Jaszczuk Paweł

Foresta Umbra

Polecamy również:

Grzegorz Gortat

Patron

Arkadiusz Pacholski

Lśnienie nad głębiną

© 2004 by Paweł Jaszczuk

All rights reserved

Redakcja

Błażej Kemnitz

Opracowanie graficzne serii, projekt okładki oraz ilustracja Zbigniew Mielnik

Wydanie I

ISBN 83-7301-535-3

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. (0-61) 867-47-08, 867-81-40;

fax (0-61) 867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

POZNAŃSKA DRUKARNIA NAUKOWA Sp. z o.o.

60-281 Poznań, ul. Heweliusza 40

Szpital Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego á Paulo mieści się we Lwowie przy Teatyńskiej 1 w starym ceglanym budynku przypominającym szkołę. W czwartek przed południem zjawił się tam Jakub Stern, dziennikarz lwowskiego „Kuriera”, by zdobyć materiał do kroniki sensacyjnej. Stern wymyślił już porywający tytuł. Wahał się jeszcze, czy słowo „rzeźnik” nie jest zbyt łagodne. A może „oprawca”? - chodziło mu po głowie. Albo, bardziej dobitnie, „potwór”?

Z tą wątpliwością minął szpitalną dyżurkę i zatrzymał się pośrodku holu. Rozglądał się, słuchał, węszył. Ciężki zapach lizolu, doprawiony wonią przepoconych piżam, zelektryzował jego wyobraźnię. Stern ruszył. W sprinterskim tempie pokonał dwa piętra i stanął pod drzwiami izolatki schowanej za gabinetem zabiegowym. Miał już wejść, lecz chłód mosiężnej klamki ostudził jego zapał. Dla pokonania tremy wziął głęboki wdech i delikatnie pchnął drzwi oddzielające go od tajemnicy.

W szpitalnej izbie, do której wszedł, dostrzegł tylko podstawowe wyposażenie: drewniany stół przykryty niebieską ceratą, dwa taborety, metalowy wieszak, zlew z blaszanym dzbankiem i płócienny parawan przesłaniający łóżko.

Stern zrobił trzy kroki w stronę okna z widokiem na kopiec Unii, a kiedy się obrócił, znalazł się sam na sam z przerażoną chorą.

- Ja - zaczął nieśmiało - chciałem się, proszę pani, dowiedzieć...

Mówił coraz ciszej, aż w końcu zamilkł.

Zofia Widacka, niebrzydka trzydziestoletnia szatynka, zobaczywszy intruza, szybko naciągnęła koc i przysunęła się do ściany. Właśnie w tym momencie (Stern żałował, że nie zabrał aparatu) ukazał się zabandażowany kikut jej lewej stopy. Nagła reakcja Widackiej nie pozostawiała wątpliwości: wyciągnięcie z niej czegokolwiek graniczyć będzie z cudem. Mimo to, niczym zadufany sztubak, spróbował od nowa. Z wprawą dyplomaty przebrnął przez niezbędną prezentację, a potem, jakby od niechcenia, przystąpił do rzeczy

- Jakiś szczegół, proszę pani - rzucił błagalnie. - Przecież musi pani coś pamiętać. Nie widziała pani jego twarzy, lecz... może „on” (specjalnie, żeby nie zranić kobiety, użył tego eufemizmu) utykał, może jego głos był nienaturalny. Na pewno zapamiętała pani, jak wyglądał. Kobiety przykładają dużą wagę do ubioru. Jestem pewien... - Otworzył notes. Odkręcił nasadkę pióra, gotów pisać. Tekst był „na wczoraj”, tylko ten fakt się liczył. Przeciągnął ukośną kreskę, pod którą miały się znaleźć słowa Widackiej. Gdy podniósł wzrok, zobaczył zielone, szeroko otwarte oczy, więc zaczął zdesperowany: - Nie będę poruszał, proszę mi wierzyć, tych bolesnych wspomnień. Niech pani jedynie opisze tamten dzień. Było gorąco. Kiedy upał jest nie do zniesienia, ja to wiem, w lesie szuka się ochłody. Dlatego na minutkę odeszła pani na bok, tam gdzie...

- Zostawcie mnie wreszcie w spokoju! - Kobieta niespodziewanie zaniosła się płaczem.

Stern stracił cierpliwość. Był przecież sam. Liczba mnoga oznaczała, że konkurent z innej gazety go wyprzedził. To nagłe odkrycie zdenerwowało go. Poczuł się perfidnie oszukany.

- Od pani zeznań zależy teraz czyjeś życie! - powiedział, odwołując się do jej rozwagi. - Wiem, że starała się pani znaleźć drogę, a wtedy... ten szaleniec panią zaatakował.

- Nie, nie, nie! - Widacka skryła twarz w poduszkę. - Niech pan mnie zostawi w spokoju!

Przeraźliwy krzyk zaalarmował szpitalny personel.

Z korytarza wbiegła salowa ze ścierką, a za nią siostra zakonna.

- Co się tu, do licha, dzieje? - zapytała ostro salowa.

- Jak pan się tu, na miłość boską, dostał? - rzuciła z pretensją siostra, kreśląc w powietrzu znak krzyża. - Proszę natychmiast stąd wyjść!

Salowa zamierzyła się mokrą ścierką.

- Niech on się czem prędzej stąd zabiera! Fora!

- Nie tak ostro! - bronił się dziennikarz, przeciskając się do drzwi. - Zaraz wszystko wytłumaczę.

- Ta wynoś się, drania jedna, ale już! - nie przebierała w słowach salowa. - Myśli, suczy patafian, że trafił na Ormiańską do knajpy!

Stern, jak kameleon, podszył się pod inspektora policji.

- Ta wizyta wymaga ode mnie dyskrecji. Nie mogę działać po omacku. Mam zebrać dane, ustalić fakty i z tych pozornych drobiazgów, proszę mi wierzyć, stworzyć jego portret psychologiczny. Bez pomocy pani będę dreptał w miejscu, więc...?

- Trudno! Lekarz nie pozwala! - Siostra popatrzyła surowo, marszcząc brwi pod kornetem. - Pani Widacka dość się już przez was nacierpiała. Nie ma u was, jak widać, żadnej świętości.

- Å propos świętości - odezwał się bezczelnie Stern, wczuwając się w rolę gliny - mogę dać doskonały przykład na to, że...

W porę ugryzł się w język. Wiedział, że jutro lub pojutrze będzie musiał tu wrócić i palenie mostów tylko utrudni mu pracę. Dobrze jest gadać, ironizował w myśli, odgrywając teatr ze szmatą albo wielkim jak płachta na byka kornetem.

Tak czy siak, należało zwijać żagle. Wsunął pióro z notesem do kieszeni. W drodze do drzwi rzucił jeszcze okiem na wystający spod koca zabandażowany kikut stopy Wi- dackiej. Co komu po informacji, że szarytka ma krzywy zgryz, a ruda salowa piersi jak stągwie. Takich wiadomości nie zamieszcza się przecież na pierwszych stronach lwowskich gazet, pomyślał, opuszczając bez pożegnania trzy zjednoczone przeciw niemu kobiety.

Ten dzień nie przyniósł już żadnych rewelacji i frapujący temat morderstw w Rowach wciąż nie miał zakończenia. Trzeba się było spieszyć. Postępów w śledztwie domagali się lwowscy rajcy. Pytania od czytelników płynęły z całej Rzeczypospolitej, dowodząc, że cykl jego artykułów był strzałem w dziesiątkę. Teraz należało kuć żelazo, póki gorące. Dawkować na pierwszej stronie opisy krwi i nienaturalnie poskręcanych zwłok. Robota jak każda inna. Stern po latach szczerze ją polubił, przezwyciężywszy w sobie resztki niepotrzebnych oporów. Może dlatego mu się powiodło? W redakcji mówiono o nim jak o guru. Radzono się go i naśladowano. Byli jednak i tacy, których zżerała zazdrość. Sądzili, że tak jak on mają prawo umieszczać pod tekstem inicjały lub nawet całe nazwisko.

Ostatnie dni kazały Sternowi chuchać na informatorów, ba, być dla nich miłym. Współpraca z policją układała się kiepsko. Jak na złość inspektor Zięba, specjalista od seryjnych zabójstw w komendzie wojewódzkiej, pojechał z delegacją miejską do Gdyni. Dlaczego do Gdyni, a nie do Kołomyi, tego dziennikarz nie wiedział. Pocztówka z trójmasztowcem i dowcipnym tekstem - „Jestem na Lwowie, ahoj!” - nie poprawiła mu humoru.

Stern zawziął się. Nie miał zamiaru dać inspektorowi satysfakcji. Z redakcyjnego biurka sprzątnął notatki i razem ze zdjęciami przyniósł do domu. Po południu w swoim gabinecie na piętrze sortował materiał, układając makabrycznego pasjansa. Zdjęcia wykonane nowiutkim weltek- sem, którego blaszkowa migawka uruchamiana była z korpusu, wbijały go w dumę. Tak ostrych pozytywów - gdyby nie fotografowany obiekt - mogłoby mu pozazdrościć niejedno atelier. Ale właśnie ta obrzydliwa dokumentacja rodziła jeszcze więcej wątpliwości. Co oznaczały podkute, rozrzucone stopy? Przesłanie? Sprzeciw? A może wołanie o pomoc nieuchwytnego szaleńca? Ten, kto zabrał do lasu młotek, gwoździe i podkówki, dwukrotnie już odprawił mrożący krew w żyłach rytuał.

Dochodziła szesnasta. Stern wysunął szufladę i wyjął osobliwe zawiniątko. Na blacie spoczął metalowy przedmiot owinięty zwykłą, lnianą szmatką. Ten zagadkowy pakunek, który przypadkiem znalazł w lesie, wrócił na swoje miejsce, gdy do pokoju weszła Kasia.

- Tatusiek pracuje, tak? - zaszczebiotała i podbiegła do ojca. - Mieliśmy wyprowadzić Dega. Znowu zapomniałeś?

- Ależ nie, doskonale pamiętam. Zastanawiałem się tylko - dodał z namysłem - nad małą zmianą planów.

- Jaką? - Dziewczynka spojrzała z niepokojem.

- Czy nie pojechać na cmentarz.

- Naprawdę, tato? Dzisiaj? Po spacerze mieliśmy przecież jechać do cyrku!

- Cyrk Forum będzie jeszcze całe dwa tygodnie. Poje- dziemy do mamy na cmentarz, bo dzisiaj są jej urodziny. Więc jak?

- Jeśli tata bardzo chce... - odpowiedziała rezolutnie.

Stern zgarnął prawą dłonią zdjęcia.

- Tatuś tylko posprząta i zaraz, kochanie...

Lewą ręką przytulił córkę. Poczuł zapach wykrochmalo- nej sukienki i mlecznego irysa, którego Kasia trzymała w ustach.

- Życzysz sobie jednego? - Potrząsnęła blaszanym pudełkiem Kanolda, z którego wyjęła zawinięty cukierek.

Jakub kiwnął głową i otworzył usta. Usłyszał szelest odwijanego papierka i apetyczny irys wylądował miękko na jego języku.

- Jesteś słodka jak cukierek! - powiedział czule, przyciskając makabryczne zdjęcia do blatu. - No, mój kotku, prygaj! Tata zaraz po ciebie przyjdzie.

Gdy Kasia wybiegła, skacząc zabawnie z nogi na nogę, Stern rozparł się na krześle. Biorąc pod język kanolda, przypomniał sobie zdarzenie, które rozegrało się w Rowach przed miesiącem. Wspomnienie to całkowicie go pochłonęło. Pierwszą ofiarą, skrupulatnie opisaną w „Kurierze”, była mieszkająca w leśniczówce państwa Daniluków Olga Ku- rzęcka. Będąca w piątym miesiącu ciąży kobieta celowo wybrała z mężem tę urokliwą samotnię, aby się wzmocnić. Krystaliczne powietrze, niezapomniane widoki i serdeczni ludzie - to wszystko miało ją przygotować na narodziny pierwszego potomka. Jej mąż, ułan stacjonującego w Jarosławiu pułku, dostał na tę okoliczność tygodniowy urlop.

Dlaczego Olga Kurzęcka pomyliła drogę w lesie? Czyżby spacer po nieznanej okolicy spotęgował zdenerwowanie? Bywa, rzecz jasna, że jedna ścieżka przypomina w lesie drugą i wtedy klops, łatwo traci się głowę. Tak myślał Stern, patrząc przez okno na pierwsze rudziejące liście na Pohulance. I pomyślał jeszcze, że z pewnością kobieta usłyszała za sobą trzask złamanej gałęzi. To ją całkiem przeraziło. Czy obróciła wtedy głowę? A jeśli tak, co zobaczyła w ostatnich sekundach życia? Ta myśl sprawiła, że poczuł spływające na szyję zimno. Zatem Kurzęcka obraca ozdobioną przepięknym warkoczem głowę tam, skąd dociera do niej trzask. Powinna, rozmyślał Stern, kierować się w stronę zachodzącego słońca. Dlaczego nierozważnie pozwoliła sobie na chwilę oddalić się od męża? Być może kucnęła za potrzebą lub, analizował, postanowiła zebrać więcej dorodnych jeżyn. Zawsze, tak mówił jej mąż, lubiła jeżyny. To ich zapach ją podniecał. Oczywiście w zupełnie innym sensie podniecony był skryty w krzakach zwyrodnialec. I oto przyjemny spacer zamienia się w jednej chwili w koszmar. Czyżby ta leśna oaza wzbudziła w niej strach? Rosły tam świerki, rozłożyste klony i karłowate buki. Drzewa nasycające aromatem powietrze i rzucające orzeźwiający cień. Podobne, lecz zdeformowane ręką ogrodnika tworzyły gęsty szpaler pod jego oknem, tuż za kępą bujnych magnolii. Tak, lecz tam, pod stopami Olgi Ku- rzęckiej, miast skoszonej trawy było gęste poszycie: paproć jeleni język, jaskółcze ziele i szczawik zajęczy. Rosła też dostarczająca paciorków na odpustowe różańce kłokoczka. To wszystko formowało zwartą leśną kurtynę.

Olga Kurzęcka, wychodząc z mężem, miała na sobie kremową bluzkę z długim rękawem, spódnicę w szkocką kratę, ażurowe pończochy ze szwem i czerwone botki. Tylko mieszczuch chodzi tak do lasu. Prowokująca spódnica z rozcięciem z tyłu sięgała do połowy łydki i właśnie tę spódnicę w czerwono-niebieską kratę oraz leżący przy drodze botek znalazł syn leśniczego.

Stern, który po telegramie Daniluka zjawił się w Rowach w nieco ponad godzinę, stał wtedy kilka kroków od zwłok, obracając w palcach papierosa. Zaskakujące, że chciało mu się w tym momencie palić. Kropił ciepły lipcowy deszcz i świeciło - co rzadko się zdarza w takich przypadkach - słońce, więc parujące poszycie usztywniało nieco jego ruchy. Byłoby zabawnie, przemknęło mu przez głowę, nabawić się w środku lata kataru. Okrążył zwłoki i szybko pozbył się tej myśli. Czekając na spóźniającą się policję, sięgnął po swojego ronsona. Otworzył posrebrzane wieczko zapalniczki, uderzył kciukiem w kółko i z zadowoleniem przypalił papierosa od sunącego ochoczo w górę płomienia. To właśnie wtedy, gdy zaciągnął się dymem, uderzyła go niestosowna myśl, że miejsce, w którym stoi, jest wręcz wymarzone dla odprawienia mrocznego rytuału. Oczywiście, zakładając, że miałby z jakiegoś niezrozumiałego powodu zastąpić mordercę.

Snując te rozważania, podszedł do zwłok i spróbował lewą dłonią odsunąć kolczasty krzew, który zasłaniał mu widok. Miał wyjątkowe szczęście: znalazł przedmiot owinięty w szarą lnianą szmatkę. Instynktownie schował go do kieszeni, a potem wielokrotnie, bez świadków, oglądał. Wtedy też, przejęty znaleziskiem, nieostrożnie chwycił naszpikowaną cierniami gałąź i ostry kolec wbił mu się pod paznokieć palca wskazującego.

Nagły ból przyniósł spokój. Kropelka krwi zabarwiła na czerwono białą bibułkę papierosa. Stern rzucił go pod nogi i wdeptał w wilgotny mech podkutym stalową żabką obcasem. Natychmiast włożył palec do ust, próbując usunąć zębami złamany cierń. W trakcie tej precyzyjnej operacji z uwagą przyglądał się policjantom odrzucającym znad zwłok paprocie, trawę i gałęzie.

Obojętna na wszystko przyroda po swojemu zaopiekowała się ciałem dwudziestoczteroletniej nauczycielki, której zaginięcie zgłosił przed trzema dniami zrozpaczony mąż. To właśnie on potwierdził, że toczone przez robactwo, poszarpane przez lisy zwłoki należą (paradoksalne dla Sterna określenie) do jego ukochanej żony.

Jeden z policjantów z nie ukrywanym wstrętem podważył pałką zwłoki, odsłaniając pokiereszowaną twarz trupa. Wtedy młodziutki porucznik krzyknął przeraźliwie, czym spłoszył siedzącego na gałęzi leszczyny kosa, i zemdlał. Uchroniło go to przed jeszcze gorszym widokiem. Nie zobaczył, na całe szczęście, makabrycznego szczegółu: opuchnięte stopy denatki, pokryte warstwą skopanego mchu i igliwia, zdobiły przybite do pięt okrwawione podkówki.

Rzecz jasna pierwszeństwo w leśnej uczcie przypadło owadom. Ich larwy z łatwością poradziły sobie z miękką tkanką oczu i nozdrzy, po czym przeszły do innych partii ciała. Zielone, tłuste muchy o przezroczystych skrzydłach leniwie sfruwały z pogryzionej przez lisy łydki, kiedy policjant próbował odgonić je świeżo zerwaną gałęzią. I jeszcze jeden szczegół wart wzmianki, a perfekcyjnie ujęty na zdjęciu — połyskująca chitynowym pancerzem pachnica. Olbrzymi chrząszcz sunął ślamazarnie w stronę gotującej się od białych larw krwawej miazgi. Stern już raz widział podobny okaz. Jako uczeń powszechniaka odkrył go na targu za teatrem, gdzie pod wielkim zwałem trocin rzeźnicy trzymali lód, którym okrywano latem porcjowane mięso. Uciekł stamtąd w popłochu.

Śladów przestępcy nie znaleziono. Nie było to możliwe, gdyż gawiedź z Rowów, a także licznie przybyli letnicy stratowali leśne runo w promieniu kilkunastu metrów.

O siedemnastej, sfotografowane we wszystkich możliwych ujęciach, ciało nauczycielki jechało do Lwowa wynajętym ze spółki Styks odkrytym czarnym citroenem. Z tyłu, w zasięgu wzroku, kołysała się na nierównej drodze kierowana przez Brodackiego granatowa tatra z redakcji „Kuriera”, w której, prócz Sterna, siedział także porucznik Olaf Kurzęcki.

Dziennikarz był zadowolony z takiego podziału miejsc. Nie dopuścili, by Kurzęcki podróżował z żoną i by na nią patrzył. Jej ciało znaczyło teraz mnóstwo ran i skaleczeń. Z niektórych sączyły się jeszcze płyny ustrojowe, w innych zdążyły się już zasiedlić larwy, więc mimo kilkakrotnego owinięcia ceratą i kocem zwłoki wydzielały ohydną trupią woń, wabiąc padlinożeme muchówki.

Stern już nieraz zetknął się w swojej dziennikarskiej karierze z trudnym zagadnieniem transportu zwłok, a także przygotowania ich do pogrzebu. Wtajemniczył go w nie Zygmunt Lauba, emerytowany pracownik domu pogrzebowego przy szpitalu powszechnym we Lwowie. Lauba miał opanować tę sztukę u samego Hansa Fülera, wybitnego chirurga z Hartmannspital w Wiedniu. Potrafił po mistrzowsku uzupełniać ubytki w ciele, kilkoma cięciami skalpela likwidować deformujące skurcze, a także przygotowywać zwłoki do wielogodzinnych podróży, nie wspominając o takich zabiegach higienicznych, jak mycie, czesanie i pudrowanie, które również wymagają nie lada kunsztu.

Lauba podkreślał, że jest to zagadnienie „niezmiernie delikatne” i że brak wiedzy może zniweczyć wszelkie wysiłki, powodując w obumarłym tworzywie nieodwracalne zmiany. Taka nauka płynęła szeptem z grubych, wywiniętych warg.

Za Podhorcami, kiedy po lewej stronie szosy pojawiły się Wzgórza Zniesieńskie, Kurzęcki przerwał milczenie i zwrócił się do Sterna z prośbą, by „sprawa” jego żony nie przedostała się na łamy prasy.

- Pan wie, o co mi chodzi. Rodzina, a poza tym, proszę mnie nie posądzać o małostkowość, jestem zawodowym wojskowym, więc morale...

- Oczywiście, rozumiem pana, morale... - powiedział Stern, jakkolwiek słowa młodego oficera wydawały mu się groteskowe. - Będę rozmawiał z naczelnym. Postaram się zrobić wszystko co w mojej mocy.

Kłamał. Nie mógł i nie chciał mu tego obiecać. Kurzęcki irytował go. W reportażu przeznaczył dla niego daleki plan.

Teraz słuchał go z narastającą niecierpliwością, odliczając cenne sekundy. Zastanawiał się wręcz, z jakiej racji miałby mu współczuć. Ze względu na karierę czy morale? Kolejna sprawa i kolejne współczucie. Ile i jak długo jeszcze? Setki, może nawet tysiące ludzkich niegodziwości opisało jego pióro. I nic. Dziwne, że jego jakoś do tej pory nikt nie żałował!

Patrząc na uciekający do tyłu niebieski znak z białym krzyżem, który oznaczał skrzyżowanie, Jakub Stern próbował odgadnąć, kiedy nastąpi kolejny atak. Kiedy morderca, ochrzczony przez letników „kowalem z lasu”, da o sobie ponownie znać.

Głośne nawoływanie za oknem przypomniało Sternowi o córce. Szybko wyszedł z gabinetu, zamykając drzwi na klucz. Kiedy znalazł się w holu, spostrzegł Annę. Siedziała w salonie zajęta lekturą „Światowida”. Nie odezwała się do niego, gdy podszedł. Milczała też, gdy podniósł jej dłoń i pocałował.

- Pojedziesz z nami? - zapytał, patrząc jej w oczy.

- Macie swoje tajemnice, ja nie jestem wam potrzebna.

- Ależ...

- Ciekawe, że nagle sobie o mnie przypomniałeś.

- Przepraszam, byłem zajęty.

- Znowu ktoś się powiesił? - zakpiła. - A może kogoś okradli? Cóż to zresztą za różnica. Nasz telefon zna w mieście każdy. Można nas wyrwać z łóżka choćby o północy! Stern: dziennikarska gwiazda Lwowa, bożyszcze, które mnie nudzi!

- Przestań!

- Nie przestanę! Czekałam na ciebie wystarczająco długo, a teraz chciałam się trochę położyć.

- Masz do mnie pretensję?

- Daj spokój! - Uderzyła ze złością palcami o poręcze fotela. - Nie mogę znieść tego, jak na mnie patrzysz.

- Jak?

- Nie wystarczy, geniuszu, że dziwnie? Zadajesz takie same idiotyczne pytania jak ona. No, idź. Idź wreszcie! Twoja Kasiunia czeka. - Powróciła do kroniki towarzyskiej omawia-jącej trzecią wystawę kotów rasowych u Dzieduszyckich.

- Więc zostajesz?

- Tak jak ty zmieniłam raptem plany. Od tygodnia opowiadasz, że pójdziesz z Kasią do cyrku. Dałeś jej ponoć słowo...

- Ja mam cyrk w domu!

- Przestań mnie łapać za słowa! Zresztą nie mam ochoty ciągnąć się z wami na drugi koniec miasta, by raz jeszcze to sobie wszystko przypominać. Widocznie ci na tym zależy! - Popatrzyła na niego z wyrzutem.

- Nie opowiadaj bzdur! - odparował wściekły. - Dzisiaj są jej urodziny. Nie zabronisz mi jechać na cmentarz w takim dniu!

- Ależ jedź, jedź, Jakubie - rzuciła jadowitym tonem. - Od rana kiepsko się czuję, a teraz boli mnie przez was głowa.

- Znowu?

Uśmiechnęła się cierpko, patrząc na śmiałą reklamę pierwszej krajowej fabryki kosmetyków toaletowych Ihnatowicza.

- Więc jak, pojedziesz? Spacer dobrze ci zrobi - nalegał.

Nie miała zamiaru odpowiadać. Ostentacyjnie sięgnęła po leżące na stoliku tabletki z kogutkiem. Połknęła jedną i popiła wodą z kamionkowego kubka.

- Chcemy odwiedzić dwa groby. Co jest w tym złego? - rozgoryczony podniósł głos.

- Nic. Ostatecznie to twoja córka, tylko myślałam...

Stern pragnął zakończyć tę rozmowę. Od początku czuł, że obraca się przeciw niemu.

- Porozmawiamy wieczorem - rzucił zły. Zabrał z wieszaka kapelusz i zbiegł z ganku. - Kasiu? Gdzie się znowu schowałaś? - zawołał, rozglądając się po ogrodzie. - Kasiu, chodźże wreszcie.

Beztroski śmiech dziewczynki wybiegającej zza magnolii i okrzyk zadowolenia Jakuba rozwścieczyły Annę. Chętnie pokazałaby im... Może nawet połknęłaby wszystkie proszki, żeby tylko zwrócił na nią uwagę. Skrywana złość, której nie miała siły przezwyciężyć, opanowała jej myśli. Czy jest mężatką, skoro nie potrafiła urodzić mu dziecka? Od początku nie była pewna, czy kocha Jakuba. Ostatecznie był od niej starszy o całe dziesięć lat, z których siedem przeżył z inną kobietą.

Jechali tramwajem przez Wały Hetmańskie. Pęd powietrza wdzierał się otwartym oknem przedniego pomostu, podrzucając zabawnie kucyki Kasi. Niebieski wagon z nielicznymi pasażerami bujał się i skrzypiał na powyginanych szynach. Po prawej stronie ukazały się kopiec Unii Lubelskiej i Wysoki Zamek. I tu Stern spostrzegł, jak lwowski element przystępuje do akcji. Kieszonkowiec trzymający przewieszoną przez ramię marynarkę, ani chybi kompan Wasińskiego, z właściwą sobie gracją wyjął portfel z kieszeni czytającego gazetę frajera. Cenny fant, zdobyty zza parawanu, natychmiast powędrował do niepozornej, chudej dzierlatki.

Stern nie zamierzał interweniować. Zbyt dobrze wiedział, że prócz porządnych ludzi jego świat depcze niezliczona masa alfonsów, kurew i złodziei, którzy niczym wilki oczyszczają dla higieny swoje terytorium. Zło na każdym kroku stara się przechytrzyć dobro. Tak było, jest i będzie!

Na Kazimierza Wielkiego stalowe koła, wrzynając się w szyny, zapiszczały potwornie i Stern przestał zawracać sobie głowę złodziejskim duetem. Minęli kolejne znajome przystanki: Legionów, Bernsteina i Świętej Anny, a potem tramwaj zboczył w prawo, w Janowską.

- Ona mnie, tato, nie lubi - powiedziała głośno Kasia.

- Kto? - Stern oderwał wzrok od obsypanej kwiatami Góry Stracenia.

- No, ona.

Zaniepokojony spojrzał z wysoka na uczepioną poręczy córkę.

- Pokłóciłaś się z Alą Piątkowskich?

- Ja mówię, tato, o niej, no wiesz... — Nie dokończyła, robiąc tajemniczą minę.

- Lubi, lubi. Musisz być tylko dla niej miła.

- Przecież jestem.

- Nie tak. Powiedz do niej raz „mamo”.

- Dlaczego?

- Bo widzisz, ona myśli, że...

- A ty?

- Co ja?

- Czy ty ją, tato, lubisz? - Dziewczynka domagała się jasnej odpowiedzi.

Stern odwrócił wzrok.

- Powinniśmy ją kochać - tłumaczył cierpliwie. - To twoja nowa mama i moja żona, Kasiu.

- Mama?

- Właśnie. Teraz to twoja nowa mama. Nie mów o niej „macocha”. Usłyszy i będzie się gniewać.

- To dlaczego wyrzuciła mi z teatrzyku Senatora?

- Niemożliwe. Musiał się gdzieś zapodziać.

Kasi nie pocieszyła ta odpowiedź.

- Tere-fere, akurat. To był mój najlepszy rękawiczkowy kociorek.

- Zrobię ci nowego.

- Nie, jego nic nie zastąpi. Ona tylko czeka, żeby znowu wyrzucić mi coś do śmieci. - Dziewczynka zaczęła pochlipywać.

- Mama tego nie chciała. Daję ci słowo, że nowy Senator będzie sto razy lepszy.

Stern zmrużył oczy, oślepiony promieniami, które przebiły się przez chmury wiszące nad dawnym lotniskiem. Jeszcze chwila i byli na miejscu. Tramwaj wyhamował na wprost bramy cmentarnej, przy której stały kwiaciarki i nieogolony preclarz z przewieszonym przez szyję straganem. Jakub energicznym ruchem otworzył drzwi wagonu. Chwycił Kasię za rękę i pomógł jej zejść po wysokich stopniach. Za nimi z tylnego wagonu wysypała się gromadka ludzi niosących szpadle, grabki i konewki.

Stern kupił u kwiaciarki bukiet róż i cztery łojowe znicze, a od nieogolonego mężczyzny pęk związanych sznurkiem precli.

Grób pierwszej żony dziennikarza, Agnieszki, położony był przy trzeciej żwirowej alejce, po prawej stronie drogi procesyjnej. Kasia, nie czekając na ojca, pobiegła tam na skróty. Nim doszedł do mogiły, zdążyła już pozbierać liście leżące na granitowej płycie. Zwiędłą wiązankę kwiatów i okopcone znicze wyrzuciła do drewnianej skrzyni obok kamiennej steli z pochylonym aniołem. Robiła to wiele razy, zastanawiając się zawsze, czy skulonemu aniołowi nie jest w nocy zimno. Teraz chwyciła schowany za krzakiem jałowca gliniany dzbanek z zielonym nalotem i ruszyła po wodę do źródełka. W połowie drogi zamarła, dostrzegłszy rudą wiewiórkę prowadzącą między grobami psotliwą parę młodych. Kiedy przyniosła wodę, niespodziewanie wróciła do rozmowy z tramwaju.

- Więc mam mówić teraz do niej „mamo”? - zapytała, wstawiając do dzbanka bukiet róż.

Stern udał, że nie słyszy żalu w głosie córki. Nachylił się nad mogiłą i zapalił zapalniczką trzy znicze. Ustawił je dla porządku w szeregu i, zadowolony, spojrzał na złote litery połyskujące w szarym granicie. Kolejny raz odczytał datę śmierci Agnieszki. Machinalnie mnożył, sumował i dzielił cyfry, jakby wynik tych działań miał mu dać odpowiedź na pytanie o sens tej niepotrzebnej śmierci.

- Dobrze, będę mówiła do niej „mamo”, ale tylko dlatego, że ty tak chcesz. - Kasia wyrwała go z zamyślenia. Potem uklękła przed mogiłą matki i, wyjąwszy z kieszeni sukienki modlitewnik ojców salwatorianów, zaczęła się żarliwie modlić. Kiedy wstała, otrzepując z kościstych kolan żwirek, odgadła myśli ojca. Wzięła go za rękę i pociągnęła w stronę grobu Piotrusia.

We wschodniej części nekropolii, pod murem oddzielającym ją od żydowskiego cmentarza, leżały ochrzczone przez opłaconego księdza ośmiomiesięczne zwłoki. Na prostokątnej płycie z piaskowca, kupionej w zakładzie Beriera, wyryty był nieprawdziwy napis: „Piotruś Stern żył trzy dni. Bóg przyjął go do grona aniołków”.

- Jaki on był, tato? - dopytywała się, ustawiając na płycie gliniany znicz.

- Mały. Bardzo mały - odpowiedział, zapalając knot.

- A ty lubiłeś go, bo był wesoły, jak ja?

- Kochałem go tak samo jak ciebie, Kasiu - odparł, wiedząc, że na to pytanie nigdy nie pozna odpowiedzi.

Kiedy wrócili do domu, słońce chowało się już za Klepa- rów. Stern powiesił kapelusz na wieszaku w przedpokoju i wyjął z marynarki wianuszek precli. Położył go w kuchni na stole - na wypadek gdyby wyszedł do pracy, zanim Kasia wstanie.

Nie spał. Prześladował go koszmarny koncert. Dwa, a może trzy świerszcze rzępoliły od pół godziny pod niewidocznym krzakiem magnolii. Posadził go kiedyś dla Agnieszki, a teraz perfidne owady głośno przypominały mu o tym. Oczywisty bezsens! Agnieszki przecież nie ma. Od jej śmierci minęło całe sześć lat.

Zbyt dobrze pamiętał ból po jej odejściu i dręczącą go przez wiele tygodni chandrę. Nie odbierał telefonów, zapuścił brodę i zaczął zaglądać do kieliszka. Od całkowitej degrengolady wybawiła go praca. Szef działu kulturalnego celowo wysłał go na wernisaż do Dzieduszyckich. Stern dostał specjalne zadanie: przeprowadzić wywiad z Tytusem Czyżewskim. Pytania do malarskiego objawienia miały być wredne i takie były. Tekst z obraźliwą karykaturą - artysta dłubał palcem w nosie - ukazał się w świątecznym wydaniu „Kuriera” bez autoryzacji. Wybuchła awantura, którą zakończył wygrany przez gazetę proces. Dzięki tej darmowej reklamie zwiększył się nakład i Stern odniósł osobisty sukces. Osobisty, gdyż prócz skandalu odmieniło się też jego życie.

Kiedy pierwszy raz zobaczył Annę, pomyślał, że ma fart. Nuda geometrycznych malarskich kształtów przegrała z jednym kuszącym spojrzeniem młodej studentki. Anna wiele razy wspominała tę scenę. „Pamiętasz? Trzymałam wtedy kieliszek szampana i specjalnie zasłaniałam ci widok na futurystyczną Madonnę. Nie zaprzeczysz, że to ja cię wtedy wypatrzyłam”.

Stern cofnął się we wspomnieniach do pierwszej randki. Umówili się niedaleko jej domu, na placu Strzeleckim, skąd zagadani doszli aż do Starego Rynku. Tam złapała ich letnia ulewa. Groźne ołowiane chmury sunęły znad Łyczako- wa, niosąc ciężkie krople deszczu. Nie mieli wyboru - przemoczeni schronili się w hiszpańskiej restauracyjce, Sevilli.

Annie strumyki spływały z mokrych włosów wprost do ust. Bawełniana sukienka przylepiła jej się do ciała, więc wyglądała niesamowicie podniecająco. Deszcz ciągle padał i zamienił się w burzę. Po każdej błyskawicy dziewczyna mrużyła zabawnie oczy i spoglądała pytająco na Sterna.

Ta romantyczna sceneria zbliżyła ich do siebie. Jakub zawołał kelnera i zamówił dwie porcje płonących szaszłyków oraz rubinową crianzę. Rozmawiali. Patrzyli sobie w oczy. Jedli i pili. Autorytet Jakuba imponował Annie. Widziała w nim doświadczenie i oparcie. Był właśnie takim mężczyzną, jakiego podświadomie szukała. Jakub odnalazł w Annie to, co utracił: ciepło rodzinnego domu i przyjaciela.

Tylko dla nich grał tego wieczoru chudy jak patyk gitarzysta. I tylko oni stąpali po cieniach, które rzucał kryształowy żyrandol. Przytuleni, szeptali sobie w tańcu czułost- ki. Nie powiedział jej wtedy, że jest wdowcem i że ma na wychowaniu córeczkę. Zrobił to, lecz miesiąc później.

Ten wieczór zapadł mu w pamięć z innego jeszcze powodu. Po skończonym tańcu, kiedy siedli do stolika, Anna wzięła jego dłoń. Udając wróżkę, odczytywała z niej linię życia. Nagle czar prysnął. Niczym piorun za oknem pojawił się przy nich pijany alfons. Nachylił się nad Sternem i zionąc gorzałą, zapytał: „Pan będziesz tę dziwkę ruchał czy może zechcesz mi ją odstąpić na chawirę za dwa zety?”

Anna podniosła krzyk. Zza lady wybiegł kelner, a za nim spocony kucharz z chochlą. Lecz nim Stern zareagował na jej „Zrób coś, błagam”, nim pofatygował się użyć pięści, alfons spokojnie wyszedł. Kompletnie zmarnowany wieczór z chamskim błogosławieństwem na początek.

Nie koniec na tym. Na samym dnie duszy Jakuba, oprawiony w bezwstydną ramkę, pozostał obraz młodziutkiej kurwy, która śmiejąc się z udanego dowcipu, pobiegła za alfonsem. Jej ruchy obezwładniały go wprost. Zapowiadały bezgraniczną fizyczną rozkosz. Chętnie by ją dogonił, lecz Anna wciąż była przy nim i ściskała go za rękę. Później wielokrotnie wracał do tego zdarzenia, by za każdym razem konstatować, że tak delikatnej i pociągającej twarzy nigdy w życiu nie widział.

Oglądając barwny fotoplastykon wspomnień, katowany koszmarnym koncertem świerszczy, na próżno przywoływał upragniony sen. Obok niego, na wyciągnięcie ręki, leżała Anna. Dzieliło ich wszystko. Dom, przyjaciele, praca. Z takim nagromadzeniem przeciwieństw niepodobna razem żyć. A jednak świadomie podjęli tę próbę.

Ich ślub odbył się u Dominikanów dwa miesiące po skończeniu przez Annę Oddziału Farmaceutycznego na uniwersytecie. Rodzice dziewczyny, wzięty pediatra i położna, byli z jedynaczki dumni. Im także Stern przypadł do gustu: przystojny, dojrzały i znany już we Lwowie dziennikarz. Młoda pani magister zamieszkała w domu męża, na Pohulance. Byli szczęśliwi, i to jak. Po pół roku Anna wyszeptała Jakubowi do ucha, że spodziewa się dziecka. Oszalał z radości. Mieli już Kasię, a przy odrobinie szczęścia drugi mógł być chłopiec. Stern kartkował kalendarz w poszukiwaniu imienia dla syna. Niestety na ich małżeństwie od początku kładł się jakiś złowrogi cień. W ósmym miesiącu ciąży Anna, biorąc Kasię na ręce, poroniła. Szok był tak wielki, że przyrzekła sobie nie mieć własnych dzieci. Odtąd Jakub i Kasia czuli się winni, Anna zaś dawała im ku temu powody.

Stern wyobraził sobie nagle żonę siedzącą okrakiem na owym bezczelnym żulu z Sevilli. Podnoszącą się i opadającą z rozkosznym westchnieniem. Wściekły, bo wyobraźnia wystawiała go na poniżającą próbę, zapragnął spytać Annę, co czuje człowiek, gdy wbija się w jego piętę ostre narzędzie. Ostatecznie skończyła farmację, nie powinna się więc zdziwić. Zapytać czy nie? Nie był zdecydowany. Przeklęty temat odrażającej zbrodni ponownie go dopadł. Gdyby miał do czynienia z pospolitym zabójstwem, dawno już by tę zagadkę rozwikłał. Brakowało jednak motywu. Co, do diabła, o pierwszej w nocy obchodzi go jakiś idiotyczny motyw? Czy w ogóle istnieje odpowiedź na pytanie, dlaczego pozbawia się kogoś życia? Pospolita grabież, zazdrość, zemsta... Nieprzerwane pasmo występków ludzkości ciągnie się od grzechu pierworodnego.

Chwilę później rozmowa, którą od dawna planował, zaczęła się toczyć w jego głowie. Już niepotrzebne było potwierdzenie. Dlaczego dyskusja o bólu miałaby mieć inny przebieg niż te zdawkowe wymiany zdań, gdy mijali się z Anną w przedpokoju lub - nader rzadko - siadali do wspólnej kolacji? Zapyta pro forma: „Jak się dziś czujesz?” W odpowiedzi usłyszy lakoniczne: „Tak jak zwykle, Jakubie. A co u ciebie?”

Potem dialog będzie się toczyć tym samym trybem:

- Masz rację.

- Cieszę się.

- Ja też.

Lecz tym razem, w gęstniejącej nocnej atmosferze, stało się coś dziwnego. Anna obróciła się powoli i jakimś poważnym tonem stwierdziła:

- Wiem, że nie śpisz.

Zaskoczony nie zareagował.

- Jesteś uparty. - Nie porzuciła poważnego tonu. - Mimo to chciałam ci coś ważnego powiedzieć.

- Masz jakieś kłopoty w aptece? O co chodzi? - przerwał jej monolog.

- To nie to - odparła.

Jakub nadusił przycisk nocnej lampki. W różowym świetle Anna uśmiechała się cierpko, jakby święty Jerzy namalowany na szklanym abażurze naprawdę celował kopią w jej oko. Na jej pozbawionej makijażu twarzy widać było delikatny meszek nad górną wargą i wijące się na skroniach żyłki.

- Wobec tego może ty mi pomożesz - zaczął.

Udała zainteresowanie. Sięgnęła po jabłko, które od kolacji leżało na talerzyku. Powąchała je, a potem zachłannie wbiła w nie zęby.

- Słucham.

- Chciałem zasięgnąć twojej rady. To dla mnie ważne, muszę znać twoją opinię.

- O czym? - zapytała, przełykając soczysty kęs.

- O szczególnym rodzaju śmierci.

- O Boże, czy ty zawsze musisz być ponurakiem?

- Myślałem o bólu, jaki zadać może jednemu człowiekowi drugi człowiek.

- Powód?

- Powód był, a teraz jest czas na wyrok.

- Dlaczego straszysz mnie w nocy?

Zaniepokojona podciągnęła się na poduszce i odgarnęła za uszy jasne pasemka włosów.

- Chciałbym wiedzieć, co czuje kobieta, co czuje człowiek - poprawił się - któremu wbija się w piętę ostre narzędzie.

- Co też ci przyszło do głowy? - Wstała i narzuciła podomkę. Oparta o parapet starała się przeniknąć wzrokiem skryty w czerni ogród. — Obudziłeś mnie - skłamała bez przekonania. - I jeszcze chcesz mi wmówić, że to najlepsza pora, żeby rozpamiętywać jakąś makabrę? Daję słowo, rewelacyjna metoda. No dobrze - podjęła jego myśl. - Pewnie chodzi ci po głowie jakiś nowy obrzydliwy tekst.

- Powiedzmy, że tak - rzekł, by jej nie spłoszyć.

- Załóżmy, powiedzmy - przedrzeźniała go. - Miałeś na myśli nóż?

- Nóż, gwóźdź, dłuto, skalpel - wyliczał pospiesznie. - Tego typu ostry przedmiot.

- Jeśli taki „zabieg” przeprowadza się bez znieczulenia, to...

- Załóżmy, że mój „chirurg” nie ma chloroformu.

Obróciła się w stronę okna i, gryząc kolejny kęs, dodała pełna powagi:

- Gdybym cię nie znała, powiedziałabym, że jesteś nawiedzony.

- Boisz się odpowiedzieć? - nalegał.

- Mam ci opisać ból? Najtrudniejsze do wyobrażenia cierpienie? Czy to jakiś specjalistyczny test? O co ci, Jakubie, chodzi? - zarzuciła go pytaniami, kładąc ogryzek na talerzyk.

Chciał powiedzieć jej prawdę, lecz potwierdzenie, które od niej uzyskał, przeniosło go znowu myślami tam, gdzie w leśnej gęstwinie, z dala od ludzkiego wzroku, oglądał nadjedzone przez leśne zwierzęta ciało. Był bezradny jak Anna i może naprawdę nawiedzony, gdy chował do kieszeni niewielki pakunek.

- Mam wolne popołudnie - usłyszał wybity z makabrycznych rozmyślań. - Dlatego chciałam cię prosić, Jakubie, byśmy jutro...

- Wiem, wiem - nie dał jej skończyć. - Obiecałem ci wyjście do teatru. Dotrzymam słowa. Kupię bilety i, choćby nie wiem co, będziemy się śmiać z szalonych pomysłów Shawa.

Był kwadrans po dziewiątej, gdy Jakub Stern pojawił się w salonie. Jego niespodziewane wejście zaskoczyło Annę. Przynajmniej tak zareagowała. Okryta różową podomką piła wystudzoną mokkę, ze skupieniem korygując poranny makijaż.

- Prędzej bym się śmierci spodziewała! - krzyknęła, odstawiając filiżankę na spodeczek. - Fiu, fiu! Aleś się, Kuba, odsztyftował.

- Myślałem, Aniu, że śpisz.

- Po takiej upojnej nocy? - zakpiła. - Kiedy zadajesz mi makabryczne pytania i dla świętego spokoju obiecujesz teatr?

Makijaż przywrócił jej pewność siebie. Ostentacyjnie wstała z krzesła, by przyjrzeć się mężowi.

- Widzę, Kuba, że nie próżnujesz! - Zlustrowała jego bawełnianą koszulę z krótkim rękawem i granatowe spodnie z żaglowego płótna. - Ogoliłeś się nawet! Pachniesz Ihnatowiczem jak żigolo. Czyżbyś czytał moje gazety?

Przełknął ten sarkastyczny dowcip.

- Pan redaktor wychodzi?

- Tak, mam nagłą sprawę na mieście.

- Właśnie teraz? Gdy chciałam z tobą poważnie porozmawiać? - Wróciła na swoje miejsce, by nabrać brzegiem gąbki pudru z pudemiczki.

- Jestem już spóźniony.

- Cóż to za tajemnicza sprawa, która wyciąga cię z łóżka? - dopytywała się.

- Wybieram się do Hillela i do redakcji - powiedział.

- Masz ci los! - rzuciła wściekle. - Ten okropny Żyd całkiem cię przekabacił. Wpierw przyssał się do obłąkanej rosyjskiej hrabiny, a teraz do ciebie.

- Zabraniam ci tak o nim mówić. To mój przyjaciel.

- Przyjaciel izraelita? - wycedziła kpiącym tonem. - Nie opowiadałbyś bzdur!

- A żebyś wiedziała. - Starał się opanować. - Zawdzięczam mu życie. W czasie obrony wyniósł mnie spod...

- Mówiłeś mi to sto razy. Pochwal się jeszcze, jak zmajstrowałeś z nim wóz pancerny.

- Zbudowaliśmy go razem, to fakt!

- Też mi bohaterowie - zaśmiała się, delikatnie rozprowadzając puder po policzkach. - O ile wiem, obrona Lwowa nie jest tylko waszą zasługą. Wtedy pomogła wam krakowska odsiecz. A propos, czy twój Hillel podziękował ci za pogrom? Zginęło przynajmniej kilkudziesięciu Żydów!

- Nie chcesz lub nie potrafisz być sprawiedliwa. Oni dopuścili się zdrady!

- Piękny lincz, panie redaktorze!

- A Foch, a Barthelemy? Oni też się mylą? Te trzy tygodnie na barykadach znaczą dla mnie więcej niż...

- Cicho, sza! Twoje konszachty z pejsatymi są już dzisiaj nie-modne. Wiesz, co się dzieje w kraju? W fabrykach, biurach i na uczelniach?

- Robi się idiotyczną grandę! Ale nie wszyscy są...

- Więc krasnoludki zamykają żydowskie piekarnie? Demolują sklepy, napuszczają na bezbronnych bandy „naprawiaczy”? Policja, a jakże, za każdym razem wszczyna na papierze energiczne dochodzenie. A ja... Ja się tego zwyczajnie boję - powiedziała, zatrzaskując alabastrową pu- derniczkę.

Stern wstydził się narodowego plugastwa. Obrzydzenie budziły w nim napaści na żydowskich profesorów, współczesne ławkowe getta czy szowinistyczne ograniczenia w postaci numerus clausus, które cofały kraj do średniowiecza. Sam czytał nadesłane do redakcji przez zwolenników Dmowskiego Protokoły mędrców Syjonu.

- To wszystko źli, nienawistni ludzie! - wyszeptał. - Prócz fanatyków są jeszcze, Aniu...

- Chciałeś powiedzieć „ludzie uczciwi”? Nie wątpię! Z pewnością sam się do nich zaliczasz! - Zaśmiała się. - Może mi teraz łaskawie wyjaśnisz, dlaczego Salcia nawiała z synem do Palestyny?

- Ona ma na imię Marié.

- Salcia czy Marié, czort ich pobieri! - przeklęła do rymu, podnosząc do ust filiżankę.

- Hillel mówił, że jego syn nie ma tu przyszłości. Wyobraź sobie, że Izaak, najzdolniejszy uczeń w klasie, nie mógł być przyjęty na medycynę!

- Nu i zrobił się z tego międzynarodowy skandal! A tak naprawdę dobrze wiesz, że oni są tu obcy i tylko czekają na swoją okazję...

- Anno - próbował jej przerwać - to, co mówisz...

- Daj mi skończyć! - odparowała z furią, wylewając kawę na serwetkę. - Ja wiem swoje! Za pół godziny idę do apteki. Specjalnie czekałam, żeby ci coś powiedzieć, ale idź, skoro jakiś pejsaty Żyd jest dla ciebie ważniejszy od żony.

Która to już kłótnia, pomyślał Jakub, w której Anna tryumfuje. Myśli, że tryumfuje. Uśmiechnął się cierpko. Sam naraził się na taką furię, żeniąc się z młodszą o dziesięć lat kobietą. Teraz mogła rzucić go na kolana, skazać na tysiąc podejrzeń, a mimo to zawsze gotów był jej wierzyć.

- Nie chciałam mówić ci tego w nocy - odezwała się.

Zabrzmiało to jak przeprosiny. Zaskoczony przystanął w holu. Miał zamiar pochwycić ją w ramiona, lecz kiedy się do niej zbliżył, powiedziała, jakby ogłaszała mu wyrok:

- Wyprowadzam się do matki!

- Oszalałaś?

- Nie zasługuję na to, byście mnie tak traktowali.

- Kto „my”?

- Ty i Kasia. Przecież ja nic, ale to nic was nie obchodzę.

- Aniu - próbował skończyć tę głupią awanturę - pozwól mi coś wyjaśnić.

- Jedyne, co potrafisz, to tyrać, chlać bez opamiętania i palić. Co ty, Kuba, wiesz o rodzinie?

- Wystarczająco dużo, by...

- Więc rzuć w diabły tę dziennikarską orkę! - zażądała. - Te koszmarne afery i kolejne trupy. Te idiotyczne telefony. Dziwisz się, że mam serdecznie dość?! Czy jest pan redaktor? Nie, pana redaktora nie ma. A kiedy będzie pan Stern? Nie będzie wcale! Zamieniłeś nasz dom w biuro. Nie wystarcza nam pieniędzy? Przecież mamy całkiem duży spadek po twoim dziadku. Można go zainwestować, kupić aptekę, ale ty, zdaje się...

- Wiem, wiem, mówiłaś już nieraz, że nie chcesz być do końca życia czyimś wyrobnikiem.

- Jak widać, bez efektu! Czy naprawdę ja mam być w tym domu mężczyzną? - zapytała.

- Dziękuję, pani magister, za lekcję pokory.

- Nie ma za co - skwitowała. - Zamierzałam powiedzieć ci coś jeszcze, lecz...

- Już powiedziałaś! - warknął.

Stern wyszedł z domu, trzaskając wściekle drzwiami. Znał Hillela, kiedy Anny nie było jeszcze na świecie. Ta gorzka myśl dotknęła go. A teraz, za sprawą Anny, poczuł się odrzucony i stary. Starość? To idiotyczne słowo, kiedy się ma trzydzieści sześć lat. Tak łatwo nie sprzeda skóry. Nie może się zaprzeć przyjaciela. Zwłaszcza teraz. Od kilku dni brakowało mu Samuela. Jego mądrości, która brała początek w mrocznych stuleciach pogromów i prześladowań. Dlaczego miałby się jednak dziś obarczać winą za śmierć jakiegoś Icka zakatowa-nego przez robociarską brać w imię bożej sprawiedliwości?

Po drodze, skręcając w ulicę Szewczenki, Stern przypomniał sobie dawne szczeniackie przygody. Kiedyś z Samuelem jeździli rowerami do Kulikowa, by kosztować słynnego „chliba”. Chodzili do parku Stryjskiego, by zagryzać precle z tureckim miodem z beczki. Zimą, gdy spadł śnieg, urządzali w tym parku gonitwy na nartach. Stern - najlepszy biegacz, Hillel - niezrównany skoczek narciarski.

Nierozłączni przyjaciele - Jakub Stern i Samuel Hillel, przezywany przez kolegów Basem - ukończyli to samo gimnazjum. Rozdzielali się jedynie na lekcji religii: Jakub szedł za księdzem, Samuel za rabinem. Mieli podobne zainteresowania. Czytali te same książki wypożyczone w spółce nakładowej Vita, mieszczącej się przy pasażu Hausmana. Jakub uczył Samuela lwowskiego bałaku, a dzięki niemu poznawał jidysz.

Ani się spostrzegłszy, znalazł się na ulicy Zielonej. Tu, myśląc o oczernionym przyjacielu, omal nie wpadł pod koła rozpędzonego tramwaju. Żółto-czarna reklama samochodowego oleju Galkar-LUX przetoczyła się przed nim z potwornym hukiem. Zdenerwowany, łapiąc powietrze jak ryba, przebiegł przez ulicę i stanął na chodniku pod dwupiętrową secesyjną kamienicą. Zamarł.

Z otwartego okna na parterze dobiegały dźwięki ognistego czardasza. Grana na skrzypcach melodia niosła się po ulicy. Stern, oczarowany węgierskim rytmem, wziął głęboki wdech. Pełen werwy nadusił przycisk dzwonka, a potem pchnął drzwi z tabliczką „Samuel Hillel - adwokat”.

Na półpiętrze jego uwagę przykuł, jak zwykle, witraż ze złotą menorą rzucający karykaturalny cień drzewa na miodową lamperię. Kiedy zakrył go własnym cieniem, usłyszał szczęknięcie zamka.

Hillel był sam. Ubrany w ciemnozielony jedwabny szlafrok, przywitał go w progu tubalnym głosem:

- Ave, gwiazdorze! Czyżbyś chciał, bym bronił cię przed tobą samym? - Zrobił tajemniczą minę. - No, wejdź, wejdź. Nie wypada przecież stać u furty.

- Nie kpij! - powiedział Stern, wyciągając na przywitanie rękę. - Przynajmniej dzisiaj.

- Musi to być niezły cymes, kiedy wychodzisz z domu w taką spiekotę. Tąpnęła giełda, spadły akcje Haberbu- scha?

- Nie żartuj. Dla mnie Lilpop, Rau czy Haberbusch to ciemna magia. Wiesz, przemyślałem sobie twoje ostatnie zdanie.

- „Do widzenia”? Więc to dla ciebie takie ważne?

- Zgrywus! Powiedziałeś: „Raczej sto śmierci niż jedna zazdrość”.

- Chyba nie ja!

- A kto?

- Dewarim Rabba.

- Chryste!

- Pamiętam, o coś tam się kłóciliśmy.

- Nie wracajmy do tego.

- Zgoda. Nie może osądzać ten, kto sam ma nieczyste sumienie. Lepiej powiedz, czego ty byś się napił. Limoniady, a może zimnej mięty? Więc wolisz miętę? - odpowiedział za przyjaciela. - Taki upał wysuszy w południe miasto, nie uważasz? Gdyby nie mój fatalny słuch i rzępolenie sąsiada, usłyszałbym wycie lwa na ratuszowym dziedzińcu.

Stern podszedł do otwartego okna. Słowa Hillela drażniły go. Mówił bardziej zawile niż zwykle. Te jego dowcipne wtręty nijak się jednak miały do okrutnej rzeczywistości. Po co więc do niego przyszedł? Po usprawiedliwienie? Przecież tego, co się wylęgło w jego głowie, nic nie mogło wytłumaczyć.

Zza odsuniętej jedwabnej zasłony Stern obserwował przystanek. Tkwiący na zabójczym słońcu żołnierz wachlował się rogatywką, czytając afisz włoskiego cyrku Forum. Stojąca obok niego kobieta w kwiaciastej sukni trzymała na smyczy psa, który wyrywał się pod gęsty krzak karagany. Znudzony żołnierz przeczesał ręką włosy i ziewając, wcisnął na głowę rogatywkę. Kobieta skróciła smycz. Od strony Hetmańskiej nadjeżdżał pusty tramwaj.

Stern odsunął się od marmurowego parapetu, by wziąć od przyjaciela kubek schłodzonej mięty. Pierwszy zimny łyk w gardle i przypomniał sobie rozmowę z Anną. Teraz, gdy bawił u Hillela, Anna powinna już być w aptece. Ucierać maść, a może, stojąc za ladą, sprzedawać klientowi krople Inoziemcowa. I dyskretnie patrzeć mu w oczy, analizując wielkość źrenic. Ostatnia myśl wydała mu się tandetna. Gryząc wargę, cały spocony siadł na krześle.

- No, nareszcie. Jesteś, Jakub, czy cię nie ma? Żeglujesz w swojej wyobraźni, a ja chciałbym ci pomóc - powiedział sucho Hillel, dolewając z dzbanka mięty, w której wirował skruszony lód. - Tylko że ty, zdaje się, jesteś już na tamtym brzegu. Ciebie nic nie zatrzyma. Nie ma bowiem lekarstwa na przeznaczenie.

- Wiedziałem, że na upał najlepsza będzie boska ostateczność- Stern parodiował przyjaciela. - Jak widzę, nic a nic się nie zmieniasz.

- Za to ty się przepoczwarzasz. Chciałbym przerwać tę twoją wyprawę donikąd. Choć obawiam się, że jest już za późno.

- Co masz na myśli? - zapytał Jakub, podchodząc do biblioteczki.

- Wyrok!

- Kosmiczna bzdura! - rzekł Stern, zatrzymując wzrok na książce o Doni Gracii, szlachetnej żydowskiej dobrodziejce.

- Masz to wypisane na...

Dziennikarz poczuł mrowienie na plecach.

- Przestań! - Odwrócił się do Hillela. - Ty także, jak Anna, czytasz w moich źrenicach?

- Chcesz, postawię ci kabałę. Ale ostrzegam, ta prawda może być dla ciebie zabójcza. - Przesunął wazon z różami i wyjął z sekretarzyka drewnianą szkatułkę Marié. Chował w niej rodzinną talię malowanych ręcznie kart owiniętą białą płócienną ściereczką. - Qabbala, przypomnę ci, oznacza us-chnięte drzewo przeznaczenia. - Popatrzył na Sterna znacząco.

- Zasadzone ponoć przez anioły - dorzucił Jakub.

Hillel nie odpowiedział. W milczeniu, jak szuler, zręcznie tasował karty. Jego kościste palce oswajały się przez chwilę z tajemną materią. Prawa ręka podzieliła talię na dwie kupki. Lewa przesunęła część zgarniętych kart z prawej kupki pod jej spód.

- Qabbala zamiast owoców rodzi twoje fobie - oznajmił dziwnie zmienionym głosem - i jedyną prawdę, której teraz się boisz. - Przerwał na chwilę, wprawnie układając z kart celtycki krzyż. Schował jedną kartę pod wyjściowy arkan. Odwrócił ją i ujrzał wywołującego dreszcz Diabła. - Kiedy patrzyłeś przez okno, dostrzegłeś na ulicy znak. Kiedy tu szedłeś, dostałeś ważne ostrzeżenie. Potęga czyichś myśli idzie za tobą. Jesteś spod znaku Raka, a jeśli tak, wiezie cię przez życie egipski Rydwan.

- Wolne żarty! - żachnął się Stern. - Kwadrans temu mało nie wpadłem pod rozpędzony tramwaj.

- Widziałeś na nim napis, kolory, cienie - ciągnął Hillel, przyglądając się nieśmiertelnej Śmierci, która ułożyła się zalotnie po prawej stronie krzyża, obok zamyślonego Maga. - Spróbuj odcyfrować te znaki. To ścieżka twoich sfirot. Więc jak?

Dziennikarz nie odpowiedział. Błądził wzrokiem po komplecie stylowych mebli z ciemnego buku i po wzorzystym perskim dywanie, który jak kalejdoskop zdawał się zmieniać rysunek.

- Przeze mnie okaleczono kobietę - zniżył głos. - Mogłem temu zapobiec, ale piłem w najlepsze. Chlałem z Danilukiem pod kiełbasę z dzika. Gdybym sobie nie dogadzał...

- Sobie bym zaszkodził, a pomógł innym - rzekł Hillel, puszczając Wisielca, który niczym samolot poszybował ze stolika wprost pod nogi Sterna.

Ten ze wstrętem odsunął kartę czubkiem buta.

- Możesz go zabrać - usłyszał.

- Po co?

- To dobra karta. Schowaj ją na pamiątkę do kieszeni. Wisielec oznacza samoofiarę, może też oznaczać intuicyjną mądrość. Interpretacja zależy wyłącznie od ciebie.

Stern z rezerwą wykonał polecenie Samuela.

- Komu ta bałamutna hebrajska filozofia? - powiedział zasępiony. - Ona nie była winna!

- Ty również nie! - Hillel wbił w Jakuba swój przenikliwy wzrok. - Nie możesz obarczać się winą, skoro... - Spojrzał na Wieżę na szczycie krzyża, która wyznaczała ukryty cel. - Czeka cię sprawiedliwy sąd, przebędziesz długą drogę, by zatrzymać się pośród tłumu, na rynku. No, no, no! - zaczął, lecz przyciszył głos i szybko zmienił temat. - Wiesz, ilu ludzi ginie dziś w Hiszpanii, ilu idzie do Berezy, a ilu powiesiło się, bo weszły w życie nowe przepisy dewizowe? - Zebrał karty ze stolika, zawinął w ściereczkę i schował do szkatułki. - Na pocieszenie opowiem ci mały Problem. Napisał go niejaki Karakuliambro.

- Po twojej wróżbie nie jest mi już do śmiechu. - Stern, zrezygnowany, usiadł w fotelu, opierając głowę o welurowy zagłówek.

- To pierwszorzędny szmonces, drukowali go we wtorkowym „Wieczorze” - przekonywał Hillel.

Dziennikarz dał za wygraną i przymknął oczy.

Samuel recytował basem:

Zamknęli w Koloszwarze

sobowtóra Kiepury,

właśnie jadł obiad w barze,

a tu: Ręce do góry!

Ścięli go. Mają stracha.

Teraz władza się waha:

Głowa leży na stole,

On śpiewa „Mio sole”.

Stern otworzył powieki i uśmiechnął się cierpko. Sięgnął po papierosa, lecz szybko schował go do papierośnicy, napotka-wszy ironiczne spojrzenie.

- Pal, pal sobie śmiało, jeśli ci to pomoże! - powiedział Hillel. - Mnie też nie jest dziś lekko. Po wyjeździe Marié i Izaaka jestem sam jak palec. Jutro są jej urodziny. Powiedz mi, Jakubie, co ja tu robię?

- Chcesz do nich jechać, do Hajfy? - zapytał Stern, wsłuchując się w dobiegającą spod podłogi smutną melodię.

- Jeszcze nie wiem. Mam parę zawalonych spraw, rosyjską hrabinę na łbie i kilka rozpoczętych procesów.

Adwokat podszedł do stojącego na komodzie zdjęcia. Wziął do ręki drewnianą ramkę oplecioną srebrnym wężykiem. Marié, Izaak i on odświętnie ubrani na Dzień Pojednania - Jom Kipur, Jakież poważne (jakby przeczuwali rozstanie) mieli miny. Peruka Marié idealnie dopasowana, ajarmułka Izaaka tak czarna jak kolor jego włosów. Gdy- byż mogli pojawić się teraz. Samuel postawił ramkę przy świeczniku.

- Niepotrzebnie obarczasz się winą, Jakubie - powiedział, rzucając okiem na zmarszczoną krezę pod szyją Marié. - Wina to przemijający stan, zresztą to nie ty zawiniłeś. „To” dzieje się w innym miejscu, w tym samym czasie, lecz z innej przyczyny.

- O czym ty mówisz? - Stern spojrzał na Hillela z niepokojem, lecz ten, kolejny raz uciekając od odpowiedzi, rozpoczął zupełnie inną opowieść, jakby on, a nie Stern, potrzebował pocieszenia.

- Powiem ci coś, czego dotąd nie mówiłem. Zdradzę ci moją pierwszą tajemnicę. Mój ojciec wymyślił sobie przy moich narodzinach, że da mi na imię Samuel, co znaczy „niech Bóg wysłucha”. A wiesz dlaczego? Sądzisz, że z miłości? Nie, z przekory i pychy. Mój dziad rabin był największym okrutnikiem, jakiego nosiła ziemia. Więc mój ojciec na złość jemu nazwał swego jedynaka Samuelem. Popełnił bałwochwalstwo. Teraz wyjawię ci moją drugą tajemnicę. Któregoś lata spędzałem z rodzicami wakacje u stryja pod Żytomierzem. Płynie tam rwąca rzeka, którą nazywają Teterów. Gdybyś ty widział tę kipiel, te wypalone skały. Upojony widokiem - ja, „sprawiedliwy” - postanowiłem dla tego piękna skończyć ze sobą. Zapragnąłem zabrać te widoki ze sobą, na zawsze. Teraz wiem, że popełniłbym szaleństwo. Do tego obłędu był, przyjacielu, tylko krok.

- Sprytnieś to sobie wymyślił. Cudownie. Odbierająca rozum rzeczka, przekorny tatuś i twoje, jak u Freuda, fobie. Ty, zdaje się, umiałbyś rozgrzeszyć nawet diabła.

- Jeśli będzie trzeba... - W głosie Samuela słychać było nutę goryczy. - Dzięki ojcu, który uparł się, że pośle mnie do gimnazjum, a nie do chederu i jesziwy, jestem tym, kim chciał, bym był.

- Najlepszym w mieście adwokatem - powiedział Stern.

- Dodaj jeszcze, że stuprocentowym Polakiem, to ci uwierzę! - zażartował Hillel, lecz widząc, że dziennikarz niecierpliwie spogląda na zegarek, zapytał: - Spieszysz się?

- Za pół godziny Krezus rozpoczyna kolegium.

- Leć, skoro musisz! - Spojrzał przenikliwie na przyjaciela. - Odnoszę wrażenie, że jest coś, o czym chciałeś mi dzisiaj powiedzieć.

Stern, jak przyłapane na kłamstwie dziecko, spuścił wzrok.

- Uszy do góry! - Hillel poklepał go po ramieniu. - Obiecuję, że jeśli złapią twego szaleńca, będę go bronił najlepiej jak potrafię.

Oszukał Samuela. Ledwie wyszedł za próg, zmienił plany. Zamiast iść do redakcji, wrócił do domu. Chciał się upewnić. Chciał poznać prawdę. I był pewien, że odpowiedź znajdzie tam, gdzie zwykle.

Na rogu Szewczenki, kiedy przypomniał sobie o Wisielcu, usłyszał dziecięcy śmiech. Obrócił się. Kilka kroków za nim, przy sklepowej witrynie z hasłem „Kupuj tylko polski towar”, pejsaty brzdąc krzyczał coś do noszącej perukę matki. Czyżby, rozmyślał, Anna miała rację? A może za jakiś czas ten obłąkany świat się zmieni? Nienawiść wypali się jak drewno w piecu. Przecież każda epoka ma swoich Hitlerów, których wrzask cichnie niczym zgrzyt skręcającego na moście tramwaju. Obrzydliwy, wwiercający się w mózg hałas, a po nim jeszcze gorsza, zawstydzająca cisza.

Stern spojrzał na tył oddalającego się wagonu, którego szyby poraziły go oślepiającymi promieniami. Machinalnie zamknął oczy. Przez sekundę, jak ślepiec, stał na zakurzonym chodniku. Przez sekundę on i szalony świat nie istnieli. Potem wróciły pytania. Dlaczego Hillel nie uczył się w szkole rabinackiej, skoro jego dziad był rabinem? Czy jest oświeconym Żydem, czy tylko odszczepieńcem? Dlaczego porzucił swoją wiarę i wdaje się w dysputy z gojem? Czy robi to tylko po to, by pogardzali nim Żydzi i nienawidzili Polacy? Kiedy zadał już sobie te wszystkie pytania, poczuł, że zdradził przyjaciela i że obaj nadużyli swojej przyjaźni.

Zamyślony dotarł do domu. Był sam. Kasia wyszła po śniadaniu do Ali Piątkowskiej i obiecała wrócić przed szesnastą, na obiad. Nie obawiał się też Anny, była przecież w aptece. Kolejny raz, korzystając z okazji, ruszył do jej pokoju, by przeszukać rzeczy. Rozsunął przeszklone drzwi i jak złodziej wszedł do środka.

Pokój Anny tonął w różu. Różowe meble, różowa tapeta, lniany obrus na stole, a nawet narzuta zasłanej pedantycznie kozetki. Obrazu dopełniał miniaturowy ogród. W wiklinowym koszyczku wypełnionym mchem i sianem pyszniły się na oknie bladoróżowe róże. Ten cholerny babski ład obudził w nim wściekłość. Na dodatek perfidne słońce przebijało ostrymi promieniami firanki zawieszone na mosiężnym karniszu.

Stern rozejrzał się. Na sekretarzyku, przy podstawie nocnej lampki, dostrzegł poranny „Dziennik” otwarty na ogłoszeniu:

Kino Apollo 4 pp.

Vlasta Burian

w najlepszej swojej kreacji jako

,ADIUTANT JEGO WYSOKOŚCI”

Obok gazety leżała ciemnobrązowa buteleczka kephal- giny. Postawił ją odruchowo i podszedł do szafonierki ozdobionej srebrnym dzbanuszkiem z różowym kwiatem kocanki. Z kieszeni spodni wyciągnął „swój” kluczyk, włożył do zamka i przekręcił. Wysunął górną szufladę i wyjął chiński wachlarz, który przykrywał obłożony materiałem zeszyt. Chwilę później, jak robił to wiele razy, kartka po kartce wertował intymny pamiętnik Anny. Miał nosa. Po starych zapiskach, które znał na pamięć, trafił na nowy tekst. Musiała go skreślić w niedzielę po przebudzeniu, gdyż atrament miał nieco ciemniejszą barwę. Czyż to nie wstrętne, że miała przed nim tajemnice? Nie zdradziła ich nawet wtedy, gdy przed pójściem do kościoła jedli razem śniadanie.

Niedzielny posiłek, co było do przewidzenia, zakończył się sprzeczką. Anna, wyraźnie czymś podminowana, wypomniała mu, że nie dotrzymuje obietnic: „Przyrzekłeś Kasi cyrk i oczywiście nie masz zamiaru dotrzymać słowa. Nie wspomnę już o Shirley Temple. Ze trzy razy kupowałeś bilety na Małego buntownika. Inni jakoś mają na wszystko czas, tylko nie ty”.

Ostentacyjnie wstała od stołu, by wygłosić swoje pretensjonalne kazanie: „Nigdy mnie nie rozumiałeś, cholerny egoisto! Musisz nas wszystkich stłamsić. Kasiu, idź, kochanie, na górę! Nie musisz słuchać tego awanturnika”.

Wściekły przebiegł wzrokiem kilka kolejnych zdań. Miał ochotę porwać ten pamiętnik lub go spalić. Wiele by dał, żeby było to przywidzenie. Tekst jednak nie kłamał. Anna zwierzała się zaślepiona bzdurną namiętnością. Przed nim zamknięta, w samotności pozwalała sobie na szczerość. A więc oszukiwała go. Hamując wzbierającą gorycz, z odrazą odłożył zeszyt na miejsce i zaczął szukać innego, namacalnego dowodu: biletu wizytowego, jakiegoś idiotycznego męskiego bibelotu. Nie znalazł. Dostrzegł za to na szafonier- ce ciemnowiśniowy flakonik perfum Coquette-Paris, którego wcześniej nie zauważył. Matowa buteleczka uformowana na roznegliżowany kobiecy tors z przerzuconym przez ramię szalem. Wyciągnął korek w kształcie kapelusza. Podniósł go, by z pewnym onieśmieleniem powąchać. Kropla spłynęła mu na palec, więc roztarł ją odruchowo. Wtedy właśnie poraziła go zadziwiająca zapachowa nuta, mająca swe źródło w połączeniu kolendry, olejku neroli, ambry i jeszcze czegoś, czego nie był w stanie odgadnąć. Może nadmorskich wydm pieszczonych egzotycznym powiewem? By odrzucić te banalne skojarzenia, ponownie zbliżył palec do nosa i nagle ogarnął go niezrozumiały przypływ podniecenia, tak jak kiedyś, gdy Anna oddawała mu się w świeżej, wykrochmalonej pościeli. Wyraźnie czuł w tej sekundzie zapach jej ust, słony smak potu w zagłębieniu- obojczyka. Zawstydzony stłumił w sobie ten ckliwy sentymentalizm. Zamknął dłoń, lecz rozbudzona ciekawość ponownie zwyciężyła.

Patrząc przez okno na ulubione magnolie, przypomniał sobie jej wyrachowanie, gdy w połowie czerwca wybierała się do Poznania na krajowy zjazd farmaceutów. Była dumna z wydrukowanego na kredowym papierze zaproszenia, które podpisał sam Konstanty Hrynakowski. Cały miesiąc przygotowywała się do wyjazdu, pisząc referat. Chciała pokazać poznańskim „pyrom”, że lekceważony przez nich Lwów nie jest gorszy. Tak, nawet szczerze podziwiał jej upór. Przez wiele dni słyszał niewprawne stukanie na olym- pii, aż wreszcie - była mu za to wdzięczna - pomógł jej zredagować ostateczną wersję, ilustrowaną skomplikowanymi wzorami. Tak jak teraz, obok kałamarza i liniuszka leżał jej ulubiony parker z wiśniowego drewna. Naturalnie wtedy dał wiarę jej zapewnieniom. Zapis w zeszycie wszystkiemu jednak przeczył. Kogoś poznała. Kogo, tego do tej pory nie wiedział. Co znaczyło krótkie: „Stale o tobie myślę...”? Nawet przed sobą była przesadnie ostrożna.

Czując wzbierający żal, że go okłamuje, Stern próbował znaleźć w pamięci dzień, kiedy stała się inna. Czy było to wtedy, gdy odprowadzał ją na dworzec? Przez opuszczone okno wagonu podała mu czubki palców. Rozstanie wyglądało na szczere, naturalne, a jednak był to tylko pozór. Gdy pociąg drgnął i lokomotywa wyrzuciła kominem biały obłok pary, okruch sadzy wpadł mu do oka. Zmrużył powiekę i sięgnął po chusteczkę. Łzy płynęły same. Wyglądało to tak, jakby się wzruszył.

„Jakubie, przestań się mazać - upominała go łagodnie. - To tylko pięć dni, czas szybko zleci. Zresztą będziesz miał Kasię. Ja wam tylko zawadzam. Mam rację?”

Te słowa dotknęły go. Poczuł gorycz. Chciał powiedzieć jej, że będzie tęsknił. Nie zdążył. Stojący obok Anny konduktor, ciągnąc za parciany pas, zatrzasnął okno. Pociąg odjechał.

Stern, śledząc różową plamę sukni, jako ostatni opuścił peron i wrócił przez halę wjazdową Dworca Głównego do poczekalni. W zgiełku, wśród obładowanych tobołami podróżnych, przesiedział godzinę na ławce, obserwując tłukącego się pod sufitem gołębia. Ptak był bez szans. Jakiś fałszywy powiew skierował go pod oszklone niebo. Teraz zmęczony znalazł przystań na okrągłym zegarze, którego wskazówki nie miały najmniejszej ochoty przyspieszyć. Z posępnych rozmyślań wyrwała Sterna drużyna harcerzy. Najpewniej wybierali się na biwak. Podnieceni przygodą, ustawiali plecaki i wachlowali się podobnymi do grzybów kapeluszami. W końcu, jakby na jakiś sygnał, wydali bojowy okrzyk: „Oj ridi, ridi, rypaj, rypąj... ta oj!” Potworne, odbite od sklepienia „oj” poderwało do lotu siedzącego na zegarze gołębia.

Stern, niczym przepłoszony ptak, pragnął odzyskać spokój. Przegoniony przez hałaśliwy tłum zatrzymał się w drzwiach dworca. Z ręką na zimnej kamiennej kolumnie rozglądał się za dorożką. Na placu, który zdobiła marmurowa fontanna w kształcie kwiatu, trwał gorączkowy ruch. Piesi cisnęli się z pakunkami, przetaczały się konne zaprzęgi, a od czasu do czasu na kamiennej kostce zahamował elegancki samochód.

Z zamyślenia wyrwał go ostrzegawczy krzyk bagażowego, który ciągnął wózek z walizami w stronę zaparkowanej za latarnią taksówki. W tej samej chwili Stern dostrzegł dorożkę, która wyłoniła się zza utworzonej przez fontannę tęczy. Podniesioną ręką przywołał fiakra i zamówił kurs na Janowską, na której mieścił się opisywany przezeń po wielokroć szynk.

Jazda okraszona przekleństwami fiakra zajęła niecałe pięć minut. Galopem pokonali Aleję Focha i podzieloną wzdłuż torami tramwajowymi Gródecką. Podekscytowany Stern wysiadł z dorożki. Dał woźnicy zadatek i kazał na siebie czekać. Jakże żałośnie wyglądał w knajpie pośród śmierdzących wódką i dymem mężczyzn. Ubrany w elegancki garnitur, pod krawatem, nie pasował do robociar- skiej braci. Malująca się na jego twarzy furia ostudziła ciekawość żuli. Nie odchodząc od baru, dziennikarz wypił trzy setki czystej i zagryzł śledziem z cebulką i kulikowskim chlebem. Równie szybko jak wszedł, znalazł się na ulicy, nieomal wpadając w objęcia ulicznego skrzypka. Miał zamiar go zbesztać, lecz opamiętał się. Wychudzony Gruzin w poplamionym swetrze wygrywał sentymentalne Białe róże. Melodia odmieniła Sterna. Rozklejony próbował śpiewać: „Przeszło lato, jesień, zima już...”

Zanim odszedł, wrzucił grajkowi do podniszczonego futerału srebrną dwójkę. Ten gest sprawił, że poczuł się lepszy. Zadowolony wgramolił się do czekającej na niego dorożki. Miał to, co chciał - zapomniał o Annie! Niesamowity żar, jak bicz boży, powalił go po drodze na dobre. Nie pamiętał, czy płacił i ile. Po kwadransie jazdy kilka metrów od domu wysiadł kompletnie pijany. Jak otworzył furtkę, nie wiedział. Klnąc, szarpał się z wejściowymi drzwiami, czym straszył Kasię. Instynkt prowadził go dalej. Z potwornym bólem głowy wszedł do łazienki po tabletki z kogutkiem. Zgarnął flakonik, wyjął korek i watę, a potem wsypał do gardła garść pigułek. Przełknął je bez popijania. Uspokojony, marynarskim krokiem wtoczył się do swego pokoju. Zaskakująco łatwo pozbył się marynarki, po czym rzucił ją na podłogę. Jednym szarpnięciem poluzował krawat i padł na łóżko. Był gotów.

Z rozkrzyżowanymi rękami, w butach, liczył na tapecie wijące się seledynowe glisty. Falujący wzór zmienił się cudownym sposobem w nieprzerwane pasmo gazet wylatujących z maszyny drukarskiej. Na pierwszej szpalcie dojrzał własne zdjęcie i wyzywający tytuł: Jakub Stern winien. Jestem winien? - zadawał sobie pytanie. Czy ktoś mi powie czego? Chciał znać odpowiedź już, teraz. Jego upiorny krzyk słychać było w całym domu. Obudziłby cały świat, lecz opadł z sił i powielony w myśli tytuł, jak obrzydliwa melodyjka, pogrążył go w lepkim, paraliżującym śnie.

Cóż to za sen, nie potrafił sobie rano przypomnieć. Nie miał nawet zamiaru dociekać, dlaczego karmił poszatko- waną kapustą wielkiego strusia. Przeklinając ostry jak brzytwa promyk szpiegujący go przez nie zaciągnięte zasłony, Stern zwlókł się z łóżka. Potworny kac miał go męczyć cały dzień. Z wizyty w redakcji wyszły, rzecz jasna, nici. Przełamując wstyd, zadzwonił do sekretarki i zmyślił awarię węglowej kolumienki.

- Nie dam rady przyjść, jak Boga kocham - tłumaczył się, trzymając za pulsujące skronie. - Tyle chyba może pani zrozumieć. Tak, zalało mi korytarz!

Potem stało się najgorsze. Kiedy zszedł do kuchni, odkrył, że Kasia zniknęła. Zawołał ją i nic. Znowu zawinił on, nie ona. Już słyszał krzyk Anny: „Jesteś, Kuba, potworem. Ledwie wyjechałam, a już mała uciekła. Wszystko w tym domu jest, bydlaku, przez ciebie!”

Zniknięcie Kasi otrzeźwiło go do reszty. W jednej chwili uświadomił sobie, jak bardzo ją kocha. Pamięć automatycznie podsunęła mu chorobę córki sprzed dwóch lat. Był Trzeci Maja, narodowe święto, gdy dziewczynka struła się truskawkami i dostała wysokiej gorączki. Anna straciła głowę. Nie pomagały już przepisane leki. Półprzytomna Kasia bredziła: chciała się dzielić z rodzicami opłatkiem i dostać pod choinkę psa. Stern zgodził się wtedy na wszystko i przyniósł z lasu choinkę. Przystroił ją kolorowymi łańcuchami i bombkami. Na placu Świętego Teodora od lwowskiego handełesa kupił brązowego szczeniaczka. Kto wie, może właśnie ten łaszący się prezent z kokardką na szyi sprawił, że Kasia wróciła do zdrowia? Z zimnym kompresem na czole spytała szeptem, czy on, to znaczy jej pies, nazywa się Deg. „To jest, tatusiu, mój Deg, prawda?”

Stern raz jeszcze sprawdził wszystkie zakamarki. Obszedł dom od strychu po piwnicę, lecz Kasi i psa nie było. Postanowił, że jeśli nie znajdzie jej w pół godziny, zawiadomi policję.

A może rzeczywiście, jak mówiła Anna, jest potworem? Zastanawiając się nad tym, poszedł do kuchni napić się zimnej wody. Gdy pił z emaliowanego kubka, zobaczył na jego dnie wyrachowane, jakby wycięte w karnawałowej masce oczy. Poczuł na sobie wypalone spojrzenie kopniętego przez życie faceta. Wredny Krezus powiedział mu kiedyś w chwili szczerości: „I co my tu w pańskiej karierze mamy? Elegancki donos na pacykarza, rozpychanie się łokciami po tanie fanty i ostra jazda po, pardon, trupach. Je- dzie pan, panie Stern, po truposzach - rzekł ze swoim jadowitym uśmieszkiem - bo pan ten wyścig karawaniarzy lubi. Jeden podziwia bohomazy konstruktywistów, drugi żydowskie rymy, a pan uwielbia zapach padliny, naiwnie wierząc, że oczadziały tłum poniesie pana za to kiedyś na rękach. Pociecha, ależ z pana pociecha”.

Stern ponownie łyknął zimnej wody i wtedy dopadła go genialna myśl. Przypomniał sobie słowa córki wypowiedziane z dziecięcą powagą, gdy pokłócił się z Anną. Kasia zagroziła obojgu, że „Jak nie przestaną, to pójdzie do psa swojego”. Natychmiast odstawił kubek do zlewu i wybiegł do ogrodu. To, co zobaczył, wstrząsnęło nim do głębi. Z drewnianej budy, którą zbił dla Dega, wystawała mała rączka obejmująca kudłaty pysk. Obok nadgryzionej wołowej kości leżała pognieciona niebieska kokarda.

Stern obudził córkę, lecz ta wzbraniała się wyjść. By jej się przypodobać, łasił się, skamlał, robił małpie fikołki. Chciał, by natychmiast odpuściła mu winy i wróciła do swego pokoju. Ale Kasia nie przyjmowała przeprosin.

Leżąc pod budą i udając, że nie dostrzega karcących spojrzeń sąsiadów, przekomarzał się z córką dobre pół godziny. W końcu zmęczeni, oblepieni trawą i sierścią zostawili psie schronienie. Kasia ani razu nie podniosła głowy. Z wbitym w ziemię wzrokiem szła przy ojcu jak na śmierć. Jej uparte milczenie porażało Sterna. Wiedział, że jeśli go nie przerwie, może doprowadzić do nieszczęścia. Chwytał się różnych sposobów - chciał ją czymś przekupić, gotów był spełnić wszystkie jej zachcianki - lecz Kasia, obrażona, poszła prosto do swego pokoju.

W ciągu tych kilku dni, gdy Anna była w Poznaniu, czuł się podle. Bał się, że jego zachowanie pozostawi trwały ślad w psychice córki. Zrozpaczony przyrzekł sobie (poprzednie ślubowania nie liczyły się), że nie będzie więcej pił. Cokolwiek się zdarzy, jeśli w ogóle się zdarzy, postara się pić z umiarem, zwłaszcza gdy zostaną z Kasią sami.

Tyle, aż tyle myśli dopadło go w różowym pokoju z powodu jej pamiętnika. Stern zamknął szufladę, przekręcił klucz i jak złodziej wyszedł z domu.

Kwadrans na trzynastą Jakub natknął się na schodach redakcji na Adama Brodackiego. I tym razem jego głośne „Dzień dobry” zabrzmiało prowokująco, jak zapowiedź kłótni. Stern nie był ślepy i doskonale wiedział, że wysoki, przystojny Brodacki jest obiektem westchnień damskiej części redakcji „Kuriera”. Zwracał na siebie uwagę niepowtarzalnym stylem. Gęste czarne włosy czesał do góry, co jakiś czas poprawiając je, jakby od niechcenia, ruchliwymi palcami. Nosił się sportowo, lecz nigdy nie zapominał o jakimś eleganckim dodatku. Męski ideał!

- Panie Stern, panie redaktorze, szuka pana Krezus - rzekł z przejęciem.

- Znowu się mnie czepia?

- Nie, on chciałby z panem...

- Ale ja nie chcę. On nie jest w moim typie.

- W każdym razie prosi tylko, żebym...

- Mamy kolejnego szczura? Wydaje mu się, że wystarczy niepostrzeżenie wślizgnąć się przez uchylone drzwi... — Stern rzucił do góry gniewne spojrzenie.

Brodacki zacisnął szczęki.

- Ja przecież niczego, kolego, nie powiedziałem.

- Zatem dzięki szefowi jesteśmy już kolegami?

Młody dziennikarz był zszokowany.

- Ale to nie moja wina - zaczął się nieporadnie tłumaczyć.

- Winny jest tam. - Stern wycelował palcem w sufit.

- Nie rozumiem. Krezus ma gabinet na dole.

- Panie Brodacki, pan tego nigdy nie zrozumie.

Jakub zostawił stażystę na korytarzu i poszedł do swego pokoju. Nie zdążył jeszcze zamknąć drzwi, gdy wściekle rozdzwonił się telefon. Położył teczkę na biurku i niespiesznie podniósł słuchawkę z widełek.

- Zbudził się Wielki Lwów - usłyszał napastliwy głos Krezusa - umilkły dzwony kościołów, a pan co? Spóźnia się na kolegium? Co z pańskim tekstem? O ile pamiętam, a pamiętam, obiecywał pan go na rano!

- Dostałem ważną wiadomość - oznajmił Stern. - Znowu...

- Dobra wiadomość to zła wiadomość! Miał pan być krok przed policją, a nie wlec się z tyłu. Ile jeszcze będę czekał? Nie ma pan dzisiaj weny? A może pan ma jakieś poglądy, co? Ja nie chcę słyszeć o żadnych poglądach, za które się trafia do Berezy. Pan jest i pana nie ma, rozumie pan? Pan ma być weneckim lustrem. Przez pana tekst czytelnik patrzy na świat i zbiera mu się na wymioty. Pan jesteś właśnie od takich wymiotnych potraw. Kojarzy pan?

- Coś tam kojarzę! - powiedział Stern.

- To bosko! Mam nadzieję, że dostojna melodia kurantów nie wytrąciła pana z równowagi.

- Szefie, proszę - Jakub zmienił taktykę - jeszcze dzień...

- Jeszcze tydzień, a potem miesiąc, co? - zakpił Krezus. - Czytelnik nie będzie za panem biegał. Na pana miejsce czekają w kolejce inni. Chociażby Adaś Brodacki, facet po Jagiellonce. Od dziś będzie współpracował z panem na stałe. Może go pan nazywać kolegą. On się szybko uczy.

- Za szybko! - odparował Stern.

- Nie podoba się panu ta pomoc? Panu się za wiele nie podoba. Teraz powie pan, że znowu się go czepiam, tak? Będę się czepiał. W tym mieście dzieją się cuda, a pan jest ślepy. Co pan na to?

Dziennikarz odsunął słuchawkę od ucha i zakrył mikrofon ręką.

- Sram na to - rzucił zadowolony.

- Dlaczego pan nic nie mówi? No tak, ja strzępię sobie język, a pan po prostu myśli. Luksus, słodkie makagigi, nieprawdaż?

- Potrzebuję tygodnia, by...

- Tygodnia? Daj Boże! To przecież wieczność. Niech pan o tym zapomni! Pański tekst musi kipieć, co ja gadam, on musi wabić kolorkiem, zapaszkiem, smaczkiem...

- Smrodkiem miasta, które mieszkańcy nazywają „Wielkim”.

- Tak jest! Smród to też zapach, tyle że konkretny! Nareszcie pan zaskoczył - zapiał Krezus. - Pański tekst ma rozsiewać fetor! Ludzie mają się za nos łapać i szukać po kieszeniach chusteczki. Fetooor! - krzyknął do mikrofonu i się wyłączył.

Ostra rozmowa z Krezusem okazała się, jak zwykle, owocna. Szef nie lubił jałowych redakcyjnych spotkań. Swoje cierpkie uwagi walił prosto z mostu. Za to był tak nienawidzony, jak i podziwiany.

Przezwisko Krezus - od króla starożytnej Lidii - przylgnęło do niego wkrótce po tym, jak kupił na Sygniówce działkę i zaczął wznosić prawdziwy pałac. O zbytku owym krążyły w redakcji dowcipy. Żartowano, że pałac pożarł wszystkie oszczędności szefa, a nawet wciągnął go w gigantyczne długi. Fakt - budowa posuwała się w ślimaczym tempie. Stern wiedział, że mimo upływu dziesięciu lat gotowe były zaledwie kamienny fundament, piwnice i narożna wieża. Krezus nie śpieszył się. Najwidoczniej nie podniecał go końcowy efekt, lecz sama idea zmagania się z materią. Jego życie powoli stawało się legendą. Mówiono, że jako szesnastoletni chłopak uciekł od rodziców do Lwowa i że jest synem organisty z Żółkwi. Podobno zmalował coś grubszego, lecz nikt nie wiedział co.

Zarabiał na chleb, roznosząc po mieście gazety. Dostał to zajęcie po wygranej krwawej bójce i jeszcze teraz miał paskudny ślad na prawym uchu. Zanim zdobył ostrogi ze- cera, był czeladnikiem porządkującym kaszty. Uczył się po nocach, czepiając wiedzy jak pijany płotu. Ambicja wciąż i wciąż pchała go naprzód. Dzięki niej jako prymus skończył na uniwersytecie wydział humanistyczny, na którym specjalizował się w filologii klasycznej i historii.

Już pod koniec studiów załapał się w „Kurierze” jako zwykły reporter. Zaczął pisać drapieżne, pełne polotu teksty. Kopiował najlepsze pióra, aż wreszcie wypracował oryginalny, rozpoznawany przez czytelników styl. Był oszczędny i zaradny. Pieniądze z honorariów niechętnie przeznaczał na życie, za to wydawał bez zastanowienia na szlifowanie języków. Po kilku latach ten młody, zdolny człowiek był prawdziwą encyklopedią wiedzy. Łatwo został zastępcą redaktora naczelnego „Kuriera”, a w wieku trzydziestu lat - naczelnym. Jego awans był w pełni zasłużony. Inwestowanie w siebie zaprowadziło go, niczym amerykańskiego pu- cybuta, na sam szczyt kariery.

Stern próbował odgadnąć filozofię Krezusa. Wydawało mu się, że jego rozumienie świata jest nadzwyczaj proste: należy brać z niego tyle, ile się da. Ten czterdziestoletni kawaler był tytanem pracy. Pojawiał się w redakcji pierwszy, wychodził zaś ostatni. Zdarzało mu się też spać w gabinecie na rozkładanym łóżku, które chował za szafą. Gazeta była dla niego wszystkim. Zastępowała mu żonę i dzieci, gdyby więc z jakiegoś powodu upadła, niechybnie poszedłby razem z nią na dno.

Każdego dnia Krezus spalał się i powstawał na nowo, jak Feniks z popiołów. Radził sobie jak umiał, a umiał wypalić codziennie jedno cygaro i wyżłopać niesamowitą ilość kawy do przygotowywanych przez Kazię kanapek. Był ciekaw życia. Chyba dlatego drzwi jego gabinetu stały zawsze otworem, by mógł obserwować z uwielbieniem budzący się do pracy zespół redakcyjny.

Stern podszedł do okna. Tak, pomyślał, Krezus ma rację: to miasto jest Wielkie. Tramwaje niczym żaglowce dobijały do przystanków, by wypuścić po trapach tłumy pasażerów. Towarzyszyły temu śmiechy, przekleństwa i śpiewy. Wystarczyło wyjrzeć na zewnątrz, by usłyszeć przeraźliwy pisk stalowych kół na „wykręcie Badeniego”, głośny stukot dekarskich młotków i płochliwą odpowiedź podrywających się do lotu gołębi, mlaśnięcia końskich kopyt po bruku i ogłuszające „goooool!” na stadionie Pogoni, gdy Matyas „Myszka” strzałem z woleja pakował piłkę do siatki stołecznej Legii.

Przed chwilą Krezus kazał mu widzieć w tym mieście pępek świata. I Stern, siadając za biurkiem, poczuł, że budzi się w nim werwa. Znowu chciał się zmierzyć z wielkim nieznanym. Uderzył palcami w okrągłe klawisze continen- tala. „Zagadkowe morderstwa w Rowach postawiły na nogi Polskę” - wystukał. Miał zamiar rozwinąć tę myśl, lecz coś kazało mu wrócić do napisanego wcześniej zdania. Przed słowem „Polskę” dodał przymiotnik „całą”, a potem wymyślił kolejne zdanie, bawiąc się z czytelnikiem w kotka i myszkę: „Ze strony policji padają zapewnienia, że w ciągu najbliższych dni...”

Telefon z sekretariatu poderwał Sterna na nogi. Zostawił rozpoczęty tekst i zbiegł piętro niżej.

- Cóż to za rewelacja, pani Kaziu? - spytał, zerkając przez uchylone drzwi do gabinetu szefa.

- A taka, że ma pan wyjątkowe szczęście! - powiedziała sekretarka, machając z daleka telegramem. - Znowu znaleźli trupa! Te sztywne panienki z lasu ostatnio lgną do pana...

- Nie przymierzając, jak do gówna muchy - dokończył głośno Krezus, wychylając z gabinetu wielką, łysą głowę.

Stern, uodporniony na soczyste porównania, wyjął spomiędzy wypieszczonych palców Kazi telegram pocztowy i odczytał na głos:

NIECH PRZYJEŻDŻA NATYCHMIAST. STOP ZNALAZŁEM PRZY STRUMIENIU N. D. STOP.

- Nie ma mowy o trupie! - rzucił przekornie. - Coś pani Kazia kręci.

- Akurat! - odparowała sekretarka, patrząc przymilnie w oczy szefowi. - Może odkryli pod P. wielką żyłę złota! „N” to nieboszczyk, a ten „D”, sam pan kiedyś mi mówił, to pana dobry znajomy.

- Szkoda czasu na dyskusję - rzekł Krezus, podciągając jedwabny krawat. - Stażysta zaraz tu będzie. Oddaję go we właściwe ręce. Swoją drogą, skok na głęboką wodę dobrze mu zrobi.. Gdyby się topił, niech mu pan rzuci koło ratunkowe, byle nie za szybko. I jeszcze jedno. Wiem, że ma pan opory, by z nim współpracować, bo pan Adam ma żołądkowe sensacje. Ale kto ich na początku nie ma? Pan był chojrakiem, gdy pierwszy raz widział rozkładające się zwłoki? Panie Jakubie, na litość boską, niech pan będzie dla niego jak rodzony ojciec, jak matka. Rozumiemy się? - kpił.

Stern cierpliwie słuchał idiotycznej tyrady, trzymając język za zębami.

- Weźmie pan tatrę i pojedzie z Brodackim do Rowów. Tym razem niech mu pan da pokierować. Chłopak przechwala się, że jest dobrym szoferem. Nie muszę przypominać, panie Jakubie - dodał władczym tonem - że tekst jest, jak zwykle, na wczoraj!

Potrzebowali pół godziny, by wrzucić do samochodu podręczny bagaż, zatankować do pełna i zawiadomić rodziny o nagłym wyjeździe. Anna, którą oderwał w aptece od receptury, trzasnęła wściekle słuchawką, wypomniawszy mu obiecany teatr, za to Brodacki usłyszał od mamusi troskliwy instruktaż: „Błagam cię, syneczku, jedź powoli i uważaj”. I uważał! W niecały kwadrans, ścigając się po ulicach, wyprzedzając chyże automobile i ciężkie fury zaprzężone w perszerony, dojechali do Wzgórz Zniesieńskich. Po niespełna godzinie minęli Podhorce i skierowali się w stronę Rowów, zostawiając z prawej strony leżące w dolinie, zasłonięte lasem P.

Upał wyraźnie zelżał. Ożywczy wiatr przeganiał po niebie chmury, bawiąc się ruchomymi plamami cieni. Pogoda była wymarzona na podróż. Skupiony Brodacki ssał miętówkę i, jak kazała mamusia, wypatrywał na drodze przeszkód, na których samochód podskakiwał niczym nieokiełznany źrebak. Przed mostkiem z drewnianych bali, wyznaczającym granicę Rowów, stażysta zwolnił. Po lewej stronie na horyzoncie pokazały się zabudowania wsi, które na tle lasu wyglądały jak rozsypane klocki. Po drugiej stronie na łagodnym stoku pochylona postać grabiła siano, a stadko białych owiec cierpliwie skubało trawę. Za rzędem stogów przypominających wielkie żuki gnojne pasły się dwa leniwe woły. Autentyczna idylla!

Stern otworzył szerzej okno. Zapach trawy i ziół ze świeżo skoszonej łąki wdarł się do samochodu, rozbudzając werwę. Sensacyjny materiał był, jak się zdawało, na wyciągnięcie ręki. Właśnie teraz Stern skojarzył, że rysuje się przed nim niepowtarzalna szansa, by skomuś dołożyć. Nie wiedział jeszcze tylko komu. Może polecą głowy, a może jego kronika zapoczątkuje debatę w Sejmie? „Kto naprawdę dopuścił do tych okrutnych zbrodni? Jak długo jeszcze społeczeństwo ma być bierne? Czy rząd poda się do dymisji? Komu zależy na skompromitowaniu wymiaru sprawiedliwości?”

Brodacki tymczasem nie stawiał sobie aż tak ambitnych pytań. Skoncentrowany na jeździe odzywał się, kiedy musiał. Jego jedynym zmartwieniem było, czy wrócą na niedzielny mecz i czy bramkarz Pogoni Spirydion Albański wykuruje kolano po perfidnym faulu napastnika warszawskiej Legii.

Szalona jazda dobiegła końca, gdy pokryta kurzem tatra zatrzymała się na podwórzu leśniczówki, płosząc wygrzewającego się na pieńku burego kota. W tej samej chwili uzbrojona w strzelbę gospodyni wyszła na ganek przywitać intruzów.

- Kogo czort niesie?! - zaczęła ostro, by zaraz złagodzić ton. - Koniec świata! Pan Jakub Stern z kolegą przyjechał. Aleście mnie przestraszyli. Myślałam już, że to jakaś banda hajdamacka przyjeżdża dobytek mi rabować. Murzyn, poszedł migiem do budy! - krzyknęła na ujadającego wściekle psa, oglądając z zaciekawieniem gości i samochód.

Stern rozejrzał się po podwórku. W cieniu gęstego bzu dostrzegł czarną kozę pijącą wodę z drewnianego koryta. Spojrzał przelotnie na zamknięte stodołę i oborę. Nie widząc gospodarza, skupił wzrok na otwartym oknie leśniczówki, w którym grzała się na słońcu kolorowa, zasypana cukrem ratafia.

- Nic z tego, panie Kubo, tu go pan nie wypatrzy. Daniluk z Walerkiem wsiedli na rowery i z policją w ciemny las na zręb pojechali.

- Żarty pani sobie stroi? - rzucił Brodacki, pokazując telegram. - A to co? Papier się już nie liczy? Przyjechaliśmy obejrzeć nieboszczyka.

- Jeśli to prawdziwy nieboszczyk, to może sobie zaczekać - skwitowała gospodyni, opierając strzelbę, niczym trzonek od szczotki, o ramię. - Daniluk zjedzie pod wieczór. Chcecie, to czekajcie, nie chcecie, to nie.

- Porywająca propozycja. Mamy tu z założonymi rękami siedzieć? - zapytał Brodacki, spluwając na parę kaczek drepczącą zapamiętale do zwolnionego przez kozę koryta.

- A kto komu każe! - odparowała rozeźlona kobieta. - Powie pan słowo i jakaś robota dla nudzącego migiem się znajdzie.

Stern, zdziwiony wybuchem stażysty, próbował łagodzić sytuację.

- Pan Adam jest w gorącej wodzie kąpany, sam kiedyś taki byłem - oznajmił. - Coś mi mówi, pani Hanno, że lepiej rozejrzeć się w miasteczku. Znam drogę przez las, to ledwie osiem kilometrów. Mam przeczucie, że się tam czegoś ciekawego dowiemy.

- A ja mam serdecznie dość tych małych, zażydaczonych miasteczek - oznajmił Brodacki i ponownie splunął. - Pod- kusiło mnie przyjechać na staż do Lwowa!

- W takim razie musi pan odwiedzić Kurojada - powiedziała z chytrym uśmieszkiem Danilukowa, lustrując stażystę od stóp do głów.

- A co to znowu za jeden? - zapytał Brodacki.

- Jak już go pan zobaczy, to się wszystkiego dowie! - odparła, poprawiając gruby kok upięty na czubku głowy.

Ostatecznie, mając do wyboru czekanie do wieczora lub zniknięcie z horyzontu leśniczynie, postanowili zajechać do P. Danilukowa przystała na to ochoczo, gdyż zyskiwała czas na zrobienie porządków i przygotowanie kolacji.

W czasie jazdy przez leśne wertepy Stern nie odzywał się do stażysty. Celowo przyjął taką taktykę, żeby nauczyć go moresu. Metoda okazała się skuteczna. Kiedy między kępami drzew zamajaczyła kościelna wieża, znak rozpoznawczy miasteczka, Brodacki przerwał milczenie. Zamiast jednak przeprosić, obrócił głowę w stronę Jakuba i przekrzykując motor, zapytał:

- Czy mówi panu coś nazwisko Krzywicka?

- Irena? - Stern odpowiedział pytaniem.

- Jasna cholera! Zdaje się, że tak! - krzyknął stażysta, w ostatniej chwili omijając wóz drabiniasty.

- To wyjątkowo cięte pióro, na które trzeba uważać - rzekł dziennikarz, przypominając sobie reportaże sądowe drukowane w „Wiadomościach Literackich”, w tym ze sprawy Gorgonowej.

- Krezus napomknął mi przed wyjazdem, że tę panią interesuje nasz temat i całkiem możliwe, że węszy gdzieś tu w okolicy.

Informacja zmroziła Sterna, lecz nie ze względu na zawodową konkurencję. Zastanawiał się, dlaczego Krezus przekazał tak sensacyjną wiadomość stażyście. Nie wierzył w przypadek. Miał kolejny dowód na to, że szef rzuca do gry znaczone karty.

Kiedy wjechali w uliczkę prowadzącą na rynek, Stern zapomniał o afroncie. Miasteczko przywitało ich okrutną biedą. Przypominało przenicowany garnitur, reprezentacyjny wjazd zaś - dziurawą kieszeń, przez którą zapuścili się do wyświechtanego środka. Wszystko wokół domagało się natychmiastowej troski: przyduszone do ziemi domki, garbate ulice, a może nawet ludzie. Jakub czuł się na tym zadupiu jak jezuita na „polskim” Madagaskarze. Nic tylko paść na kolana i się modlić.

Krzykliwy tytuł dziennika namalowany na bocznych drzwiach tatry wywołał w miasteczku sensację. Pierwsze zareagowały dzieci, które na zapleczu fabryczki wody sodowej grały w hacle. Ledwie samochód stanął, poderwały się spod płotu.

- Pan da mi popatrzeć - błagał Brodackiego chłopak w szarej lnianej koszuli i krótkich pocerowanych spodniach.

- On będzie potulny jak trusia - poparła go piegowata dziewczynka ze skakanką. - Ja go znam.

- Wcale nie! - wrzasnął mały konkurent, który odchylił deskę w płocie. - Pan wie, on przynosi ze szkoły same pały, a ja jestem cztery miesiące starszy i wiem więcej.

- Gówno, skarżypyto, wiesz! - odszczeknął się blondynek, zaciskając złowrogo pięści. - Ja mam ojca w policji i się na wszystkim znam! A ty jesteś parszywy Żydziak.

- Aty... ty jesteś głupi goj! - zawołał z płaczem dzieciak i pokazując zdarte zelówki, jak kot dał nura przez dziurę w płocie.

- Mówię panu, on sam jest głupi - powiedziała ruda, kręcąc młynka skakanką.

- Jak mój but - oznajmił bosy chłopak, wycierając łokciem nos. — Jego ojca powieźli na wiosnę do Berezy, bo on jest koniomista.

- Koniomista? - udał zdziwienie Brodacki.

Dziewczynka zrobiła wielkie oczy.

- To taka wesz - tłumaczyła - co daje dupy Sowietom.

Brodacki parsknął śmiechem, a para dzieciaków zawtórowała mu wesoło.

- A skąd ty to wiesz? - Stażysta popatrzył na rudą pie- guskę.

- Tata mamie raz pod sekretem mówił, jak Boga najświętszego kocham! - mądrzyła się mała, dłubiąc palcem w nosie. - Dlatego ludzie wybili Goldsztajnowi szyby na przeciąg i zawiesili na drzwiach krzyż. Będzie miał nauczkę fest!

- Więc twój ojciec służy w policji? - Brodacki nachylił się nad łobuziakiem.

- Aha. Jest stójkowym! - odpowiedział z dumą szkrab, podskakując na jednej nodze.

- A mówiłeś, że woźnym. - Dziewczynka wytrzeszczyła oczy.

- Zamknij paszczę! - powiedział chłopak i dał jej potężnego kuksańca.

- To Żydziaki boją się ciebie? - ciągnął stażysta.

- I to jak! - rezonował blondynek, przekładając z ręki do ręki zardzewiałe hacle.

- A siedziałeś już kiedyś w prawdziwym samochodzie? - zapytał jakby od niechcenia Brodacki.

- W prawdziwym to jeszcze nie. Pewnie jestem za mały - dodał z żalem, przylepiając nos do szyby.

- Bzdury pleciesz! - Stażysta puścił oko do Sterna. - Wskakuj, to cię zaraz przewiozę.

Chłopak nie wierzył.

- Ja?

- Ty! Nad czym się zastanawiasz? - Stern sięgnął po papierosa. - No, pakujcie się śmiało, zaczekam tu na was.

- Ja się boję! - powiedziała ruda smarkula i na wszelki wypadek, ciągnąc za sobą skakankę, zmyła się w bezpieczne miejsce, pod płot.

Chłopak spojrzał na nią z wyższością. Otworzył drzwiczki i, pewny siebie, usadowił się obok Brodackiego. Kiedy koła zaczęły się toczyć rynsztokiem, wyrywając krowie placki, ślady po przedpołudniowym targu, brzdąc z wrażenia zaniemówił. Każdy detal budził jego zainteresowanie. Jak zahipnotyzowany obserwował kiwające się strzałki, a potem najważniejszą rzecz w szoferce - kierownicę, którą Brodacki trzymał dla fasonu jedną ręką. Czy to możliwe, że on, w wieku dziewięciu lat, jedzie przez miasteczko najprawdziwszym samochodem?

Stern śledził wzrokiem tył tatry, aż granatowa plama z czarnym kołem na bagażniku zniknęła w ciasnej uliczce. Oglądając wymalowany na drzwiach zegarmistrza cyferblat ze wskazówkami zamarłymi kwadrans na trzecią, wyjął papierosa z papierośnicy i zapalił. Był w P. pierwszy raz po kilkunastoletniej przerwie i widział, że niewiele się tu zmieniło. Hotelik, w którym kiedyś nocował, tak samo niebezpiecznie przechylał się w lewą stronę podtrzymywany, zdawało się, przez wiekową gruszę. Zniknęły wprawdzie austriackie napisy, lecz była to jedyna zmiana w zakonserwowanej przez kryzys gospodarczy mieścinie.

Po tej konstatacji Stern zaczął rozglądać się uważnie. Nieruchomy, z papierosem w kąciku ust, niczym sędzia miał wydać wyrok. Właśnie teraz, gdy zaciągnął się dymem, poczuł autentyczne zadowolenie. Był tam, gdzie rzucił go los. Uwielbiał chwile, gdy jego życie toczyło się w nieznanych wcześniej miejscach, których nie planował w ogóle odwiedzić. Teraz były to zapyziałe P., lecz jutro mogła to być Warszawa albo nawet sam Paryż.

Kiedy znowu zaciągał się dymem, czując nieziemską rozkosz, wydawało mu się, że zza każdej firanki, z każdego rzemieślniczego warsztatu ktoś mu się przygląda. Jakby na potwierdzenie tych podejrzeń wyrosła przed nim staro- winka w czarnej chustce z propozycją sprzedaży pół kopy świeżych „jajków”. Po niej, idąc na skróty przez placyk, zjawił się nieogolony rybak i zaoferował za „złocisza” świeże ryby.

- Jeszcze dyszo, pane. Kup pan świeże lyny, do śmita- ny! - zachwalał trzepoczący się w siatce towar.

Zanim Brodacki wykonał rundę wokół rynku, przy dziennikarzu zatrzymał się jeszcze pomocnik fryzjera z nie- dopiętym rozporkiem i słowami: „Strzyżenie szanownego pana i ogolenie brzytwą gratis”. Niepocieszony kilka razy oglądał się, by zapamiętać twarz nieznajomego.

Kiedy samochód minął otwartą na oścież stolarnię, ruda dziewczynka oderwała się od płotu i stanęła ufnie przy Sternie.

- Nie jechałam, bo mnie jeszcze w nodze strzyka. - Pokazała zbite kolano.

Jakub spojrzał na różową, podcinającą kolano ranę.

- Fiu, fiu, to z ciebie niezły chojrak— powiedział, gasząc obcasem rzucony na garbaty chodnik niedopałek. - Na czym przecięłaś?

- Na połamanej tarze do bielizny, co ją tata przyniósł do domu - wyjaśniła bez emocji. - Ale sam Kurojad naprawił.

- Kurojad? - Stern udał zdziwienie, jakby pierwszy raz słyszał to zabawne nazwisko. - Kto to jest Kurojad? - zapytał, widząc, że kierowana przez Brodackiego tatra zwalnia przed żeliwną pompą, by za chwilę z efekciarskim hukiem z tłumika przyśpieszyć.

- To jest taki mądry pan, co wszystko wie - odparła ruda. - Mama pod sekretem mówiła, że bez niego zrobiłby się na świecie istny... - Nie mogła przypomnieć sobie tego trudnego podsłuchanego słowa.

Nie dokończyli rozmowy, gdyż redakcyjna tatra, pojękując, zatrzymała się przy nich. Bosy pasażer otworzył drzwiczki. Wyskoczył z samochodu, by natychmiast pochwalić się przed koleżanką wrażeniami i nagrodą. Brodacki również miał nowiny. Nie tylko poznał adres tajemniczego Kurojada, lecz także dowiedział się, gdzie można smacznie i tanio zjeść. Zadowolony z pasażera dał mu w nagrodę niklową dwudziestkę.

Kilka minut po szesnastej granatowa tatra „Kuriera”, minąwszy hotelik Pod Gruszą, zajechała na ulicę Wierzbową, przed jednopiętrowy dom, w którym mieszkał Kurojad. Ceglany, obrzucony wapienną zaprawą budynek niczym specjalnym się nie wyróżniał. Stern uznał nawet, że jest bardziej zaniedbany od innych. W oczy rzucał się kikut miedzianej rynny, spod którego rozlewał się na ścianę szeroki, pstrokaty liszaj. Z brudem na murze cudnie harmonizował kamienny rynsztok przypominający o sobie fetorem pomyj. W tej zapyziałej mieścinie, ochrzczonej przez Brodackiego „żydowskim zagłębiem”, rządził niepodzielnie Kurojad. Tu się urodził, tu spędził bezbarwne dzieciństwo i tu - jak niosła fama - zamierzał umrzeć.

Przyjęcia u mistrza regulował ten sam od lat ceremoniał. Wizyty zaczynały się o dziesiątej i trwały do osiemnastej, z godzinną przerwą na obiad. Tylko przypadek sprawił, że Stern i Brodacki już za pierwszym razem uzyskali zgodę na audiencję. Musieli jeszcze odstać niecałe pół godziny.

W tym dniu kolejka do drzwi mistrza kończyła się w połowie zdeptanych schodów. I nie była to, Boże broń, zbieranina okolicznych prostaczków żywiących się wiarą w zabobon. Przeczył temu ubrany w garnitur z wielbłądziej wełny hrabia z bratislavskiego hradu, tego samego, w którym Franciszek II podpisywał z Napoleonem układ pokojowy. Dlaczego hrabia wybrał się z wizytą do dalekiej wyroczni, tego nikt nie wiedział. Nikogo w P. nie dziwiło też, że Kurojad sławi swój kraj het, aż za granicę.

Za hrabią stał, gryząc wargę, szpakowaty bankier z Warszawy, który zapomniał szyfru do sejfu, a także głupkowato uśmiechający się szatniarz z najlepszej w Drohobyczu restauracji, który po zafasowaniu ciosu kuflem od dwóch tygor dni bredził w niezrozumiałym języku. Kolejkę zamykał kucharz z majątku pod Żółkwią, który niedawno stracił serce do używanej od ponad trzydziestu lat miedzianej patelni.

Wszyscy oni, niezależnie od wieku i rangi, razem z Bro- dackim i Sternem układali w myślach najważniejsze pyta- nie, na które odpowiedź znał mistrz.

Kurojad, o czym przekonali się naocznie, był niskim mężczyzną o ptasiej głowie obsypanej rzadkim, niczym na owocach agrestu, zarostem. Uwagę zwracał całkowity brak zębów w górnej szczęce, sprawiający, że mistrz machinalnie ściągał wargi, gdy - nader rzadko zresztą - się uśmiechał. Ten ustawiczny grymas mógł mieć też związek z ciężką obstrukcją, na którą cierpiał od dzieciństwa. Oczywiste jest jednak, że ta przykra dolegliwość pozostawała jego głęboką tajemnicą.

Co się tyczy pochodzenia Kurojada, gadano różnie. W żyłach mistrza płynęła bowiem polska, żydowska, ukraińska, niemiecka i diabli jeszcze wiedzą jaka krew, co pośrednio tłumaczyło umiejętność porozumiewania się w wielu językach. Mówiono o nim, że tylko dlatego jest katolikiem, iż matka zdążyła schować go do zimnego chlebowego pieca, gdy naszedł ich nasłany przez prawosławnych sąsiadów batiuszka. Mówiono o nim wreszcie, że w dzieciństwie bez niczyjej pomocy nauczył się składać litery. Potrafił przeczytać książkę bez otwierania, a także znał wszystkie choroby człowieka, prześwietliwszy go wzrokiem na wylot. Wspominano również, że tajemne nauki pobierał przed bolszewicką rewolucją u sędziwego Wróbla w dalekim Homlu. Był to, podobno, jeden z siedmiu starców, którzy znali los świata i komunikowali się przez kontynenty dzięki telepatii.

Miejscowi opowiadali jeszcze, że zdolności odziedziczył po babce znachorce. Wiązała się z nią jakaś ponura rodzinna historia. Opowiadano, że dziad Kurojada, pijaczyna lu- dwisarz, przepadł pewnego dnia bez wieści i że jego popęd- liwa żona wyszła wkrótce za sąsiada. Plotkowano nawet, że po kilkunastu latach, gdy Kurojad był dzieckiem, w jednym z wapiennych dołów na tyłach zakładu znaleziono kościotrupa pasującego wzrostem do zaginionego. Faktem jest, że w dzieciństwie mistrz panicznie bał się babki. Może dlatego nie dopuszczał do wizyt kobiet. Wyjątek stanowiły dziewczęta przed pierwszą miesiączką. Świat Kurojada zamykał się więc w kręgu mężczyzn. To sprawiało, że przypisywano mu grzeszne skłonności i oskarżano o wykorzystywanie spotkań do zbereźnych celów. Przodowali w tym zwłaszcza dawni koledzy z podwórka. Twierdzili, że gardzi babami z powodu malutkiego jak u niemowlęcia siusiaka. Plotek tych, oczywiście, nie należało traktować poważnie.

Usprawiedliwionym odstępstwem od reguły była trzydziestoletnia Hucułka z Worochty, Semena, która - jak przystało na pomoc domową - prała, gotowała i, bez mała, podcierała mistrza, gdyż Kurojad mimo średniego wieku wymagał troskliwej opieki. Puszysta kobieta była jedną z niewielu osób, które potrafiły znieść jego kaprysy. Chwaliła się referencjami tak dobrymi, że można by je streścić w jednym zdaniu: „Czysta, uczciwa i bardzo dobra w gotowaniu”, „Doświadczona dziewczyna do pracy domowej i lekkiego prania” lub choćby „Idealna za przychodnią w polskim domu. Posiada długie świadectwa i referencje”.

Brodacki, jako stażysta, układał już takie anonse. Wymyślał ich na kopy. Śmiał się przy tym do rozpuku z sepleniących, nieobjętych wiejskich dziewuch, które za jego sprawą błyskawicznie nabierały na stronie ogłoszeń wdzięku i polotu.

Kurojad był w każdym calu perfekcjonistą. Sam stworzył regulamin wizyt, sam spisał go redisówką na kancelaryjnym papierze i sam - jak Marcin Luter - przybił gwoździami do drzwi wejściowych.

Regulamin zawierał uproszczony cennik (pięć złotych za każde dziesięć minut), a także rozmaite zakazy i nakazy. Surowy zakaz zadawania na głos pytań, zakaz rozglądania się po pokoju, kichania, palenia i plucia, jak również głośnego szurania obuwiem. Bezprzykładna ostrożność służyła wyłącznie temu, by mistrza nie rozpraszać, gdy będzie udzielał gościom błyskotliwych odpowiedzi. Miała też inny cel: nie drażnić przywiązanej smyczą do barierki siwej kapucynki.

Stern z żalem wrzucił do blaszanej skarbonki odliczoną kwotę. Ustawił się przed drewnianą barierką, za którą na wełnianym dywaniku spała małpka, i zamknął oczy. Przez chwilę koncentrował się na pytaniu, a następnie poddał obnażającej jego myśli machinie. Kurojad, jak bezduszny chirurg, przeprowadzał na nich wiwisekcję.

Operacja, którą znieśli spokojnie hrabia z bratislavskiego hradu i szatniarz, ścięła Jakuba z nóg. Na wypowiedziane w myślach pytanie: „Kto zabija w Rowach?”, usłyszał wyraźną odpowiedź: „Pan”.

- Ja? - odezwał się zaskoczony. - Przecież to kosmiczny absurd. Dobrze pan wie, że nie mam z tym nic wspólnego.

Kurojad wściekł się. Stern był pierwszym gościem, który ważył się złamać jego święty regulamin. Pewnie dlatego podniósł ze stołu gliniany kubek, nabrał do ust wody i rozpylił w powietrzu opadającą na wypastowaną podłogę mgiełkę.

- Pasoł won! - zapiszczał, celując w drzwi chudym palcem. - No, pasoł! - dorzucił, odsłaniając jak rozwścieczony pies bezzębne dziąsła. Do jego krzyku przyłączyła się wyli- niała małpka. Wtórowała mu przeraźliwie, jakby obdzierano ją ze skóry.

Audiencja u Kurojada zakończyła się skandalem. Brodacki, nie ostrzeżony, minął się ze Sternem w drzwiach. Z podniesioną hardo głową przekroczył próg izby, wzbudzając u oczekujących respekt. On także jednak nie miał szczęścia. Ledwie zamknął za sobą drzwi, stało się coś nieoczekiwanego. Kurojad wpił w niego wzrok bazyliszka i stażysta natychmiast poddał się jego woli. W dziwnym tańcu zaczął się kiwać na boki, podrygiwać i na przekór sobie wykonywać rytmiczne gesty, jakie powtarzają ortodoksyjni Żydzi modlący się pod Ścianą Płaczu w Jerozolimie. Poprawiał nawet nerwowo nieistniejące filakterie przywiązane nad czołem i do lewego przedramienia. Jego ruchy naśladowała siwa kapucynka, która drapała się kosmatą łapką po wysuniętej do przodu brodzie.

Kiedy Brodacki wybiegł na schody w żydowskich pląsach, podśpiewując „aj-ja-jaj”, był sponiewieranym człowiekiem. Ze wstydu, z prawdą, która go przerosła, omal nie zapadł się pod ziemię. Poczuł się wykorzystany przez Kurojada, dlatego propozycję Sterna, by natychmiast wracać do Daniluka, przyjął z nie ukrywaną ochotą.

Dziennikarze opuścili P. w pośpiechu. Zrozumiałe, że w powrotnej drodze żaden z nich nie wspomniał o kompromitującej wizycie, jakby ich u Kurojada nigdy nie było.

Był ciepły sierpniowy wieczór. Stern i Brodacki jedli kolację u leśniczego, wynagradzając sobie całodzienny trud. Daniluk kolejny raz przepraszał ich za żonę i wyjaśniał:

- Nie uwierzycie pewnie, jak powiem, ile się musiałem za ten telegram tłumaczyć. Pytali niby nakręceni: co, gdzie, a dlaczego? Chcieli mnie aresztować. Tak, tak! Tu wszystko rozchodzi się migiem, jak koński piard. Ledwie chłopak wrócił z poczty, już siedziało nam na karkach trzech posterunkowych. Kazali natychmiast prowadzić do ciała. Pisali, robili szkice i wciąż wypytywali. Zapowiedzieli, że jeśli jeszcze raz pisnę słówko skurwielom z prasy, to pożegnam się z pracą. Tak! Powieźli ciało do miasta moim wozem. Mają go oddać pojutrze. Rozbój w biały dzień! Chciałem dobrze, a wyszło... Syna szkoda! - powiedział zasępiony, widząc krygującego się w sieni chłopaka. - To mój pierworodny, od września gimnazjalista! No, chodźże tu zaraz, Walery! Panowie sobie pomyślą, żeś ty miejski kiep! - Leśniczy z dumą spojrzał na wysokiego młodzieńca, któremu sypał się wąs.

Po chwili syn bezskutecznie próbował się oswobodzić z ojcowskiego objęcia.

- To on popedałował do P. nadać przeklęty telegram. Teraz widzisz - spojrzał na chłopaka - ile parę liter potrafi narobić bajzlu? Przez nie węszyła policja i panowie z gazety przyjechali. To bardzo ważna gazeta, Walery! Ta sama, co w nią matka jajka na rynek zawijała. Nie pamiętasz?

- Teraz, tata, pamiętam!

- Zdolny, bestia. Rwie się do świata. Skończy gimnazjum i wszystkim pokaże, na co Daniluków stać. Prawda, smyku?

- Tato - powiedział błagalnie Walerek, uciekając wzrokiem od gości.

- Co znowu: tato, tato?!

- Mogę iść?

- A prygaj, prygaj, basałyku! Rozpiera go - rzekł, odprowadzając syna wzrokiem. - I mnie kiedyś tak samo rozpierało. Najbardziej lubi las. W moje idzie ślady - oświadczył pełen dumy leśniczy. - To nasze zielone królestwo. Ciągnie się od polskich Rowów po hajdamackie Zduny i żydowskie Więcierze. O hajdamackich Zdunach godzi się powiedzieć i to, że są mistrzami w pędzeniu bimbru. Warto spróbować: gardło jak ogień pali. Rodzinny interes kręci się tam od lat i wszyscy, nie wyłączając bab i dzieci, chodzą na fleku. W zeszłym roku państwo, nie mogąc się doliczyć poborowych, wysłało do wsi dwóch żandarmów abstynentów. Wyszła z tego kompromitacja. Wrócili po tygodniu do jednostki zalani w trąbę. Byliby niechybnie zginęli na mokradłach, kąsani przez gzy, komary i żmije, gdyby nie grzybiarze z Rowów. Jak ciemny to, panie Jakubie, naród, mogę sam zaświadczyć. Kiedy pod koniec wojny z bolszewikami zaminowałem w Zdunach starą groblę, durne baby, które pierwsze odkryły laski dynamitu, pobiły się o nie, sądząc, że to prasowana kawa. Na nic było moje tłumaczenie. Gdy lizanie szarych lasek powykrzywiało im gęby i niejedna dostała parcha, jasnym się stało, panie redaktorze, że po odejściu „białych”, a po przyjściu „czerwonych”, potem „zielonych” i innej „fioletowej” swołoczy zduniacy dalej będą pędzić bimber i kraść, wypinając zady na „pieremienę”. Pański ojciec sprawił- zwrócił się do Sterna, podsuwając mu koszyczek z ciepłym jeszcze chlebem - że dostałem tę leśniczówkę w nagrodę, bo jestem po polskim wojsku. Teraz wszyscy mi zazdroszczą, widać szybko zapomnieli. Kto by tu sam przyszedł? Kto? Każdy się bał! - Daniluk poczerwieniał na twarzy. - Tu księży żywcem zakopywali, a małe dzieci... tfy, nie idzie mówić. - Nabrał powietrza. - Cieszę się, że mnie pan, panie Jakubie, po dawnej przyjaźni z kolegą odwiedził. Ojca bardzo cenię. Ludzki był, więcej niż rodzina. Niech go pan ode mnie pozdrowi!

Stern spojrzał na leśniczego. Jego nalana twarz przypominała bochen chleba, na którego spieczonej skórze ktoś przyszpilił dla kawału dwa ziarna fasoli.

- Ma się rozumieć, że to ja odnalazłem zwłoki.

- Epokowe odkrycie - wtrącił złośliwie Brodacki, którego Daniluk do tej pory jakby nie dostrzegał.

- A tak. - Gospodarz wydął grube wargi. - Pan by ich, panie, w życiu nie znalazł. Morderca robi się bardziej przebiegły. Ciało przy strumieniu zamaskowane było karpą i zarzucone fachowo mchem i igliwiem. Od razu wiedziałem, że to serdecznie ważna sprawa. Ona była całkiem inna.

- Kto? - zapytał stażysta, czując w ustach pieprz i koper.

- No, śmierć. Taka miastowa.

- Jest taka śmierć?

- A jest, jest. U nas robi się to inaczej. Czasem dźgnie w bójce kosą, aż pójdzie jucha, podpali dla postrachu, ale żeby... tfy, panie redaktorze. Trzeba mieć serce z kamienia, żeby babę podkuć hufnalami. Tego świat nie widział.

- Ten pański kowal nie jest zupełnie oryginalny - rzucił Brodacki, wbijając widelec w plaster pieczonego schabu. - Już Radziwiłł Panie Kochanku podkuwał własną siostrę. Czytałem też kiedyś u Paska, że zdradzani mężowie bodli niewierne żony uwiązanymi do kolan ostrogami. To była polska jazda!-

Leśniczy wymądrzanie stażysty przyjął ze spokojem. Sięgnął po butelkę, w której pływała żmija zygzakowata. Wyjął korek, nalał do kieliszków złocisty napój i wzniósł niespodziewany toast: „A muzyczka tirlum, tirlum, a kla- wirium plum, plum, plum!” Po trzecim „plum” wypił gorzałkę i otarł usta grzbietem wielkiej jak łopata dłoni.

- Oryginalne jest to, młody panie - zaczął, mlaskając głośno - że ten drań obrał sobie za cel tylko letniczki. Ja się pytam, dlaczego tylko? Czyżby nasze wiejskie baby nie nadawały się do jego zajęcia?

Sternowi tak zaskakujący wywód odebrał mowę.

- Chciał pan powiedzieć, że to prawdziwy elegancik? - podsunął stażysta.

- Nie, chciałem powiedzieć, że to cymesik, jakiego świat nie zna - Daniluk sprytnie zmienił temat, sięgając kolejny raz po butelkę.

Ceremonię picia i wznoszenia toastów miał opanowaną perfekcyjnie. Nie zastanawiało go, jak Sterna, czy zwyrod- nialec jest impotentem i czy na ubraniu ofiar zostawiał ślady spermy i krwi. On po prostu, korzystając z okazji, chciał się napić.

- Trzeba tylko przełamać wstręt, potem już samo idzie - tłumaczył. - Można, to żadna hańba, zamknąć pierwszy raz oczy. Co do zwłok pani Natalii, to Murzyn sam doprowadził. Poznał naszą letniczkę i obszczekał. Rozumna bestia, niech pan sam spojrzy. Gapi się cały czas w ślepia. Kiedyś miałem jeszcze Szlązaka.

- I co, zdechł? - zapytał Brodacki, odstawiając ze wstrętem kieliszek ze żmijówką.

- Od początku jakiś trefny był. Upartego parcha dostał. Strup koło strupa i całkiem wyłysiał. Czym ja go nie leczyłem. Laurowym olejkiem, kalomelem. Kuna naparzała mu bzowego kwiatu, przemywała nozdrza ciepłym mlekiem. Zrobił się w końcu ospały, leżałby tylko i... - Leśniczy machnął ręką. - Jak powiedziałem, dziewczynę trafił Murzyn. Obszczekał głośno, jakby to był warchlak. Czasem locha przeoczy, potem go szuka, trzeba strasznie uważać. A więc robiłem obchód, tak jak codziennie. Wyznaczam z wieczora trasę, za każdym razem inną. Tak dla...

- Wygody?

- Zostało mi jeszcze z wojska. Ja kombinuję być tam, gdzie się mnie nikt nie spodziewa. To idealna taktyka.

- Postaram się i to zapamiętać.

- No, to jeszcze po lufie, panie Jakubie? - Daniluk zwrócił się do Sterna. - Ale ten pański przyjaciel obraził się chyba na mnie. Szkoda! Będziemy musieli sami buteleczkę wysuszyć! Jak powiedziałem, dziewucha mieszkała u Kozłów, na wybudowaniu. A jaka była z niej czyścioszka! Podobno, tak mówiła Kozłowa, codziennie zamawiała kąpiel. Wypin- drzona, z zaplecionym warkoczem schodziła na śniadanko dopiero w południe. Moja ślubna takim porządkom nadziwić się nie mogła.

Miał zamiar coś dodać, lecz zamilkł, słysząc dobiegający zza okna śpiew. Ochrypłe, tęskne głosy wibrowały groźnie w powietrzu, dopóki nie zagłuszył ich ujadaniem Murzyn. Za uplecionym z leszczynowych lasek płotem, na którym suszyła się wyszywana w niebieskie kwiaty pierzyna, szedł oddział kilkunastu więźniów. Eskortowani przez strażników mieli łopaty i przecinaki do darni. Wracali od rzeki, której brzegi umacniali kiszką faszynową, a dno czyścili z karp i błota. Mimo wieczorowej pory śpiewali swoją ulubioną piosenkę: „Rano, rano, raniusieńko, rano po rosie”.

- Rano po rosie - odpowiedziała gospodyni, stawiając na stole zupę z dzikich gołębi.

Pani Hanna, którą leśniczy nazywał pieszczotliwie Kuną, zadowolona z wrażenia, jakie wywarł na Sternie jej śpiew, a nade wszystko wymyślne danie, odeszła do kuchni, kołysząc szerokimi biodrami.

- To nasi więźniowie - skomentował śpiew leśniczy. - -Jeden niedawno prysnął i gdzieś się tu w okolicy ukrywa. Niebezpieczni z nich ludzie. Ale ja nie mam zamiaru panów straszyć. Namawiam jeść zupę. Proszę serdecznie skosztować. Ogórki świeże, z ogródka, lekuchno podsmażone. Zapachu dodaje natka. I jak? - Popatrzył zaciekawiony na Brodackiego, który czubkiem języka skosztował nabranego na łyżkę wywaru. - To jeszcze nie wszystko, zaraz będzie kulebiak. Niebo, panie redaktorze, w gębie. Kuna robi puszyste ciasto. No, biję się w pierś, że nigdy pan lepszego nie jadł. Ale wracając do polowania, czy pan wie, co to jest fladra? - Zadowolony rozdziawił grube, mięsiste usta. - Nie wie pan. Założę się z panem, że pan nie wie. No bo skąd? Z tramwaju przy pałacu Sapiehów? Ha, ha, ha! - zaśmiał się donośnie. - Pan przecie ze Lwowa, gdzie by tam się interesował leśną zwierzyną...

- Cóż to, u licha, jest ta pańska flara?! - zapytał Brodacki ze wzrokiem skierowanym na rozmieszczone na ścianach ptasie bestiarium: wypchanego bażanta, cietrzewia i słomkę.

- Fladra - poprawił go leśniczy - to cienka czerwona wstążka.

- Gada pan bzdury! - powiedział Brodacki i ponownie ziewnął.

- Ej, ej! Niech pan sobie za dużo nie pozwala. - Daniluk wstał od stołu, mrużąc wściekle oczy. - Jest pan tu gościem, a ja gościa szanuję, ale sam pan musi rozumieć...

- Najmocniej przepraszam! Excusez-moi! - mitygował się stażysta, szukając wzrokiem pomocy u Sterna.

- Toć ja się nie gniewam, ja tylko serdecznie żartowałem.

Faworyt Krezusa odetchnął z ulgą.

- Paskudnie ciężki ma pan dowcip.

- A ciężki! - Daniluk zwalił się na krzesło. - Same wilki się na niego nabierają. Ja je szanuję. Rozwieszam w lesie linę dobrze uwiązaną do kołków, a do niej mocuję wstążeczki. Wybornie jest też mieć rybacką sieć.

- I co? - Brodacki udał zainteresowanie.

- I nic. Teraz trzeba puścić nagonkę. Żaden wilk nie przejdzie, chyba że bywały.

- Co za bywały? - Stażysta znowu się niecierpliwił.

- Basior albo wadera. Kiedy raz pod fladrą czmychnie, zapamięta do końca życia. Można jeszcze wykopać dół, sa- mołówkę. Przykryć go łozą, nad tym przywiązać gęś, dobrze, jak będzie żywa...

- Toż to przecież czysty Pawłów. Kłania się panu nowoczesna psychologia.

- Ja tam nie znam żadnego Pawłowa. Odbezpieczam „premiera” i... paf! Pod zegarem leży sobie cicho to bydlę. - Pokazał przepięknie wyprawioną wilczą skórę. - Kuna wysuszyła jego serce i wsypuje mi, starte, do piwa.

- Dlaczego pan nam to mówi? - Brodacki bystro spojrzał na Daniluka.

- Bo na każdego zwierza jest jakiś sposób. I na pańskiego, który wykańcza baby, także. To tylko kwestia czasu. Na razie pan swojego sposobu nie znalazł.

Stern, przysłuchując się rozmowie, przełknął żmijówkę i zaczął kroić przyprószoną białym nalotem kiełbasę z dzika.

- Teraz niech spojrzy na Murzyna. Widzi pan?

- Nie jestem jeszcze ślepy - odpowiedział zaczepnie Brodacki.

- Dochodzi dwudziesta pierwsza. Co robi Murzyn?

- Chce sobie podnieść nóżkę i ulżyć? - Stażysta ripostował bez zastanowienia.

- To z pewnością również, zrobi to w drodze na cmentarz. Kiedyś biegł w parze ze Szlązakiem na grób mego ojca. Zaciekawi to panów, że w dzień jego śmierci, w samo południe, ułamała się na naszym dębie najgrubsza gałąź. Ot tak, bez najmniejszego wiatru. Prawdziwy znak boży.

- To niepojęte. - Stern próbował wyobrazić sobie usłyszaną przed chwilą opowieść.

- A ja w bajki nie wierzę - oznajmił hardo Brodacki. - To jest dwudziesty wiek, ludzie słuchają radia.

- Słuchają, ale nie słyszą. - W głosie leśniczego zabrzmiała przestroga.

- Niedawno mówili we Lwowskiej fali - nie ustępował Brodacki - że cena lwów z powodu wojny włosko-abisyń- skiej podskoczyła o sto procent. W zeszłym tygodniu mógł pan sobie kupić dzikiego kota za niecałe dwieście złotych!

- Jeszcze by czego! - Daniluk otworzył usta pełne ostrego chrzanu i kiełbasy. - Żeby wydać na afrykańskiego lwa tyle co na holenderską jałówkę. Ale to się widać niektórym opłaca! W ostatni czwartek wybraliśmy się z Walerkiem do miasteczka kupić u Grinbauma nafty, soli i miodu. Żyd nam powiedział, że ten rok będzie słaby, że miodu zbierzem mało, bo gryka nie nektaruje, a ziemniaki takie jak groch będą i można ich będzie przez lejek wsypać do butelki. Żyd mówił jeszcze o sławnym cyrku Forum, co go widział w Pod- horcach. Jest tam stara lwica Anda. Żyd gadał, ja tylko za nim powtarzam, że zabrali ją raz do rzeźnika po kości. I mówił też, że prowadził ją po ulicy rudy karzeł i że ta lwica szła na łańcuchu jak trusia.

- Pięknie Żyd gadał - Brodacki sparodiował leśniczego - a pan, oczywiście, Żydowi uwierzył?

- Ależ tam! - Daniluk machnął ręką i zmienił temat. - Mnie nic tak nie podnieca jak prawdziwe polowanie. Ma się rozumieć, ofiarą nie może być królik. To uwłacza męskiej godności. My, panowie, polujemy jak lwy na grubego zwierza. Taka ofiara niczego się nie boi. Potrafi, gdy trzeba - nalał wódkę do kieliszków, podsunął grzbiet dłoni do brody i szybko wypił - więc ona potrafi udać martwą. Robi z siebie cyrk! Wyciąga się jak długa, a kiedy tyci opuścisz strzelbę, skacze, o tu! - Złapał się za grdykę. - Do gardła!

- Mnie to nie rusza. - Adam Brodacki odchylił się na krześle i zamknął oczy.

- Pan nie wiesz, co tracisz - leśniczy zwrócił się do stażysty. - Ofiara i myśliwy siłują się, przeciągają. Widzisz pan, ja sam niedawno polowałem. Okropne jest polowanie na... człowieka. Położyłem go jednym strzałem. Remington to remington!

Stern przestał kroić pęto, a Brodacki wyprostował się na krześle, otwierając z niedowierzaniem oczy.

- Tamten to kłusownik - ciągnął spokojnie Daniluk. - Zakładał potrzaski i wnyki. Sam się w takie żelastwo wpakowałem. O, niech panowie spojrzą. - Podniósł nogę nad stół, zawinął nogawkę i pokazał na łydce głęboką bliznę po metalowej szczęce. - W lesie nie było na tego drania mocnych. A ja, nie chwaląc się, nikomu, nawet Kunie, nie przepuszczę.

- Załatwił go pan jak muchę? — ironizował stażysta.

- Uchowaj Bóg. Musiałem się nieźle nachodzić. On nie był wcale głupi. Łaził po bezśladziu, dobrze znał teren. Porzucał spaprane futro, łapki, krzywe poroże. Czasem wyrżnął wątrobę, nic więcej. Ukrócałem się z nim jak z dziczkiem sokoła.

- I pan go rzeczywiście za... - Brodacki spojrzał z niedowierzaniem na leśniczego.

- E tam! - Daniluk machnął ręką. - Może jeszcze kisielu z żurawin podlać? A może innej kiełbaski, jakiej pan w życiu nie jadł? - zmienił temat. - Z tłustej loszki. Zbuch- towała poszycie młodnika, więc ją uczciwie złapałem. Pod- sypywałem jej, co najlepsze. Żarła w zagrodzie parowane kartofle, popijała tłustym mlekiem. Wyflaczywszy, sporządziłem przed panów przyjazdem takie oto, z gotowym już nadzieniem kiełbaski.

Nagle przeprosił gości i z tajemniczą miną zniknął w pokoju obok. Przyniósł mały futerał, z którego wyjął zielony guzikowy akordeon ze złotym napisem Orquesta.

- Nie będziemy tracić całego wieczoru na gadanie o lwach i trupach - stwierdził. - Zaśpiewam panom moją ulubioną piosenkę, co ją z tatą pana Jakuba we wojsku śpiewaliśmy. - Spojrzał uroczyście na Sterna.

Grube palce prawej dłoni Daniluka bystro przetoczyły się po dziewiętnastu guzikach wyłożonych macicą perłową. Lewa dłoń z trudem wcisnęła się pod skórzany pasek, zakrzywione palce zaś oparły się na mosiężnych przyciskach.

Na Kleparowi, za rogatkami

Mieszkała sobi z rodzicielami

Piękna jak anioł, gruba jak kiszka...

- Na imię miała panna Franciszka - dokończyła z kuchni Kuna.

Śpiew połowicy do reszty rozanielił Daniluka. Podchmielony, kiwał się na krześle, przytupując do rytmu prawą nogą, i śpiewał głośno wraz z żoną piosenkę o otrutej trychinami pannie Franciszce.

Leśniczy najwyraźniej nie chciał pamiętać o tragediach w lesie. Czas płynął, przerywany kolejnymi smutnymi zwrotkami, a Stern i Brodacki, prócz smaku potraw i historii zielonego austriackiego instrumentu, nie poznali już tego dnia żadnych nowych szczegółów zbrodni.

Rano wyrwało Sterna ze snu natrętne ujadanie. Trzymając się za obolałą głowę, zwlókł się z łóżka i wyjrzał przez okno. Słońce wisiało nad lasem i jego zdradliwe promienie niemiłosiernie go oślepiały. Rozdrażniony zmrużył na chwilę oczy, przypo-minając sobie swój sen. Był więcej niż pewien, że taki sam wściekły pies szczekał w jego śnie za wysokim, kolczastym ogrodzeniem. Pies, brama, karny obóz. Pod powiekami dziennikarza, niczym w filmie, na powrót przesunęły się ulotne obrazy. I ta upokarzająca scena, w której Jakub konwojował niebezpiecznych kryminalistów.

- Ilu prowadzisz ludzi? - wrzasnął na niego strażnik przypominający Kurojada.

- Melduję dwadzieścia dwa ryje - odpowiedział Stern ile sił w płucach.

- Co ty mi, kurwa, mówisz?!

- Najmocniej przepraszam, panie oficerze. Jeden sukinsyn zbiegł.

- Wiesz, durniu, co to dla ciebie znaczy?

- Wiem, panie oficerze! I jestem...

- Już cię, kretynie, nie ma! - nie dał mu skończyć Kurojad, sięgając do przypiętej do pasa kabury. - Gadaj mi zaraz, kto nawiał.

- Ten sam, co dręczył w lesie kobiety!

Strażnik wyszarpnął z kabury pistolet i odbezpieczył go.

- Dopiero teraz mi to, parszywa gnido, mówisz?!

- Myślałem, panie oficerze, że sam się znajdzie.

- Gówno się znajdzie - powiedział teraz Stern do siebie, parodiując Kurojada.

Na szczęście makabryczny sen zniknął. Jakub otworzył okno. Świeże leśne powietrze wdarło się do środka. Na podwórzu zgięty wpół stażysta golił się brzytwą, przeglądając w ustawionym na beczce lusterku. Obok niego, przy drewnianej wygódce, dokazywało uciesznie łaciate koźlątko.

Stern, przeklinając pociąg do gorzałki, wlał z dzbanka do miednicy zimnej wody. Poranną toaletę zaczął od solidnego zmoczenia skroni i włosów. Szok termiczny przyniósł wyraźną ulgę. Zadowolony, umył się do pasa i mocno wytarł ręcznikiem. Tak odświeżony sięgnął po notatnik i papierosa, zamierzając ambitnie rozpocząć artykuł. Dziennikarkę miał we krwi. Bywało nieraz, że zrywał się w środku nocy tylko po to, by zmienić w tekście jeden nieodpowiedni wyraz. Również teraz, na gorąco, zabrał się do roboty. Zaczął od słów Daniluka, które opisywały miejsce zbrodni: „Morderca robi się bardziej przebiegły. Ciało przy strumieniu zamaskowane było karpą i zarzucone fachowo mchem i igliwiem”.

Po tym surowym wstępie zaciągnął się dymem. Artykuł, jak nic, potrzebował dziennikarskiej „świeżynki”. Tego podgardla, które rzuca się wprost na patelnię, zanim łeb świni do reszty odcięty zostanie od tułowia. Stern z premedytacją zmieszał fakty, podlewając je fabularnym sosem. Paradoksalne było, że na niewielkim kacu, opierając lewy łokieć o stół, z jednej kropli atramentu wyczarowywał właśnie zbrodnię. Nadawał jej niezbadany sens i blask.

Ponaglany przez pęcherz, zdążył zwrócić uwagę na pragnienie zadawania ofiarom cierpień. W pośpiechu pozwolił sobie jeszcze na zapowiedź dalszych zbrodni. Tylko na tyle wystarczyło mu samozaparcia. Pokonany przez naturę schował pióro i notes do kieszeni i zbiegł na dół.

Na ganku natknął się na przepasaną kwiecistym fartuchem Kunę, która przywitała go kpiącym uśmieszkiem. Odwzajemnił go, a potem, przyspieszając kroku, dobiegł błyskawicznie do wygódki, gdzie spędził kilka minut. Kiedy wyszedł, przeganiany przez wielkie, śmierdzące muchy, dostrzegł leśniczego pompującego koło w rowerze.

- Kogo ja widzę, pan Jakub! - pozdrowił go Daniluk, prostując się przy wypolerowanym niemnie. - Oszczędza pan siły? Słusznie! Ten gorący dzień będzie pan musiał przeżyć do końca.

- Dawno się tak nie wyspałem - powiedział Stern. - Cisza, jakby ktoś umarł, gdyby nie pies...

- Wypluj pan te słowa, dziś jest Wniebowzięcie. Łatwo coś zapeszyć, zwłaszcza gdy wybiera się pan na łowy.

- Na jakie łowy? - dziennikarz ciągnął leśniczego za język.

- Przecież tropi pan „kowala z lasu”. - Daniluk poślinił gruby palec i sprawdził, czy z wentyla uchodzi powietrze.

- Ja?

- Pan z tym mocnym w kłapaczu cwaniaczkiem - gospodarz przyciszył głos, wskazując na Brodackiego. - Wracając do naszego kowala, chciałem, żeby pan wiedział, że to ja uczyłem go fachu. Kiedy zjawił się w Rowach po wojsku, nie umiał porządnie wyciąć strzałki. Był czerstwy jak chleb. „Wacuś - ostrzegałem - kopyto to nie podwawelska. Nie można raz, ciach”. Pierwszy podkuty koń kulał. Pokazałem mu, jak fachowo trzymać tarnik, do czego używać podkowiaka. Nie uwierzy pan: zrobił się z niego mistrz nad mistrze. To on własnoręcznie wykuł bramę na cmentarz. Panie Stern - powiedział oficjalnym tonem, opierając rower o stodołę - ja do niego złości nie mam. To nie moja wina, że go...

- Co?

- Podobno wieś ustaliła, że dzisiaj przed procesją, w dniu Zaśnięcia Najświętszej Maryi, ofiarują go...

- O czym on gada? - Brodacki zwrócił się do Sterna. - Co ta cholerna wieś ustaliła?

- Ja tam nic nie wiem - asekurował się Daniluk. - Najlepiej niech panowie zaraz jadą do Rowów, ja serdecznie proszę. Może jeszcze nie jest za późno. Chciałem, żebyście wiedzieli, że on tych kobiet w lesie palcem nie tknął.

Stern już nie słuchał. Wskoczył z Brodackim do samochodu i granatowa tatra ruszyła z impetem, wyrzucając spod kół kępki trawy i kozie bobki.

Zgięty w pałąk Brodacki z trudem łapał powietrze. Gorzki smak żółci ponowił torsje. Rozkraczony, na oczach wszystkich, wyrzucał z siebie resztki jedzenia. Czuł się winny. To on, a nie Stern, był kierowcą i to on najechał na porzuconą na poboczu bronę. Wymiana koła ślimaczyła się. Przyjechali po wszystkim oglądać owoce tragedii.

Teraz, brudny i cuchnący, brzydził się sobą i żałował, że znalazł się na takim zadupiu. To był inny Adam Brodacki: zapadnięty w siebie, bez pomysłu, jak się wyrwać z tej beznadziejnej pułapki. Nie mógł powstrzymać łez. Wokół stał złowrogi tłum. Przeklęte baby gotowe skoczyć do oczu i grupki chłopów z zadowoleniem smakujących tragedię. Pośród nich wyróżniał się oparty o drewniane grabie, nieruchomy jak strach na wróble chudy ojczulek w sięgającej do kolan koszuli. Zaciekawione, ale i napastliwe oczy i usta na tyle otwarte, że obnażały chciwe zęby nawykłe do młócenia kasz, miażdżenia chleba i słoniny oraz rozgryzania dojrzewających właśnie orzechów laskowych. Za jego plecami jakiś zagubiony bachor darł się ile wlezie i nikt się tym nie przejmował.

Ktoś pojawił się niespodziewanie przy Brodackim i podał mu chusteczkę. Ten ktoś - ubrany w granatową koszulę i czarne bawełniane spodnie - zaprowadził go do samochodu, a potem otworzył okno i uspokajał. Nieznajomy przedstawił się dziwnie brzmiącym nazwiskiem Murof. Wkrótce okazało się, że jest wiejskim nauczycielem.

- Proszę zajść do mnie na kawę - wdzięczył się. - Byłby to dla mnie niesłychany zaszczyt gościć dziennikarzy „Kuriera”. Serdecznie proszę.

Zaproszenie zaproszeniem, lecz gdzie jest, u diabła, Stern? Brodacki nie mógł zrozumieć, dlaczego każe mu na siebie czekać. Do perfekcji skupiony, jakby pomylił czas i miejsce, pstrykał te swoje idiotyczne zdjęcia. Robił wywiady, wyławiał smaczki, by jego szokujący tekst trafił na czołową szpaltę „Kuriera”. Fanatyk - nasuwało się nieodparcie - albo, co bliższe prawdy, zboczeniec.

Nasycona ofiarą tłuszcza zaczęła się wolno rozchodzić. Dwóch posterunkowych, którzy przyjechali z P. rowerami, przeganiało oporne towarzystwo. Brodacki nie wiedział, kto zawiadomił policję. Zdezelowanym służbowym fiatem przybył także z P. sam komendant Szumiłło. Grubas z wypiętym brzuchem dreptał małymi kroczkami, kiwając się na boki. Jego ciężka głowa osadzona na tłustym karku obracała się wraz z całym ciałem, co upodabniało go do dzika.

Szumiłło przywiózł lekarza. Mały, zalękniony człowieczek w lekarskim fartuchu miał zdjąć zmasakrowane, przybite do dębowego pnia zwłoki. Strach paraliżował go. Po jego minie widać było, że jest przerażony. Wylewające się z brzucha jelita wyglądały jak splątane liny, wybita z oczodołu gałka oczna zaś kołysała się na śluzowatej nitce niczym choinkowa bombka.

Lekarz zdejmował ciało niewprawnie. Wkrótce jego śnieżnobiały fartuch pokryły czerwone, krzepnące na słońcu plamy. Gdy zwłoki kowala spoczęły na zastępującej nosze drabinie, komendant pochylił się nad nimi. Z trudem złożył na piersi ciężkie, sztywniejące z minuty na minutę ręce. Jego uwagę przykuły ogromne, przypominające guziki policyjnego płaszcza odciski na dłoniach.

Spierając się z lekarzem, Szumiłło ustalał godzinę zgonu kowala. Próbował też uporządkować inne ważne fakty. Zapamiętać ślady i osoby kręcące się w okolicy. Właśnie zdjęcie tej zapracowanej dwójki miało dwa dni później poruszyć opinię publiczną Lwowa, atmosferę grozy zaś dopełnić rewelacyjnie napisany przez Sterna tekst.

Póki co tors wsiowego herosa okryty podartą koszulą przypominał neoklasyczny balkonowy atlant. Brakowało tylko - jak w foyer w Teatrze Wielkim - ślicznych weneckich luster. Zabrakło też oklasków, które nagrodziłyby lincz niczym komedię Shawa Zbyt prawdziwe, aby było dobre. Idiotyczne skojarzenia literackie dopadły Sterna, kiedy stanął przed Brodackim. Jego nienaturalny uśmiech zaniepokoił stażystę. Odebrał go jako sygnał ostrzegawczy.

- Finis coronat opus! - powiedział Stern, kładąc aparat na tylne siedzenie. Kiedy dostrzegł u Brodackiego spojrzenie zbitego psa, dodał złośliwie: - Spodziewał się pan na tym zadupiu Wersalu?

Obcesowym zachowaniem Jakub nieudolnie maskował własną słabość. On też nie pozostawał obojętny na to, co zobaczył. Tak więc to, co Brodacki brał za cyniczny szantaż, było jedynie próbą odreagowania.

Milczenie pogodziło ich. Nie odzywali się, gdy zwłoki kowala okrywano starym kocem. Byli cicho, gdy dwóch policjantów taszczyło je z wysiłkiem do fiata. Policyjny samochód z komendantem i lekarzem wyjechał do P. i gdyby nie zmaltretowana pamięć, można by przysiąc, że nic szczególnego w Rowach nie zaszło. Kulawa suka biegła przez plac, poszczekując. Wysoko nad głowami kołował bocian, a w domach, jak zwykle, gotowały się na obiad ziemniaki w mundurkach.

Kiedy stażysta wspomniał o zaproszeniu Murofa, Stern o dziwo przyjął je z zadowoleniem. Po tej obrzydliwej przygodzie, jak po kolegium w redakcji, miał chęć na małą czarną. Pragnął o wszystkim zapomnieć i był pewien, że przed powrotem do Lwowa krótki odpoczynek dobrze im obu zrobi.

Dochodziła trzynasta, gdy oblegani przez dzieciarnię, zamknęli samochód i poszli w stronę szkoły. Nie domyślali się, że każdy ich krok śledzi od dawna para ruchliwych oczu.

Drewniany parterowy budynek jednoklasówki stał kilkadziesiąt metrów od wiejskiego placu, przy drodze prowadzącej do kościoła. Otaczały go rozgrzane od słońca sztachety z żółtym ornamentem porostów. Tuż przy otwartej lurtce straszyła gości zapadnięta mogiła. Wyrastał z niej zardzewiały krzyż, o który opierała się smukła różowa dziewanna. Brodacki ze Sternem próbowali odczytać zżarty przez rdzę napis.

- Obawiam się, że nawet lupa panom nie pomoże - rzekł Murof, który wyszedł przywitać gości. - Jeśli to panów ciekawi, spoczywa tu niejaki Yann Elliot Darceur. Podobno ten francuski oficerek wyzionął ducha na schodach naszej szkółki, ale chyba nie o śmierci będziemy dziś rozmawiać. Dziękuję, że przyjęliście panowie moje zaproszenie. Teraz, w czasie wakacji, nawet pies z kulawą nogą tu nie zajrzy. Prawda, byłbym zapomniał. - Zwrócił się do Brodackiego. - W łazience za kotarą czekają na pana przybory toaletowe. Przy miednicy znajdzie pan ręcznik i mydło, a przy piecu stoi wiadro z wodą ze studni. Przygotowałem także, jeśli się pan nie obrazi, świeżą koszulę. Proszę się bez krępacji przebrać, a my tymczasem zaparzymy panu mocnej kawy. - Spojrzał na Sterna, jakby szukał aprobaty.

Brodacki, nie namyślając się, poszedł do łazienki, Stern z Murofem zaś, jak para dobrych przyjaciół, zniknęli w nauczycielskim pokoju.

Surowy wystrój pomieszczenia zaskoczył dziennikarza. Nie przypuszczał, że pełni ono równocześnie funkcję izby mieszkalnej. Prócz żelaznego łóżka, biurka i wiklinowego fotela, który stał w kącie, znajdowały się w nim jeszcze przeszklona szafa pełna zeszytów i książek, okrągły stół z toczonymi nogami (niewątpliwie także przez korniki) i trzy proste taborety, jakie spotyka się w wiejskich chatach. Na ścianie przy oknie wisiał obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, na przeciwległej zaś, tuż nad wejściem, portret zamyślonego Ziuka z sumiastym wąsem.

Stern, czując badawcze spojrzenie Murofa, chrząknął nerwowo. Nie umiał sobie wytłumaczyć, dlaczego jest zakłopotany. Spotkali się po raz pierwszy, a miał dziwne wrażenie, że znają się od dawna. Zaskoczenie było tym większe, że nauczyciel był święcie przekonany, iż się zjawią. Filiżanki stały już na spodeczkach, a na żeliwnych fajerkach bulgotała w miedzianym czajniku woda na kawę.

- Przepraszam za paskudny bałagan - powiedział gospodarz, patrząc Sternowi w oczy. - Mieszkam sam, więc... Pozwoli pan, że się przedstawię. Nazywam się Andrzej Murof.

- Jakub Stern - padło w odpowiedzi.

- Niesamowite! Teraz wiem, że miałem nie tylko prawo, ale i moralny obowiązek zaprosić pana pod swój skromny dach.

- A to dlaczego? - zapytał Stern i by uniknąć spojrzenia Murofa, rozejrzał się po pokoju.

- Chociażby dlatego, że jako jedyny, wyłączając oczywiście naszego proboszcza, prenumeruję lwowskie gazety. W tym mój ulubiony „Kurier”, a także „Dziennik Polski” i „Wiek Nowy”. Przyznam się, że z niecierpliwością czekam na pańskie artykuły. Jest w nich coś ekscytującego! Na pewno chce pan znać moje zdanie o tej tragedii - powiedział nauczyciel i nie czekając na odpowiedź, ciągnął: - To wyjątkowo bezsensowna śmierć. Byłoby błędem - rezono- wał, odmierzając łyżeczką kawę do filiżanek - obarczać winą prostych ludzi. Zna pan przysłowie „Cygan zawinił, a kowala powiesili”. Pasuje do naszej historii jak ulał. Oczywiście, nasi obywatele zachowali się jak bestie. Wkrótce przyjdzie czas na sąd. Posypią się surowe wyroki. Kilku zadynda, kilku pójdzie siedzieć, lecz prócz spustoszenia w rodzinach, w samej wsi nic się nie zmieni.

Stern był zdumiony tą lekcją. Śledził ruchy Murofa, który z okopconego czajnika ostrożnie wlewał wrzątek do filiżanek. Zapach świeżo zaparzonej kawy uderzył go w nozdrza, wyostrzając apetyt. Po makabrze, rozmyślał, nastał czas na obrzydliwą degustację.

- Znam tutejszych ludzi i wiem, że tym nierozważnym aktem uciszyli swoje sumienia. Oni nie mogli dłużej czekać! Jakaż to, można zapytać w ich imieniu, zbrodnia? To są przykładni katolicy. Modlą się żarliwie, co niedziela chodzą do kościoła i tak jak pan wierzą w boską sprawiedliwość. Pan z kolegą wyjedzie stąd do Lwowa. Ot, napisze sensacyjny tekścik, a my będziemy się musieli zmagać z naszą przeszłością jak zadżumieni. Gdyby co... - Przerwał górnolotną wypowiedź i spojrzał z niepokojem na drzwi.

- Gdyby co? - podchwycił Stern, lecz Murof nie skończył, gdyż przez uchylone drzwi wbiegła do nauczycielskiego pokoju ruda kura.

- A sio! A sio! - krzyknął gospodarz i poderwał się z taboretu.

Za gdaczącą kurą wtargnęła na czworakach mała dziewczynka, trzymając w zębach gałązkę kopru. Niezapowiedziane odwiedziny przerwały rozmowę. Kura i pełzające dziecko zrobiły hałaśliwą rundę wokół stołu. Po chwili, równie niespodziewanie jak wpadły, zniknęły na dworze i wtedy nauczyciel w kilku słowach opowiedział swoją historię.

Przyjechał do Rowów przed sześcioma laty po tym, jak zmarła jego żona. Śmierć ukochanej spadła na niego bez ostrzeżenia. Zawiniła banalna infekcja. W czasie pikniku na Błoniu Janowskim, gdy chodziła boso, wbiła sobie w piętę zardzewiały gwóźdź. Ktoś zostawił w trawie fragment drewnianej dekoracji. Wdało się zakażenie krwi, posocznica. Dzień zwłoki wystarczył. Wysoka gorączka i nieudana transfuzja w klinice chorób wewnętrznych przy Pijarów. Nie miała szans. Wtedy Murof porzucił lwowskie środowisko naukowe, szukając na wsi zapomnienia.

- Nie sądzę, by interesowało pana to, co przeszedłem w ciągu tych sześciu lat. Gdybym był snobem, powiedziałbym, że zamieniłem uniwersytet na wiejską szkółkę. Mam w dorobku naukowym szereg liczących się prac. Moje obliczenia znajdzie pan w Księdze Szkockiej, którą kupiła żona profesora Banacha, pani Łucja. Gdybym się dziś uparł, wygrałbym żywą gęś ufundowaną przez samego Stanisława Mazura. Nie chwaląc się, otrzymałem też kilka listów gratulacyjnych od znawcy perspektywy, Bartla, ale w tych stronach, im bliżej Sowietów, tym mniejszy sens ma mówienie o życiowych perspektywach - powiedział z jakąś dziwną ironią i zauważył spojrzenie Sterna ku drzwiom, za którymi zniknęła dziewczynka. - Proszę się nie bać. Ona niewiele rozumie. Jest głucha i ma kłopoty z poruszaniem się. Natura podarowała jej za to jeden niezaprzeczalny talent: Bella cudownie rysuje. Bella, jak pan doskonale wie, znaczy po łacinie „piękna”. Skąpa natura ulokowała całe piękno w jej niezwykle bujnej wyobraźni. Jeśli nie ma pan nic przeciwko, pokażę panu kilka z jej rysunków. Chowam je na pamiątkę. Uzbierała się pokaźna teczka. Powinna gdzieś tu być. - Wspiął się na palce, by wymacać leżący na szafie wiązany na tasiemki skoroszyt. - Mam jeszcze album, lecz tu trzymam kilkanaście najnowszych rysunków. Proszę spojrzeć.

Stern wziął z rąk Murofa kartonową teczkę pełną wyblakłych kartek. Pokrywały je przeraźliwe wizje niedorozwiniętego dziecka. Jeden z rysunków wysunął się i niczym liść, kreśląc łuk w powietrzu, upadł łagodnie pod stopy dziennikarza.

- Istotnie, piękne. - Stern podniósł pokryty bohomazami arkusz.

- Piękne, niebanalne, wzruszające. Mógłbym objaśnić, co przedstawia ten rysunek. Koliste słoje w lewym górnym rogu symbolizują niebo. A ten znak, jak odwrócona litera „U”, to sunący po niebie ognisty rydwan. To, oczywiście, jest strzała, która leci ku przeznaczeniu, te splątane linie z prawej strony zaś, właśnie tu, gdzie trzyma pan palec, to konie. Zauważył pan, że pędzą? Nieprawdopodobne, ale Bella zatrzymała je w galopie. Ta plama to tuman kurzu, a te kropeczki to iskry, które skrzesały na bruku twarde podkowy.

- Zdumiewający talent. Jednak natura, na którą chętnie się pan powołuje, ofiarowała Belli dodatkowy, równie piękny prezent.

- Niemożliwe!

- Ależ tak! - powiedział Jakub. - Bella ma pańskie oczy.

- Pan się myli. Bella jest moją przybraną córką.

- Nie wiedziałem.

- A może powiedział pan to celowo, by mnie pocieszyć? Jestem dobrym psychologiem - dodał i zaśmiał się nieszczerze. - Choć mamy podobne rysy, podobne włosy i oczy, nie mogę się do niej przyznać. Bella pochodzi z samego serca gorących Włoch. Jako dziecko przeżyła koszmar. Matka specjalnie zdeformowała jej stopy, by dostawała chleb od ludzi. To powszechny w tych zacofanych stronach sposób na przeżycie. Nie będę zanudzał pana tą potworną historią.

Stern był wstrząśnięty. Miał do siebie żal za nietakt. Przypomniała mu się okrutna praktyka, którą stosowano w Chinach. Tam na wiele lat zamykano dzieci w glinianych beczkach, by zdeformowane dorosłe już potworki wystawiać na targowiskach za miskę ryżu.

- Żeby nie być gołosłownym, coś panu pokażę. - Murof podszedł do szafy i wyjął z tekturowego pudełka małą mosiężną ramkę. - Proszę. - Podał ostrożnie zdjęcie. - To moja żona. Jedyna osoba, którą naprawdę kochałem.

Jakub delikatnie ujął oprawę. Z fotografii patrzyła na niego młoda kobieta. Miała ciemne, gładko zaczesane włosy, lekko zadarty nos i wilgotne, nieznacznie rozchylone usta. I jeszcze coś, Stern nie mylił się - cudowne, porażające optymizmem i ciekawością życia oczy. Dałby wszystko, by się z nią kiedyś spotkać.

- Podoba się panu? - Nauczyciel z łatwością przeniknął myśli swego gościa.

- Przepraszam za ciekawość, lecz proszę mi powiedzieć, jaki głos miała pańska żona? - Stern, w drodze rewanżu, wyjął z portfela fotografię Anny.

Murof uśmiechnął się zagadkowo, biorąc od niego zdjęcie.

- Powiem panu później - rzekł wymijająco, obracając fotografię Anny do światła. - A więc tak wygląda pańska małżonka? - Był zdziwiony.

- Zdjęcie nie jest może zbyt wyraźne. Robił je młodszy z Cieszkowskich, w atelier przy Gródeckiej. W rzeczywistości, bez upozowania, Anna wygląda znacznie...

- Lepiej? - powiedział z zaskakującą ironią Murof.

- Dlaczego pan w to wątpi?

- Nie o to mi szło. Wewnętrzny głos podpowiada mi, że państwo do siebie nie pasują.

Stern miał zamiar zapytać gospodarza, jaką jeszcze bzdurę podpowiada mu jego wewnętrzny głos, gdy do pokoju wszedł Brodacki. Nieprzyjemna wymiana zdań urwała się. Jakub pospiesznie odebrał zdjęcie Anny z rąk nauczyciela i - jak przyłapany na gorącym uczynku złodziej - szybko podniósł do ust filiżankę. Zastanawiające, że tak jak Murof, miał wrażenie, iż stażysta jest intruzem. Kiedy przełknął pierwszy łyk kawy, boleśnie parząc się w język, odezwał się głośny dzwonek telefonu.

Murof podszedł żwawo do biurka. Obrócony do okna, słuchał męskiego głosu, który brzęczał w słuchawce jak uwięziona w słoiku mucha.

- Tak, przy telefonie! Kto? Kiedy? - zapytał, patrząc na stojący w kącie zegar. - Ależ oczywiście, że tak. Nie zaczynajcie beze mnie! Jasne! Ucałowania dla Leny, cześć! Panowie wybaczą - zwrócił się do Brodackiego i Sterna, kładąc wolno słuchawkę na widełki. - Mam zaproszenie na robra. Ale wracając do rozmowy, analizowaliśmy właśnie, do czego są zdolni niektórzy ludzie.

- Pańskie stanowisko wiele wyjaśnia - stwierdził Stern, podejmując z Murofem nieplanowaną grę słowną. - Czy zgodzi się pan, bym zacytował w artykule fragment pańskiej wypowiedzi?

- Ależ naturalnie - odparł nauczyciel, kreśląc dłonią kręgi w powietrzu. - Będę zaszczycony.

Stern poprosił jeszcze Murofa o małą przysługę. Chciał zadzwonić do domu, do Anny, by ją uspokoić i przekazać kilka słów pocieszenia. Nauczyciel, wyręczając Jakuba, pokręcił korbką i, usłyszawszy centralę, zażądał połączenia z podyktowanym przez niego numerem. Po chwili oddał mu słuchawkę i siadł na krześle. Stern obrócił się plecami do gospodarza.

- Skąd dzwonisz? Coś się stało? - W głosie Anny słychać było zdziwienie.

- Nic szczególnego - odparł, żałując, że rozmawia przy świadkach.

- Przyjedź. Za dwie godziny zaczyna się procesja, jest święto. Pomyślałam...

- Wiem, postaram się, lecz...

- Kasia poszła z Degiem na spacer - usłyszał najnowszą wiadomość. - A wiesz, co teraz robię? Nie jesteś ciekaw?

Stern milczał zaskoczony przebiegiem rozmowy.

- Właśnie wyszłam z wanny. Jestem, panie redaktorze, goła. - Zaśmiała się frywolnie.

- Słyszę - powiedział, obejmując dłonią słuchawkę. - Nie mów tak głośno.

- Dlaczego?

- Nie jestem sam! - odparł, patrząc na Murofa. - Tak, niedługo wracamy - dorzucił, chcąc ją pocieszyć.

Kiedy w słuchawce coś zachrobotało, Jakub oddał ją Mu- rofowi i natychmiast tego pożałował.

- Halo? - powiedział miękko nauczyciel. - Czy pani słyszy? Tak, widocznie coś na linii. Pewnie jakaś usterka. Właśnie. Czasem się psuje. Przepraszam, zaraz oddam słuchawkę. Nie, to nie kawał. Tak, jest przy mnie. Wypiliśmy przed chwilą kawę. Proszę się nie obawiać. U nas wszystko w najlepszym porządku.

Stern uświadomił sobie natychmiast, że nigdy nie rozmawiał w ten sposób z Anną. Czyżby Murof domyślił się, że właśnie wybiegła z wanny i że jest naga? Tą rozmową obudził w nim skrywaną zazdrość. Chciał wyrwać gospodarzowi słuchawkę. Nie mógł dopuścić, by naga, oparta o ścianę Anna rozmawiała z jakimś obcym mężczyzną. Wiedział, że w mokrej dłoni trzyma słuchawkę i że właśnie teraz zostawia na podłodze wilgotne ślady.

- Tak, pozdrowię go od pani! Naturalnie, że przekażę - powiedział Murof, kłaniając się teatralnie. Kiedy odłożył słuchawkę, przeprosił dziennikarza za nieporozumienie. - To pewnie linia - wyjaśnił, chrząkając znacząco. - Często się zdarza, gdy jest wiatr taki jak dziś.

Stern chował w zanadrzu jeszcze jedno pytanie, którym chciał teraz Murofa upokorzyć. Zadał je, patrząc na Brodackiego, jakby na nowo odkrył w nim sojusznika.

- Czy państwo mieli dzieci?

Gospodarz nieznacznie się zgarbił, jakby dobito go tym pytaniem.

- Nie, Weronika nie chciała - powiedział przyciszonym głosem.

- A pan? - nie ustępował Jakub.

- Jakie ma to teraz znaczenie?

Stern poczuł satysfakcję. Murof milczał, zbierając myśli, i w tym momencie nieplanowana wizyta dobiegła końca. Brodacki podziękował nauczycielowi za pomoc, ten zaś obiecał się wkrótce odezwać. Co znaczyła jego deklaracja, nie mieli pojęcia.

Kiedy wyszli w trójkę ze szkoły, porywisty wiatr przynosił z pól źdźbła słomy i kropił przelotny deszcz, za słaby, by zmyć nagromadzony w Rowach brud. Ciężkie krople grały na karoserii tatry niczym na blaszanej perkusji. Padały na zakurzoną drogę, zostawiając na niej wilgotne ospowate ślady. Podochocone deszczem dzieci biegały z piskiem wokół samochodu, czekając na jego odjazd. Wrzawę przerwał grzmot, który odbił się głośnym echem w okolicy. Dzieci przystanęły na chwilę i ze strachem spojrzały w niebo.

Brodacki siadł za kierownicą i wytarł nadgarstkiem ściekającą z nosa kroplę. Widział Sterna przez szybę. Ten właśnie kończył rozmowę z Murofem. Nauczyciel podał mu wilgotną dłoń. Potrząsnął nią energicznie i na moment przytrzymał dziennikarza. Potem nachylił się i wyszeptał mu do ucha jedno zdanie: „Weronika była niemową”.

Minęła doba i znów kierowana przez Brodackiego tatra przejechała rogatki Leopolis. Był piękny sierpniowy dzień. Przejrzyste powietrze odkrywało rozległą panoramę. Widok ze Wzgórz Zniesieńskich zapierał dech w piersiach. Oświetlony słońcem kopiec Unii zamienił się w wycelowaną w niebo wieżę Babel. Także wieże kościołów rosły w oczach, odzyskując z minuty na minutę właściwe dla nich blask i majestat. Pośrodku miasta, niczym wielka latarnia morska, pyszniła się katedra św. Jura, otoczona klasztorem, pałacem i zamkiem metropolity. W oddali, nad Błoniem Janowskim, które chowało się teraz za Dworcem Głównym, unosił się sportowy balon wymalowany w biało-czerwoną szachownicę.

Granatowy samochód „Kuriera” przemknął przez Kaj- zerwald, minął Lwią Górę, a potem skręcił w lewo przed kopcem i wjechał w Teatyńską, gdzie dwa dni wcześniej, w szpitalu Sióstr Miłosierdzia, Stern bez skutku próbował przepytać Widacką. Przy Karmelickiej stażysta zahamował na chwilę, by przepuścić sunący po szynach tramwaj. Do redakcji na Jagiellońskiej zostało jeszcze kilka minut jazdy, w sam raz, by podzielić się zadaniami. Stern ustalił, że Brodacki wywoła zrobione w Rowach zdjęcia i zawiezie je Krezusowi, a o dziewiętnastej przyjedzie do niego odebrać gotowy tekst.

Granatowa tatra sunęła właśnie przez Wały Hetmańskie, kiedy idący chodnikiem tłum niespodziewanie wylał się na jezdnię, całkowicie blokując przejazd. Od strony Kazimierza Wielkiego przez ulicę Legionów pełną szerokością płynęła rzeka ludzi. Nad ich głowami falował kolorowy las proporców, sztandarów i flag. Szpaler gapiów stał na chodnikach, setki mieszkańców obserwowało pokaz z balkonów i otwartych okien.

Wojskowa orkiestra podążająca gdzieś daleko na czele pochodu zagrała głośno kolejną patriotyczną melodię - Pułk czwarty - i tłum zaśpiewał ją donośnie:

Walecznych tysiąc opuszcza Warszawę

Przysięga klęcząc, naszym świadkiem Bóg

Z bagnetem w ręku pójdziem w świętą sprawę

Śmierć naszym hasłem, niechaj zadrży wróg!

Jeszcze kilkakrotnie echo powtórzyło słowo „wróg”, nim zagłuszyły je wyrazy nowej zwrotki. Stern z Brodackim podziwiali poczty sztandarowe cechów, szkół i uczelni i patrzyli na niesioną przez biskupa monstrancję, którą umieszczono w bukiecie polnych kwiatów. Przed monstrancją uwijały się ubrane w komunijne stroje dziewczynki. Każda trzymała wiklinowy koszyczek pełen płatków róż i polnych maków. Na znak dany przez siostrę zakonną dziewczynki przyklękały, rzucając pod stopy biskupa fruwające kwiecie. Bruk pokryty zwiewną ozdobą wyglądał jak wzorzysty turecki dywan. Za monstrancją szli przejęci klerycy, każdy z wiązanką leczniczych ziół, po nich delegacje chłopów z uplecionymi ze zbóż wieńcami, następnie ogrodnicy z tacami pełnymi jabłek, strażacy w błyszczących hełmach i kolejarze w granatowych mundurach.

Pochód płynął w takt wybijany przez bębny. Własny podniosły rytm wydzwaniały kościelne dzwony przydające ceremonii należnego majestatu. Maszerującym dodawały wigoru hałaśliwe flety i głośne talerze perkusyjne.

Rozśpiewany tłum niosący poświęcone zioła i kwiaty kierował się z Wałów Hetmańskich aż na Cmentarz Obrońców Lwowa. Tam, po wezwaniu do apelu i odegraniu hymnu, bateria wojskowa miała oddać salut z ustawionych na Mazurówce dział.

Stern był pewien, że teraz, gdy bezczynnie tkwi z Brodackim w zablokowanym samochodzie, Anna z Kasią oglądają znikający w ulicy Kopcia kolorowy tłum. Podziwiają prowadzone w szyku konie kawalerii. Słyszą ich pochrapywania, rżenie i metaliczne dzwonienie podków o bruk. W zeszłym roku, roku śmierci Marszałka, grupa zmęczonych kombatantów zatrzymała się w ich ogrodzie na odpoczynek. Uczestnicy powstania styczniowego - cóż za niezwykły relikt - ze łzami w oczach żegnali swego Dziadka. Pili zaparzoną przez Annę herbatę i w cieniu werandy wdychali słodki zapach magnolii. Jeszcze bardziej ulotnym reliktem, pomyślał Stern, jest zapisany na woskowym wałku głos Józefa Piłsudskiego. Przedwczoraj słyszał go w radiu po wiadomościach. „Stoję przed jakąś dziwaczną trąbą - mówił, zaciągając z wileńska, Marszałek - i myślę, że głos mój ma się oddzielić ode mnie i pójść gdzieś w świat, beze mnie”.

Stern czuł się teraz chirurgiem mającym spreparować nie tylko głos, ale wszystkie podniety, na które dałby się łatwo nabrać jego czytelnik.

Gdy orkiestra zagrała ostatnią zwrotkę Pułku czwartego, Jakub przypomniał sobie śpiewane kiedyś w szkole słowa. Parodiował ją z Hillelem tak:

Walecznych tysiąc z patykami w ręku

Wpadło do klasy, narobiło brzęku,

A panna Wikcia, wycierając pyłek,

Spadła z katedry, pobiła se ty...

Przypadające jednego dnia święta Wojska Polskiego i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny zasługiwały we Lwowie na szczególną oprawę. Pokaz wojskowej siły był patriotyczną powinnością. Po „nocy długich noży” Europa przypominała krygującą się dziewkę. Pękały sojusze. Niedawni sprzymierzeńcy prowadzili podwójną grę. Wszyscy mówili tylko o Hitlerze. Dowcipkowano, że pan kanclerz raczył przybyć w południe do ambasady włoskiej, zjeść na obiad spaghetti z czarnymi oliwkami i wypić lampkę Villa del Sole, wieczorem zaś, wypoczęty, narysować w swoim szkicowniku obóz koncentracyjny.

Hitler był wszędzie: w kulturze, nauce i sporcie. Wydawałoby się, że to nic szczególnego, gdyż politycy od niepamiętnych czasów uwielbiają sport i małe dzieci. Jego propagandowa rozgrywka dawała jednak efekty! Przed dwoma tygodniami na igrzyskach w Berlinie francuscy zawodnicy, urzeczeni grą błazna, pozdrawiali go, krzycząc „Heil!” Czy tych oznak kokieterii Europa potrzebowała więcej? Polacy na igrzyskach wypadli blado. Wajsówna i Walasiewiczów- na zdobyły srebrne krążki. Prawdziwa szkoda, ironizował w myśli Stern, że ostry oszczep Kwaśniewskiej, która wywalczyła brąz, nie poszybował w sam środek ozdobionej hakenkreuzem trybuny.

Słysząc narastający huk silników, Jakub wysiadł z samochodu. Tuż nad dachami domów przeleciał groźny PZL-23 Karaś - najnowsze cudo polskiego lotnictwa. Za nim wywinął salto zwinny RWD-5, może ten sam, który brał udział w zlocie imienia Żwirki.

Na ziemi trwał równie imponujący pokaz. Po bruku, chrzęszcząc niemiłosiernie, sunęły stalowe kolosy. Piętnaście pomalowanych w ochronne barwy czołgów Vickers 7 TP dudniło ile wlezie, wytyczając drogę nowoczesnej polskiej kawalerii.

Stern miał wrażenie, że nie pasuje do dzisiejszego narodowego święta. Z głową zaprzątniętą morderstwami w Rowach czuł się niemal jak przybysz z obcego kraju. Był niepocieszony, że jego sensacyjny tekst ukaże się dopiero we wtorek, gdyż cała poniedziałkowa prasa zarezerwowana była dla Dziadka. Setny raz społeczeństwo miało się dowiedzieć, że genialny plan Marszałka uratował od zagłady Europę, że atak w lukę wojsk Tuchaczewskiego był prawdziwym majstersztykiem i że śmierć Ignacego Skorupki pod Ossowem ma dla kraju głęboki, eucharystyczny wymiar.

Kiedy się nad tym zastanawiał, niespodziewanie w patriotyczny pochód wbił się z bocznej uliczki kolorowy wóz cyrku Forum. Siedzący na koźle rudy karzeł zaciął batem konia i, wrzeszcząc ile sił w płucach, torował sobie drogę. Na ulicy zapanował potworny chaos. Niektórzy śmiali się i pozdrawiali karła, wołając „Brawo”, inni przeklinali go, grożąc pięściami. Stern, ubawiony, stanął na palcach obok Brodackiego i zrobił szybko zdjęcie. Wtedy nazwa cyrku, odbita w szybie wystawowej, wprawiła go w zdumienie. FORUM-MUROF, MUROF-FORUM - powtarzał szybko w myślach, aż oba wyrazy zlały mu się w jeden literowy ciąg. FORUMUROF brzmiało jak tajemnicze, groźne zaklęcie.

Nie było go zaledwie dzień, lecz sprawy, którymi się zajmował, naznaczyły go piętnem makabrycznych obrazów, absurdalnych rozmów i niezawinionych śmierci. Wrócił. Chciał być taki jak przedtem. Z balastem skrywanych przeżyć pchnął drewnianą, okoloną żywopłotem furtkę i wszedł na szutrową ścieżkę prowadzącą do domu.

Dostrzegł ją pierwszy. Stała tyłem w oknie i poprawiała upięte włosy. Była powabna. Naturalna w ruchach, nie widząc jeszcze nadchodzącego świadka. Kiedy go wreszcie ujrzała, ruszyła wolno do drzwi. Stern, czekając, aż mu otworzy, marzył, że usłyszy jej szept. Cichy wyrzut w rodzaju: „No, nareszcie, Jakub. Nareszcie jesteś, łobuzie. Ładnie to tak zostawiać na pastwę losu wyposzczoną atrakcyjną żonę?”

Nie powiedziała tego, za to uśmiechnęła się cierpko, puszczając go przodem. Stern przekroczył próg własnego domu z poczuciem winy i nawet widok Kasi nie ucieszył go zbytnio. Kiedy jednak poczuł małą rączkę uczepioną swoich spodni, humor mu wrócił.

- Mamy list do tatuśka! - usłyszał nowinę. - Mamy list! Proszę!

- List do mnie? - Zawiesił wzrok na Annie, a potem, idąc za nią do salonu, rozdarł brzeg niebieskiej koperty i zaskoczony wyjął z niej trzy pomarańczowe bilety do cyrku. Żadnego dodatkowego wyjaśnienia. Nic.

- Co to? - Kasia stawała na palcach, by coś zobaczyć.

- Prawdziwa niespodzianka. Trzy bilety do cyrku Forum - powiedział, wręczając je córce. - To nagroda za to, że byłaś od wczoraj taka dzielna.

- Ktoś się za tatusia postarał? - Anna popatrzyła znacząco na dziewczynkę. - Nie masz teraz, Kuba, wyboru!

- Wszyscy, mamo, pójdzie...

- Tatuś pójdzie na pewno! - zadrwiła.

Spojrzał na nią z pretensją.

- Nie przerywaj. Daj jej samej powiedzieć - zniżył głos do szeptu.

- Znalazłam rano w skrzynce - oznajmiła Kasia, przekrzywiając na bok głowę. - Wyprowadzałam właśnie Dega, aż tu nagle... No, sam, tato, dobrze wiesz.

- Wiem! - Popatrzył na nią z dumą.

- Czy to znaczy, że możemy pójść wszyscy? - Zerknęła z nadzieją na Annę.

- To znaczy - Stern przejął inicjatywę - że jeśli napiję się dobrej herbaty, z cytryną i cukrem, i jeśli zjem prawdziwy domowy obiad, zastanowię się nad tym - zaakcentował, licząc na efekt swych słów.

- A jeśli jest tylko zapiekanka z ryżem? - spytała Anna. - Naprawdę nie wiedziałam, że dziś wrócisz. Nie mogę czekać w nieskończoność - dodała z wyrzutem. - Zresztą i tak za chwilę wychodzę.

- Coś się stało? - Był zaskoczony.

- To, co zwykle. Za pół godziny zaczynam dyżur w aptece.

- Chcesz, to cię odprowadzę - zaproponował.

- Sama trafię! - odpowiedziała niegrzecznym tonem. - Gdybyś nie wrócił, musiałabym ciągnąć ze sobą Kasię. Wiesz, jak szef patrzy, gdy ktoś obcy plącze się po recepturze. Niedawno przyszłam z miasta - mówiła jednym tchem. - Byłam z Kasią u moich rodziców. Masz od nich pozdrowienia - rzuciła głośno z kuchni, stawiając na gazowym palniku foremkę z ryżową zapiekanką.

- A ja widziałam samoloty - stwierdziła Kasia, trzymając ojca za rękę. - Takie jak dom, wielkie! A potem, jak jechali strażacy, mama kupiła mi aż trzy gałki malinowych lodów.

- Wspaniale! Ja też uwielbiam malinowe lody! - Jakub zdjął marynarkę i powiesił ją na krześle. - Co jeszcze, skarbie?

- Deg całkiem się na ciebie pogniewał. Wlazł do budy i za nic nie chce jeść, prawda, mamo?

Kiedy Anna postawiła na stole talerz z gorącą zapiekanką, opowiedział jej o prześladującym go fatum.

- Fatum? - Nie dosłyszała. - Może za mało podgrzałam?

- W sam raz, kochanie. Zjadłbym konia z kopytami - zażartował. - Miałem na myśli ten cyrk. Nie uważasz, że to zaproszenie jest jakieś dziwne?

- Są wyjątkowo nachalni. Widocznie nie mają co zrobić z biletami - starała się zbagatelizować jego słowa. - Denerwuje mnie sadystyczna tresura i infantylna cyrkowa żonglerka. Sto razy bardziej wolę najgorszy teatr, lecz jeśli ty chcesz, możesz oczywiście...

- Pójdziemy razem? - nalegała Kasia. - Ala Piątkowska mówi, że w tym cyrku jest strasznie, ale to strasznie fajnie! Była w nim przedwczoraj i powiedziała, że jedna pani pofrunęła do nieba na mydlanych bańkach, a jeden pan to dał się żywcem przepiłować, a wtedy...

- Niesamowite - rzekł Stern, doprawiając ryż szczyptą cynamonu.

- Pan Piątkowski jest nauczycielem - powiedziała zmienionym głosem Anna. - Ma wakacje i nie szlaja się codziennie, jak tatuś, po zabitych dechami wiochach.

Stern, zaskoczony tym nagłym wyrzutem, stracił apetyt. Odłożył widelec, szykując się do odpowiedzi.

- Pan redaktor obrażony? - ubiegła go.

- Powiedz raczej: przyzwyczajony! Awanturowanie się przy dziecku sprawia ci przyjemność.

- Kiedyś twoja ambicja cię zje! Nie mogę już nic w tym domu powiedzieć, bo zaraz reagujesz jak panienka. Poza tym, gdy dzwonisz w nieodpowiednim momencie, naprawdę nie musisz się przede mną tłumaczyć.

- Ajeśli...

- I tak wyręczył cię kolega! Miał interesujący głos. Kto to był?

- Murof, wiejski nauczyciel - odpowiedział niechętnie.

- Ten twój Murof, w odróżnieniu od ciebie, potrafi słuchać.

Stern nie spodziewał się takiego komentarza. Przypomniał sobie perwersyjny uśmieszek nauczyciela słuchającego Anny i poczuł gorycz.

- Pójdziemy do cyrku, jak chcesz! - zwrócił się do Kasi, bagatelizując Annę. - Teraz tatuś musi coś napisać, a za godzinkę jeszcze raz zabierzemy Dega na spacer.

- To najlepsze wyjście - kpiła dalej Anna. - Wyjechać w czorty albo zamknąć się w pokoju i tarabanić na zdezelowanej maszynie. Kiedy cię nie ma, tu w domu wszystko samo się robi.

- I pokażesz mi teatrzyk cieni? - Dziewczynka próbowała wygrać coś z kłótni rodziców.

Anna spojrzała karcąco na Jakuba.

- Nie ma co, pięknie ją wychowałeś! - rzuciła wściekle i dodała złośliwie, patrząc na Kasię: - Tatuś wszystko ci zrobi! Czy nie wydaje ci się śmieszne, że taka duża dziewczynka bawi się jeszcze teatrzykami? Za dwa tygodnie idziesz do szkoły! Nie wstyd ci? Ala Piątkowskich sama już czyta elementarz.

- Lepiej od ciebie wiem! - krzyknęła Kasia i z płaczem wybiegła z salonu. Jeszcze tylko pół godziny, pomyślała, a kiedy macocha pójdzie, znowu będę z tatą.

Anna wyszła bez pożegnania. Przewrócony taboret i bambusowa łyżka do butów znaczyły na korytarzu ślady jej furii. Jakub nie czuł się winny obrazy. Zdążył się już przyzwyczaić do jej wybuchów. Po śmierci Piotrusia przeszła załamanie nerwowe. Potrafiła cisnąć spodeczkiem o ścianę, ponieważ spadła na podłogę jej ulubiona filiżanka, albo pociąć nożyczkami nową bluzkę, bo to jej się od podłego życia należało. Później wstydziła się chwil słabości, a może nawet ich żałowała. Próbowała też za wszelką cenę uciec od jego napastliwych pytań. Uciec od wszystkich.

Wyszła, a więc miał na jakiś czas spokój. Korzystając z okazji, zamknął się w gabinecie na piętrze, by przelać na papier ułożony w głowie tekst. Pisał lekko, jakby notował dyktowane przez kogoś zdania, i w niespełna godzinę skończył artykuł. Właśnie wystukiwał na maszynie ostatnie słowa, gdy zjawił się Brodacki. Zgodnie z umową przyjechał odebrać reportaż. Stern wykręcił kartkę z wałka, włożył całość do koperty i wręczył stażyście.

Początkujący dziennikarz był rozanielony. Zmęczenie zniknęło z jego twarzy. Na schodach zdążył się pochwalić wspaniałą opinią Krezusa. Zdjęcia, które wywołał, były druzgoczące. Nawet bez jednej linijki tekstu powalały czytelnika. Szef dosłownie oszalał na ich punkcie. Cmokając z zachwytu nad ujęciem zwłok, przyrzekł Brodackiemu, że jeśli tekst będzie równie obiecujący, puści go natychmiast. Pierwszą poniedziałkową kolumnę zarezerwował, rzecz jasna, na patriotyczną manifestację (z prześmiewczym zdjęciem cyrkowego wozu), drugą przeznaczył na kronikę berlińskich igrzysk, a trzecia w całości należała do nich!

Stażysta pożegnał się i pobiegł do samochodu. Jakub i Kasia znowu zostali sami.

Był ciepły sierpniowy wieczór. Słońce chowało się za Kleparów, układając do snu Pohulankę. Gdzieś w krzakach na tyłach domu przeciągle gwizdał kos. Stern wyjrzał przez okno, próbując go wypatrzyć. Czarne korony buków wgryzały się w niebo. Za grubym, rozwidlonym konarem jednego z nich skrywał się obrzydliwy, pokryty liszajami księżyc. Przypominał twarz mordercy. Księżyc mordercą, pomyślał Jakub i natychmiast zapragnął tę bladą, wścibską gębę zdeformować. Kiedy zastanawiał się nad sposobem, od strony Cetnerówki dobiegł go frywolny śmiech. Kobiecy głos powtarzał głośno: „Ouuj Jezusie, Jezusieczku! Ouuj kuchany! Taak, taak!” Słysząc jęczenie zadowalanej kobiety, Stern zamknął okno i zaciągnął zasłony.

Kasia nie spuszczała wzroku z ojca. Czekała, aż spełni obietnicę i przyniesie ze strychu ukryty w drewnianej skrzynce teatrzyk. Stern, ponaglany jej spojrzeniem, postawił po kilku minutach na stole zakurzoną czarodziejską skrzynkę. Wytarł ją wilgotną szmatką, a potem wprawnymi ruchami zamienił w bajkowy teatrzyk. Mała scena, którą w dzieciństwie dostał od rodziców, uniosła się. Stalowe zawiasy naprężyły dwie linki, a śruby umocowały podłużne szyny do listewek. Kiedy pergaminowa kurtyna zawisła na gwoździkach, zaczarowany świat zagościł w ich domu na Pohulance.

Od ostatniego zimowego przedstawienia w brezentowym woreczku czekali papierowi aktorzy i wycięte z czarnego kartonu las, zamek oraz rzeka. Kasia najbardziej lubiła moment, gdy ojciec zapalał świecę i szedł przekręcić włącznik. Wtedy migotliwe światło przyciągało na scenę zapomnianych bohaterów. Był zbój w wysokim kapeluszu, który fikał wściekle nogami, gdy pociągnęło się go za sznurek, a także tresowany kot, który kręcił ogonem i głośno mruczał, jeśli tego chciała.

Niepostrzeżenie, jak w prawdziwej bajce, aktorzy zaczęli się pchać na scenę i mówić głosem jej i ojca. „Powiedz coś, powiedz!” - dopominali się albo krzyczeli: „Nic nie rozumiem, ja nic nie rozumiem!” Byli złośliwi, jakby w zielonej skrzynce specjalnie czekali na ten jeden decydujący o ich życiu wieczór. Gdy Kasia, odgrywająca Calineczkę, zapytała zbója, jak się nazywa, Stern bez wahania odpowiedział grubym głosem, że Murof. To nazwisko wypłynęło z jego ust bez zastanowienia, lecz Kasia, niczym prawdziwa Cali- neczka, przelękła się i zaczęła płakać. Stern nie ustępował. „Jestem zły Murof i zaraz zabiorę cię do lasu. Musisz tam ze mną iść!” - wołał, przyciszając głos, aż głośne pochlipywanie córki przeraziło go.

Kiedy włączył światło, Kasia siedziała pod stołem z zaciśniętymi piąstkami. Płakała.

- To tylko taka zabawa - przekonywał ją. - To taki bajkowy żart.

- Schowaj tego głupiego Murofa! - powiedziała obrażona. - Zanieś go szybko na strych.

Jakub wymyślił jednak dla zbója surowszą karę. Zbliżył kartonową figurkę do zapalonej świecy i patrzył, jak żarłoczny płomień ochoczo liże rozstawione szeroko nogi.

- Zostaw go! - krzyknęła przerażona dziewczynka. - To go przecież boli. On będzie się teraz na nas mścił.

Stern ugasił nadpalony kadłub i zdusił płomień świecy poślinionym palcem. Następnie otrzepał popiół z Murofa i schował go do brezentowego woreczka z milczącymi jak grób aktorami. Nie czekając, aż Kasia mu przypomni, zaniósł teatrzyk cieni na strych i zamknął w drewnianym, obitym blachą kufrze. A potem, jak za dawnych lat, żeby uspokoić córkę, włączył jej przed snem ulubioną włoską pozytywkę. Podniósł ozdobione bursztynem prostokątne wieczko. Docisnął stalowe koło do wałka, sprawdzając palcem grający grzebień. Włożył z boku korbkę i nakręcił do oporu ukrytą sprężynę. Przepiękna melodia O mamma mia cara ukołysała małą do snu.

Dochodziła dziewiąta. Stern zwlókł się z łóżka i otworzył okno. Pierwszy głęboki wdech zepsuł mu humor. Południowy wiatr znowu przyniósł na Pohulankę zapach słodu z browaru Kleina. Nie cierpiał go. Szczególnie latem dokuczliwe sąsiedztwo dawało mu się we znaki. Anna nazywała to fanaberią. „Nie wmówisz mi, kochanie - powiedziała kiedyś - że zapach z browaru jest gorszy od smrodu maści z proderminą! Nie można po tym świństwie domyć rąk. Ostatecznie, jeśli cię na to stać, możemy się wyprowadzić do centrum”.

Drobna złośliwość, którą sobie teraz przypomniał, zmobilizowała go do wykonania codziennych obowiązków. Zatrzasnął okno, wsunął stopy w kapcie i włożył szlafrok. Nim zszedł na parter, zajrzał na chwilę do gabinetu. Musiał sobie odpowiedzieć na nurtujące go pytania. Podszedł do biurka i otworzył szufladę. Położył na blacie owinięty lnianą ściereczką przedmiot. Rozpostarł zabrudzoną ziemią tkaninę, by ujrzeć niewielką stalową podkówkę. Interesujący był nie tylko jej kształt, lecz także wymiary. Początkowo zamierzał przyłożyć podkówkę wprost do bosej pięty, lecz stchórzył. Świadomość zetknięcia ciała z zimnym metalem wydała mu się odpychająca. Obmyślił więc inny sposób. Z dolnej szuflady wyjął drewnianą linijkę. Zmierzył piętę lewej nogi, a następnie przyłożył linijkę do podkówki i odczytał z dokładnością do milimetra jej szerokość oraz długość. Pięćdziesiąt osiem na sześćdziesiąt milimetrów. Porównał oba odczyty. Nie miał wątpliwości, że był to wręcz idealny dla niego rozmiar.

Wyjątkowość kształtu i wielkości przesądzała o tym, że podkówka musiała być wykonana specjalnie na czyjeś zamówienie. Ktoś je u kogoś złożył, ktoś zapłacił i odebrał towar. Lecz kto? Była jeszcze inna, choć mniej prawdopodobna hipoteza, że ów ktoś, idąc w ślady kowala, wykuł pod- kówki sam. Tę możliwość należało odrzucić, precyzja wykonania dowodziła bowiem, że podkówka wyszła spod godnej ręki.

Kiedy Stern odpowiedział sobie na większość pytań, zadowolony zszedł na dół, do córki. Kasia bawiła się na dywanie lalkami, a gdy go ujrzała, wydała okrzyk radości.

- Tatuś wstał, tatuś nareszcie wstał! Zaczekajcie na mnie grzecznie! - zwróciła się do usadzonych w półkole lalek. - Tatko zrobi mi śniadanko i zaraz do was wrócę.

Stern ucałował córkę, a potem usmażył jej apetyczną jajecznicę na maśle, doprawiając ją obficie dymką. Ukroił też kromkę kulikowskiego chleba i, jak to miał w zwyczaju, zagotował w rondelku mleko na słodkie kakao.

- Olejek, weź lejek, a potem długo lej - zaczął śpiewać filmowy szlagier.

- Kakao, ha-dwa-o...! - odpowiedziała mu natychmiast Kasia.

Kiedy dziewczynka pałaszowała śniadanie, Jakub wyszedł do łazienki ogolić się. Z nogą wspartą na taborecie uśmiechał się do swego równolatka, czekając na odzew z jego strony. Ten facet w lustrze, pomyślał o sobie, nie ma poczucia humoru, za to ma w oczach popękane żyłki. Powinien pociągnąć za hamulec. W każdym razie, jak mówiła Anna, wrzucić ten cholerny jałowy bieg.

Stern wytarł twarz lnianą ściereczką i posmarował kremem. Kiedy wychodził z łazienki, Kasia, zlizując z brody jajecznicę, zameldowała mu, że wszystko zjadła.

- Zuch - pochwalił ją. - Teraz będziemy...

- Się ubierać - skończyła za niego rezolutnie. - Powiedziałeś mi wczoraj, że w niedzielę pójdziemy razem do kościoła.

- A dzisiaj mówię, że po mszy zajdziemy po mamę do apteki - rzekł Stern i widząc zniechęcenie w oczach córki, dodał szybko, że pójdą też zobaczyć cyrk.

Tą obietnicą przekonał Kasię. Wzięła ze stolika rękawiczki, białą torebkę i słomkowy kapelusik, po czym wystrojona zaczęła się przeglądać w stojącym na korytarzu lustrze. Po chwili zjawił się Stern w jasnobeżowym garniturze, uczesany i pachnący. W ręku trzymał kość z obiadu, którą przed zamknięciem furtki rzucił Degowi. Odświętnie ubrani, trzymając się za ręce, wyszli na ulicę.

Do kościoła Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej dotarli żwawym krokiem w niecałe pół godziny. Przed wejściem Kasia wrzuciła żebraczce do kubeczka pięćdziesiąt groszy. Ilekroć to robiła, była zawstydzona i przejęta.

Akurat rozpoczynała się msza. Kościół był pełen. Oboje przeżegnali się i usiedli z brzegu w ostatniej ławce.

Kazanie było tej niedzieli podniosłe. Studencki chór zaintonował Boże coś Polskę, a potem Te Deum.

- Ten jeden szczególny dzień zachowamy w sercach dla przyszłych pokoleń Polaków - mówił proboszcz z ambony. - One będą go czcić jako boży znak, którego owoce przyjdzie kiedyś narodowi spożyć.

Obfitujące w słowne ornamenty kazanie dłużyło się. Stern ziewał skrycie. Błądził wzrokiem po zebranych, potem zaś po wysokich sklepieniach. Zamyślony próbował wyłowić z cienia rozpiętą na krucyfiksie postać. Z ołtarza przeniósł wzrok na kolorowy witraż w bocznej nawie. Prócz pomarańczowej rozety jego uwagę przykuł wizerunek świętego w sięgającym do ziemi fioletowym płaszczu. Kędzierzawe włosy i krótka broda przypominały mu Hillela i sen, który niepokoił go nad ranem. Sen we śnie - to było niebywałe. Dlaczego śnił mu się sen przyjaciela? Pamiętał, że przez ułamek sekundy, zanim otworzył oczy, widział go z dziennikarską precyzją. Był w mieszkaniu hrabiny Świetlany Sołowiowej przy Pijarów, które znał z opowieści Samuela. Przestronny pokój z widokiem na rosyjski cmentarz wojskowy. Ciężkie kotary, woskowana podłoga z klonu i posrebrzany, przywieziony z Tweru samowar.

Stern rozmawiał z hrabiną. Słuchał jej gderania, śpiewów i kaszlu. Operetkowe libretto: stara hrabina, obrócona tyłem, rozsznurowuje przy nim niemodny gorset. Opada z sił. Głęboki charkot, jakby spuszczała wodę w klozecie. Zrzuca z siebie krynolinę i wzmocnioną fiszbinami sieć. Galopujący kaszel i jest wolna. Wolna jak ryba. Teraz obraca się i z wystawioną do przodu nogą czeka, aż on (Stern czy Hillel?) przypali jej papierosa. Szklana lufka pokryta smolistym nalotem wysuwa się i chowa lubieżnie do ust. Coraz szybciej! Gorszące gesty, gdy jego rękę wciska na siłę pod jedwabne, sięgające kolan pantalony.

To był frywolny sen Samuela. To jemu powinien się przyśnić. Stern znał hrabinę Sołowiową tylko z opowieści. Z westchnień i płaczów, gdy nieruchoma, przykuta chorobą do łóżka prosiła, by poprawić jej poduszkę, gdy błagała spojrzeniem, by wytrzeć jej z ust ściekające z nosa smarki. Z balów i rautów, gdy u Griszy Foksa poznała bożyszcze kobiet- Turgieniewa. I jeszcze z czegoś ulotnego, o czym Hillel kilka razy wspominał: z zapachu cynamonowego kadzidła, które tliło się, by zabić zapach starczego potu. Bukiet patyczków wbitych - tak mówił Samuel - w zwykły, przecięty na pół kartofel. Nie dopity szampan w butelce. Nie dojedzony kawior w kryształowej salaterce. Nie dokończony sen przyjaciela.

Msza dobiegła końca. W pamięci Sterna, jak wyrzut sumienia, kołatała się mądrość Salomonowa: „Serce człowiecze rozrządza drogi swe; ale Pan sprawuje kroki jego”.

Z chłodnego wnętrza wyszli z Kasią na rozgrzaną słońcem ulicę. Było południe. Na przystanku tramwajowym dwóch siwych panów komentowało wybór nowego rektora politechniki, a ich żony spierały się o jakąś powieść.

- Nie uważasz, Jadziu, że przeholował?

- Przepraszam cię, ale mam inne zdanie! Osobiście znam niejednego, który dorwał się do władzy tak jak bezczelny Dyzma.

Rozmowa urwała się. Na przystanek przyjechał niebieski tramwaj. Z przedniego wagonu wysiadł gruby kolejarz z teczką, a po nim trzech żołnierzy na przepustce i spocona zakonnica. Dyskutujące grono wsiadło przed Sternem i Kasią do drugiego wagonu.

Jakub kupił bilety u konduktora. Z tylnego pomostu obserwował z Kasią uciekające domy, drzewa i ludzi. Nie mógł się już doczekać spotkania z Anną, chciał zobaczyć jej zdziwioną minę. Po kwadransie dojechali do Grottgera i wysiedli. Kilkadziesiąt metrów za przystankiem, w trzypiętrowej kamienicy Pod Wagą mieściła się jedna z najstarszych w mieście aptek - Korona. Kiedy podeszli do drzwi i nacisnęli klamkę, okazało się, że są zamknięte.

- Tato, gdzie jest mama? - zapytała Kasia.

Stern nie odpowiedział. Z przyklejonym do szyby czołem próbował dojrzeć za ladą znajomą sylwetkę. Jego ciekawość zaniepokoiła stróża. Wyrósł jak spod ziemi.

- I po co tak patrzeć, a? - pouczał dziennikarza jak sztubaka. - Chce sobi zepsuć oczy? Niech ta pan przyjdzi rano w ponidziałek, ta si mu otworzy.

Anny nie było w aptece. Nie miała dyżuru. Czyżby kłamała? Stern był wściekły. Ciągnąc Kasię za rękę, skierował się szybkim krokiem na koniec Łyczakowskiej, gdzie na bocznym boisku Sokoła miał być rozbity namiot cyrkowy. Forsowny marsz i opowieści córki, których miała bez liku, ostudziły jego wściekłość. W połowie drogi sierpniowy upał dał im się we znaki. Kasia schowała białe rękawiczki do torebki i ile sił wachlowała się zdjętym z głowy kapelusikiem.

Zatrzymali się na odpoczynek w letniej kawiarence. Wypili zimny chlebowy kwas, zjedli po pysznej ekierce i pokrzepieni ruszyli dalej. Przed Wiatrakową skręcili w prawo i przeszli pod bramą Sokoła. Kiedy minęli ceglaste boisko do szczypiorniaka, ujrzeli wreszcie górujący nad czubkami drzew ogromny namiot cyrkowy.

Otaczały go kolorowe wozy, przy których pasły się uwiązane do dyszli perszerony, łaciata lama i ośliniony wielbłąd. Potężne liny naciągające brezentowy dach przypominały rzuconą na ziemię pajęczynę, na którą wieczorem miał wypełznąć gigantyczny kosmaty pająk. Tej misternej siatki strzegł drewniany płot z przenośnych segmentów. Ledwie do niego doszli, ukazała się za nim przeraźliwie chuda dziewczynka. Miała włosy koloru węgla, lekko garbaty nos i oliwkową cerę. Od razu przystąpiła do rzeczy.

- Ciao! Zaprzyjaźnisz się ze mną? - spytała z dziwnym akcentem, wciskając głowę między sztachety.

Była to tak zaskakująca propozycja, że Kasia z obawą spojrzała na ojca.

- O Boże, przecież cię nie zjem! - obruszyła się mała i z łatwością stanęła na rękach, pokazując patykowate nogi oraz karminowy kostium. Obserwując ich z dołu, zawołała przeciągle: - Paola, Paola, rapido!

Na jej wezwanie przybiegł posłusznie australijski struś. Dziewczynka jednym wyrzutem ramion przyjęła postawę stojącą, wybiła się i dosiadła strusia na oklep. Teraz, patrząc z wysoka na Kasię i jej ojca, zaczęła prowadzić z nimi dziwną rozmowę. Zwracała się do Sterna, choć wciąż obrócona była w stronę Kasi. Co jakiś czas wydawała z siebie mysi pisk i bodła strusia gołymi piętami.

- Mam na imię Gizella, a ty? - zapytała, przytulając się do szyi ptaka.

- Kasia - przedstawiła się Sternówna, czerwieniąc jak rak.

- Kaśka, Kaśka - powtarzała dziewczynka. - Va bene! Musisz koniecznie zobaczyć mój numer i Paoli też.

I wtedy Kasia pochwaliła się biletami na czwartkowy występ.

- Więc już je macie? - zapytała Gizella z rozbrajającym uśmieszkiem.

Sterna ogarnęła złość. Dziesiątki pytań dopadło go na nowo i nie mógł znaleźć na nie odpowiedzi. Nie zamierzał zgadywać, kim jest ta zagadkowa osoba, która miała czelność dysponować jego czasem. Chwycił córkę za rękę, chcąc zakończyć jałową dyskusję.

Gizella cały czas świdrowała go kasztanowymi oczami i w końcu rzuciła z niewinną minką:

- A więc nie chce pan zobaczyć naszego sławnego cyrku?

Kasia natychmiast zaprotestowała.

- Chcemy. Prawda, tato, że chcemy? - I zaraz, jakby bojąc się, że Gizella odejdzie, zadała jej kolejne pytanie: - Czy to ty fruwasz na bańkach?

- Paola, dość tego! Adesso basta! - krzyknęła mała, łapiąc strusia za dziób. - Dowiesz się wszystkiego, jak przyjdziesz. I dowiesz się jeszcze, Kaśka, że ten cyrk należy do mojej babki - trajkotała dalej. - Ona wam powie, że to ja podpaliłam wiatrak i że to ja wypuściłam Andę, ale jej nie wierzcie. Ariel jest czarownicą. Wczoraj tańczyła naguśka na arenie przy zapalonej świecy.

Rojenia dziewczynki niepokoiły Sterna. Mówiła jak stara, rozgoryczona kobieta. Jakub kolejny raz chciał odciągnąć Kasię, lecz Gizella odgadła jego myśli.

- Uwielbiam Maksa Ciantiego, chociaż jest dorosły - zaczęła nową opowieść. - Dziś znowu zaciął się przy goleniu. Widziałam kropelkę krwi, która sunęła po jego brodzie niby baletnica. Maks dał mi ją do polizania. On jest z żelaza, przysięgam. Lubię, jak wyciera serwetką brzytwę i chowa ją do drewnianej pochwy. Potem płucze pędzel i owija szmatką mydło. Maks mówi, proszę pana, że bez lawendowego mydła nie może być występu. On ciągle się boi- oświadczyła, zeskakując ze strusia. - Stale przypomina sobie Foggię i okropny wstyd, gdy próbował zostać aktorem.

- Zamienił teatr na cyrk? - Stern nie krył zdumienia.

- Po tej przeklętej roli pan też by tak zrobił. Czekał spokojnie w garderobie, aż tu nagle... kiedy biegł po dzwonku na scenę, pijany sufler podstawił mu dla draki nogę. Maks padł jak kawka. Zaplątał się w dekoracje i nie mógł wstać. Szarpał się i klął, aż poczuł drapanie w gardle. On, taki drągal, który co wieczór łamie podkowy, był słaby jak dziecko. Wszędzie był kurz. Gęste, zbite kłaki. Wtedy złapał go atak astmy i rolę diabli wzięli!

- Prawdziwa klapa - przyznał Stern.

- A nie mówiłam?!

- Co potem? - zapytała Kasia, podziwiając Gizellę, która rozpostarła ręce i zamieniła się w drzewo.

- Teraz mówi do was drzewo, widzicie. - Zaśmiała się, kołysząc ramionami. - Drzewo mówi, że Maks polubił w końcu nasz cyrk. Najbardziej pawia Igora, co ma siedemdziesiąt dziewięć piór, i moją Paolę, która biega wokół areny z psem, szczurem i kosem. Wszystko będzie dobrze- pocieszyła Sterna. - O nic nie musi się pan martwić.

- A o co ja się martwię? - zapytał.

- O wszystko - odparła z dziwną pewnością siebie. - Musi pan tylko zaraz wrócić do domu.

Stern zaśmiał się. Uwaga zarozumiałej dziewczynki rozbawiła go. Nigdy by jej nie spotkał, gdyby nie Anna. Gdyby nie wprowadziła go w błąd, z pewnością poszedłby z Kasią inną drogą. Chciał o coś jeszcze zapytać, lecz Gizella, wskoczywszy na strusia, uderzyła go w bok bosymi piętami i przepadła wśród kolorowych wozów.

- Znowu był twój pejsaty koleś - powiedziała Anna sucho zamiast przywitania - i bardzo, ale to bardzo zapraszał cię na kruchą macę.

- Serio? - Szedł za nią do kuchni, by się czegoś więcej dowiedzieć.

- Sam go lepiej zapytaj - odparła obrócona tyłem. - Nie miałam ochoty bawić się z pijanym Ickiem w głuchy telefon.

- Z nami jakoś masz - powiedział Stern, mrużąc wściekle oczy.

- O co ci chodzi?

- O dyżur.

- Boże, ty znowu swoje. - Wytarła ręce o leżącą na taborecie ścierkę.

- Poszliśmy cię odwiedzić - zaczął, lecz umilkł, widząc, że Kasia podsłuchuje z przedpokoju.

- Raptem sobie o mnie przypomniałeś? - rzuciła, wyjmując z kredensu stary drewniany młynek.

- Chciałem się dowiedzieć, gdzie byłaś - zapytał, tłumiąc gotującą się w nim wściekłość.

- Widzę, drogi panie, że jesteś o mnie zazdrosny. Tak czy nie?

Nie odpowiedział.

- Pocałowałeś klamkę? - Bawiła się z nim w kotka i myszkę, doprawiając ziemniaczaną babkę pieprzem.

- Kpisz ze mnie? - przyciszył głos.

- Mogę ci wszyściutko wyśpiewać. Do północy trzech zakrwawionych wyrostków po narodowym święcie, o pierwszej kolka jelitowa, o trzeciej nad ranem szkło w oku i, panie redaktorze...

- Nie opowiadaj bzdur.

- Zastępowałam w szpitalu Irenę. Miałam dyżur po dyżurze - powiedziała, smakując czubkiem noża ziemniaczany farsz. - Jej syn złapał anginę. Mogłam zadzwonić, wiem. Nawet nie przypuszczałam, że będziesz się o mnie martwił.

Stern siadł na brzegu krzesła. Uważnie patrzył, jak pochylona nad stołem kroi boczek i układa go na dnie bryt- fanki. Miał do siebie żal, że niesłusznie ją posądził. Kiedy przypomniał sobie słowa Gizelli, mimowolnie się zaśmiał.

Podniosła głowę.

- Co w tym, Kuba, śmiesznego? Wczoraj wpadłeś w ostatniej chwili i jakoś nie paliłeś się do rozmowy.

- To ty zaczęłaś.

- Ja czy ty, nie wracajmy do tego. Jestem padnięta - powiedziała, zapalając gaz w piekarniku. Potem siadła przy stole i przymknęła ze zmęczenia oczy. Na chwilę zastygła, wsłuchując się w miarowy szum palącego się gazu.

- A my widzieliśmy cyrk - pochwaliła się Kasia z przedpokoju. - A jedna dziewczynka na strusiu mówiła mi, że...

- Niepotrzebnie zgodziłam się na to zastępstwo. - Anna nadal zaprzątnięta była własnymi myślami.

- Słyszysz? Kasia chce ci powiedzieć, że doszliśmy na boisko Sokoła, do samego cyrku - oznajmił Stern i spojrzał na palce Anny, które wykonywały dziesiątki niepotrzebnych ruchów, przesuwając między opuszkami pasemka złocistych włosów.

- Właśnie, cyrk - zareagowała jak automat. - Ja też miałam niezły cyrk. Potworna noc. W szpitalu był ostry dyżur. Przywieźli pijanego batiara. Szczeniak pociął się brzytwą, bo rzuciła go jakaś Alicja. Szyli go trzy godziny. Wydałam ze szpitalnej apteki cały zapas gazy. Pomyślałam, że jeśli chcesz...

- Tak? — Spojrzał w jej przymknięte ze zmęczenia oczy.

- Dopilnować babki, a potem pójść z Kasią do Hillela, bo może to ważne... - Urwała, ziewając. - Idź, Kuba. Ja się trochę zdrzemnę.

Objedzeni pyszną ziemniaczaną babką, zadowoleni, że znowu są razem, Stern z Kasią zatrzymali się na Zielonej pod numerem piętnastym. Otwarte na oścież okno sugerowało, że gospodarz jest w domu, lecz co oznaczała wystawiona na parapet bambusowa klatka?

Jest czy nie? - zastanawiał się Stern, kolejny raz na- dusiwszy przycisk dzwonka. Kiedy zamierzał już odejść, zobaczył w oknie czarną czuprynę. Hillel ziewał okrutnie, jakby miał połknąć całe miasto.

- Kogo ja widzę! - zaryczał z pierwszego piętra swoim donośnym basem. - Pan redaktor Stern we własnej osobie, najlepszy w mieście specjalista od tru... - Zawiesił głos.

Minęła wieczność, nim Hillel, recytując jakąś modlitwę, podszedł do drzwi. Zamek szczęknął przeraźliwie, zajęczała stalowa zasuwa i w progu ukazał się Samuel w ciemnozielonym pogniecionym szlafroku. Miał podpuchnięte oczy. Był blady. Na czole, niczym turban, zawinął zmoczony ręcznik. Zwisały z niego czerwone frędzle wyglądające jak ufar- bowane pejsy.

- Pęka mi czacha, Kuba! Nie mogę zrobić kroku. - Patrzył ze zdziwieniem na chowającą się za plecami dziennikarza Kasię. - Co tak stoicie? Bitte sehr!

Przyjęcie nie było miłe. Stern zdążył szepnąć Kasi, że zaraz wracają, gdy Hillel spojrzał raptem spode łba na gości. Całkiem możliwe, że kilka godzin wcześniej zaszedł pijany na Pohulankę. Jeszcze teraz roztaczał wokół obrzydliwą woń alkoholu doprawioną czosnkiem.

Adwokat nie przejmował się gośćmi. Zostawił ich samych i wyszedł po coś do kuchni. Ten sam pokój zmienił się w ciągu dwóch dni nie do poznania. Na fotelach leżała rozrzucona garderoba, porwany „Kurier Lwowski” i zmięte „Literarisze Bieter”. Na okrągłym stoliku przykrytym poplamionym obrusem stała kryształowa salaterka, w której moczył się udekorowany cebulą stalowy korkociąg. Dekadenckiego obrazka dopełniały plamy z szabasowej świecy, które zastygły na dywanie, formując z wosku odcięty jaszczurczy ogon. W tę bałaganiarską scenerię wszedł, sapiąc ciężko, gospodarz.

Obecność Kasi irytowała go i wcale się z tym nie krył. Postawił przed nią tacę z waniliową chałwą, zgadując, czym by tu jeszcze kupić sobie święty spokój. W końcu, zaskoczony tym, że dziewczynka nie chce jego ulubionego smakołyku, wysunął górną szufladę sekretarzyka. Wyrwał z czystego zeszytu kilkanaście kartek, a potem z dolnej szuflady wyjął pęk kredek okręconych apteczną gumką.

- Teraz panna ma ambitne zajęcie i da tatusiowi odpocząć - oświadczył głosem nie znoszącym sprzeciwu.

Chciał widzieć Sterna samego, może się nawet z nim napić. Opróżniona butelka pieprzówki i kieliszek ze śladami palców stanowiły namacalny dowód jego desperacji.

- W Megilli jest napisane: „Po sposobie, w jaki zagryzasz wargi, widać, że jesteś mędrcem”. Poznaję po twojej tragicznej minie, że masz zamiar mnie przeegzaminować.

Ten przemądrzały wstęp nie wróżył nic dobrego. Nie bacząc na ostrzeżenie, Stern przyciszył głos i zapytał:

- Skąd wiedziałeś? Skąd wiedziałeś, że on w tak okrutny sposób skończy na drzewie?

- Nie bądź, gwiazdorze, dziecinny. Ja tylko mówiłem - Hillel starał się zapanować nad opornym językiem - że qabbala jest drzewem przeznaczenia. Poniał? Stało się to, co miało się stać. Zobaczyłeś Wisielca i Wieżę. W cyrku zobaczysz sto razy więcej.

- Więc to ty?

- Ja! - odparł Samuel dumny z siebie. - Wiedziałem, że się ucieszysz! Polecam wam szczególnie jeden numer. Występuje w nim chuda Żydóweczka Gizella, która mnie bardzo, ale to bardzo interesuje. Nie, nic z tych rzeczy, kolego! - Spojrzał na Sterna karcąco.

- Mówisz, że to utalentowane dziecko - rzekł dziennikarz.

- Powiedziałem, że dziecko? - zapytał Hillel i zaśmiał się obrzydliwie. - Ona ma dwa razy tyle lat ile my obaj.

- Niemożliwe.

- Sam ją zapytaj! Upiera się, że jesteśmy spokrewnieni. Mówi, że jej babka, Ariel, i mój cioteczny dziadek, albo na odwrót, kiedyś się spotkali i...

- Ja też znam Gizellę - oświadczyła Kasia, przerywając zawiłą genealogię.

- Proszę, proszę... Ale nie wiesz, że Gizella pochodzi z Włoch. O ile się domyślam, ma tu do spełnienia specjalną misję.

- Jaką?

- Musisz te klocki sam poukładać. W każdym razie masz materiał do kroniki. Ilekroć pojawi się gdzieś ze swoim cyrkiem, wynika z tego niezła jatka.

Stern żałował, że nie zapytał Hillela o Kurojada i Daniluka. Dziesiątki wątpliwości osaczyły go na nowo, lecz zrozumiał, że musi stawić im czoło w pojedynkę.

- A moje przeznaczenie znasz? - zapytał Samuel i, jak to miał w zwyczaju, natychmiast sobie odpowiedział: - Jadę do Marié i Izaaka, do Hajfy.

Stern próbował złapać spojrzenie Hillela, lecz jego przekrwione oczy ledwie było widać spod zapuchniętych powiek.

- Czemu nic nie mówisz? Wyjeżdżam do Hajfy! - podniósł głos gospodarz.

- Nie wierzę!

- To sobie, niedowiarku, nie wierz! - powiedział adwokat i głośno czknął.

- Jeszcze przedwczoraj... - zaczął Stern, lecz Hillel kolejny raz nie dał mu skończyć.

- Zdecydowałem dzisiejszej nocy. Nieodwołalnie!

- Bo coś się stało? - zgadywał dziennikarz, obserwując, jak Kasia z prawdziwym zacięciem przenosi na kartki fantastyczne wizje.

- Mówią, że nieszczęście oślepia, a ja przejrzałem! Od dziś jestem wolny! Żadnych zobowiązań. Żadnych! Swie- tłana Sołowiowa zeszła z naszego świata - zakomunikował przyciszonym głosem, zdejmując z czoła mokry ręcznik. - Wczoraj wieczorem ta stara sklerotyczka zaprószyła ogień. Opowiadałem ci sto razy o jej dziwactwie. Wbijała w kartofel cynamonowe patyczki i podpalała je. W jej pokoju wa- niało jak przed ołtarzem Izydy.

Stern przypomniał sobie wieczorną zabawę z córką w teatrzyk cieni. Płonącą świecę, napastliwego Murofa, przepowiedzianą przez Kasię zemstę, a także późniejszy perwersyjny sen o hrabinie. Zbieg okoliczności czy też może dające o sobie znać przeznaczenie?

- Udusiła się czadem - dokończył Hillel zmienionym głosem. - Pan redaktor chce zapewne garść szczegółów. Proszę pisać: o dwudziestej trzeciej sąsiad z parteru poczuł na korytarzu swąd. Pięć minut później w ruch poszły młotki i łomy. Fachowcy wyważyli drzwi, nadjechała dzielna straż. Było więcej dymu niż ognia. Spaliły się parawan, wełniany kilim i obsikana kołdra. Wiesz, co powiedział strażak? Ten znawca od siedmiu boleści mądrzył się, że to wymarzona śmierć udusić się czadem. Kostusia wyciąga z człowieka duszę tak delikatnie jak łyczakowski złodziej portfel. Zapisałeś? - Przerwał opowieść, łapiąc ciężko powietrze, jakby sam wdychał teraz gęsty dym. - Sołowiowa zostawiła mi trzypunktowe zawieszczenije - zmienił temat. — Wo pierwych, muszę sprawić jej prawosławny pogrzeb. Wo wto- rych, mam sprzedać meble, obrazy i biżuterię, a pieniądze oddać na ołtarz dla katedry św. Jura.

- A to trzecie? - Stern był zaciekawiony.

Hillel spojrzał na przyjaciela.

- To jest właśnie niespodzianka!

- Jaka?

- Czeka na ciebie, gwiazdorze. Tam.

Jakub podniósł się z krzesła i podszedł do otwartego okna, w którym stała bambusowa klatka z nieruchomym kosem. Śpiący ptak znalazł odrobinę cienia, akurat tyle, by zmieścił się w nim jego czarny łebek. Co jakiś czas otwierał lewe oko i wolno, nie znajdując nic godnego uwagi, je zamykał.

- Nie rozumiem.

- Obiecaj - powiedział Hillel ze wzrokiem wbitym w plecy przyjaciela - że kiedy wyjadę do Hajfy, zaopiekujesz się ulubionym „dzieckiem” hrabiny. Swoją drogą, to bardzo uczuciowe bydlę. Po wczorajszych przeżyciach nie ma zamiaru jeść, a co dopiero śpiewać. Więc jak? Będzie zgoda? - Spojrzał na Kasię, która cały czas, nie odrywając wzroku od kartki, uważnie przysłuchiwała się rozmowie. - Najlepiej by było - rzekł nieśmiało, dotykając palcem czubka nosa, jakby sprawdzał własną trzeźwość - gdyby ta czarująca osóbka mogła się z nim zaprzyjaźnić od zaraz. Wiesz, o co chodzi?

- Wiem - powiedział Stern bez entuzjazmu.

- Pamiętam, gdy twój tatuś był młody... - zaczął adwokat, patrząc na Kasię.

- Nie opowiadaj jej bzdur - przerwał mu Jakub, gdy zobaczył, jak córka podchodzi na paluszkach do okna.

- Mądra, dzielna dziewczynka! - pochwalił ją Hillel. - O to-to! Nie trzeba się wcale bać.

- Proszę pana, jak się nazywa ten smutny czarny ptak z żółtym dziobkiem?

- Kos - odpowiedział Hillel, ciężko wstając z fotela. - Ale dlaczego smutny?

- Bo nie jest wesoły - rzucił z przekorą Stern, robiąc Samuelowi miejsce przy oknie.

- A dalej? Ten ptak nie ma imienia? - dopytywała się rezolu-tnie Kasia, patrząc na Hillela ostrożnie zdejmującego klatkę z parapetu.

- Jego pani wołała na niego Pierre - powiedział nosowo, stawiając klatkę na stoliku. - Pierre to po francusku Piotr, ale to piękne, dźwięczne słowo może też oznaczać zwykły kamień - wyjaśnił zadowolony. - Pierre milczy uparcie jak prawdziwy kamień, lecz ty możesz go sobie nazywać inaczej.

- Przecież nie można zmieniać imienia! - zaprotestowała dziewczynka. - Prawda, tato? Pierre to jest Pierre.

- Racja! - poparł ją Samuel, ponownie zagłębiając się w fotelu i przyciskając do czoła wilgotny ręcznik. Przez chwilę obserwował Kasię, gdy zaintrygowana obchodziła klatkę, robiąc wielkie oczy. - Wspaniale! Dziękuję, kochani, że przyszliście - powiedział, dając wyraźnie znać, że chce skrócić męczące go odwiedziny. - Paskudnie łupie mnie w skroniach. Muszę się natychmiast położyć. Boże, byłbym na śmierć zapomniał! - krzyknął i zwrócił się rzeczowo do Sterna: - Pogrzeb Sołowiowej odbędzie się w środę na Pasiecznej. Przyjdź o szesnastej, koniecznie! Nie wiesz, ile zdrowia kosztowała mnie dzisiejsza rozmowa z batiuszką. Wieczorem pójdę chyba do synagogi. Aj-ja-jaj, jaka ze mnie gapa! - powiedział płaczliwie. Szurając kapciami, wyszedł do kuchni, by przynieść okrągłe blaszane pudełeczko z namalowanym żaglowcem. - To dla twojego Pierre’a! - Wręczył pudełko Kasi. - Jego prawdziwy przysmak: kawior. Nie zdążyłem wam powiedzieć, że wydziobywał go hrabinie prosto z ust!

Ledwie wyszli z Kasią na senną ulicę, Stern poczuł się oszukany - jakby kupując los na jarmarku, wygrał jedynie marną nagrodę pocieszenia: wypchaną trocinami piłeczkę. Gdyby nie obecność córki, kto wie, może wypuściłby kosa, a klatkę rzucił ze złości w krzaki. Wściekły na siebie i na Hillela usłyszał z boku:

- Nic się, tato, nie martw. Wiem chyba, co zrobić, żeby nasz milczek zaczął jeść.

- Naprawdę? - Jakub patrzył z rezerwą na Pierre’a, który bezskutecznie starał się złapać w klatce równowagę.

- To dziecinnie proste - oznajmiła pewna siebie. - Trzeba wziąć trochę gliny i ulepić z niej usta. Potem wystarczy włożyć do środka rybie jajeczka, rozumiesz?

Stern był poruszony wyobraźnią córki.

- Tato, powiedz coś! Słyszysz, tato? - Kasia nie ustępowała, szarpiąc go za rękę.

- Słucham, kochanie.

- Nie zapytaliśmy jeszcze pana Hillela, za co ta niedobra pani zamknęła Pierre’a w więzieniu, prawda, tato?

- Właśnie, całkiem wypadło mi to z głowy.

- Tato, tatko? - zapytała ponownie, szarpiąc go za rękę. - A ile on ma lat? Sto czy może trzydzieści?

Dziennikarz spojrzał na bezradnego, wystraszonego ptaka. Nigdy nie zadawał sobie podobnych pytań, więc odpowiedział wymijająco:

- Obawiam się, że tylko Pierre może ci na to pytanie odpowiedzieć. Rozumiesz?

- Rozumiem, tatko!

Chyba rozumiem.

Zasypany pytaniami próbował sobie wyobrazić polowanie na kosa. Słyszał kiedyś od Daniluka, że najlepszym miesiącem na łowy jest lipiec. Wtedy w wiśniowych sadach na obrzeżach lasu przebiegły ptasznik wkopuje wysokie tyczki, do których przyczepia lepy ugotowane z owoców jemioły. Łapią się na nie naiwne drozdy, jemiołuszki, zięby, szpaki i kosy.

Ich kos - Pierre - potrzebował dziś spokoju. Stern postanowił, że umieści klatkę w swoim gabinecie, gdzie będzie bezpieczna, jak inne ukryte przed wzrokiem Anny dokumenty i przedmioty.

Kiedy przyszli do domu, Anna jeszcze spała. Nie niepokojony wniósł klatkę z zalęknionym gościem do gabinetu i postawił na stole, przy uchylonym oknie. Był rad, że ze strony Anny nie będzie żadnych pytań. Domyślał się, jak by skomentowała kiepski geszeft z Hillelem, ujrzawszy skulonego, wpółżywego ptaka.

Kiedy usiadł w fotelu, by zapalić papierosa, naszło go więcej pytań. Zastanowiła go niespodziewana decyzja Samuela. Przyglądając się milczącemu śpiewakowi, doszedł do wniosku, że jego przyjaciel był kochankiem hrabiny i że ten fakt przed nim ukrywał. Nigdy nie zgodził się na wspólne u niej odwiedziny. Chronił ją przed nim, musiał więc być o nią zazdrosny. Niewykluczone, że Sołowiowa była w rzeczywistości o wiele młodsza. Mówił o niej w skrócie „hrabina” lub zwyczajnie „Sołowiowa”, nigdy nie opisując jej wyglądu. Czy rzeczywiście była aż tak odrażająca? I czy naprawdę dlatego umarła, że wbijała w kartofel zapalone kadzidełka? A może ich związek był prozaiczny i Hillel utrzymywał z nią znajomość, by pogawędzić w języku Lermontowa?

Stern wyczuwał w tych opowieściach jakiś niebezpieczny fałsz. Kim naprawdę była Sołowiowa dla Samuela? Dlaczego dopiero po jej śmierci odważył się wyjechać do Marié i Izaaka do Hajfy? Czyżby w grę wchodziło nie tylko uczucie, ale i duży spadek? Z takimi pytaniami, lecz bez odpowiedzi wypalił papierosa, a kiedy go zgasił, zamknął oczy i, jak kos, zapadł w drzemkę.

Nie cierpiał redakcyjnych kolegiów. Jednoosobowych, wrednych pokazówek. Krezus rozwalał się wtedy w fotelu i ćmiąc ulubionego dunhilla, dawał popis niecenzurowane- go chamstwa. A jednak ten przedpołudniowy poniedziałkowy spęd, na który nie miał ochoty, różnił się zasadniczo od innych. Dzielone po równo pretensje ominęły go.

Siedzieli w zwykłym składzie w niewielkiej salce narad, której okna wychodziły wprost na Wały Hetmańskie. To samo życie, które toczyło swe wody jak wyśmiewana, cuchnąca mułem Pełtew, trafiało dzięki nim na szpalty, uwodząc czytelników niczym modry Dunaj i wdzięcząc się do nich niczym długonogie tancereczki w Qui pro Quo. Krezus nie pozwalał się nikomu nudzić. Kronika sensacyjna, sport, gospodarka, polityka, najnowsze notowania giełdy i wiadomości kulturalne miały dać czytelnikowi pożywną, uzależniającą papkę. Przyrządzone danie musiało być prima! Krezus płacił im za mistrzowskie kucharzenie.

Zespół redakcyjny był buzującym tyglem. Mieszaniną temperamentów i umiejętności, nagłych wzlotów na dziennikarskie wyżyny i złamanych karier. Chociażby taki Stanisław Długolato - rudzielec w drucianych okularkach - opanowany nieposkromioną chęcią przeniesienia sportu na pierwszą stronę gazety. Jego prawdziwą pasją była piłka nożna, w którą grał kiedyś, z wielkim zresztą powodzeniem, w Pogoni. To on pierwszy szczerze pogratulował Sternowi udanego tekstu.

- Genialne! - powiedział mu do ucha. - Tym jednym truposzem strzelił pan fantastycznego gola. A wie pan, że trochę panu zazdroszczę?

- Czego? - zapytał Jakub, obserwując Krezusa, który w przejściu do salki narad podkreślał coś zamaszyście w swoim grubym zeszycie.

- Igrzysk! - odparł Długolato, licząc na efekt swych słów.

Stern spojrzał w niebieskie oczka ozdobione płotkami świńskich rzęs.

- Nie rozumiem. Wydawało mi się, że to pan, panie Stasiu, zajmuje się w naszej redakcji sportem.

- Jak pan z pewnością zauważył, igrzyska skończyły się wczoraj - wyjaśniał górnolotnie Długolato. - Hitler własnoręcznie zakręcił gaz pod ogniem pokoju. Berlin jest już, panie Jakubie, historią, tymczasem pan ma swoje małe igrzyska co dzień! No, niemal co dzień - poprawił się, widząc wchodzącego Krezusa.

Szef zlustrował zespół badawczym wzrokiem i dopasował się do swego ulubionego fotela. Jego ciężkie spojrzenie spoczęło w pierwszej kolejności na Halince, która odpowiadała za kulturę. Halinka - „różowa jak świnka”, z dużym, ciężkim biustem - uciekała od natrętnego wzroku, bezradnie szukając na ścianach jakiegoś punktu zaczepienia. Z prawej strony Sterna siedział ogolony i pachnący uwodzicielsko Brodacki, który z nerwów robił sobie zębami manicure.

Był jeszcze Mańkiewicz vel Manio - szpakowaty, barczysty mężczyzna w sportowym lnianym garniturze, oblatany jak diabli w polityce - z którym Krezus wolał nie zadzierać. Teraz siedział z lewej strony Andrei - długonogiego dziewczęcia o pełnych, wilgotnych wargach, które odpowiadało głową za liczbę przyjętych do druku nekrologów, reklam i ogłoszeń. Andrea, nie kryjąc się, robiła do Mania maślane oczy. Jej rozbrajające spojrzenie (Krezus wierzył w to święcie) przynosiło redakcji cudowną rzecz: pieniądze. Po prawej stronie Andrei, z brodą podpartą jak świątek, tkwił najstarszy w zespole pan Witek, przezywany Księgowym, który od niepamiętnych czasów zajmował się w „Kurierze” gospodarką. Księgowy zwykle przysypiał na kolegiach bądź skrycie ziewał. Wystarczyło jednak rzucić jakieś hasło - chociażby „dewaluacja dolara” - a już sypał liczbami, przytaczając stanowisko dyrektora Banku Rezerw Federalnych.

Tego dnia umiejętnie wyreżyserowany atak Krezusa rozpoczął się od korektorki Stopki. Była to trzydziestoletnia, ubrana niczym pensjonarka panna, która przepraszała swoim wyglądem, że żyje. Jej niemal przezroczyste palce obracały nerwowo guzik pod szyją. Szef, widząc przerażenie Stopki, celowo odczytywał na głos jej korektorskie błędy i bawił się doskonale.

- Jest „jedyna”, a powinno być, proszę pani, „jodyna”. Uczyli panią chyba w powszechniaku, co to jest? Jodyna to alkoholowy roztwór jodu z dodatkiem jodku potasu. Zapisała pani? Może to pani stosować na obtarcia naskórka, gdziekolwiek i z kimkolwiek droga pani go obetrze! To właśnie jodyny napiła się jedyna córka wozaka, a nie „jedynie”, i nie zostawili desperatki na chodniku, lecz zrobili jej płukanie żołądka. Albo - popatrzył kolejny raz na Andreę - proces brzeski. Pani tego zupełnie nie rozumie. Nie miało być „Sąd przechylił się”, lecz „Sąd przychylił się”, a dalej to już humor zeszytów. Powinno być „zajścia na wiecu Centrolewu”, a pani, psia mać, pozwala sobie na idiotyczne „zejście na placu Centrolewu”. Gratulacje!

Po słowie „Gratulacje!” w sekretariacie rozległ się wściekły dzwonek telefonu. Drzwi uchyliły się i zajrzała Kazia.

- Szefie, ten pan mówi, że to pilne, a pilne kazał pan natychmiast łączyć - wdzięczyła się.

- Kazałem, kazałem - gderał Krezus. Wstając zza biurka, poprawił krawat i wymownym spojrzeniem poinformował zebranych, co myśli o takim nieplanowanym przerywniku. Naindyczony przecisnął się do sekretariatu i bez skrępowania, przy otwartych drzwiach, odstawił spektakl, trzymając w ustach oślinione cygaro. - Ta... Ta... Kto? Ale ja pana... Co? No wie pan, chyba pan żartuje, mamy kolegium. Co to jest kolegium? Za dziesięć sekund kładę słuchawkę! -Wypuścił dym pod sufit. - Tak, zostało panu jeszcze pięć sekund. To bardzo dobry tekst? A jaki ma być? Że nie było mgły? Jakiej, cholera, mgły?! Głupot się pan czepia! Koniec lata, wieczorem deszcz, to nad ranem mgła. Jasne! Pisaliśmy go razem - łgał jak z nut. - Dlaczego pan tego od razu nie mówi? Nie daję panu? Ja? Przecież cały czas rozmawiamy, mam świadków! Tak. Boże, nie jestem informacją. Nie muszę pamiętać wszystkich telefonów. Od tego mam sekretarkę! - Podał Kazi cygaro i sięgnął po kopiowy ołówek. - Niech pan powtórzy. Tak jak „mur”? Na końcu „f”, jasne.

Po słowie „mur” spojrzenia Sterna i Brodackiego skrzyżowały się. Krezus, obrócony do nich tyłem, zapisywał na kartce nazwisko i numer telefonu nauczyciela.

- Oczywiście - ciągnął. - Ma pan rację. Zła wiadomość to dla nas pierwszorzędna wiadomość! Gdzie go znaleźli? Nie do wiary. Sam skoczył? Nie, nic nie szkodzi, absolutnie! Nie ma za co. Do widzenia!

Te słowa, a raczej półsłówka, mogły oznaczać tylko jedno - kolejny wyjazd do Rowów i pisanie dyktowanego przez życie scenariusza. Stern usłyszał w nich coś jeszcze. Obudzoną u szefa zawiść. Brak jakichkolwiek pochwał nakazywał mieć się na baczności. Po tak wymownej ciszy Krezus zbierał zwykle siły i przypuszczał na wybraną ofiarę bezpardonowy atak. Stern czekał więc na niego, czekał, lecz się nie doczekał. Tego dnia dzwonek telefonu w sekretariacie odzywał się bez przerwy. Gratulacjom i złorzeczeniom nie było końca. Naczelny dwoił się i troił. Przepraszał, dziękował, odgrażał się i przeklinał, mocno ściskając batutę. Poniedziałkowy egzemplarz „Kuriera”, który leżał na jego biurku, wkrótce pokrył się zapiskami, a do południa był już w strzępach. Szef był w swoim żywiole i tryskając energią, pognał do pracy spanikowane dziennikarskie towarzystwo.

W ten sam poniedziałek, po południu, niespodziewane wsparcie otrzymał Krezus z najmniej oczekiwanej strony.

- Szczerze gratuluję - powiedziała Anna, gdy Jakub zszedł z gabinetu do salonu. - Nie przypuszczałam, że mój mąż jest w mieście taki sławny.

- Teraz już wiesz - rzucił wesoło, sadowiąc się naprzeciw niej w fotelu.

- A wiem! - odparła i posłała w jego kierunku złośliwe spojrzenie.

Stern wziął z jej rąk zwinięty w rulon egzemplarz „Kuriera”. Rozprostował go i czekał, aż Anna powie więcej, aż wykipi z niej złość, którą przyniosła z pracy.

- Nie interesuje cię dlaczego? - zapytała, obchodząc go z tyłu. - Nie bądź taki skromny, otwórz i przeczytaj. Cały Lwów gada, jaki jesteś chojrak. I wiesz, co jeszcze mówią?

- Kto? - zapytał, oglądając z satysfakcją pierwszą stronę.

- Błagam, nie rób ze mnie idiotki. - Nabrała szybko powietrza przed kolejnym wybuchem.

- Zamieniam się w słuch, kochanie.

- Mówią, że właśnie ty swym wrednym tekstem skalałeś narodowe święto.

Stern był zdumiony. Zeznania procesowe i opisy zbrodni stały się w prasie codziennością. Drukowały je wszystkie liczące się dzienniki, a nawet „Wiadomości Literackie”. Był ogromnie ciekaw, jak Anna zareagowałaby na wiadomość o wykastrowaniu przez cesarza Hajle Syllasje kilku tysięcy urodziwych Włochów. Wyglądało na to, że aby śmierć przemówiła, potrzebny jest odpowiedni kontekst.

- To jakiś absurd! - powiedział, obracając się do tyłu.

- Mówią, że to wręcz prowokacja! Dla was nie liczy się Marszałek ani Śmigły, tylko wasze cholerne piekło. Ludzie czytają twój szmatławiec od środka. Dalej nie pojmujesz?

Stern kolejny raz otworzył gazetę. Zanim dotarł do artykułu o samosądzie, obejrzał kronikę z procesji i zdjęcia z zakończonych igrzysk w Berlinie. Na rozkładówce, powyżej potwornej fotografii, ponownie zobaczył swoje wielkie nazwisko.

- I następna rewelacyjna wiadomość... - Nie miała zamiaru dać mu odpocząć.

- Dziś masz dla mnie same dobre nowiny - kpił, czekając, aż Anna się pochwali.

- Nasza bona odchodzi.

- Magda? - Natychmiast przestał żartować. - Mówiła ci dlaczego?

- Znalazła lepszą pracę.

- Lepiej płatną?

- Przecież o tym mówię. Jak widzę, nie przejąłeś się zbytnio. Pewnie znajdziesz coś stosownego w swojej rubryce ogłoszeń. No, ale zanim to się stanie, od września będziesz musiał odprowadzać Kasię do swoich rodziców. A już na pewno wtedy - dodała, patrząc na ulicę - gdy zechcesz, panie redaktorze, wziąć dupę w troki i wyjechać. Dlaczego nic nie mówisz? Martwisz się, jaką minę będzie miała twoja mamusia?

- Nie opowiadaj bzdur, ona lubi Kasię.

- Tak, po prostu ją uwielbia, ale bardziej od niej kocha spokój. Może wtedy bez przeszkód niańczyć twego ojca.

- Ojciec jest schorowany. Dobrze wiesz, że w czasie wojny stracił słuch.

- Ty też jesteś kaleką.

Stern wyprostował nogi w fotelu, świadomie prowokując Annę swoją postawą. Chciał się uwolnić od jej ataków, lecz wiedział, że ta mistrzowsko rozgrywana rozmowa wciągnie go niechybnie w dalsze pułapki.

- Pod jakim względem? - zapytał, splatając palce za głową.

- Straciłeś współczucie dla ojca bohatera! Na pierwszej wojnie, jak się przechwalałeś, twój ojciec siekał Japońców w Mandżurii, na drugiej zabrakło mu szczęścia i wylądował u szwabskiego ogrodnika pod Lipskiem. Jeśli jest kaleką, po trzeciej wojnie, z bolszewikami, to dlaczego go ostatnio nie odwiedzasz?

Tymi słowami dotknęła go. Nie widział ojca miesiąc. Pochłonięty dziennikarskim śledztwem stracił z oczu własną rodzinę. Anna produkowała się dalej, gdy on - jakby szukając usprawiedliwienia - wywołał z pamięci ostatnią wizytę u matki, akurat wtedy, gdy cerowała w kuchni ojcowskie skarpety. Siedziała przy oknie w szarym, spranym swetrze.

- Tatusiowi bardzo się podoba twoje nowe opowiadanie - powiedziała, podnosząc wzrok znad igły. - Tylko zakończenie wymyśliłeś zbyt smutne, nie uważasz?

- To nie opowiadanie, to reportaż - poprawił ją, patrząc na igłę, która szybkimi skokami przesuwała się raz w lewo, raz w prawo i przecinała krater dziurawej skarpety. - Wszystko to, mamo, prawda - dodał, gdy pośliniła koniec nitki, a potem bezskutecznie próbowała ucelować w igielne ucho. Zrobił to za nią, trafiając za pierwszym razem, po czym zawiązał na końcu nitki supeł.

- Ja tam się nie znam, ale... - Zamilkła, by wziąć od niego igłę z nitką. - Wiesz, ojciec nie może wciąż odżałować, że nie będziesz adwokatem.

- Mamo, nie wracajmy do tego. Minęło piętnaście lat.

- Ojciec mówi, że teraz Żydzi opanowali wszystkie stanowiska w mieście.

- Bzdura! - powiedział w złości.

- Aten twój znajomy, jakżeż on...

- Hillel.

- Właśnie, Hillel. Podobno... - Urwała myśl jak nitkę.

- To mój serdeczny przyjaciel.

- A wiesz - zaczęła zupełnie nowy wątek, spoglądając na drzwi - ojciec jakby trochę wy dobrzał, bo znowu próbuje malować. Jeszcze tylko trzęsie mu się ręka po złamaniu. Wspaniale, że Kasia u niego siedzi, on umie z nią po swojemu gadać.

- A co z Edkiem? - Stern zadał wreszcie to najważniejsze pytanie: o starszego o trzy lata brata.

- Naopowiadał ojcu bajek, że jedzie do Hiszpanii budować port. Ale z tym jego portem to, jak wy to mówicie, bujda na resorach. Miesiąc temu przyszła od niego kolorowa pocztówka z Bilbao.

- A tobie co powiedział?

- To samo, aleja wiem swoje. Tyle było przez niego przykrości. Sądy, areszt. Ojciec wykosztował się na adwokatów. Edek zostawił po sobie dług i żyjemy z wojskowej renty ojca. Dobre i to, ale czasem...

Jakub poczuł napływające do oczu łzy, które pojawiały się zawsze, gdy matka posądzała go o najgorsze - o brak miłości. Sięgnął do portfela i położył na stole przy porcelanowym naparstku pięćdziesiąt złotych.

- Kubuś, nie trzeba! - powiedziała z jakąś dumą w głosie.

- Mama da spokój. To nie na chleb, to ojcu na lekarstwa!

Kiedy odłożyła skarpetę, zaczęła przyszywać urwany guzik u swetra. Szyła na sobie, trzymając w ustach czerwoną nitkę. Nie pytał po co. Kiedy był małym chłopcem, wyjaśniła mu, że to specjalnie, żeby nie zaszyć pamięci. Pamiętała dziś wszystko, choć nie była pamiętliwa. Wybaczyła mu już, że rok po śmierci Agnieszki przyprowadził do domu nową synową. Teraz z chęcią wyciągnąłby jej z ust tę oślinioną nitkę, by zatrzeć smutne wspomnienia.

Wstał szybko i podszedł do drzwi salonu. Kiedy je rozsunął, zobaczył ojca siedzącego przy sztalugach i nabierającego drżącą ręką na pędzel niebieską farbę. Zdawało mu się, że się spieszy. Kolistymi ruchami rozprowadzał barwnik na marginesie kartonu, raz po raz maczając czubek pędzla w dzbanku z wodą. Wilgotne borsucze włosie uginało się miękko, zostawiając nie dokończony ślad - próbkę zachmurzonego nieba.

- Ho, ho! Ali to pojętna uczennica - wyszeptał, patrząc z Jakubem na Kasię. - Jak nic wyrośnie z niej jaka Tamar- ka Łempicka, no, ta od portretów, o której mi opowiadałeś. Obiecaj mi, Kuba, że będziesz do nas z Kasią częściej zachodzić.

- Przecież wiesz - odpowiedział szybko bez przekonania.

Kiedy Anna mówiła coś o męskich obowiązkach, Stern wyłowił z pamięci jeszcze jedną zapomnianą scenę - niedzielny spacer z rodzicami do parku Stryjskiego. Ileż było tam atrakcji! Jazda pozłacaną karuzelą na drewnianym koniku galopującym w rytm muzyki aż pod niebo, pachnąca cukrowa wata, a nawet magiczne, kolorowe jojo, którego stał się, na spółkę z Edkiem, właścicielem. Po zabawach w parku przyszła kolej na odwiedziny u babci Róży i dziadka Pawła, który prowadził przy Łyczakowskiej pełen tajemnic antykwariat. Mały Kuba mógł mieć wtedy jedenaście lat. To chyba w czasie tych niedzielnych odwiedzin, gdy w poszukiwaniu pana Pickwicka wertował zakurzone roczniki Roju, zrodziła się jego dziennikarska pasja. Po Dickensie przyszła kolej na alchemika Ibsena, po nim na skandalistę Strindberga, aż wreszcie na nieobliczalnego, ożywiającego upieczony nos Gogola. Kuba dzikim śmiechem reagował w maturalnej klasie na szalbierskie sztuczki Chlestakowa, który - jak bezzębny Kurojad - trząsł małym, zapyziałym miasteczkiem.

- Ja ją znam, niezła z niej hipokrytka - skończyła Anna, wyrywając go brutalnie z młodzieńczych wspomnień.

Jakub miał dość tej utarczki. Obiecał sobie, że właśnie dziś, gdy znowu odniósł zawodowy sukces, nikomu nie da się wyprowadzić z równowagi. Przeprosił Annę i pod pretekstem dokończenia felietonu, obiecując rychły powrót, wyszedł do swego gabinetu.

Zadowolony z rejterady zamknął drzwi, by się przekonać, że stary Pierre zdechł. Zielona mucha wykonywała na jego oku nerwowy taniec. Jej obrzydliwe bzyczenie rozwścieczyło Sterna. Rozejrzał się po pokoju, by chwycić bambusową rączkę zakończoną skórzaną packą. Hamując wstręt, powoli otworzył drzwiczki bambusowej klatki i, niczym chirurg, wprowadził do środka śmiercionośne narzędzie. Uderzył jak błyskawica, lecz chybił. Wściekły, że spaprał robotę, rzucił packę na biurko i ostrożnie wsunął do środka zwiniętą dłoń. Z obrzydzeniem złapał opierzone zwłoki, które sflaczały pod palcami jak przekłuty odpustowy balonik. Właśnie wtedy zrodził się w jego głowie zaskakujący rebus, wywołany skojarzeniem trzech liter ze słów: fetor, skarpeta, matka. Zastanawiał się, jakiż to skomplikowany mechanizm mógł je ze sobą połączyć. Najważniejsze litery uformowały w jego mózgu napastliwe, prześladujące go słowo - „Forum”. A może było odwrotnie? Może wcześniej pojawił się ten wieloznaczny wyraz, niby starożytna pieczęć rodzący euforyczne skojarzenia?

Stern lubił takie semantyczne dywagacje i nie zamierzał się nimi z nikim dzielić. Wędrował wtedy w myślach od przedmiotu do nazwy, przypisując im - jak demiurg - określoną wartość. Dawniej próbował nadać tym rozmyślaniom formę wierszy. Sądził nawet, że jest dobrze zapowiadającym się poetą. Opublikował w „Pro Arte” dokładnie sześć utworów. Kiedy wena odeszła, a krytyka literacka wylała na niego wiadra pomyj, przestał bujać w obłokach. Ostatecznie rozsądek zwyciężył, a on stał się wyrobnikiem pióra. Wiele razy otrzymywał od czytelników listy, w których nad niesprawiedliwością opisanych przez niego życiorysów lały się krokodyle łzy. Kilkanaście lat pracował dla takich chwil, które Krezus sumował lakonicznym „Tak ma być zawsze”. Ale to „zawsze” wymagało od niego wciąż nowych poświęceń.

Zdjął z lewej stopy skórzany sandał, a potem ściągnął skarpetę. Rozszerzył ściągacz i precyzyjnym ruchem wsunął do środka martwego kosa, aż ten zarył dziobem w pułapce. Kolejna skarpeta - i zamaskowane zwłoki wylądowały w kieszeni spodni.

Z bawełnianą trumną Stern zszedł do kuchni. Chwycił wiadro ze śmieciami i wyszedł na ulicę. Kiedy zamknął furtkę, przyłożył dłoń do kieszeni, sprawdzając tym niedorzecznym gestem, czy Pierre jakimś cudem nie wyfrunął. Minął krzak bzu i zardzewiały hydrant. Zatrzymał się przy murowanym śmietniku. Uniósł stalową klapę. Obrócił kubeł i uderzając w dno, rozpoczął pogrzebowy ceremoniał.

Najłatwiejsze miał za sobą. Teraz należało działać z rozwagą. Jakub dyskretnie się rozejrzał. Horyzont był wolny, więc szybko wyjął skarpetę i rzucił ją w najdalszy kąt śmietnika. Pogrzeb Pierre’a miał z głowy. Fachowo pozbył się zwłok, tak jak to czynił opisywany przez niego morderca. Irracjonalny strach, który kazał mu zachować najwyższą ostrożność, podniecił go. Zachęcał do dziwnej gry, w której nie chodzi o ból i ofiarę, lecz o udowodnienie sobie, że jest się lepszym od innych.

Co zrobić z klatką, Stern jeszcze nie wiedział. Nie wiedział również, jakich użyć słów, by nie zranić Kasi. Zadowolony podszedł do budy, chcąc pogłaskać łaszącego się Dega. Stary kundel wyczuł w jego zachowaniu jakiś fałsz. Dokładnie obwąchał kieszeń, w której jeszcze przed chwilą schowany był Pierre, a potem polizał po ręce. Tym go przekupił. Stern przyniósł mu w nagrodę po kolacji wspaniałą wieprzową kość.

Co zaskakujące, Kasia przyjęła śmierć ptaka zupełnie naturalnie.

- On nie chciał, tato, żyć bez swojej pani - dodała, ściszając głos, jakby Anna mogła niechcący podsłuchać ich rozmowę z salonu. - Ja od początku wiedziałam, że Pierre zdechnie.

Kiedy próbował wytłumaczyć się ze swego postępku, Kasia pochwaliła się, że w zeszłym roku zakopały z Alą pod magnolią dwa „parszywe gołębie”.

Wieczorem, gdy słońce schowało się za sąsiadującą z Pohulanką Filipówkę, wszystkie myśli, jakby zmówione, ponownie wróciły do wyrzuconego na śmietnik kosa. Sterna naszła nieodparta ochota na eksperyment. Kiedy Anna ułożyła głowę na poduszce, poprosił ją, by na moment zamknęła oczy. Zdziwiona tą propozycją, chętnie się zgodziła. Po chwili Jakub przyniósł z kuchni blaszane pudełeczko z kawiorem, które dał mu Hillel, i oszronioną butelkę szampana. Wynik eksperymentu zaskoczył go zupełnie. Anna śmiała się, podniecona, kiedy kładł na jej usta galaretowate jajeczka. Bawiła się z nim, wykorzystując jego grę do swoich erotycznych fantazji.

- Mogę? - zapytała, wystawiając wilgotne usta jak do pocałunku. - Pozwól mi, Kuba, zobaczyć.

- Jakaś ty niecierpliwa - upomniał ją. - Zaczekaj.

Przytrzymał palcem korek, a kiedy wyskoczył z hukiem

i uderzył o ścianę, przechylił zieloną butelkę i szybko napełnił dwa kieliszki.

- Już - powiedział dumny. - To specjalnie dla ciebie.

Otworzyła oczy. Patrzyła z niedowierzaniem. Była pod wrażeniem, gdy podał jej kieliszek schłodzonego szampana, lecz potem, gdy sądził, że mu się odda, usłyszał pełne żalu:

- Opamiętaj się, Kuba, dopiero za dwa dni kończy mi się period.

Zapowiadana od kilku dni konferencja prasowa rozpoczęła się w gmachu policji przy Leona Sapiehy we wtorek o jedenastej, z piętnastominutowym opóźnieniem. Rzadko kiedy zdarzało się słuchać oficjalnych wiadomości z tego miejsca. Tym razem uznano widocznie, że nowoczesna forma przekazu informacji jest niezbędna i że problem jest zbyt poważny, by pozostawić go samemu sobie.

O zorganizowanie konferencji posądzano kilku posłów Narodowej Demokracji. Byli i tacy, którzy widzieli w tym inicjatywę sprawującego urząd od dwóch miesięcy premiera Składkowskiego. Prawdą było, że zaproszenia z policji rozesłano do większości dzienników i czasopism. Ponieważ jednak trwał sezon ogórkowy, mimo starań w reprezentacyjnej sali na pierwszym piętrze zjawiło się niewielu gości. Najwięcej, ze zrozumiałych względów, przybyło ze Lwowa, ale pokazali się także żurnaliści z Brześcia, z Krakowa, a nawet ze stolicy. Delegację „Kuriera” stanowił duet Stem -Brodacki.

Kiedy miejsca w pierwszym rzędzie zostały zajęte, do sali wszedł Zięba, niosąc pod pachą wypchaną skórzaną teczkę. Inspektor ubrany był w elegancki stalowy garnitur. Włożył białą koszulę i granatowy krawat w czerwone prążki. Towarzyszyła mu młodziutka aspirantka w kremowym żakiecie, której zadaniem było protokołowanie przebiegu spotkania. Występowała u boku Zięby po raz pierwszy, czując więc, że skupia na sobie wzrok mężczyzn, nie podnosiła głowy znad kartki.

Inspektor był nie mniej speszony. Wymagająca widownia pokrzyżowała jego plany. Zaczął nerwowo chrząkać, porządkując wyjęte z teczki dokumenty. W końcu podniósł zatwierdzony przez przełożonych raport i, bez słowa wstępu, przeczytał:

- Zdarzenia, do których doszło, wymagają szeregu istotnych wyjaśnień. Rzeczpospolita nie może dłużej budować wiedzy na domysłach. Dlatego, wychodząc naprzeciw państwa oczekiwa-niom, opracowaliśmy w komendzie wojewódzkiej skrótową informację, która ułatwi dziennikarzom przygotowanie publikacji. Proszę o zadawanie pytań - skończył i, zadowolony z siebie, patrzył wyniośle na widownię.

- Na jaki temat? - rzucił wesoło Maciej Nowak, szpakowaty czterdziestolatek z „Nowin”, otwierając notatnik.

Dopiero teraz Zięba spostrzegł, że popełnił horrendalną gafę. W galopującym tempie przedstawił siebie i aspirant- kę Jolę, przywitał zebranych, a potem zaczął odczytywać z kartki historię zabójstw w Rowach, podkreślając stały postęp w śledztwie.

- A oto interesujące państwa szczegóły - powiedział. - Znaleziony Andrzej Workuć miał dwadzieścia pięć lat i był kawalerem. Rysopis: wysoki, barczysty blondyn z tatuażem w kształcie świńskiego ryja na lewej piersi. Pochodził z dobrego domu. Ojciec kolejarz, matka krawcowa. Za gwałt na sześcioletniej córce sąsiada otrzymał dziesięć lat więzienia. Rok temu, w październiku, nieudana próba ucieczki z Brześcia. Skazany dodatkowo na dwa lata ciężkich robót przy melioracji. W dalszym ciągu narastająca agresja wobec współwięźniów. Zwiększony dozór. Niestety, mimo daleko idącej ostrożności, przed miesiącem napaść na strażnika. Natychmiastowy pościg zakończony odnalezieniem zwłok.

Taki pobieżny, niechlujny opis rozwścieczył zebranych. Czterdziestolatek z „Nowin”, patrząc na Ziębę, pierwszy nie wytrzymał i zapytał:

- Czy możemy napisać, że udowodniono, iż Andrzej Workuć popełnił te morderstwa?

- Nie.

- Jeśli napiszę tylko pańskie „nie”, nikt mego artykułu nie zechce czytać. Proszę zdradzić nam coś więcej. - Dziennikarz „Nowin” niecierpliwił się.

- Cały czas próbuję, lecz nie dopuszcza mnie pan do głosu. - Zdenerwowany policjant zbierał chusteczką połyskujące na czole kropelki potu.

- Czyja także panu przeszkadzam?- zapytała prowokująco jedyna w męskim gronie kruczowłosa dziennikarka „Wiadomości Literackich”, posądzana o flirt z Boyem.

- Ależ skąd. - Inspektor natychmiast się zreflektował. - Jestem tu specjalnie dla pani, to jest dla pozostałych państwa również.

- Czy Andrzej Workuć jest winny serii morderstw dokonanych w Rowach? - Brodacki skłonił się w stronę brunetki.

- Czy ja coś takiego powiedziałem? - Zięba spojrzał wściekle na stażystę. - Chciałem dodać, że zwłoki więźnia odkrył na stosie kamieni pod wieżą triangulacyjną proboszcz z Rowów wespół z miejscowym nauczycielem. - Zrobił pauzę i przełożył leżącą na wierzchu kartkę pod spód. - Skazany nie zostawił żadnego listu pożegnalnego - czytał powoli, akcentując każdy wyraz. - A więc, jak już powiedziałem, nie zostawił listu. Chodzi mi oczywiście o list, jaki zwykle piszą samobójcy.

- Samobójczy skok na kamieniste podłoże, bez świadków? - zapytała brunetka, zdejmując z nosa okulary. - Niechże pan nie żartuje. Mam napisać, że to sumienie zamieniło Workucia w Ikara?

- A co w tym widzi pani dziwnego? Na dzień dzisiejszy wyklucza się udział osób trzecich. Jedynie teoretycznie...

- Co to znaczy „teoretycznie”? - Brunetka podniosła wzrok znad stenogramu.

- Można założyć, że...

- Zamieniam się w słuch.

- Położenie zwłok nie wskazywało, by ktoś mu w tym akcie rozpaczy pomógł. W kieszeniach więźnia znaleziono kilkanaście skórek razowca, skruszony papieros, zdjęcie młodej dziewczyny w bukowej ramce i jeszcze coś.

- Możemy to „coś” zobaczyć? - Korespondentka „Wiadomości Literackich” uśmiechnęła się powściągliwie, przewieszając sweter przez oparcie krzesła.

Inspektor, licząc na efekt, postawił teczkę na pulpicie i jak iluzjonista wyciągnął z niej papierową torbę. Odczekał moment i kiedy ciekawość sięgnęła zenitu, wyłożył na stół bukową ramkę z fotografią, a także dwie żelazne podkówki oraz kilkanaście gwoździ.

- Proszę bardzo. To ramka ze zdjęciem, a to... podkówki i gwoździe. Takie same, jakie znaleziono w piętach ofiar - powiedział.

- Jak by pan skomentował ten specyficzny polski styl mordowania niewinnych kobiet? - zapytał płowowłosy, uśmiechnięty od ucha do ucha dziennikarz „Ukraińskiego Słowa”.

- Mam gotową odpowiedź - oznajmił Zięba, przekrzykując hałas nadjeżdżającego od Krakowskiej tramwaju - lecz ze względu na obecność dam dzisiaj jej panu nie udzielę.

- Uchylanie się od odpowiedzi to wyraźny dowód na to, że szykanuje się tu narodowe mniejszości - rzekł kąśliwie brunet w okularach z żydowskiego „Naszego Przeglądu”.

- Panowie, to nie miejsce na narodowościowe spory. Skupmy się lepiej na temacie! - żachnął się Nowak.

- Czy to oznacza, że sprawa znalazła swój finał? - zapytał Stern, gdy Brodacki, korzystając z zamieszania, zrobił zdjęcie makabrycznych rekwizytów.

- To oznacza - zaczął inspektor, mrużąc oślepione fleszem oczy - że sprawca paskudnie pokrzyżował nam plany i już nigdy się nie dowiemy, co naprawdę nim kierowało.

- Zakładając, że nie miał wspólnika - rzucił tęgi dziennikarz z „IKC”, który skubał wystające spod koszuli rude włosy.

- Jeśli ma pan tak rozległą wiedzę, proszę się nią z nami podzielić - Zięba skrupulatnie wykorzystał prowokację. - Wydaje mi się to niemożliwe. Zresztą proszę nie wymagać od nas cudów.

- Dawno już przestaliśmy w tym kraju liczyć na cuda - wtrąciła brunetka, wyrażając zdziwienie stylem, w jakim policjant prowadzi konferencję.

- Nie to miałem na myśli. - Inspektor spojrzał na dziennikarkę, jakby chciał ją zapamiętać. - Szanowna pani, dla ścisłości powiem, że cały czas, nie wyłączając Lwowa, w okolicy trwały intensywne poszukiwania.

- Chce pan nam wmówić - Nowak punktował speszonego Ziębę - że morderca w pasiaku mógł się zaszyć w hotelu George’a i zamawiać do pokoju śniadanie? Czy kiedy go znaleziono, był w garniturze czy miał na sobie więźniar- ski drelich?

Dla inspektora miarka się przebrała. Spojrzał na proto- kolantkę, a potem, gryząc wargę, na dziennikarza. Położył dłonie na stole i zaczął nerwowo bębnić palcami.

- Przed chwilą sugerował pan policji zaniedbania. Celowo nie chce pan, panie Nowak, przyjąć do wiadomości, że sprawa ostatecznie znalazła swój finał? Dla mnie to jasne, gdyż...

- Nie pan jest inicjatorem tego spotkania. Nie widzę sensu zabawiać publiki napisanym przez kogoś banałem - grzmiał Nowak.

- Wobec tego proszę go po swojemu dopowiedzieć.

- Proponuje pan, byśmy zamienili się rolami? - rzekł Stern, przejmując inicjatywę. - Co to za fakty, których nikt nie potrafi potwierdzić?

- Oczywiste fakty nie wymagają komentarza. Dziennikarze, między innymi pan, zrobili swoje, wypłaszając z Rowów bogu ducha winnych letników. Wczorajszy opis linczu, odrażające detale, ohydna kronika zdjęciowa to oczywiście prawo wolnej prasy, którego w żadnym razie nie powinno się ograniczać, lecz... Proponuję państwu zamknąć temat. Zwłaszcza że oczekiwania władz miasta idą w kierunku...

- Pięknie! Zaprosił pan nas po to, by indoktrynować? - Korespondentka „Wiadomości Literackich” spojrzała gniewnie znad notatek. - Czy mógłby pan odpowiedzieć szczerze przynajmniej na jedno moje pytanie?

Inspektor, wietrząc podstęp, powiódł wzrokiem po zebranych.

- Niech pani pyta!

- Podstawowe pytanie o... motyw?

- Trzeba by zapytać samobójcę - zadrwił policjant.

- Proszę to samemu zrobić. - Brodacki odwzajemnił się Ziębie podobną dozą bezczelności.

- A jeśli - ten przełknął zniewagę - motywu nie będzie?

- Nie było? - Stern błyskawicznie wykorzystał błąd językowy inspektora.

Zięba miał zamiar skończyć konferencję. Nie bawiła go rola chłopca do bicia. Poirytowany, łamiącym się głosem, patrząc na sparaliżowaną ze strachu protokolantkę, powiedział:

- Jeśli przytaczane przeze mnie fakty państwu nie wystarczają, możecie sami pofatygować się do Rowów i dokonać konfrontacji.

Brunetka kolejny raz dała próbkę dziennikarskich umiejętności. Wyjęła z ust korale i rzuciła z niewinną miną:

- Oczywiście, że ochoczo skorzystam z pańskiej rady. Mam jeszcze tylko przed wyjazdem małą prośbę.

- Wszystko, czego pani zechce. - Inspektor zadowolony zgarnął kartki, szykując się do wyjścia, lecz w tej samej chwili do sali wtoczył się Szumiłło. Skonsternowany podszedł do Zięby i wyszeptał mu coś do ucha. Inspektor spojrzał na niego z niedowierzaniem, a kiedy Szumiłło oddalił się kaczym chodem, jak gdyby nigdy nic ciągnął: - Nie mam dziś przed państwem żadnych tajemnic.

- Więc pozwoli mi pan porozmawiać z kolegami Worku- cia?- Dziennikarka wpatrywała się w Ziębę błagalnym wzrokiem.

Inspektor znalazł się w pułapce.

- Ależ to wykluczone! - żachnął się.

- Chciałam tylko zadać więźniom parę prościutkich pytań. - Brunetka rozglądała się po twarzach kolegów, szukając wsparcia.

- Zapewniam panią, że to bezcelowe - nie ustępował Zięba.

Słowne przepychanki trwały jeszcze kilka minut. Wreszcie inspektor podziękował przybyłym i z ulgą zakończył konferencję. Wtedy protokolantka odżyła. Zabrała zeszyt i w milczeniu, nie podnosząc wzroku, wyszła. Za nią wysypali się na korytarz zaproszeni goście. Niektórzy, poznawszy Sterna, szczerze gratulowali mu ostatniego tekstu, inni patrzyli z zawiścią, widząc w nim groźnego konkurenta.

W holu Zięba zrównał się ze Sternem i podał mu dłoń.

- No i znowu stał się pan sławny! - powiedział z wyraźną uszczypliwością i zaraz skorzystał z okazji, by się wyżalić: - Ależ mnie pan dziś, panie Jakubie, sponiewierał! Gniewa się pan jeszcze za tę pocztówkę? To był taki żart! - Spojrzał mu w oczy, przytrzymując rękę. - Ja naprawdę byłem wtedy na Lwowie.

- Pan się bujał na fali, a ja z kolegą - wskazał Brodac- kiego - przedzierałem się przez chaszcze, tropiąc pańskiego maniaka.

- Nikt pana o to nie prosił - odciął się Zięba i zanim Stern zdążył mu odpowiedzieć, obrócił się na pięcie i ruszył w pogoń za kręcącą biodrami protokolantką.

W połowie drogi do redakcji, przy katedrze św. Jura, milczący do tej pory Brodacki zapytał Sterna o brunetkę.

- Myślałem, że pan wie.

Stażysta spojrzał z niedowierzaniem.

- Niemożliwe. To była ona? - rzekł z dziwną pretensją w głosie. - Dlaczego pan mi tego nie powiedział?

- Nie miałem kiedy. Przez cały czas rozbierał pan wzrokiem protokolantkę.

Ich rozmowa gwałtownie ścichła, gdy na rogu Zygmun- towskiej i Mickiewicza natknęli się na zbiegowisko. Pod numerem pierwszym z trzypiętrowej kamienicy eksmitowano na bruk robotniczą rodzinę. Kobieta w zaawansowanej ciąży zanosiła się od płaczu. Jedną ręką przygarniała do siebie zasmarkaną córkę, a drugą wycierała spływające z oczu łzy.

- Boże kuchany, za cu?! - krzyczała do obojętnych ludzi. - Za cu?!

Jej mąż z chudym jak patyk synem przenosili na drabiniasty wóz dziecinne łóżeczko. Chłopak niechcący potknął się o krawężnik i upuścił drogocenny mebel, który rozsypał się na kawałki. Ojciec zaczął kopać resztki rodzinnego skarbu, przeklinając syna. Ze złości deptał cienki materac pokryty gęsto rdzawymi plamami. Obrażony chłopak uciekł do najbliższej bramy, po czym krzyczał stamtąd w stronę ojca: „Niedoczekunie, sameżeś głupi chuj!”

Z otwartego okna na pierwszym piętrze wychylał się właściciel kamienicy. Na jego okrągłej twarzy malował się stoicki spokój. Dwóch wynajętych przezeń osiłków żwawo znosiło po schodach stoły, krzesła i byle jak związane bambetle. Góra rzeczy na wozie rosła w oczach.

Eksmisji przyglądał się podchmielony kominiarz, który przyszedł przeczyścić zapchany sadzą komin. Na jego prawym ramieniu wisiały szczotka i kula, które z niezwykłą mocą przyciągały uwagę bliźniaków siedzących na brzegu rynsztoka. Chłopcy mieli pogniecione koszule i krótkie, wyszmelcowane spodenki. Trzymali po połówce słonecznika i, jakby na komendę, pluli łupinami na chodnik. Eksmisja nie przeszkadzała im. Nie rozumieli świata dorosłych. Skupieni na pysznych ziarenkach i kominiarskich narzędziach, przeżywali kolejną wspaniałą przygodę.

Ponury spektakl miał więcej widzów. Prawie z każdego okna wychylała się czyjaś głowa, a że zbliżała się pora obiadu, delikatny wiatr niósł ulicą zapach smażonych ryb, grochówki i drożdżowego placka.

Stern i Brodacki minęli zbiegowisko, przechodząc na drugą stronę, i po kilku minutach znaleźli się w parku Kościuszki. Tam, wśród beztrosko spędzających czas spacerowiczów, analizowali przebieg konferencji. Drętwa gadka Zięby nie zasługiwała na uwagę. Taką samą zasłonę dymną oni też mogli postawić. Obu zaintrygowało natomiast niezapowiedziane wejście Szumiłły. Daliby wiele, by dowiedzieć się, o czym zasapany grubas szeptał na ucho inspektorowi.

Okazja nadarzyła się wkrótce i pomógł im w tym niezawodny Krezus. Relacja z konferencji podnieciła go na nowo. Jak małe dziecko, które złapało motyla, sadystycznie zaciskał palce, nie zamierzając wypuścić frapującego tematu.

- Szumiłło, Szumiłło? - zastanawiał się z oślinionym cygarem w ustach. - Czy to aby nie ten kurdupel, co pakował zwłoki do worka?

- Do zielonego koca - poprawił go Brodacki.

- Worek czy koc, panie Adamie, to dla czytelników jedna cholera. Trup się liczy, prawda, panie Jakubie? Po co ja zresztą o tym gadam. Pan sam, specjalista per mortes, lepiej o tym koledze opowie. Więc uważacie, że do rozwikłania zagadki potrzebny będzie ksiądz? - rzucił retorycznie. - W Rowach jest pewnie jakiś kościół, co? Ktoś odprawia w nim msze i spowiada grzeszników. Ten ktoś musi mieć dostęp do zbiorowego sumienia. - Wypuścił chmurę dymu, a kiedy opadła, rzucił Brodackiemu nagrzane kluczyki. - Co pan tak na mnie patrzy? Może pan jechać. Niech pan tylko zaczeka na pana Sterna, za chwilę do pana zejdzie.

Stażysta zbaraniał. Wyszedł z gabinetu zamyślony i zderzył się na schodach z jeszcze bardziej zamyśloną Stopką. Oboje siebie nie widzieli i po zdawkowym „przepraszam” każde pomaszerowało w swoją stronę.

Stern także był zaskoczony. Sprawa - jak się wydawało - miała już swój finał. Odtrąbiono tryumf. Posypały się na tę okoliczność gratulacje i joby. Jego tekst stał się szlagierem, aż tu nagle zwala się na niego kolejny niezapowiedziany wyjazd.

- Zatrzymałem pana specjalnie, by przekazać osobistą prośbę. Prośbę nie moją, lecz pana Murofa. - Krezus zrobił tajemniczą minę. - Kiedy zadzwonił w czasie kolegium, obiecał zdradzić jakieś rewelacje. Szkopuł w tym, że obrał sobie pana za powiernika. Zaprasza pana do siebie, samego. Co pan na to?

Stern poczuł lekki zawrót głowy. Miał już gotową odpowiedź, lecz nie chciał narażać się Krezusowi. W swoim zawodzie najbardziej cenił niezależność, więc wszelkie polecenia, także i to, odbierał jako zamach na własną osobę.

- Zna pan moje ulubione powiedzenie? - Naczelny nie pozwalał się Sternowi dłużej zastanawiać.

- Że ludzie to świnie?

- Właśnie! - potwierdził zadowolony Krezus. - Chciałbym, żeby pan te ciekawskie świnie zaciągnął za sobą do kryjówki Murofa.

Powtórki z historii przyprawiały Sterna o mdłości, lecz tym razem, niestety, naprawdę jechał z Brodackim do Rowów. Był wściekły na cały świat i nie chodziło już o decyzję Krezusa. Miał osobiste powody. To, co usłyszał od Anny, wystarczyłoby na kilka spraw rozwodowych. Wbiegł do domu na chwilę, by spakować rzeczy i zmienić ubranie. Gdyby wiedział, co go czeka, kupiłby na mieście nowe lub, w najgorszym wypadku, rzuciłby zawód. Kolejne groźby, płacz, wreszcie szantaż. Szkoda słów, ale najbardziej chyba - Kasi.

Z zaciśniętymi ustami, gryząc od środka wargi, Jakub Stern liczył owce, potem chmury, a na koniec przydrożne drzewa. Rytmiczna gra silnika uśpiła go tak cudownie, jakby wąchał nasączoną chloroformem gazę. Skrzypienie sprężyn i skórzanej tapicerki na siedzeniach przypominało mu miły odgłos wiklinowego bujaka. W jednej chwili zniknęły Wzgórza Zniesieńskie i Góra Piaskowa na Kajzerwaldzie, pojawił się za to obraz jego gabinetu. Widział siebie, jak po przebudzeniu, pochylony nad mahoniowym biurkiem, rozwija podarowany przez Daniluka pakunek - lnianą ście- reczkę. Układa obok własne znalezisko, aranżując koszmarną kolekcję. Natchniony, niczym artysta, próbuje przekroczyć niewidzialną granicę, której strzeże zazdrośnie niema rzecz.

Kiedy był małym dzieckiem, naprawdę wierzył w czary. Zamykał oczy i unosił dłoń nad znalezionymi skarbami. Wymawiał zaklęcia i patrzył na słońce przez szkło ze stłuczonej imbirowej buteleczki. Chuchał na pokryty patyną zielony pieniążek, przenosząc się wyobraźnią w bajkowy świat. Przekraczał wtedy domy i ulice. Mieszał czasy, w jednej sekundzie wdziewając niemodny strój. Teraz w swym śnie, jak dawniej, uniósł dłoń nad stalową podkówką, wymawiając zaklęcie „muroforum-forumurof”.

Poczuł chłód, jak gdyby przedmiot złośliwie zamknął się przed nim niczym podrażniony małż w swej muszli. Wysilił wyobraźnię. Oplótł ją wokół wygiętej w łuk materii. Zapragnął być, choć na krótko, ptakiem. Teraz jestem kosem, pomyślał i - śniąc obok Brodackiego - był starym, osieroconym po śmierci hrabiny Pierre’em.

Śmigał między prześwitami drzew, mijając z niewyobrażalną prędkością grube konary i najeżone ostrymi igłami gałęzie Foresta Umbra. Zachwycony wolnością zatoczył łuk pod niebem, by nurkującym lotem celować w kępę drzew liściastych przy niewielkiej polanie. Sfrunął z pojedynczego buka i usiadł na wiotkiej leszczynie, przyglądając się tłumowi dwunożnych istot. Stamtąd, z bijącym sercem, obserwował okrutną scenę. Widział wszystko, lecz nie potrafił i nie chciał tego nazwać. I nie pragnął też tego pamiętać. Zatrzepotał energicznie skrzydłami, prostując zmoczone deszczem pióra. Przekręcił głowę w stronę porażającego światła, które strzeliło z czarnej skrzynki jak obudzone słońce. Zaciekawiony spojrzał na kobiecego trupa i przerażony czyimś siarczystym przekleństwem obudził się w samochodzie.

Zaspany patrzył z obawą na stażystę, jakby ten mógł podejrzeć jego dziwny sen. Lecz Brodacki nie obracał głowy. Powoli zjechał na pobocze, wyłączył silnik i z wrażenia szybko się przeżegnał.

Przed granatową maską tatry w szczerym polu odbywał się zdumiewający spektakl. Stern pierwszy raz w życiu widział taką ceremonię. Pasowałaby bardziej do jego snu niż do jawy. Młoda, śliczna Cyganeczka siedziała na koźle, a dwóch starych Cyganów podtrzymywało ją pod łokcie. Ubrana była odświętnie - biała suknia obsypana kolorowymi cekinami, czerwona róża we włosach - jakby na własny ślub jechała. Nadzwyczaj regularne rysy. Urzekająca zastygła maska piękna, powagi i spokoju. Wóz, którym podróżowała, udekorowany był dywanem łąkowych chabrów. Błękity i żółcie. Do tego feeria złotych półksiężyców i gwiazd wymalowanych na koźle, nad ich głowami. Kto by się domyślił, że to jej pogrzeb?!

Rozlegały się obowiązkowe w tej ceremonii śpiewy i zawodzenia, ale jakie! Żałobna fala przetaczała się z wozu na wóz, z końca na początek i ze środka taboru aż pod bezkresne niebo. Można by rzec, że to swojskie poleskie żaby lub natrętne syberyjskie klikusze. Niepokojący rytm tambury- nu i płacz tak przejmujący, jakby kogoś żywcem obdzierano ze skóry. I tłok na odludziu, na polnej wiejskiej drodze między Rowami a Zdunami, zupełnie jak w dzień targowy na Wałach Hetmańskich. Pobrzękiwanie uprzęży, pochrapywanie koni, ciężkie dudnienie kopyt, skrzypienie skórzanych pasów, brzęk janczarów, zapach ogniska, owsa i... czającej się wokół niewidocznej śmierci. I życia także. Bo ze środkowego wozu, który zatrzymał się na chwilę, wypadła w pole mała, nagutka postać. Stern, do reszty rozbudzony, patrzył, jak śniady brzdąc kuca za potrzebą. Malec z wielkim zainteresowaniem oglądał to, co zostawiał na spalonym słońcem ściernisku. Kiedy skończył, splunął jak dorosły, zerwał rosnący na poboczu mak i zwinnie wdrapał się na wóz.

Gdy tabor przejechał, kierowana przez Brodackiego tatra ruszyła w dalszą drogę. Pokonała groblę przy stawach, przecięła wiśniowe sady i zatrzymała się przy ceglanej kapliczce, gdzie ksiądz Stanisław, proboszcz w Rowach, samotnie admirował figurkę Najświętszej Panienki.

Z daleka chuda, zgarbiona sylwetka w sutannie przypominała stracha na wróble. Ten siwy strach sięgnął po kieszonkowy zegarek, otworzył go i odczytał godzinę, jakby się gdzieś spieszył. Ujrzawszy niespodziewanych gości, schował zegarek do kieszeni i podjął modlitwę. Zakończył ją oszczędnym znakiem krzyża, po czym wylewnie się przywitał. Chętnie też przystał na podwiezienie, zapraszając Sterna z Brodackim na plebanię.

Stern nie zamierzał osądzać faktów, a jednak myśl, że proboszcz specjalnie na nich czekał, zagnieździła się w jego głowie. Zresztą dość już miał tych zaskakujących przypadków. Nagłe telefony, szokujące wróżby, dziwne podarunki i ostrzeżenia. I jeszcze absurdalne ptasie sny, wtedy gdy się ich najmniej spodziewał. A teraz słowa powitania i zaproszenie tak serdeczne, że niepodobna się wykpić. I obraz bluszczu wspinającego się podstępem po nagrzanych słońcem cegłach. A także zakurzonej sutanny i pary zdeptanych skórzanych trzewików.

Pół godziny później, u siebie na plebanii, z malującą się w każdym słowie powagą ksiądz Stanisław objaśniał Sternowi pogański obyczaj.

- To urodzone, panie Jakubie, powsinogi. Wywodzą się ponoć z dalekich Indii, lecz ich domem jest cały boży świat. Pewnie dlatego od świtu do zmroku wiozą nieboszczkę różnymi polnymi drogami. Przypomina to pewną modę, o której wspominał mi ksiądz Flis z warmińskiej wioski za Al- lensteinem. Tam rodzina zmarłego wywozi trumnę za granice wsi, by po raz ostatni nieboszczyk objechał wszystkie swoje pola. - Nagle, przypomniawszy sobie o celu wizyty Sterna, zmienił temat: - Więc powiadają w mieście, że ja o wszystkim wiem, i jeszcze robią z tego cyniczną grandę?

- Tak mówił inspektor Zięba, który prowadził konferencję prasową.

- Dziwne to, wielce dziwne. Czy wyjaśnił, że udałem się tam, by udzielić zmarłemu kapłańskiej posługi? Więc nie? - Rzucił w stronę Sterna pytające spojrzenie. - Do ciała zaprowadził mnie nauczyciel. Gawędziliśmy o niedawnej tragedii we wsi, o szkole, a także o jego kalekiej córce i niepostrzeżenie doszliśmy aż do wzniesienia. I wtedy...

- Tak? - Jakub tym krótkim pytaniem rozwiązał worek zwierzeń.

- Ona tam jest. - Ksiądz wskazał na las. - To jej dom. Bestia stąpa po mchu, butwiejące liście i grzyby są jej sprzymierzeńcami.

- I jeszcze cień - rzucił ironicznie Stern, spoglądając na wyciągniętego na leżaku Brodackiego. - Zapomina ksiądz o cieniu, w którym najłatwiej się schować.

- O tak! Mrok, cień i usypiająca naszą uwagę lepka szarość. W tej pajęczynie zdradliwych raf stawiamy nasze kroki. Panie Jakubie, to już nie są te same Rowy, które znał pański ojciec. Ludzie patrzą tu na siebie wilkiem. Przed tabernakulum grzech się rodzi.

- Czy dlatego rzucił ksiądz klątwę na Bestię?

To pytanie, jak wiele innych, nie doczekało się odpowiedzi. Zamiast nich ksiądz Stanisław snuł rozważania o marnych zbiorach, śmierci nieodżałowanego Marszałka, po której świat się odmienił, i wołającej o pomstę do nieba żydowskiej dominacji.

W ciągu godziny, którą spędzili na werandzie, słońce rozparzyło ogród, rozchylając bladoróżowe kiście magnolii. Ich słodki zapach przynosił ze sobą leniwy podmuch wiatru. Stern, jak zapobiegliwy Brodacki, pragnął się położyć na leżaku i słodko drzemać. Z lewej strony werandy ściana lasu przypominała dziennikarzowi porzuconą na horyzoncie ryżową szczotkę. Nad jej najeżoną materią sunęła pojedyncza chmura podobna do ogromnego zeppelina. Takiej samej wielkości, tyle że autentyczne cygaro wisiało w maju nad parkiem Stryjskim w czasie Targów Wschodnich.

- Jak łatwo, drogi panie Jakubie, traci się wiarę w zwycięstwo dobra - powiedział ksiądz, brutalnie przerywając Sternowi fantazję. - Ja, pan i Bestia doświadczamy próby. I na tym polega...

- Zrządzenie losu?- zapytał wyrwany z zamyślenia dziennikarz.

- Prawdziwa boska sprawiedliwość. Święty Augustyn z Hippony powiadał...

Stern nie przerywał. Patrząc na dobrodzieja, starał się wyłapać jakiś znak, który by mu ułatwił działanie w Rowach. W zamian otrzymywał same zagadki. Opowieść o Bestii, która stąpa po miękkim mchu, albo porcję podszytej chrześcijańską filozofią fantasmagorii. Z tymi wątpliwościami, zostawiając Brodackiego na werandzie, udał się za księdzem do pokoju gościnnego.

- Póki co zapraszam pana grzecznie do stołu. Kolega, niczym aniołek, śpi snem sprawiedliwego. Już taki nasz los, panie Jakubie: dziś palące słońce, jutro wiatr w twarz, pojutrze katastrofalna słota. - Gospodarz najwyraźniej spragniony był słuchacza. - Za chwilę Zofija poda mój ulubiony deser. Nie uwierzy pan, gdy powiem, że ta niepozorna kobieta na tej oto werandzie rozbiła na bolszewiku kryształowe lustro. Ot i cała Zofija! Chcieli ją za to kałmu- cy, tfy... No, ale Pan Bóg nad biednymi czuwa. Zofija jest także wielce zasłużonym dla naszej parafii archeologiem. Tak! To ona z narażeniem życia wyłowiła z kloacznego dołu zbezczeszczoną figurę Pana. Sowieci nie przepuścili nawet rzeźbom. Bez głowy i rąk, a jednak nasz Pan się ostał. Mi- raculum, że jeszcze istnieje! Widzę, że i pan jest srodze zmęczony. - Dostrzegł dłoń Sterna wędrującą do ust. - W takim razie zdradzę panu coś fascynującego! Coś, co z pewnością pana ożywi, jeśli oczywiście ma pan ochotę wysłuchać dłuższego monologu.

- Będzie mi niezmiernie miło. - Jakub oparł się wygodnie na krześle, wyczuwając udem w kieszeni złożonego na pół Wisielca.

- Śnił mi się w nocy - może dlatego, że za nim tęsknię - rodzinny dom, bardzo daleko stąd, aż w Konstantynowie. Tak, tak, panie Jakubie, już pański tatuś wiedział, że nie jestem krajanem. Zostawiłem dwóch starszych braci, kilkanaście hektarów żyznej ziemi, rzeczkę i staw, a w nim raki- -nieboraki. - Zaśmiał się z udanego rymu. - Gospodarstwo ojca kwitnie dziś niczym biblijny Eden. Ogradza je kamienny murek z bramą z polnego, ciosanego kamienia. Oczarowany stałem w mym śnie przed ową bramą. Strzelały we mnie refleksy miki połyskującej w kamieniu jak gwiazda betlejemska. Wyniosłe gotyckie sklepienie przypominało mi główną bramę Cmentarza Łyczakowskiego, przez którą, jak pan z pewnością wie, może swobodnie wjechać załadowany sianem wóz. W ten ostry kamienny łuk mój praszczur wmurował krzyż i trzy zegarowe mechanizmy.

- Nie rozumiem.

- Przyznam się, że ja też jestem tym zdziwiony. Już mój dziad, także Stanisław, nie pamiętał, do czego ta konstrukcja służy. Może to przestroga czasu. Może inny ukryty symbol. Pordzewiałe żelastwo i niewielka nisza z ułożonym ukośnie krzyżem.

- Jaki to ma związek z... - Stern pokazał na las.

- Bóg zwycięży - powiedział ksiądz, przymykając oczy. - Kiedy śni mi się brama, ta brama, wiem jedno: On istnieje. A teraz chciałem prosić o wspólną modlitwę. Zmówmy ją, by nikt nie popełniał już w naszym lesie tych ohydnych zbrodni.

Stern nachmurzył się. Propozycja wydała mu się niedorzeczna. Miał ogromną chęć się jej przeciwstawić. Modlitwa przeciw zaplanowanym z zimną krwią katuszom? Kiedy padły pierwsze słowa Ojcze nasz, Jakub przyłapał się na odrażającej myśli, że boski sąd dokonał się rękami zdesperowanego szaleńca. Musi być, próbował znaleźć wyjaśnienie, jakiś nieuchwytny sens tej zbrodni. Nawet gdyby miał się on ograniczyć do rytualnego, sadystycznego zadawania cierpień. Natychmiast przypomniała mu się szalona dyskusja z Hillelem, gdy Samuel opowiedział się za nienaruszalnym boskim porządkiem.

- Bądź wola Twoja - powtórzył głośno Stern, postanawiając, jedynie na ten krótki czas dziennikarskiego śledztwa, wczuć się w rolę oprawcy. Myśleć jak on i tak samo jak on, w myśli, postępować.

- Amen! - zakończyli modlitwę, przez ułamek sekundy patrząc sobie w oczy. Sternowi przebiegł dreszcz po plecach. Poczuł się winny, jak Judasz przez pocałunek odwracający się od wiary.

Już raz, jako dziecko, doświadczył tego haniebnego uczucia. Miał pecha, gdy babka Róża zaciągnęła go wprost z podwórka na wieczorną mszę. Akurat grał z kolegami w puchę. Miał przy sobie fantastyczny sprzęt - sękatą dębową pałę, którą sam wystrugał scyzorykiem i wygładził ostrym szkłem. Wywołany przez babkę, zabrał pałę do kościoła. Był pewien, że jeśli zostawi ją na podwórku, któryś z zazdrosnych kolegów natychmiast mu ją zabierze. Dębowa pała powędrowała więc pod płaszcz. Mały Kuba przytrzymywał ją prawą ręką, idąc kilka kroków za babką. Pod koniec mszy, gdy ksiądz zbierał na tacę, pała niespodziewanie wysunęła mu się ze spoconych palców i z hukiem upadła na posadzkę. Zapanowała konsternacja. Kuba jak prawdziwy zbój, skarcony przez babkę i księdza, natychmiast znalazł się przy konfesjonale, gdzie przez pół godziny dokładnie spowiadał się na klęczkach ze wszystkich grzechów. Z tym zdarzeniem wiąże się też pewien kalambur. Pod koniec spowiedzi, gdy kolana mu ścierpły, głos zza kratki zapytał go, czy często to robi.

- Z pałą? - rzekł, jąkając się, Stern.

- Z pałą, paskudniku, z pałą!

- Ostatnio codziennie, oczywiście tylko wtedy - zaznaczył - gdy koledzy są na podwórku.

Dociekliwy głos zza gęstej kratki zapytał ponownie:

- Każdy swoją?

- Tak, proszę księdza. Każdy obrabia swoją.

Po tym satysfakcjonującym wyjaśnieniu młody Stern dostał rozgrzeszenie.

Jakub wciągnął nosem powietrze i przerwał wspomnienia. Podniosłą woń plebanii - świec, świętych ksiąg i poli- turowanych mebli - rozweselił zapach przygotowanego przez gospodynię deseru. Staruszka nazywana przez proboszcza Zofiją postawiła na lnianym obrusie trzy porcelanowe salaterki z upieczonymi w duchówce papierówkami. Ekscytujący zapach przypomniał dziennikarzowi o pustym żołądku. Łapczywie nabrał srebrną łyżeczką scukrzonego miąższu i, zamoczywszy go w złocistym budyniu, włożył do ust. Był wniebowzięty! Wystudzone w studni, przybrane waniliowym budyniem jabłka smakowały wybornie.

- Waniliowy budyń. Pychota, paluszki lizać. Jestem w Rowach znanym jego degustatorem. Degustare vitam et fortunam meam. Do tego Domaine du Mas Neuf z Langwe- docji. Co roku zamawiam sześć litrowych butelek. Słomkowa barwa, znakomite do deserów. - Ksiądz przechylił zieloną butelkę i nalał wina do szklaneczek. - I niech pan teraz powie, wracając do naszej rozmowy, czy te wszystkie doznania, jakie odbieramy, nie potrafią zachwycić?

Stern milczał, dotykając językiem ożywczego, schłodzonego deseru, który popił wonnym muskatem.

- Jesteśmy tylko Jego dziećmi, które na wszystkie sposoby poddaje próbom. Dlatego ważne jest - gospodarz delikatnie przebił łyżeczką zarumienioną skórkę, pozwalając sokowi spłynąć do salaterki - byśmy tu, w zapomnianych przez świat Rowach, nie zagubili wiary. W tym świecie jest miejsce na...

- Poobiedni deser i zbrodnię?

Ksiądz Stanisław oblizał łyżeczkę i, jak Stern, popił aromatyczny deser winem. Kiedy wytarł usta serwetką, stwierdził powściągliwie:

- No cóż, kochany panie Jakubie, tak ten świat jest urządzony, co jeszcze nie oznacza, że powinniśmy, poprzestając na kpinie, się z tym zgodzić. Kiedy jest się w potrzebie, Bóg stoi obok. W tym strasznym dniu, w którym zginął nasz kowal, jego żona i dzieci przybiegły do mnie po ratunek. Zawiozłem je do miasteczka, tam są bezpieczne. Przeczekają najgorsze i wrócą. Czy pan słyszał, że nasze małe Rowy leżały kiedyś nad rzeką? - zapytał, uciekając od niewygodnego tematu. - Do Bugu tylko krok, później Wisełka i dalej hulaj, po morzu, dusza...

- Nie słyszałem - odpowiedział Stern, mając już dość długiej, jałowej dyskusji.

- Wielka szkoda! Toć to wymarzony temat na sensacyjny artykuł! W zeszłym tygodniu nasi chłopi odkopali na torfowisku prawdziwą łódź wikingów. Szeroką na trzy, długą na osiemnaście kroków. Okazuje się, że już wtedy składano w naszej wsi ofiary. Gdyby nie przypadek, nigdy byśmy się o tym nie dowiedzieli. Skrępowane, zakonserwowane przez torf zwłoki leżały w łodzi setki lat. Ktoś związał ofierze ręce, a na głowie zadzierzgnął skórzany worek. Kiedy przeciąłem rzemień i zdjąłem szkaradny wór, świat zobaczył młodą, piękną kobietę. Nosiła gruby warkocz, jej szyję zaś przyozdabiały naszyjnik z brązu i trzy majoliko- we paciorki. Wreszcie ja, cóż za zrządzenie boże, pochowałem stare szczątki po chrześcijańsku na naszym cichym cmentarzu. To jeszcze nie koniec historii - ciągnął ksiądz - bo przejeżdżający przez Rowy Cyganie (jaki praktyczny zmysł!) rozebrali w nocy starożytną łódź z myślą o gigantycznym ognisku. Ukradli w Zdunach pięć kur, wiem ja i o tym, i upiekli je na kolację. Po dawnej historii ostały się, panie Jakubie, jeno kurze kosteczki i popiół.

- Przepraszam, lecz czy ksiądz nie uważa...

- Ja nic nie uważam - powiedział chłodno gospodarz i nerwowo przejechał dłonią po siwych włosach. - Osobiście żal mi tych kobiet i mężczyzn. Bóg jeden wie, dlaczego rozpętało się na naszej ziemi piekło rodem z Dantego. Chwilami sam mam już tego dosyć. Niewiasty przyjechały tu z myślą o odpoczynku. Chciały uciec od zwariowanego tłumu, hałaśliwych aut i tramwajów. Lwów to nadzwyczaj piękne, ale też niebezpieczne miasto.

- Okazuje się, że nie aż tak jak małe Rowy - zripostował Stern. - Å propos, jedna z kobiet była w ciąży. Musiała się potwornie męczyć. Czyżby to była jedna z tych prób, którym musimy się poddać, naśladując cierpienia Chrystusa?

- Ani ja, ani pan się tego nie dowiemy. - Ksiądz złagodził rozmowę, która wyraźnie zmierzała w niebezpiecznym kierunku. - Doskonale pan wie, że najcięższe zbrodnie popełnia się we własnym sumieniu.

Jakub nie zdążył odpowiedzieć, gdyż do izby wszedł Brodacki.

- Czy mówi coś księdzu nazwisko Kloński? - zapytał, bez ceregieli sięgając po swoją porcelanową salaterkę.

- Niech pan, na Boga, go nie wymawia! To degenerat! Przyjeżdża na mszę motocyklem! On też, zdaje się, przyłożył do tego rękę. W jego pałacu dzieją się podobno straszne rzeczy...

- Jakie? - zapytał stażysta z ustami pełnymi apetycznego deseru.

- Nie miejsce to, żeby o tym opowiadać - skwitował ksiądz, rozluźniając wskazującym palcem cisnącą go koloratkę. - Jeśli pan ciekaw, proszę tego kanciarza samemu zapytać. I jeszcze jedno, panie Jakubie - dla odmiany zwrócił się do Sterna. - Przyjąłem panów ze względu na pamięć o pańskim ojcu, którego darzyłem wielką przyjaźnią. Co wcale nie oznacza, że ten wasz szmatławiec, no, jak mu tam...

- „Kurier”, proszę dobrodzieja, „Ku-rier”! - pospieszył z pomocą Brodacki, zachłannie pijąc wino i ostro nadrabiając łyżeczką kulinarne zaległości.

- Właśnie. Że ten wasz szmatławy „Kurier” powinien mieć dostęp do wszystkich świętych domów i tajemnic.

Kwadrans jazdy rozgrzanym na słońcu samochodem sprawił, że stażysta pierwszy nie wytrzymał.

- Niepotrzebna ta cała kołomyja.

Stern nie zareagował.

- Tego człowieka nie ma! On się rozpuścił, a jeśli tak, to... - Brodacki urwał nagle, omijając leżący na drodze wielki polny kamień. - Mam w płucach kurz i śmierdzę skunk- sem na kilometr! Czy nie lepiej...

- Co?

- Krezus kazał się tylko trochę rozejrzeć, a nie kolekcjonować wrażenia. Skaczemy jak wesz na grzebieniu, łapiąc fałszywy ślad. Pierwszy był przygłup Kurojad, któremu daliśmy się podejść jak dzieci. Potem cwany leśniczy, pardon, przyjaciel pańskiej rodziny. Dalej wyszczekany Murof, teraz zaś obrażalski klecha. Jezu i jeszcze ktoś... Jesteśmy, szefie, dziennikarzami, a nie facetami z FBI.

- A od czego pan by zaczął? - zapytał gniewnie Stern, gasząc stażystę.

- Rzecz jasna od podkówek - odpalił Brodacki. - Chciałbym wiedzieć, kto je zrobił, komu, kiedy i...

- Za ile?

Brodacki rozgryzł miętówkę, a kiedy ją przełknął, zasypał Sterna kolejnymi pytaniami.

- Dlaczego kowal milczał? To nielogiczne! Już po pierwszym morderstwie był podejrzany. Może wiedział za dużo albo go ktoś szantażował? Ja bym się bronił, gdybym miał dowody. Nie pozwoliłbym nikomu...

- Sam przeciw całej wsi? - przerwał mu Jakub. - Kiedy wpadli do jego domu, słodko spał. Wyrwany z pościeli chwycił stojący przy łóżku taboret. Walczył, nie chciał dać się wziąć żywcem. Szumiłło mówił, że zanim otworzył usta, dostał orczykiem między oczy i padł nieprzytomny. Przybili go do drzewa, kiedy nic nie czuł.

- Nie ma co, humanitarna śmierć, zważywszy na obecność trójki dzieci i żony - powiedział Brodacki. Po chwili wyjął z kieszeni kolejną miętówkę, a kiedy zniknęła w jego ustach, dodał z westchnieniem: - Beznadziejny przypadek, ofiara zabiera tajemnicę do grobu.

Stern nie chciał dać się sprowokować. Ostatecznie to on, a nie stażysta miał dostarczyć Krezusowi chwytający za gardło tekst. Patrząc na drogę przez szybę, na której roztrzaskiwały się muchy i bąki, z rozrzewnieniem wspominał wspaniały deser u księdza.

- Już wiem. - Brodacki nie ustępował, wystukując wściekły rytm na kierownicy. - Jedziemy znaleźć mordercę i powiedzieć mu: „Salut, szanowny panie! Powitać! Chcielibyśmy zrobić króciutki wywiad, co pan na to?” Wszystko zaś dlatego, że jakiś świr prysnął do lasu. Żarł z głodu poziomki i jagody, a gdy zobaczył samotną babę, poużywał Hobie na niej do bólu. Na koniec wlazł na drewnianą wieżę i zrobił efektowne salto! Liczył zapewne, że jego zwłoki znajdzie nauczyciel spacerujący w towarzystwie księdza. Nadłożyliśmy już szmat drogi. Może mi pan powiedzieć, szefie, po co? Przecież czytelnikowi jest wsio rawno.

- Co wsio rawno?

- On, kurde balans, się z nami nie tłucze. Siedzi sobie cwaniak wygodnie w fotelu, sączy kawencję i do bólu szeleści naszą gazetą.

- Więc można mu nałgać, sfabrykować fakty?

- Czy coś takiego powiedziałem? - Brodacki z wprawą zredukował bieg na drewnianym mostku.

- Nie musisz. Według ciebie liczy się wyłącznie sprzedaż. Bo jeśli ona rośnie, to rośniesz i ty, i twój pisany w sławojce tekst. - Przeszedł wściekły na „ty”.

Stażysta przełknął tę nieuzasadnioną obrazę.

- Z panem to już nie można wcale pożartować. Chodziło mi o coś zupełnie innego.

- O co?

Zrobił pokorną minę.

- A odpowie pan szczerze?

- Nie mam powodu ukrywać jakichś bzdur, które...

Brodacki tylko na to czekał.

- W takim razie zapytam wprost: Czy jest pan zadowolony?

Stern wietrzył zastawioną pułapkę.

- Nie rozumiem, o co ci chodzi. Sądzę, że chyba... jestem - skończył niepewnie.

- Teraz? - nie dawał za wygraną stażysta. - Na takim zadupiu? Choćbym chciał, nie uwierzę!

- Ale to prawda! - Jakub nie zamierzał dać Brodackie- mu satysfakcji.

- Jest pan zadowolony, że zostawił w domu młodą, piekielnie ładną żonę?

- Nie twoja sprawa!

- Powiedział pan przed chwilą, że...

- I co z tego?! - Stern uderzył wściekle dłonią w drewniany kokpit. Pytanie dotknęło go bardziej, niż się spodziewał. Sprowokowany, powrócił myślami do Anny i Kasi, do spraw, które nie układały się najlepiej. Dobrze pamiętał ten dzień, gdy Anna bez uprzedzenia wstąpiła do redakcji. Widział nachalne spojrzenia kolegów: Mania, Księgowego i Długolaty. Wszyscy bez wyjątku spuszczali wzrok, by podziwiać rysujące się pod napiętą spódnicą pośladki. Tak, był o żonę zazdrosny i to, że Brodacki tak ją zapamiętał, wydało mu się ohydne.

- Mam żelazną zasadę. - Próbował zamaskować gotującą się w nim krew. - Nie mieszam spraw osobistych z zawodowymi. Taka jest etyka tego zawodu.

- Ho, ho, ho! - odparował stażysta. - Tłumaczył mi pan niedawno, że ten zawód, jak stara kurwa, ma gdzieś całą etykę.

- I dlatego go tak ochoczo wybrałeś?

Kłótnia skończyła się, gdy za zakrętem niespodziewanie wyrosła masywna przeszkoda. Brodacki z całej siły pociągnął hamulec i zaparł się o kierownicę. Tatra wryła się kołami w piach i obróciła bokiem, zatrzymując niecały metr przed świerkowym klocem, na którym siedział wyrostek pałaszujący jabłko.

- A żeby cię jasna krew zalała! - warknął wściekle Brodacki.

- Lepiej byś, psia mać, patrzył na drogę! - powiedział gniewnie Stern, rozcierając stłuczony nadgarstek. - Dyskutant od siedmiu boleści!

- To niech pan sam siada i prowadzi! - Stażysta otworzył drzwiczki i wyskoczył z samochodu. - Żartów ci się zachciewa, co?! - wydarł się na młodego poganiacza. - Nie widzisz, ślepoto, samochodu?!

Przestraszony chłopak rzucił ogryzek, wskoczył na pień i efektownym strzałem z bata zdopingował konia do wysiłku.

- Dawaaj, Petra, nu dawaaj! - wrzasnął ile sił w płucach.

Przekonana bolesnym argumentem klacz energicznie przeciągnęła kloc na pobocze. Młokos w rozpiętej koszuli, jak cyrkowy treser, odjechał w stronę niewidocznego tartaku.

- Mieliśmy cholerne szczęście! - powiedział udobruchany Stern. - Gdyby nie pański refleks, ten szczeniak wysłałby nas obu na tamten świat.

Pochwalony przez Sterna stażysta zapomniał już wcześniejszą wymianę zdań. Uruchomił silnik i kilkoma wprawnymi ruchami kierownicy wyprowadził tatrę z piaszczystych kolein. Samochód zaczął się piąć pod niewielkie, porośnięte leszczyną wzniesienie. Kiedy znalazł się na jego szczycie, Stern i Brodacki odzyskali humor. Ujrzeli w oddali cel swojej podróży - jednopiętrowy, otoczony starym parkiem pałac.

Z bliska ukryta wśród zieleni budowla wydawała się dziełem rozkapryszonego architekta. Dlaczego wzniesiono ją w ciężkim neogotyckim stylu? W jakim celu dobudowano czworokątną wieżę i przykryto ją kopułą jak minaret w meczecie? Dlaczego wiekowe kasztanowce tworzyły trójkąt równoboczny z przypominającym otwarte ludzkie oko klombem pośrodku?

Gdy samochód zatrzymał się przed tarasowymi schodami, zszedł po nich lokaj w liberii. Nie spieszył się. Miał t warz wielkiego cwaniaka.

- Biegnij, no, kochany, i powiedz swemu panu - zwrócił się do niego Stern, zamykając drzwiczki - że przyjechało w bardzo ważnej sprawie dwóch redaktorów lwowskiego „Kuriera”.

Lokaj ani drgnął, więc Stern wręczył mu wizytówkę i pięćdziesiąt groszy napiwku na zachętę. To poskutkowało. Służący podziękował grzecznie i poprosił, by zachować ciszę, bo jego pan właśnie uciął sobie drzemkę i kazał się obudzić dopiero za godzinę.

Jakub rozgościł się ze stażystą w obszernym holu, w którym panował miły chłód. Zostawieni sami sobie mieli aż nadto czasu, by podziwiać zardzewiałą husarską zbroję, zegar w obudowie z marmuru i wiszący nad nim las jelenich poroży. Kiedy już obejrzeli wszystkie ściany ozdobione przedmiotami z kutego żelaza, ich uwagę przyciągnął barwny fresk na suficie. Malowidło przedstawiało przywiązanego do masztu Odysa i kuszące go śpiewem nagie syreny. Do gruntownego poznania mitologicznego fresku zachęcał wyglądający z półpiętra lokaj. Jego „pan jeszcze śpi” i bezczelne spojrzenia zaczynały działać obu dziennikarzom na nerwy. W grobowej ciszy słychać było irytujące tykanie zegara. Kiedy jego wskazówki odmierzyły siedemnastą, ten sam służący - przebrany w białą koszulę, brązową kamizelkę i jasnozielone spodnie na szelkach - zszedł wreszcie na dół. Uśmiechnięty zwrócił się do gości z niewinnym pytaniem, czym może służyć.

- Chcieliśmy rozmawiać z twoim panem, a nie z tobą, idioto - zaprezentował próbkę swoich możliwości Brodacki. - Mam nadzieję, że twój bęcwał się wreszcie wyspał.

- A jakże - odparł lokaj, wtykając kciuki za szelki- wyspałem się znakomicie, ale „idiotę” i „bęcwała” masz od- szczekać, bo inaczej obedrę cię ze skóry.

Brodacki zaniemówił. Jego tupet zniknął i zaskoczony, zaczął się plątać i jąkać w przeprosinach. Kloński - który, tak jak lwowski pisarz Leopold von Sacher-Masoch, zamienił się na krótki czas w lokaja - uradowany ze swego dowcipu zaprosił dziennikarzy do salonu.

- Panowie przyznacie, że to rozkoszny kawał! Szczerze żałuję, że to nie ja go wymyśliłem - tłumaczył, podsuwając w przyjacielskim geście papierośnicę.

Po tej komicznej prezentacji atmosfera się rozluźniła.

- Proszę mnie źle nie zrozumieć. Od dwóch tygodni kręci się tu rozmaita swołocz. Jakaś cyrkówka z lamą, jakiś kurdupeł z lwem. Żydzi, mordercy i...

- Krętacze! - rzucił złośliwie Stern, biorąc papierosa.

- Tych jest bez liku! - zripostował bez mrugnięcia okiem gospodarz. - Otruli mi charta, wybili szyby w oranżerii i podpalili lamus. Na dodatek przetoczył się dziś w okolicy jakiś cygański tabor z nieboszczką, więc sami panowie rozumiecie. Proszę uprzejmie! A pan? - zwrócił się do Brotlackiego. - Słusznie! Ostatnio słyszałem nawet zaskakującą teorię, że palenie tytoniu szkodzi, dlatego nie namawiam! O czym to ja... - Szukał właściwych słów. - Panowie redaktorzy z samego królewskiego Lwowa, bardzo ładnie, zdaje się, że trochę w swoim śledztwie spóźnieni. A my dzięki nim stajemy się sławni w całej Rzeczypospolitej. Rowy, ach te Rowy - parodiował, przypalając Sternowi papierosa - człek by je łyżkami jadł! Ale po co wracać do przykrych spraw? Od tego jest przecież policja.

Kloński skończył monolog i wylewnym gestem skierował gości do salonu. W tym przestronnym pomieszczeniu o dwóch wysokich oknach i prowadzących na piętro schodach królowały stare tekowe meble, na których znać było rękę mistrza. Masywna komoda z kilkunastoma szufladkami, okrągły stół wsparty na trzech wykrzywionych nogach i sześć krzeseł o wygodnych, dopasowanych oparciach dawało poczucie wysublimowanego komfortu i orientalnej elegancji. Egzotykę podkreślały wiszące na ścianach afrykańskie maski i dwa wystrugane z drewna pelikany, które ktoś ustawił pod otwartym na ogród oknem tak, że stykały się dziobami. Z pokrytego boazerią sufitu zwisał tekowy żyrandol z mosiężnymi ozdobami, takimi jakie miał połyskujący w słońcu sekretarzyk.

Kloński podszedł do sekretarzyka, na którym stał skrzynkowy patefon His Master’s Voice z kalkomanią przedstawiającą białego psa słuchającego złotej tuby.

- Po tym niemiłym dowcipie proponuję zmianę nastroju. Puszczę panom coś wesołego! O! - Zwrócił się do Brodackiego, pokazując czarny ebonitowy krążek wytwórni Braci Korzyńskich. - Odpowiada? - Ułożył go troskliwie na gumowej podkładce. Z wprawą obrócił ramię, celując igłą w rowek. Potem ustawił suwakiem na skali odpowiednie dla melodii tempo. - Poznajecie, panowie? Pod modrym niebem Argentyny - zaczął śpiewać. - Wspaniałe, wspa-nia-łe! - przekrzykiwał ryczącą płytę. - To Zula Pogorzelska, właścicielka najpiękniejszych nóg w stolicy. Widziałem ją w Qui pro Quo przy Senatorskiej. Drugi raz na Zjeź- dzie Gwiazd przy Karowej. Music-hall pod dyrekcją samego Własta. Rewia nad rewiami, a w niej: Zula, Żelichowska, Kalinówna, Halama, Górska, Łaska, Bodo - sypał nazwiskami. - Do tego Tom, Kondrat, Parnell i Koszutski. Na okrasę Chór Dana i szesnaście urodziwych Rexgirls. Mój bilet kosztował sześć złotych. - Zaciągnął się dymem i wypuścił kółko pod tekowy żyrandol. Nagle coś sobie przypomniał, obrócił się w kierunku wiodących na piętro schodów i krzyknął: - Lena! Lena, kochanie, słyszysz?!

- Nie jestem sawsiem głucha! - odpowiedział ostry głos.

- Zejdź wreszcie na dół, mamy gości ze Lwowa!

- Tych dwóch, szto maszynoj prijechali?

- Aha! Tych samych. Przynieś nam coś do picia. Najlepiej reńskiego i coś tam jeszcze, sama najlepiej wiesz. Zapamiętasz?

- Kak zachoczu!

- Boję się z nią zaczynać, taki ma bajer. - Kloński strącił popiół z papierosa do pyska mosiężnej żaby-popielniczki.

Po chwili na szczycie schodów ukazała się wysoka, zgrabna blondynka ubrana w białą bluzkę z żabotem i beżowe, obcisłe spodnie.

- Panowie pozwolą - gospodarz wskazał schodzącą tanecznym krokiem - Lena!

- Dlia kawo Lena, dlia tawo Lena - stwierdziła zaczesana gładko blondynka, stawiając na marmurowym blacie stolika szeroki koszyk z dwiema butelkami i kryształowymi pucharkami.

Nieprzeciętna uroda dziewczyny zelektryzowała Sterna i Brodackiego. Byli poruszeni regularnością jej rysów, wyrazi-stym błękitem wielkich oczu i idealnym kształtem brwi i ust. Wydawało im się niemożliwe, że tak boska istota znalazła się raptem w Rowach i na domiar wszystkiego oddycha tym samym co oni powietrzem.

- Moja Lena! - powiedział Kloński, podchodząc do pa- tefonu, by nastawić nowy utwór Pogorzelskiej.

- Zaraz tam twaja.

- Co ja przez tę królową mam - rzekł gospodarz, puszczając oko do Sterna akurat wtedy, gdy z patefonu rozległo się: „Ja się boję sama spać...”

- Nie wiem dliaczego - zaśpiewała blondynka, nie bez racji licząc na efekt.

- Boże, co za kobita - monologował Kloński. - Wszystkiego jej mało. Chciała pałac i go ma! No, nie leń się, maleńka, i nalej panom wina. To nasi nowi przyjaciele.

- Akurat! - odparowała Lena, poprawiając przypiętą do dekoltu herbacianą różę.

- Muszę wyjaśnić, że Lenoczka Aleksandrowna Wojsie- wicz przybyła do nas na gościnne występy z Kijowa. Jak? To jej słodka tajemnica. Znudził jej się razowy chleb u proletariuszy. Odkryłem ją osobiście na dworcu kolejowym we Lwowie. Była brudna, zawszona i głodna. Powiedziała mi, że jej rodziców, właścicieli niewielkiego sklepiku tytoniowego przy Zaułku Saratowskim, zesłano za jakiś głupi dowcip na Syberię. To prawda, Lena?

- Nie słuchajcie, łże kak sabaka! - powiedziała, napełniając pucharki winem.

- Co za bajer, za każdym razem wymyśla coś nowego. W pierwszej wersji jej rodzice utopili się, przepływając parostatkiem wzburzoną Wołgę. W drugiej, też komicznej, wpadli w ręce krwiożerczych Czeczenów, przekraczając Kaukaz. Podobno jej stryjeczny dziadek buduje z Anglikami dla Kitajców elektrownię, a siostra...

- Mógłbyś, papugaju, małczać?!

- Ależ oczywiście, kochanie. Wyciągnąłem ją za ten śliczny warkocz z kolejowego szamba. Powiedz, że jesteś mi za to wdzięczna aż po grób, Lena.

- Niedoczekanie! - odparła Lena Aleksandrowna, stawiając z hukiem butelkę na stół. - Zachotiełoś, stara szelma!

- Sami, panowie redaktorzy, widzicie - przekomarzał się Kloński, podkładając pod zalany obrus chusteczkę. - Przechodząc do rzeczy, oświadczam z prawdziwym żalem, że absolutnie nie mogę wam pomóc.

- W czym? - zapytał Stern, gasząc ohydnego papierosa.

- Raczy pan udawać - bawił się swoją rolą gospodarz. - Rzecz jasna w nagonce! Od blisko miesiąca cała okolica poluje na świra z lasu. Wszyscy o tym mówią. Gdybym znał tego drania, co podkuwa baby, chętnie bym się z nim osobiście policzył. Lena przez tę historię nie rusza się z pałacu na krok. Wszędzie, no prawie, muszę z nią chodzić. Podobno przedwczoraj, plotka rozchodzi się u nas lotem błyskawicy, znaleźli jakiegoś czubka przy wieży triangulacyjnej. Był martwy. Rzekomo uczył się fruwać, lecz spadł na pysk. Wszyscy gadają, że to właśnie ten uciekinier. Wcześniej ta hołota z Rowów zamęczyła dla przykładu niewinnego kowala. Przyznam, że tej eskalacji zbrodni nie rozumiem.

Brodacki, słuchając jednym uchem Klońskiego, natarczywie spoglądał w rozchylony dekolt Leny. W jego głowie zrodziła się obłędna myśl, że tak jak gospodarz, mógłby mieć dziewczynę tylko dla siebie. Czatował więc na jej spojrzenie, pożerając wzrokiem mięsisty, spływający na plecy warkocz.

- We wsi jest tylko jedna osoba, która bajeruje tak jak Lena. Obawiam się, że panowie u niej dziś byliście.

- Byliśmy, proszę pana, u księdza - powiedział rozanie- lony Brodacki, obracając w dłoniach pusty pucharek.

- Ty mienia, Wiktor, do sknery z Rowów nie srawniwaj, charosz?! - rzuciła Lena, popijając wino prosto z butelki. - Wot, znalazłsia z bożej łaski zaszczitnik.

Kloński delikatnie odebrał jej butelkę i postawił na stół.

- Faktem jest, że klecha przyszedł do mnie żebrać o pieniądze na nowy ołtarz. Powiedziałem, zgodnie z prawdą, że się skończyły. Wtedy, co było do przewidzenia, wyzwał mnie od niemytych chamów.

- Znał pan przypadkiem którąś z zabitych kobiet? - spytał Stern.

- Uchowaj Boże. A po co mi taki śmierdzący geszeft? Inna sprawa, że te lalunie same się napraszały. Łaziły z kwiatami po wsi, mizdrzyły się nawet do wsiowych burków, to się doigrały. Daję uroczyste słowo, a Lena poświadczy, że nie jestem tym draniem. Zawiedzeni? Tak przecież obaj, panowie, myśleliście. Co za czasy. W tej wsi, nie wyłączając księdza, wszyscy wszystkich nienawidzą! Spuścić ich ze smyczy, to się w try miga zagryzą.

- A pałac?

- To zupełnie inna sprawa. - Kloński, wściekły, wyjął z ust papierosa.

- We wsi mówią, że wygrał go pan w karty - Brodacki szybko poparł Sterna.

- Zaraz wygrał! To Sawicki zaproponował mi zakład.

I to jemu, a nie mnie Lena wpadła w oko jak, nie przymierzając, panu.

Stażysta zmieszał się i odwrócił wzrok od blondynki. Kloński, zadowolony ze swych słów, kontynuował:

- Jak powiedziałem, to Alfons uparł się o nią grać. Ostrzegałem go, był moim najlepszym przyjacielem z klasy. Błagałem, żeby się odczepił, lecz na nic. On, jak wszyscy Sawiccy, ma zakodowane swoiste poczucie honoru.

- We wsi gadają jeszcze, że Sawicki to skończony alkoholik.

- Bzdura. Taki sam moczymorda jak ja i pan. Znam Alfonsa od takiego. Za forsę jego starego chodziliśmy co tydzień w P. do kina. Jego świętej pamięci tatuś dawał mu codziennie w gimnazjum dwa złote. Rozpaskudził synalka i tyle. Zabierał go na każde wakacje do Włoch, gdzie w końcu zniknął.

- W jakim sensie zniknął? - spytał dociekliwie Brodacki.

- Pieriestał być - powiedziała filozoficznie Lena, posyłając mu interesujące spojrzenie. - Paszoł s żienoj do jakiejś górskiej pieszcziery i wyparował.

- Przepadł także przewodnik - dorzucił Kloński. -

I nasz Alfons został na świecie sam jak palec.

- Ja słyszała - oświadczyła z poważną miną Lena, nie odrywając wzroku od stażysty - że gdzie to za Neapolem pływiot podziemna rieka. Mnie każetsia, szto naszli jejo dwaj młodzi bliźnia...

- Jeśli bliźniacy, to wiadomo, że dwaj - gospodarz przekomarzał się, nie kryjąc satysfakcji.

- Ja chciała tylko skazać, że jeden z nich propał, a wtaroj, co wyszoł po niedzieli, potierał, to jest oszalał... A ty wsio kpisz ze mnie.

- Nie kpię. Podziwiam szczerze, jaka jesteś uczona! Muszę dodać, że ciekawi dzikiej przyrody Sawiccy zatrzymali się, kochanie, w samym środku lasu. Włosi ochrzcili go Foresta Umbra, to znaczy Las Cienia. Podobno na maskę samochodu obsunął się duży odłamek skały.

- Mieli więc nieplanowany postój? - włączył się Brodacki.

- Zgadza się. Nieplanowany postój w drodze z Peschici do Monte S. Angelo. Zgnieciona karoseria, rozbita szyba, a silnik szlag trafił! Oczywiście wóz nadawał się do kasacji i podróż mogła się odbywać dalej już tylko na osłach.

- I co? - Stażysta spojrzał z zaciekawieniem na Lenę.

- Nowa niespodzianka? - dopytywała się.

- Wyobraź sobie, kochanie, chmarę much. Co ja mówię: tysiące, miliony. Wplątują się w twoje śliczne włosy, zalepiają oczy, wpadają do gardła...

- Pieriestań! - Lena wstała obrażona. - Ty diełajesz eta specjalna?

Kloński chwycił ją delikatnie za ramię i posadził na miejsce.

- Roje much. Dopadły ich, kochanie, jak wygłodniała szarańcza, więc zaczęli w panice uciekać. Podobno wtedy właśnie przewodnik wciągnął ich do najbliższej groty, a dalej już, panowie, sami się domyślacie.

- Proszę skończyć - powiedział zaciekawiony Stern.

- Lena jest bardzo wrażliwa. Dodam tylko, że ojciec Alfonsa dostał apopleksji, gdy jego żona po prostu zniknęła.

Przepadł również ich przewodnik Mario, Włoch o małpich ramionach i końskiej twarzy. Alfons Sawicki został więc sam. No, może niezupełnie, gdyż zamiast matki pojawiła się mała, pełzająca na czworakach dziewczynka. Brzmi to wprawdzie niedorzecznie, ale ta czarnowłosa znajda...

- Ty obieszczał a tom nie gawarić - powiedziała błagalnie Lena.

Brodacki spojrzał z wyrzutem na Klońskiego.

- Skoro obiecałem... A więc, wracając do gry z Alfonsem o pałac - gospodarz zmienił temat - była ona, jak rzadko, uczciwa! Inna rzecz, że mój szkolny kolega okazał się wyjątkowym idiotą. Mam na myśli to, że w beznadziejny sposób spartaczył rozgrywkę. Wpierw rzucił asa trefl, więc nie dopuściłem go do stołu. Przebiłem asa Alfonsa asem karo. Widząc, że zamierza się pozbyć pikowej damulki, wiedziałem, że karta odwróciła się od niego na dobre.

Brodacki, znudzony wyliczanką, ponownie skierował wzrok na Lenę.

- Alfons Sawicki nie brał pod uwagę faktu, że byłem uczniem Miltona Worka i znam siłę ręki na wylot. Uprzedzałem go, że kiedy on uganiał się za Włoszkami na Garga- no, ja wycierałem łokciami stoliki w Pradze i w Wiedniu. Nie posłuchał i karty przestały go lubić.

- Słowem, okpił pan przyjaciela? - rzucił szybko Brodacki, nie odrywając wzroku od Leny.

- Nazywaj pan to, jak chcesz! - odpowiedział wściekle Kloński. - Ja w tej grze tylko asystowałem.

- Wiktor, skażi im, kak było diejstwicielno - odezwała się niespodziewanie kobieta. - I tak się w końcu od kogoś uznaj ut.

- Chryste, jaka z ciebie papla! No dobrze! Naprawdę to - potarł nerwowo nos - za partnera robił mi ksiądz, najlepszy gracz w całym powiecie.

- Myśli pan, że uwierzę? - Stern przełknął duży łyk wina i usunął wierzchem dłoni spływającą po kąciku ust kroplę.

- Księżulo? - Brodacki zamrugał zabawnie. - Ten specjalista od pieczonych w duchówce jabłek?

- Więc wy diejstwicielno u niewo byli? - Lena spojrzała na obu z uznaniem.

- Grałem w parze z księdzem przeciw napalonemu Alfonsowi i nauczycielowi - przerwał jej Kloński. - Alfons ściągnął tego zdolnego guwernera ze Lwowa. Nazywa się Murof. To nieobliczalny człowiek. Kiedy mój koń wpadł do studni, Murof jeden z całej wsi wszedł do środka i założył mu pod brzuch skórzany pas. Ot, taki koleżeński gest, jakby miał podać damie rękawiczkę. Nawiasem mówiąc, podobnie jak jego przybranej córeczce, coś mu szwankuje głowa. Wiosną ukąsił go w lesie kleszcz i zapadł w śpiączkę. Leżał nieprzytomny dwa dni, lecz się wylizał. On nie tylko rżnie W karcioszki, lecz także fantastycznie maluje. Sawicki, czując do niego artystyczny pociąg, załatwił mu posadę nauczyciela w szkole powszechnej. Drobny szantażyk i Murof zabrał z pałacu przywiezioną z Italii znajdę.

- Niemożliwe.

- Tu, w Rowach, niemożliwe jest możliwe! Zwłaszcza rzucanie pikowej damulki przed zagraniem w trefle!

Stern nadział na patyczek kostkę sera posypanego mieloną papryką. Podniósł ją do ust i z zadowoleniem powąchał.

- Swoją drogą - zaczął ściągać zębami zakąskę - interesuje mnie, co się teraz dzieje z Sawickim.

- Możet śpi - odpowiedziała Lena Aleksandrowna - a możet bazgroli coś kistom?

- Proszę go odwiedzić i pozdrowić ode mnie. Mieszka w wieży - rzekł gospodarz.

- Więc pan hrabia nie wyjechał? - Brodacki spojrzał podejrzliwie na Klońskiego.

- Dokąd? Do tatusia w zaświaty? Zresztą, jeśli chodzi o starego hrabiego, Alfons ma go pod ręką. Przywiózł go do kraju w glinianej urnie. Co się zaś tyczy mamusi wielmożnego pana, to...

- Małczi! - przerwała mu Lena.

- Sawicki nie wychodzi z wieży, bo się wstydzi. Wstyd: zabójcza broń sentymentalnego idioty. Lubi grać przed innymi komedię. Ma jeszcze brata w Argentynie, ale to już inna para kaloszy. Alfons, jak wszyscy Sawiccy, jest honorowy.

- Dlatego, że został?

- Dlatego, że mi płaci. Co prawda, niewiele, ale zawsze.

- Płaci panu za pokój w swoim... - zaczął stażysta.

- Moim - Kloński natychmiast mu przerwał.

- W pańskim pałacu? - poprawił się Brodacki.

- A ma inne wyjście? - sparował gospodarz, puszczając dym, jak poprzednio, pod żyrandol. - Robił to całe życie. Jego gówniana praca polegała na szastaniu gotówką. Kiedy miał jakiś problem, zamykał oczy i jego zły świat znikał. Idealista.

Przez chwilę w salonie panowała cisza. Spojrzenie Sterna zatrzymało się w pół drogi między winem a ostrym serem.

- No? Czemu pan nie zapyta wprost? - Kloński wstał nerwowo i podszedł do okna, by odciągnąć bardziej zasłony. Powiew ciepłego wiatru strącił mu popiół na spodnie, więc przeklinając pod nosem, pstryknął papierosa na trawnik. Kiedy zirytowany spojrzał w bok, dostrzegł między słupkami balustrady garbatego ogrodnika grabiącego szutrową alejkę. Staruszek robił to już tylko z przyzwyczajenia, odkąd przestał mu płacić.

- Mam zapytać Sawickiego? Ale o co? - wyrwał się stażysta.

- To pan jest dziennikarzem, nie ja - powiedział zarozumiale Kloński. - Bardzo proszę go odwiedzić. Lenoczka chętnie panów zaprowadzi. Prawda, Lena?

- Daj mi wreszcie spokój!

- Uwielbiam, jak się wścieka. Jest wtedy taka żywiołowa. - Pro forma objechał papierośnicą stół. - Niech panowie pytają go o wszystko. On dużo wie. Z pewnością ucieszy się na panów widok! - rzekł z nie skrywaną ironią.

- O tak. Będziemy go wmiestie karmić i podcierać! - rzuciła zarozumiale Lena. - Zaniesiemy mu, Wiktorze, wino i kuszanije. Sądzisz, że to ambitne bydlę coś ruszy?

Wiktor Kloński uśmiechnął się, ściskając zębami papierosa, lecz nie odpowiedział.

Tajemnica, którą ujawnił, zelektryzowała Sterna. Czuł, jakby wpuszczono go nagle za kulisy, gdzie zapach starych perfum, obecność rekwizytów i błysk błądzącego w zakamarkach światła pozwalały mu zrozumieć sens inscenizacji. Gospodarz przypalił papierosa i mrużąc zabawnie oczy od dymu, podał Jakubowi koszyk z serem, pszenną bagietką i butelką czerwonego wina.

- Jest uparty jak osioł, ale może od pana coś weźmie. Tylko nie trzeba się wzruszać! - rzucił za wychodzącymi. - W razie czego wytrzyjcie nosy w zanawieski.

Wieża, w której przebywał Alfons Sawicki, znajdowała się po prawej stronie pałacu. Żeby się do niej dostać, Lena, Stern i Brodacki musieli przejść z holu do drugiego skrzydła budowli. Rzęsiście oświetlony przez zachodzące słońce korytarz wyglądał jak muzealna galeria. Kilkadziesiąt namalowanych przez gospodarza landszaftów przedstawiało ciemny las, morze o skalistym brzegu i pałac w zimowej scenerii. Operujące mocno promienie sprawiły, że obrazy wydzielały intensywną woń oleju i pokostu, zupełnie jakby wczoraj zostały zdjęte ze sztalug. Z pachnącej galerii cała trójka weszła do zastawionej butami zatęchłej sieni i stanęła u stóp drewnianych schodów prowadzących wprost na czworokątną wieżę. Była to ta sama intrygująca wieża, którą Stern z Brodackim podziwiali z samochodu.

Wspinaczka po skrzypiących schodach na szczyt zajęła kilka minut, lecz wreszcie zatrzymali się przed niebieskimi drzwiami. Wtedy Lena przyłożyła palec do ust, nakazując milczenie, i zapukała w umówiony sposób dwa razy. Mimo braku odpowiedzi nacisnęła klamkę i weszła do środka.

Pokój w wieży okazał się artystyczną pracownią. Pod za- paćkanymi ścianami, wprost na podłodze, leżały kolorowe numery „Zwrotnic/’, „Tygodnika Ilustrowanego” i „Światowida”. Między nimi, oparte o rozkładane krzesło z tekowego drewna, stały czyste blejtramy, na komodzie zaś w dzbankach rozchylały się bukiety najrozmaitszych pędzli. Nastrój podkreślały wykwintne drobiazgi: pusta ceramiczna misa na owoce, klatka dla ptaków z otwartymi drzwiczkami, ra- tanowy wieszak, na którym wisiał słomkowy kapelusz. Przy kominku udekorowanym kutą balustradą w kształcie plecionych liści akantu stała marmurowa konsola, a na niej leżały wykonany z alabastru pysk psa i przypominająca ptasi dziób wenecka maska z papier-máché. Ostrze zakrzywionego dzioba przytrzymywało otwarty tom Encyklopedii Americana z podkreślonym hasłem Trampoline. W tym zacienionym i zagraconym pomieszczeniu ukrywał się gdzieś niewidoczny dla przybyłych, skazany na własne życzenie więzień.

Lena, nie bawiąc się w ceregiele, energicznie rozsunęła zasłony i otworzyła drzwi balkonowe. W ciągu kilku sekund żywe słoneczne promienie wdarły się do środka, podświetlając wirujące w powietrzu drobiny kurzu. Dopiero teraz goście mogli zobaczyć resztę graciarni: parawan, bujany fotel na resorach i żelazne łóżko, na którym leżał wychudły; nieogolony mężczyzna.

- Precz! Wynocha stąd! - rozdarł się płaczliwie.

- Nie ma co. Ładnie wy, panie Alfonsie, prynimajetie gości! - powiedziała Lena, rzucając Sawickiemu podomkę.

- Pani też nie potrzebuję. Precz!

- A jeśli ja taskuju za wami i priniesła pyszne kuszanije?

- Żeby to była jeszcze prawda! - powiedział z ukrytą nadzieją chudzielec.

- Prawda, najświętsza prawda, kak bum cyk. Wiktor przysyła wam wino.

- Perfidia - stwierdził ledwie słyszalnym głosem Sawicki. - Co za perfidia. Zamiast samemu się pofatygować, Kloński posyła do mnie Lenę Aleksandrowną.

- Najwyższa pora, kochany panie Alfonsie, wrócić do życia, nie dumajecie li wy?

- Po kiego czorta?

- Po tego, że mir czudiesnyj. Wystarczy pasmotrieć czierez akno.

- Żartuje pani, panno Leno! Świat już się dla mnie skończył.

- No, chyba uże dawno po mirie - powiedziała Lena, podnosząc kryształową podstawkę z ugotowanym na twardo jajkiem, na którym hrabia namalował wspaniałą konną galopadę. - A to co? Niedołga wy pomierocie ot gołoda. Sama skóra i kości.

- Kurzęczy nabiał. Nienawidzę gotowanych kurzych jaj. Potwornie śmierdzą!

- No za to u was pod krawatiem inna pachnąca ozdoba. - Podniosła wypełniony po brzegi porcelanowy nocnik. - Przy odrobinie dobrej woli można by wystawić go czierez akno.

Jednym ruchem Lena wylała zawartość nocnika przez poręcz na podwórko.

- A fe! - rzucił Sawicki, łapiąc się za nos. - A fe! - Zmienił temat. - Kogo pani ze sobą przywlokła?

- To żurnalisty z „Kuriera”, nasi goście.

- Brakowało nam tu jeszcze do kompletu kilku zafajda- nych gryzipiórków.

- Jesteśmy - zaczął dotknięty do żywego Brodacki- gośćmi pana Klońskiego.

- Nie gadać mi bzdur! - ryknął Sawicki. - Przyjechaliście napisać artykuł o moich brudnych gaciach? Jak trzeba znaleźć w lesie zboczeńca, wszyscy pchają się do Sawickiego! - powiedział z ironią w głosie.

- Mamy niewielki problem - zaczął stażysta z kurtuazją. - Wypełniamy obowiązek rzetelnego informowania społeczeństwa...

- Skąd tyś się, chłopie, urwał?! - nie dał mu skończyć Sawicki, wkładając podomkę. - Społeczny obowiązek, by uprzejmie na siebie donosić? Tak? Donosiciele z bożej łaski.

Lena nalała wina do szklaneczki i podała spacerującemu od ściany do ściany hrabiemu.

- Proszę wypić za moje zdrowie i skuszać bagietkę z serem, ja umoliaju.

Sawicki był nieprzejednany. Nie tylko nie tknął wina, ale też nie zamierzał skosztować jedzenia. Otworzył za to leżące pod farbami drewniane pudełko i wyjął z niego ostatnie, wypalone do połowy cygaro. Poklepał się ostentacyjnie po kieszeniach w poszukiwaniu zapałek i gdyby nie Stern oraz jego niezawodny ronson, zostałby z kikutem cygara w ustach. Sawicki nieznacznym ruchem głowy podziękował za ogień i z uwielbieniem wciągnął dym. Rozkosz, jaką mu to sprawiło, rozśmieszyła Jakuba. Wyglądało na to, że hrabia zabrał ze sobą do wieży swój utracony świat. Swoją hrabiowską dumę, cygara i sprzęty, bez których nie mógł żyć: drewniany kufer z żelaznymi okuciami, myśliwski róg i egipskie siodło wraz ze szpicrutą.

- Czy słyszał pan gdzieś określenie „Foresta Umbra” - zapytał Stern, gotów natychmiast zapisać odpowiedź w otwartym notatniku.

- Co to, panie hrabio, znaczy? - rzucił Brodacki.

- Panowie dyletanci! Słyszałem, widziałem i nawet smakowałem. Foresta Umbra - zaakcentował odpowiednio - to po włosku Las Cienia. Jako malarz ostrzegam, że cień bywa różny: mokry jak woda, śliski jak żabi skrzek, ostry jak pieprz, a nawet podwójny lub potrójny.

- Dlaczego pan tak go nazwał?

- Nazwali go tak starożytni Rzymianie, bo sobie na to szczerze zasłużył. - Sawicki wydął wargi i pokręcił ręką stojący przy bujanym fotelu globus. - Patrzcie, nieuki! Ten oto wojskowy but to moja kochana Italia, a ten wypięty róg, za mały, by osrała go mucha, to półwysep Gargano ze swoim mrocznym lasem.

- Rozumiem... - zaczął Stern.

- Nic pan nie rozumie! Absolutnie nic. Nawet tego, że panem właśnie manipuluję. Wróci pan tam, skąd pan przyszedł, i ogromnie się zdziwi, że to wszystko czary-mary. Ja nie mogę już panu pomóc, bo jestem w pańskim śnie, który pan teraz...

- Śni? - dokończył Jakub w taki sposób, w jaki pyta lekarz psychiatra w domu psychicznie chorych.

- Jeśli myślisz, że jesteś ode mnie cwańszy, to się cholernie mylisz - zripostował hrabia, stając twarzą w twarz ze Sternem.

- A jeśli nie? - wycedził przez zęby Brodacki. - Mamy cię ubrać w kaftan?

Sawicki nie kontynuował. Wrzucił cygaro do szklaneczki z winem, siadł w swoim fotelu i zaczął łkać jak dziecko.

- Las na Gargano zasłużył na swoją mroczną nazwę, a teraz ty, stary ośle - wskazał palcem Sterna - kpisz sobie ze mnie? Panno Leno, niech pani coś zrobi! - zawołał błagalnie i zaniósł się głośnym płaczem.

Ten pełen żalu szloch oznaczał koniec wizyty. Cała trójka, przepraszając, wycofała się w pośpiechu z pracowni i wróciła do salonu.

Kloński czekał na ich powrót. Ułożył się wygodnie na sofie, nogi zaś wyciągnął na stole, pośród naczyń.

- A więc poznaliście już, kochani, tragiczną historię naszego Hamleta - rzucił głośno do wchodzących. - Biedny, skrzywdzony przez los Alfons.

- Dałbyś łuczsze pakoj - powiedziała Lena, strącając gwałtownie jego nogi ze stołu. - On jedwa się trzyma.

- To niech się puści - warknął Kloński. - I co? Wam też opowiedział zmyśloną historyjkę o Foresta Umbra? Setki fruwających piszczeli, śmiertelne pułapki...

- Pańskim zdaniem jego opowieść jest wyssana z palca? - rzekł Brodacki, próbując przypomnieć sobie, z której ze stojących na blacie szklaneczek pił.

- Wyssana aż do szpiku - odparł Kloński, podsuwając stażyście czyste naczynie. - Ryk, kwilenie, obłędny rechot wszechobecnych cykad... Na to się jeszcze można nabrać, ale żeby uwierzyć, że matka Alfonsa zaszyła się wjakiejś szczelinie, to już zakrawa na kpinę.

- Co pan sugeruje? - zapytał Brodacki, oglądając szklaneczkę pod światło.

- A co pan chce usłyszeć? Może nową bajkę o tym, jak ojciec Alfonsa sprytnie się jej pozbył? Czy nasz płaczek wspomniał, że ich grupę prowadził wyśmienity przewodnik?

- Coś napomknął.

- Więc jak to się stało, że nagle, na oczach synalka i ojca, matka i przewodnik rozpłynęli się w skalnym korytarzu, którego w rzeczywistości nie było? Za dużo w tym domu nie dokończonych opowieści.

- Proszę więc nam je dokończyć - powiedział Jakub.

- Nie czuję się upoważniony.

- Próbuje pan się wymigać. - Brodacki porozumiewawczo spojrzał na Sterna.

- To panowie piszecie swój tekst. Proszę wysilić główki, bo panom za to płacą!

Reporterski wypad do pałacu zakończył się więc fiaskiem. Historia rodu Sawickich z tragicznym finałem na Gargano nie mogła zadowolić lwowskich czytelników, a co dopiero wybrednego Krezusa. Kiedy zniechęceni wsiadali do samochodu, Lena uwolniła się delikatnym ruchem z objęć Wiktora. Zbiegła ze schodów wodewilowym krokiem (tylko takie określenie przyszło Brodackiemu do głowy) i jak małe, rozkapryszone dziecko poprosiła Sterna o przejażdżkę. Gdy Kloński z zazdrością śledził ją sadowiącą się na tylnym siedzeniu, Stern z Brodackim nie przypuszczali nawet, ile ów niespodziewany kobiecy kaprys będzie ich kosztował.

- Ja dałżna wam skazać - zaczęła z jakimś gwałtownym spazmem, jakby na tę spowiedź przygotowana była od dawna. - Praszu tolka nie dumać, szto odurieła. Oni wsie są siebia warci. Nie ostanu zdies ani minuty bolsze.

Dziennikarze z wrażenia zaniemówili.

- Uciekamy stąd, tiepier! - krzyknęła Lena i samochód, zatoczywszy łuk, niemal otarł się o ogrodnika, po czym wjechał pędem w otwartą bramę.

Kloński wpadł w szał. Jak zwariowany biegł za tatrą, odgrażając się, że i tak ich znajdzie. Jego reakcja wywołała salwę śmiechu uciekającej trójki. Z radości krzyczeli i podskakiwali na siedzeniach.

W czasie brawurowej ucieczki do P. Stern i Brodacki poznali reguły gry, która brutalnie odmieniła los Rowów. Lena wyciągnęła je od zamroczonego wódką Alfonsa. Hrabia Sawicki wygadał jej się, że zasady przyjęto w połowie lipca, po nieprzerwanej tygodniowej rozgrywce zakrapianej alkoholem, gdy dzień i noc, a także prawda i fikcja znaczyły dla uczestników jedno. Kiedy pieniądz stracił dla nich wartość, gra zaczęła się toczyć o zupełnie inną stawkę. Zmęczone i skacowane towarzystwo spisało szokujące reguły na wyrwanym z notatnika karteluszku, który później przy ogólnym aplauzie trafił do buzującego kominka. Chodziło o ostateczną próbę. Kto przegrał, musiał się jej bezwzględnie poddać. Zadanie wymyślano przed rozpoczęciem partii. Na czterech kartkach, które lądowały w wazonie, znajdowały się wyrafinowane opisy kaźni, zamachów, podpaleń, grabieży i mordów. Przegrany wyciągał z wazonu los, który po cichym czytaniu publicznie palono. W ten sposób pechowiec mógł stać się katem, faktyczny sprawca zaś pozostać ukrytym mózgiem zbrodni.

Ktoś - Lena nie dowiedziała się kto - wymyślił, że dla rozrywki należy pozbawić życia jedną z letniczek. Nikt się do tego pomysłu nie chciał przyznać, lecz kilka dni później, gdy zapomniano o absurdalnym wyzwaniu, zapis stał się faktem.

Świadectwo Leny było tak szokujące, że Stern postanowił natychmiast przewieźć ją w bezpieczne miejsce, do małego hotelu w P, w którym kiedyś przyszło mu mieszkać. Brodacki nie był z tej propozycji zadowolony. Zażyda- czone P. kojarzyło mu się od niedawna z obmierzłym Kuro- jadem i okropnym wstydem, jakiego się przezeń najadł. Mimo to, by ratować kobietę, zgodził się. Przed przyjazdem do hoteliku Pod Gruszą obaj podzielili się rolami. Stażysta miał pozostać z Leną i pilnować jej, aż Stern wróci z kolejnej ryzykownej wyprawy do Rowów. Potem, pod osłoną nocy, cała trójka miała się przekraść do Lwowa.

Kierowało nim dziennikarskie zadęcie. Naiwna wiara w bycie lepszym, za którą dałby się posiekać. Tak naprawdę zaś odpowiadała mu rola sępa skaczącego z jednego ścierwa na drugie, z sensacyjki na sensacyjkę, by wzbić się w podskokach na sam szczyt, po świeże zwłoki. W tym polowaniu na odrażające przygody Stern zapomniał o rodzinie. Nie było Anny. Ukochany Lwów także nie istniał - zapadł się pod ziemię wraz z domem na Pohulance. Zamiast niego ukazała się parterowa szkółka z nieobliczalnym lokatorem. Do tego rzędy malw w pełnej krasie, zaniedbany grób żabojada i kulawa suka oddająca mocz na pokryty żółtymi porostami parkan.

Wejść do środka, jak życzył sobie Krezus, czy też dalej śledzić nieposłuszne, rodzące się w głowie myśli? Czekając, aż Murof ukaże się na progu, Stern wyłączył silnik.

Absurdalne, ale obraz wsiowego kundla, który ze strachu reaguje sikaniem, przywołał obraz ukochanej Kasi. Przyrzekł jej (poprzednie obietnice się nie liczyły), że wybiorą się wreszcie do cyrku. Był słowny! W kieszeni miał bilety (dowcipny Hillel z premedytacją kupił je na ostatni występ), w głowie zaś dziesiątki obietnic, choćby że gdy wróci, kupi córce tyle czekoladowych gałek, ile zechce! Miał na tym wy- gwizdowie pomysł za pomysłem. Płodził je i rodził, jakby nicował spracowany mózg. Pomysł na Annę, na ostateczną rozmowę. Ich małżeństwo wisiało na włosku! Ta myśl dojrzewała w nim zresztą od dawna. A może powinien, choć na to nie zasłużyła, zaprosić ją na romantyczną kolację? Hiszpański wystrój Sevilli budził w nim kiedyś werwę. Tam się przecież zaczęli poznawać. Tam przy butelce rubinowej crianzy podarował jej pierścionek zaręczynowy. I szedł w tych usypiających obietnicach jeszcze dalej - że wybiorą się na niedzielny spacer do parku Stryjskiego, w którym od roku nie byli. Kasia mogłaby zobaczyć Panoramę Racławicką i zjeść wiązane papierowym sznurkiem precle.

Z tymi wspaniałymi planami i z pocieszonym sumieniem Stern zatrzasnął drzwiczki samochodu. Nadszedł oczekiwany mężczyzna. Szybki uścisk rąk, zdawkowe pozdrowienia na oczach przypadkowych wiejskich świadków. Tyle niepokojącego oczekiwania, po którym Stern, jak zdobywca, wkroczył przed Murofem do nauczycielskiego pokoju.

Zagracona tego dnia salka, pełna zwiniętych map, drewnianych ekierek i książek, izolowała od natarczywego świata. I znowu ciekawość zwyciężyła. Stern chciał być pierwszy. Pragnął poznać, jeszcze przed wścibskimi czytelnikami, mechanizm zbrodni. Dać opis przyspieszonego tętna, dziwnego napięcia pod skórą i sadystycznego podniecenia. Lecz te okrągłe zdania to za mało. Musiał wiedzieć więcej. Po rewelacjach Leny znalazł się na pierwszej linii dziennikarskiego frontu. Z przewieszoną przez plecy marynarką, w białej koszuli i granatowych spodniach przypominał ucznia, który przyszedł wysłuchać inauguracyjnej lekcji.

- Nawet pan nie wie, ile ta rozmowa dla mnie znaczy - zaczął nauczyciel. - Jeszcze przed chwilą wątpiłem, czy przyjął pan moje zaproszenie.

- Zaproszenie? A ja sądziłem, że z ust naczelnego to dyktat!

- Ależ, panie Jakubie! Uchowaj Boże! - żachnął się Murof. - Tu, w Rowach, jest pan naszym bohaterem. Kloński, Sawicki, a także proboszcz mogą to w każdej chwili poświadczyć.

- Na dzień dobry zaczyna pan mnie komplementować?

- Przecież to fakt! - powiedział Murof, pocierając kilkudniowy zarost. - Lubię z panem rozmawiać, bo pan jeden mnie rozumie. I dlatego chciałbym coś panu wyjaśnić.

Stern spojrzał nauczycielowi w oczy.

- Naprawdę chce pan tego? - zapytał i poczuł na plecach przeciąg, jakby ktoś w sąsiednim pomieszczeniu otworzył drzwi lub okno.

Murof zaśmiał się nieszczerze. Nie uczesany, śmierdzący potem wydawał się wręcz pokazowym studium degrengolady i niechlujstwa. Pognieciona koszula przylepiła mu się do pleców. Z rękami wbitymi w kieszenie spodni przechadzał się po nauczycielskim pokoju, jakby prowadził lekcję.

- Nie musimy przed sobą udawać - zniżył głos do szeptu.

- A więc? - Jakub wszedł w przydzieloną mu rolę spowiednika.

- A więc chciałem pana zapewnić, że nadal jestem porządnym człowiekiem. Wychowuję Bellę, uprawiam ogród, jem, śpię, a ostatnio znalazłem nawet czas, by przypomnieć sobie myśli Berkeleya. Zaskakujące, że...

- Śpi pan ze swoją filozofią, jakby nic się nie stało - Stern przerwał mu w pół słowa.

- Nie może mnie pan oceniać zwykłą miarą. - Murof wyciągnął z kieszeni brudną chustkę i wytarł spocone czoło. - Rozumie pan, że...

- Miara jest tylko jedna?!

- Poświęciłem się dla Belli - gospodarz schował chustkę - bo ona tego chciała.

Ta uwaga zasługiwała na komentarz. Stern, niczym czarownik voodoo pochylony nad szmacianą lalką, wbił szpilę w Murofa po sam łebek.

- Gratulacje! Mała ma zachciankę, a pan ją bez wahania spełnia.

- Bella nie jest normalnym dzieckiem.

- Tyle do kurwy nędzy, zauważyłem! - Przygotowując się do decydującego starcia, dziennikarz rozpiął pod szyją jeszcze jeden guzik.

- Przepraszam. Użyłem słowa „nienormalne” w zupełnie innym sensie. - Skłonił się nad siedzącym na taborecie Sternem i wyszeptał: - To właśnie ona kazała mi wypełnić ten rytuał.

Jakub odchylił się jak oparzony. Szpila za szybko trafiła Murofa prosto w serce, nie dając mu satysfakcji. Chciał sam odkryć tę pasjonującą tajemnicę, a teraz Murof wszystko mu popsuł. Niepocieszony gapił się na nauczyciela, lecz nic nie mogło już cofnąć jego kretyńskich słów.

- Czy pan oszalał? Bella kazała panu zabrać podkowy i gwoździe, a potem zaczaić się w lesie za krzakiem? - Grał dalej va banque.

Gospodarz podszedł do przesłoniętego okiennicami okna.

Gwałtownym ruchem dłoni rozdusił na szybie tłustą muchę, która przeszkadzała mu w rozmowie. Z obrzydzeniem wytarł ubrudzone palce o parapet i przejechał paznokciami po koszuli. Następnie przytknął głowę do szyby, obserwując okolicę. Przez wąską szczelinę dostrzegł umorusanego chłopca, który, niby koń, żwawo kłusował w kierunku grobli.

- To właśnie mi kazała - odpowiedział po chwili. - W parszywej scenerii, w świetle lamp, przy świadkach.

- Szanowny pan koloryzuje.

Murof nie przejął się ironią. Włożył dłoń za kołnierzyk, by stwierdzić z żalem, że pot przemoczył go zupełnie.

- W połowie lipca zabrałem ją do P. na zakupy. Nadarzyła się okazja. Kloński wybierał się wolantem po nowe talie kart. Ilekroć wspominałem mu o Belli, dostawał świńskich drgawek. Tym razem wspaniałomyślnie się zgodził, gdyż zapewniłem go, że mała będzie grzeczna.

- Niech pan opuści wstęp. Co było dalej?

- Nic specjalnego. Kręcimy się po mieście. Mizerny rynek, zaledwie kilka fur, tuzin namolnych bab. Maliny, cherlawe gęsi i jagody. Kupiłem Belli sweter, sukieneczkę i buty. Zbieramy się do odjazdu, lecz małą jakby ktoś zaczarował. Przywarła brzuchem do ziemi. Beczała, kopała pod sobą dołki. Nie mogłem jej podnieść. Kloński się wściekł. Wrzeszczał, że nie będzie niczyją niańką, a w końcu zostawił nas i pojechał. Bella łasiła się do mnie. Mruczała jak kot i wyraźnie mnie gdzieś prowadziła. Od małych Żydków dowiedziałem się, że za fosą rozbił się włoski cyrk. Coś mi mówiło, że właśnie ten cyrk ją odmienił. Skorygowałem plany. Postanowiłem obejrzeć występ, przespać się w hoteliku, a rankiem wrócić wynajętą bryczką do domu.

- Oczywiście wszystko dla Belli?

Murof przełknął kolejną drwinę.

- I wtedy pojawił się problem. Murzyn, który był kasjerem, nie chciał nam sprzedać biletów. Seplenił, że „wystrasimy publikie” i żebym „lepiej wziął swojego potworka na łańcuch”. Wściekłem się. Zacząłem demolować jego budę.

Zrobił się raban. Przybiegł dyrektor Rossi. Wyjaśnił sprawę i kazał Murzynowi nas przeprosić. Tak więc postawiłem na swoim za ogromną, jak się później okazało, cenę.

Dyrektor przydzielił nam stalową klatkę po psach, tuż przy orkiestrze. Tłumaczył, że będą dzikie zwierzęta, że w mieście są nieobliczalni ludzie i że w ogóle po co ryzykować. Nie mylił się. Oglądaliśmy występy jak wściekłe psy, zza krat, i nie mogliśmy zrozumieć, dlaczego tak nas potraktowano. Program zakończył się aplauzem, a kiedy artyści zeszli z areny, karzeł z Murzynem wepchnęli nas na środek. I wtedy publika oszalała. To my staliśmy się najważniejszym punktem spektaklu. Pokazywano nas palcami i wyśmiewano! Wśród gwizdów i obelg rzuciłem się z Bel- lą do ucieczki. Umknąłem przez okratowany wybieg dla zwierząt na tył namiotu. I właśnie wtedy, proszę sobie wyobrazić...

- Kolejna konfabulacja?

- Niech pan nie szydzi! - powiedział rozdrażniony. - Chciałem im zrobić na złość. Wypuścić lwy albo podpalić namiot. Byłem żądny odwetu, lecz wówczas niespodziewanie zjawiła się przed nami chuda gówniara na strusiu. Wrzasnęła coś po włosku i zemstę diabli wzięli. Co gorsza, stałem się ich zakładnikiem, bo nadbiegł siłacz, ten, co łamał podkowy.

- Żelazny Maks?

- Tak, Maks Cianti. Ten bydlak zagrodził nam drogę, wykręcił mi rękę i siłą zaprowadził do dyrektorskiego wozu.

- Zatem wszedł już pan do wozu dyrektora - skrócił opowieść Stern - i wtedy...

- Dopiero wtedy odjęło mi mowę. Dyrektor Rossi zaczął się drzeć na Bellę. Wymyślał jej po swojemu, jakby mała była czemuś winna. Nie mogłem tego ścierpieć i zaprotestowałem. Żelazny Maks tylko na to czekał. Wykonał chwyt i w ułamku sekundy leżałem na podłodze. Z ich trajkotania zrozumiałem, że od dwóch lat uganiają się po kraju za Bel- lą. Że starucha o imieniu Ariel, która wszystko o wszystkich wie, kazała im szukać dziewczynki blisko obróconego cyrku. Taki anagram, rozumie pan, że niby ja jestem ich zaszyfrowaną wskazówką. Zapowiedzieli jeszcze, że kiedy skończą występy we Lwowie, przyjadą do mnie, by ją odebrać. Wcześniej jednak...

- Co?

- Kazali strzec małej i robić wszystko, co mi każe.

- Rozumiem. I po to ta długa bajeczka?

- Nic pan nie rozumie! Zrzucili mnie ze schodów i upokorzyli. Śmiali się z mojego nazwiska, przekręcali je i szydzili: Grazie, Muroforum! Grazie del'l aiuto! Wtedy zaplanowałem zemstę i Bóg mi w tym pomógł. Kryjąc się za ogrodzeniem dla kucyków, znalazłem zgubioną przez kogoś żelazną kasetkę. Byłem pewny, że kryje utarg. Uradowany schowałem moją nagrodę pod pazuchę i przywiozłem z Bellą do domu. Kiedy mała zasnęła, złapałem przecinak i młotek. Rozbiłem zamek, lecz zamiast pieniędzy leżały na dnie...

- Małe stalowe podkówki?

Nauczyciel posłał Sternowi pełne zdziwienia spojrzenie.

- Dał pan je Belli do zabawy?

- Tak. Cieszyła się. Robiła z nich stalowe mosty i pociąg. Nie umiem tego wyjaśnić, lecz pewnego dnia przed zaśnięciem długo patrzyła mi w oczy.

- Pasjonujący dialog.

- Właśnie - przyznał, nie dostrzegłszy ironii. - Czułem wówczas, że ona tym łagodnym spojrzeniem każe mi „to” zrobić.

- Jasne. I pan bez oporów spełnił jej życzenie, ponieważ kocha swoją przybraną córeczkę.

- Naturalnie. - Odsunął się od okna, pocierając dłonią o dłoń. - Ale miłość nie ma tu nic do rzeczy. Chodzi wyłącznie o wewnętrzne przekonanie. Albo się je ma, albo...

Stern wyjął papierosa z papierośnicy i zaczął go przetaczać między palcami. Teraz on miał głos, miał prawo pytać.

- Przekonanie? Do czego?

- Pan do swojej dziennikarskiej misji, a ja... Czy pan wie, że ten pierwszy raz mnie przeraził? Czułem do siebie wstręt, bo to ja, instruowany przez Bellę, napisałem w pałacu zasady gry i to ja pozwoliłem się reszcie ograć. Dlatego chciałem ze sobą skończyć. To był paskudny wstrząs. Przejrzałem na oczy, lecz wtedy niespodziewanie zdarzyło się coś, co kazało mi wytrwać.

- Co?

- Przeczytałem pański tekst w „Kurierze”. Pan jeden dawał mi nadzieję.

- Pan oszalał?

- Bynajmniej! To właśnie pan zaproponował mi nowy scenariusz. Użył pan moich słów: „To wyjątkowo bezsensowna śmierć. Byłoby błędem obarczać winą prostych ludzi”. Nadarzyła się wspaniała okazja: w czasie popołudniowego spaceru natknąłem się w lesie na śpiącego uciekiniera. Młody, zarośnięty i brudny leżał pod krzakiem jałowca, jakby na coś czekał. Co by pan zrobił na moim miejscu?

Papieros Sterna rozjarzył się od ognia zapalniczki.

- Szukam właściwych słów... Rozumie pan, o co mi chodzi?

- Proszę to wyjaśnić - domagał się Stern.

- Tego właśnie nie potrafię - powiedział nauczyciel, odchodząc w stronę szafki.

- Proszę, proszę. A we wsi gadają - Jakub zaciągnął się dymem - że potrafi pan nauczyć najbardziej tępego ucznia.

- Ale pan nie jest tępym uczniem - odciął się Murof. Obrócił się plecami do Sterna, wyjął z szafy karafkę oraz dwie szklanki i ustawił je na stole. - Mam też świeże jeżyny. Proszę skosztować, naprawdę są wyjątkowe.

- Jak wszystko w tym lesie. - Dziennikarz podniósł z biurka glinianą popielniczkę.

- Otóż to. Bo nasz las jest już bez wątpienia Foresta Umbra, a to oznacza, że jego cień, jak chciała Bella, był właściwie przeze mnie pielęgnowany, gdyż...

- Niech pan da spokój! Nie rusza mnie ten oratorski popis.

Stern, spacerując nerwowo po izbie, potrącił stojące w karto-nowym pudle mapy, a te wysypały się z hukiem na podłogę.

Murof poderwał się usłużnie, by je pozbierać.

- To nic, to naprawdę drobiazg.

Kiedy je pedantycznie ustawił, wrócił do stołu i uczciwie nalał wódki do szklanek. Potem jednym haustem wypił swoją porcję i, nie czekając na gościa, znowu napełnił stakanczyk.

Stern wyciągnął rękę, lecz się zawahał. Równie szybko zrezygnował, sięgając do salaterki po jeżyny. Stanęły mu przed oczami gęste zielone krzewy tworzące pośród strzelistych świerków cienisty szpaler. W nim, obrócone twarzą do ziemi, leżały zwłoki Olgi Kurzęckiej. Ten obrazek wywołał torsje u wrażliwego jak panienka Brodackiego. Kiedy Stern umieszczał aparat na statywie, stażysta wierzchem dłoni wycierał z kącików ust resztki śniadania. To chyba wtedy wyrwało się Jakubowi, że ostatni raz zabiera ze sobą na wizję małolata.

- Doskonale pan wie, panie redaktorze - nauczyciel przerwał zamyślenie dziennikarza - że ludzie w tych stronach nie widzieli lokomotywy. A co dopiero mówić o aeroplanie czy elektryczności. W tym skansenie nowoczesnej Europy ja, ze swym telefonem na korbkę i radiem Echo na słuchawki, jestem - nie przymierzając - Bogiem. Pan także, jak Bóg, zjawił się w naszym piekle szybkim samochodem. Prawdę powiedziawszy, nie sądziłem, że drzemie w panu prawdziwy dziennikarski talent. - Z atencją pokazał wyjęty z biurka egzemplarz „Kuriera”. - To jest właśnie ten pełen finezji tekst. Brakuje w nim jedynie pańskiego zdjęcia. Obaj...

- Obaj?

- Chociaż niezależnie, kreujemy mit. Jesteśmy jego doskonałymi twórcami. Szczerze mówiąc, nie mam do pana żalu o to, że brzydzi się pan ze mną napić. Zastanawia się pan, dlaczego ciągle fantazjuję?

- Rzeczywiście, łże pan.

- A może, jak pan, szukam wytłumaczenia? Czy w ogóle da się wytłumaczyć okropności tego świata?

- Zaraz, używając wywodów Berkeleya, zakwestionuje pan fakt, że z nim siedzę! - powiedział rozbawiony Stern.

- Proszę mi nie przypisywać dewiacji. Jestem trzeźwy. Moje szare komórki pracują na sicher. Mogłaby to potwierdzić pańska urocza żona.

Jakub spojrzał wściekle na nauczyciela.

- Osobiste wycieczki niech pan zostawi...

- Na potem, prawda, panie redaktorze? - Murof przy- milał się bezczelnie. - Ma pan rację. Pańskie sprawy musi pan sam uporządkować. A propos, nie zapytałem, czy jest pan z małżonką szczęśliwy.

- Dobrze pan zrobił.

- Znowu nietakt z mojej strony?

Stern żałował, że w czasie poprzedniej wizyty za dużo o sobie powiedział. Pochwalił się Anną, pozwalając nauczycielowi teraz to wykorzystać. Był porażony tym, z jaką łatwością Murof czyta w jego myślach. Czy wiedział również, że Anna zagroziła mu przeprowadzką do matki?

- Przepraszam, że przerywam - powiedział gospodarz - lecz po tym, czego dokonałem dla Belli, las stał mi się bliższy. Na zawsze, niczym doskonały granitowy pomnik, wtopiłem się w jego historię. Licha magistra vitae tej zabitej dechami wiochy będzie się przede mną wdzięczyć. Dostarczyłem tej starej kurwie...

- Makabrycznego dowodu! - rzekł Stern, wstając od stołu.

- A tak, również makabrycznego. - Murof posłał w jego stronę gorący, przesycony alkoholem oddech. - Bo do smakowania tragedii potrzebny jest dystans. Znajomość kroków, jak w kontredansie. Jeśli można, przypomnę panu...

- Nie jestem, proszę wybaczyć, ciekaw!

Skłamał. Czuł, że ta rozmowa go wciąga, że odrażająca postać, którą od miesiąca opisuje na łamach „Kuriera”, szalenie go intryguje i że wiele będzie go kosztowało ukrywanie tego zaciekawienia. Byli podobni. Wciąż nienasyceni.

Jak zazdrośni o sławę aktorzy odgrywający przed sobą be- nefis.

- Jeśli pozwoli pan na małą dygresję, przypomnę finał wyboru naszego pierwszego prezydenta. Cóż to był za grudzień! - ciągnął, nie zwracając uwagi na Sterna. - Pamiętam dobrze, choć minęło już, jak by powiedział poeta, czternaście długich wiosen. A więc osiem dni przed Wigilią Gabriel Narutowicz, Prezydent Rzeczypospolitej, udał się do budynku Zachęty, by uświetnić wernisaż.

- Niechże się pan streszcza!

- W rzeczy samej. W obecności adiutantów oraz ministrów prezydent Narutowicz przechadzał się po pierwszej sali wystawowej, gdy nagle...

- Morderca był pospolitym tchórzem, strzelał w plecy.

- O nie! Przecież tam byłem! Zagrać tchórza to dopiero jest sztuka. Czyż ta śmierć nie była upajająca? Ja byłem nią zachwycony. Podziwiałem profesora Eligiusza, ale nie za to, czego od niego oczekiwali dupki nacjonaliści. To byłoby z mojej strony niskie. Ja czułem, że ta przypadkowa śmierć wzbogaciła nasze udręczone państwo o nową, doskonale wyreżyserowaną tragedię. Nie Dziady, nie Lilię Wenedę. Wszak aktor i reżyser nie mieli czasu na próby.

O tym się mówiło, o tym będzie się uczyć młodzież jak o skandynawskich sagach.

- Próbuje pan mitologizować popełnioną przez kogoś zbrodnię?

- A co w tym złego? Mimo całej swojej obrzydliwości śmierć prezydenta była fascynująca. Angielski poseł Max Miller wdzięczy się przed polskim przywódcą. Prosi o przyjęcie życzeń, na co słyszy z ust Narutowicza proroczy żart: „Chyba kondolencji...” Dalej pan wie. Trzy strzały z brau- ninga: paf, paf, paf, i odpowiedź o świcie w Cytadeli: rata- -ta-ta! Dziś ta śmierć zdobi naszą historię jak drogocenny brylant. Bo wymyślił ją artysta!

- Artysta z bożej łaski!

- Profesor, artysta malarz! Za to go podziwiam. Obaj kreowaliśmy świat marzeń z iluzorycznej, niewdzięcznej materii. Notabene, słyszał pan o zwycięstwie Kusego w Los Angeles. Co widział „człowiek z żelaza”, gdy od mety dzielił go oddech? Jedynie mgłę! Żeby zwyciężyć na dziesięć kilosów, nasz bohater rzuca się na oślep w przepaść.

- Akt jednorazowej rozpaczy.

- Akt mocy i woli.

- Hipokryzji i czystego szaleństwa. - Stern nie ustawał, zazdroszcząc Murofowi, że był pierwszy, że widział i że to on w tej dyskusji może być górą.

- Wyobraźni odważnej, pryncypialnej, wolnej, a przez to oddanej idei - skontrował nauczyciel. - No, psia krew! Niech pan mnie atakuje, rozgrzała mnie dyskusja z panem.

- Nie mam ochoty. Ktoś spisze pańskie zeznania. Wszystko to, co pan uczynił, zostanie zmierzone i policzone. Zapadnie surowy wyrok.

- Mane, tekel, fares. Więc jednak, tak jak na uczcie u Baltazara, zwycięży poezja, sztuka. Wrócę jeszcze do palca artysty, który nacisnął cyngiel. Warszawa gotowa była ten paluszek ucałować. Zawistna Warszawa wiwatowała. Ja również, olśniony jego ideą...

Jakub nie słuchał. Sięgnął po karafkę i nalał sobie wódki. Kiedy ją przełknął i poczuł w ustach palący ogień, zapytał cicho, jakby od niechcenia:

- Zbrodnia pana podnieca?

- Proszę to sprawdzić na sobie! - odciął się gospodarz. Przez chwilę szukał właściwego słowa, po czym wolno, jakby dyktując twierdzenie, wyszeptał mu do ucha: - Czy pan wie, że dobrzy odchodzą w zapomnienie?

Zaskoczony Stern nie potrafił przeciwstawić się takiej argumentacji. Gorący oddech Murofa palił go w uchu jak wrzód.

- A jeśli rzeczywiście na pana czekałem? Na takiego słuchacza jak pan? - Nauczyciel odsunął się i przeczesał palcami tłuste włosy. - Jakaż to będzie dla pana gratka, myślałem, spotkać się z osadzonym na tronie potworem.

- Niech pan się nie przecenia. Nie pan interesuje ludzi, lecz śmierć niewinnych kobiet.

Stern zgasił papierosa w popielniczce. Smużka gryzącego dymu poszybowała w górę, szczypiąc go w oczy. Odruchowo zamknął powieki i czekał na ripostę. Sekundy wlokły się. W grobowej ciszy słyszał własne serce tłukące się bez opamiętania, tak jak kiedyś, gdy z Hillelem biegał wokół szkolnego boiska na wytrzymałkę. Zawsze wygrywał. Kiedy inni odpadali, ambicja kazała mu wciąż biec dalej.

- Po prawdzie - nauczyciel zastanawiał się długo - już za pierwszym razem odkryłem zdumiony, że na pisk tych niewinnych istot czeka moja Bella. Tak jakby chciała mi o czymś powiedzieć. Musiałem, niech mi pan wierzy, panie redaktorze, dowiedzieć się, cóż to za tajemnica, którą ona rysuje.

- I już pan wie? - Stern przełknął kolejny łyk palącej samogonki.

- Ja nie, ale Bella tak. To ona podpowiedziała mi, że nasz las i Foresta Umbra na półwyspie Gargano są resztkami starożytnej roślinności, która...

- Jak amazońska puszcza potrzebuje ofiar?

- Tak. Dzięki nim Foresta Umbra żyje! Ten las został wybrany z setek tysięcy kilometrów kwadratowych w Europie. Domaga się ofiar, które po kolei złożyliśmy.

- My?

- Ja, my, jakie to ma znaczenie?

- Czegoś tu nie rozumiem - powiedział Jakub.

- Brak panu cierpliwości. Tych delikatnych spraw nie da się jednoznacznie opisać. Pozwoli pan, że dalszy ciąg mojej historii opowiem pojutrze, jeśli - rzecz jasna - zechce pan przyjąć tę propozycję.

Stern otworzył portfel i pokazał trzy bilety na ostatni występ.

- Pojutrze obiecałem córce cyrk. To zasługa mojego przyjaciela.

- Ja także lubię robić ludziom niespodzianki.

- Najchętniej w lesie! - dodał Stern.

Murof na tę złośliwość nie zareagował. Ze spojrzeniem ofiary, a nie kata skupił wzrok w nieokreślonym punkcie, jakby odtwarzał sekwencje zbrodni. Machinalnie chwycił garść jeżyn i wpakował do ust. Fioletowy sok pociekł mu po brodzie.

- Proszę mi opowiedzieć teraz - domagał się dziennikarz. - Obiecuję, że jeśli coś się stanie, zajmę się pańską przybraną córką.

- To wzruszające. Więc pan również ma na nią ochotę? - zapytał z kpiną Murof.

- Co pan ma na myśli?

- Nic takiego - odparł nauczyciel. - Jednodniowymi filantropami byli przede mną hrabia, ksiądz i Kloński. Chyba pan już o tym słyszał w pałacu...

Te słowa wstrząsnęły Sternem. Bądź co bądź światli ludzie przekazywali ją sobie z rąk do rąk jak parszywą owcę. Jeszcze trochę i najchętniej, tak jak zwierzę, porzucono by ją w lesie. Jakub zapalił się do swego pomysłu. Wydał mu się on egzemplifikacją postawy, którą sam publicznie głosił. Był ciekaw, jak zareagują Kasia i Anna, gdy przyprowadzi Bellę do domu! Chciał zobaczyć ich zdziwione miny.

- Proszę, niech pan opowie mi o wszystkim teraz - rzekł.

- A jednak nie może pan beze mnie istnieć - stwierdził cynicznie nauczyciel. Przez chwilę zastanawiał się nad czymś, a potem, wydłubując spomiędzy zębów ziarenko jeżyny, powiedział, jeszcze bardziej zdumiewając Sterna: - Najchętniej, tak jak zwierzę, porzucono by ją w lesie. Lecz Bella, sam pan zobaczy, da sobie w życiu radę. A propos, chciałbym ją zawieźć jutro do karmelitanek trzewiczkowych do Marzepna. Zostawię ją w przytułku. Wszystko dokładnie obmyśliłem - oznajmił z dziwną troską w głosie. - Proszę mi zaufać, tylko jeden dzień. A potem...

- Ja przestanę o panu pisać, a pan zgłosi się na policję - powiedział Stern, szykując się do wyjścia.

Nauczyciel uśmiechnął się cierpko.

- Pan szuka we mnie potwierdzenia, ale nie jest to część prowadzonego w imieniu prasy śledztwa. To pańska ciekawość, pańska przymiarka do mnie, „kowala z lasu”, w obliczu własnego nieszczęścia. Współczuję panu, choć pan nie chce mi oszczędzić przykrości. I, tak na dobrą sprawę, nie chciałbym być w pańskiej skórze.

Lekcja dobiegła końca. Stern, jak niecierpliwy uczeń, złapał klamkę i wtedy Murof podarował mu na pożegnanie płócienny worek.

- Co to? - Jakub zapytał bez entuzjazmu.

- Jestem pewien, że to się panu jeszcze przyda - oznajmił gospodarz. - Proszę, niech pan tego na razie nie otwiera.

Zapadał wieczór i rubinowa tarcza tonęła za horyzontem jak rozżarzona moneta. Cały świat barwiła diabelska czerwień, zamieniając Rowy w przedsionek piekieł. Stern wrzucił płócienny worek pod tylne siedzenie. Przez ten dantejski landszaft nie mógł sobie przypomnieć, czy podał nauczycielowi dłoń na pożegnanie. Niepewność zmroziła go. Miał przed oczami ruchliwe palce Murofa upaćkane rozgniecioną na szybie muchą.

Obrzydliwa egzekucja owada przywołała wspomnienie sprzed kilkunastu lat. Stern był wtedy stażystą posyłanym, jak Brodacki, na pierwszą linię dziennikarskiego frontu. Pisał sensacyjne teksty, penetrując środowisko lwowskich kurew i złodziei. Jego czytelnicy wręcz uwielbiali takie klo- aczne smaczki. Seks i krew łykali jak hostię, a Jakub starał się sprostać ich oczekiwaniom. Szybko się uczył - niekiedy zmyślał, czasem epatował szczerością aż do bólu - wyzbywając złudzeń, że w pojedynkę można zbawić świat. Pewnego razu po wywiadzie z ospowatym alfonsem, w zakamuflowanym burdelu przy Strzeleckiej, zadowolony uścisnął mu rękę. Wierzył, że w ten sposób dotyka sedna sprawy. Rozpierała go duma, więc na imieninach u ojca pochwalił się swoją odwagą. Zamiast słów podziwu usłyszał bolesną połajankę:

- Zapomniałeś już, że nosisz moje nazwisko? Miałem cię za mądrzejszego, synu, aż do dziś!

- Tato, ja przecież...

- Nie jesteś smarkaczem, nie mów do mnie „tato” - przerwał ojciec wzburzony. - Obaj z Edkiem jesteście diabła warci!

Zawstydzony wspomnieniem, pamiętając sekundującą ojcu matkę, uruchomił silnik. Celowo nie obracał głowy. Był pewien, że Murof wciąż tkwi w drzwiach gorejącej szkoły, by pomachać mu na pożegnanie.

Dostrzegł przed sobą rudą kurę rozgrzebującą leżące na środku drogi łajno. Wdusił sprzęgło i wrzucił bieg. Nacisnął gaz i ruszył z impetem, omal nie rozjeżdżając oszalałego ze strachu ptaka.

Za bagnistym strumieniem, na grobli usypanej przez chłopów, zakurzona tatra wbiła się w gęstą mgłę i Stern włączył światła. W mlecznych oparach bez punktów odniesienia zgubił nagle drogę i czas, jakby nieproszony, wtargnął do nieba. Rozejrzał się, a kiedy jego oczy przywykły do białej waty, między złotymi bukietami żarnowca dostrzegł samotnego żurawia. Ptak wyglądał jak tajemniczy anioł. Jego głowa i tułów same płynęły nad mgłą, jak gdyby pozbawiony był nóg. Przez sekundę ślepia ptaka jarzyły się odbitym światłem reflektorów, a potem zgasły niczym zdmuchnięte przez wiatr świeczki.

Stern wyłączył bieg. Samochód toczył się coraz wolniej, aż w końcu się zatrzymał. Dziennikarz nie wysiadał. Szukał w myślach właściwego słowa. Pustkowie, nicość, odludzie? Po tym ostatnim określeniu, nie gasząc silnika, wyszedł z szoferki. A więc był na odludziu. Zapomniany przez świat. Ruszył naprzód i trafił w lepką, mokrą pajęczynę. Z przekleństwem zrywał ją z twarzy, wycierał nos i usta. W mglistej, niebiańskiej scenerii rozpiął rozporek. Niecierpliwie, gdzieś na skraju lasu, oddawał mocz. Kiedy skończył, zapiął guziki i z zadowolenia splunął. W oddali, niby w domowym teatrzyku cieni, widział powieloną przez reflektory postać. Wyglądał jak zły duch, który na tym odludziu zaprowadza własny porządek.

Uniósł dla zabawy ręce. Kreślił nimi koła. Jak żuraw bujał się, szedł do przodu i cofał się, parodiując quigong- tajemną chińską gimnastykę. Miał ochotę krzyknąć, lecz wtedy naszła go zaskakująca myśl, że Bella stała się dla Murofa wygodną wymówką. Dzięki niej, jak dociekliwy naukowiec, badał w leśnych ostępach własne sumienie. Sondował jego ciemne zakamarki, by skończyć wyrafinowaną grę, którą toczył za plecami naukowców w Szkockiej.

„Dobrzy odchodzą w zapomnienie”, powróciło do niego wyszeptane na ucho zdanie. Kogo Murof miał na myśli? Siebie czy też inne wałęsające się po bezdrożach historii bestie? Czy to przypadek, że zadawał ból w ten sam sposób, w jaki odczuwała go przed śmiercią jego żona? Z pewnością był szubrawcem, który - jak de Sade - rozsmakowy- wał się w zbrodni, podnosząc ją do rangi sztuki. Ostatnie stwierdzenie przeraziło go. Nie chciał być czyimkolwiek wspólnikiem. Nie chciał też rozumieć cynicznego żartu, który padł, gdy zapytał nauczyciela o Bellę.

„Zamknąłem ją w skrzyni na strychu”, rzekł Murof.

Po tej odpowiedzi Stern nie zadał już innego pytania, by całkiem się nie ośmieszyć, choć odnosił wrażenie, że ktoś jeszcze przysłuchuje się ich rozmowie.

Dochodziła dwunasta, gdy skonany znalazł się wreszcie przed hotelem. Nie pamiętał, jak i kiedy zgubił aż trzy godziny. Spał, zabłądził, a może naprawdę wykonywał we mgle taniec żurawia?

Ciepła sierpniowa noc mrowiła się nad jego głową milionem gwiazd. Jaskrawe konstelacje wabiły go odwieczną tajemnicą. Tuż obok w bladym świetle księżyca stara, pochylona grusza wcinała się w dach budynku niczym tytaniczny topór.

Jakub Stern zamknął samochód i, omijając rozbite na chodniku klapsy, wszedł do hotelu. Jego właściciel - wysoki, czarny jak diabeł Ormianin Zefir-jeszcze nie spał. Wyjrzał z recepcji, ziewając szeroko. Przepraszał i bił się w pierś, że pomyłkowo dał „panu redaktoru” ostatni pokój, chociaż z elektryką.

- Widoczek na fabryczkę wody sodowej i drewutnię - powiedział jakimś zbolałym głosem. - Jedną noc idzie wytrzymać, ale... Nawet pan nie wie, co się tu wyrabiało - gadał jak nakręcony. - Po pana wyjeździe zjechała tu kupa gości i wielmożny Jehuda Grinbaum, co rok w rok jeździ do cadyka do Biłgoraja. Wszyscy do Kurojada! Pchajo się do tej zarazy jak po relikwie! - Natychmiast się jednak zreflektował i zmienił temat: - Szukał pana jakiś cwaniak z pałacu. Bożył się, że jest pańskim przyjacielem.

- Powiedział mu pan, gdzie mnie szukać?

- Czy to coś złego? Sam pan zaznaczył, że jakby co, to mówić, że pojechał do szkoły, do Rowów.

Stern zamierzał odejść, lecz Zefir przytrzymał go za ramię.

- Ten gość wszedł na górę, do panny Leny.

- Więc i to pan wygadał?

- Sam tam wlazł, ale ten drugi pan, co został jej pilnować, spuścił mu manto. Na moich oczach zaczęli się obaj napier... O co, ja ich nie pytał! Krzyk był, Matko Boska, i płacz. Chciałem biec po policję, ale ten drań wskoczył na motor i dał w rurę. Teraz przycichli i śpią jak owieczki. Czy pan da wiarę, że on...

Jakub nie słuchał. Zaniepokojony zajrzał do numeru, w którym zostawił Lenę pod opieką stażysty. Zefir nie kłamał. Lena ciężko wzdychała przez sen za przepierzeniem, Brodacki zaś bujał się na taborecie, przyciskając do rozbitego czoła zmoczony ręcznik, i nie chciał nikogo widzieć.

Stern wyszedł na korytarz. Zdawało mu się, że pod „szóstką” słyszy chóralną modlitwę. Nocna pokuta, myślał, a może różaniec? Cicho podszedł do swoich drzwi, przekręcił klucz i zniknął w czeluści pokoju.

Nie zapalał światła. Po omacku powiesił marynarkę na krześle, zdjął buty i stanął przy oknie. Przez szybę ozdobioną koronkową zazdrostką widział zagracone podwórko. W świetle księżyca, który właśnie wyjrzał zza chmury, murowany śmietnik przy drewutni wyglądał jak wejście do piekła. Piekło, niebo, piekło, niebo - od kilku godzin prześladowała go ta dziwna gra, w którą włączył się Kloński. Stern, podobnie jak Brodacki, miał wielką ochotę przefaso- wać tę zarozumiałą buźkę. Z tym marzeniem rzucił się na łóżko i w mgnieniu oka zasnął.

Obudził go potworny łomot. Ktoś walił do drzwi. Stern namacał przycisk nocnej lampki. W jej ostrym świetle przy- dybał stado prusaków obgryzających zostawiony na półmisku kulebiak. Ktoś głośno stukał, lecz kto? Brodacki, a może Lena?

Kiedy zerwał się z łóżka, żarłoczne stado pierzchło i odezwał się męski głos. Dałby sobie rękę uciąć, że już gdzieś tę chrapliwą mowę słyszał. Uchylił drzwi. Wąską szparę przesłaniał otłuszczony korpus. Komendant Szumiłło błagał go o pomoc. Wyglądał tak, jak opisał go Krezus - kurdupel od pakowania zwłok do worka. Przez tego właśnie kurdupla o czwartej dziesięć Stern na dobre pożegnał się ze snem. Obudził też Lenę i Brodackiego, prosząc ich, by się natychmiast ubrali.

Jaśniało. Nadchodzący świt różowił na wschodzie wąski pasek nieba. W rześkim powietrzu rozchodził się po ulicy dyskretny zapach palonej cykorii; ktoś wcześnie wstał i parzył zbożową kawę. Upojony tym zapachem, Stern włożył do ust papierosa i rozejrzał się. W fabryczce wody sodowej, na piętrze, paliło się pomarańczowe światło. Niespokojny cień przesunął się po ścianie i zamarł. Jakub zrobił krok w tamtą stronę, lecz wtedy wrzaskliwa sroka ogłosiła z czubka gruszy początek nowego dnia.

Dziennikarz wyjął zapalniczkę, a kiedy odwrócił się od wiatru, stanął nagle twarzą w twarz z Kurojadem. Nie zdążył się odsunąć. Bezzębny Kurojad z kapucynką na ramieniu spojrzał mu w oczy, aż Jakubowi przeszły ciarki po plecach.

- Musis to zrobić! Musis to zrobić i naucyć się milceć! - wycedził, gdy siwa małpka wdrapała mu się na czubek głowy.

Kurojad zapadł się pod ziemię równie szybko, jak się pojawił, zostawiając Sterna zupełnie skołowanego. To, co działo się z nim od kilku dni, przypominało zwariowany film braci Marx Kacza zupa: nieprzerwane pasmo absurdu i groteski. Jeden fakt nie budził w jego filmie wątpliwości - znowu jechał do Rowów redakcyjną tatrą. I był po temu powód. Pół godziny wcześniej Szumiłło odebrał na posterunku telefon. Murof błagał go o pomoc. Kiedy kurdupel dopominał się o szczegóły, włączył się sygnał i panienka z łącznicy oznajmiła, że numer szkoły nie odpowiada.

Nieplanowana podróż dłużyła się. Szumiłło czuł się intruzem. Wiercił się na siedzeniu jak owsik i skarżył na beznadzieję:

- Jeden zdezelowany fiat i trzy łuczniki to chyba za mało jak na miasto powiatowe, co? Auto jak na złość szlag wczoraj trafił, a rowerem z przekładnią Williamsa to można sobie jechać na ryby... A jeszcze do tego ci z województwa sami rozdzielają sobie PWU. Skandal! Po co im na miejskie bruki wojskowe korbowe przekładnie? Konferen- cyjki przed prasą robić to, psia mać, pięknie umieją!

Brodacki milczał, Lena zaś czule gładziła swego obrońcę po obolałej głowie. Niezły widoczek, pomyślał Jakub i spróbował rozruszać smętne towarzystwo. Mając na myśli kapucynkę Kurojada, zapytał, co niezwykłego można hodować w miasteczku o czwartej rano. Po sekundzie usłyszał z ust Leny, że tym czymś są bez wątpienia paznokcie! Błyskotliwa replika odebrała mu chęć do rozmowy. Zdoło- wany, nie zamierzał nikogo przekonywać o spotkaniu z Kurojadem.

W swej grze w piekło i niebo Stern trafił znowu do piekła, w którym zbierało się na letnią burzę. Wiatr przetaczał przez Rowy tumany kurzu, które zasłaniały widok na wąskiej, piaszczystej drodze. Z takiej gęstej chmury wyłoniła się tatra. Minęła murowany kościół i zatoczywszy szeroki łuk, zatrzymała się pośrodku wsi, na niewielkim placu przed drewnianą szkołą, tym samym, który Stern opisał przed kilkoma dniami na łamach „Kuriera”.

Gdy kurz opadł, siedząca przy tylnych drzwiach Lena pierwsza wysiadła, by zaczerpnąć świeżego powietrza. Zrobiła trzy kroki i natychmiast wycofała się z płaczem do tatry, kryjąc się na siedzeniu. Stern przekręcił klamkę i wolno otworzył drzwi samochodu. Za nim wysiedli pokiereszowany Brodacki i kołyszący się na krótkich nóżkach Szumiłło.

Jakub nie chciał wierzyć temu, co zobaczył. Po stokroć wołałby sen, lecz to nie było przywidzenie. Wiekowy dąb był u podstawy cokolwiek szerszy, jakby olbrzymia huba wyrosła na jego spękanej korze. Stern zrobił kolejny krok, by stwierdzić z przerażeniem, że na drzewie wisi ludzki łachman- Murof. Jego ciało przybite było do pnia gąszczem wielgachnych gwoździ, jakimi cieśla spaja belki stropowe. Nieopodal przybranego ojca bawiła się, rysując coś patykiem na piasku, upośledzona Bella. Tuż przy niej kucnął pijany Kloński. Robił głupie miny i strzygł palcami jak królik uszami, prowokując dziewczynkę, by obróciła głowę w stronę obiektywu Brodackiego. Mała pozostawała jednak obojętna.

Szczegóły, szczegóły, szczegóły. Stern nawet teraz musiał o nich pamiętać. Wciąż musiał je widzieć zachłannymi oczami Krezusa, hołubić i pieścić. Dostrzegł i to, że oślepiający flesz rozjaśnił pochmurny poranek. Kiedy Szumiłło zajmował się troskliwie zwłokami nauczyciela, nakazawszy sołtysowi przynieść obcęgi, Jakub podszedł do Belli i wziął ją na ręce. Gdy oddalali się od drzewa, flesz oślepił go ponownie. Właśnie to zdjęcie, na którym za jego plecami rysował się korpus Murofa, ukazało się na łamach „Kuriera” i obiegło cały kraj.

Stern, niepomny na otaczającą go tłuszczę, niósł Bellę do szkoły. Nie słyszał ani wrzasków kobiet, ani przekleństw i gwizdów mężczyzn. Chwilę później przyłączyła się do niego Lena i cała trójka, odprowadzana nienawistnymi spojrzeniami, zniknęła w drewnianym budynku.

Kiedy weszli do wiejskiej jednoklasówki, wszystko ucichło. Bella kręciła się w kółko w sieni. Wyglądała jak przerażone zwierzątko, które nie potrafi znaleźć wyjścia z klatki. Wreszcie udało jej się sforsować próg. Popychając głową drzwi, wślizgnęła się do zrujnowanej kuchni. W splądrowanym wnętrzu, wśród potłuczonych naczyń, zdeptanych pomidorów i fasoli, leżał na podłodze rozbity telefon. Przy kredensie, przyciśnięty drewnianą ekierką, spoczywał oprawiony w skórę album, a obok kolorowe kredki. Bella pisnęła przeraźliwie i, jak w transie, zaczęła je zbierać. Kiedy nie mieściły jej się w dłoniach, zadarła brzeg sukienki i wkładała za pazuchę, a nawet wpychała do ust, jakby chciała je połknąć.

Lena kucnęła przy niej i, głaszcząc jak kota, zaczęła uspokajać. Mówiła coś do niej, a po plecach Belli raz po raz przebiegały dreszcze. Nieufna, oddychając szybko, spoglądała na nieznajomego, który nachylił się po album. Obserwowała, jak ten pan, którego już kiedyś widziała, podchodzi do okna. Trzymał w ręku jej skarb, by obejrzeć go w brzasku dnia.

Stern instynktownie podniósł album do nosa. Zaskakujące, że tak jak w dzieciństwie, lekturę książek nadal zaczynał od poznania ich zapachu. Teraz woń albumu wydała mu się słodka, jakby między kartkami miała być ukryta laseczka wanilii. Zanim odwrócił skórzaną okładkę, ponownie spojrzał na wiejski plac. Zobaczył wieśniaka, który podniecony tym, co się stało, udzielał Brodackiemu wywiadu. Stażysta notował coś z przejęciem i żadne koło ratunkowe, o którym wspominał Krezus, nie było mu już potrzebne. Pod wpływem Leny zmienił się w twardziela. Co pisał ten macho? Może to, że nie odchodzi się od stołu przed zakończeniem gry i że aby poznać jej wynik, należy grać do końca? A może posunął się o jeden krok za daleko i zamierzał napisać prawdę? Stern był przecież ostatnim, który widział Murofa żywego, i pierwszym, z którym zażyczył sobie rozmawiać Szumiłło. O czym jeszcze ten ambitny karierowicz doniesie? O nieporadności swego szefa? O tym, że w pojedynkę szykował się do rozwiązania zagadki, a te dzikusy z Rowów z zalanym w sztok Klońskim dopisały za niego nad ranem pointę? Gdyby znał się na dziennikarskiej robocie, musiałby wspomnieć, że ta druga śmierć na drzewie nie jest już ani oryginalna, ani zabawna. Sic!

Kiedy Stern zrobił krok w stronę Belli, potknął się o drewniany łeb konia na biegunach. Odsunął go nogą i, zżerany ciekawością, otworzył album. Na tytułowej stronie, nad kłębowiskiem namalowanych przez Bellę linii, czerniła się wykaligrafowana redisówką przepiękna majuskuła - FORESTA UMBRA.

Jakub obrócił głowę w stronę dziewczynki, która przesypywała z rączki do rączki ziarenka fasoli, i wiedział już, co będzie dalej. Wiedział, że nie zostawi małej w Rowach i że, jak planował Murof, zabierze ją do karmelitanek do Marzepna. I przeczuwał coś jeszcze. Coś, co Murof dostrzegł w jego oczach, gdy sam na sam rozmawiali w nauczycielskim pokoju.

Gliażu, kak biezumnyj, na cziernuju szal,

i chładnuju duszu tierzajet pieczal.

Kagda legkowierien i mołod ja był,

Mładuju grieczanku ja strastna liubił.

Bella spała. Miarowa gra silnika i cudowny śpiew Leny ukołysały ją pierwszą. Wyciągnięta na tylnym siedzeniu, z głową na kolanach opiekunki, śniła słodki sen. Wyglądała zabawnie. Jej pyzate policzki oblały rumieńce, a z rozchylonych ust wysunął się koniuszek języka. Stern dostrzegł w lusterku jeszcze jeden szczegół: zlepione na czole pasemka włosów. Można by pomyśleć, że przed chwilą złapał ją deszcz. Obok Jakuba drzemał Brodacki. Jego głowa kiwała się na boki, opadała na pierś, by w końcu z głuchym odgłosem wylądować na szybie. Za nim, wtulona w siedzenie, posypiała Lena. Spojrzenie Sterna raz po raz zatrzymywało się na jej rozchylonym dekolcie.

Od wyjazdu do karmelitanek do Marzepna minęło pół godziny. Miasteczko Kurojada zdążyło się skryć za horyzontem niczym karta w talii szulera. Sternowi spodobało się to plastyczne porównanie. I znowu był z siebie dumny. Próbował wymyślić na poczekaniu kolejne, lecz „karta w talii szulera” powracało jak przebrzydła melodyjka. Bawił się tymi słowami. Zmieniał ich kolejność, rozbijał na litery, wciągając się w ogłupiającą grę, aż zaniepokojony rzucił okiem na zegarek. Dochodziła szesnasta. Seledynowe wskazówki roamera przypomniały mu o pogrzebie Sołowiowej.

A potem już bez zastanowienia wrócił pamięcią do wizyty u Hillela, kabały i szybującego wprost pod jego nogi Wisielca. Czyżby to Samuel był tym przebiegłym szulerem? Czyżby specjalnie podsunął mu tę myśl o myśli? Absurd! Niepotrzebny wyrzut sumienia. O tej porze jego stary kumpel powinien być na cmentarzu przy Pasiecznej. Stać przy trumnie hrabiny, opłaconym batiuszce i żałobnikach. Ilu ich jest? Trzech, a może tylko dwóch przypadkowych przechodniów? Jak na długie życie, zawstydzająca ceremonia.

Stern zna Hillela i wie, że Samuel niecierpliwi się teraz. Oparciem dla jego palców jest rondo filcowego kapelusza. Zawiedziony kieruje głowę w stronę bramy, wypatrując w niej Jakuba. Nie chce w to wierzyć, lecz brama i alejka są puste. Zapatrzony w siebie batiuszka poprawia ornat i z namaszczeniem gładzi szeroką brodę. Czeka na znak. Zrezygnowany Hillel lekko kiwa głową i smutna ceremonia toczy się dalej bez przeszkód.

Stern zostawił Samuela i wrócił myślą do porannych wydarzeń. Dopadło go naraz sto pytań. Kto jest inspiratorem linczu? Czy aby na pewno Kloński? Ten utalentowany karciarz i cynik? Wyjątkowo dużo miał do stracenia! Czy chciałby się świadomie narażać? A nawet gdyby to zaplanował, czy potrafiłby pociągnąć za sobą tłum? Kogo? Nienawidzących go Korejwów, Woźniców i mieszkających na wybudowaniu Burków? Bezsens! Więc gdzie się kryje inspirator tego mordu i kto nim jest naprawdę? Póki co na żadne z tych pytań Stern i Brodacki nie znali odpowiedzi.

Wyjechali w pośpiechu, zabierając Bellę w tym, w czym była: w fioletowej bawełnianej sukience i starych butach ze zniszczonymi przodami. W ostatniej chwili Lena przeszukała szafkę dziewczynki i wygarnęła z niej do tekturowej walizki bieliznę, dwie sukienki i sweter. Zapobiegliwie, z myślą o nadchodzącej jesieni, zabrała z półek palto, czapkę i wysokie obuwie. Z boku walizki upchnęła kostkę szarego mydła Olimp, ręcznik, kubek i sztućce. Na sam wierzch Stern wrzucił album ze szkicami i kredki.

Tuż po wyjeżdzie Szumiłły, który wywiózł ciało pożyczonym od sołtysa wozem, pod szkołę wróciła hołota. Stern zdążył tylko otworzyć okno od kuchni i cała czwórka wymknęła się do samochodu. Rowy pożegnały ich gradem kamieni.

Dokuczała mu nie przespana noc. Fioletowy bezkres po obu stronach drogi zdawał się i jego usypiać. Nie ożywiła go nawet pojedyncza jarzębina naśladująca niezdarnie japońskie bonsai. Wokół niej marszczyły się płowe trawy przeczesywane ostrymi podmuchami wiatru. Na otwartej przestrzeni, gdy trakt wspiął się na wzniesienie, Stern zwolnił. Z ciekawością obserwował przylepioną do przedniej szyby pszczołę. Żałował, że nie ma przy sobie szkła powiększającego. Wiedział, że owad jest stary, bo tylko stare pszczoły mają czarny, wytarty odwłok. Pamiętał, jak kiedyś z Hillelem eksperymentowali z owadami na Lonsza- nówce, bawiąc się w okrutnego Pana Boga. Tych bestialskich prób doświadczały muchy i bąki. Zamknięte w słoikach, odgrywały denerwującą muzyczkę.

Nie, tym razem Stern nie chciał być kolekcjonerem oderwanych odnóży i melodyjek. Miał kaprys uwolnić pszczołę ze śmiertelnej pułapki. Pomyślał też, że instynkt kieruje ją do roju, lecz młode pszczoły już dawno wydały na nią wyrok. Póki co, nieświadoma swego losu, przywarła do wycieraczki, dzielnie walcząc o życie.

Jakub zatrzymał samochód i wyszedł z szoferki. Tuż przy tylnym zderzaku, obok bukietu tymotki, wyrastał przekwitły szczaw. Zerwał przerośniętą łodygę i podszedł z nią do przedniej szyby. Raptem zmienił zamiar. Przypomniał sobie o Wisielcu i wyrzucił roślinę. Wyjął kartę z kieszeni. Precyzyjnie, niczym chirurg, przysunął narzędzie do wycieraczki. Podważył pszczołę brzegiem karty, a gdy wdrapała się na zwisające z gałęzi zwłoki, pomógł jej odlecieć.

Był z siebie dumny i niewiele kosztowała go ta duma. Właśnie upajał się swym postępkiem, kiedy poczuł na sobie czyjś wzrok. Obrócił głowę. Przez boczną szybę zobaczył małą Bellę. Przyglądała mu się natarczywie. Z nosem rozpłaszczonym na przezroczystej tafli wyglądała jak różowa świnka. Zaskakujące, ale bał się jej spojrzenia. Odkrył to już podczas pierwszej wizyty u Murofa, lecz wtedy Bella zniknęła za progiem, goniąc na czworakach kurę. Teraz Stern na próżno odpędzał tę przeraźliwą myśl, że i jemu każe „to” zrobić. Wstrętne uczucie obecności w głowie jej myśli potęgowało niepokój, nie pozwalając się skupić. Pospiesznie odwrócił wzrok od samochodu, przenosząc go na udekorowaną wrzosami przestrzeń.

Sen u boku Anny.. Wymarzone wytchnienie. Jednak prócz zdawkowych odpowiedzi i bezczelnego potakiwania nadal nie mógł się wyrwać z zaklętego kręgu wspomnień. Były zbyt świeże, zbyt bolesne. Czy ma jej powiedzieć, że jest tchórzem? Że nie chce pamiętać grymasu Belli, gdy uciekała na czworakach od wyniosłej, chudej przeoryszy? Cholerny, cholerny świat!

Kiedy Bella zamarła na moment nad połyskującym koralikiem różańca, obrócił się na pięcie i jak szczur zwiał do samochodu. Przebiegł pusty refektarz, wilgotną sień i znalazł się w pełnym kwiatów i ziół kolistym ogrodzie. Stanął jak wryty. Świat karmelitanek, niczym błogosławiona wyspa, kusił go feerią barw w czasie, który nie istniał. Odurzył go niespodziewany zapach lawendy, fiołków i chmielu, jakby wąchał przedsionek nieba. I róż także. Setek róż, o jakich zawsze marzyła Anna. Jasnoczerwonych, białych jak śnieg i herbacianych. Wśród nich rozpoznał bez trudu pyszniącą się kolorem ognia starą odmianę Bouvet i jaśniejszą o ton, bladoróżową Polly. Niebywale zmysłowa harmonia. On laik, który odrabiał udzielane mu przez żonę lekcje, w ciągu kilku sekund odnajduje wśród kompozycji wiodący kolor i zastanawia się nad wariacjami, łącząc barwy, kształty i zapachy. Anna, studiująca Rosenlexikon, byłaby dumna ze swego ucznia.

Ogłuszający dźwięk dzwonu na nieszpory wyrwał go z zamyślenia. Odsunął zardzewiały skobel, pchnął furtę i przeszedł przez wypielęgnowany warzywniak. Był wolny, wystarczyło wsiąść do samochodu. W tatrze Lena i Brodacki wdzięczyli się do siebie, on tymczasem stał niezdecydowany kilka metrów dalej, pamiętając wypłowiały habit Przeoryszy, pergaminową skórę jej dłoni i stary, znoszony trzewik.

A może było inaczej? Może stojąc bezradnie jak Bella, nie potrafił przeciąć łączącej go z nią niewidocznej pępowiny? Wahał się, mówił coś zmieszany, pocieszał się bez przekonania i usprawiedliwiał.

- Poradzimy sobie, proszę już iść! - wyszeptała siostra. - Pan Murof przysłał nam list i pieniądze. Obiecuję, że Bella będzie bezpieczna. No, niech pan już idzie. Teraz!

Nie znoszący sprzeciwu ton przeoryszy. Przypomniał sobie ten dziwny głos, dobiegający jakby nie z krtani, lecz ze studni. I tak samo kategoryczne spojrzenie osoby, która wie lepiej, bo jest bliżej Boga.

Teraz, po nieprawdopodobnych przeżyciach, wyobrażał sobie u boku Anny początek jutrzejszego dnia. Kolejny powszedni dzień przed wyjściem do redakcji. Poranna toaleta w łazience: mycie, nabożne golenie brzytwą, szorowanie zębów proszkiem, lecz nadal paniczny lęk przed spojrzeniem sobie w oczy. Po tym, co zrobił, czuł dziwne dławienie w gardle. Najchętniej obarczyłby kogoś winą.

Potworny ból głowy nie pozwalał mu zasnąć. Wciąż badał i analizował, analizował i badał, uklepując wypełnioną kaczym puchem poduszkę. Wreszcie, kiedy zamierzał się już poddać, znalazł prawdziwą przyczynę - bez wątpienia był do tej pory ślepcem. Stara, wytarta karta. To ona nie dawała mu spokoju! Już dawno powinien ją wyrzucić, lecz to oznaczałoby, oczywiście, kapitulację.

Setki razy patrzył na ten obrazek. Znał każdy szczegół wykrzywionej twarzy. Przerażone oczy, garbaty nos i mięsiste, przylegające uszy. Inny detal to wysunięty z ust czerwony, prześmiewczy język. Ktoś, kto malował tę kartę, musiał stać przed lustrem. Trzymać cienki pędzel i – jak on - szukać ukrytej odpowiedzi. Stroić głupie miny? A może wprost przeciwnie. Może chciał zapisać na niej bardzo ważną wiadomość dla niego.

Jeszcze niedawno twarz Wisielca wydawała mu się obrzydliwa. Teraz odkrył, że rysuje się na niej błogi spokój, jakby śmierć poprzedziła niezrozumiała przyjemność.

Stern słyszał od Zięby o działającej w Warszawie głęboko zakonspirowanej grupie zboczeńców. Rozpracowano ją po serii zagadkowych samobójstw na podstawie zapisków znalezionych u jednego z wisielców. „Oni” byli inni niż inni, jeśli można użyć takiego myślowego skrótu. Nie obnażali się w parkach, nie biczowali do krwi i nie podglądali przez dziurkę od klucza. Czerpali przyjemność z prawdziwego spotkania ze śmiercią - z duszenia się lub wieszania. Ich ryzykowny wybór opierał się na prymitywnej kalkulacji. Zięba nie chciał zdradzać szczegółów. Dał tylko do zrozumienia, że w tej hermetycznej grupie znaleźli się szanowani politycy, ważni przedsiębiorcy, a także zakochani w Tanatosie aktorzy. Do elitarnego grona należał również pułkownik z twierdzy Modlin, który tak dalece padł ofiarą własnego uzależnienia, że wciąż przeszywał haftki u stójki munduru. Od tej upiornej regulacji dostał podobno wytrzeszczu, a twarde wojskowe sukno przetarło mu do krwi skórę na szyi.

Stern nie miał zamiaru usprawiedliwiać ich szaleństwa, a jednak, jak nurek schodzący pod wodę, czując ciepło Anny, nabrał pokaźny haust powietrza. Wstrzymał na próbę oddech i dotknął językiem podniebienia. Z głową na poduszce, czując biodrem ciepłe biodro żony, przywoływał sen. Obrócony plecami do lustra, które coraz wyraźniej widział w swoim śnie, powoli wysuwał pasek ze spodni, zaczynając własny eksperyment. Był sam w łazience, skupiony i poważny. Przełożył koniec paska przez stalową sprzączkę, formując łatwo zaciskającą się pętlę. Jak Wisielec z karty Hillela umieścił stryczek na szyi i delikatnie dociągnął. Teraz wyglądał, wypisz wymaluj, jak karciana karykatura.

Podniecony zdjął ze stołka blaszaną miednicę z krochmalem. Rozejrzał się. Nad żeliwną wanną dostrzegł solidny stalowy hak, na którym wieszał przemoczone palto. Wszedł na stołek i bez wahania zaczepił na haku koniec paska. Był gotów. Spojrzał na wysmukłą mosiężną kolumienkę i zamknął oczy. Nie mogąc już cofnąć pochopnie podjętej decyzji, z obrazem wypolerowanego metalu w oczach zrobił w swym śnie krok naprzód.

Był odzianym w skórę pasterzem, który po północnym zboczu góry wracał do San Giovanni Rotondo. Przed chwilą zdmuchnął z pasterskiego kija utrudzoną dziką pszczołę, która taszczyła do gniazda kwiatowy pyłek, gdy on pędził przed sobą stadko łaciatych kóz. Było południe. Upał nie do zniesienia. W oddali, na szczycie góry zasłaniającej widok na zatokę Manfredonia, leżało Monte San Angelo. W rozpalonym powietrzu biały zamek wybudowany przez krzyżowców zdawał się falować, a cienka wstążka drogi jak rzemień oplatała zbocze, wiodąc na zachód, do miasta, w którym mieszkał bandażujący stygmaty mnich.

Stern przystanął w upalnym słońcu, wypatrując cienia, w którym najłatwiej byłoby mu się schować. Uwielbiał cień. Był jego cichym wyznawcą. Cień pokonuje wszystkie przeszkody, zamieniając się pod koniec każdego dnia w przynoszącą ulgę noc. Kiedyś, gdy wyszedł o świcie z namiotu, zobaczył, jak monstrualny cień pojedynczej pinii, niczym ostry pal, na który wbijano skazańców, przebił kamienny stół, sunąc podstępnie aż po horyzont. Zachwycony postawił na nim stopę, a potem całe ciało i rozkoszował się zimną powietrzną kąpielą. Kiedy słońce zaszło za chmurę, katowski pal zniknął nagle, a on złożył namiot i zebrał rzeczy, by udać się w dalszą drogę. Zachował tę tajemnicę dla siebie. Wiedział, że cień przekracza wszystko. Pełznie w ciszy jak zwiadowca, by nagle, jak wezbrana rzeka, zawojować całą dolinę, zatrzymując ją niczym bezcenny łup.

Teraz szedł skrajem Foresta Umbra, pamiętając ostrzeżenia ojca, by się w nim nie chować. Właśnie tu miała być ukryta głęboka jaskinia, w której kiedyś składano ofiary.

Żyli w niej „ludzie ziemi” wychodzący na powierzchnię tylko nocą. Z łatwością czynili czary, przyspieszając i cofając czas, starzejąc się w kilka chwil i równie łatwo zmieniając się w dzieci. To oni zostawili po sobie ryty naskalne, dziwne symbole na kościach i naczyniach z gliny. Nikt nie wiedział, skąd przybyli, choć stary rybak z Vieste, co znał całe wybrzeże od Bari do wysp Tremiti, chwalił się, że w jednej z zatopionych grot odkrył starożytną łódź ozdobioną podobnymi znakami.

Obejrzał się trwożnie. Zwarta ściana drzew obiecywała wolny od słońca, ożywczy chłód. Przezornie omijając język lasu, skręcił na północ i doszedł do opuszczonego domostwa, którego granicę wyznaczał mur z ułożonych płasko wapiennych kamieni. Teraz porastał je mech i cienka gałązka powoju kładła się nieśmiało na poszarpanych załomach. Właśnie je mijał, gdy jeden ze skalnych odłamków wydał mu się inny. Zaciekawiony zatrzymał się, a potem, patrząc czujnie na kozy, szybko zawrócił. Podszedł do fundamentu, by stwierdzić ze zdumieniem, że to nie kamień, lecz pobielała na słońcu bawola czaszka. Była imponująca. W miejscu nosa otwierała się głęboka szczelina, prowokując grozą na podobieństwo weneckiej maski. Zabawne, ale zdawało mu się, że martwy bawół patrzy na niego posępnie. Osadzone po bokach oczodoły zionęły pustką, lecz przecież kiedyś w oczach zwierzęcia odbijały się kępy zielonych traw, lazur nieba i dające schronienie od słońca, pełne szeleszczących cykad oliwki. Zaintrygowany, płosząc chyżą jaszczurkę, podniósł czaszkę. Przystawił ją sobie do głowy, udając bawołu. Zgiął tułów. Teraz wyglądał groźnie, niczym Minotaur szykujący się, by kogoś znienacka zaatakować. Znudzony zabawą rzucił czaszkę pod stopy i jednym uderzeniem sandała odłamał zakrzywione ostrze. Róg był wspaniały. Na jego końcu widniał wyryty znak przypominający cień wysokiej, smukłej pinii. Zaciekawiony pochylił się i wyciągnął dłoń. Zamierzał schować go do płóciennego worka, lecz w porę się opamiętał. Patrzył ze wstrętem na wijącą się w środku tłustą larwę. Z obrazem żółtej larwy, którą niechcący zbudził, ze złością kopnął czaszkę, aż zatrzymała się opodal na karłowatej oliwce.

Zdyszany, wypatrując chmur, podniósł wzrok. Zamiast nich dostrzegł na czystym firmamencie sokoła. Ptak kołował ospale w nieruchomym powietrzu, jakby żar był jego sprzymierzeńcem. Właśnie wtedy, gdy śledził go wzrokiem, zrobił nierozważny krok. Oślepiony potknął się o wystający kamień i instynktownie zwinął w kłębek. Spadał niczym biała czaszka bawołu w pełną cienia, wilgotną przepaść, zostawiając na górze uparte kozy, sokoła i wpatrującą się weń zawzięcie Bellę. Stern leciał w dół.

Gdyby nie powiedziała tego jednego słowa, wszystko mogłoby być inaczej. Sprowokowany, z maską na twarzy zagrodził jej drogę, gdy chciała go ominąć. Zdziwienie w jej oczach rozwścieczyło go. Potem przypomniał sobie, że chwycił ją za włosy i brutalnie uderzył pięścią w skroń. Zatoczyła się i upadła jak szmaciana lalka. Kiedy zaczęła wzywać pomocy, zaskoczony własną reakcją, kopnął ją w brzuch, zmieniając krzyk w urywany skowyt. Dalej - niczym w wyuczonej na pamięć roli - pokazał jej, co znaczą ból, poniżenie i rozpacz. Zmaltretowana, z rozbitym czołem Anna leżała na dywanie, czekając na najgorsze. Milczała, a więc przyznawała się do winy i gotowa była za nią odpokutować.

Czyżby, zastanawiał się Stern, pogodziła się z myślą, że w najdrobniejszych szczegółach powtórzy za chwilę opisywaną na łamach „Kuriera” makabrę? Na jego twarzy pod maską gościł przez sekundę uśmiech satysfakcji. Nic już nie mogło mu przeszkodzić. Magda - postarał się o to - zabrała Kasię do kina, a gdyby nawet ktoś zapukał do drzwi, uda, że go nie ma, i nie otworzy

Teraz czekała na niego praca. Wyobraził sobie, że nowe cierpienia, które za chwilę zada żonie, dostarczą mu ostatecznego motywu, jaki przyświecał nauczycielowi. To skojarzenie sprawiło, że poczuł do niego sympatię. Wydało mu się to zupełnie naturalne, a zarazem niewiarygodne. Gdyby w tej chwili poszedł do przedpokoju obejrzeć w lustrze swoją twarz, zobaczyłby maskę rogatego daniela, którą podarował mu Murof. I ważny szczegół: cętki jasnej sierści po bokach rozwartych szeroko nozdrzy Nie, nie miał zamiaru tracić czasu na jakieś sentymenty. Odruchowo wsunął prawą dłoń do kieszeni marynarki. Nie spiesząc się, wyjął z niej pięć gwoździ i ułożył na dywanie w połyskujący płotek. Z blatu biurka podniósł żelazny młotek. „Płotek- -młotek”, powtarzał jak dziecko banalne skojarzenie.

Zajęty rymowanką, wbił w jej piętę pierwszy gwóźdź. Tak jak przypuszczał, ocknęła się na moment, a potem znowu zapadła w ciemność. To nie był film w kinie Uciecha, to nie był wesoły sen, który znika z otwarciem oczu. Anna zemdlała raz jeszcze i poddała nierówną walkę.

Kiedy zegar w kuchni wybił osiemnastą, Stern uświadomił sobie, że „jego Anna” - cóż za absurdalny zwrot! - leży od kwadransa bez czucia w swoim pokoju. Przypomniał sobie, że już niedługo rozlegną się na ganku znajome kroki bony i dotrze do jego uszu wesoły szczebiot Kasi. To go zdopingowało. Przemógł się i podszedł do zlewu. Odkręcił kran i nalał wody do kubka. Nachylony nad porcelanową wylew- ką, oglądał sączącą się spod paznokcia krew, która tworzyła na bieli emalii zawiły wzór. Z obrazem czerwonej rozgwiazdy, która przysiadła na jego palcu, wszedł za parawan. Za tą kurtyną, był tego pewien, rozbierali się „pacjenci” Anny: elegancki porucznik Walh; szpakowaty, wyszczekany adwokat, któremu przyrzekł wybić zęby; a także nagi od pasa w górę, spocony ogrodnik, który przyszedł do niej wieczorem skopać kwietnik. Szczeniak. Tego przestraszył, odbezpieczając pistolet i każąc mu stać pod ścianą z uniesionymi rękami. Upokarzające fantazje przemknęły w jednej sekundzie przez jego głowę. Gdyby nie widział jej w ramionach innych, gdyby zechciał wreszcie pokazać, że jest mężczyzną (bo na to czekała), wszystko mogłoby się potoczyć inaczej.

Nachylony nad skrępowanym ciałem wylał na usta cienki strumyk chłodnej wody, który wsiąkł w dywan. Anna nie zareagowała, sprytnie udając omdlenie. Pochylił się mocniej i dotknął palcami szyi. Nic. Nie wyczuł tętna. Dla pewności uniósł palcem powiekę. Nie chciał wierzyć, że to już. Szarpnął jej rękę i raz jeszcze próbował zbadać puls. Był zawiedziony. Więc tak wygląda śmierć, która z niego zakpiła? Nie miał odwagi spojrzeć w bok, na okaleczoną stopę Anny, którą zmienił w krwawą miazgę. Wróciły słowa Murofa, wypowiedziane z jakąś obłędną pewnością: „Już za pierwszym razem, panie redaktorze, odkryłem zdumiony, że pisk tych niewinnych kobiet, ich nieludzkie wycie, przypomina mi śmierć mojej żony na stole operacyjnym. Tak jakby to ona, a nie te przypadkowe kobiety, chciała mi o czymś powiedzieć, wijąc się z bólu. Musiałem, niech mi pan wierzy, panie redaktorze, dowiedzieć się, cóż to za tajemnica...”

Stern wstał powoli i podszedł do leżanki, na której Anna ucinała sobie poobiednią drzemkę. Jednym ruchem ściągnął prześcieradło i narzucił je na ciało żony. Potem wyszedł do przedpokoju. Oparty o boazerię, z zamkniętymi oczami, starał się przypomnieć sobie znaną kombinację cyfr. Wreszcie podniósł słuchawkę i wykręcił numer redakcji.

- Haluoo! Tu sekretariat „Kuriera” - odezwał się wyzywający głos Kazi. - Z kim mam przyjemność?

- Przestań picować i daj mi Krezusa!

- Ach to pan, panie Jakubie. Co pan taki w gorącej wodzie kąpany? - Poznała go. - Przestraszyłam się, ma pan taki zmieniony głos.

- Łącz i nie gadaj! - szczeknął wściekle Stern. Kiedy usłyszał w słuchawce znajome chrząknięcie, bez wahania powiedział: - Mam dla pana nowinę, szefie.

- A to strasznie ciekawe, panie Stern. Bo powiadają, że rzucił pan pracę. Ja w takie bzdury nie wierzę, ale... Halo?

- Mam dla pana wiadomość - rzekł Jakub zmienionym głosem.

- Mówił pan to przed chwilą - pastwił się nad nim Kre- zus. - Znowu mały poślizg.

- Zabiłem żonę - oświadczył Stern i te słowa dla niego samego zabrzmiały jak głupi żart.

- Niezły cyrk! Własną czy cudzą? - kpił naczelny. - Bo to zasadnicza różnica.

- Własną - powiedział spokojnie Stern.

- To by znaczyło, że pan naprawdę oszalał.

- Tak, oszalałem! - krzyknął Jakub. - Na pierwszej stronie może pan dać swoje nazwisko!

Rzucił słuchawkę, a potem jednym ruchem zdarł z głowy maskę daniela i cisnął ją pod nogi. Jeszcze przed chwilą biegł przez las, przeskakując z rozbiegu niskie pnie i krzaki. Niosła go niewypowiedziana wściekłość na samego siebie, więc cały czas przyspieszał kroku. Przewracał się i wstawał, czepiając trawy. Zasłaniał twarz przed atakującymi go gałęziami. Las wchłonął go niepostrzeżenie, nakrywając zielonym dachem, którego strop ginął w gęstej wieczornej mgle. Rozwarte nozdrza i jasne plamy po bokach pyska upodabniały go do prawdziwego daniela. Wydawało mu się, że gładka sierść faluje jak trawa w podmuchach wiatru. Przez wilgotne nozdrza przebiegały dreszcze. A potem - tylko tak Jakub mógł opisać czas - wszystko zamarło, kiedy zaś ożyło na nowo, już w innym miejscu, spostrzegł, że stąpa po świeżych, skopanych trocinach i że publika, o której zapomniał, czeka w milczeniu, aż się ukłoni. Tysiące spojrzeń lwowskiej publiczności przejętej jego występem. Orkiestra daje tusz, na jego ukłon czeka Gizella, woltyżerka w kostiumie z węża, Żelazny Maks łamiący podkowy, a nawet wystraszony autentyczny australijski struś Paola, który dźwiga na grzbiecie żółtodziobego Pierre’a- słowem, wszyscy podziwiający z zachwytem jego niespodziewany powrót.

Jest, a przecież go nie było. Zniknął na kilka dni, godzin, minut - kto to wie? - za sprawą starej Ariel, która powtarza od wieków ten sam mrożący krew w żyłach numer. Gdzieś był, coś robił, lecz co? Jego nagłe zjawienie się rozgrzewa do czerwoności publikę, która widziała i musi uwierzyć, że Ariel rwie czas niczym cienką jedwabną nitkę.

- Jeszcze raz, jeszcze raz! - skanduje widownia. - Brawo! - I oklaski, jak strzały na wojskowym capstrzyku, przetaczają się pod brezentową kopułą.

Stern powrócił. Stern słyszy bas Hillela: „Hod, hod!”, co znaczy: „Chwała, chwała!” Podnosi spod stóp maskę daniela i otrzepuje z trocin. Tryumfalnie (lecz co znaczy to słowo?) kłania się widowni, rozpoznając siedzącego przy Kunie Daniluka. Szuka Samuela, ale ten zapodział się w tłumie. Ma w ręku jego Wisielca, chciałby go teraz oddać. „Karta z talii szulera”, tłucze mu się na nowo po głowie.

Spektakl trwa dalej. Jakub usuwa się do brzegu, bo na arenę wjeżdża już w stalowej klatce na kołach zapowiadana przez Gizellę lwica. Stern zapomina o sobie, widząc w ślepiach dzikiego kota ostrzegający błysk. Jest gotów przysiąc, że wściekły ryk Andy miesza się ze znanymi krokami na schodach. Ktoś głośno wali w bęben, jakby wyważał drzwi, a następnie wesoła trąbka buskera daje sygnał i cały zespół ponownie wybiega na scenę. Ariel, Maks, Oryl i mała Gizella robią zwarte półkole, by się ukłonić. „O, le! - krzyczą gromko. - O, le!”

Stern rzuca przebrzydłą kartę. Znowu jest sobą. Może już wracać na miejsce. Hermafrodyta Oryl bierze go za rękę, odprowadzając do drewnianego podestu. Spieszy się, gdyż na arenę wpada na gniadym ogierze odziany w czerwoną koszulę Kirgiz. Jeździec zatacza koło. Znika pod brzuchem konia, nie wypuszczając z ust błyszczącej szabli. Publika milknie. Rumak pędzi bez jeźdźca. Pojawia się raptem za plecami Sterna i ociera o niego spoconym bokiem. Kirgiz chwyta wierzchowca za grzywę, przeskakuje przez burtę i głośne „O, le!” towarzyszy mu jeszcze na wybiegu, rozsadzając bębenki.

- To twój tatuś, prawda? Oddaję go całego! - woła Oryl (stara jego sztuczka), nie otwierając ust.

Kasia wyciąga ręce do ojca i robi dla niego miejsce na ławce.

- Nie było cię, tato! - krzyczy. - Ty chyba naprawdę zniknąłeś! Mamo, powiedz, gdzie tatuś był?

Anna milczy. Przygląda się ze strachem Jakubowi, który ma łzy w oczach. Stern płacze naprawdę. Coś mu dolega. Ale co?

- To tylko zły sen - słyszy.

- Tato, obudź się wreszcie!

Anna bierze go za rękę i razem z Kasią śmieją się głośno ze szczęścia.

EPILOG

Kiedy cyrk Forum wyjechał pod koniec sierpnia ze Lwowa, w mieście i w okolicy doszło do niezwykłych zdarzeń. Doświadczył ich nie tylko Jakub Stern, który zmienił się na lepsze po tym, jak Anna wyznała mu, że będą mieli potomka. Przeżył je także Brodacki, który po ukończeniu stażu oświadczył się Lenie i zabrał ją do Krakowa. Podobno w zwariowanym tempie wzięli ślub i jeszcze szybciej się rozwiedli, bo przystojny Adaś znalazł sobie nową przyjaciółkę.

Zaznał ich również Samuel, który - jak obiecywał - pojechał do żony do Hajfy, by wraz z nią zakładać powstające jak grzyby po deszczu kibuce. Jego syn Izaak w dwa i pół roku skończył medycynę. Na wiosnę trzydziestego dziewiątego w instynkcie samozagłady wyrwał się do ukochanej Polski. Wrócił do domu po dwudziestu latach, gruntownie zwiedziwszy Syberię.

I w redakcji „Kuriera” nie obeszło się bez trzęsienia ziemi. Krezus zaparł się swej idée fixe! Sprzedał plac z pałacem. Zostawił zespół pod opieką Mańkiewicza, a sam udał się w podróż dookoła świata. Co jakiś czas dawał o sobie znać, przesyłając pozdrowienia. Z Boliwii donosił na kawałku liścia bananowca, że ogromny świat kurczy się, co odbierane było w redakcji jako herezja.

Karciarz i birbant Kloński całkiem obrósł w piórka. Wygonił starego ogrodnika, wyciął drzewa w parku, sprzedał kolekcję obrazów i... zafundował proboszczowi nowiutki ołtarz. Na niewiele się to zdało. Rowy straciły wiarę.

Proboszcz coraz częściej odprawiał mszę sam, aż w końcu biskup odwołał go z parafii.

Å propos Sawickiego - młody hrabia zdziwaczał do reszty. Za zgodę na pozostanie w pałacu ofiarował się być u dawnego kolegi służącym, co Kloński skwapliwie wykorzystał.

Co się tyczy innych bohaterów, wszystkowiedzący Kuro- jad mieszka jak dawniej w P. przy Wierzbowej. Podobno kolejka na jego schodach jest dziś dwa razy dłuższa. Krążą plotki, że to za sprawą złotych zębów, które wstawił sobie po namowach Hucułki. Semena Kurojad, bo tak się ona teraz nazywa, w każdą niedzielę przyrządza mężowi na obiad knedle ze śliwkami, które bez pytania wyżera mu z talerza wredna kapucynka.

Została jeszcze mała bohaterka Bella, o której wszyscy zapomnieli. Prawdę powiedziawszy, od początku nikt, nawet Stern, nie zamierzał jej w Marzepnie odwiedzać. Po pożarze klasztoru zaginął po niej wszelki ślad. Ruiny straszą tam do dziś. Gadanie, że mała włóczy się po świecie ze sławnym cyrkiem, można między bajki włożyć.

Content

Jaszczuk Paweł Foresta Umbra