Блок Аляксандр

Дванаццаць

Аляксандр Блок

Дванаццаць

1.

Чорны вечар.

Белы снег.

Вецер, вецер!

На нагах не стаіць чалавек.

Вецер, вецер —

На ўсім божым свеце.

Завівае вецер

Белы сняжок.

Пад сняжком — лядок.

Золь, імжака.

Кожны хадок

Коўзаецца — ах, небарака!

Ад дому да дому —

Над вуліцай канат.

На канаце плакат:

“Уся ўлада Устаноўчаму сойму!”

Бабулька заходзіцца-плача,

Ніяк не ўцяміць, што значыць,

Навошта гэткі плакат бліскучы,

Такі кавалак — назола?!

Колькі-б выйшла для дзетак анучаў,

А кожны — босы і голы…

Бабулька, як курыца,

Перакулілася праз снежны ком.

— Ох, маці божая, заступніца!

Не жыццё ад бальшавікоў! ..

Вецер трывожны,

Не адстае і мароз.

І буржуй на раздарожжы

Затуліў каўнерам нос.

А гэта хто? — Даўгія космы,

Мармыча ў паўголаса:

— Здраднікі!

— Згубілі Расію!

То, мабыць, пісьменнік —

Вітыя.

А вось і даўгаполы —

Пад ветрам зморшчыў лоб.

— Што сёння невясёлы,

Таварыш поп?

Помніш, як бывала

пузам пёр упярод,

І крыжом зіяла

Пуза на народ?...

Вось пані ў каракулі

Да другой падвярнулася:

— Мы ўжо плакалі, плакалі…

Паслізнулася

І — гоп — расцягнулася!

Ай, ай!

Цягні, падымай!

Вецер гуляе

Рады і злы.

Падалы ўзбівае,

Падарожных косіць,

Рве, мне і носіць

Плакат угары

“Уся улада Устаноўчаму сойму”…

І словы даносіць:

… і ў нас быў сход, вядома…

… Вось у гэтым доме…

…Абгаварылі —

Пастанавілі:

На раз — дзясятку, на ноч — дваццаць пяць…

…І меней не з каго не браць…

… Хадзем спаць…

Позні вечар.

Пусцее вуліца.

Адзін валацуга

Сутуліцца,

Ды свішча вецер…

Гэй, нябожа!

Падыходзь —

Пацалуемся…

Хлеба!

Што наперадзе?

Праходзь!

Чорнае, чорнае неба.

Полымя сумнай злосці.

У грудзях занялося…

Чорная злосць, святая злосць…

Таварыш! Глядзі

Востра!

2

Гуляе вецер, мігціцца снег.

Ідуць дванаццаць чалавек.

Вінтовак чорныя рамні,

Наўкол — агні, агні, агні…

У зубах — цыгарка, стары картуз

На спіну-б трэба бубновы туз!

Свабода, свабода,

без крыжа святая!

Тра-та-та!

Халодна, таварыш, халодна!

— А Ванька з Кацькай у карчме…

— У панчосе керанкі ў яе!

— І Ванька грошаў мае шмат…

— Быў Ванька наш, а стаў салдат!

— Ну, Ванька, сукін сын, буржуй,

Маю пацалаваць спрабуй!

Свабода, свабода!

Бяз крыжа святая!

КацькаВаньку пацяшае —

Чым, чым пацяшае? …

Тра-та-та!

Наўкол — агні, агні, агні…

Аплеч ружэйныя рамні…

Рэвалюцыйны трымайце крок!

Не дрэмле вораг, пільнуе змрок!

Таварыш,  стрэльбу ямчэй нясі!

Давай пальнём па святой Русі! —

Па ізбянай,

Па кандовай,

Ды па тоўстазадай!

Эх, эх, без крыжа!

3.

Як узяліся нашы хлопцы

У чырвон-гвардыі служыць,

У чырвон-гвардыі служыць —

Буйну голаву злажыць!

Эх ты, гора-горкае,

Салодкае жыццё!

Стрэльба аўстрыяцкая,

Падраны палітон!

Мы, на гора ўсім буржуям,

На увесь свет пажар раздуем,

На увесь свет пажар у крыві, —

Госпадзі, благаславі!

4.

Ўецца снег, ліхач крычыць,

Ванька з Кацькаю ляціць —

Елікстрычны ліхтарок

На аглобельцы…

Ах, ах, падай!...

У шынелі ён шалдацкай,

Не салдат, а нейкі фацат!..

Завівае чорны вус,

Ды закручвае,

Ды выкручывае…

Вось дык Ванька — гэта зух!

Вось дык Ванька — смелы рух!

Кацьку-дуру абымае,

Загаварывае…

Кацька слухае яго,

Зубкі ззяюць жамчугом…

Ах ты, Каця, мая Каця,

Таўстамордзенькая…

5.

У цябе на шыі, Каця,

Ад нажа майго рубец.

У цябе пад грудзьмі, Каця,

Знак пакінуў маладзец!

Эх, эх, паскачы!

Дня вясёлыя злічы!

У панскіх вопратках хадзіла, —

Пакрасуйся, пахадзі!

З афіцэрамі блудзіла —

Дык пацешся, паблудзі!

Эх, эх, паблудзі!

Сэрца лёдам халадзіць.

Помніш, Каця, афіцэра —

Галавы ён не знасіў…

Ці не ўспомніла, халера?

Ці забылася зусім?

Эх, эх, успамяні,

Спаць з сабою памані!

Гетры шэрыя насіла,

Ела панскі шакалад,

З юнкерам гуляць хадзіла —

З салдаццём цяпер пйашла?

Эх, эх, саграшы!

Будзе лепей на душы!

6.

…Ізноў насустрач угрунь імчыць,

Ляціць ліхач, ляціць, крычыць…

— Стой, стой!... Андруха, пераймай!

Пятруха, ззаду забягай!

Трах-тарарах-тах-тах-тах-тах!

Узвіўся ў неба снежны гмах…

Ліхач — і з Ванькам — наўцёк…

Яшчэ разок! Узводзь курок!...

Трах-тарарах! Ты будзеш знаць

З чужою дзеўкай як гуляць! …

Уцёк, зладзюга! Уцякай!

Назаўтра помсты ты чакай!

А Кацька мёртвая ляжыць,

І з раны кроў на снег бяжыць.

— Што, Кацька, рада? Ні гу-гу…

Ляжы ты, падла, на снягу!

Рэвалюцыйны трымайце крок!

Не дрэмле вораг, пільнуе змрок.

7.

І ізноў ідуць дванаццаць —

Толькі стрэльбы бразгацяць.

Твар у беднага забойцы

Пабялеў, бы ў мертвяка…

Праз сувеі снегавыя

Разагнаў трывожны шаг.

Хустку звіў вузлом на шыі —

Не апомніцца ніяк…

— Ты чаго такі маркотны,

Невясёлы стаў такі, —

Ці без Кацькі той самота

Сэрца сціснула ў ціскі? …

— Эх, сябры мае, браточкі!...

Гэту дзеўку я кахаў…

Не адну хмельную ночку

З гэтай дзеўкай скаратаў…

З-за гарэзнасці бядовай

У палаючых вачах,

З-за радзімачкі пунсовай

Каля правага пляча.

Загубіў я, бесталковы,

Загубіў я згарача…ах!

— Ну, разнюніўся, разліўся…

Ці-ж не баба ты, Пятро!

Хочаш, Богу памаліся!

Хочаш вывернуць нутро?

— Гэй, Пятруха, схамяніся!

— Над сабой трымай кантроль!

— Час настаў цяпер інакшы —

Не для гора і тугі,

Трэба скончыць справу нашу

Нам, таварыш, дарагі! —

І Пятро свой бег спыняе,

Суцішае ён шагі…

Ён галоўку ўзнімае,

Ён ізноў павесялеў…

Эх, эх!

Пагуляць цяпер не грэх!

Сёння ты, буржуй, не спі —

Дзверы крукам зашчапі!

Склепы-сховы адчыняй,

Ды галоту сустракай!

8.

Ох, ты, гора горкае!

Доля нудная,

Сумная!

Я часіну тут

Правяду, правяду…

Я патыліцу

Пачашу, пачашу…

Я гарбузікі

Пагрызу, пагрызу…

Я ўжо ножычкам

Паласну, паласну!

Ты ляці, буржуй, зязюлькаю!

Вып’ю кроў я

За любоў маю,

Чорнабровую…

“Упокой, Господі, душу рабы твоея”…

Нудна!

9.

Не чутна шуму гарадскога,

Над неўскай вежай цішыня,

І больш няма гарадавога —

Гуляйце, хлопцы, без віна!

Стаіць буржуй на раздарожжы,

Схаваў у каўнер ссінелы нос.

А побач з ім спіну наёжыў

Сабака, падтуліўшы хвост.

Буржуй, як цюцька, стаў, галодны

І да зямлі нібы прырос.

І свет стары, як пёс бязродны,

Стаіць за ім, паджаўшы хвост.

10.

Загуляла завіруха,

Ой, ой, завіруха!..

Усё пад белай пацярухай

Захавалася кругом!

Снег узвіваецца слупом,

Рассыпаецца наўслонь.

— Ох, мяцель якая, Спасе!

— Гэй, Пятруха, не хістайся!

— Ад бяды цябе, мо’упас

Залаты іканастас?

Несвядомы ты, ты дзе там —

Сам падумай лепш пра гэта!

Хіба рук крывёй не спляміў

Цераз Кацькіна каханне?

— Шаг трымай рэвалюцыйны, —

Вораг шлях нам не зачыніць!

Упярод, упярод!

Рабочы народ!

11.

І ідуць без імені святога,

Усе дванаццаць — удаль.

Да ўсяго гатовы,

Ніпачым ім жаль…

Іх вінтоўкі гневам веюць

На варожыя сляды…

У завулкі, дзе завеі,

Дзе ўзлятае снег, як дым,

Дзе не вырвецца з сувеяў

Ні стары, ні малады. —

У вочы б’е

Чырвоны сцяг.

Раздаецца:

Мерны шаг.

Смерць снуе

Варожы шлях —

І пыліць завея ў вочы

Дні і ночы

напралёт…

Упярод, упярод,

Рабочы народ.

12.

…Удаль ідуць усеўладным шагам.

— На дарозе хто там устаў?

Гэта — вецер з чырвань-сцягам

Разгуляўся, зашугаў.

На шляху — сумёт халодны.

— Хто там? — Ноч і мітульга. —

Толькі ззаду пёс галодны,

Нібы злодзей, закульгаў.

— Адвяжыся, шалудзівы,

Я штыхом паласкачу!

Свет стары — брахун паршывы,

Адыдзі — пакалачу!

… скаліць зубы — воўк галодны, —

Хвост паджаў — не адстае —

Той сабака — злы, бязродны…

— Адгукнуліся, хто йдзе?

Хто махнуў чырвоным сцягам?

Цемра гэткая кругом!

Хто там ходзіць белым шагам?

Хто схаваўся за вуглом?

— Усё роўна пераможам,

Лепш здавайся мне жыўцом!

— Чуеш, горай стацца можа!

Гэй, выходзь, страляць пачнём!

Трах-тах-тах! — і толькі рэха

Адгукаецца — гу-гу!...

Ды завея доўгім смехам

Заліваецца ў снягу…

Трах-тах-тах! …

Трах-тах-тах! …

Так ідуць усеўладным шагам —

Ззаду — пёс, галодны пёс…

На чале з крывавым сцягам,

Праз завеі снежны гул,

Абаронены ад куль,

Над завейным крокам кволым,

Перлам белым снежных столак

У вяночку з белых роз —

На чале — Ісус Хрыстос.

Content

Блок Аляксандр Дванаццаць

Аляксандр Блок Дванаццаць