksle? Nie uważasz, że należałoby to dokładnie zbadać? Dwie giełdy i bank. To nie może być przypadek.

Stern z zainteresowaniem nastawił uszu.

- Nie pytaj, jakim sposobem, grunt, że umówiłam się dziś na kolejny mecz, tym razem z panną Żanetą. To siostra Joachima, który, jak wiesz, miał grać kata w „Bajce o dzielnym żołnierzu”. Spróbuję z nią ostro powalczyć i przy okazji delikatnie podpytać o to i owo. Niestety spóźniłam się, bo czarownica Zizi i jej służąca Ruta, których rodzice mają sklepy w pasażu Andriolle- go, wyjechały z miasta na wakacje. Nie wyobrażasz sobie, jaki wśród bogaczy zapanował popłoch. Bankowcy i właściciele firm są wystraszeni. Niektórzy wynajęli ochronę.

- A może w tej grze wcale nie idzie o pieniądze - zaczął Stern - lecz o czyjeś zdeptane uczucie?

- Wybacz, lecz to fałszywy trop. W tej rozgrywce rządzi wymyślony przez Fenicjan pieniądz. Mogę się z tobą założyć o każde...

- O! A obsesja? - przerwał jej z uporem. - To jest właściwy ślad! Nikt przy zdrowych zmysłach nawet dla wielkiej forsy nie brudziłby sobie rąk sadystycznymi morderstwami.

I wystukał to słowo wielkimi literami, a potem rozgorączkowany zaczął pisać artykuł, który miał się ukazać nazajutrz w „Kurierze” sygnowany jego inicjałami. Kiedy skończył, zadowolony z siebie zapytał, co chciał Manio, i Wilga pękła. Zdradziła mu, że szef ma ambitne plany, że zaproponował jej wprost poprowadzenie nowego działu kryminalnego, w którym mogłaby sobie dobrać młodszy zespół.

- Oszalał? A co będzie ze mną? - Stern nie krył wściekłości. - Tyle lat pracy na marne? Nie powiedział ci przypadkiem, że chce mnie skierować do korekty?

- Uspokój się. Mańkiewicz powiedział, że jeśli chcesz, możesz zostać. Dostaniesz nawet jakieś samodzielne stanowisko.

- Jakieś? A to drań! Gadał pewnie, że się wypaliłem, co? Ze gazeta potrzebuje nowej krwi...

- Coś w tym rodzaju.

- Mówisz serio? - wyrzucił z siebie i zamilkł upokorzony. - Kiedy nastąpi ta zmiana? - zapytał cicho.

- Na razie to są tylko luźne plany - uspokajała go de Brie. - Sam wiesz, że wymyślał już różne rzeczy, a później wszystko zostawało po staremu. Ale jutro czeka nas niespodzianka.

- Jaka?

- Nie poganiaj, sam zobaczysz!

Po rozmowie z Wilgą wrócił do domu w minorowym nastroju i nawet jego ulubione gołąbki z kaszą gryczaną zapieczone przez Magdę w piekarniku nie poprawiły mu humoru. Wciąż wracały do niego słowa dziennikarki rzucone tak naturalnie, jakby jego zwolnienie nie podlegało już żadnej kwestii. Zastanawiał się, co będzie robił, i nic nie przychodziło mu do głowy prócz tego, że musi nadal pisać. Miał jeszcze jeden pomysł, który wydał mu się jednak mniej realny: Zięba. Wiele razy słyszał od niego, że potrzebuje fachowców. Kogoś takiego jak on, kto zna Lwów jak własną kieszeń. Kto ma własne spojrzenie i nie boi się iść pod prąd.

Anna natychmiast dostrzegła zmianę w jego zachowaniu i próbowała go delikatnie podejść, lecz odpowiadał półsłówkami, co jeszcze bardziej ją zaniepokoiło. Była zaskoczona, że nie ma ochoty na spacer alejkami i wąwozami Pohulanki. Nie dał się też namówić Kasi na lody ani Piotrusiowi na zabawę w pociąg. Dla wszystkich był nieobecny.

Przed snem - nie wiadomo dlaczego - wrócił do niego obraz zarośniętego dziada grzebiącego kijem w śmietniku na zapleczu pasażu Hermanów. Pomyślał, że tak jak on na próżno stara się znaleźć w swoim śmietniku bezcenną wiadomość, która przybliży go do ustalenia sprawcy serii morderstw. Aresztowanie Czabaka wcale nie ułatwiło mu zadania. Nie mógł sobie wyobrazić starego aktora pochylającego się nad Rewalskim i pozbawiającego go głowy ani pastwiącego się nad Trauderem i mordującego pannę Neumann. Czego szukał inspektor Zięba w Teatrze Pod Samowarem? Co to za ważny interes kazał mu ruszyć tyłek z komendy? Czyżby też miał wątpliwości? Z tymi naprzykrzającymi się pytaniami Jakub przytulił się do Anny i niepostrzeżenie zasnął.

Wtorek, 5 lipca 1938

W nocy spadł ciepły deszcz. Na dworze zrobiło się rześko, a kiedy pokazało się słońce, pierwsza odezwała się w ogrodzie hałaśliwa sroka. Było kilka minut przed piątą, gdy Stern się obudził. Przez chwilę przypominał sobie sen. Kąpał się w morzu, a potem z Anną i dziećmi przyglądał się, jak rybacy wyciągają sieci pełne ryb.

Rozpierała go energia. Wstał z pościeli i poszedł do kuchni napić się zimnej wody. Wciągnął spodnie, wsunął bose stopy w kalosze i poszedł do ogrodu. Miał wielką ochotę na pierwsze w tym roku jabłko ze starej, posadzonej jeszcze przez dziadka zwykłej papierówki, nazywanej oliwką żółtą, która owocowała co drugi rok, ale w tym sezonie jak nigdy była obsypana jabłkami. Ich soczysty złocisty miąższ miał dla niego smak młodości.

Jakub dawno wypatrzył ten owoc na gałęzi i od wielu dni obserwował, jak powoli dojrzewa. Zerwał go teraz i chociaż był jeszcze nieco twardy, spałaszował, stojąc pod drzewem. Potem wyrzucił ogryzek w dół kompostowy i uspokojony wrócił do łóżka, by dokończyć swój sen.

W ten parny wtorek Jakub Stern poczuł się w pracy jak wyrzucony przez siebie rano ogryzek. W jego redakcyjnym pokoju za biurkiem petentów kręcił się pryszczaty chłystek w białym jak śnieg krawacie, posyłający Wildze porozumiewa-wcze spojrzenia. De Brie miała uczyć pana Władysława dziennikarskiej roboty, jednym słowem prowadzić go za rączkę.

Sternowi nie spodobała się zafundowana mu przez de Brie niespodzianka. Postanowił szczeniaka ignorować. Miał nadzieję, że wysztyftowany gnojek szybko się zniechęci.

Wilga straciła twarz. Objaśniała cierpliwie panu Władysławowi, jak funkcjonuje redakcja, gdzie odbiera się depesze, kto to jest redaktor Piotr Leya i jak ma wyglądać przekazany na biurko sekretarza tekst. Podkreśliła wagę kolegium i osobistej wizji szefa, który ma prawo wyrzucić ze składu każdy artykuł. Potem wyjęła z półki segregator z korespondencją, następnie otworzyła szafę i pokazała stare roczniki dziennika, które pan Władysław powinien bezwzględnie przeczytać, jeśli ma zamiar skorzystać z doświadczeń obecnego tu autorytetu pana Jakuba Sterna.

Stern nie miał zamiaru znosić jej kpin. Wyszedł do korektorki Stopki, by znaleźć u niej wsparcie, lecz tym razem trafił fatalnie. Ta trzydziestopięcioletnia panna, ubrana jak pensjonarka w zapiętą pod szyję bluzkę i spódnicę do połowy łydek, przeżywała tego dnia psychiczny kolaps. Jej blade palce nerwowo obracały guzik pod szyją.

- Coś się stało? - zapytał, próbując ją rozbawić.

- Kiedy urlop? Gdynia, a może tym razem, pani Haniu, jedziemy w góry?

- Urlop? - odparła cicho. - Dostałam rano wymówienie. Od sierpnia idę, panie Jakubie, na bruk.

Stern osłupiał. Co się, u licha, dzieje? Mańkiewicz za dużo sobie pozwalał. Zwalniał starych, doświadczonych ludzi, a zamiast nich zatrudniał młokosów. Obniżał koszty? Naśladował stołeczne brukowce? A może rzeczywiście wyznaczył już jego na miejsce zakompleksionej Stopki?

- To niemożliwe - powiedział, sam nie wierząc w swoje zapewnienia. - Manio nie może robić nam takich świństw.

- Ale tak będzie! Liczy się forsa, a nie człowiek. Przyjdą młodsi od nas, dostaną niższe pobory. Teraz zatrudnił jakieś pomiotło, by redagowało mu „Kurier Kobiecy”. Zupa z rabarbaru, leczenie opryszczki, maska z surowego jajka. „Współczesna kobieta nie obawia się już najbardziej wyczerpującej pracy. Jest pewna siebie, bo jest pewna swojej cery. Powabny wygląd przywróci jej Benignina krem, mydło i puder” - ironizowała. - Ja mam poszukać sobie pracy gdzie indziej. Tylko gdzie? Współczuję, panie Jakubie, słyszałam, że pana też to czeka.

Stopka wyjęła chusteczkę i po babsku zalała się łzami, a Stern, rzuciwszy pod nosem przekleństwo, niewiele się namyślając, poszedł do naczelnego. Nie czekał na zaproszenie. Spiorunował wzrokiem Kazię, która chciała go powstrzymać, i wtargnął do gabinetu szefa.

- Powitać przyjaciela - zaczął Manio, wachlując się gramofonową płytą firmy Victor. - Wiedziałem, Kuba, że przyjdziesz, że twoja niewydarzona ambicja każe ci podjąć rzuconą przeze mnie rękawicę. Kawy? A może herbaty z lodem? Mów, rozkazuj!

- Przestań się wygłupiać.

- Mówię serio. Napij się ze mną herbaty i choć przez chwilę spójrz na świat zza mego biurka. Co widać? Co wtedy, Kuba, widać? Ano pusty horyzont i panoszące się wokół bezhołowie. Moje wsparcie finansowe dla policji wydaje się nietaktowne. Bawimy się w białych rękawiczkach w Wersal! Pardon, zapomniałem, że jesteś kryminalnym ekspertem, przynaj-mniej tak o tobie niedawno mówiono. Ale skoro straciłeś instynkt myśliwego, pomyślałem, że potrzebna jest ci świeża krew. Pan Władysław, który przyszedł do waszego wydziału, to wyjątkowo bystry facet. Wkrótce się o tym przekonasz.

Stern siadł w głębokim skórzanym fotelu, w którym zawsze czuł się nieswojo. Mowa, którą sobie w głowie przygotował, wyparowała nagle i zostały tylko frazesy: koleżeńskość, prawda, pieniądze, polityka, z których można by ukręcić zaledwie kilka letnich artykułów. Przed nim siedział szpakowaty, barczysty mężczyzna w sportowym lnianym garniturze, oblatany jak diabli w polityce. Dawny kolega i obecny szef w jednej osobie, który zaprowadzał w redakcji swoje porządki.

- Jak marzą ci się związki zawodowe, zakładaj je. Jeśli dojrzysz niesprawiedliwość, tęp ją z całą mocą. Rób, chłopie, swoje, bo ja też będę robić to, co do mnie należy.

- Co?

- Przynajmniej ty mi nie p... - zdenerwował się Manio. - Przez szacunek do tych, co siedzieli w tych murach. Do Krezusa i do innych. Jestem dla was za łagodny. Sic! Zapomniałeś już, co ten łysy facet nam wygadywał? „Przez pana tekst czytelnik patrzy na świat i zbiera mu się na wymioty”... Pamiętasz? Albo: „Pański felieton ma rozsiewać fetor! Ludzie mają się za nos łapać i szukać po kieszeniach chusteczki”. To są wspaniałe maksymy, nie zaprzeczysz, na których obaj się wychowaliśmy.

Jakub spuścił po sobie uszy. Przez chwilę był nieobecny. Jego wyobraźnia wykreowała przed nim toporną, sokratyczną postać Krezusa. Dawny szef rzeczywiście wzbudzał w nim respekt. Był tytanem pracy. Miał nawet w swoim gabinecie rozkładane łóżko. Przebył długą drogę od roznosiciela gazet do szefa redakcji. Mówiono, że jako szesnastolatek uciekł od rodziców do Lwowa i że był synem organisty z Żółkwi. I nagle coś z nim się stało. Sprzedał niedokończony dom, o którym krążyły legendy, i wyjechał do Boliwii. Nie wiadomo, dlaczego to zrobił. Może osiągnął wszystko, co było do osiągnięcia? W maju przyszła od niego paczka. Stern widział blaszane pudełko po herbacie, a w nim wysuszony liść bananowca i zdjęcie. Krezus opisał na liściu własną ceremonię ślubną. Zdjęcie zaś przedstawiało jego drugą małżonkę. Była gruba i niska. Ściskała w zębach ogromnego połyskującego chrząszcza. Dawny naczelny klęczał u jej stóp, trzymając nad głową wijącą się anakondę.

Stern ocknął się ze wspomnień. Miał zamiar jeszcze coś powiedzieć, lecz Manio odłożył granatowy krążek ze szczekającym do tuby pieskiem i podsunął dziennikarzowi na talerzyku cukierek z melisą.

- Szczerze polecam, koi nerwy! Czy ty naprawdę wierzysz, Kuba, że jeden facet potrafi zmienić bieg historii? Nawet Napoleon nic by nie zdziałał pod Wagram, gdyby nie jego ciężka artyleria. Dlatego to nie ty masz rację, lecz Wilga. Odbuduję wasz zespół. Dodam świeżej krwi, a wtedy wasza praca przyniesie spodziewane efekty. Trauder, Rewalski i panna Neumann nie żyją. Słyszałem plotkę, że ich rodziny miały zapłacić wysoki...

- ...okup? Wiesz, o czym mówisz?

- Wiem! To chamskie porachunki podane nam, prostaczkom, za naiwną bajeczkę, więc błagam cię, Kuba, nie pisz mi więcej dyrdymalów o nawiedzonych debilach i jakichś gównianych obsesjach. Jesteś specjalistą w swoim fachu. Nasza gazeta to nie romans Mniszkówny. Czytelnik odwróci się od nas i wyda dwadzieścia pięć groszy na dzwonko od śledzia i kieliszek wódki! Mam ci wyliczać dalej?

Stern milczał, a Mańkiewicz splótł ręce na brzuchu.

- Powiesz, że młoda jest rozkojarzona? Ze ma kłopoty z pamięcią? Ze mruga prawym okiem i dziwnie się ubiera? A nie pamiętasz, co było z tobą? Mam ci przypomnieć, jak ciskałeś się po kątach, gdy na pierwszej wizji zobaczyłeś rozkładającego się trupa? Wiesz, że to przejściowy stan. Wyj-dzie z tego tak samo jak ty kiedyś, więc dobrze ci radzę, martw się o siebie, bo to ty masz teraz prawdziwe kłopoty, nie ona.

Stern spojrzał pytająco spod przymrużonych powiek.

- Miałem ci tego nie mówić, ale...

- Ale?

- Otrzymuję na twój temat bardzo brzydkie listy.

- Od kiedy czytasz donosy?

- Przyszło ich już kilka - nie dał sobie przerwać Manio. - To chyba jakaś zorganizowana akcja. Ktoś zadał sobie trud, by napisać, zakleić kopertę, zaadresować i wrzucić go do skrzynki, bo...

- Draństwo! - zakończył za niego Jakub.

- Owszem, ale ja co jakiś czas otwieram dla zabawy to draństwo. Patrzę na kapiący jad i nie mogę się nadziwić, dlaczego to właśnie pan redaktor Jakub Stern dostąpił nagle tego ogromnego zaszczytu. Tylko on w redakcji i nikt więcej. Dlaczego nie Wilga, nie Długolato, nie Halinka, nie Leya, a nawet nie pokorna Andrea, tylko właśnie ty? Mam tu gdzieś jeden, szczególnie interesujący, o twoich rodzicach. O tobie i o chorej mamusi. Może chcesz rzucić okiem?

Mańkiewicz chciał wstać, lecz Jakub go uprzedził. Ostatnie zdanie dotknęło go do żywego. Milczący, z cukierkiem w ustach wyglądał jak skarcone przez nauczyciela dziecko. Lecz jak to w życiu bywa, nauka, którą odebrał przed chwilą, zamiast go oświecić, zrodziła w nim ośli upór.

- Cieszę się, że do mnie wpadłeś. Te drzwi zawsze stoją dla ciebie otworem - zakończył naczelny.

- Nie wątpię - bąknął Stern, kierując się ku wyjściu.

- I nie myśl, że będzie kolejny raz, że będziesz w nieskończoność uprawiał swoje gierki - dodał, wyciągając do Jakuba wielką spoconą dłoń.

Nie byłby sobą, gdyby nie chciał udowodnić swojej racji. Miał prosty i skuteczny sposób. Musiał tylko pójść za ciosem, by dołożyć Mańkiewiczowi i Wildze. Ledwie więc zamknął za sobą drzwi do naczelnego, przystąpił do akcji. Z szelmowskim uśmieszkiem powołał się na polecenie Mania i wycyganił od Kazi kluczyk od tatry, a potem, nie zwracając niczyjej uwagi, jak złodziej opuścił redakcję.

Wsiadł do samochodu i ruszył z piskiem opon. Kierował się na północ, za tory kolejowe, na Ullmanówkę, pod adres, który poprzedniego dnia podał mu emerytowany aktor Albin Bęben.

Ze Świętego Marcina skręcił w Królewską, następnie, klucząc, wjechał w ślepą uliczkę, przy której po obu stronach stały szykowne wille. Bez trudu odnalazł dom z zielonymi okiennicami i rzeźbą Afrodyty w zadbanym ogrodzie.

Zaparkował samochód w odległości kilkunastu kroków od niego. Nie wysiadł. Przez dłuższą chwilę obserwował budynek i uliczkę, a kiedy nie zauważył nic podejrzanego, zatrzasnął drzwi i ruszył przed siebie. Wszedł za bramkę, zrobił kilka kroków po szutrowej alejce i zatrzymał się na kamiennych schodkach, przyglądając się alabastrowej rzeźbie bogini miłości z odtrąconą lewą ręką. Zapukał, a kiedy nie usłyszał odpowiedzi, złapał za klamkę i wszedł do środka.

Ledwie tylko przekroczył próg, od razu domyślił się, gdzie trafił, lecz nie zamierzał się już wycofywać. Był w zakamuflowanym burdelu. Przeszedł z krótkiego korytarza do obszernego holu. Tu przystanął i dyskretnie się rozejrzał. Okiennice były zamknięte, wewnątrz panował półmrok rozjaśniany tylko różowym światłem kinkietów i lampek. Na ścianach wisiały malowidła przedstawiające antyczne pary kopulujące w różnych pozach. W powietrzu było czuć zapach kobiecych perfum zmieszany z wonią tlącego się kadzidła i potu. Z pierwszego piętra dolatywała głośna muzyka z gramofonu. Stern słyszał seksowny solowy motyw wygrywany na saksofonie, zakłócony czyimś rozhisteryzowanym śmie-chem, który zamienił się niespodziewanie w krzyk rozkoszy.

Kiedy trzasnęły drzwi, nie namyślając się, wszedł do pierwszego buduaru, na którego drzwiach namalowany był pingwin. Tuż pod oknem z zaciągniętymi storami zauważył leżącą na sofie dziewczynę w różowej podomce. Nachylił się nad nią i zapytał szeptem o Rewkę Adel. Dziewczyna zareagowała jakby we śnie. Zsunęła się powoli na krawędź sofy, rozsunęła podomkę i na oczach Sterna zaczęła się onanizować jak nakręcona, puszczona w ruch lalka.

Zszokowany przytrzymał ją za rękę i powtórzył imię szukanej dziewczyny. Pijana blondyna złapała go kurczowo za ramię i tak silnie pociągnęła na sofę, że ledwie się jej wyrwał.

- Ściągaj sztany! No co? Nie podobam ci się, galan- ciku? Pewnie, wszyscy lezą do tyj pindy pod delfina. No to spieprzaj na górę, ćmoku. Słyszałeś, wyrywaj do tej ściery, ale już!

Stern zrobił posłusznie w tył zwrot, kierując się w stronę pustego holu. Szybko wszedł na schody i, stąpając na palcach po czerwonym bieżniku, znalazł się na piętrze. Odszukał drzwi z obrazkiem delfina skaczącego na falach i bez pukania zajrzał do środka. I znowu miał szczęście, jeśli można mówić o szczęściu w burdelu, bo w pokoju nie było klienta, za to na łóżku leżała odwrócona do niego plecami długonoga brunetka w czerwonej halce ozdobionej mereżką. Halka była kusa i podciągnięta tak wysoko, że w świetle czerwonej lampki widział jej owłosione przyrodzenie. Prócz łóżka stały tu jeszcze okrągły stolik, krzesło i szafa, a w powietrzu unosił się upajający zapach róż, docierający ze stojącego w wazonie ogromnego bukietu. Jakub mimowolnie pomyślał, że podobne naręcze kwiatów było zawsze marzeniem Anny. I ta niespodziewana i niestosowna refleksja natychmiast sprowadziła go na ziemię. Milcząc, przyglądał się panience i czuł przez skórę, że ciekawi ją obecność intruza.

- Wiem, że to ty, Damian - powiedziała po cichu.

- Dlaczego znowu się spóźniłeś? Chyba nie chcesz, żebym się na ciebie pogniewała, co? Przyniosłeś róże? Wstaw je do wazonu. Uwielbiam zapach róż.

Jakub milczał. Głos, który usłyszał, lekko zachrypnięty i niski, miał w sobie tyle ciepła, że zarówno miejsce, jak i sytuacja wydały mu się jakimś absurdalnym wymysłem. Gdyby zmienić tylko scenografię, elegancka kobieta mogłaby tymi słowami upominać swego kochanka dżentelmena.

- Połóż się teraz przy mnie - usłyszał ponętną prośbę. - Chyba nie zamierzasz tak stać?

Bez wahania, wkradając się w czyjąś rolę, położył się za dziewczyną.

- Obejmij mnie, kochany - wydała kolejne polecenie, lecz kiedy je spełniał, niespodziewanie wyczuła coś obcego w jego zachowaniu, bo nagle odwróciła się.

Otworzyła szeroko oczy i miała zamiar coś krzyknąć, lecz Jakub zamknął jej usta dłonią.

- Powiedz, że nie będziesz wrzeszczeć - zażądał.

- Jeśli rozumiesz, co do ciebie mówię, kiwnij głową.

Dziewczyna posłusznie wykonała rozkaz, kierując wzrok w stronę drzwi, jakby zza nich miała nadejść pomoc.

- Teraz zadam ci kilka pytań, a ty grzecznie na nie odpowiesz - polecił i puścił rękę.

Dziewczyna krzyknęła i spróbowała wyrwać się z jego uścisku, więc Jakub z całej siły przydusił ją do łóżka.

- Nie będę żartował! - zagroził z jakimś szaleństwem w głosie, jakby chciał naprawdę zrobić jej krzywdę. - Jeszcze jeden taki numer, a wyrzucę cię przez okno jak ścierwo.

Dziewczyna zastygła i wtedy Stern oderwał dłoń od jej ust.

- Czego chcesz? - wycharczała. -I kim ty jesteś?

- To ja jestem od zadawania pytań - wyszeptał przytulony do niej, czując jej sprężyste ciało. - Jak masz na imię?

- Rewka.

- Adeł?

- Gówno ci do tego?

- Chciałem dowiedzieć się czegoś o twoich klientach.

- Po co ci to?

- Nie będę się powtarzał! - syknął. - Interesuje mnie kilku facetów: Reve, Trauder, Czabak, Kański, Bodel i Pasik. Czy bywali u ciebie?

- Boże, co za imponująca lista! A gdyby nawet ciumkali się ze mną, to co? O ile wiem, dwaj pierwsi to zimne trupy, więc straciłam do nich serce. A Czabak? Ten wiecznie pijany pajac nawet palcem w bucie nie kiwnął.

- A trzej pozostali?

- Mam ci powiedzieć, jakie mieli wytrychy i jak forsowali mój zamek? - zaśmiała się chrapliwie, wyczuwając, że tak naprawdę groźby Sterna nic nie są warte.

- A może interesuje cię, który z nich robił na wyrku za dziunię albo przyglądał się, jak inni to robią? - prowokowała go nadal, powoli wysuwając się z jego objęć.

- Czy...

- Ty nie jesteś z obyczajówki.

- Prowadzę śledztwo na czyjeś zlecenie — skłamał szybko Jakub. - Mam...

- Myszygine! - przerwała. - Zamiast zdjąć sztaniety, szuka haków na żałosnych dupków.

- Dupków?

- A nie? - zapytała i poprosiła o papierosa.

Stern wyjął z kieszeni papierośnicę i podsunął ją dziewczynie. Rewka sięgnęła wypielęgnowanymi palcami po jednego, po czym wydęła usta i czekała, aż gość jej przypali.

- Więc?

Panienka się nie śpieszyła. Pochyliła głowę nad zapalniczką, a kiedy tytoń się rozjarzył, posłała efektownie dym w stronę dziennikarza, przyglądając się mu uważnie.

- Już wiem, gdzie cię widziałam - wycedziła, specjalnie przeciągając słowa.

- Gdzie?

- Na uniwerku. Ruta mówiła, że przez ciebie jakiś szaleniec wykończył jej najlepszego kolegę.

Stern miał zamiar zaprotestować, lecz dziewczyna położyła rękę na jego ramieniu.

- Spokojnie. Gdyby nie to, że za chwilę przyjdzie tu Damian, z chęcią bym się z tobą zabawiła.

- Kto to jest Damian?

- Ksiądz. Ma w kalesonach to samo, co ty. A może masz ochotę na wspólny z nami numerek? Jak pedan- cik w skórzanych rękawiczkach? - dodała, uwalniając się z uścisku dziennikarza i siadając na łóżku. - To trochę więcej kosztuje. Namyśl się, byle szybko, to dam ci rabat. Nie lubię tylko, gdy ktoś każe mi się rozebrać, a potem wiąże ręce do łóżka jak...

- ...jak marionetce? - dopowiedział Stern.

- Chyba was wszystkich pokręciło! - rzuciła z pogardą, zaciągając się papierosem. - Jeszcze jeden nawiedzony, który bajeruje o laleczkach.

- Dlaczego nawiedzony? - zdziwił się Stern.

- Bo tak. Bogaci chłopcy lubią różne świństwa. A najbardziej rajcuje ich, jak kogoś upodlą. Zwłaszcza ten przemądrzały elegancik z gładką buźką. Kiedy powiedziałam coś nie tak o jego chłopaku, rzucił się na mnie z pięściami jak furiat. Jeszcze teraz czuję na szyi jego wypielęgnowane palce.

- O kim mówisz?

- Sam się domyśl. Za chwilę opowiesz, że nie rozumie cię żona. A może masz chęć jak twój szalony Kański zrobić to ze mną w szafie?

Dziewczyna, pomijając przekleństwa, mówiła składnie, co wskazywało, że przez jakiś czas faktycznie mogła być studentką. Zbity z pantałyku Stern zastanawiał się, gdzie naprawdę mieszka i z jakiej rodziny pochodzi.

- Tu się pracuje, więc jeśli nie masz na mnie ochoty, zamknij grzecznie drzwi z drugiej strony - przerwała mu rozmyślania - zanim Karol skuje ci mordę. Zejdź na dół pod pingwina. Maria bierze do ust bez głupich sentymentów.

Stern podniósł się z łóżka i spojrzał na dziewczynę, której czarny kosmyk włosów przyczepił się do ust.

- No, co się tak na mnie gapisz? - Wypuściła w jego stronę białą smugę dymu i odwróciła się na bok, czekając, aż wyjdzie. - Adieu!

Ledwie Stern znalazł się w holu, stała się rzecz nieprawdopodobna, której nie wyśniłby w najgorszych snach: zderzył się w progu z inspektorem Andrzejem Ziębą.

Grubas tym razem miał szybszy refleks.

- Uszanowanie! Kogo moje oczy widzą? - ironizował, nie tracąc rezonu. - Pan redaktor Stern. Czyżby przyszedł tu pan do swojej...

Stern nie zareagował na chamski dowcip. Szukał dla siebie wymówki, lecz w jego głowie panowała totalna pustka. Rzucił więc w końcu bez przekonania, że to oczywista pomyłka, że musiał pomylić adres.

- Jasne! Pomyłka... Powiedz to swojej ślubnej, na pewno ci uwierzy - zaśmiał się Zięba bezczelnie i puścił do dziennikarza oko. Potem usiadł ciężko w fotelu pod rozłożystą palmą, gdzie wyglądał jak arabski szejk. Jemu też zachciało się zapalić. Niespiesznie wyjął więc papierosa i poczęstował Sterna. - Rewka Adeł?

- Skąd wiesz, że właśnie ona mnie interesuje? - odpowiedział pytaniem Jakub.

- Czy ja wyglądam na gazowego inkasenta? Łazisz po teatrzykach i szukasz wrażeń. Węszysz i wypytujesz, jakbyś, Kuba, pomylił profesję. Będziesz zawiedziony, gdy ci powiem, że ta laleczka od dawna jest w naszym rejestrze. Tu każdy się pożywi. Niestety dziś, jak zauważyłeś, czeka na specjalnego gościa, a mogłaby ci niejedno opowiedzieć.

- Na przykład?

- Na przykład, że lubi męskie zbiorowe towarzystwo, że upodobała sobie bogatych aktorów, którzy cenią drewniane laleczki, że wypłakują się w jej ramionach jak u mamusi.

- Bzdura!

- Więc sam ją o to zapytaj.

- Pytałem - przyznał Stern i w tym momencie poczuł na karku czyjąś dłoń zaciskającą się z okropną siłą.

- Ni uczyli mówić dziń dobry? - usłyszał.

Spróbował się wyrwać.

- Ni puwidzieli, kurwa, ży tu si płaci?

Stern na darmo się szarpał. Dostał silny cios w kark i nerkę i może niewidoczny przeciwnik dalej by się nad nim pastwił, gdyby nie niespodziewane słowa Zięby:

- Możesz go puścić, Karol, ten pan przyszedł ze mną.

- No, chyba ży! - Karol potaknął chamskim i grubym głosem i Stern poczuł, że znowu jest wolny.

- Co za miłe spotkanie. Chciałoby się, żeby trwało wiecznie - szydził inspektor, przyglądając się, jak redaktor rozciera obolały kark. - Powstanie z tego demaskujący tekst i świat dowie się, że Rewka A. daje dupy policjantom. Czyż nie tak? I jeszcze do tego, że Andrzej Z., inspektor policji z komendy wojewódzkiej, nadużywając swojej funkcji, stara się rozwikłać kryminalną zagadkę w ramionach sprzedajnych dziewek.

Byłby jeszcze długo umoralniał Sterna, gdyby nie pulchna kobieta, która pojawiła się w holu. Była ubrana w czerwoną, sięgającą do kostek podomkę i czerwone pończochy z czarnymi podwiązkami - wyglądała jak prawdziwa burdelmama.

- Witam pana Andrzejka - zaszczebiotało rozkołysane sto kilo żywej wagi, trzepocząc pokrytymi henną rzęsami. - Co za miła niespodzianka. Rozumiem, ży ten eligancki kolega czeka z panem w kulejce. Może w czymś pomóc? - zapytała usłużnie. - Proponuję na początek flądrę. Mamy nowy nabytek, śliczna Orleana z Rumunii. Gwarantuję, ży zadowoli nawet wybrednego klienta. No, śmiało, śmiało. Pierwszy raz gratis - zwróciła się do Sterna. - Obiecuję, ży nie będzie pan zawiedziony.

Kiedy znikła w swoim buduarze, Zięba napuszył się jak paw.

- I widzisz, jak może być tu przyjemnie? - zakpił, poklepując dziennikarza po plecach. Przez chwilę milczał, zaciągając się dymem, po czym dodał: - I ta niepowtarzalna atmosfera, gdy każdy chce ci szczerze pomóc. Å propos, czy możesz mi wyświadczyć przysługę?

- Jaką?

- Nie wpieprzaj się do mego śledztwa! - zażądał inspektor, drapiąc się po tłustej głowie.

- A jak nie?

Zięba dogasił peta w doniczce i posłał pod baldachim z palmowych liści trzy śliczne kółeczka dymu.

- No, chyba ży - zacytował Karola - na własne życzenie chcesz zafundować sobie kłopot!

Stern miał zamiar zaprotestować, lecz na korytarzu pojawił się niespodziewanie jego prześladowca i zaczął się przyglądać spode łba rozmawiającym pod palmą gościom. Wyraźnie szukał zaczepki, lecz kiedy usłyszał krzyk panienki dobiegający z pierwszego piętra, przeklął siarczyście, podwinął rękawy i ruszył po schodach na górę uspokoić naprzykrzającego się klienta.Jakub żałował, że nie zapytał Rewki o fakty. Interesujące byłoby dowiedzieć się, czy przypadkiem w dniach, kiedy zdarzyły się morderstwa, pozostali przy życiu panowie korzystali z jej usług. Nie zamierzał jednak pchać się w łapy tego draba z tak błahego powodu.

Wkrótce okazało się, że na zewnątrz także czeka na niego niespodzianka. Ledwie wsiadł do redakcyjnej tatry i zapuścił siłnik, gdy pojawił się za nim nowiutki wiśniowy mercedes z wielkimi lampami. Gdy ruszył, auto wciąż trzymało się za nim jak przyklejone. Nie namyślając się więc długo, raptownie przyspieszył. Niewidoczny kierowca powtórzył jego manewr. Przejechali Królewską i Zamarstynowską i wpadli w wąskie uliczki Krakidałów, by wykazać się swym kunsztem między straganami i końskimi zaprzęgami.

Na Kazimierza Wielkiego Stern wziął nagle ostry zakręt w prawo, wjeżdżając z piskiem na jezdnię tuż przed rozpędzonym tramwajem linii numer 2, dawnej KD, wciąż nazywanej przez lwowiaków „kradną dobrze”. Usłyszał za sobą alarmujący dzwonek, a potem błyskawicznie skręcił w lewo przed dwukonną dorożką o numerze 29 i wjechał w Świętokrzyską, by po kilkudziesięciu sekundach pojawić się znowu na prowadzącej na cmentarz ulicy Janowskiej. Teraz obejrzał się przez ramię i, upewniwszy się, że zgubił ogon, zatrzymał samochód niedaleko cmentarnej bramy, przy żeliwnym hydrancie.

Wysiadł, odetchnął głęboko i z satysfakcją zwycięzcy podniósł wzrok na niebo. Zbierało się na deszcz. Szare chmury kłębiły się nisko i niebo wyglądało jak brudny, zdeptany przez tłum śnieg. Ślady dziesiątków stóp prowadziły wyraźnie nad jego głową aż do Kulparkowa, jakby przebiegła nad nim spaniko-wana gawiedź. Już sama myśl o tej dzielnicy przypomniała mu o najdroższej osobie i przeżegnał się. Z postanowieniem rychłych odwiedzin u matki spuścił wzrok wprost na cmentarną ceglaną bramę zwieńczoną zardzewiałym krzyżem. Nie planował przyjazdu w to miejsce, lecz teraz postanowił skorzystać z okazji i odwiedzić groby najbliższych.

Po obu stronach wejścia, wzdłuż żeliwnego ogrodzenia rozłożone były niewielkie kramy, na których leżały świerkowe gałązki, kwiaty i znicze. Kręciło się przy nich kilkoro ludzi, tak jak on wypatrujących pierwszych kropli deszczu.

Wybrał stoisko obsługiwane przez batiara, które mieściło się na drewnianej skrzynce po śledziach. Wysupłał pięćdziesiąt groszy z portmonetki i kupił trzy łojowe znicze, a potem, przypomniawszy sobie opowieść Albina Bębna, zapytał o Bodelową. Chłopak wydał resztę i pokazał na chudą handlarkę w szarej chustce na głowie i czarnym fartuchu przywiązanym do długiej szarej sukienki.

Stern podszedł do kobiety, wyjął z wiadra okazałą czerwoną piwonię i jakby od niechcenia wdał się z nią w rozmowę:

- Ładne ma pani kwiaty, pani Bodelowa.

- Skąd pan mnie zna? - zapytała podejrzliwie handlarka, odsłaniając zepsute zęby.

- Jestem przyjacielem pani syna - skłamał Stern.

- Wspominał mi kiedyś o pani, nie musi się pani bać.

- A czegu ja mam si niby bać? - Spojrzała rozbieganym wzrokiem. - Policaja, a może Pana Boga? Tu do niego o jeden krok. Starczy przejść za bramę - dodała i Stern dostrzegł w jej zapadniętych oczach złowrogie ogniki.

- Szukam pani syna. Chciałbym zamówić u niego rzeźbę.

- To zły chłopak, ja już o nim dawno zapomniałam.

Stern nachylił się po bukiet stokrotek do glinianego garnka. Zapłacił za kwiaty i rzucił jakby przypadkowo:

- Mam dla niego robotę. Słyszałem, że jest zdolny.

- Żeby od rodzonej matki ostatni pieniądz zacha- manić? - zezłościła się. - Kiedyś to był dobry dzieciak, ali zmienił si, jak zginęła jego siostra. Sam si przyznał, że Mańkę pod konie na sankach z górki zepchnął. Wpadła tak pod płozę, że jej obcięło... tfy - Bodelowa splunęła i przeżegnała się. - I Pan Bóg go wtedy za to pokarał.

Bodelowa przerwała wspomnienia, by sprzedać kolejne kwiaty. Stern ukradkiem przyglądał się jej pomarszczonej twarzy pokrytej czerwonymi wybroczynami. Jej zaciśnięte usta wyglądały jak kreska namalowana siwą farbą i nie wiadomo było, czy uśmiecha się do klienta, czy z niego szydzi. Jakub nie odchodził i wciąż patrzył na handlarkę, licząc, że dokończy swoją opowieść.

- Po śmierci siostry coś mu si we łbie porobiło. Zaczął si, głupek, bawić jej lalkami. Darł si całymi dniami. Krzyczał, że nie można było wytrzymać. Uspokajał si dopiero, jak mu ojciec gnaty harapem porachował albo związał i do piwnicy na noc zamknął. Tam spokojni z kukiełkami sidział i po swojemu z nimi, mikrus, gadał.

Stern zapalił papierosa.

- Gada, że zdolny? - przypomniała sobe, unikając jego spojrzenia. - Ludzi różne rzeczy bałakają. Kiedy stary zapił si na śmierć, od razu zhardział. Dwa miesiące temu czmychnął ode mnie ten pacan!

- Gdzie można go znaleźć?

- A bo ja wim? Moży mieszka u jakiego hebesa, a moży jakąś dziunię podłapał?

- Gdzie? Muszę go koniecznie znaleźć.

- To niech szanowny pan sam go sobi poszuka.

Stern podziękował Bodelowej, potem rozdusił peta na ściance kamiennego kosza i wszedł za bramę cmentarną.

Przy trzeciej żwirowej alejce po prawej stronie drogi procesyjnej odnalazł grób swojej pierwszej żony. Uprzątnął go z liści i gałązek, zapalił znicz, złożył na nim piwonię i przeżegnał się. Stamtąd udał się do wschodniej części nekropolii. Minął regularne kwatery obrońców Lwowa i skręcił w prawo, w stronę kamiennego muru oddzielającego tę część cmentarza od żydowskiej. Między drzewami znalazł niewielki nagrobek, pod którym leżał ośmiomiesięczny płód jego syna. Na płycie z piaskowca, zamówionej w zakładzie Beriera, wyryty był napis: „Piotruś Stern żył trzy dni. Bóg przyjął go do grona aniołków”.

Jakub pomodlił się, położył stokrotki i zapalił znicz. Później zapalił jeszcze jeden symboliczny ognik dla swego brata Edka.

Kiedy wracał do samochodu, natknął się niedaleko bramy na pijanego grabarza, który wychodził po drabinie ze świeżo wykopanego dołu. Grabarz uśmiechnął się do niego głupkowato i w tym uśmiechu widać było jakieś spoufalenie.

- Ta nich pan zaczeka, ta nich tak ni leci, to mu cóś ważnygu powim!

Stern niechętnie przystanął, gotów w każdej chwili odejść.

- To jama dla fajnyj aktoreczki. Musiał pewni słyszeć, że ją w teatrze kolega artysta szalikiem udusił - powiedział, otrzepując włosy z piachu. - Ta nich pan przyjdzi jutro kole południa. Ni pożałuji. Sam si przekona, jaki lola bendzie miała cymes pogrzeb!

Nie zdążył dojść do samochodu, gdy zaczął padać deszcz. Po chwili lało już jak z cebra i ciężkie krople bębniły o karoserię niczym na perkusji.

Stern zatrzasnął drzwi i z kolejnym papierosem w ustach obserwował z szoferki, jak z alejek cmentarnych i chodników wypływają małe strumyki, które łączą się przy krawężniku w rwący potok. Przypomniał sobie, patrząc na rynsztok, że kiedyś razem z bratem bawili się w takich miejscach w puszczanie okrętów z ułamanych patyków. Przychodzili do domu przemoczeni, a ojciec z matką robili im wymówki. Na te wspomnienia uśmiechnął się, a potem pomyślał o pannie Neumann. Nie mógł zrozumieć, dlaczego zostanie pogrzebana na tym, a nie na bardziej reprezentacyjnym cmentarzu Łyczakowskim. Ta śliczna dziewczyna miała za sobą zaledwie dwadzieścia trzy lata i jedną, do tego kiepsko odegraną rolę.

Nie dokończył myśli, bo niebo przecięła błyskawica. W tej samej sekundzie gdzieś niedaleko na cmentarzu uderzył piorun. Grzmot był tak przeraźliwy, jakby ktoś za jego uchem złamał grubą deskę. Spojrzał na bramę. Sprzedawcy zaczęli zbierać w popłochu towar i uciekać spod drzew w stronę starej kaplicy.

Zapalił papierosa i uruchomił silnik. Kiedy mijał bramę, odruchowo obejrzał się. Wydawało mu się, że stara Bodelowa macha do niego okryta granatową peleryną.

Rozmowa ze straganiarką nie przyniosła nic odkrywczego i, prawdę powiedziawszy, Stern na więcej nie liczył. Dowiedział się tylko, że syn zostawił ją po śmierci ojca na pastwę losu i zaczął życie na własny rachunek. Byłoby dobrze, myślał, spotkać się z nim i dokładnie wypytać o Adama Kańskiego i Czabaka. Jeśli jeździli razem podziwiać wdzięki wyszczekanej Rewki, to być może chłopak mógłby mu powiedzieć o tej dwójce coś interesującego.

Po drodze do redakcji Stern przypomniał sobie słowa inspektora, które usłyszał w burdelu. Propozycja pozostawienia „sprawy Adama Kańskiego fachowcom” wydała się mu przemyślną grą. Stern znał Ziębę od lat i zdążył poznać jego sztuczki. Jeśli więc inspektor usilnie prosił go, by zostawił w spokoju faceta, którego stryj szefuje Galicyjskiej Kasie, musiał mieć po temu ważny powód. Ale wiedząc też, że dziennikarz postąpi odwrotnie, może chciał specjalnie skierować go na fałszywy trop, a na to Stern nie miał najmniejszej ochoty.

Z tą skomplikowaną kalkulacją w głowie przyjechał pod budynek redakcji. Kiedy wysiadł z auta, zgasił papierosa w portierni i poszedł do sekretariatu, by oddać kluczyk od samochodu. Wycofując się pod pytającym wzrokiem Kazi, wpadł na pomysł, by zajrzeć na chwilę do redaktora Stanisława Długolaty i zadać mu kilka pytań. Akurat zza drzwi jego gabinetu dolatywał głośny stukot maszyny do pisania.

Stern zajrzał do środka.

- Hej, Długi! Widzę, że świetnie żyjesz - rzucił wychylony przez próg.

- Nie najgorzej. Jestem trochę zawalony robotą.

- Tak jak ja - powiedział Stern, wchodząc do środka i zamykając za sobą drzwi. - Co ci mówi nazwisko Kański?

- Adam Kański? - zapytał Okularnik, odrywając wzrok od maszyny.

- Ten, którego ojciec jest bankierem, a stryj szefem Galicyjskiej Kasy - dodał Jakub.

Długolato się zastanawiał.

- Zapowiadał się nieźle w skokach na koniach przez przeszkody. Biegał też na średnie dystanse, a nawet ostatnio grywa amatorsko w tenisa. Dlaczego pytasz?

- Nie, nic. Słyszałem o nim od Wilgi. Pytam ze zwykłej ciekawości.

Okularnik się niecierpliwił. Przerzucił stronę notatnika i zaczął znowu stukać na maszynie.

- Jeszcze coś? - Spojrzał niespokojnie na kolegę.

- Co o nim sądzisz?

Długi zaczerpnął głęboko powietrza.

- Na mój rozum za szybko zmienia dyscypliny, za mało trenuje. W tenisie zdarza mu się popełnić szkolny błąd przy dojściu do siatki. Słyszałem też jakieś plotki, że ma skłonności do...

- Jakie plotki? - podchwycił Jakub.

- Podobno zrobił krzywdę jakiemuś chłopaczkowi.

- Długi mrugnął dwuznacznie. - Sprawa została szybko zatuszowana przez rodzinę. Małego musiał zszywać chirurg i prawdopodobnie będzie miał uraz psychiczny do końca życia.

Stern zagwizdał z przejęciem.

- Czy masz przypadkiem fotografię tego drania?

- zapytał, przyglądając się zdjęciom wiszącym na ścianach i pucharom ustawionym na półkach.

Okularnik kolejny raz westchnął ciężko, sygnalizując, że jest okropnie zajęty, a potem podszedł do szafki i wyjął z niej opasłą teczkę zawierającą kronikę sportową z 1937 roku. Odwiązał tasiemki, odchylił kilka kartek i położył przed Sternem na biurku wycięte z gazety zdjęcie. Przedstawiało przystojnego mężczyznę w stroju tenisisty, trzymającego w jednej ręce rakietę, a drugą obejmującego młodego zawodnika.

- Coś jeszcze?

- „Adam Kański, sportowiec i przyjaciel młodzieży” - przeczytał Stern z ironią w głosie. - Mogę pożyczyć?

Długi kiwnął głową. Stern podziękował i ruszył do wyjścia. W drzwiach jeszcze zatrzymał się i odwrócił.

- Czy twoim zdaniem Kański byłby zdolny do...

- Do czego? - zapytał Długolato rozzłoszczony, ściągając z nosa okulary.

- Nie, nic. Tak mi się tylko powiedziało - rzucił Stern i zniknął.

Nie wiedział jeszcze wszystkiego. Ale w dotarciu do tych informacji mogła mu pomóc tylko jedna osoba w redakcji. Kiedy wyszedł od Okularnika, schował fotkę do kieszeni marynarki i skierował się w przeciwną stronę korytarza, gdzie mieścił się dział kulturalny. Od kilku lat kierowała nim Halinka Badurek - niewysoka, pełna energii brunetka o bujnych, przyciągających wzrok piersiach. Była chodzącą encyklopedią na temat życia kulturalnego miasta. Pomagało jej kilkunastu stałych korespondentów, współpracowała też z Radiem Lwów, w którym w każdy czwartek o szóstej po południu czytała felietony literackie.

Jakub czul do niej sympatię. Byli rówieśnikami, kibicowali sobie na kolegiach i przeszli twardą szkołę dziennikarską za Krezusa. Halinka miała w sobie tyle kobiecego wdzięku, że mogłaby obdzielić nim inne koleżanki z redakcji, zapatrzone w męski styl pracy.

Kiedy Jakub znalazł się w jej pokoju, kolejny raz poczuł się, jakby trafił do galerii. Na ścianach wisiały dziesiątki akwarelek i widokówek przedstawiających Lwów z czasów Franciszka Józefa. Były też oprawione w ramki zdjęcia i karykatury sław literackich, śpiewaków i gwiazd filmowych, niektóre podpisane koślawymi i fantazyjnymi autografami. Pośród nich wyróżniała się fotografia uśmiechniętego Eugeniusza Bodo. Artysta był uwieczniony z wielkim łaciatym dogiem, którego zadowolona morda spoczywała na jego ramieniu. Na półkach leżały kolorowe albumy, przewodniki, a wśród nich obowiązkowo numery „Skamandra” i „Zwrotnicy”, ale także „Le Monde”, „Daily Mail” i „Bild”. Halinka stale poszerzała horyzonty

- Witaj, Kuba! Potrzebujesz pewnie czegoś do swego paskudnego rebusu - stwierdziła, odkładając na bok kalendarz z datami spotkań, w których musiała uczestniczyć.

- Skąd taka myśl? - zapytał i po męsku ścisnął jej rękę.

- Bo bardzo rzadko tu zachodzisz - odrzekła z kokieteryjnym uśmiechem, patrząc mu w oczy. - Ty masz swój świat do opisania, a ja swój. Zdziwiłam się, gdy zobaczyłam cię z Wilgą na inauguracji festiwalu w George’u, lecz przestałam po lekturze twoich tekstów. Kogo teraz namierzasz?

- Interesuje mnie Adam Kański - Stern przeszedł szybko do sedna.

Halinka się skrzywiła.

- Wybacz, ale to imię i nazwisko nic mi nie mówi.

- A panna Agata Neumann?

- Znowu pudło. - Spojrzała na niego zdziwiona.

Stern miał chęć zadać pytanie o Czabaka, lecz wiedział, że odpowiedź na nie mogłaby zająć Halince kilka godzin.

- Zaskakujecie mnie. Wczoraj była tu Wilga ze stażystą i pytała o to samo. Możesz mi wyjaśnić, o co wam chodzi?

Sternem aż zatrzęsło ze złości, ale nie dał tego po sobie poznać.

- Przepraszam, że cię fatygowałem. - Już zamierzał wycofać się do swego pokoju, gdy Halinka uśmiechnęła się i zaproponowała mu kawę z szarlotką.

- Chyba mi nie odmówisz?

Jakub niezdecydowany przysiadł na krześle i rozglądał się po ścianach, czekając na kawę.

Kiedy Halinka postawiła przed nim parującą filiżankę i talerzyk z własnym ciastem, zadał jej pytanie o Traudera. I wkrótce dowiedział się o nim kilku ciekawostek.

- Widziałam jedynie dwie jego sztuki, które wyreżyserował. Raz nawet się z nim spotkałam. Był erudytą. Miał doskonałe referencje.

Stern czekał, aż redaktorka dojdzie do wyczekiwanego przez niego „ale”.

- Ale - Halinka go nie zawiodła i Stern wyostrzył słuch - nie był to artysta, którego miałabym stawiać ci za wzór.

- To znaczy? - rzucił i zagłębił zęby w apetycznym jabłeczniku posypanym cynamonem.

- Miał wybujałą ambicję, lecz to absolutnie nie usprawiedliwia sposobu, w jaki traktował swój zespół.

- Zamordysta?

- Powiedzmy, że za życia niezbyt szanował ludzi. De mortuis aut bene aut nihil - zakończyła i obdarzyła go ciepłym spojrzeniem. - Czy ci pomogłam?

Jakub kiwnął głową i się uśmiechnął.

- To kolejny rys do jego wizerunku - uznał.

Szybko dopił kawę, zjadł ciastko i podziękował koleżance, obiecując, że od tej pory będzie częściej do niej zaglądał.

Wreszcie był sam. Wilga de Brie i jej pryszczaty pupil ulotnili się gdzieś. Otworzył okno, powiesił marynarkę na krześle i zapalił papierosa. Jego głowę zaprzątała teraz myśl, która od rana nie dawała mu spokoju. Podniecony usiadł za biurkiem i, rozpamiętując smak jabłecznika Halinki, odsunął szufladę. Wyjął z niej niewielką książkę, otworzył ją i natychmiast zatopił się w przeszłości, jakby w niej kryła się odpowiedź na jego współczesne pytania. Nie obchodził go siedzący w areszcie Czabak ani Kański z jego wstydliwymi skłonnościami. Miał chęć dowiedzieć się, co będzie dalej. Co stanie się z porucznikiem Andriejem Frołowem i jak potoczą się losy urzeczonej nim hrabianki.

Po godzinie lektury miał wypieki, a w popielniczce leżały trzy niedopałki. Do końca wspomnień została mu tylko jedna kartka. Patrzył na nią łakomym wzrokiem, lecz nie zamierzał jej na razie czytać. Wiedział, że ostatnie słowa, te najważniejsze, zasługują na specjalną okazję i trzeba je celebrować. Być może jutro, zastanawiał się, albo pojutrze, gdy przyjdzie właściwa chwila, dowiem się, dlaczego Sołowiowa nie wróciła do Petersburga i zamieszkała we Lwowie na Pasiecznej z widokiem na stary rosyjski cmentarz wojskowy.

A gdy chował książeczkę do biurka, naszła go kolejna myśl. Dziwna myśl, że choć nigdy nie widział Świetlany Sołowiowej, to po lekturze jej pamiętnika wciąż czuł jej obecność.

Środa, 6 lipca 1938

Jeszcze nigdy atmosfera w ich pokoju redakcyjnym nie była tak napięta. Stern rozmawiał z Wilgą oficjalnie. Wymieniali tylko suche informacje przy praktykancie i żadne z nich nie miało zamiaru ustąpić drugiemu.

Asystent Wilgi nie zorientował się jeszcze w ich partnerskich układach, lecz był, jak kiedyś Stern, cholernie ambitny. Zanim wszedł do pokoju, znał już wszystkie teksty zamieszczone w dzienniku, poczynając od tytułu, a na redakcyjnej stopce kończąc. Był niespożyty. Przeczytał ponad połowę zadanej mu przez de Brie lektury i z coraz większym zainteresowaniem obserwował starszego o blisko piętnaście lat dziennikarza. Już na wejściu starał się powiedzieć głośno „dzień dobry” i z szacunkiem podać mu rękę. Potem siadał za biurkiem interesanta i zawzięcie stukał na maszynie Wilgi zadany tekst, wyszukując właściwych czcionek, rwąc papier i brudząc palce czarną taśmą. I Stern czuł się jak prawdziwa redaktorska gwiazda: wysoko nosił głowę i szczerze żałował, że Manio, zamiast budować zespół, sieje zamęt. Chwilami chciał się nawet poddać i przeprosić Wilgę, lecz dziewczyna swoją nieprzejednaną postawą utwierdzała go w przekonaniu, że pierwszy nie może ustąpić!

Wkręcił do maszyny czystą kartkę. Teraz nie interesował go żigolak, którego stryj rządził Galicyjską Kasą, lecz Czabak, który od niedzieli siedział w Brygidkach. Jakub był święcie przekonany, że ta kreatura, chowająca się za aktorską maską, była zdolna do wszystkiego. Przypomniał sobie jego grę w garderobie i niespodziewaną aluzję do wiszącego na suficie Agamela. Pamiętał też jego spojrzenie, którym obrzucił wchodzącą do przebieralni Psotkę. Do tego obrazka dodał stwierdzenie Rewki Adeł o jego seksualnych „możliwościach” i miał gotowy wizerunek faceta, który postanowił wziąć odwet na innych za swoje nieudane życie.

Kiedy pod krzykliwym tytułem „Sztuka w burdelu” pojawiły się trzy linijki tekstu, z korytarza dobiegły go podniesione głosy. W drzwiach pojawiła się de Brie, a za nią nieodstępujący jej na krok pan Władysław.

Pytlowali w najlepsze, jakby od rana nie mieli czasu się wygadać. Stern nie wierzył własnym uszom, bo z ich rozmowy wynikało, że przed godziną zakończyła się u Zięby konferencja prasowa. Sala w komendzie miała być pełna, nie można było wetknąć szpilki. Przyjechali dziennikarze z całego kraju, byli nawet przedstawiciele prasowi z Rzeszy i Rumunii, tak jakby właśnie u nich układało się wszystko po bożemu.

- Czy pan Czabak wyjdzie dziś na wolność? - zapytał naiwnie praktykant, patrząc na Wilgę.

- Takie padły zapewnienia. Lecz z naszą policją nigdy nic nie wiadomo! - odparła, śmiejąc się do niego przyjacielsko.

- Przecież pan inspektor dał publicznie słowo. Powiedział, że dysponuje niezbitymi dowodami, które nie pozwalają na dalsze przetrzymywanie zasłużonego artysty w...

- ...pierdlu! - rzekł bez zająknienia Stern. - Pewnie robił dobre wrażenie, a jeszcze lepsze jego młoda, kształtna asystentka. Oczywiście ten stary lis nie powiedział, jakie to dowody i kiedy aresztują sprawcę lub sprawców?

- Nie. Odczytał tylko krótki komunikat o intensywnym śledztwie i zaznaczył, że dla jego dobra nie może więcej odpowiedzieć na żadne pytanie. Goście byli oburzeni, a inspektor Zięba jakby nigdy nic odwrócił się do nich plecami i wyszedł. Przepraszam, że pytam - stażysta zwrócił się do Sterna - lecz czy nie sądzi pan, że takim postępowaniem policja podważa swój autorytet?

Stern osłupiał. Pytanie chłopaka było tak zaskakujące, że parsknął śmiechem. Śmiał się, ale nie z pana Władysława, lecz z Wilgi, która hołubiła tego naiwnego młodziaka. Po chwili jednak górę wzięła w nim wściekłość, że Manio spisał go już na straty. Choć od kiedy tylko pamiętał, nie znosił konferencji prasowych.

Policja udawała bowiem, że traktuje dziennikarzy serio, a czytelnicy „Kuriera” kupowali reglamentowane fakty jako rewelacje.

Przemógł się.

- Pan inspektor Zięba ma swoich mądrych przełożonych, którzy doskonale wiedzą, co robią - wyjaśnił, patrząc tępo na de Brie. - A co do autorytetu mundurowych, to znam na tę okoliczność pouczającą opowiastkę. Dwa lata temu, w kwietniu odbył się w naszym mieście pogrzeb zabitego przez policję bezrobotnego. Chłopak jak pan miał na imię Władek i był, zdaje się, nawet w pańskim wieku, lecz niestety w najważniejszym życiowym momencie zabrakło mu autorytetu. Policja zaś miała go tego dnia pod dostatkiem i dlatego otworzyła ogień z karabinów do tłumu. Padło ponad trzydzieści osób, a kilkanaście zmarło w szpitalach od odniesionych ran. Pamiętam, że na Piekarskiej strażacy zmywali krew z bruku wodą z motopompy i szorowali chodniki ryżowymi szczotkami.

W pokoju zapanowała cisza. Stern znacząco kaszlnął, a dziennikarka złapała swoją torebkę i bez słowa wyszła. Kiedy zostali sami, pan Władysław się ożywił, jakby obecność Wilgi go krępowała.

- Ja także znam tę historię - powiedział hardo.

- Opowiadał mi ją mój ojciec, pułkownik legionista. Manifestanci nie dotrzymali wtedy słowa i w ostatniej chwili zmienili trasę konduktu! Policja nie miała więc wyboru.

Stern był zaskoczony elokwencją i poglądami młodzika. Miał zamiar coś jeszcze dodać, lecz stażysta był szybszy.

- Zresztą zajścia nie pierwszy raz sprowokowali Żydzi i ukraińscy komuniści. Ojciec mówił, że prości ludzie nie rozumieją skomplikowanych mechanizmów władzy. Wcześniej czy później jednak przekonają się, że sanacja jest dla nich najlepszym lekarstwem.

- Być może się mylę - stwierdził Jakub i, korzystając z przedłużającej się nieobecności Wilgi, zapalił papierosa. - Cóż, jestem tylko skromnym dziennikarzem. Widziałem już w życiu różne lekarstwa, lecz może właśnie to, które serwuje pański tatuś, okaże się najlepsze.

Pryszczaty nie odpuszczał i pozwalał sobie na coraz śmielszą dyskusję. Jego niewinne pytania zamieniły się niepostrzeżenie w finezyjne śledztwo. Stern odpowiadał więc wymijająco, lecz nie były to jeszcze ostatnie problemy oficerskiego synka. Chłopak rozsiadł się za biurkiem Wilgi i pochylony nad kartką z ostro zatemperowanym ołówkiem w dłoni „niewinnie” go egzaminował.

Wypadkiem przy pracy można by nazwać chwilę, w której stażysta zdradził Sternowi adres Kańskiego. Chłopak był z siebie dumny i pochwalił się, że po skończonym meczu panny de Brie z Kańskim zgodnie z ustaleniami dyskretnie śledził jej przeciwnika. Przeszedł za nim przez park Stryjski i mało go tam nie zgubił, gdy ten wsiadł przy Wuleckiej do tramwaju.

Na szczęście udało mu się dobiec do wagonu i dojechać na kolejny przystanek na cycku. Potem wsiadł do tego samego wagonu co Kański i nie spuszczał go z oczu. Chłopak powiedział też, że otrzymał od panny Wilgi pierwsze ważne zadanie. Nazajutrz ma sam odwiedzić Kańskiego i przeprowadzić z nim wywiad. Jego tematem będą, rzecz jasna, zainteresowania nowoczesnego Polaka sportem i kulturą.

Stern, podśmiewując się w duchu z tej nowoczesności, zanotował adres Kańskiego w notesie. Nie omieszkał też napomknąć młokosowi, że sam zdobyłby tę wiadomość, popijając z aktorami piwko w Romie lub wertując książkę telefoniczną. W tym momencie pan Władysław grzecznie zaprotestował i wyjaśnił mu, że pan Kański mieszka pod tym adresem dopiero od kilku dni, a panna de Brie stare adresy już dawno sprawdziła. Po chwili wstał i podał Sternowi rękę, jakby miał zamiar wyjść.

- Nie pogniewa się pan na mnie? - zapytał i, nie czekając na odpowiedź, dodał: - Będzie dla mnie wielkim zaszczytem, jeśli zechce pan zwracać się do mnie po imieniu, zwyczajnie, Władek.

Kiedy Władek ulotnił się, Jakub siadł za continen- talem. Przez moment patrzył na przylepioną do maszyny kalkomanię przedstawiającą jakąś fabrykę z trzema dymiącymi kominami. Nagle ocknął się. Przyszło mu do głowy, że dokładnie wtedy, gdy Zięba prowadził konferencję prasową, a on opisywał rajdy artystów do burdelu, panna Agata Neumann miała na cmentarzu Janowskim „cymes pogrzeb”. I skwitował w myślach, że to kolejna zmarnowana okazja, by poznać rodzinę denatki i spróbować zbudować psychologiczny portret mordercy.

Przesunął powoli karetkę w lewo. Dopisał do swego artykułu kilka napastliwych zdań o tym, że zespół teatralny kierowany przez Sylwestra Traudera lubował się w perwersyjnych ekscesach. Pracował jak w transie, czując przypływającą wenę. W ostatnim akapicie wyłożył czytelnikom, że w tym zgniłym aktorskim środowisku wcześniej czy później zbrodnia wypłynęłaby na wierzch jak oliwa, a potem wyjął kartkę z maszyny i kilka razy uważnie przeczytał swój tekst. Następnie odkręcił nasadkę wiśniowego watermana, wykreślił jeden wyraz, postawił znak zapytania i złożył szybki podpis.

Roznosiła go energia.

Zadowolony zbliżył kartkę do ust i chuchnął na niebieski atrament, a potem zaniósł artykuł do sekretariatu i wyszedł z redakcji do domu, mówiąc Kazi komicznie:

- Uszanowani.

Na ulicy rzucił okiem na zegarek i stwierdził, że ma jeszcze dość czasu, by w celu poparcia swojej dziennikarskiej tezy odwiedzić jedno szacowne miejsce.

Tylko raz był w kawiarni Roma i na wspomnienie tych odległych odwiedzin budziła się w nim głęboka odraza, a przecież jeśli idzie o przybytki Bachusa, nie był aż tak wybredny. W poszukiwaniu tematów do kroniki kryminalnej przestąpił próg prawie wszystkich lwowskich knajp i mordowni i jednakowo łatwo potrafił odnaleźć się w odwiedzanym przez miejscową elitę Atlasie, jak w łyczakowskiej spelunie, gdzie kręciły się chirusy i czerepachy. Lecz właśnie w Romie zdarzyło się przed laty coś, o czym do tej pory nie mógł zapomnieć. Doznał tam bolesnego upokorzenia. Kiedy próbował sił jako literat i czytał w kawiarni swoje sonety, zebrani w niej styliści wylali na niego wiadro pomyj.

I chociaż upłynęło od tego czasu dużo wody w zamurowanej Pełtwi, Stern nadal nosił w sobie ślady dawnej klęski.

Gdy więc znalazł się w lokalu na rogu Fredry i Akademickiej, bacznie się rozejrzał. Na szczęście wnętrze zmieniło się. Zniknęły fotele i kanapy z burdelowymi welurowymi obiciami, a na ich miejscu w przestronnej sali „towarzyskiej” pojawiły się wygodne krzesła ustawione wokół okrągłych stolików. Pod sufitem wirował wiatrak, który pracowicie mieszał papierosowy dym z oparami kawy i alkoholu.

Stern spojrzał w głąb pomieszczenia. Na końcu jak przed laty znajdował się bufet z półokrągłą dębową ladą i dwoma lśniącymi nalewakami do piwa. Obok, przy wahadłowych drzwiczkach spoczywała na drewnianej podstawce beczka z wkręconym w nią mosiężnym kranikiem. Za ladą na podświetlonych półkach stały połyskujące butelki, napełnione kolorowymi alkoholami.

Była środa, trzecia piętnaście po południu. A w kawiarni życie towarzyskie kwitło w najlepsze. Przy stoliku pod oknem trzech gości grało w domino, stukając głośno kostkami o drewniany blat. Obok nich jakiś dystyngowany siwy staruszek czytał gazetę i popijał kawę, trzymając filiżankę dwoma palcami. Po przeciwnej stronie sali przy złączonych stolikach siedzieli przedstawiciele lwowskiej bohemy, którzy nagle zamilkli, zobaczywszy w drzwiach nowego gościa.

Stern wyraźnie usłyszał swoje nazwisko. Na ten sygnał zwalisty mężczyzna odłączył się od towarzystwa i ruszył w jego stronę.

- Powitać redaktora Jakuba Sterna w niskich progach Romy - powiedział donośnie i wyciągnął wielką dłoń, by ścisnąć palce dziennikarza z taką siłą, jakby chciał mu pogruchotać kości. - Pan redaktor chyba mnie nie poznaje?

Stern nie mógł przypomnieć sobie namolnego faceta. Patrzył pytającym wzrokiem na garbaty nos, wielkie brwi i obwisłe policzki, próbując zmusić do wysiłku swoje szare komórki.

- Nazywam się Leon ...ecki - przedstawił się niewyraźnie mężczyzna. - Jestem pomocnikiem scenografa w Teatrze Wielkim. Spotkaliśmy się pół roku temu na zabawie karnawałowej w Kasynie Miejskim. Siedzieliśmy nawet niedaleko siebie. Miałem zaszczyt i szczęście zatańczyć z pana przeuroczą małżonką lam- beth walka. Å propos, czy pani Anna nadal pracuje w aptece Pod Aniołem?

Stern niechętnie przytaknął, lecz nadal nie przypominał sobie gościa, który pozwalał sobie na coraz więcej.

- O trzeciej nad ranem nie miał pan ochoty na rozmowę, a kiedy doszło do tej draki, pomyślałem, że nie można pana redaktora zostawić na łasce losu. Zresztą ten oficer sam się napraszał. Widziałem, jak nachalnie przystawiał się do pani Anny. Podziwiam pana, trzeba mieć niezły tupet, by kopnąć pułkownika żandarmerii w cztery litery. - Leon ...ecki zaśmiał się głośno. - Jak pan to zabawnie powiedział? „Doigrałeś się, stary ośle”? Niesamowite!

- Tak, coś sobie przypominam.

Stern w jednej sekundzie wyłowił z pamięci ten zimowy wieczór. Już od rana miał przeczucie, że coś złego się wydarzy. Pewnie dlatego nie miał ochoty na karnawałową zabawę, lecz w końcu po namowach żony zmienił zdanie.

Anna specjalnie kupiła sobie na ten bal śliczną różową kreację. Nie wyobrażała sobie, że spędzą ostatnią karnawałową noc w domu. Ledwie jednak znaleźli się w kasynie, Jakub postanowił zalać męczącego go robaka. Powód był ten sam: wciąż nie mógł przeboleć kłótni z Mańkiewiczem. Pod koniec września nawymyślał mu na kolegium i w efekcie na kilka miesięcy rzucił pracę w „Kurierze” i zatrudnił się na Uniwersytecie Jana Kazimierza jako asystent ryczałtowy. Był ekspertem od spraw kryminalnych. Prowadził zajęcia na wydziale prawa w nowo otwartym dwuletnim studium sądowym, gdzie omawiał ze studentami skolekcjono- wane przez siebie makabryczne przypadki.

Ignorując karcące spojrzenia Anny, wypił w kasynie kilka kieliszków z rzędu, a potem wszystko potoczyło się według jakiegoś idiotycznego scenariusza. Stracił nad sobą kontrolę i na świat powyłaziły z niego dzikie bestie. Widział fontannę nimfy wodnej na Starówce; na gzymsie Amfitryty spoczywały męskie zmasakrowane zwłoki. Może pod wpływem tych okropnych wspomnień przesadnie zareagował na zachowanie oficera i od słowa do słowa wdał się w dziką awanturę.

Stern otrząsnął się ze wspomnień. Nie przyszedł do Romy, by leczyć kompleksy. Miał zamiar odnaleźć nowy ślad. Poznać motyw zbrodni. Motyw, który pomógłby mu odkryć stały bywalec tego lokalu.

- Całe szczęście, że wszystko zakończyło się honorowo - odezwał się mężczyzna, wyrywając Jakuba z zamyślenia - i nikt nie zawiadomił policji. Powiedział pan wtedy, że będzie moim dłużnikiem.

- Rzeczywiście coś takiego powiedziałem? - Stern nie krył zdziwienia.

- Przy świadkach, panie Jakubie. Tak się składa, że teraz ja potrzebuję pana pomocy. Oczywiście nie chodzi o jakiś głupi bokserski rewanż. Mam do pana serdeczną prośbę.

- Jaką? - Stern spojrzał na niego zaniepokojony.

- Jakby tu powiedzieć... - zaczął Leon ...ecki i wskazał dziennikarzowi krzesło przy wolnym stoliku. Kiedy usiedli, mężczyzna od razu podchwycił przerwany wątek: - Przeczytałem wszystkie pańskie teksty w „Kurierze” - zaczął przyciszonym głosem - związane z ostatnimi wydarzeniami. Niezależnie od tematu, a może właśnie dlatego, są znakomite. Ma pan, panie redaktorze, swój niepowtarzalny styl i doskonałą puentę, ale... - mężczyzna zawahał się. - Czy nie sądzi pan, że nadszedł czas, by przekazać opinii publicznej inny sygnał?

- Mianowicie?

- Nasze środowisko artystyczne wciąż nie może się po tych aferach podnieść. Mówi się wręcz, że kala pan nasze lwowskie gniazdo! Ludzie odwiedzają nasz teatr i patrzą na scenę, jakbyśmy wszyscy byli... Tfu! Dobrze pan wie, co mam na myśli. Proszę, ja błagam, by napisał pan jakiś uspokajający tekst. Trzeba odwrócić uwagę czytelników od tej hucpy. Dla pana to drobiazg, a dla nas każde życzliwe słowo zapisane w „Kurierze” może zadecydować o...

- Jak pan to sobie wyobraża?

- Zwyczajnie, w życiu zdarzają się przecież różne pomyłki. Popełniają je nie tacy jak pan fachowcy. Chodzi mi o naszego mistrza, pana Andrzeja Czabaka. Bez niego - dodał z emfazą - nie byłoby Romy. Gdyby zechciał pan oddać sprawiedliwość tej pokaranej przez los postaci. To wielki i zasłużony aktor, który nie ma nic wspólnego z tymi ohydnymi morderstwami. Grając dla niej, chciał pokazać światu swój sprzeciw.

- Dla kogo ta gra i co to za sprzeciw?

- Właśnie o to niech go pan sam zapyta - poradził wielkolud. - Z pewnością pan wie, że w nocy z poniedziałku na wtorek, gdy pozbawiono życia Sylwestra Traudera, mistrz pił z nami do rana gorzałkę. Świętowaliśmy moje imieniny. Dziś po zwolnieniu go przez policję przyjęliśmy mistrza jak króla. Bo to nasz król: Wiktor Andrzej Czabak pierwszy! Oddaliśmy mu hołd, a teraz, jeśli będzie miał chęć, nasz król może pana przyjmie na audiencji.

Stern znieruchomiał. Już miał o coś zapytać, lecz się opanował. Ze słów ...eckiego wynikało, że na czerwcowy wieczór i noc, podczas której dyrektor teatru konał w willi przy Zielonej, stary aktor miał niepodważalne alibi.

- Zobaczę, co da się zrobić, lecz nie obiecuję - powiedział, a potem ukłonił się i odszedł do baru po zimne piwo.

Nie odwracał się. Czuł jednak na sobie spojrzenie wielkoluda i reszty jego towarzystwa, które kilkakrotnie jeszcze, śmiejąc się, przywoływało w rozmowie jego nazwisko.

Z kuflem zimnego piwa Stern wszedł do sali nazwanej przez bufetową inteligencką i od razu zobaczył Andrzeja Czabaka.

Aktor siedział sam za stolikiem pod filarem. Byl ubrany w letni wygnieciony garnitur. Na głowie miał wieniec laurowy, przygotowany przez swoich kawiarnianych wielbicieli, z którego zwisały na ramiona kolorowe wstążeczki. Przed nim na blacie stały opróżnione butelki - dowód na to, że niedawno król ostro biesiadował ze swoją świtą. Teraz na jego twarzy błąkał się cierpki uśmiech, lecz kiedy dostrzegł Sterna, zamachał do niego ręką.

- No, i jak się panu, panie Jakubie, podobało? - zapytał, wbijając w niego wzrok.

- Co? - odparł Stern, patrząc w przekrwione, wybałuszone oczy artysty.

- Moja sztuka.

- Jaka sztuka?

- Niech pan nie udaje, przecież dobrze pan wie, o jaką sztukę mi chodzi. Odegrałem ją brawurowo i wszyscy, łącznie z panem redaktorem, uwierzyli w moją winę. Czy pan wie, jakie to fascynujące uczucie grać przed publiką bez próby?

Czabak zaśmiał się mysim śmiechem i chwycił opróżnioną butelkę, usiłując wylać z niej do kieliszka kilka kropli. Jego ruchy były spowolnione. Miał półprzymknięte oczy i wyglądał, jakby za chwilę miał zasnąć.

- Zamówię nową butelkę, mistrzu - rzucił Stern, spoglądając na talerzyk, na którym leżały resztki jedzenia i rozduszony, zagryziony niedopałek egipskiego.

- Naprawdę chce się pan ze mną napić? Przecież pan mną pogardza - powiedział Czabak, ziewając szeroko. - A ja swój honor mam i nie potrzebuję od nikogo litości.

- Jeden kieliszek nadprogramowo chyba nikomu nie zaszkodzi - upierał się Stern, zamierzając zadać Czabakowi kilka pytań.

Aktor głośno przełknął ślinę.

- Niech pan sobie tylko nie myśli, że jestem do kupienia!

Dziennikarz nie odpowiedział. Odwrócił się w stronę baru i zawołał kelnerkę, a kiedy podeszła, poprosił ją o butelkę ulubionego przez Czabaka baczewskiego. Zamówił też specjalność lokalu: białą kiełbasę w czerwonej kapuście z podsmażanymi na złoto młodymi kartofelkami.

Bufetowa, uśmiechając się do Jakuba, zebrała ze stolika brudne naczynia. Po kwadransie obaj zajadali już przyniesione przez nią dania. Wyglądali jak para przyjaciół dyskutujących o czymś zawzięcie. Stern polewał, oszukując, ile się da. Kiedy wysączyli pół butelki i aktor zaczął lekko bujać się na krześle, dziennikarz przystąpił do rzeczy:

- Zastanawia mnie, mistrzu, dlaczego po przerwie w spektaklu wszedł pan do garderoby panny Agaty Neumann? Co takiego ważnego chciał pan jej powiedzieć?

Czabak wolno oderwał wzrok od talerza.

- Wiem, że zabrzmi to niewiarygodnie, lecz starałem się, tak jak umiałem, ją pocieszyć.

Stern szybko napełnił kieliszki wódką.

- Kiedy staliśmy na scenie, zrobiło mi się jej żal. Psotka była przerażona. Raz za razem myliła kwestie, a od tremy trzęsły się jej te, no, kolana. Chciałem przypomnieć jej starą aktorską sztuczkę, która pozwala nam, artystom, perfekcyjnie odegrać rolę.

- Jaka to sztuczka?

- Najprostsza - odparł Czabak, zamykając ze zmęczenia oczy. - Chciałem jej tylko powiedzieć, żeby całą złość przelała na mnie. By pokazała widzom ze sceny prawdziwe do mnie uczucie, jak na talerzyku. Niestety, panie Stern, miałem pecha. Zabrakło mi kilku minut. Kiedy schodziłem za kulisy, scenograf przydeptał mi płaszcz i odkleiły się z niego dwa diabelskie półksiężyce. Zauważyłem to przed jej drzwiami, więc zrobiłem w tył zwrot i wszedłem do swojej garderoby, by je przykleić. Gdybym wiedział, że panna Neumann jest w niebezpieczeństwie...

- Dlaczego... - zaczął Stern, wpatrując się w pooraną zmarszczkami twarz artysty.

- Dlaczego udawałem? - nie dał mu skończyć Czabak, podpierając głowę dłońmi. - Nie miałem nic do stracenia. Przed występem wyznałem jej swoje uczucie, lecz ona mnie wyśmiała. Po tym wszystkim, co dla niej zrobiłem, powiedziała, że jestem obleśnym starym durniem i że nic dla niej nie znaczę. Szczerze życzyłem jej śmierci. Nie przesłyszał się pan, chciałem, by naprawdę zeszła z tego świata. Już na scenie miałem chęć ją udusić. Kiedy więc po przerwie uzupełniłem braki w moim stroju i zajrzałem do jej garderoby, poczułem się winny. Chciałem wszystko cofnąć, lecz ten ktoś, kto usłyszał moje myśli, wykonał wyrok za mnie.

- Kto odegrał pańską rolę? Pan jako bywały aktor powinien się domyślać, komu zależało na jej śmierci.

Czabak patrzył tępo przed siebie. Wysunął język, poślinił palec i przetarł nim oczy.

- Żadnych skojarzeń? - przyciskał go Stern. - W zespole, który się rozleciał, znaliście się podobno jak łyse konie. Wiem, że spotykaliście się czasem w mieszkaniu Konrada Reve’a przy 11 Listopada, że bywaliście na Zielonej, a także na Krętej u Rewki Adeł.

Czabak nadział ślamazarnie kartofel na widelec i zsunął go do gardła zębami poczerniałymi od papierosów. Następnie przełknął i zapił kieliszkiem wódki, jakby wlewał w siebie wodę.

- To jeszcze nic nie oznacza. Rewalski, Trauder i panna Neumann nie żyją. Jeśli policja twierdzi, że to nie ja jestem mordercą, to pewnie istnieje jakaś inna możliwość - odparł filozoficznie.

- Jaka?

- Do garderoby Psotki mógł wejść każdy. - Aktor wbił widelec w kiełbasę. - Ktoś z obsługi technicznej albo ktoś z widowni, kto siedział blisko wyjścia.

-Kto?

- Niech pan zapyta o to...

- Kogo?

Aktor nie odpowiedział, mocując się z nożem.

- Chciałem jeszcze wrócić do pierwszej zbrodni. Czy był pan pod Wysokim Zamkiem? Mam podejrzenie, a nawet pewność, że następnego dnia...

- Byłem i wcale się tego nie wypieram - wyznał Czabak, ziewając szeroko i demonstrując czerwone migdałki. - Pan inspektor Zięba już przepytywał mnie na tę smutną okoliczność.

- Zostawił pan po sobie...

- Znicz? - zaśmiał się aktor. - Tak, to ja go Konradowi zapaliłem. Należał mu się za jego cierpienie.

- Jak to możliwe, że już następnego dnia rano zjawił się pan na miejscu zbrodni?

Czabak sięgnął po kieliszek i trzęsącą się ręką wlał jego zawartość do gardła.

- Przypadek. Całym moim życiem od urodzenia rządzi przypadek! W czwartek przed południem wyszedłem z domu przy Słonecznej i udałem się na przystanek tramwajowy na placu Krakowskim. Bolała mnie głowa i miałem zamiar łyknąć w Romie halbę zimnego piwa. Właśnie tam, panie redaktorze, na przystanku usłyszałem rozmowę gimnazjalistek. Ślicznotki były podekscytowane. Jedna wciąż powtarzała, że pod Wysokim Zamkiem widziała martwego faceta w jasnym garniturze, z białą różą w butonierce. Zrobiło mi się gorąco, ponieważ poprzedniego dnia właśnie taką różę miał w swojej butonierce Konrad Rewalski. W środę siedział na pana miejscu, za tym stolikiem i nagle, bez pożegnania ulotnił się. Szatniarz zaświadczy, że czekała na niego dorożka z jakimś eleganckim młodzieńcem.

- Jak był ubrany ten elegant? - dopytywał się Stern.

- Dokąd pojechała dorożka?

Czabak nie reagował. Jak na zwolnionym filmie przechylił się i zarył nosem w talerzu z czerwoną kapustą, a po minucie już chrapał.

Stern troskliwie wyjął mu spod policzka naczynie, a z zaciśniętej dłoni widelec z nadzianą kiełbasą i poszedł do baru uregulować rachunek. Kiedy wychodził z lokalu, zatrzymał się przy szatni, by odebrać kapelusz, i dla formalności skontrolował zwierzenia Czabaka.

- Dorożka? Dwa tygodnie temu w środę? Mówi pan, że facet z białą różą? - powtórzył wolno szatniarz, nie wiedzieć dlaczego gapiąc się w sufit i przewracając oczami.

Stern przytaknął i nastawił uszu.

- Tu bez przerwy parkują dorożki, a facetów z białymi różami mamy w Romie na pęczki.

Stern zdusił w sobie niecenzuralną ripostę, położył na ladzie dwadzieścia groszy i jeszcze raz grzecznie zapytał, tym razem o Traudera, poprawiając kapelusz w lustrze.

- Dyrektor Trauder to był złoty człowiek. On szanował ludzi, nie to co... - Szatniarz spojrzał znacząco w głąb lokalu. - Czasem miałem honor osobiście wziąć go pod paszki i odholować na jego hawirę.

- Daleko?

- A gdzieżby! To parę kroków stąd, na Kochanowskiego, pod ósemką. Przepraszam, że zapytam - przyciszył głos. - Czy może szanowny pan był na pogrzebie? W poniedziałek koło podwieczorka grzebali pana dyrektora na łyczakowskich mogiłkach. Wybierałem się, ale jak na złość wypadła mi zmiana.

Stern pokręcił głową. W ferworze pracy nawet o tym nie pomyślał i tak jak w przypadku pochówku Agaty Neumann bezpowrotnie stracił szansę, by dyskretnie przyjrzeć się rodzinie i żałobnikom.

- Nie miałem czasu i bardzo tego żałuję.

- To może wie, kto pomógł mu odwalić kitę?

- Jeszcze nie wiem, ale będę wiedział! - odpowiedział Stern buńczucznie i oddalił się, dotykając dłonią ronda kapelusza.

Miał za sobą pracowity dzień, mimo to nie omieszkał skorzystać z kolejnej nadarzającej się okazji i zajść pod wskazany przez szatniarza adres, tym bardziej że kamienica, w której mieszkał kiedyś Sylwester Trauder, znajdowała się po drodze do domu.

Z Fredry skręcił więc w Batorego i po pięciu minutach od wyjścia z Romy stał na Kochanowskiego pod ósemką.

Niemal codziennie przechodził obok poszarzałej trzypiętrowej kamienicy, lecz nie zwracał na nią uwagi. Chyba tylko raz, w listopadzie zeszłego roku, mijając ją, zatkał nos, gdy fekalia z zepsutej kanalizacji wylały się na ulicę. Przeraźliwy odór kazał mu nawet przejść na drugą stronę. Wtedy też usłyszał przekleństwa mieszkańców, że budynek wzniesiony w XIX wieku nie może doczekać się renowacji, gdyż należy, o ironio, do Pocztowej Kasy Oszczędności.

Jakub przez moment zastanawiał się, jak rozegrać kolejny etap dziennikarskiego śledztwa. Tym razem miał ułatwione zadanie, bo drzwi wejściowe do budynku ktoś zabezpieczył przed zamknięciem pozostawioną na wycieraczce cegłą.

Wszedł do sieni i rozejrzał się w poszukiwaniu tablicy z nazwiskami lokatorów, ale jej nie znalazł, gdyż akurat trwał remont klatki. Usłyszał ogłuszające dudnienie, a po chwili poczuł w ustach i nosie wapienny pył. Idąc w górę, natknął się na pólpiętrze na dwóch robotników odkuwających młotkami tynk ze ściany. Kiedy zapytał ich o rodzinę dyrektora Sylwestra Traudera, starszy, nie przerywając pracy, pokazał mu głową, by poszedł wyżej.

Jakub mijał kolejne piętra i kolejne mieszkania z wywieszkami i dopiero mosiężna tabliczka na drzwiach mansardy przykuła jego wzrok. Ze zdziwieniem oglądał zakurzony szyld z nazwiskiem dyrektora Sylwestra Traudera. Sam nie wiedział, dlaczego zakładał, że był on majętnym człowiekiem i miał do swej dyspozycji co najmniej jedno piętro w kamienicy z salonem i z kominkiem. Zamiast tego trafił na mansardę zapartą dębowymi drzwiami.

Nigdzie nie zauważył dzwonka, więc dwukrotnie zapukał, a kiedy nie usłyszał odpowiedzi, nacisnął klamkę i wszedł do środka. W pomieszczeniu panował półmrok. Stern próbował się rozejrzeć, lecz pył, którego się nawdychał, podrażnił mu nos, tak że zgiął się i kichnął jak z moździerza.

Wydawało mu się, że usłyszał ciche „na zdrowie”. Kiedy spojrzał w głąb pokoju, za stojący magiel, zobaczył dziecko w wózku inwalidzkim. Patrzyło na niego lekko wystraszonym wzrokiem. Ale gdy przyjrzał mu się dokładnie, stwierdził, że to dziewczyna o posturze dziecka i że może mieć nawet osiemnaście lat. Wokół niej pod skosami połaci dachowych i między starymi meblami leżały sterty książek i czasopism, tworząc trudną do przebycia zaporę. Na jednej ścianie wisiały plakaty teatralne i upozowane zdjęcia aktorów z autografami, na drugiej - greckie maski z otwartymi ustami i wytrzeszczonymi przeraźliwie oczami.

Stern podszedł do dziewczyny, podał jej wizytówkę i przedstawił się. W odpowiedzi usłyszał wyraźne:

- Marcelina Anna Trauder.

Z bliska odkrył, że jego mała rozmówczyni jest ładna, lecz zaniedbana. Miała czarne przetłuszczone włosy zaczesane do tyłu i bladą cerę typową dla osób rzadko wychodzących na słońce. W niewielkiej i chudej głowie najbardziej rzucały się w oczy usta. Nienaturalnie czerwone i wyzywające, jakby pomalowane tandetną szminką. Uwagę Sterna przykuły też lekko odstające uszy, kojarzące mu się mimo woli z różową bezbronną świnką.

Marcelina była ubrana w kremową pogniecioną bluzkę z rozchylającym się na piersiach żabotem. Jej granatowa spód-nica sięgała do bosych wykoślawionych stopek, które spoczy-wały na oparciach wózka w filcowych dziecięcych mesztach.

Zanim Jakub pojawił się w mieszkaniu, dziewczyna musiała się zajmować robótkami. Na jej kolanach bowiem leżał kłębek czarnej włóczki i niedokończona skarpeta z wetkniętymi w nią stalowymi drutami.

- Wszystko już powiedziałam policji, panie Stern - odczytała podaną wizytówkę i zwróciła ją jakby z odrazą. - Policja dokładnie wie, co robił mój tatuś w przeddzień śmierci. Dokąd się wybierał, zanim znaleziono go w willi na Zielonej. Powiedziałam im, że był bardzo dobrym tatą i że nie zasłużył na to, co go spotkało, dlatego nie widzę powodu, bym miała zaspokoić pańską dziennikarską ciekawość.

- Wiem i dlatego sądzę, że... - z tym „sądzę, że” Jakub nagle zamilkł. Miał na końcu języka inną opowieść o kochającym tatusiu, który zdefraudował pożyczone pieniądze i włóczył się z kolegami po burdelach.

- Pewnie chce pan wiedzieć, czy tatko wiedział o grożącym mu niebezpieczeństwie?

Jakub przytaknął, patrząc z nadzieją w wielkie brązowe oczy.

- Dlaczego nie zapyta pan, gdzie jest moja mamusia, która zostawiła mnie po porodzie, ani o to, z czego będę żyła, zanim przyjedzie po mnie z Ameryki moja ciotka.

- Nie miałem zamiaru naruszać pani prywatności - zaczął Stern grzecznie. - Chciałbym tylko zadać pani kilka pytań i spróbować ustalić, komu zależało na śmierci pani taty, a wtedy...

Marcelina Trauder zaczęła się śmiać, ale jej szyderczy śmiech dosyć szybko przeszedł w nerwowy kaszel.

-I obiecuje pan, że odnajdzie mordercę?

- Niczego nie mogę obiecać, ale...

- Doskonale pan wie, panie Stern, że to niemożliwe! Pan inspektor Zięba, który był u mnie przedwczoraj, przestrzegł mnie przed panem. Panu wcale nie chodzi o mnie, panu potrzebne są tylko trupy.

Stern gwałtownie podniósł ręce, by zaprotestować, ale dziewczyna była szybsza.

- Nie zrobię panu herbaty i nie poczęstuję kruchymi ciasteczkami. Zresztą zaraz pan wychodzi i więcej już tu nie przyjdzie, prawda?

Jakub nie był przygotowany na ten napastliwy ton. Żałował, że zamiast iść prosto do domu, wpakował się z buciorami w życie córki Traudera. Jednego tylko nie mógł znieść: perfidii Andrzeja Zięby.

- Może mi pan zadać tylko jedno pytanie - powiedziała kpiąco - potem będę musiała skorzystać z nocnika, a pan pewnie nie nawykł do nieobyczajnych widoków.

Po tej uwadze Stern, z kapeluszem w ręku, wyglądał jak obsobaczony przez panią profesor sztubak.

- A więc nie ma pan żadnych pytań?

- Nie i najmocniej przepraszam panią za najście.

- Niech pan tylko dobrze zamknie drzwi! - upomniała go Trauderówna i odjechała wózkiem w stronę pstrokatej kotary zawieszonej na rozciągniętej między belkami szarej lince.

Stern wycofał się jak niepyszny. Na ulicy skonstatował, że właśnie przed chwilą poznał, być może, prawdziwy powód zdefraudowania przez dyrektora teatralnych pieniędzy. Miał jeszcze jedno skojarzenie - z linką, na której wisiała kotara - ale szybko się go wyzbył, gdy dla porównania wyciągnął z kieszeni konopny rekwizyt zdobyty w teatrze. Zastanawiało go ponadto, w jaki sposób ciotka z Ameryki dowiedziała się o pogrzebie swego brata i jak brzmi telegram, w którym poinformowała swoją bratanicę o przy- jeździe.

Na te pytania mógł znać odpowiedź inspektor Zięba, przed którym otwierały się na oścież wszystkie (zamknięte przed Sternem) drzwi.

Wieczorem, kiedy Kasia z Piotrusiem poszli już spać, Jakub z Anną zasiedli na tarasie swego domku na Pohulance do kolacji. Na marmurowym blacie stolika, na którym Anna położyła białą serwetkę, stała butelka rubinowej crianzy. Na talerzyku leżał chleb i pokrojony w kostkę żółty ser, a kryształową salaterkę wypełniały zielone oliwki nadziewane anchois. Jakub zapalił świecę, do której zaczęły zlatywać się ćmy.

Milczeli. Słuchali gry ukrytych w trawie świerszczy i wpatrywali się w zachód słońca niczym w nastrojową akwarelkę. Ale w ich milczeniu obecne było jakieś dziwne napięcie, które w każdej chwili mogło eksplodować i przerodzić się w kłótnię.

Anna pierwsza nie wytrzymała.

- Kuba, czy możesz przestać być takim mrukiem? Siedzimy już dobre pół godziny, a ty nie wydusiłeś z siebie nawet jednego słowa. Przyznaj się, może w twoim życiu jest... - zaczęła, obrysowując palcem brzeg kryształowej lampki - jakaś kobieta i dlatego zachowujesz się tak dziwnie?

Jakub słuchał Anny i nie mógł zrozumieć, dlaczego wciąż domaga się od niego nonsesownych wyjaśnień. Dlaczego psuje mu wieczór, insynuując pozamałżeń- skie kontakty.

- O co ci chodzi tym razem? - zapytał, odganiając ćmę od płomienia.

- Jak zwykle o nic - odparła cierpko, obserwując go uważnie spod przymrużonych rzęs. - Nie zauważyłeś, że nasze życie jest nijakie? Nie mamy przyjaciół, nie spotykamy się z ludźmi i izolujemy się od wszystkich, jakbyśmy byli zadżumieni. Sądzę, że powinniśmy...

- Czy możesz odpowiedzieć mi na jedno pytanie? - przerwał jej w pół zdania.

- Słucham?

- Chciałem się dowiedzieć, czy potrafisz zrobić skarpety na drutach.

- Zwariowałeś? Dlaczego próbujesz zmienić temat. Co to ma wspólnego z naszym...

Jakub już jej nie słuchał. Przypomniał sobie córkę Traudera. Zastanawiał się, kto dostarcza jej jedzenie i jak sobie radzi po stracie ojca. I jeszcze czy jej mityczna ciotka naprawdę istnieje.

- Martwi mnie, że nie chcesz się z tego marazmu uwolnić. Nie masz hobby, które dałoby ci zregenerować siły. Za chwilę odpowiesz mi, że twoja praca jest najważniejsza i wymaga od ciebie poświęceń.

- Bo to prawda - przyznał bez emocji.

Anna wstała z ławki i poszła w drugi koniec ogrodu podziwiać swoją ulubioną różę Marechal Niel, którą dostała od męża na urodziny. Jakub widział, jak bierze delikatnie w palce różowy kwiat, nachyla się i wącha go. Chyba nawet coś do niego mówiła. Sądziła, że kwiaty tak jak zwierzęta słyszą i kiedy się z nimi rozmawia, odwdzięczają się, bujniej rosnąc i kwitnąc.

Kiedy wychodziła za niego, wiedziała, że jest samotnikiem, a teraz robiła mu z tego powodu wyrzuty. Był normalnym facetem. Miał jednego prawdziwego przyjaciela, Samuela Hillela, którego nie cierpiała, lecz to nie powinno być wadą, lecz raczej zaletą. Kiedy Anna zaproponowała łaskawie, by zaprosił na kolację Mańkiewicza, gwałtownie odmówił. Nie miał zamiaru przenosić znajomości z pracy do domu, tym bardziej że Mania ostatnio ledwo tolerował.

Doskonale za to pamiętał starania Anny, by zaprzyjaźnić się z jednym z sąsiadów na Pohulance, Adamem Frostern. Czym się to skończyło? Ujmujący pan, który mieszkał dwa numery dalej, okazał się dewiantem nagabującym ich córkę! Czy można robić komuś zarzut z tego, że lubi samotność? Ze zamiast tracić czas na jałowe spotkania, czyta w swoim salonie książki? Lubił swoją bibliotekę, której mógł mu pozazdrościć niejeden koneser. Kilkadziesiąt rzadkich woluminów dostał od swego dziadka Pawła, gdy ten sprzedał antykwariat. I właśnie one były jej ozdobą i wyróżniały się na półkach stonowaną ciemnozieloną okładką i wspaniałym ekslibrisem. Nie, w żadnym razie nie był odludkiem, jak wmawiała mu Anna! Chodzili przecież do kina i do teatru, a w karnawale na bale. Ostatnio wprawdzie rzadziej, ale wyłącznie dlatego, że Piotruś był zbyt mały, by zostawić go pod opieką Magdy lub Kasi. Wybierali się też na piłkarskie mecze, lecz nawet gdy na stadion Pogoni przyjeżdżała Legia lub Cracovia, Anna śmiertelnie się nudziła. Znakomite dryblingi Matyasa „Myszki” lub Albańskiego nazywała prymitywną kopaniną.

O jednym tylko nie miał zamiaru jej powiedzieć, że jego prawdziwym hobby jest podróżowanie. Często wybierał się na wyprawy tam, gdzie nikt inny nie miał wstępu. Tam, gdzie jego wyobraźnia szła ślad w ślad za przestępcą, próbując odtworzyć jego psychologiczny portret. Nie mógł jej powiedzieć, że ma idiotyczne marzenie być blisko mordercy. Widzieć jego strach i ból. Stać przyczajony za drzwiami jak Radion Romanowicz Raskolnikow w powieści wielkiego rosyjskiego epileptyka i słyszeć szalony łomot jego serca po dokonanej zbrodni. To było jego prawdziwą pasją - uwielbiał analizować fakty i cierpliwe tworzyć matrycę zbrodni.

Nagle pojawił się w jego myślach obraz Czabaka z nosem zatopionym w buraczkach i Stern zaśmiał się po cichu. A potem przypomniał sobie wnętrze willi przy Zielonej, które przed tygodniem odwiedzili z Wilgą de Brie i Longinem Kulikiem. Kiedy Kulik otworzył drzwi, przeszły go ciarki. W pokoju wynajmowanym przez Konrada Rewalskiego panoszyły się marionetki. Wyglądały, jakby właśnie czekały na ich przyjazd, a ich rozmieszczenie wydawało się dziełem reżysera szaleńca. Wtedy podziw Jakuba wzbudziły kostiumy i rekwizyty. Przerażał go zwłaszcza strój kata - czarny kaptur z otworami na oczy i skórzany fartuch upstrzony czerwonymi plamami. Jakub przypomniał sobie słowa Albina Bębna, że wykonana przez dekoratora marionetka miała ożyć w rękach Kańskiego, i to był powód, dla którego postanowił się z nim niebawem spotkać.

Czwartek, 7 lipca 1938

Nie był to najlepszy dzień dla Jakuba Sterna. Już przy śniadaniu omal nie pokłócił się z Anną. Tym razem o kreta, który od kilku dni buszował w ogrodzie i podkopał w nocy jej ulubioną różę. Jakub zostawił więc na talerzu owsiankę i wyszedł rozdrażniony do ogrodu, a kiedy wrócił po kwadransie i pochwalił się zasypaniem kopczyka, Anna wypomniała mu, że i tak nigdy nie dotrzymuje obietnic, a jeśli już coś robi, to wyłącznie na pokaz.

Kasia pierwszy raz zawtórowała mamie i przypomniała, że już kilka razy tatuś przyrzekał im wspólny wyjazd nad morze. Na nic zdały się jego zapewnienia, że niedługo pojadą do Juraty. Wszyscy, nawet Piotruś, mieli świeżo w pamięci nieudane wyjście do teatrzyku.

W pracy też nie było lepiej. Jakub z Wilgą wciąż unikali swego wzroku. Wychodzili gdzieś pod byle pretekstem, nie chcąc doprowadzić do spięcia. Stern jednak przetrwał kolegium, a kiedy dziennikarka wraz ze stażystą zmyli się po jakimś tajemniczym telefonie, wziął się ostro do roboty.

Na kartce wypisał jeszcze raz wszystkich aktorów, którzy grali w sztuce Rewalskiego. Przekreślił trzy nazwiska i wziął w kółko Andrzeja Czabaka. Ponownie przeanalizował wczorajszą rozmowę w Romie i enigmatyczną wskazówkę aktora, że Agatę Neumann mógł uśmiercić ktoś z obsługi technicznej, a nawet widz siedzący blisko wyjścia. Ta podpowiedz uruchomiła kolejne skojarzenie. Stern zapamiętał, że de Brie widziała w niedzielę w Teatrze Rozmaitości swego partnera od tenisa. To właśnie Adam Kański siedział niedaleko wyjścia, a po pierwszym akcie gdzieś zniknął. Stern wziął to nazwisko w podwójną klamrę. Zdał sobie sprawę, że powinien jak najszybciej porozmawiać z Wilgą, lecz obecnie to zupełnie nie wchodziło w rachubę.

Jakub próbował odtworzyć z pamięci rozkład pomieszczeń w teatrze. Z wizyty przed tygodniem zapamiętał, że wejście na zaplecze, do magazynów, maszynowni i dekoratorni znajdowało się za pomalowanymi na zielono drzwiami, tuż obok szatni. W odległości kilkunastu kroków od niego były garderoby. I już te pobieżne ustalenia potwierdziły hipotezę, że aktorkę mógł uśmiercić ktoś, kto siedział na widowni blisko wyjścia. Teraz pluł sobie w brodę, że u Samuela Hillela wypił o jeden kieliszek za dużo, w efekcie czego nie był w stanie pójść z rodziną do teatru. Kto wie, może właśnie jemu udałoby się dostrzec coś podejrzanego?

Wściekły na siebie zmiął kartkę i wyrzucił do kosza, a potem, by nie być więźniem jednego tematu, zabrał się do opisania całkiem nowego zdarzenia, o którym opowiedział mu rano księgowy Piotr Leya. Po mieście krążyła plotka o tajemniczym inkasencie z gazowni, który napadał na samotne kobiety i ograbiał ich mieszkania. Sytuacje te powtarzały się niedaleko ratusza, w czworokącie ulic: Wałowej, Skarbkowskiej, Rutow- skiego i Podwala. Trzy podobne do siebie przypadki, trzy staruszki z ranami tłuczonymi głowy. Temat był wyjątkowo frapujący. Tak, że z chęcią zostawiłby sprawę marionetek Wildze, tym bardziej że miała już swego pryszczatego pomagiera.

Stern zszedł do działu gospodarczego i jeszcze raz przepytał księgowego o pochodzenie plotki, a potem wrócił do siebie, by wykonać kilka telefonów. Zadzwonił do gazowni. Dowiedział się, kto i kiedy dokonuje odczytów liczników i jaki ubiór powinien posiadać oraz jaką legitymację. Następnie obdzwonił wszystkie szpitale i kliniki, by dowiedzieć się czegoś bliższego o ofiarach. Udało mu się nawet ustalić personalia jednej z nich. Emilia Król dobiegała dziewięćdziesiątki. Była zamożną, bezdzietną wdową po nadradcy sądowym. Powoli jego artykuł pęczniał i nabierał kształtu. Należało jeszcze pójść na Komisariat X przy placu Mariackim i spróbować wyciągnąć od mundurowych nowe fakty albo sprowokować ich napastliwym artykułem do zwołania konferencji prasowej.

Stern właśnie szykował się do wyjścia, gdy usłyszał ciche pukanie. Otworzył drzwi i zobaczył postawnego mężczyznę w eleganckim letnim garniturze, mocno opalonego, jakby wrócił z wywczasów w Italii. Gość zdjął kapelusz, siadł za biurkiem petentów i przenikliwie wpatrywał się w redaktora stalowymi oczami, przeczesując palcami spadające mu na czoło wypomadowane włosy. Jakub spostrzegł diamentową spinkę na kremowym krawacie, a na środkowym palcu prawej dłoni obrzydliwie duży złoty sygnet z herbem. Czuć było też od przybysza wodę kolońską dobrej marki, jakiej używają wyłącznie eleganccy mężczyźni. Na ustach nieznajomego gościł sympatyczny uśmiech, jakby miał zamiar za coś Sternowi podziękować.

- A więc to pan jest tym sławnym dziennikarzem Jakubem Sternem? - zagaił.

Stern nie przejął się zbytnio tym wstępem. Nie pierwszy raz składali mu wizytę nawiedzeni czytelnicy, próbujący na wstępie zyskać jego względy.

- Jest pan w pełni sił twórczych. Wróżą panu w mieście wielką karierę. Tak szczęśliwie się składa, że wiem, z kim o niej trzeba porozmawiać. Wystarczy...

- ...że przerwiemy tę rozmowę?

- Pan mnie źle zrozumiał. - Mężczyzna wyjął z pugilaresu wizytówkę i położył przed Sternem. - Przepraszam, że się nie przedstawiłem. Nazywam się Witold Stecki. Jestem adwokatem z kancelarii B&S i przyszedłem do pana z przyjacielską radą.

Stern wychwycił w intonacji ostrzegawczy ton, lecz nie dał po sobie poznać, że słowa gościa zrobiły na nim wrażenie. Co więcej, otworzył usta i zaczął obrzydliwie ziewać. Sam nie wiedział dlaczego, przyszedł mu do głowy Biesencew, ten z granatowego pamiętnika Sołowiowej, który przebrał się dziś dla niepoznaki w biały, letni garnitur.

- Proszę o chwilę cierpliwości. Zajmę panu najwyżej dwie minuty - powiedział gość, rozglądając się po pokoju. - Musi pan wiedzieć, że nigdy nie przegrywam swoich spraw. Zdarzało się już, że pozwany musiał sprzedać dom, by pokryć zasądzone odszkodowanie. Jestem dobrym prawnikiem i jak mało kto znam się na erystyce. Gdyby pominąć insynuacje i rynsztokowy język, nic by z pańskiego artykułu nie zostało. „Szaleństwo”, „podejrzani”, „tajemnica” - na to dają się nabrać żądne krwi prymitywy, do których adresuje pan swoje teksty. Żałuję, ale pański dzisiejszy artykuł o wizytach w burdelu narusza godność rodziny mojego klienta. Swoją drogą to zaskakujące, jak szybko przelewa pan swoje osobiste wrażenia na papier. - Stecki zaśmiał się złośliwie. - Mój klient jest zaniepokojony atmosferą psychozy, jaką pan wywołał w mieście. Jest zdeterminowany i oczekuje ostatecznego zakończenia sprawy. Wiem skądinąd, że ma pan uroczą żonę i dwójkę dzieci. Trudno mi sobie wyobrazić, jak zareaguje żona, gdy otrzyma ode mnie szczegółową relację z pańskich eskapad.

Stern przerwał ziewanie i spojrzał na adwokata. Miał chęć przefasonować jego pełną frazesów gładką buźkę.

- Czego pan ode mnie oczekuje? - Wziął wizytówkę z biurka i zaczął nią stukać o blat, jakby miał zagrać z mężczyzną w cymbergaja, a później schował ją niedbale do kieszeni.

- Niewiele.

- To znaczy?

- Chciałbym, by stracił pan zainteresowanie pewną osobą, którą wczoraj pochowano na cmentarzu Janowskim.

- Panną Neumann?

- Tak jest, panną Agatą Neumann, znaną panu pod artystycznymi pseudonimami Mimi lub Psotka, a także wszystkimi, którzy mieli z nią do czynienia przed jej śmiercią. Mam na myśli osoby, z którymi spotykała się w teatrze, w szczególności aktora o wątpliwej reputacji, który do wczoraj przebywał w areszcie śledczym.

- Mam zostawić ten temat w spokoju? - upewnił się Stern i odchylił na krześle.

- Nie tylko! - uzupełnił Stecki. - Mój zleceniodawca, pan dyrektor Henryk Neumann, będzie usatysfakcjonowany, jeśli zamieści pan na swój koszt przeprosiny na pierwszej stronie „Kuriera”. Ma się w ich znaleźć jednoznaczne stwierdzenie, że jego córka nie miała żadnego związku z tą obrzydliwą sprawą i był to jedynie owoc pańskiej wyobraźni.

- A gdybym pana nie posłuchał?

Stecki wybuchnął zarozumiałym śmiechem, który słychać było w pokoju, choć zamknął już za sobą drzwi.

Stern odczekał chwilę i podszedł do okna. Wychylił się na ulicę, by obejrzeć cwaniaka z góry, i natychmiast tego pożałował. Adwokat stał przy tym samym wiśniowym mercedesie z wielkimi lampami, który ścigał go poprzedniego dnia spod burdelu. Kiedy dostrzegł dziennikarza w oknie, podniósł rękę do czoła i bezczelnie mu zasalutował.

Dosłownie w tym momencie, gdy limuzyna odjeżdżała spod redakcji, zadzwonił telefon i Kazia zaanonsowała inspektora Ziębę. Stern kazał jej przekazać, że jest zajęty. Domyślał się reakcji inspektora. Przemycona w tekście wiadomość, że policja mogła odwiedzać podejrzany lokal, musiała Andrzeja Ziębę nielicho rozwścieczyć. Ledwie odłożył słuchawkę, a zjawił się stażysta z egzemplarzem „Kuriera”.

- Mistrzostwo świata, panie Jakubie! - oznajmił, pokazując tekst Sterna o eskapadach grupy artystów do burdelu.

- Tak pan uważa?

- Jasne! Panna Wilga też tak myśli, ale ona szybciej da się posiekać, niż się do tego przyzna. Czy może złożyć pan autograf?

Stern złożył zamaszysty podpis pod własnym tekstem i siadł za biurkiem, szykując się do pracy. Był zawiedziony. Od rana czekał na pochwałę Mańkiewicza, lecz się nie doczekał. Za to pan Władzio był nad wyraz uczynny. Zaparzył mu kawę i zdał relację z wyjścia z panną de Brie w teren. Pochwalił się też, że w piątek wybiera się na Serbską, pod dziewiątkę, gdzie mieszka pan Adam Kański. Nie wiedział, jakie znaczenie ma ta wiadomość dla Jakuba, wiedział za to doskonale, jak rozgrywać swoją partię na dwa fronty.

- Czy chce pan usłyszeć na deser ekstra nowinę?

- nie przestawał podlizywać się Sternowi.

- Słucham.

- Lalka.

- Co za lalka?

- No, lalka maharadży, Shishi. - Stażysta przyciszył głos. - Skradziona z George’a. Okazuje się, że była ubezpieczona na ogromną sumę.

- To nieprawdopodobne!

- Panna de Brie przypuszcza, że cały festiwal został zorganizowany po to, by upozorować jej kradzież i uzyskać niebywały profit.

- Jeśli to prawda, to historia lubi się powtarzać - zripostował Stern.

- Co pan ma na myśli?

- Ponad sto lat temu gościł w hotelu następca tronu królestwa Arakanu. Ów tajemniczy gość, który wpisał się do hotelowej książki jako Salomon Balsamin, narobił gigantycznych długów i pewnego dnia zniknął bez wieści.

- Skąd pan to wszystko wie? - dopytywał się chłopak.

Stern nie odpowiedział, tylko tajemniczo się uśmiechnął.

Dziesięć po czwartej, kiedy był w połowie notatki o policjancie ze Stanisławowa, który z powodu miłosnego zawodu strzelił sobie ze służbowego pistoletu w usta, zadzwonił Samuel Hillel i przerwał mu wenę. Miał mu do przekazania jakąś ważną wiadomość, lecz zastrzegł, że nie jest ona na telefon.

Umówili się za godzinę. Stern dokończył artykuł, dodając dziennikarskiego mięcha, potem poprosił stażystę, by zaniósł go do sekretariatu, a sam wyszedł pośpiesznie z redakcji.

Na ulicy zmienił plan. Zamiast iść prosto do przyjaciela, skręcił w stronę pasażu Hermanów. Po ostatniej rozmowie z Czabakiem ciekawiła go szczególnie jedna rola.

Rozemocjonowany wszedł na podwórko, na którym rosła lipa, minął żeliwną pompę i zapukał do drzwi na zapleczu Teatru Pod Samowarem. Kiedy nie usłyszał odpowiedzi, zajrzał do środka. W kanciapie panował bałagan. Na stole dozorcy urzędował pręgowany szaro-czarny kocur, który ochoczo wylizywał z talerza resztki kaszanki. Na widok gościa zeskoczył lękliwie, przewracając metalowy kubek, i zniknął gdzieś w ciemnym korytarzu.

Stern podniósł naczynie, a potem dotknął stojącego na kuchence czajnika. Był jeszcze ciepły, co wskazywało, że Albin Bęben mógł być w pobliżu.

Kilkakrotnie zawołał stróża, a kiedy nie doczekał się odzewu, ruszył na jego poszukiwania. Obszedł korytarze i korytarzyki, zajrzał nawet do ubikacji, potem do piwnicy, a na końcu szarpał klamki u drzwi garderoby i gabinetu dyrektora, lecz wszędzie panowała grobowa cisza. Wiedziony przeczuciem zajrzał za kulisy.

Albin Bęben siedział na scenie w staromodnym fotelu, w snopie trupiobladego światła z reflektora. Z pochyloną głową i ze splecionymi na brzuchu dłońmi podobny był do Stańczyka. Słyszał i widział nadchodzącego dziennikarza, lecz się nie odzywał.

Stern stanął przed nim. Przez chwilę obaj milczeli.

- Ni zależy mi już na niczym - powiedział Bęben, przerywając ciszę. - Dziś pracuji tu ostatni dzień.

- Co się stało? - zapytał Stern i odkaszlnął niespokojnie, pierwszy raz słysząc swój głos na scenie.

- To, co miało si stać! Jutro zabiorą foteli, przebiją ściany, mają tu robić ponoć jakiś magazyn meblowy! Czort go wiet!

- A co pan będzie robił?

- O to si lepiej nie pytać. Z głodu chiba, panie Stern, ja ni zdechne. A coś pan chciał? Pana, zdaje si, bardzo interesują ludzkie nieszczęścia.

Stern puścił tę złośliwą uwagę mimo uszu.

- Chciałbym, żeby mi pan pomógł - powiedział, przysuwając fotel stojący pod ścianą blisko Bębna.

- To niech sobi wyobrazi, że tu, gdzie teraz siedzimy, miała si toczyć akcja - oznajmił dozorca.

- Akcja sztuki, którą wymyślił Rewalski?

Bęben przytaknął.

- Ciekawi mnie jej treść - odezwał się Stern, nie wiadomo dlaczego kierując słowa w stronę widowni.

- Czy jest jeszcze jakiś egzemplarz sztuki? Chciałbym go przeczytać. To dla mnie bardzo ważne.

- Ni ma już nic.

-Nic?

- Po tym, co się stało, świętej pamięci dyrektor Trauder kazał mi zniszczyć wszystkie sześć egzemplarzy i osobiście dopilnował, aż zamknę drzwiczki i spalę je w piecu. Chyba tylko Czabak, co go wczoraj wypuścili z więźnia, chowa ją jeszcze...

- Gdzie?

- W swojej głowie - odparł dozorca z nostalgią.

Stern nie skomentował jego wypowiedzi. Wyjął papierośnicę, zapalniczkę i poczęstował Bębna papierosem.

- Co się właściwie stało? Dlaczego znakomita sztuka znikła raptem z afisza?

- Ni godzi si o tym głośno mówić - zaczął stróż, zapalając papierosa i zaciągając się dymem.

- Proszę mi powiedzieć - nie dawał za wygraną Stern. - Obiecuję, że zachowam tę wiadomość dla siebie.

Bęben się zastanawiał. Trzymał papierosa w kąciku ust, zaciskając go zębami, i coś sobie kalkulował. W końcu przełamał się.

- Daji uroczyste słowo, panie redaktorze, że jak długo żyi, nigdy ni widziałem takij sztuki - rzekł, wydychając powoli dym w stronę pechowego reflektora, tak że nad jego głową powstała siwa mgła. - Siedziałem na widowni dwa rzędy za dyrektorem Trauderem. O tam - pokazał palcem. - Trzeci rząd, miejsce jedenaste. Po pierwszej generalnej Trauder piał z zachwytu. Zwrócił si nawet raz do świętej pamięci Konrada Rewalskiego „mój mistrzu”, bo opowieść o żołnierzu Frołowie wzięła nas za serca. Kiedy opadła kurtyna, wszyscy biliśmy brawo. Rewalski puszył si jak paw i poszedł, by podziękować aktorom za grę. Wpierw pogratulował Czaba- kowi za popisową rolę Frołowa. Czabak wzruszył si, że miał w oczach łzy. Potem poszedł podziękować świętej pamięci Agacie Neumann za rolę Mimi, a na końcu zaszedł do pokoiku, w którym urzędował jego przyjaciel Kański, odgrywający postać kata, i wtedy...

- Co? - zapytał Stern i wstał.

- Zobaczył coś, co si okazało początkiem kuńca.

- To znaczy?

- Zastał Kańskiego i Bodela, ten, no... - Bęben chrząknął znacząco.

- In flagranti?

Bęben kiwnął głową i puścił w światło reflektora stożek dymu, który rozlał się na scenę i wolno poszybował na widownię.

- To była dla nigo obraza. Bodel miał na sobie koszulę pana Kańskiego i damską bieliznę. Dlatego natychmiast pobiegł z tym do dyrektora. Był wściekły, bo kiedyś... - dozorca się zawahał. Jego wychowanie nie pozwalało mu na głośne komentowanie przed Sternem odmiennych seksualnych preferencji. Nie rozumiał świata artystów, w którym pisarze i poeci (chociażby tacy jak Lechoń, Iwaszkiewicz i Dąbrowska) mieli partnerów tej samej płci.

- Kiedyś Rewalski znał blisko Bodela. To miał pan na myśli? I wciąż był o niego zazdrosny.

Bęben puścił dymka i kiwnął głową.

- Co zrobił Trauder?

- Kazał mi natychmiast wezwać Bodela i cały zespół. A gdy wszyscy zebrali si już w jego gabinecie, powiedział, że wyrzuca chłopaka z pracy na zbity pysk. Ale ni przewidział jednego.

- Czego? - zapytał Jakub, spacerując tam i z powrotem po skrzypiących deskach sceny.

- Tego, że Kański postawi na swoim i każe Traude- rowi przeprosić Bodela. Kański zagroził mu, że jeśli tego zaraz ni zrobi, gorzko tego pożałui, a z teatru zostanie ruina.

- Tak powiedział?

- Bóg mi świadkiem, ja tylko powtarzam jego słowa

- zaperzył się Bęben.

- Co było dalej? - Stern zniecierpliwiony spojrzał na zegarek.

- Kański ni ustępował. „Nasz teatr to marionetki, ni rozumiesz tego?!” - darł si. „Bzdura!” - krzyczał wzburzony Trauder. Ten teatr to ni lalki, ale żywi ludzie! Tacy jak ja, pan Wiktor Andrzej Czabak, panna Agata Neumann i... Ni dokończył i ukłonił si w stronę bliźniaczek Klein, które przestraszone trzymały si za ręce. Ruta natychmiast poparła dyrektora. Oświadczyła, że od początku ten chłopak jej si ni podobał i że od dawna miała go na oku, bo wydawał jej si fałszywy. Dodała, że jest ważniejsza sto razy od jakiejś głupiej, zasmarkanej marionetki, i wyrżnęła lalką Nadieżdą o ścianę. Bodel stał blady jak kreda. Parzył na Joachima i trząsł si jak osika. Wtedy Kański kazał Agacie podnieść lalkę i nastraszył ją, że jeśli tego ni zrobi, spotka ją niszczęście, ale panna Neumann miała jego gadanie za nic. Kański jak nipyszny sam podniósł Nadieżdę i posadził na biurku Traudera.

- A Pasik?

- Co, Pasik? - Bęben zastanawiał się przez chwilę.

- Zwinął manatki i gdzieś sobi poszedł. Moży do ma- muńci, bo żony ani dziewczyny to on nigdy ni miał.

- Co zrobił Kański?

- To, co zwykle. Przebrał się, wymył i razem z Ernestem wyszedł na ulicę. Najsmutniejsze, że po tej awanturze chłopak stracił pracę. Da pan wiarę, że ni zarobił na swoich marionetkach złamanego grosza?

- Nie wierzę! Zrobił je za darmo?

- Trauder dawał mu czasem na ubranie i jedzenie i pozwalał spać w kanciapie. Powiedział, że na wszystko przyjdzie pora, a na razie musi go dokładnie sprawdzić.

- No i sprawdził go dokładnie - rzucił z przekąsem Stern, wypuszczając dym pod nogi. - A Czabak?

- A Czabak? - Bęben powtórzył jak echo. - Pu- wiedział, że ma to wszystko w... poważani. Trzasnął drzwiami i poszedł do swojej Romy napić si wódki. Bliźniaczki Klein ni odzywały si ni słowem. Jak papużki nierozłączki spuglondały wystraszony na siebi, gotowe si ulotnić. Dalej to już pan, pani redaktorze, chyba sam si domyśli. Trauder si uparł. Kański mu ni odpuścił i kazał natychmiast zwrócić do banku pieniądze, które podżyrował. Powiedział, że wyrwie mu je siłą z gardła. Do ostatniego grosika.

- Tak powiedział? - zaciekawił się Stern.

- To jego słowa! Ale pieniędzy już ni było. Gdzieś wyparowały. Stuka padła. Marionetki, kurtyna i rekwizyty poszły pod młotek, a potem jedno po drugim zdarzyły si te okropny nieszczęścia. Taj i kaniec moij opowieści!

Stern wyjął papierosa z ust, przetarł rękami twarz i ciężko westchnął.

- Czy może słyszał, że dyrektor Trauder ma siostrę w Ameryce, która ma przyjechać po swoją chorą bratanicę.

Bęben zrobił zdziwioną minę.

- Dyrektor nigdy ni chwalił si swoją rodziną. Ni wiedziałem, że ma córkę!

- Na wózku inwalidzkim!

- Nimożliwe! - Mężczyzna zasępił się. - To prze- ciż...

- Możliwe, panie Albinie, możliwe! Pewnie na jej leczenie poszły ogromne pieniądze. Mieszkał z córką w mansardzie. Nie jak dyrektor, ale jak biedak.

- Chryste Panie!

- A czy pana zdaniem po tym, co się wtedy stało, pan Adam Kański byłby zdolny do...

Stróż poderwał się z fotela.

- Mówi pan o elektryku i drabinie?

- Mówię, panie Albinie, o wszystkim.

- Jak o wszystkim, to ni mnie, tyłku tegu ancymona trzeba si zapytać! - powiedział podniesionym głosem, a potem podszedł do wyłącznika, zgasił reflektor i, nie zwracając uwagi na dziennikarza, skierował się do swojej kanciapy, mrucząc pod nosem jakieś przekleństwa.

Kilka minut przed piątą Jakub Stern opuścił teatr i szybkim krokiem udał się na spotkanie ze szkolnym przyjacielem, by przekazać mu ważną wiadomość.

Upał nieco zelżał, lecz nagrzane od słońca budynki i ulice wciąż promieniowały ciepłem, nie dając wytchnienia. Po kilkunastu minutach marszu Jakub, cały zziajany, dotarł na Zieloną i nacisnął dzwonek u drzwi.

Gdy opadły łańcuchy i ustąpiły rygle, w drzwiach pokazał się gospodarz w swoim nieśmiertelnym ciemnozielonym jedwabnym szlafroku. Miał przekrwione oczy, a w jego krótko przystrzyżonej bródce wyraźnie zaznaczały się pasemka siwych włosów.

Przywitał gościa tubalnym głosem, pozwalając sobie na kąśliwą uwagę, że największego bohatera zabija troska. Stern nie zareagował. Udał się za Samuelem do gościnnego pokoju, siadł ciężko w fotelu pod oknem i posłał w stronę gospodarza badawcze spojrzenie.

- Co to za gardłowa sprawa? - zapytał, ciężko łapiąc powietrze.

Adwokat nie odpowiedział. Przeprosił go i wyszedł do kuchni, by po krótkiej chwili przynieść cytrynadę.

- Zaraz tam gardłowa... - stwierdził i podał Sternowi szklankę. - Około południa odwiedził mnie pewien bogaty gość. Rozmawialiśmy o procesach sądowych i dowiedziałem się zaskakującej rzeczy, jaka ci się nawet nie śniła.

Stern opróżnił szklankę duszkiem, odstawił ją na stół i uśmiechnął się do kolegi. Hillel po mistrzowsku podsycał jego ciekawość, by w końcu zaserwować mu błahą wiadomość jak nieziemską tajemnicę.

- I jeśli ci powiem, że ta sprawa łączy się z twoim śledztwem, wtedy mi uwierzysz?

Stern odchylił mankiet koszuli i spojrzał ukradkiem na zegarek.

- Widzę, że pan redaktor jest zakładnikiem czasu.

- Adwokat był lekko poirytowany. - Cóż, nie będę go więcej zatrzymywał.

- Nie obrażaj się, faktycznie jestem już spóźniony

- powiedział Stern, przymykając ze zmęczenia oczy.

Gospodarz chrząknął znacząco.

- Zwrócono się do mnie, bym przekazał ci prośbę, byś sprawę marionetek zostawił w spokoju.

Stern nie spodziewał się po Hillelu takiej rozmowy. Natychmiast stanął mu przed oczami Stecki. Był pewien, że właśnie on maczał w tym palce. Bez zastanowienia wyjął z kieszeni wizytówkę adwokata i pokazał przyjacielowi. Adwokat kiwnął głową.

- Wiesz, że to chore?

- Zgadza się, to jest bardzo stara choroba - przyznał Samuel. - Ta choroba nazywa się wielki pieniądz. Zachorował na nią bank i dwie giełdy. Dziś, po twoich prasowych enuncjacjach panowie prezesi i dyrektorzy dostali swędzącej wysypki.

- Chcesz opowiadać mi bajki?

- Boże broń, ja trzymam za ciebie kciuki. Przeczytałem rano twój artykuł i... - adwokat zawiesił głos - pomyślałem, że jest kilka spraw, które powinieneś koniecznie znać.

Jakub nie krył zainteresowania.

- Czy ty wiesz, że dziś w Stanisławowie chowają naszego Reve’a? Podobno pozszywane ciało zabrała jego stara ciotka. Może to i dobrze? - stwierdził Hillel, parząc na dziennikarza. - Nie będzie już w mieście złośliwych plotek. Powiem ci teraz drugą nowinę: po śmierci kasjera w twoim banku przeprowadzono drobiazgową kontrolę. I cóż się okazało? A to, że ze skrytki, za którą odpowiadał Konrad Abraham, zniknął niezwykle ważny dokument. Okoliczności sprawy nie są jasne. Rzecz jest bardzo, ale to bardzo delikatna, bo ów dokument został zdeponowany przez hrabinę.

- Masz na myśli Swietlanę Sołowiową?

Hillel przytaknął.

- Tyle wiem, że hrabina przekazała ów dokument Reve’owi do złożenia w bankowym depozycie. Co dziwniejsze, podobno w skrytce pozostały nietknięte obligacje i kosztowności, o których ja nie miałem pojęcia. Wygląda na to, że nasz kasjer „wypożyczył” dokument w sobie tylko znanym celu. A teraz sza! - Przystawił palec do ust. - Niektórzy snują domysły, że on mógł być więcej wart niż cała reszta depozytu!

- Jaki dokument?

Hillel na sekundę się zawahał.

- Jej osobisty pamiętnik. Sam rozumiesz, że jego zniknięcie podważa wiarygodność banku.

- Nie mógł zniknąć, skoro jest dobrze strzeżony - zauważył Stern spokojnie.

Samuel spojrzał na niego podejrzliwie.

- A ty skąd o tym wiesz?

Stern celowo zrobił pauzę.

- Bo ten pamiętnik jest teraz u mnie.

Hillel pokręcił głową z niedowierzaniem.

- To niemożliwe! Mógłbyś to, Kuba, wyjaśnić?

Stern dyskretnie rzucił okiem na zegarek. Było kwadrans po piątej i wskazówki roamera przypominały mu o jeszcze jednej bardzo ważnej wizycie.

- To za długa historia, bym ją teraz dokładnie opowiadał. W każdym razie pod koniec czerwca pojechałem z Wilgą de Brie i nieznanym ci jegomościem do pewnej willi przy Zielonej, w której mieszkanie wynajmował Konrad Rewalski. Szukaliśmy śladu, który naprowadziłby nas do zabójcy kasjera. W pokoju, który kiedyś wynajmował, odkryliśmy zbiorowisko marionetek. Wśród nich była lalka rosyjskiego porucznika Andrieja Frołowa. Sam nie wiem, co mnie podkusiło, by zabrać ją do redakcji. Kiedy zacząłem ją dokładnie oglądać, moją uwagę zwrócił przyczepiony do pleców wojskowy tornister. Po jego otwarciu znalazłem...

- ...jej pamiętnik?

Stern kiwnął głową.

- Jestem po jego lekturze i teraz wiem, że Rewalski oparł swoją sztukę na motywach wspomnień hrabiny. Chciałem ci o tym powiedzieć kilka dni temu, lecz wtedy, żałuję, nasza rozmowa przybrała niespodziewany obrót.

I Jakub zrelacjonował opowieść, pomijając drastyczne szczegóły, a potem przytoczył kilka zdań z ostatnich stron pamiętnika. Opisał też dom kupca Ichtionowa położony nad morzem i piwnicę, w której, jak sądził, była ukryta kasa sławnego Dońskiego Pułku Junkierskiego. Nieprawdopodobny majątek: dziesięć tysięcy carskich rubli w złocie.

- Jeśli się nie mylę, jestem bogaty! - Stern mrugnął znacząco do adwokata.

- Nie byłbym tego taki pewien - odpowiedział Hillel chłodno. - Podobno biali tak jak czerwoni stosowali w tej wojnie wyjątkowo wyrafinowaną taktykę, którą nazywali grą z czerwonymi w ruletkę. Posyłali z dowództwa specjalnego kuriera, który od początku spisany był na straty. Dostawał fałszywą wiadomość i był kierowany w łapy nieprzyjaciela, by wprowadzić go w błąd.

Stern był zawiedziony. Hillel w kilku zdaniach odarł legendę z romantyczności.

- Chcesz powiedzieć, że to draństwo? - zapytał Samuel. - Zapewne masz rację, ale ta historia w ogólnym rozrachunku ma szczęśliwe zakończenie. Słyszałem, że generał major Aleksiej Michajłowicz Maksimów był doskonałym sztabowcem. Dzięki jego umiejętnościom sławny doński pułk uniknął klęski. W ostatnim momencie ewakuował się wraz z nim na grecką wyspę Lemnos. Świetlana nieraz opowiadała mi tę smutną historię. Nie mogła zapomnieć spojrzenia Aloszy, gdy zostawił konia na brzegu i z siodłem na plecach, jak prosty żołnierz, wchodził po trapie na transportowy statek.

- A kurier Frołow?

- Żałuję, lecz nie przypominam sobie, by kiedykolwiek wymieniała przy mnie to nazwisko. Choć jeśli istniał, to jego ofiara dzięki występkowi Konrada Reve’a nie powinna pójść w zapomnienie.

Samuel zakończył opowieść, a potem podniósł się z fotela, by odprowadzić spieszącego się kolegę do drzwi.

Po wizycie u adwokata czekała na Jakuba jeszcze jedna, najważniejsza w tym dniu - u ojca. Chciał się dowiedzieć, czy ma nowe wiadomości o matce, i zabrać go na zamówioną mszę za brata, lecz kiedy tylko przekroczył próg jego mieszkania, ułożony w głowie plan przestał był taki oczywisty.

Ojciec miał na sobie przepocony podkoszulek i brudne kalesony i wyglądał, jakby dopiero co wstał z łóżka. Jego twarz pokrywał kilkudniowy siwy zarost, a polepione włosy spływały za uszy, odsłaniając na czole i skroniach brązowe starcze plamy. W mieszkaniu panował horrendalny bałagan, w powietrzu unosiła się woń alkoholu i potu.

Jakub zamierzał ostentacyjnie odtworzyć okno w kuchni, lecz powstrzymał się, by nie robić ojcu przykrości. Rodzic zaprosił go do pokoju gościnnego. Jakub udawał, że nie dostrzega degrengolady. Na stole stały dwie opróżnione butelki po czystej i wiśniówce - tata i mama, jak kiedyś nazywał ojciec w żartach ów łechcący podniebienie duet. Obok nich czekały na zmiłowanie szklanka po kawie z zaschniętymi fusami i kryształowy kieliszek ze śladami palców. Na talerzyku leżały skórka od salcesonu, nadgryziona kromka chleba i kiszony ogórek. Obrazu dopełniały brudny nóż i widelec porzucone na poplamionym obrusie.

Ojciec zabrał ze swojego fotela spodnie i pogniecioną koszulę i rzucił je niedbale na kozetkę. Siadł ciężko, wskazując synowi drugi wolny fotel. Zaraz też pochwalił się dobrą nowiną. Powiedział, że był we wtorek w szpitalu i doktor Wawdysz dał mu nadzieję, że pod koniec miesiąca matka wróci do domu.

- To bardzo miły człowiek. Złego słowa o nim nie powiem. Zapamiętał cię i prosił, by cię pozdrowić. Powiedział nawet, że cię podziwia.

- Za co? - Jakub zawiesił na ojcu pytające spojrzenie.

- Mówił, że w swoje opisy wkładasz dużo serca.

Jakub żachnął się, lecz ojciec nie zwrócił na to uwagi.

- A co u ciebie? - zapytał. - Jak Anna, Kasia i Piotruś? No co? Zapomniałeś języka? Opowiadaj, opowiadaj!

Jakub naprędce sprzedał ojcu sentymentalną historyjkę, w której z Anną i dziećmi wybierają się nad morze do Juraty. Kiedy o tym mówił, był święcie przekonany, że wkrótce to się ziści.

- Wyśmienity pomysł - podchwycił ojciec, przeczesując kościstą dłonią tłuste włosy. - Wystarczy kilka dni, by wyrwać się z tego cholernego lwowskiego piekła. Jest wprawdzie kąpielisko Żelazna Woda z plażami i boiskami, ale kiedy zwali się tam dwa tysiące luda...

- Właśnie! Zwłaszcza że Kasia i Piotruś nigdy nie widzieli morza - mówił Jakub rozpromieniony. - Dasz sobie, tato, radę?

- Przecież mnie znasz - powiedział rodzic, podrywając się z fotela. - Spójrz tylko, jakie mam twarde muskuły!

Jakub wstał i pomacał blady, sflaczały biceps ojca.

- Jak stal, tato, jak stal!

Spojrzał na ustawione pod oknem sztalugi i skonstatował, że ojciec stracił zainteresowanie malarstwem dokładnie wtedy, gdy matce zaczęła szwankować pamięć. Jeszcze dwa lata temu był pełen polotu. Gdy przychodzili z Anną i Kasią w odwiedziny, matka częstowała ich pyszną napoleonką albo tortem makowym, a ojciec zdradzał Kasi sekrety pociągnięć pędzlem na wilgotnym papierze.

Stary Stern przechwycił jego pytające spojrzenie.

- Nie myśl sobie, że skończyłem z malowaniem. Od kilku dni chodzi mi po głowie fenomenalny pomysł. Chcę namalować wasz ogród na Pohulance. Róże i magnolie, o których opowiadała mi Anna. Dałem sobie słowo, że uwiecznię je dopiero wtedy, kiedy matka wróci do domu na stałe. Dziś nie mam nastroju. Wszystko strasznie mnie drażni. - Ojciec czknął głośno i niespodziewanie zmienił temat: - Czy opowiadałem ci o naszym sąsiedzie z parteru? Nie?! Wyobraź sobie, że jego córka, Felicja z Nowego Sącza, wygrała na loterii sto tysięcy złotych.

- Pogratulować - rzekł Jakub. - Ludzie mają w życiu nieprawdopodobne szczęście.

- Nie przerywaj, nigdy nie dajesz mi skończyć!

- strofował go ojciec. - Ledwie odebrała nagrodę, zaraz pojechała z mężem kupić ziemię. Mieli postawić dom nad rzeką Kamienicą. Dwupiętrowy, z tarasem i poddaszem, żeby ludzi zazdrość wzięła.

Jakub cierpliwie czekał, aż ojciec dopowie puentę, by móc zabrać go na mszę.

- Wypatrzyli śliczną działkę. Dali Łemkowi zaliczkę, no i wtedy stało się nieszczęście. Kiedy biegła do samochodu, nadciągnęła znad rzeki niewielka chmura. Felicja była już pięć kroków od auta, gdy strzelił w nią piorun. Sąsiad opowiadał, że jej mąż widział przed burzą na polanie salamandrę, a salamandra u Łemków oznacza...

- Tato!

- Co, tato? Co, tato? Ja wiem, że gadam same głupstwa. Najlepiej zawieź mnie od razu do matki, do Kulparkowa! Tam jest nasze miejsce! No, co tak wlepiasz gały? Stary, głupi ojciec?!

Przez chwilę milczał. Jakub również się nie odzywał, skupiając wzrok na grdyce wystającej z chudej szyi ojca jak indycze wole.

- Ja wiem swoje, ty swoje - powiedział podniesionym głosem. - Nad morzem macie mi na siebie uważać i zaraz po przyjeździe do Juraty wysłać do nas pocztówkę. Obiecujesz?

Jakub przytaknął.

- Matka na pewno się ucieszy. I przyrzeknij mi jeszcze, że kiedy wrócicie, zajdziecie do nas na obiad. Usmażę wam ziemniaczanych placków ze śmietaną i z cukrem, takich, jakie lubicie! Ale przedtem zadzwoń, bo możemy być z Heleną na spacerze.

Było wpół do siódmej, gdy Jakub wyszedł od ojca z solenną obietnicą odwiedzin. Jeszcze przez kilka minut nie mógł ochłonąć. Degrengolada, której był świadkiem, odbierała mu chęć do życia. Był na siebie wściekły, że z powodu scysji nie śmiał przypomnieć ojcu o mszy za Edka. Mógł przecież uprzedzić go telefonicznie, lecz jak zwykle wszystko robił na ostatnią chwilę. Zastanawiał się, czy wrócić, ale obawiając się kolejnej awantury, ruszył sam w stronę kościoła Bernardynów.

Po drodze zapalił papierosa i przyspieszył kroku. Kiedy mijał Teatr Wielki, niespodziewanie ogarnął go jakiś dziwny niepokój, który w przeszłości już kilka razy dawał znać o sobie, gdy zbliżał się do finału śledztwa. Również teraz to coś kazało mu zmienić plan dnia i postawić wszystko na jedną kartę.

Postanowił zajść na chwilę na Serbską, pod wskazany mu przez stażystę adres i zapytać lokatorów o Adama vel Joachima Kańskiego. Chciał zweryfikować wiadomości, które dotychczas zebrał. Później czekała go jeszcze msza, a następnego dnia rano miał zamiar odwiedzić w szpitalu Pasika i zadać mu kilka pytań.

Unieruchomiony w gipsie monter wciąż znajdował się na liście podejrzanych. Był wręcz idealnym kandydatem na przestępcę. Mial trzydzieści osiem lat. Chował się przy mamusi, nie miał żony ani dziewczyny, za to było go stać na wypady do burdelu. Stern przypomniał sobie wynurzenia Rewki Adeł o wiązaniu jej do łóżka przez elektryka. To na jego monterskim stole leżały równo poukładane kable, które mogły być użyte do krępowania rąk. Z pewnością Zięba i jego kryminalny ekspert Tomcio Paluch przeprowadzili już porównawcze testy. Zbadali ślady na ciałach i ubraniach denatów i szykowali się do zadania sprawcy ostatecznego ciosu. Z pozostałej przy życiu trójki Pasik był najmniej rozpoznany. Już chociażby z tego powodu nie wolno go było lekceważyć. Wręcz przeciwnie. Płynące z przeszłości doświadczenia nakazywały Sternowi zachować daleko idącą ostrożność.

Kiedy mijał Skarbkowską, spostrzegł na ulicy jakiś podejrzany ruch. Przy cerkwi Przeobrażenia Pańskiego wyłowił z tłumu szpicla pracującego dla Zięby. Faceta, którego inspektor używał od lat do specjalnych akcji. Nazywano go Żyłą ze względu na niesamowitą giętkość i siłę. Przy blisko dwumetrowym tajniaku, przebranym za żebraka, stało jeszcze dwóch typów, prezentujących się jak obszarpane batiary. Jakub przeszedł jeszcze kilkadziesiąt metrów i skrył się w bramie budynku vis-a- -vis wejścia do kościoła ormiańskiego. Ledwie zdążył to zrobić, gdy kilka metrów od niego przetoczył się po bruku czarny landauet o numerze T 45-005, którego widział ostatnio na Zielonej, przy willi inżyniera Guta. W ślad za nim pomknął citroen z połyskującym zderzakiem. Na przednim siedzeniu obok kierowcy siedział rozwalony Zięba, na tylnym zaś tłoczyło się kilka osób. Samochody skręciły z piskiem w Ormiańską. W tym momencie Żyła i jego kompani zatrzymali ruch uliczny, stając w poprzek ulicy i odcinając drogę pieszym oraz pojazdom. Jakub znalazł się w samym środku wydarzeń. Wychylony z bramy zobaczył jeszcze jedną bandę żebraków, która włączyła się do akcji, blokując Krakowską za Ormiańską.

Krzyki i policyjne gwizdki, zamiast odstraszyć, przyciągnęły przechodniów jak magnes. Zaciekawieni cisnęli się w stronę żebraczej blokady. Szybko utworzyła się kolejka z nadjeżdżających pojazdów. Pierwsza zatrzymała się jednokonna dorożka. Siedziała w niej kobieta w czarnym kapeluszu i woalce, obok niej ksiądz z fioletową stułą na szyi, a przed nimi spoczywała mała sosnowa trumna. Stangret, nie zwracając uwagi na obecność pasażerów, zaklął głośno, wyraźnie zastanawiając się nad użyciem bata.

Jakub skorzystał z zamieszania. Zbiegł ze schodów i skierował się w przecznicę, w której znikły samochody. W tej samej chwili jeden z kompanów Żyły wyciągnął legitymację policyjną i pogroził mu pięścią, nakazując, by pozostał grzecznie na swoim miejscu.

Stern nie zamierzał się z nim szarpać. Rzucił niedopałek na bruk i przydeptał butem. Płynęły cenne minuty. Tłum gęstniał i coraz więcej gapiów gromadziło się za plecami żebraczej trójki, pomstując głośno. Wreszcie policyjny gwizdek niespodziewanie odwołał akcję, a Żyła i jego dziadowscy kompani tak szybko zapadli się pod ziemię, jak się pojawili.

Jakub przyspieszył kroku. Próbował zgadnąć, na kogo tym razem polował Zięba, lecz nic rozsądnego nie przychodziło mu do głowy. Zamyślony skręcił w Ormiańską, potem minął kościół Dominikanów i cerkiew Wołoską. Po kilkunastu minutach stał na Serbskiej pod drzwiami trzypiętrowej kamienicy.

Na ścianie był tylko jeden przycisk dzwonka. Stern nadusił go i czekał. Wcisnął go znowu, a kiedy nie było odpowiedzi, załomotał pięścią do drzwi. Sekundy wlokły się leniwie. Rozeźlony podniósł wzrok. Zdawało mu się, że w oknie na pierwszym piętrze dostrzegł ruch firanki, więc ponownie, używając pięści, dał o sobie znać.

Poskutkowało. W drzwiach pokazał się wściekły babsztyl sięgający mu do ramion i ubrany w karminową garsonkę. Miał zaciśnięte usta i wyglądał jak Czerwony Kapturek rozdrażniony przez wilka.

Stern z trudem zachował powagę. Śmieszyła go biała koronka wpięta w pofalowane rude włosy, ale już nieco mniej tłuczek do mięsa, który babsko na wszelki wypadek ściskało w garści.

Jakub grzecznie przedstawił się i podał swoją wizytówkę, prosząc o pilne spotkanie z gospodarzem. Zaznaczył, że są umówieni. Zadrukowana karteczka z tytułem „Kuriera”, która wiele razy czyniła cuda, nie zrobiła na Czerwonym Kapturku żadnego wrażenia. Baba przeszywała go wzrokiem, przekładając tłuczek z lewej ręki do prawej, jakby miał wypisane na czole, że łże. Rozmowa była skończona. Drzwi zaczęły się zamykać, lecz Jakub nie dal za wygraną i szybko wsunął nogę w szparę.

- Coś pan?! - rozdarła się stara. - Mam zawołać policję?

Jakub sięgnął do portmonetki i z ciężkim sercem wyjął srebrną dwójkę z głową kobiety.

- To szanownej pani za fatygę!

Babsztyl zamknął monetę w garści i jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki odzyskał chęć do rozmowy.

- Czy dzisij wszyscy puwariowali? Dupiro co była tu policja.

- Policja? - zdziwił się Stern.

- Policaj karaczan! - Babsko zabujało się na boki, naśladując kaczkowaty chód Zięby. - Pytał si o panów Adama i Ernesta. Szanowny pan też si spóźnił. Pół godziny temu obaj tu jeszcze byli.

-Kto?

Kobieta znowu zaniemówiła i druga moneta, tym razem niklowa złotówka, na nowo przywróciła jej mowę i pamięć.

- Znaczy pan Adam i lukator. Pan Ernest rozmawiał z niem przy kułacji. Właśnie podałam im wątróbkę z jabłuszkami i trembulką, ale lokator wcale ni chciał jeść, chociaż wątróbka była delikates!

- Nie obchodzi mnie, co jedli, tylko o czym mówili - ponaglił ją Stern.

- Słyszałam, jak pan Adam puwiedział, że dzisiaj to już będzi koniec i że strój jest na medal.

- Jaki strój?

- A bo ja wim? - Babsko wywinęło mu tłuczkiem przed oczami. - Pan Ernest wziął swoją walizkę i obaj posztajgowali na miasto.

Po tym zwierzeniu babsztyl westchnął ciężko i zrobił zmartwioną minę. Stern trzeci raz sięgnął do portmonetki, by odblokować zamuloną pamięć.

- Ten mały i gruby policaj wszedł z kulegami na górę. Szukali czegoś, a jak już to znaleźli...

- Co?

- Zakazali mi mówić - powiedziało babsko i przeżegnało się tłuczkiem.

- Nie kojarzy pani, dokąd pan Adam i Ernest mogli pójść? To dla mnie bardzo ważne!

- Z walizką to pewnie na dworzec si pohulali

- kombinowała służąca.

- Mieli gdzieś wyjechać?

- Zakazali mówić! - odezwała się jak zdarta płyta.

- Ale pisać nie zakazywali?

- No, ni!

Stern otworzył notes, odkręcił nasadkę watermana i podał eleganckie pióro kobiecie. Ta z zainteresowaniem obracała je w palcach.

- Coś przy torach kulejowych, jakby Gacie albo Portki - chytrzyła. - Jakaś wioska na „gie” albo na „be”... O, teraz sobie przypominam - powiedziała i równym, okrągłym pismem wykaligrafowała nazwę wioski.

- Bortniki? - zapytał Stern.

- Właśnie tam pan Adam kupił nidawno jakieś go- spudarstwu.

- A jak byli ubrani? - niecierpliwił się Stern, chowając pióro i notes do kieszeni.

- Policjanci?

- Pytam o pana Adama i lokatora.

- Zwyczajnie. Mieli na sobie szare spodnie i białe koszule. Czy mam im przekazać, jak wrócą - przymi- lało się babsko - że życzył pan sobie zamienić z niemi kilka słów?

- Dziękuję za fatygę - powiedział Jakub, nie wierząc w szczerość zapewnień kobiety.

Wiadomość była więcej niż zaskakująca. Zupełnie niedawno Zięba rewidował mieszkanie Kańskiego. Czego szukał i jaki miało to związek ze sprawą?

Stern postanowił niezwłocznie sprawdzić najprostszą wersję, zapisaną mu przez Czerwonego Kapturka, i z taką myślą wszedł dziarskim krokiem na Rynek, wypatrując dorożki.

Słońce schowało się już za kamieniczki i reprezentacyjny miejski plac tonął w orzeźwiającym cieniu. O tej porze jak zwykle panował tu ożywiony ruch. Przed lokalami przy zastawionych stolikach siedzieli mieszkańcy grodu nad Pełtwią i zachwyceni gościnną atmosferą przyjezdni. Kelnerzy wbiegali do restauracji i wybiegali z niej z tacami, serwując zimne piwo z pianką, oranżadę, kwas chlebowy i zakąski, a rozleniwieni goście korzystali pełną gębą z uroków rozpoczynającego się lata.

Stern rozglądał się czujnie. Próbował wypatrzyć w tłumie szare spodnie i białą koszulę. Z prawej strony, przy Atlasie zobaczył katarynkę z kolorową papugą bujającą się na żerdzi. Właśnie kataryniarz, w szarych spodniach i białej koszuli, przezywany „Daj Boży”, przeciągał swój grający wehikuł na stalowych kółkach pod fontannę Neptuna. Stern spojrzał teraz w stronę ratusza, lecz prócz sprzedawcy cukrowej waty (także w białej koszuli i szarych spodniach) oraz oblegającej go dzieciarni nic interesującego nie dostrzegł. Popatrzył w lewo. Przystanek jedynki vis-å-vis wylegujących się lwów ratuszowych był pusty. Tramwaj musiał więc niedawno odjechać. Za to pod fontanną Diany zatrzymała się akurat wolna dorożka.

Stern bez wahania ruszył w jej kierunku.

Wszedł do budynku dworca i rozejrzał się, ałe nic niepokojącego nie zwróciło jego uwagi. W trzeciej kasie kupił bilet. Spojrzał na zegar. Do odjazdu pociągu został jeszcze kwadrans, w sam raz, skonstatował, by przeczytać gazetę. Znalazł w portmonetce dwadzieścia pięć groszy i dla zabicia czasu kupił w dworcowym kiosku najnowszy numer „Kuriera”. Przysiadł na ławce i zaczął go wertować, przerzucając kartki nafaszerowane sportem, kulturą i denerwującą go polityką. Na czwartej stronie znalazł reklamę: „Książeczka oszczędnościowa PKO rozwieje troski o twoją przyszłość”, a pod nią zaskakujący artykuł. I nie było w tym żadnego przypadku, że właśnie w tej chwili kupił ten numer. Jego działaniem od dawna nie rządził przypadek. Wszystko, co robił, miało głęboki, niepojęty dła innych sens. Jeszcze raz przeczytał artykuł „Sztuka w burdelu”. JakiśJ.S. opisywał jego pracę, wypaczając jej istotę.

- Kosmiczna bzdura! - powiedział na głos.

Porwał gazetę i wrzucił ją do stojącego przy ławce kosza. Następnie podniósł walizkę i udał się na swój peron. Tam, chowając się za żeliwnym słupem, rozejrzał się, a kiedy się upewnił, że nikt za nim nie idzie, uspokojony wsiadł do wagonu za lokomotywą. Otworzył drzwi do przedziału z trójką pasażerów, burknął coś pod nosem i usadowił się przy oknie.

Wciąż nie mógł ochłonąć. Ten J.S. niczego nie rozumiał. Wyraźnie pisał pod publiczkę. Czy szaleństwem może być poszukiwanie prawdy? Doskonale znał siebie i precyzyjnie panował nad swoim umysłem i ciałem. Tak jak wszyscy miał do niej niezbywalne naturalne prawo i wiedział, że droga, którą wybrał, pełna poświęceń i wyrzeczeń, zaprowadzi go wkrótce do celu.

Wskoczył do dorożki i zamówił błyskawiczny kurs na dworzec kolejowy. Po siedmiu minutach powóz zaprzężony w pstrokatą klacz wjechał w aleję Focha, głośno dzwoniąc po bruku podkowami, a po kolejnej minucie wtoczył się na plac Wilsona, objechał klomb z fontanną i zatrzymał się przed głównym wejściem.

Jakub zapłacił fiakrowi i wbiegł do budynku dworca. W holu głównym zaczął szukać dwóch młodych mężczyzn, wyławiając wzrokiem z tłumu szary i biały kolor. Jeszcze raz spojrzał w stronę głównego wejścia. Zrobił kilka kroków ku kasom, przed którymi stały kolejki pasażerów. Próbował wyłuskać z tłumu młodego mężczyznę z walizką i jego przyjaciela, którego widział na zdjęciu wyciętym z gazety, lecz drogę przecięła mu pielgrzymka niewidomych starców, prowadzona przez dwie szarytki. Ślepi trzymali się z obu stron grubego sznura i wolno zmierzali w stronę poczekalni. Słychać było szuranie obuwia i głośne nawoływania, komponujące się w niespotykany chór płynący pod wysokie sklepienie.

Z prawej strony wejściowych drzwi patrol żandarmerii sprawdzał przepustkę wyprostowanemu jak struna szeregowcowi. Po lewej chuda kobieta w kapeluszu dawała komuś znaki parasolką. Jakub skierował wzrok w tamtym kierunku, by dostrzec spoconego grubasa z dwiema walizami, ubranego w białą koszulę i szare spodnie.

Ostatni raz zlustrował hol i podszedł do tablicy odjazdów. Szukał pociągu do Stanisławowa i Kołomyi przez Chodorów i Halicz, który zatrzymywał się w Bortnikach. Według rozkładu jeden odjeżdżał z peronu czwartego dokładnie o siódmej.

Stern automatycznie przeniósł wzrok na zegar dworcowy. Do odjazdu zostało dwadzieścia pięć sekund. Sekundę zawahał się, a później jak zwariowany rzucił się w stronę przejścia podziemnego. Wynurzył się na czwartym peronie akurat w chwili, gdy zawiadowca opuszczał lizak i skład ciągniony przez lokomotywę zaczął nabierać rozpędu. Kiedy ostatni wagon znalazł się tuż przed nim, Stern przyspieszył. Resztką sił odbił się od chodnika i wylądował na schodkach wagonu, omal nie skręcając karku. Z bijącym sercem złapał się stalowego relingu i dokładnie w tym momencie usłyszał czyjś krzyk. Odwrócił głowę. Nie mógł uwierzyć w to, co zobaczył. Za pociągiem biegł zasapany Zięba, podtrzymujący jedną ręką spodnie. Widać było, że tak jak Stern ma wielką ochotę na przejażdżkę za miasto, lecz do szczęścia zabrakło mu kilku metrów.

Za grubasem goniło dwóch tajniaków, tak jak on przytrzymujących czapki i spodnie. Stern zaczął się śmiać i wolną ręką zagrał inspektorowi na nosie. Ale już po chwili, kiedy stał w korytarzu, poprawiając koszulę i marynarkę, zdał sobie sprawę z absurdalności swego położenia. Z jakiegoś powodu ścigała go policja i jak w starym szmoncesie jechał w kierunku Kołomyi bez biletu. Co gorsza, w tym momencie przypomniał sobie o mszy za Edka, którą zamówił przed tygodniem. Właśnie się zaczynała i na myśl o tym do ust cisnęły mu się przekleństwa.

Jakub spojrzał na swoje odbicie w szybie. Dyskretnie napluł na dłonie i przygładził zwichrzone włosy, a potem przeszedł wzdłuż wszystkich wagonów. Zaglądał do przedziałów, lecz Kańskiego ani jego przyjaciela, który miał przypominać marionetkę, nie dostrzegł. Widział za to grupki zmęczonych wieśniaków wracających z miasta z tobołami. W jednym przedziale siedziało trzech pejsatych Żydów w chasydzkich chałatach, w drugim huculska młoda para w kolorowych regionalnych strojach z dzieckiem zakutanym w kwiecistą chustę, w następnym pięciu wojskowych na przepustce, ochoczo rozkładających na walizce karty do gry. W kolejnym jechała przykładna rodzinka i listonosz przysypiający ze zmęczenia z czapką na oczach. Stern widział też cygańską orkiestrę weselną rozlokowaną w dwóch przedziałach. Zauważył skrzypce, gitarę, tamburyn, akordeon i kontrabas, a nade wszystko prześliczną solistkę z długim czarnym warkoczem, od którego nie mógł oderwać wzroku.

Rozdrażniony, bijąc się z myślami, wrócił na koniec składu i zajął miejsce w pierwszym przedziale wagonu, bezpośrednio przy drzwiach. Siedzieli w nim zasuszony staruszek w popielatej dwurzędowce pod krawatem i dwie panie w średnim wieku, ubrane w czarne sukienki i w czarnych chustkach na głowach. Kobiety natychmiast przycichły i otaksowały nowego pasażera wzrokiem, więc Jakub powiedział grzecznie „dzień dobry” i odwrócił głowę na korytarz, by móc przyglądać się przechodzącym pasażerom.

Przed nim byli wielcy i wspaniali artyści! Jego nauczyciel i mistrz - Vittorio Podrecca. Przeczytał o nim w literacko-artystycznym piśmie i byl wstrząśnięty do głębi. Vittorio byl znakomitym prawnikiem. Od dzieciństwa mieszkał w Rzymie i jak nikt rozumiał marność obowiązującego prawa. Czy mógłby rzucić karierę i wielkie pieniądze dla marionetek, nie wiedząc o tym? Czy miałby śmiałość zagłębić się w starą jak świat sztukę, gdyby nie widział w niej jedynej zbawczej dla ludzkości drogi?

On również jak Vittorio dostrzegał wielką niegodzi- wość i zamarzył, by stworzyć własny świat, w którym zapanują sprawiedliwość i ład. Wiedział już, jakie powinien podjąć kroki, lecz musiał przeprowadzić dziesiątki prób, by puścić w ruch marionetki.

I od razu zrodziło się w jego głowie pytanie: Skąd wziął się na dworcu Zięba? Jeśli znalazł się na stacji niemal w tym samym momencie co on, musiał mieć pewną informację. A więc w pociągu był ktoś, kogo obaj szukali. Wystarczyłoby pociągnąć za hamulec i... Stern odrzucił ten pomysł. Jeśli na stacji w Chodorowie pojawi się policja i wejdzie do środka, będzie to znak, że inspektor zadzwonił na tamtejszy posterunek w miasteczku. Z tą kalkulacją oparł się plecami o drewniane oparcie i przymknął oczy.

Nie mógł już niczego cofnąć. To, co się stało, i tak musiałoby się stać. Ta myśl złagodziła napięcie zaciśniętych kącików ust. Po kilkunastu minutach udawania otworzył oczy i dyskretnie obserwował wpółśpiących pasażerów: rumianego kancelistę, który wraz z brzydką żoną i podobną do niej córeczką jechał odpocząć na daczę. Przed chwilą grubas chwalił się głośno swoją odpowiedzialną pracą w urzędzie starosty. Teraz cala trójka tuliła się do siebie jak stadko kuropatw, podrygując w rytm usypiającego stukotu kół.

Spojrzał przez okno. Akurat pociąg pokonywał wzniesie i niewidoczna lokomotywa, sapiąc, wypuściła obłok pary, który zasnuł pofalowany krajobraz niczym poranna mgla. Ten obrazek przypomniał mu inny rytuał: głośny gong, po którym światło reflektorów rozprasza ciemność sceny, pokazując widzom cudowny świat.

Zamyślony, przeniósł wzrok na horyzont. Daleko, niczym na krańcu świata świeciła się w słońcu cebulka cerkwi, a przylepiony do kurtyny nieba wóz z koniem wyglądał jak rekwizyt w teatrzyku cieni.

Z każdą sekundą ornamenty się zmieniały. Złoty łan zboża przecięły równe kopce kartofli, a na zielonej łące pojawiła się nagle jak diabeł przywiązana do palika czarna koza. Potem mignął przysadzisty stóg siana i zwałone ze starości drzewo. Blisko kolejowego nasypu pokazały się wstążki płotów uplecionych z lasek leszczyny, broniące niskich drewnianych obejść.

Pociąg przechylił się w lewo, pokonując ciasny zakręt. Zaciekawiony przysunął się do okna. Dostrzegł ostatni wagon, a za nim dwie nitki torów poprzedzielane uciekającymi w szalonym tempie podkładami. Nie lubił takich widoków. Od tej szalonej ucieczki zaczęło mu się kręcić w głowie. Oderwał wzrok od okna, by spojrzeć na leżącą na półce walizkę. Ciągle o niej myślał. Jej zawartość nie dawała mu spokoju. Dreszcz emocji nieustannie przypominał mu o tych sekundach, które decydowały o jego życiu.

Kiedy to skonstatował, natknął się na spojrzenie małej dziewczynki, która jak on udawała, że śpi przytulona do matki. Miała różową cerę jak świnka. Była piegowata i jej świńskie rzęsy wachlowały spocone szparki oczu. Wyglądała jak parawanowa lalka, gotowa wykonywać służalcze ruchy. Przed chwilą wpatrywała się w jego jasne buty, których w pośpiechu nie zdążył zmienić.

Patrzyła na niego, jakby wszystkiego się domyślała. Wwiercała się w jego mózg ruchliwymi oczkami, dobierając się do jego myśli jak do kremu z bitej śmietany.

Pewnie już zgadła, że zamierza zrobić coś, na co czekał od wielu miesięcy, a może nawet i lat. Widać po niej było, że jasny kolor butów nie daje jej spokoju. Doskonale znal te spojrzenia małych dziewczynek, wścibskich i tylko udających niewiniątka. Teraz też uśmiechała się do niego przepraszająco, wyraźnie próbując zyskać na czasie.

Pociąg, hałasując, pokonał mostek i wpadł w brzo- zową aleję. Drzewa jak oszalałe migały za oknem, rzucając na podłogę niespokojne cienie. Odwrócił głowę w stronę korytarza. Dostrzegł konduktora zmierzającego na początek składu, a za nim trzech pejsatych Żydów w czarnych kapeluszach, z tobolami, którzy z zaciekawieniem zajrzeli do środka przedziału.

Wszystko szło zgodnie z planem. Za chwilę pociąg zatrzyma się na stacji i zawiadowca wyjdzie na peron, by wykrzyczeć przeciągle melodyjną nazwę: Cho-do- -rów. Po Chodorowie będą Dobrowlany i wreszcie jego przystanek - Bortniki - i wtedy spokojnie, nie zwracając niczyjej uwagi, zejdzie po stopniach i skieruje się w stronę biegnącej do Holeszowa drogi. Po niecałym kilometrze przetnie ją, mając po prawej stronie wzgórze nazywane przez miejscowych Diabelskim Siodłem, po lewej zaś stok prowadzący w dół, do Dniestru.

Jakub Stern mimowolnie przysłuchiwał się rozmowie dwóch kobiet prowadzonej półgłosem. Starsza z pań, z siwym meszkiem na górnej wardze, opowiadała młodszej o swej ciotce, która przed rewolucją bolszewicką mieszkała w guberni tomskiej, a po śmierci męża gubernatora sprzedała majątek i wróciła na stałe do Poznania. Tam niepodzielnie rządziła domem, mając za nic służbę i gospodarzy. To ona mówiła bratan-kowi, w co ma się ubrać, kupowała mu koszule i garnitury, a jego żonie rozkazywała, co każdego dnia ma włożyć do garnka.

- A jeszcze do tego... - Pochyliła się i wyszeptała coś towarzyszce na ucho. - Rozumiesz?

- Niemożliwe - zdziwiła się młodsza, rzucając Sternowi spojrzenie. - Co za zwyczaje...

- To jeszcze nic! - dorzuciła starsza. - Pewnego dnia ciotka kategorycznie zapowiedziała żonie bratanka, że jeśli jeszcze raz zajdzie w ciążę, nigdy się już do niej nie odezwie.

-I co, i co? - dopytywała się młodsza, poprawiając niespokojnie koczek.

- Co? To! Pan Bóg ją pokarał! Kiedy Rozalka czwarty raz zaciążyła, ciotka wpadła w szał. Zaczęła niespokojnie kaszleć, wytrzeszczyła oczy i mało się nie udusiła.

- Boże! - rzuciła czarna, żegnając się oszczędnymi ruchami. ;

- Jest sprawiedliwość na tym świecie - zakończyła siwa - bo od tej pory całkiem straciła głos.

- Nawet się nie zna dnia ani godziny - dodał ochrypłym głosem mężczyzna i spojrzał na sąsiada, jakby szukał w nim wsparcia.

Nie znalazł jednak zrozumienia, gdyż Stern dostrzegł w tym momencie konduktora idącego korytarzem i wyszedł za nim z przedziału, by kupić bilet. Dowiedział się od niego, że za minutę pociąg zatrzyma się na stacji Chodorów, za miasteczkiem będą Dobrowlany, a następnie jego przystanek, na którym ma zamiar wysiąść, i że powrotny do Lwowa będzie dopiero o szóstej trzydzieści dwie nad ranem.

Odetchnął z ulgą. Na peronie nie było policji. Do odjazdu zostały trzy minuty. Miał więc jeszcze dość czasu, by wstać, sięgnąć po walizkę i zniknąć bez śladu. Zamknął jednak oczy, gdy przypomniał sobie nagle tamto marcowe popołudnie. Wsiadł wtedy do tramwaju przy Kazimierza Wielkiego, jadącego w stronę rogatki Janowskiej. Pamiętał, że słońce grzało przez szyby, gdy stał odwrócony do niej tyłem i czuł zapach jej ciała, który przenikał go jakąś świeżą, upajającą nutą.

Minęli Stokową i Goldmana. Wtedy, by jej nie spłoszyć, obrócił się dyskretnie i zaraz tego pożałował, bo zobaczył pytające spojrzenie, łagodne, ale tak porażające, że się zaczerwienił.

Kiedy wysiadła na przystanku przy cmentarzu Janowskim, ucieszył się. Wmieszał się w grupkę łudzi podążających na groby. Szedł w tym samym rytmie co ona, starając się nie zwracać na siebie uwagi. Nie zatrzymał się przy bramie, lecz ruszył za nią dalej, utrzymując stalą odległość jak cień podążający za właścicielem.

Widział jej granatową kurtkę, biały kołnierzyk i gimnazjalną czapkę, spod której spływał na plecy przepiękny lniany warkocz. Przed znakiem drogowym oznaczającym ostry zakręt specjalnie się schylił, udając, że zawiązuje sznurowadło, a potem przyśpieszył kroku, by po pięciu minutach już na otwartej przestrzeni zrównać się z nią. Szli obok siebie: ona tak zdumiona jego obecnością, że nie potrafiła wydusić z siebie słowa, i on, tak samo zaskoczony swoją śmiałością, która doprowadziła go w miejsce, gdzie - gdyby tylko chciał - mógłby...

Przeraził się tej myśli. Przeraził się jeszcze bardziej, gdy zatrzymała się, wpatrując się w niego jakoś tak z góry, jakby wiedziała, że jego wyskok jest efektem absurdalnego, szczeniackiego oczarowania.

- Jesteś księżniczką! - powiedział, spuszczając wzrok i chowając spocone dłonie za plecy. - Jesteś...

Nie odzywała się, zaskoczona, może zbierając myśli.

- A gdybym...

- Nie powiedziałeś jeszcze, jaka jestem - stwierdziła, rozglądając się za kimś, kto mógłby w razie czego przyjść jej z pomocą.

- Jesteśprześliczna. Gdybym cię wcześniej zobaczył, to...

- Nie bądź dziecinny - upomniała go, widząc, że nie chce zrobić jej krzywdy, że to dzieciuch, który poszedł za nią kierowany fizyczną fascynacją.

- Przepraszam - powiedział, zacinając się ponownie.

- Czy mi wybaczysz?

- Tak, wybaczam ci - stwierdziła dobitnie, patrząc na jego twarz pokrytą trądzikiem - ale teraz odejdź. Czekam tu na kogoś. On bardzo by się gniewał, gdyby cię ze mną zobaczył.

Przeprosił ją i wycofał się, idąc coraz szybciej, a w końcu biegnąc, by zapomnieć o upokorzeniu, jakiego nigdy jeszcze nie zaznał. I znalazł się przy bramie cmentarnej, gdzie jego matka sprzedająca znicze gapiła się wściekła na zegarek.

Tamto przeszło. Miał wtedy bodaj trzynaście lat. Myślał nawet, że o niej zapomniał i że to, co się zdarzyło, nigdy się więcej nie powtórzy. Lecz w zeszłym roku, w słoneczny wrześniowy dzień tvybral się do parku Stryjskiego. Tysiące powodów sprawiły, że tego dnia znalazł się właśnie tam, lecz teraz żadnego nie mógłby nazwać. Szedł przed siebie, klucząc, zawracając, jakby czegoś szukał - co podświadomość dawno już wyznaczyła, a on miał tylko jej w tym pomóc. I gdy wyszedł zza fontanny, przy oczku wodnym, niedaleko czerwonego klonu nazywanego czynarem znowu ją zobaczył. To była ona, nie mylił się, choć nie widział jej przez kilka lat.

Z wrażenia przystanął. Przyglądał się jej, jakby była zjawą. Siedziała na ławce sama, w popielatej garsonce z białym kołnierzykiem, na który spływał mięsisty złoty warkocz. Oto miał ją obok siebie, swoją nieziemską zjawę, którą kiedyś obraził, a którą teraz chciał przeprosić i wszystko wyjaśnić, powiedzieć, że wciąż ją pamięta, że kilka lat wcześniej zachował się jak cham. Bez namysłu przysiadł się do niej. Zauważył, że uczyła się czegoś. Domyślił się, że teatralnej roli.

Podniosła znad lektury oczy, lecz nie poznała go, bo nic dla niej nie znaczył. Niespodziewanie zamknęła brulion i poszła w stronę pawilonu Panoramy Racławickiej. Był zaskoczony, ale po chwili było mu to na rękę. I już wtedy pomyślał, jakby to było wspaniale, gdyby chciała robić to, co on jej zaplanował. Gdyby ruszała się, a nawet mówiła to, co sobie zamarzył, gdyby była jego... I może wszystko, co się później zdarzyło, miało początek w tej dziwnej myśli, czekającej na właściwy dzień, na właściwą chwilę... Postanowił ją odnaleźć. Nie nastręczało to trudności. Wiedział, że jej pasją jest teatr. Wkrótce dopiął swego i mógł słuchać jej głosu, czekając za kułisami na okazję.

Stern opuścił parciany pas i przez uchylone okno obserwował peron. Do środkowego wagonu wsiadł siwy ksiądz z wypchaną czarną teczką, z pierwszego zaś wysiadły dwie panienki, na które czekał brodaty i brzuchaty jegomość. Stara kobieta z wiklinowym koszykiem chodziła wzdłuż pociągu i zachwalała po ukraińsku świeże drożdżowe bułeczki. Był też sprzedawca miodu, który na poczekaniu napełniał słoik bursztynową patoką wprost z wirówki. Lecz nigdzie nie było policji.

Pociąg wyjechał punktualnie, kierując się na południe. Jakub podciągnął okno i pozostał na korytarzu, obserwując przez szybę oddalające się miasteczko. Za dorodnymi akacjami znikła drewniana synagoga, po niej biały kościół, neoklasycystyczna cerkiew z pozłacanym krzyżem i wysoki komin cegłami. Po kilkunastu minutach pojawiła się niewielka stacyjka Dobrowlany, na której wysiadł mężczyzna z plecakiem i rowerem ubrany w wypłowiały mundur leśnika. Czekała na niego mała dziewczynka w kremowej sukience, która przywitała się z nim, a potem wsiadła na ramę i oboje pojechali w stronę dalekich drewnianych zabudowań.

Konduktor dał znać ręką, lokomotywa wypuściła parę i pociąg na nowo nabrał pędu.

Gdy był dzieckiem, uciekał z domu, bo coś ciągnęło go do lepszego i sprawiedliwszego świata. Czasem nie było go nawet kilka dni. Nocował wtedy w pustych szopach i stogach siana, a jedzenie kradł na straganach, a czasem wynajdywał w śmietnikach. Zdesperowany żebrał na dworcu i pod kościołami, skąd przeganiali go silniejsi chłopcy lub policja, a gdy wreszcie wracał do domu, za każdym razem poznawał na nowo, jak smakuje ojcowski pasek. Najgorzej dostało mu się w listopadzie, gdy skrył się w żydowskim domu przedpo- grzebowym, obok nowej synagogi przy ulicy Bóżniczej. Nie pamiętał już, dlaczego musiał wyłamać skobel i wyważyć drzwi. Może wial tego wieczoru zimny wiatr i zacinał deszcz ze śniegiem? Znalazł sobie miejsce w pogrzebowej sali i zasnął. Obudził się dokładnie tam, gdzie stawiano mary: na inkrustowanej mosiądzem gwieździe Dawida, pod wysadzanym turkusami drewnianym baldachimem. Wokół niego stali pobożni Żydzi w długich czarnych chałatach, podpierający się laskami. Modlili się w mowie, której nie rozumiał, kiwałi się rytmicznie i skubali po siwych brodach. Nie zrobili mu krzywdy. Może się go bali? Patrzyli tylko na niego, jakby był diabelskim pomiotem. Kiedy skończyli modlitwę, otworzyli okno i drzwi na przestrzał i czekali, aż się sam wyniesie. Na myśl o tym zamruczał przez sen zadowolony.

Nagle krzyk konduktora wyrwał go ze wspomnień. Skoczył na równe nogi, schwycił walizkę i bez pożegnania wyszedł z przedziału, odprowadzany spojrzeniem wścibskiej dziewczynki.

Pociąg ze zgrzytem zahamował na kolejnym przystanku.

- Bortniki!

Na tę głośną kolejarską zapowiedź Jakub otworzył drzwi i wyskoczył z wagonu na skarpę po przeciwnej stronie peronu. Byłby stoczył się do rowu pełnego wody, w którym pławiły się żaby, gdyby nie złapał w ostatniej chwili łodygi ostu. Szybko oprzytomniał. Wbił sobie w dłoń kilkanaście ostrych szpilek i przeklął siarczyście pod nosem. Wyjmował je zębami, pluł na trawę i, wysysając z dłoni krew, czekał, aż pociąg ruszy do Halicza.

Podekscytowany patrzył na komin lokomotywy, z którego wystrzelił pod niebo biały obłok podobny do wypuszczonego z butelki dżina. Zauważył, że czarodziej obraca się wolno w powietrzu, by w końcu zmienić się w gigantyczny żaglowiec dryfujący dostojnie w stronę Lwowa.

Stern przerwał obserwację, bo jakiś żołnierz z papierosem przyglądał się mu natrętnie z okna. Uśmiechnął się, pomachał mu na odczepnego ręką i ruszył wydeptaną przez zwierzęta ścieżką w kierunku znaku świętego Andrzeja oznaczającego przejazd kolejowy.

Doznań było aż nazbyt wiele. Rozsiane wzdłuż torów maki mamiły Sterna subtelnym pięknem, koncertowały świerszcze i skowronek, zawieszony gdzieś wysoko w powietrzu, odzywał się przeciągłym trelem. Od podkładów kolejowych wygrzanych w słońcu płynął do jego nozdrzy drażniący zapach smoły.

Natychmiast jednak ochłonął z tych wrażeń, gdy dojrzał w oddali postać z walizką w ręce. Szczupły i niewysoki mężczyzna ubrany w mundur listonosza zmierzał prędkimi krokami w stronę widocznych pod lasem zabudowań. Stern postanowił iść za nim.

Zatrzymał się, gdyż wydawało mu się, że ktoś za nim idzie. Umyślnie przykucnął, udając, że chce coś podnieść. Szybko odwrócił głowę, lecz na wijącym się od stacji trakcie ani na ukwieconej łące nikogo nie dojrzał. Zastanawiające, ale od ponad godziny tłukła mu się po głowie skoczna melodia i bezskutecznie próbował się od niej uwolnić. Prześladowała go stara francuska ballada, grana niedawno przez kataryniarza na Rynku, i nawet nie zauważył, jak doszedł z nią do celu.

Postawił drewnianą walizkę na kamiennych schodkach. Wyjął z kieszeni pęk kluczy spiętych agrafką. Wybrał ten z płaską główką. Jeszcze raz spojrzał przelotnie na słońce wgryzające się promieniami w czerniejący las na stoku i pomyślał, że zasłużył na ten widok. Oślepiony jaskrawym światłem skierował wzrok na stodołę pokrytą strzechą i na psią budę porosłą mchem. Przypomniał sobie, że kilka dni temu znalazł w mieście psa przybłędę i zaopiekował się nim. Dał mu jeść, a potem uwiązał go na łańcuchu przy wejściu do wiłłi. Stary wilczur przez dwa dni był jego przyjacielem, ale potem musiał go opuścić. Żałował, lecz ostatnio nie miał na nic czasu, a przecież musiałby dzień w dzień się o niego troszczyć. Co innego kot, który - jak on - nie zależał od nikogo i chadzał własnymi drogami. Pomyślał, że ewentualnie mógłby mieć kota.

Zadowolony włożył klucz do otworu kłódki i przekręcił, a potem zdjął ją ze skobla. Energicznie odsunął rygiel i podniecony złapał za klamkę, lecz zanim podniósł ją wyćwiczonym ruchem, by poluzować drzwi wciśnięte w drewniane ościeże, znowu odwrócił się w stronę drogi, by przekonać się, czy nikt go nie śledzi. Niepotrzebnie się bal. Droga aż po horyzont była pusta. Uspokojony złapał za klamkę i zajrzał do środka.

Wewnątrz panował półmrok. Zapach ziół, które wisiały pod belką, uderzył go w nozdrza i znowu wiedział, że jest gotów śmiać się i żartować.

Od razu też poczuł na sobie ich wzrok, pytający i ciekawski. Jak zwykle, gdy wracał, dopominały się od niego słów pocieszenia.

-Nie patrzcie tak. Wiem, że długo mnie nie było, ałe teraz będziemy już razem. Sami, bo tylko wam mogę zaufać - powiedział, spoglądając w półmrok izby, którą przecinały strużki światła wdzierające się przez okiennice i cełujące w obraz święty wiszący nad łóżkiem - dokładnie w koralowe serce podzielone nimi tak dziwnie, jakby kosmiczny malarz z rozmysłem rozciął je na pół.

- Dajcie mi się rozgościć - rzucił, stawiając walizkę przy kominku. - Jeszcze przez chwilę musicie być cierpliwe. Mam dla was prezent.

Otworzył okiennice i do izby wdarło się ciepłe powietrze ze śpiewem ptaków i grą świerszczy. Przez moment widział, jak płowy jastrząb pikuje w środek polany za ścianą gęstego świerkowego zagajnika.

Obrócił się i po gospodarsku omiótł wzrokiem pokój. Od razu natrafił na pytające spojrzenie hrabiny Nadieżdy i dumny wzrok Frołowa, siedzących za stołem naprzeciw siebie. Było mu przykro. On też dostrzegł na porysowanym blacie mysie odchody. Leżały w miejscu, gdzie przedwczoraj zostawił im skórkę chłe- ba. Zgarnął je ręką, kłaniając się uprzejmie i przepraszając. Potem spojrzał na półkę z książkami, na której siedziały Zizi i Ruta. Dwie zalęknione marionetki nie spuszczały z niego wzroku.

Wiedział, że najważniejsze jest oczekiwanie. Ta chwila zbliżania się do celu, która wynagrodzi mu wszystko, co w życiu wycierpiał. Tak było zawsze. Przekonał się o tym, jak łatwo można być Bogiem, dokonując za kogoś wyboru. Rodzice? Nienawidził ich. Właśnie przez nich nie zaznał nigdy spokoju. Ojciec? Miał kata, a nie ojca, a matka wciąż wystawiała go na kpiny, pozwalając zamykać go w piwnicy i wpuszczać ohydne pająki, których bał się najbardziej. Brał wtedy z sobą łałki, którym powierzał swój sekret. Były mu wierne i nigdy go nie zdradziły.

- Pani, błagam, bądź cierpliwa! Wszystko w swoim czasie - powiedział uprzejmym tonem.

Podszedł do walizki i spróbował poluzować zamknięcie. Jak na złość zacięło się, więc włożył w otwór zamka ostrze kuchennego noża i z całej siły obrócił. Usłyszał trzask pękniętej sprężyny. Zamek ustąpił i bez przeszkód uniósł drewnianą pokrywę.

W środku leżał karnawałowy strój: jedwabna granatowa pełeryna i wenecka maska, którą zrobił z papier måché. Linię oczu oraz nosa podkreślił srebrnym wężykiem, wijącym się jak przebudzony z zimowego snu zaskroniec. Pod nosem przykleił czarne podkręcone wąsry, a nad czołem umocował pęk kogucich piór, które ozdobił niebieskim szkiełkiem w kształcie serca. W tym przebraniu paradował nierozpoznany przez nikogo w hotelu George w czasie festiwalowej inauguracji.

Ponownie nachylił się nad walizką, by odwinąć z papieru coś, co przyspieszało mu oddech. Jedno spojrzenie

- i bicie jego serca stało się tak głośne jak walenie pięścią w stół. Na dnie drewnianego pudła leżała Shishi, ulubiona marionetka maharadży.

Była bezcenna. W sam raz na przyjaciółkę dla hrabiny Nadieżdy, w sam raz na towarzyszkę dla Frolowa. Kiedy ją zobaczył w hotelu, nie mógł oderwać od niej wzroku. Urzekły go jej czarne warkoczyki, pomarańczowe sari zakrywające talię i udrapowane na ramieniu oraz skrzący się diadem. Ona też patrzyła na niego. Dawała mu znaki, jakby wybrała go z tłumu. Był pewien, że właśnie od niego oczekuje pomocy. Nie wahał się, by ją uwolnić, a teraz była mu za to bezgranicznie wdzięczna.

Podniósł ją i ucałował w dłoń, a potem posadził na stole obok zastygłego dumnie oficera, zwróconego twarzą w stronę hrabiny ze zdziwieniem przyglądającej się tej scence.

Podszedł do kuchni i rozpalił ogień, a kiedy płomienie zaczęły lizać brzozowe szczapy, rozebrał się z uszytego przez siebie munduru i wrzucił go razem z czapką do paleniska. Miał teraz na sobie szare spodnie i białą koszulę, tak jak Adam, który obiecał, że przyjedzie nad ranem. Przypomniał sobie o jeszcze jednym przedmiocie zawiniętym w papier. Chociaż teraz nie był już mu potrzebny. Przekładnia, którą wymyślił i wykonał, sprawdziła się znakomicie. Wystarczyło lekko przekręcić śrubę, by gruszka rozszerzyła się, zadając ofierze przeraźliwy ból. Myśląc o tym, wrzucił ją do ognia.

Nagle usłyszał coś. Coś, co go zaniepokoiło nie na żarty. Gdyby teraz się odwrócił, wszystko byłoby stracone. Mrucząc pod nosem, wesołą melodię Eugeniusza Bodo Rach-ciach-ciach, schwycił pogrzebacz i niedbałym ruchem odsunął środkową fajerkę. Zdjął pokrywkę z wiadra, przechylił je i nalał do garnka wody, po czym postawił go na buzującym ogniu. Odczepił z gwoździka wysuszoną miętę, jakby chciał zaparzyć aromatyczny napój.

Był nie tylko rzeźbiarzem, lecz i dobrym aktorem. Te wszystkie ruchy, które podpatrzył w teatrze, nie były przypadkowe. Właśnie zaczął się jego prawdziwy spektakl. Grał, bo zadufany i stojący w ukryciu widz oczekiwał od niego brawurowej roli.

Schowany za okiennicą Stern cierpliwie czekał na zakończenie przedstawienia. Wciągnęło go. Lalki posłusznie wykonywały polecenia chłopaka. Kiedy Shishi poprosiła o coś do picia, porucznik Andriej Frołow usłużnie poderwał się od stołu, by spełnić jej prośbę. Grzecznie przeprosił hrabinę Nadieżdę i sprężystym krokiem udał się do komórki, informując, że za chwilę wróci z butelką czerwonego wina.

Płynie rzeczka w dal po piaseczku, kamyczki unosi,

a młodziutki, młodziutki żołnierz o przepustkę prosi, och...

a młodziutki, młodziutki żołnierz o przepustkę prosi!

Schowany pod oknem Stern słuchał wesołego śpiewu Frołowa i czekał na rozwój wydarzeń. Jemu także jak Shishi dawno zaschło w gardle i miał ochotę na łyk wina lub zimnej wody. Patrzył na aksamitny czepek hrabiny z malutkimi perłami. Nad jej czołem krwistą czerwienią połyskiwało szkiełko. Zmarszczona długa suknia przykrywała kolana, a z kremowych żabotów wystawały palce, do których przymocowana była śnieżnobiała chusteczka.

I gdy tak, zafascynowany, wpatrywał się z napięciem w drzwi, zza których miał nadejść dzielny porucznik, poczuł nagle porażające uderzenie w tył głowy i pociemniało mu w oczach.

Stracił na chwilę przytomność, a kiedy ją odzyskał, miał w ustach zardzewiały przedmiot, który wrzynał mu się w dziąsła i wargi. Chciał coś powiedzieć, lecz jego słowa zabrzmiały jak skomlenie psa. Wykręcone do tyłu ręce krępowała konopna linka i każdy ruch nimi sprawiał, że pętla na szyi samoistnie się zaciskała, pociągając wędzidło. Chłopak miał nad nim przewagę. Stern był zdziwiony, że przy swej niepozornej posturze ma takie duże żylaste dłonie. Bez wysiłku zaciągnął go do kuchni i posadził na krześle przy stole. Potem narzucił mu na plecy granatową pelerynę, którą mocno zawiązał pod szyją, tak że dziennikarz ledwie mógł oddychać.

Stern otworzył oczy. Naprzeciw niego siedziała hrabina Nadieżda, po lewej stronie porucznik Andriej

Frołow, po prawej zaś księżniczka Shishi wpatrująca się w niego przenikliwie kasztanowymi oczami. Mógłby pomyśleć, że to okropny sen, lecz spektakl, w którym brał udział, trwał w najlepsze i szybko przypomniano mu jego rolę - dostał silnego kopniaka, a potem niewidoczny reżyser, stojący za jego plecami, sięgnął do jego kieszeni i wyrzucił na stół ich zawartość.

- Co my tu mamy? Chusteczka do nosa, bilet na pociąg, legitymacja dziennikarska, portmonetka i nawet konopna linka. Przyda się, a jakże! Pan redaktor Jakub Stern przygotował się do nowej roli. - Wziął linkę i z całej siły związał Sternowi wykręcone na plecach ręce. - A więc to pan jest tym J.S., który napisał w „Kurierze” ten wredny artykuł. I to pan był na Zielonej i ukradł porucznika Frołowa. Niech pan nie zaprzecza, opowiedział mi o wszystkim Albin Bęben. Dlaczego pan łże i jakim prawem grzebie pan w moim życiorysie?

Stern chciał coś odpowiedzieć, lecz kolejny kopniak wylądował na jego udzie, więc zrozumiał, że ma milczeć. Potem chłopak jednym szybkim ruchem ściągnął go z krzesła i postawił na nogi.

- Wysoki Sądzie - zaczął podniosłym tonem jak w teatrze - oto stoi tu dziś przed nami pan Jakub Stern, dziennikarz z lwowskiego „Kuriera”, który dopuścił się kradzieży oraz wielokrotnego oszczerstwa. Osoba ta z własnej nieprzymuszonej woli przybyła przed oblicze Najjaśniejszego Wysokiego Sądu, by usłyszeć sprawiedliwy wyrok. Proszę zatem, by w swej nieomylności tu i teraz ją osądzić.

Stern ponownie został siłą posadzony na krześle. Przez chwilę nic się nie działo i jak na prawdziwym procesie spojrzał z ufnością na marionetki, by zyskać ich sympatię, lecz chłodny wzrok hrabiny Nadieżdy ostudził jego nadzieję. Hrabina była wdzięczna, że znowu pozwala się jej dokonać wyboru, jak wtedy, gdy zamknięty w szafie przestępca czekał na wyrok. Andriej Frołow również nie miał żadnych wątpliwości. Uśmiechał się pogardliwie, mówiąc, że kradzież w wojsku była zawsze karana z całą surowością. Hrabina poprosiła Sterna o krótkie wyjaśnienia, lecz ten nie mógł wydusić z siebie słowa. Po niej ponownie głos zabrał Frołow, który opisał z detalami przywłaszczony przez dziennikarza pamiętnik. Doskonale pamiętał, że trzymał go w tornistrze, i dałby sobie głowę uciąć, że się nie myli. Kiedy skończył, odezwała się księżniczka Shishi. Oznajmiła z kamienną miną, że w królestwie Arakanu, skąd pochodzi, złodziejowi obcina się dłoń i wypala na czole piętno. Dodała jednak, że wina Jakuba Sterna jest sto razy większa i sprawiedliwości stałoby się zadość dopiero, gdyby rzucić go na pożarcie krokodylom albo zakopać żywcem.

Stern zaprotestował, lecz głos, który wydobył z się jego gardła, zabrzmiał jak pijacki bełkot. Hrabina jednak miała inny pomysł. Przyszła jej do głowy hiszpańska garota i zasuge--rowała, by dla dobra więźnia użyć miłego w dotyku szalika lub jedwabnej apaszki, którą można bez wysiłku skręcić na szyi za pomocą wachlarza lub kościanego grzebienia. Frołow nie pro-testował. Po żołniersku kiwnął głową, lecz dał pierwszeństwo Shishi, a ta, ukontentowana, zamknęła powieki, na których mignęły pomalowane granatową henną dwa półksiężyce.

Wyrok został wydany i prawie natychmiast poczuł na nosie odór zatęchłej ścierki, która przywarła do jego twarzy. Tylko przez niewielką szparę pod lewym okiem widział krawędź stołu i opierającą się o nią wielką żylastą dłoń chłopaka.

Wszystko działo się bardzo szybko. Stern został wyprowadzony na podwórko, uderzony w kark i rzucony na trawę. Miał przygotować się na najgorsze. Usłyszał skrzypnięcie drzwi, a później do jego uszu dotarł odgłos kopania. Rytmiczny i nerwowy. Stalowe ostrze raz po raz zagłębiało się w ziemię, podzwaniając złowrogo na kamykach. Ale jeszcze dwa dźwięki towarzyszyły tej gorączkowej pracy. Pierwszy wydawał z siebie siedzący na kalenicy gołąb, drugi zaś, nie mniej denerwujący, trzmiel latający gdzieś z lewej strony nad głową Sterna.

Poluzował uprząż na tyle, by skazaniec złapał oddech. W granatowej pelerynie na plecach, z obwiązaną głową wystraszony redaktorek wyglądał, jakby miał wejść na szafot. Frołow nie mógł znieść jego tchórzliwej postawy. Wyrok był wyrokiem i należało go przyjąć po męsku. Całkiem niedawno jego ostra szabla pokazała pod murami starej warowni Rurykowicza, na co ją stać. Także Shishi, idealnie wyważona marionetka, przyglądała się ze zrozumie-niem przygotowaniom do egzekucji. Była rada, że pochylony nad dołem kat skrupulatnie wykonuje jej polecenia.

Zajęty pracą co chwila spoglądał na siedzące w oknie marionetki. Żałował, że nie miał aparatu fotograficznego. W promieniach zachodzącego słońca hrabina Nadieżda, porucznik Andriej Frołow i księżniczka Shishi prezentowali się nad wyraz godnie. Szkoda, że nie zobaczy tego Joachim. Byłby z pewnością zachwycony.

Nagle jego uśmiech wykrzywił się, bo dałeko na horyzoncie, z lewej strony stodoły pojawiła się szara chmura. Przed nią poruszały się połyskujące w słońcu dwa czarne auta, które powoli, lecz wytrwale, jak żuki gnojne, zbliżały się do gospodarstwa.

Chłopak przeklął i rzucił szpadel. Jednym ruchem uprzęży poderwał Sterna z ziemi i wszedł szybko do kuchni. Zdjął porucznika z parapetu i włożył do walizki. To samo zrobił z księżniczką i hrabiną. Zatrzasnął drewniane wieko. Już miał wyjść, lecz nagle coś sobie przypomniał. Pochylił się i spod węgłowej kuchni wyjął osmolony pogrzebacz.

Lewą ręką złapał walizkę i pogrzebacz, a prawą pchał przed sobą zakładnika przywiązanego do uzdy. Ruszył do swojej kryjówki, do opuszczonego myśliwskiego domku w zakolu rzeki, który niedawno pokazał mu Adam.

Był spokojny. Mial nad nieproszonymi gośćmi znaczną przewagę. Na dodatek około dwustu metrów przed zabudowaniami droga kończyła się głęboką wyrwą, więc chcąc nie chcąc, musieli zostawić samochody i iść dalej pieszo.

Rozejrzał się. Przed nim była pofalowana łąka pełna łopianów, kwitnących ostów i wybujałych pokrzyw. Gdzieś po prawej, w niewidocznej dolinie kryło się zamieszkiwane przez żurawie bagno, przez które przepływała rzeczka Ług, wpadająca dwa kilometry dalej do Dniestru. Teraz musiał ją pokonać, przechodząc przez kładkę zawieszoną nad nią na linach. Tylko raz po niej przeszedł, z Joachimem, i gdyby nie ta nieproszona wizyta, wybrałby z pewnością dłuższą drogę, przez wzgórze, które przypominało mu ciężką kobiecą pierś wyłewającą się zza halki. Po drugiej stronie wzniesienia byl solidny drewniany most, po którym prowadził gościniec do Hołeszowa, lecz tam pogoń mogłaby go łatwo dopaść.

Był wściekły. Wszystko sprzysięgło się przeciwko niemu. Bezczelny skazaniec opóźniał jego ucieczkę i nawet głupi zamek w walizce się nie domykał i musiał bez przerwy przytrzymywać go ręką.

Przystanął na moment i otworzył drewniane pudło. Wyjął księżniczkę Shishi, a paczkę, którą dostał od Joachima na Ormiańskiej, razem z Frołowem i Nadieżdą zostawił w środku. Rozejrzał się i znalazł niewielkie zagłębienie. W nim złożył bagaż. Zerwał kilka liści łopianu i zamaskował go.

- Bądźcie cicho. Obiecuję, że po was wrócę - odezwał się szeptem, a potem, ciągnąc opierającego się Sterna, ruszył przed siebie.

Po kilku krokach znów się obejrzał. Trzy małe sylwetki oderwały się od samochodów i zmierzały na przełaj przez łąkę jego śladem. Pierwsze auto pozostało, drugie niespodziewanie zawróciło i pojechało do Bortników, co mogło oznaczać nowe kłopoty.

Widział, że Shishi jest zmęczona, więc pocieszał ją, jak umiał. Cały dzień była na nogach i wszystko było tu dla niej nowe. Zauważył, że obecność dziennikarza wyraźnie jej nie odpowiada, więc gdyby nie naprzykrzający się goście, dawno by się go pozbył.

- Już niedaleko! - powiedział do niej łagodnym tonem. - Musisz być, pani, dzielna.

Nie wiadomo, dlaczego słowa skierowane do księżniczki sprowokowały więźnia. Próbował uwolnić się z pęt, lecz szybko zrozumiał, gdzie jego miejsce. Silne uderzenie pogrzebaczem w plecy poskutkowało. Jakub Stern zachwiał się z bólu, przykurczył i posłusznie ruszył do przodu, przez cały czas trzymany na dystans na lince połączonej z wrzynającym się w usta wędzidłem.

Minęli rozeschnięty drewniany krzyż ze zwisającym na jednej ręce Chrystusem. Cynowy Pan bujał się na wietrze na zardzewiałym gwoździu i nawet opanowana Shishi od tego okropnego widoku całkiem straciła humor. Kiedy doszli do jaru, przystanęli na chwilę. W dole wartkim nurtem płynęła rzeczka Ług, a jej wysokie brzegi spinała sfatygowana, zawieszona na linach drewniana kładka.

Przypomniał sobie opowieść Adama o tym, że dokładnie w tym miejscu utopił się przed wojną młody ksiądz z Chodorowa. Kapłan wpadł pod krzakiem łozy do końskiego dołu i wypłynął po tygodniu opuchnięty i objedzony przez raki i węgorze.

Stał więc na brzegu pełen rezerwy, lecz zbliżająca się pogoń zmusiła go do wejścia na obluzowane deski. Szedł pierwszy, a za nim dreptał Stern, który nie miał pojęcia, gdzie się znajduje, ale starał się za wszelką cenę utrzymywać równowagę.

Przez szparę w lnianej ścierce, która obwiązywała mu głowę, dostrzegł spróchniałą deskę pomostu przywiązaną drutem do zardzewiałej liny. W odległości kilkunastu centymetrów leżała następna, na której miał zamiar oprzeć stopę. Stern zrobił krok, balansując ciałem, i nagle usłyszał za sobą krzyki.

Nie brał do głowy żadnych gróźb i pokrzykiwań. Przypomniał sobie Rewalskiego. Wywołał go z Romy przez kelnera. Pijany Reve skusił się na białą różę i z ochotą przyjął zaproszenie na romantyczny spacer na Wysoki Zamek. Kasjer sam pomagał mu naostrzyć szablę na średniowiecznych cegłach i z wdzięcznością położył głowę na szafot. „Nie mam po co żyć” - płakał. „Zabij mnie, Ernest, błagam cię, zabij natychmiast!”. W jego kieszeni znalazł klucze do willi przy Zielonej, które z premedytacją wykorzystał.

Sylwester Trauder był bardziej podejrzliwy, lecz w końcu dal się przekonać, gdy usłyszał o pozostawionym przez Rewalskiego rękopisie. By go odzyskać, przywołał dorożkę. Kiedy zobaczył leżący na stole brulion i marionetki, oniemiał. A oniemiał jeszcze bardziej, gdy otrzymał cios w kark, a potem trafił do szafy z drewnianym kneblem w ustach. Do końca nie dawał za wygraną. Chytrze próbował zyskać na czasie, wymyślając sparaliżowaną córkę, lecz kiedy zrozumiał, jak działa mechanizm śruby, nie był już tak pewny siebie. Szybko stracił nadzieję, wytrzeszczał oczy i skamłał jak pies. Błagał niezrozumiałym głosem i to jego wycie było po stokroć lepsze od głupiej, niszczącej wszystko elokwencji.

Zapamiętał też odejście Mimi. Ciche i zaskakująco łatwe. Wpierw przyjęła od niego kwiaty, a potem, gdy położył ręce na jej szyi, uśmiechała się do niego, myśląc, że to głupi żart.

Teraz też wierzył, że wyjdzie cało z opresji, bo była z nim księżniczka Shishi. Musiał więc tylko robić to, czego od niego oczekiwała.

Kopnął Sterna, a ten jak szmata spadł z kładki, zaczepiając peleryną o ostrą deskę. Teraz wisiał głową tuż nad kłębiącym się pod nim wirem.

Na rozkaz Zięby z dwóch brzegów ruszyli mu na pomoc policjanci, lecz kiedy tylko znaleźli się na mostku, jego wiotka i nadwerężona konstrukcja wygięła się i Stern znalazł się w jeszcze większym niebezpieczeństwie.

Mundurowi zaczęli się ostrożnie wycofywać, co sprowokowało Sterna do nagłej reakcji. Szarpał się, jak gdyby czuł, że zostały mu ostatnie chwile życia. Jakimś cudownym sposobem udało mu się wyswobodzić ze sznura jedną rękę, a po kilkunastu sekundach drugą. Od razu zdarł z oczu szmatę i dopiero w tym momencie ocenił swoje fatalne położenie. Widząc kipiel pod sobą, próbował podciągnąć się na pomost po pelerynie, lecz zmęczony zrezygnował. Twarz nabiegła mu krwią, a rwąca woda raz po raz przesłaniała mu oczy, sięgała do nosa i ust, a wtedy na wszystkie strony się miotał.

Właśnie w tym momencie Zięba podszedł do samochodu, otworzył drzwi i wyciągnął z niego swoją nieoczekiwaną broń - Adama Kańskiego. Postawny, przystojny mężczyzna był ubrany w brudne szare spodnie i białą koszulę, na której widniały brunatne plamy. Miał rozcięty łuk brwiowy i podbite oko. Widać, że Zięba się z nim nie patyczkował.

- A teraz grzecznie powiedz to, o co cię prosiłem

- polecił inspektor tonem nieznoszącym sprzeciwu.

Kański z dłońmi spiętymi kajdankami stał na brzegu rzeki, jakby się modlił.

- Ogłuchłeś?! - wrzasnął mu do ucha Zięba. - Gadaj, bo zastrzelę twojego kochasia jak psa!

- Ernest! Musisz się poddać! Pan inspektor wszystko już o tobie wie! - wykrzyczał Kański.

- Gówno wie! - rzucił chłopak hardo. - Możesz się zapytać Shishi. To zwyczajny blef.

- Nie wygłupiaj się. Wszystko im opowiedziałem. Pan inspektor obiecał, że ci pomoże!

- Nikt mi nic nie udowodni! Prawda Shishi? - zapierał się Bodel, patrząc dziko na lalkę. - Nie potrzebujemy waszej pomocy. Spróbuj tu tylko któryś podejść.

- Panie Bodel, będę powoli liczył do dziesięciu! - oznajmił Zięba donośnym głosem, wyciągając visa z kabury. - Jeśli pan nie zejdzie, strącę pana do wody jak kaczkę.

- Shishi i ja nie będziemy słuchać pana głupich rozkazów.

- Jasne, wiem, że decyduje Shishi - powiedział inspektor, próbując zyskać na czasie. - Niech pan z nią przez chwilę spokojnie porozmawia. Księżniczka jest rozumna. Gwarantuję, że nigdy panu tego nie zapomni.

- Ernest, bądź rozsądny, pan inspektor daje ci ostatnią szansę! - prosił Kański płaczliwie.

Stern, korzystając z okazji, jeszcze raz spróbował się poderwać. Udało mu się jakimś cudem schwycić pomostu i wciągnąć do połowy na deski. Trzymał się teraz kurczowo zardzewiałej stalowej liny i sunął powoli na brzuchu w stronę swego prześladowcy, lecz Bodel nie miał najmniejszego zamiaru się poddać. Ostrożnie zbliżał się do skazańca, trzymając w jednej ręce księżniczkę Shishi, a w drugiej żelazny pogrzebacz. Kiedy był już niecały metr od skazańca, podniósł wolno prawą rękę i, celując w jego głowę, zamachnął się osmoloną kociubą. Ruch był zdecydowany i szybki. Stern nie zdążył się nawet uchylić. W tej samej sekundzie jednak padł strzał i narzędzie musnęło tylko włosy dziennikarza, a potem kładka się przekrzywiła i obaj mężczyźni wpadli do rzeki.

Zięba schował pistolet do kabury i przyglądał się, jak młócą rękami wodę, starając się utrzymać na powierzchni. Bodel płynął jeszcze przez kilkanaście sekund, ale raptem zniknął wszystkim z oczu. Stern nabrał powietrza i zanurkował. Wypłynął po chwili i natychmiast ponowił próbę, lecz bez rezultatu. Na wodzie pozostała Shishi, którą wartki prąd uniósł na przeciwległy brzeg.

Zięba był wściekły na redaktora. Nie po raz pierwszy wlazł mu w paradę i misterny plan aresztowania Bodela, który miał w głowie, spalił na panewce. Teraz ciało chłopaka jechało za nimi w aucie, owinięte ceratą i kocem, razem z dwójką policjantów i Kańskim, który wybłagał, by mógł towarzyszyć przyjacielowi w ostatniej drodze.

Inspektor wspaniałomyślnie spełnił jego prośbę. Nie miał ochoty patrzeć na cyniczną, pełną frazesów gębę ani oglądać drewnianej walizki z kretyńskimi lalkami, którą znaleźli na polu pod liśćmi łopianu. Wystarczyło, że za jego plecami obok Sterna siedziała owinięta w pled i mokra jak kura Shishi. Żenada, jakiej w jego policyjnej karierze nie było.

Za Dawidowem Zięba ochłonął nieco. Pogodził się z myślą, że po śmierci chłopaka nie dowie się całej prawdy. Poczęstował nawet Sterna papierosem, lecz ten odmówił, gdyż bolały go napuchnięte wargi i z trudem łapał oddech. Strząsając popiół przez okno, inspektor przedstawił dziennikarzowi swoją wersję wydarzeń, choć zastrzegł, że ich przebieg musi udokumentować jeszcze drobiazgowe śledztwo.

- W czasie jazdy do Bortników Kański zrobił się zadziwiająco rozmowny. Powiedział, że Rewalski go nienawidził, lecz on nigdy nie czuł do niego urazy.

- Sądziłem, że to Kański zazdrościł mu literackiego talentu, a przede wszystkim kontaktów z przystojnym chłopakiem.

Zięba wkurzony uwagą westchnął ciężko.

- Kiedy teatr splajtował, Kański triumfował, lecz bardzo szybko przyszło opamiętanie. Po stracie lalek jego przyjaciel Bodel zaczął się dziwnie zachowywać. Podobno nie zwracał uwagi na ubiór, przestał się golić i ciągle płakał. Wtedy Kański próbował go pocieszyć. Biegał po Krakidałach, by odkupić wykonane przez chłopaka marionetki. Kiedy je wreszcie skompletował, zaproponował Bodelowi, by z nim przez jakiś czas zamieszkał. Po drugim zabójstwie Kański nabrał pewnych podejrzeń, lecz zamiast podzielić się z nami swoją wiedzą, milczał. Po trzecim w dalszym ciągu nie mógł uwierzyć, że za opisaną przez ciebie zbrodnią stoi jego przyjaciel, gdyż do końca podejrzewał elektryka. Nawiasem mówiąc, Jan Pasik idealnie pasuje do opisu sporządzonego przez Wawdysza. Samotny, zakompleksiony pedant, który z powodu nieszczęśliwego wypadku nosi skórzane rękawiczki.

- I ty w gadanie tego cwaniaka uwierzyłeś? - zapytał Stern, obserwując w lusterku podążający za nimi samochód.

- Wysłuchałem tylko jego wersji.

- Dziwne. Jeszcze kilka dni temu byłeś przekonany, że sprawcą jest Czabak...

- Bo Czabak przyznał się do wszystkich trzech morderstw! - żachnął się inspektor. - Zapuszkowaliśmy go, a potem dokładnie sprawdziliśmy, że...

- ...ma niepodważalne alibi - dokończył Jakub z satysfakcją w głosie.

- Artysta żalił się, że kiedy za dużo wypije, budzi się w nim potwór. Zbadałem jego przeszłość i znalazłem w jego życiorysie ciemną plamę. Nie wyobrażasz sobie, że...

- ...posłał na tamten świat ledwie co poślubioną żonę? - przerwał mu Stern. - Pisała o tym żydowska

„Chwila”, nie dając wiary, że kobieta sama udławiła się winogronami. „Upiorna noc w Berdyczowie”.

- Taaa - zgodził się inspektor niechętnie. - Czabak majaczył, że usłyszał głos z nieba, który kazał mu skrócić jej życie.

- A panna Neumann? Czyżby niebo znowu do niego przemówiło?

- Aktor upierał się, że udusił ją w afekcie, bo kiedy wyznał jej swoje uczucie, wzgardziła jego względami.

- Gadał o czarnoksiężniku?

- Co? A tak, bredził, że to wszystko przez jakiegoś zasranego Agamela. - Inspektor pstryknął przez okno peta i splunął w ślad za nim. - Szczegóły pozostałych zabójstw znał chyba z waszych artykułów, bo wciąż plątał się w zeznaniach. Kiedy wytrzeźwiał, zapytałem go o list.

- O jaki list?

- List do Rafała Kleina, ojca bliźniaczek.

Stern zaciekawiony nastawił uszu.

- Więc kiedy zapytałem go o ten list, mistrz sceny potwierdził ochoczo, że własnoręcznie go napisał. Szkopuł w tym, że list powstał na maszynie. I to był prawdziwy zwrot w sprawie.

- Co było w tym liście?

- Spokojnie, Kuba, nie poganiaj! Więc kiedy Czabak siedział na dołku, do tatusia bliźniaczek dotarł obrzydliwy list, w którym ktoś zażądał pięćdziesięciu tysięcy za pozostawienie córeczek na tym świecie.

Nasz dowcipniś wyznaczył miejsce przy katedrze ormiańskiej przed dzisiejszą wieczorną mszą. Używane banknoty miały być owinięte jak paczka pocztowa. Uzgodniliśmy działania. Klein zebrał gotówkę, obłożył w szary papier i o wyznaczonej porze czekał przy katedrze. My przygotowaliśmy zasadzkę. Postawiliśmy w drzwiach kościoła swoich „żebraków”.

- Żyłę i jego podopiecznych?

- Ta... jest. Wyznaczyłem do tej akcji samych najlepszych. Dwóch aniołów z modlitewnikami siedziało w ławkach przy wejściu, a kilku czekało na mój znak w sąsiednich domach. Chcieliśmy jeszcze znaleźć najważniejszy dowód w sprawie.

- Tę cholerną maszynę do pisania?

Inspektor zaśmiał się szczerze.

- Właśnie. Pół godziny przed złożeniem okupu Tomcio Paluch wreszcie rozwiązał zagadkę. Przez kilka dni i nocy barabanił na wszystkich maszynach w mieście, by stwierdzić nieodwołalnie, że to unikatowy Remington Paragon 10, z „ö” przerobionym na „o” z kreską. Przypomniał sobie, że tego samego typu maszyna znajdowała się w teatrze. Wróciliśmy więc tam, by pogadać z cieciem. Albin Bęben potwierdził, że w gabinecie dyrektora Traudera stało jakieś zabytkowe ustrojstwo, lecz po sławetnej awanturze zabrał je Kański. Kiedy zjawiliśmy się na Serbskiej, służąca od razu zaprowadziła nas do jego pokoju i powiedziała, że obaj panowie wyszli gdzieś przed półgodziną. Tomcio wlazł pod łóżko chłopaka i wyciągnął remingtona. Porównał krój czcionek z listem. Nie miał wątpliwości, że to właśnie na nim napisano list z żądaniem okupu. Wróciliśmy więc w te pędy pod kościół dopełnić formalności. Zrobiliśmy kocioł, lecz coś poszło nie tak.

- Bo to nie był kocioł, tylko durszlak!

- Nazywaj to, jak chcesz. Okazało się, że tuż obok, w kamienicy Zulianiego mój agent zderzył się w bramie z jakimś facetem. Gość ubrany był w nowiuteńki uniform listonosza. Miał nawet na ramieniu skórzaną torbę, a na głowie prawdziwą czapkę z trąbką i orzełkiem. Podał się za doręczyciela i powiedział, że przyszedł przekazać na drugie piętro walizkę. Rzucił nawet tajniakowi jakieś nazwisko, udając, że ma do czynienia z cieciem.

- Kto to był?

- Wszystko wskazuje, że...

- Bodel?

Zięba uśmiechnął się, lecz nie podjął wątku.

- Chcesz powiedzieć, że tym przebiegłym lisem był Bodel? - zapytał Stern, pokazując kciukiem za siebie.

- Chcę powiedzieć, że nikt z moich nie zwrócił uwagi na młodego i zdolnego chłopaka, który potrafił uszyć dla siebie każdy kostium. Ale ogólnie panowaliśmy nad sytuacją - oznajmił Zięba i chrząknął znacząco.

- Twój Kański ma specyficzne poczucie humoru!

- Teraz Stern odwzajemnił się inspektorowi szczerym śmiechem, a ten zniecierpliwiony głośno przełknął ślinę.

- Przeczesaliśmy ulicę dom po domu. Żyła miał nosa. Wyciągnął Kańskiego z jakiejś piwnicy, lecz jego chłopak zapadł się pod ziemię. W drodze na komendę poprosiłem więc aresztowanego grzecznie o wyjaśnienia. Przypomniałem mu jego niesławny wyczyn z zeszłego roku, gdy w miłosnym szale rozerwał dzieciakowi odbyt, i wtedy zaczął gadać. Kański twierdzi, że po wyjściu chłopaka do miasta wszedł po coś do jego pokoju i znalazł w koszu na śmieci porwany list napisany na maszynie. To z niego dowiedział się, że Bodel za- szantażował starego Kleina i za życie bliźniaczek zażądał okupu. Natychmiast udał się na Ormiańską. Kiedy go zobaczył, podszedł do niego, by go ostrzec, i w tym momencie moi agenci dali mu ostro w pysk i przygwoździli go do ziemi. Wszystko byłoby dobrze, gdyby stary Klein nie spanikował i nie rzucił się do ucieczki. Moi ludzie przebrani za dziadów zaczęli go gonić. Facet, myśląc, że to prawdziwe zbiry, zwiał z paczką do pobliskiej bramy. Kilkanaście sekund później ktoś zdzielił go w łeb, wyrwał mu zawiniątko i zniknął na zapleczu kościoła w kamienicy Zulianiego. Kański wyśpiewał, że Ernest jest na dworcu kolejowym i że zamierza przenocować w ich samotni w Bortnikach. Pojechaliśmy więc na dworzec, lecz spóźniliśmy się o pół minuty. I wtedy mój serdeczny kolega Jakub Stern... Co ci, psiakrew, strzeliło do głowy, by przed nami uciekać?

Dziennikarz nie odpowiedział. Miał już dość mądrzenia się Zięby. Przymknął oczy i zatopił się w myślach. Sam nie wiedział, dlaczego zrobiło mu się żal szczeniaka. Przypomniał sobie jego przerażoną minę, gdy po strzale inspektora zachybotał się na kładce, trzymając za zranione ramię. Niespodziewanie przywołał matkę, która nie chciała go znać, i zwalił się do wody. Wtedy Jakub zanurkował za nim i mało nie przypłacił tego życiem. Ostatkiem sił wyczołgał się na brzeg i, ciężko dysząc, obserwował akcję. Rozebrany do spodenek policjant, asekurowany na linie, niezdarnie próbował wyciągnąć Bodela z końskiego dołu. Upłynął dobry kwadrans, zanim udało mu się znaleźć topielca. Zięba niecierpliwił się i, chodząc wzdłuż brzegu, głośno przeklinał. W pewnym momencie przypomniał sobie o siedzącym na brzegu zakładniku. Podszedł do Jakuba, odpiął wędzidło wrzynające mu się w zęby i z rozmachem wrzucił do rzeki.

Czas uciekał. Inspektor zawołał dwóch policjantów i kazał im zrobić Bodelowi sztuczne oddychanie. Mundurowi jak na egzaminie wpierw wylali wodę z topielca, następnie położyli go na brzuchu i na zmianę próbowali wpompować do płuc powietrze, uciskając klatkę piersiową i opuszczając ręce. Gimnastyka Hol- gera Nielsena ciągnęła się kolejny kwadrans i w końcu Zięba, kołysząc się na krótkich nogach, podszedł do chłopaka, odgarnął mu z twarzy włosy i przystawił kieszonkowe lusterko do ust. Rozeźlony, że nie zaparowało, schował je do kieszeni, a potem, patrząc na otwór w prawym ramieniu, z którego sączyła się krew, zastanawiał się, jak spisać protokół.

Kiedy Tomcio Paluch robił zdjęcia nieboszczyka, inspektor gapił się na twarz Bodela. Jego uwagę przykuły wielkie oczy oprawione długimi rzęsami jak u cielaka. Ta myśl wydała mu się niestosowna, więc charknął głośno w wybujałe mlecze. Zrezygnowany kazał zawinąć ciało w koc i ceratę i odwrócił się w stronę rzeki.

Dostrzegł tam coś interesującego i, na nowo przeklinając, przywołał policjanta, który przez cały czas pilnował walizki Bodela. Pokazał mu palcem na niewielkie zakole, gdzie pod krzakiem łozy unosiła się w wirze oblepiona rzęsą Shishi. Młody funkcjonariusz posłusznie zostawił walizkę i, trzymając się trawy, zszedł po stromej skarpie na brzeg. Rozglądał się za jakąś gałęzią, a kiedy jej nie znalazł, odpiął pałkę i nieporadnie wyłowił nią wirującą marionetkę. Zdyszany położył ją przed inspektorem i wkrótce cenne trofeum trafiło do jego samochodu.

Zmierzchało. Ciepły wiatr przyniósł zapach wody i wodorostów. Na wschodzie nad horyzontem pokazał się złoty rożek księżyca, po przeciwnej zaś stronie krwista czerwień zamieniała się niepostrzeżenie w granat. W szuwarach odzywały się chórem żaby, a powyżej kładki rzuciła się z pluskiem wielka ryba. Od Dniestru nadleciał spóźniony bocian i Stern obserwował, jak bezszelestnie szybuje w stronę niewidocznego gospodarstwa. Pojawiły się też roje meszek i komarów, które wściekle kąsały szykujących się do odjazdu mężczyzn.

Na okrzyk inspektora policjanci wsiedli do samochodów. Trzasnęły drzwi i auta ruszyły piaszczystą drogą w kierunku głównej szosy. Włączone reflektory przeczesywały teren, natrafiając na szaraka, którego oczy świeciły wśród traw jak perłowe guziki.

Kiedy Zięba dostrzegł zabudowania Chodorowa, nachylił się w stronę kierowcy i szepnął mu coś do ucha. Samochód przejechał wąską uliczką między parterowymi domkami i zatrzymał na placu przed drewnianą synagogą, przy jedynej, ledwie co świecącej latarni. Policyjny karawan o numerze T 45-005 z ciałem chłopaka i towarzyszącym mu Joachimem zahamował kilka metrów dalej. Prawie natychmiast wśród tonących w czerni zabudowań zaszczekał wściekle pies i na jego zew odpowiedziały chórem inne Chodorowskie burki.

Inspektor wysłał kierowcę do miasta, by sprowadził lekarza. Minuty dłużyły się. Karaczan poszedł pod krzak czeremchy, rozpiął rozporek i bez krępa- cji się odlał. Jego humor poprawiało nieco pudełko z przygotowaną przez Kleina gotówką, które jeden z policjantów znalazł pod liśćmi łopianu, ukryte razem z lalkami w drewnianej walizce.

Stern również wysiadł rozprostować kości. Dreptał wokół samochodu i rozcierał skostniałe nogi i ramiona.

Bolała go głowa i plecy. Miał tylko dwa marzenia: położyć się gdziekolwiek i zasnąć. Jego spodnie i koszula, które wykręcił w krzakach nad rzeką, zdążyły już podeschnąć, lecz czuć było od niego mułem. On też miał powód do zadowolenia, bo marynarkę z dokumentami, która została przy zabudowaniach, przyniósł mu mundurowy Zięby. Zapodział się tylko kapelusz.

Po dziesięciu minutach oczekiwania w towarzystwie funkcjonariusza od strony knajpy nadszedł niepewnym krokiem facet z kozią bródką. Nerwowo poprawiał zsuwające się z nosa druciane okulary. Rozwinął koc i obejrzał zwłoki Bodela. Przystawił mu do piersi stetoskop i bez szemrania, czkając głośno, podpisał się na podanym przez Ziębie blankiecie. Inspektor mógł więc z czystym sumieniem jechać dalej.

Ernest Bodel. Stern pierwszy raz spotkał na swej drodze takiego pomyleńca. Mógł mu wystawić laurkę i zaświadczyć, że chłopak był mistrzem animacji. Jawajki, kukiełki, marionetki, pacynki - wszystkie je znał i wszystkie kochał. To był jego prawdziwy świat, w którym skrywał się od dziecka. Po śmierci siostry ludzie przestali go rozumieć. Godzinami siedział zamknięty w piwnicy, zwierzając się lalkom ze swoich tajemnic. Odkrył wtedy wszystkie ich tajniki i wiedział, że jedyne, czego nie posiadają, to fałszywej ludzkiej duszy.

Samochód podskoczył na bruku. Rozbudzony Stern otworzył oczy i spojrzał na zegarek. Seledynowe wskazówki pokazywały za kwadrans dwunastą. Auto przejechało przez wiadukt, nad torami prowadzącymi do Bukaresztu i minęło boisko Czarnych i ukraińskiego Sokoła.

Była wyjątkowo ciepła lipcowa noc. Lwów nie miał zamiaru kłaść się jeszcze spać. Buzowało w nim życie. Jeździły dorożki i auta, z których wysypywali się do knajp i knajpek rozbawieni goście. I jak każdego wieczoru czas umilały im panienki do towarzystwa albo w drogę wchodzili szemrani faceci, nękani przez dzielnych agentów Zięby.

- Możesz mi coś wyjaśnić? - zwrócił się Stern do inspektora. - Od początku nie daje mi to spokoju.

- Co?

- Pies.

- Jaki znowu pies?

- Ten z willi inżyniera Guta. Kto go karmił? Skąd się tam wziął?

Zięba zrobił mądrą minę.

- To przybłęda! Przyszedł za Bodelem. Chłopak dał mu jeść i przywiązał go do budy.

- Skąd to wiesz?

Inspektor dotknął czubka nosa.

- Instynkt mi podpowiada. Ale możesz się z tym, Kuba, nie zgodzić.

Ze Stryjskiej nieoznakowany policyjny citroen wjechał z piskiem opon w Pełczyńską, a potem kierowca automatycznie obrał kurs na komendę wojewódzką na Sapiehy. Na rozjeździe tramwajowym inspektor się ocknął. Klepnął szofera w ramię i polecił zawieźć pana redaktora Sterna do domu na Pohulankę.

Zanim Stern włożył klucz do zamka, przezornie zdjął na ganku buty. Jak cień wślizgnął się do środka. Nie zapalając światła, przeszedł na palcach przez korytarz i zniknął w salonie. Po ciemku zdjął z siebie wilgotne ubranie i powiesił je na krześle. Potem ściągnął z fotela pled, okręcił się nim i zwinięty w kłębek położył na szezlongu. Trwał w półśnie, słuchając zegara, który głucho wybijał północ.

Wydawało mu się przez moment, że w jego nogach siedzi przemoczona Shishi i wpatruje się w niego połyskującymi kasztanowymi oczami. Ma otwarte usta, jakby chciała coś powiedzieć. I Stern dojrzał w jej czarnych źrenicach przepastny wir, który wciągał go coraz głębiej i głębiej, aż zapadł się w sen, jakby sam obsunął się do zdradliwego końskiego dołu. I w tym śnie naszła go szaleńcza myśl, że wszystkie morderstwa wyreżyserował Kański i że nie ma już świadka, który mógłby przesądzić o jego winie.

Piątek, 8 lipca 1938

Pierwszy obudził ojca Piotruś, szarpiąc go za ramię. Po nim przyszła Kasia i zaraz wybiegła do mamy, by opowiedzieć, co widziała. Dzieci stały w drzwiach, gdy pokazała się Anna.

- Ładny mi tatuś. Własne dzieci boją się na niego spojrzeć. Kasiu, wyprowadź Piotrusia. Muszę teraz powiedzieć tatusiowi coś ważnego na osobności - poprosiła Anna, a kiedy dzieci wyszły, nachyliła się nad Jakubem, by mu wygarnąć.

Jej mąż był nieogolony, miał podbite lewe oko i rozciętą górną wargę. Jednym słowem wyglądał jak łyczakowski lump.

- Nie wiem, gdzie byłeś i o której wróciłeś. Przyszli moi rodzice i czekaliśmy na ciebie do dwudziestej z kolacją, ale nasze sprawy w ogóle cię nie obchodzą. Boże, nawet nie masz zamiaru się wytłumaczyć!

- Właśnie zamierzałem ci powiedzieć - zaczął Jakub zachrypniętym głosem - że wczoraj...

- Wczoraj? - Spojrzała na niego badawczo, jakby chciała wymusić na nim całą prawdę. - Dziś rano mówiłeś coś przez sen.

- Co?

- Nie udawaj niewiniątka. Kilka razy powtórzyłeś jej imię.

- Jakie imię? - Uniósł się na ramieniu, przełamując ból pleców, i spojrzał półprzytomnie.

- Doskonale wiesz jakie - syknęła wściekle. - Powiedziałeś „Shishi”!

Jakub opadł na poduszkę i zaczął się tak szczerze i donośnie śmiać, że rozbroił tym Annę. Uklękła przy nim i, trzymając go za rękę, spojrzała w oczy.

- Kuba, o co ci chodzi? Powiedz prawdę. Przestałam ci się podobać? Masz inną?

- Chyba nie jesteś zazdrosna o jakąś marionetkę

- zażartował i pocałował ją w rękę. - Shishi to marionetka maharadży ze starożytnego rodu Scindia. Słowo harcerza!

- Daj spokój bredniom - ofuknęła go. - Nie myśl, że zwiedziesz mnie swoim gadaniem. Wyglądasz tragicznie - dodała i delikatnie dotknęła jego pokancerowanej twarzy. - Musisz zobaczyć się w lustrze. Napuściłam ci wody do wanny. Błagam, idź teraz do łazienki i się wyszoruj, a potem zdezynfekuj twarz arniką. Dzieci nie mogą cię w takim stanie widzieć. W kuchni czeka na ciebie śniadanie. Pogadamy, panie redaktorze, wieczorem, jeśli oczywiście wrócę.

Swoim wyglądem wywołał w gazecie nie lada sensację. Drzwi do jego pokoju od rana się nie zamykały i każdy chciał zobaczyć zmaltretowaną buźkę redaktora Jakuba Sterna. Pierwszy wpadł Piotr Leya zapytać, czy poszkodowany ma chęć napić się orzeźwiającej białej herbaty „Yunnan de luxe”, następnie odwiedziła go falująca biustem Andrea i na jego widok aż gwizdnęła z przejęcia. Nawet Stasio Długolato wstąpił „przypadkiem” i podzielił się cennymi doświadczeniami, które wyniósł z ringu bokserskiego i piłkarskiego boiska. Zalecał na wargę nalewkę żywokostową, a pod oko - zimny nóż. Po nim pojawiły się Stopka i Halinka. Obie oferowały pomoc i każdej musiał od nowa przedstawić okrojoną wersję wydarzeń. Także stażysta Władek z es- tymą odnosił się do jego rozbitej wargi i fioletowego lima. Tylko jedna osoba - Wilga de Brie - przyglądała mu się z rezerwą. W jej spojrzeniu kryła się krótka, zakodowana wiadomość, że ich przyjaźń dobiegła końca.

EPILOG

W ten sam piątek, kwadrans przed południem, gdy Jakub Stern miał zamiar przeczytać ostatnią kartkę z pamiętnika hrabiny Sołowiowej, do pokoju zajrzała Wilga. Dziennikarka przekazała mu wiadomość, że szef chce się z nim zobaczyć, i natychmiast się zmyła.

Stern nie miał złudzeń. Ciężko podniósł się zza biurka i udał się do Mania jak na ścięcie. Ostatnio jego relacje z naczelnym przypominały front wojenny, na którym niewielka iskra jak pod Verdun mogła wywołać kanonadę. Zeszły tydzień potwierdził, że nie byli już w stanie się porozumieć. Kiedy więc Stern zszedł do sekretariatu i dostrzegł skwaszoną minę Kazi, był przygotowany na wszystko. Otwierając drzwi do eleganta, z trudem przypominał sobie, że byli kiedyś przyjaciółmi.

- Nareszcie, Kuba, nareszcie. Kawy, a może herbaty? - zapytał Manio jak zwykle na przywitanie.

Jakub zagryzł wargę i pokręcił głową.

- Nie wygłupiaj się, przecież nie będziesz siedział ze mną o suchym pysku - powiedział Mańkiewicz, zapalając obgryzione cygaro i jowialnym gestem pokazując Sternowi wysiedziany fotel. - A więc według ciebie jesteśmy jak marionetki? - rzucił niespodziewanie i zaśmiał się wyzywająco.

Nie zareagował na tę zaczepkę.

- Jasne, masz prawo milczeć. Ja też na twoim miejscu przyjąłbym taką taktykę.

Stern zobojętniały zagłębił się w fotelu, wodząc wzrokiem po wystawnych meblach. Dostrzegł na ścianie portret poprzedniego naczelnego, Krezusa, z wbitym w niego sokratycznym spojrzeniem, na biurku zaś mosiężną miniaturkę kasztanki marszałka, przy której leżał najnowszy rozłożony egzemplarz „Kuriera”.

- Postanowiłem oszczędzić ci kazania i przejść od razu do rzeczy - oznajmił Mańkiewicz, z nieskrywanym zainteresowaniem lustrując pokiereszowaną twarz Jakuba. - Ostatnie dni potwierdziły, że nie liczy się dla ciebie przyjaźń ani to, że pracujemy w zespole. Wybrałeś swoją drogę i nadużyłeś mojego zaufania...

Stern poprawił się w fotelu gotów zaprzeczyć.

- Może właśnie dlatego nie uwierzysz w to, co powiem - ciągnął Manio. - Od początku czułem, że nie ona ma rację, lecz ty! To był ostateczny test i Wilga go oblała. Nie mogę jej oczywiście powiedzieć, że nie dorasta ci do pięt. To by ją do końca pogrążyło. Mam jednak nadzieję, że nie masz do mnie o to pretensji... - zakończył i niespodziewanie, bez słowa „przepraszam” podał Sternowi rękę.

Powiedział też, że rano zadzwonił do niego inspektor Zięba i odbył z nim długą przyjacielską rozmowę. Zrelacjonował przebieg wczorajszych wydarzeń, opisując z detalami poświęcenie Sterna i jego kąpiel w rzece. Prosił, by podziękować za pomoc, i nie ukrywał, że jest pod wielkim wrażeniem.

Zachowanie Mania wprawiło Jakuba w konsternację. Chciał nawet zapalić, lecz było mu duszno i marzył tylko o jednym - by ta dziwna rozmowa dobiegła wreszcie końca.

Naczelny poderwał się z fotela, jakby nagle coś sobie przypomniał. Otworzył barek i wyjął ze swojej bogatej kolekcji nienapoczętą butelkę Stocka. Odkor- kował ją i w milczeniu napełnił po brzegi dwa kryształowe kieliszki. Potem ostrożnie podsunął jeden Sternowi, dodając, że Zięba i Wilga to tylko małe ptaszki i na wysokie loty muszą jeszcze poczekać.

- Twoje zdrowie, Kuba! - wzniósł toast. - Cholera, wiem, że rwie cię szczena, ale mógłbyś choć trochę się uśmiechnąć.

Stern posmakował koniaku i nadal patrzył na szefa spode łba, a kiedy usłyszał kolejną propozycję, z wrażenia omal się nie zakrztusił.

- Chyba nie mówisz serio?

- Jak najbardziej - oświadczył naczelny, strzepując popiół z cygara do popielniczki. - Jestem zmęczony i od dłuższego czasu mam zamiar wycofać się z tej pieprzonej branży. Szukam kogoś na swoje miejsce, kogoś z zasadami, odpowiedzialnego, jak ty, więc jeśli wyrazisz zgodę, ten gabinet po wakacjach może być twój.

- A jeśli odmówię? - zapytał przekornie Stern i wlał w siebie całą zawartość kieliszka.

- No, cóż, masz takie prawo, ale...- Mańkiewicz wycelował nadgryzioną hawanę w portret Krezusa.

- Zrób to, Kuba, dla niego, nie dla mnie!

Słownik bałaku lwowskiego

anioł - policjant

bałakać - mówić

chirus - pijaczyna

ciumkać - całować

czerepacha - mętny typ

ćmaga - wódka

ćmok - cham

galancik - elegant

gielajza - kufel

halba - kufel

hara - wódka

hawira - mieszkanie

kłapacz - buzia

kirzyć - pić

meszty - kapcie

mikrus - malec

mogiłki - cmentarz

nasztajgować - nadążyć

obsobaczyć - wyzywać

odwalić kitę - umrzeć

oberchabka - łapówka

pacan - głupiec

paciuk - Świnia

pinda - młoda dziewczyna

pod chajrem - pod słowem honoru

posztajgował - poszedł szybko

pyszczydłu - twarz

skiła - pies

sztajfować - krochmalić

sztaniety, sztany - spodnie

ścierka - ladacznica

trymbulka - szczypiorek

tycować - żartować

wtarabanić - wnieść

wyrywać - uciekać

zachamanić - ukraść

za podpaszki - pod pachę

Słowniczek wyrazów żydowskich

Chewra Kadisza - bractwo pogrzebowe zajmujące się pochówkiem

cwajkiepełe - mądry człowiek

kugel - tradycyjna potrawa żydowska, babka ziemniaczana

kwitłech - karteczka z prośbą, którą zostawia się na grobie, macewie

latkes - placuszki ziemniaczane

Lechaim! - na zdrowie!

myszygine - zwariowana

ohel - grobowiec

szikse - młoda dziewczyna

szmonces - dowcip, żart

Content

Jaszczuk Paweł Marionetki