Jefremow Iwan

Godzina Byka

IWAN JEFREMOW

GODZINA BYKA

„Ziemia zrodziła się w Godzinie Byka

(inaczej: Demona, o drugiej w nocy)”.

Stary chińsko-rosyjski słownik biskupa Innocentego, Pekin 1909

Dedykowane T. I. Jefremowej

Tytuł oryginału: Godzina Byka (2015)

Autor: Iwan Jefremow

Pierwsze wydanie: 1969

Tłumacz wydania: Witold Jabłoński

Wydawnictwo: Solaris

Rok wydania: 2015

Seria wydawnicza: Galaktyka Gutenberga

Cykl wydawniczy: Wielki Pierścień [2]

Główne Postacie

Załoga gwiazdolotu „Ciemny Płomień”

Dowódca ekspedycji, historyk — Faj Rodis

Komandor gwiazdolotu, inżynier urządzeń anihilujących — Gryf Rift

Astronawigator I — Wir Norin

Astronawigator II — Menta Kor

Pilot inżynier — Diw Simbel

Inżynier broni — Gen Atal

Inżynier broni biologicznej — Nea Holli

Inżynier maszyn cyfrowych — Sol Sain

Inżynier łączności i dokumentacji — Olla Dez

Lekarz Floty Gwiezdnej — Ewiza Tanet

Biolog — Tiwisa Henako

Socjolog lingwista — Czedi Daan

Astrofizyk i planetolog — Tor Lik

Mieszkańcy planety Tormans

Przewodniczący Rady Czterech, władca planety — Czojo Czagas

Jego zastępcy — Gen Szi, Zet Ug, Ka Luf

Żona Czojo Czagasa — Jantre Jahah

Kochanka Czagasa — Er Wo-Bia

Inżynier informacji — Honteelo Tollo Frael (Tael)

Dowódca „liliowych” — Jan Gao-Juar (Jangar)

Dziewczyna z Tormansa — Sju An-Te (Sju-Te)

Przywódca „kży” — Gzer Bu-Jam

Prolog

W szkole trzeciego cyklu zaczął się ostatni rok nauki. Pod jego koniec uczniowie pod kierunkiem wyznaczonych mentorów powinni byli przystąpić do wypełnienia prac Herkulesa. Przygotowując się do samodzielnego działania, dziewczęta i młodzieńcy ze szczególnym zainteresowaniem przechodzili kurs historii ludzkości na Ziemi. Najważniejsza okazała się nauka o ideowych pomyłkach i nieprawidłowych kierunkach organizacji socjalnej na tych etapach rozwoju społecznego, gdy nauka dała możliwość kierowania losami narodów i krajów, początkowo w niewielkim stopniu, później całkowitego. Historia ziemskiej ludzkości łączyła się z mnogością innych cywilizacji na odległych światach Wielkiego Pierścienia.

Niebieskie ramy z opalizującymi szkłami na suficie były odsłonięte. Zza nich niemal słychać było plusk fal i szelest wiatru w listowiu — wieczna muzyka przyrody, skłaniająca do spokojnych przemyśleń. Cisza panująca w klasie, zamyślone jasne oczy… Nauczyciel właśnie skończył wykład.

Bezszelestnie opuściwszy zasłony za wielkimi ekranami i naciśnięciem guzika sprowadzając pod katedrę stereoprojektor TWF, usiadł, radując się skupieniem na twarzach słuchaczy. Jak widać, wykład się udał, jak by nie było trudno opisać małość i wielkość, potężny wzlot człowieczeństwa i bezdeń goryczy minionych czasów, poruszające krótkie radości jednostek i groźny rozpad państw.

Nauczyciel wiedział, że po chwili milczenia nastąpią pytania, tym bardziej dociekliwe, im bardziej zajęła młodych ludzi zarysowana przed nimi wizja historii. Czekał na nie, starając się odgadnąć, co w pierwszym rzędzie dziś zainteresowało uczniów, co mogło się okazać niezrozumiałe… Na przykład psychologia ludzi w trudnych epokach przechodzenia od niższych form społecznym ku wyższym, gdy wiara w szlachetność i uczciwość człowieka oraz jego świetlaną przyszłość przytłoczona była górą kłamstw, bezmyślnego okrucieństwa i strachu. Zwątpienie hamowało bojowników o przeobrażenie świata albo czyniło z ludzi obojętnych na wszystko, rozleniwionych cyników. Jak pojąć zjawisko masowej psychozy pod koniec ERŚ — Ery Rozbicia Świata, prowadzące do upadku kultury i masakrowania najlepszych? Młodzieży EPR — Ery Podanych Rąk całkiem obce jest wszystko związane z histerycznym napięciem nerwów i lękami dawnych czasów…

Nauczyciel przerwał rozmyślania, gdy zza stolików w różnych rzędach jednocześnie podnieśli się dziewczyna i chłopak, z podobnym wyrazem zdziwienia w szeroko otwartych oczach. Zerknęli na siebie i chłopak podniósł rękę wierzchem dłoni do góry, gestem zapytania.

— Czy słusznie można stwierdzić, że całe historyczne doświadczenie potwierdza nieuniknione zwycięstwo wyższych form nad niższymi, tak jak w ewolucji przyrody i każdej zmianie? — zaczął młodzik.

— Słusznie, Lark, jeśli wykluczymy szczególne zbiegi okoliczności, które są bardzo rzadkie, jak wszystko, co wychodzi poza granice wielkiego dialektycznego procesu ujednolicenia — odparł nauczyciel.

— Na przykład przypadek Zirdy, której martwe ruiny porosły czarnymi makami? — spytała Puna, prostując niewysoką figurkę.

— Albo innych, odkrytych później planet — dodał wykładowca — gdzie są warunki do życia: gruba niebieska warstwa atmosferyczna, przejrzyste morza i czyste rzeki, ciepły klimat, lecz wiatry rozwiewają tam martwy piasek, a ich szum to jedyny dźwięk naruszający ciszę pustyni. Myśląca forma życia w szalonym obłędzie zniszczyła samą siebie, ledwie dorwała się do potęgi atomowej i kosmicznej.

— Ale już je zasiedliliśmy?

— O tak! Tylko jakie to ma znaczenie dla tych, czyje ślady rozsypały się w pył miliony lat temu, nie zostawiając niczego, co pomogłoby nam zrozumieć, jak i dlaczego zniszczyli siebie i wszelkie życie na swojej planecie!

Między stolikami ruszyła w pochód Ajoda, milkliwa i ognista, zdaniem ogółu klasy podobna do dawnych dziewcząt z Azji Południowej, noszących we włosach albo za pasem ostre kindżały i gotowych bronić nimi swej czci.

— Dopiero co czytałam o wymarłych cywilizacjach naszej Galaktyki — oznajmiła niskim głosem — nie zgładzonych, nie autodestrukcyjnych, a jednak wymarłych. Jeśli pozostało coś z ich myśli i dzieł, to czasem niebezpieczny jad, mogący zatruć jeszcze niedojrzałe środowisko, ślepo przyswajające rzekomą mądrość. Czasem też drogocenne doświadczenie milionów lat walki o oswobodzenie z pęt przyrody. Badanie zaginionych cywilizacji jest tak ryzykowne, jak porządkowanie dawnych składów broni, niekiedy odnajdywanych na naszej planecie. Chciałabym poświęcić życie takim badaniom — dodała cicho dziewczyna.

— Zdaje się, że odbiegamy od tematu, który rozpoczął Lark — zauważył nauczyciel.

— Puna spytała nieściśle — wyrwał się tęgi, czarnowłosy chłopak.

Obejrzał się na kolegów, z których większość podniosła ręce, niemal podskakując z niecierpliwości.

— Czy tak to należy rozumieć, że konieczne jest przejście do wyższej formy społeczeństwa komunistycznego albo czeka ludzkość zagłada? Nie ma innej drogi? — podjął po chwili.

— Źle to ująłeś, Kimi — zripostował nauczyciel. — Nie należy porównywać procesu rozwoju społecznego do szal wagi. Wśród znanych nam cywilizacji Pierścienia zdarzają się przypadki szybkiego i bezbolesnego przejścia do wyższej komunistycznej formy życia. Dopiero co mówiliśmy jednak o samozniszczeniu odosobnionego świata, mającego osiągnięcia techniczne i naukowe. Zdarzały się przypadki długich niepokojów, wyniszczających walk, wpędzających niektóre planety w nędzę i wtórne barbarzyństwo. Następował kolejny przełom, nowa wojna i tak wiele razy, dopóki siły wytwórcze planety nie ulegały wyjałowieniu, a technologia degradacji. Potomkowie musieli odbudowywać zniszczenia całymi wiekami, nie bacząc na bezgraniczne możliwości wyższej formy społecznej i rozumną pomoc Wielkiego Pierścienia.

— Lecz i tam nadejście komunistycznej formy społeczeństwa było nieuniknione?

— Oczywiście!

— To znaczy, że źle postawiłem zagadnienie — rzekł po namyśle Kimi. — Czy znany jest przypadek, by społeczeństwo na jakiejś innej planecie osiągnęło wysoki poziom nauki, techniki i sił wytwórczych, lecz nie stało się komunistyczne i nie upadło wskutek strasznych sił przedwczesnej wiedzy? Czy wiele jest takich wykluczonych od ogólnego prawa rozwoju, które, skoro jest powszechne, powinno je objąć?

Nauczyciel zastanawiał się chwilę, opuściwszy oczy na półprzezroczysty zielony blat katedry, na którym podczas lekcji wyświetlały się potrzebne informacje i dane liczbowe.

Zadziwiająca historia planety Tormans była sensacją w świadomości poprzedniego pokolenia. Oczywiście znali ją też jego młodzi uczniowie. Epopeja gwiazdolotu „Ciemny Płomień” zainspirowała wiele książek, filmów, pieśni i poematów. Trzynastu jej bohaterów uwieczniono w lśniącym czerwonawym kamieniu na niewielkim płaskowyżu Rewat, w tym samym miejscu, skąd rozpoczął swoją podróż gwiazdolot.

Audytorium czekało milcząc. Uczniowie starszych klas mieli wystarczająco dobrze wytrenowane cierpliwość i samoopanowanie. Bez przyswojenia tych koniecznych cech człowiek nie mógłby wykonać prac Herkulesa ani nawet do nich przystąpić.

— Macie na myśli planetę Tormans? — zagadnął w końcu nauczyciel.

— Słyszeliśmy tylko o niej! — odpowiedzieli chórem uczniowie. — A ile było innych do niej podobnych?

— Nie mogę odpowiedzieć bez szczegółowych informacji — odrzekł nauczyciel z trochę bezradnym uśmiechem. — Jestem historykiem Ziemi i znam dzieje innych cywilizacji tylko w ogólnych zarysach. Nie muszę chyba wam przypominać, że aby zrozumieć skomplikowany proces historii innych światów, niezbędne jest głębokie wniknięcie w sedno obcej nam ekonomii i psychosocjologii.

— Choćby po to, żeby pojąć, czy dana cywilizacja jest zła lub dobra, niesie ze sobą radość, czy gorycz, rozkwit albo zagładę! — odezwał się chłopiec siedzący u okna, wyróżniający się spośród innych powagą.

— Choćby po to, Miran — potwierdził nauczyciel. — Inaczej nie będziemy się odróżniali od naszych przodków, szybkich w działaniach i niedojrzałych w ocenach. Mówiłem wam o zniszczonych bezrozumnie planetach, ale były też inne światy, gdzie nikt nikogo nie zabijał, tym niemniej rozumne życie się na nich kończyło, jak mawiano dawniej, „naturalną” drogą. Myślące formy życia wymarły na tych planetach, jak wymierają niechybnie wszystkie istoty, włącznie z człowiekiem, jeśli nie ogarną wiedzą zjawisk biologicznych i ich historycznego rozwoju. Te planety, dobrze wyposażone i piękne, lecz wymarłe, zostały przekazane innym mieszkańcom, dla których najważniejszy był całokształt warunków życia. Wszystkie dane były przekazywane do Wielkiego Pierścienia, a zasiedlenie następowało po tym, gdy odchodzili ostatni przedstawiciele wymierającej cywilizacji i w Pierścieniu pojawiał się sygnał śmierci.

— Coś w rodzaju Błędnych Rycerzy — wtrąciła nieśmiała Kunti. — Niewiele jednak wiemy nawet o Tormansie. Naturalnie, każdy o nim czytał, ale teraz, gdy poznaliśmy historię Ziemi, lepiej zrozumiemy Tormans.

— Tym bardziej, że planeta jest obecnie zasiedlona naszymi ludźmi, potomkami Ziemian i wszelkie procesy jej rozwoju są analogiczne do naszych — zgodził się nauczyciel. — To dobra myśl. Poproszę Dom Historii o „gwiazdeczkę” maszyny pamięci z pełną relacją ekspedycji na Tormans. Powinniśmy się przygotować do jej przejrzenia. Dogadajcie się z biurem rozdzielczym, by zwolniło was z innych lekcji. Niech któryś z was, zajmujący się kosmofizyką, na przykład Kimi, przygotuje na jutro referat o pierwszych gwiazdolotach prostego promienia, żebyście zrozumieli sytuację i trudności załogi „Ciemnego Płomienia”. Potem pojedziemy na płaskowyż Rewat obejrzeć pomnik poświęcony ekspedycji. Wtedy „gwiazdeczka” da wam pełne zrozumienie wszystkiego, co zaszło…

Dwa dni później ostatnia klasa szkoły SP SZC-401 wesoło sadowiła się pod przezroczystą kopułą ogromnego wagonu Drogi Spiralnej. Ledwie pojazd nabrał szybkości, w środkowym przejściu zjawił się Kimi i oświadczył, że jest gotów odczytać referat. Rozległy się gwałtowne protesty. Uczniowie dowodzili, że nie zdołają się skupić, gdyż ciekawiej było rozglądać się po okolicy. Nauczyciel doradził im, by wysłuchali referatu w połowie drogi, kiedy pociąg będzie przekraczał strefę owocową, szeroką na około czterysta kilometrów, co zajmie dwie godziny jazdy.

Kiedy mijali niekończące się, rosnące w geometrycznym porządku rzędy drzew na dawnym stepie Dekanu, Kimi ustawił w przejściu niewielki projektor i skierował na ścianę wagonu barwne przeźrocza.

Młodzieniec mówił o odkryciu spiralnej konstrukcji wszechświata, dzięki któremu można było rozwiązać problem lotów międzygwiezdnych. O bipolarnym systemie matematycznym wiedziano już w Erze Rozbicia Świata, ale fizycy tamtych czasów zamącili sprawę naiwnym wyobrażeniem o antymaterii.

— Pomyślcie tylko! — perorował Kimi. — Sądzili, że zmiana powierzchni ładunku cząsteczki odmienia wszystkie właściwości materii, zmienia wszystkie „normalne” cechy naszego świata w anty-świat, zetknięcie z którym miałoby jakoby skutkować całkowitym zniszczeniem materii! Wpatrywali się w głęboką czerń nocnego nieba, nie potrafiąc jej objaśnić ani zrozumieć tego, że prawdziwy anty-świat jest tuż obok, mroczny, nieprzenikniony, niewidoczny dla przyrządów nastawionych na zjawiska naszego jasnego świata…

— Nie gorączkuj się tak, Kimi — osadził junaka nauczyciel. — Popełniasz błąd, źle sądząc o przodkach. Akurat pod koniec Ery Rozbicia Świata, w epoce obumierania przestarzałych systemów społecznych, nauka stała się wiodącą siłą. Wtedy także były powszechne podobnie ciasne i powiedziałbym niesprawiedliwe sądy o poprzednikach. Czy tak trudno zrozumieć, że nieprawidłowy albo nieprecyzyjny punkt widzenia staje się błędem tylko w rezultacie nierzetelnego lub niemądrze skierowanego badania? Wszystkie „pomyłki” poprzedników wynikały z poziomu, na jakim znajdowała się w ich czasach nauka. Spróbujcie przez chwilę wyobrazić sobie, że odkrywając setki cząstek elementarnych w mikro-świecie, nie wiedzieli jeszcze, że wszystko to są tylko rozmaite aspekty ruchu na różnych poziomach struktury anizotropowej czasu i przestrzeni.

— Naprawdę?

Kimi zaczerwienił się po same uszy. Nauczyciel skinął głową i zmieszany chłopak ciągnął dalej z nieco mniejszym zapałem:

— Anty-świat, mroczny świat uczeni nazwali Tamas, od nazwy oceanu bezwładnej energii w filozofii starohinduskiej. Jest on biegunowo odmienny od naszego świata, dlatego też dla nas nieodczuwalny. Dopiero niedawno za pomocą specjalnych urządzeń, jak gdyby „odwróconych” w stosunku do naszego świata, umownie nazwanego światem Szakti, udało się z grubsza namierzyć ogólnie kontury Tamasu. Nie wiemy, czy są w nim analogiczne do naszych planety i gwiazdozbiory, choć według zasad dialektyki i tam powinien istnieć ruch materii.

— Trudno to sobie wyobrazić, ale jak ciekawie brzmi: „niewidzialne słońce Tamasu”! — zawołał Rer.

— I planeta niewidka, zasiedlona takimi samymi istotami jak my, próbującymi przeniknąć bezdenną otchłań naszego świata! — zadźwięczał z ostatniego rzędu głos Iwetty.

— I całe systemy gwiezdne, galaktyki z minusową grawitacją, ujemnymi wartościami pól tam, gdzie u nas są dodatnie, martwym bezruchem tam, gdzie u nas panuje ruch. I w ogóle wszystko na odwrót! — podchwyciła Ajoda, wsparta łokciami na wyściełanym parapecie burtowego okienka.

— Skoro mowa o galaktykach, ich klasyczne spiralne formy znane były już pierwszym wynalazcom teleskopów — podjął Kimi — ale trzeba było paru stuleci, by odczytać w nich realne odzwierciedlenie struktury wszechświata, włókna, a raczej błony naszego świata, nawarstwiającej się przemiennie z Tamasem w nieskończonej spirali. Tak samo samodzielne elementy, od galaktyk do atomów, na każdym stopniu ze swoimi szczególnymi cechami, zgodnymi z ogólną zasadą. Okazało się, że światło i inne promienie nigdy nie rozprzestrzeniają się we wszechświecie liniowo, lecz spiralnie, jednocześnie poruszając się po helikoidzie i coraz bardziej rozpraszając w miarę oddalenia od obserwatora. Wyjaśniono zjawisko skracania się i wydłużania fal świetlnych oraz zanikania w miarę wchodzenia w głąb spirali i pozorne rozproszenie gwiazd i galaktyk w dalszych odnogach. Rozwiązano wzór Lorenza dotyczący pozornego zanikania czasu i wzrostu masy wraz z prędkością światła. Jeszcze krok i stała się zrozumiała zero-przestrzeń, jako granica między światem i anty-światem, między Szakti a Tamasem, gdzie wzajemnie równoważą się i neutralizują krańcowe punkty przestrzeni, energii i czasu. Zero-przestrzeń też jest skręcona spiralnie, odpowiednio do obu światów, ale… — Młodzik zaciął się na chwilę. — Jeszcze nie zdołałem sobie wyobrazić, jak możliwe jest przemieszczanie się w niej, w mgnieniu oka niemal osiągając właściwy punkt naszego wszechświata. Wytłumaczyli mi w przybliżeniu, że gwiazdolot prostego promienia nie porusza się po spiralnej drodze światła, lecz jakby w poprzek niej, wzdłuż osi ślimacznicy, wykorzystując anizotropię przestrzeni. Poza tym gwiazdolot w odniesieniu do czasu jak gdyby stoi w miejscu, a spirala świata kręci się wokół niego… — Kimi, czerwony jak burak, bezradnie pokręcił głową, wywołując śmiechy kolegów.

— Niepotrzebnie się tak odwdzięczacie Kimiemu — podjął mimo woli nauczyciel. — W nowym obrazie wszechświata dużo jest jeszcze białych plam, zaledwie muśniętych przez matematykę. Zapominacie, że wiedza o poruszaniu się w ciemności nieznanych głębin świata przypomina ślepca z wyciągniętymi rękami, wymacującego nieokreślone kształty. Dzięki zbiorowej pracy powstają aparaty badawcze, mogące rozświetlić i przeobrazić nieznane w coś poznanego. — Nauczyciel ogarnął spojrzeniem przycichłych uczniów i kontynuował: — Kimi nie wspomniał jeszcze o jednej ważnej sprawie. Od dawna były znane obszary ujemnej grawitacji w kosmosie, ale dopiero trzysta lat temu zostały wyjaśnione jako szczeliny z naszego świata do Tamasu lub zero-przestrzeni. Niekiedy znikały w nich bez śladu gwiazdoloty innych cywilizacji, nieprzystosowane do poruszania się w takich rejonach. Gwiazdolot prostego promienia narażony jest na jeszcze większe niebezpieczeństwo. Nawet najmniejszy błąd przy wyrównywaniu pól może skutkować ryzykiem poślizgu w naszą przestrzeń Szakti albo w świat Tamasu. Z tamtego świata nie można wrócić. Po prostu nie wiemy, co dzieje się tam z naszymi przedmiotami. Czy następuje natychmiastowa anihilacja, czy też wszystkie aktywne procesy tak samo zamierają, odwracając się, przykładowo gwiazdolot w bryłę absolutnie martwej materii (to nowe pojęcie materii było także następstwem odkrycia Tamasu). Możecie teraz wyobrazić sobie niebezpieczeństwa, jakim podlegały pierwsze GPP — Gwiazdoloty Prostego Promienia, a wśród nich także „Ciemny Płomień”. Ludzie jednak decydowali się na to niezwykłe ryzyko. A przecież do niedawna ogarnięcie nieskończoności wszechświata wydawało się całkiem niemożliwe, nie widać było żadnych możliwości rozwiązania tego przekleństwa wszech czasów i wszystkich cywilizacji kosmosu zjednoczonych w Wielkim Pierścieniu, lecz widzących się nawzajem tylko na Ekranach Stacji Zewnętrznych. Trzysta lat minęło, nim ludzkość weszła w nową Erę Podanych Rąk. Spełniło się śmiałe marzenie ludzkości i wiele odległych światów jest teraz na wyciągnięcie ręki. Oczywiście przemieszczanie się GPP nie jest momentalne. Potrzeba trochę czasu na zanurzenie się w zero-przestrzeń, wyliczenie punktu wyjścia i przybliżone dotarcie do zamierzonego celu na anamezonowych silnikach z szybkością podświetlną. Czym jednak są dwa lub trzy miesiące pracy w porównaniu z milionami lat świetlnych odległości spiralno-świetlnej drogi w naszej przestrzeni! Nawet porównanie żółwia ze zwykłym gwiazdolotem nie daje pojęcia o przyroście prędkości, jaką osiąga GPP.

Jakby ilustrując słowa nauczyciela, pociąg wjechał w długi tunel. W wagonie zapaliło się opalizujące światło, ocieniając nieprzejrzystą ciemność za oknami. Wkrótce pojawiła się ogromna, trudna do objęcia wzrokiem równina, porośnięta srebrzystą trawą. Szeroko zawirowały, rozchodząc się na wszystkie strony, wichry wywołane gwałtownym pędem wagonów. Jasnoniebieska poświata w oddali zwiastowała schodkowe prastare góry, w których od strony Oceanu Indyjskiego znajdował się płaskowyż Rewat. Znajdował się blisko stacji i aby do niego dotrzeć młodzi podróżnicy nie potrzebowali niczego, prócz własnych wyćwiczonych w chodzie i biegu nóg.

Odległy brzeg dawał się odgadnąć jedynie po odcieniach nieba i kierunku, w jakim zachodziło słońce. Trawy chłostały gołe nogi wędrowców, wywołując palące swędzenie, wiatr owiewał suchym żarem ich plecy. Unoszące się prądy powietrzne otoczyły migoczącą ścianą pierścieniowate pasmo płaskich wzgórków. Niespodziewany tutaj sekwojowy zagajnik przesłaniał środek płaskowyżu. Trzydzieści cztery szerokie aleje, zgodne z głównymi wektorami Wielkiego Pierścienia, rozchodziły się z gaju ku stokom okalających go wzniesień z brunatnego bazaltu, ściętych pionowo i pokrytych jakimiś reliefami. Uczniowie nie próbowali ich odczytywać, kierując się do białego kamienia przy głównej drodze do zagajnika. Tylko dwie okrągłe kolumny z czarnego granitu oznaczały wejście. Pod rozciągniętymi na ogromnej wysokości gałęziami sekwoi osłabło oślepiające słonce i ucichł szelest wiatru. Pierwotna moc niebotycznych pni skłaniała, by miarkować krok i zniżyć głos, jakby uczniowie przeniknęli w odcięte od świata tajemnicze ustronie. Spoglądali po sobie z obawą i ciekawością, oczekując czegoś niezwykłego. Kiedy jednak wyszli na środkową polanę pod prażącą nieubłaganie niebieską jasność, pomnik gwiazdolotu „Ciemny Płomień” wydał się im nieco zbyt prosty.

Makieta statku, półsferyczna kopuła z ciemnozielonego metalu, rozpruta była grubą prostą szczeliną, jakby została rozrąbana gigantycznym mieczem. Wokół podstawy pod pierścieniowatym występem znajdowały się wyrzeźbione wizerunki ludzi. Placyk u podnóża pomnika zdobiła podobizna gęsto skręconej spirali z jasnego, wypolerowanego jak lustro metalu, wtopionego w czarny, matowy kamień.

Liczba posągów na półokręgach szczeliny okazała się niejednakowa: pięć na zachodnim, osiem na wschodnim. Uczniowie szybko rozszyfrowali nieskomplikowaną symbolikę.

— Śmierć oddzielająca zabitych na planecie Tormans od tych, którzy wrócili na Ziemię — powiedziała cicho Ajoda, blednąc pod wpływem ogarniających ją uczuć.

Nauczyciel kiwnął milcząco głową.

— A ci, co wrócili?

— Po powrocie żyli niedługo z powodu ponadnormatywnych doświadczeń i strasznych przeżyć.

W tej chwili Lark, zbliżywszy się do zachodniego półokręgu rzeźb, uniósł przed sobą splecione dłonie, gest prośby o ciszę. Pozostali powoli podeszli do niego. Nauczyciel pozostał na uboczu, spoglądając na kopułę gwiazdolotu wznoszącą się z głęboki cieni drzew, podobną do połyskującego ciemnego zwierciadła. Blisko szczeliny, w pewnym oddaleniu od innych, stała w swobodnej pozie kobieca postać z książką w dłoniach. Delikatne kontury kombinezonu z krótką kurtką opinały jej ciało. Tylko szeroka bransoleta sygnałowa astronauty powyżej łokcia lewej ręki sygnalizowała jej udział w dalekiej ekspedycji kosmicznej. Spoglądała sponad książki, pasma gęstych włosów opadały na czoło zmarszczone od przemyśleń. To samo dumne napięcie zaznaczało się w smutnym grymasie pełnych warg i zmarszczkach wokół oczu…

— To sama Faj Rodis, komendant ekspedycji — szepnęła Puna, podchodząc do pomnika.

W ciszy otaczającej monument kroki po gładkim metalu zdawały się wyzywająco głośne, młodzież zatem zdjęła obuwie.

Z boku stała jeszcze jedna kobieca figura z wystawionym do przodu lewym ramieniem i palcami wczepionymi w imponującą grzywę gestem ni to odrazy, ni to przerażenia. Jej twarz o regularnych rysach i cechach nieco mogolskich była zwrócona ku widzom. W lekko skośnych oczach jawiło się zdenerwowanie. Zdawało się, że Tiwisa Henako, biolog wyprawy, zaraz krzyknie: „Patrzcie, jakie to straszne!”

W kontraście do zatrwożonej biolog stojący obok astrofizyk gwiazdolotu, Tor Lik wspierał się swobodnie o ramę luku, kładąc uspokajającym gestem prawą dłoń na ramieniu Tiwisy. Stał z wygodnie skrzyżowanymi nogami i od całej postaci emanowała nie fizyczna, na co był zbyt młody i szczupły, lecz psychiczna siła. Odwrócony od astrofizyka z pochyloną głową pierwszy astronawigator Wir Norin celował prawą dłonią w pierś ostatniego z piątki, inżyniera broni, Gena Atala.

Inżynier uniósł wysoko obie dłonie ściskając w nich rękojeść jakiejś prymitywnej broni. Jego pociągła twarz z wąskimi, blisko osadzonymi oczami, miała groźny wyraz. Gen Atal został uwieczniony w pamięci Ziemian jako wojownik w wirze złowrogiej bitwy.

Posągi tych, którzy pozostali na zawsze na odległej planecie i oddali swe życie w walce z nieznanym ludem Tormansu, oświetlone były promieniami zachodzącego słońca, przebijającymi się poprzez korony sekwoi. Rzeźby ośmiorga powracających znajdowały się w cieniu, jakby spowite mgłą smutku.

Prawie na brzegu pęknięcia, całkiem blisko od piątki poległych i nieco odstając od pozostałych, stały obejmujące się kobiety. Jedna, w kwiecie wieku, ubrana była w obcisłą bluzkę z odkrytymi ramionami i zwykłe spodnie astronauty. Patrzyła z ukosa spod rzęs, a wąską górną wargę wykrzywiał gorzki uśmieszek. Tuliła się do niej niewysoka dziewczyna w pełnym stroju pilotki gwiazdolotu, to jest lekkiej kurtce z postawionym kołnierzem i luźnych spodniach. Stała wyprężona w półobrocie, jak gdyby starając się opanować miotające nią uczucia. Wspierając się biodrem o jakiś przyrząd, spoglądała na widzów z gniewem, goryczą i rzadką na Ziemi rozpaczą, starając się wysiłkiem woli zacisnąć wydatne, sczerniałe usta. „Lekarz Floty Gwiezdnej Ewiza Tanet i antropolog lingwista Czedi Daan” — przeczytali uczniowie na postumencie, powoli przechodząc do następnego posągu. Komandor gwiazdolotu i odpowiedzialny za wszystko specjalista, inżynier urządzeń anihilujących, Gryf Rift został wyobrażony w fotelu pilota z dłońmi na zaznaczonym umownie pulpicie. Odwrócił od przyrządów twarz o wysokim czole, pełną srogiej determinacji, naznaczoną zmarszczkami zadumy i woli, ku innym statuom, jakby właśnie zamierzał powiedzieć coś bardzo ważnego towarzyszom podróży. Nie tylko ważnego: zła wiadomość wyraźnie malowała się na twarzy inżyniera dzięki kunsztowi rzeźbiarza.

Obok, też usadowiony w fotelu pilota, wyciągając przed siebie rękę z obręczą astronauty, inżynier pilot Diw Simbel pochylał się, nie spuszczając oczu z Gryfa Rifta. Był ukazany z profilu, bokiem do patrzącego. Masywna głowa z mocno zaciśniętymi szczękami wydawała się w przeciwieństwie do pozostałych, bardzo żywych postaci, kamiennie nieruchoma na mocnej szyi. Prawa dłoń ściskała rękojeść urządzenia, jakby Diw Simbel czekał na sygnał.

Trzy żeńskie postacie na końcu półokręgu wyrażały całkiem odmienne nastroje.

Drugi astronawigator, Menta Kor siedziała wygodnie z podwiniętymi nogami w rogu czegoś na kształt głębokiej otomany. Jej szeroko otwarte oczy pod niskimi brwiami były wpatrzone w dal nad taśmą z maszyny cyfrowej. Ściskała szarfę obiema dłońmi prawie na wysokości półotwartych w zadumie ust. Najwidoczniej astronawigatorce udało się właśnie rozwiązać jakiś trudny problem.

Nea Holli, inżynier broni biologicznej, równie młoda jak Czedi Daan, przysiadła na krawędzi występu pochylona w przód, opierając ręce złożone do tyłu na krótkich drążkach. Głowę dziarsko zwracała w lewo, jakby wypatrywała pojawiającego się właśnie wroga. Cała jej gibka postać, odziana w rozchełstaną na piersi bluzę z podwiniętymi rękawami, wyrażała niezłomną odwagę. Odkryte na całej długości nogi były podkurczone w oczywistym wysiłku, przy czym uniesiona wyżej lewa wspierała się na pedale. Niesforne kosmyki włosów opadały na prawe ramię, policzek i częściowo zasłaniały czoło.

— Podoba mi się najbardziej ze wszystkich — szepnął Lark do stojącej obok koleżanki.

Ta nie odpowiedziała, kręcąc głową przecząco i wskazała na trzecią gwiezdną pilotkę. Niemal obnażona, wyzywająco demonstrująca swe silne ciało, prężyła wysoko pierś, opierając dłonie na cienkiej talii i spuszczając oczy. Staromodna krótka fryzura obramiała jej twarzyczkę z ostrym podbródkiem. Na jej twarzy igrał wszystkowiedzący, nieżyczliwy uśmieszek, tworząc fałdki w kącikach ust. Jedno ramię okrywała cienka szarfa, wyciosana w czarnym kamieniu, zarzucona na plecy pod pachą. Być może rzeźbiarz był zauroczony tym wizerunkiem, w każdym razie Olla Dez, inżynier łączności i dokumentacji, wyglądała jak żywa, pełna uczucia i kobiecości.

Umieszczony za Ollą na końcu półokręgu ostatni członek załogi gwiazdolotu, Sol Sain nie patrzył jednak na nią. Wychylony zza pulpitu maszyny inżynier informatyk mrużył oczy z czułym uśmieszkiem, brużdżącym głębokimi zmarszczkami jego chudą twarz. Zdawało się, że stara się zajrzeć na tę stronę pomnika, gdzie stała najbardziej bliska, ukochana osoba, na zawsze teraz stracona.

Słońce zaszło całkowicie, kopuła pociemniała i prędko zapadła tropikalna noc. Natychmiast jednak, reagując na obecność zwiedzających, automatycznie zapaliły się pomarańczowe lampy ukryte pod okrągłym daszkiem nad posągami. W tym oświetleniu wizerunki wydawały się jeszcze bardziej żywe, skoro wszystko wokół znikło w głębokich ciemnościach. Uczniowie wstrzymali oddech, pozostając dosłownie w towarzystwie bohaterów z „Ciemnego Płomienia”. Zdawało się, że za chwilę gwiezdni piloci odetchną, uśmiechną się i wyciągną ręce ku swym potomkom. Czas mijał jednak i figury trwały wciąż nieruchomo zastygłe. Być może po raz pierwszy poczucie nieuchronności śmierci i bezpowrotnej straty wniknęło głęboko w umysły młodych ludzi.

Ktoś głośno westchnął. Kimi potarł skronie, energicznie podszedł do posągu Faj Rodis i skłonił się przed nią w pożegnalnym geście, niemal tknąwszy czołem brzeg kamiennej książki, którą trzymała przed sobą. Jego koledzy rozeszli się, podchodząc do figur, jakie spodobały im się najbardziej. Część cofnęła się nieco dalej, ogarniając całość monumentu. Większość uczniów przystanęła przed grupą zachodnią. Ci ludzie nie wrócili na umiłowaną Ziemię, nie zaznali jej uzdrawiającej przyrody i nie ujrzeli w ostatnich chwilach rodaków ze swojej planety. Świat Tormansu, znajdujący się w niedostępnej, z wyjątkiem GPP, oddali, wydał się teraz jeszcze bardziej beznadziejny, niebezpieczny i ponury niż wymarłe planety, odkryte na orbicie pobliskich słońc, czy też niepojęte światy na ekranach Wielkiego Pierścienia.

Młodzi ludzie starali się powrócić myślami do tamtych czasów, gdy lot pierwszego GPP przypominał skok w nieznaną przepaść. Zapomnieli na chwilę o tym, że ofiara Ziemian na Tormansie nie była daremna i stali przed pomnikiem jak prowadzący „Ciemny Płomień” w nigdy jeszcze nieprzebytą drogę, pełni niespokojnego lęku i w pełni realnego odczucia wielkiego niebezpieczeństwa wyprawy.

Nauczyciel osiągnął swój cel. Uczniowie przygotowali się do obejrzenia „gwiazdki” z Domu Historii, stereofilmu z opisem ekspedycji, w większej części zrobionym z natury. Pozostałe zdarzenia zostały odtworzone z pamięci urządzeń pokładowych i relacji ocalałych członków załogi. Młodym ludziom trzeba było przypomnieć o konieczności powrotu. Część z nich chciała przenocować na miejscu, lecz większość posłuchała rady mentora, by wrócić nocnym pociągiem i obejrzeć jutro „gwiazdeczkę”, co wymagało całego dnia z przerwami na odpoczynek.

Niechętnie, często się oglądając, uczniowie zebrali się w grupę i poszli drogą przez zagajnik. Ledwie ostatni człowiek zszedł z placu u podnóża, zgasło oświetlenie pomnika. Model gwiazdolotu i posągi załogi zniknęły w mroku, jakby przepadły w czarnej bezdni anty-świata Tamas. Krawędzie drogi zajaśniały słabym fosforyzującym światłem. Wędrowcy mogli iść także w całkowitej ciemności pod rozgwieżdżonym niebem przez lukę między kamiennymi hełmami.

Dotarli do stacji w skupionym milczeniu. Typowy przystanek Drogi Spiralnej, światła i mnogość ludzi osłabiły nieco wrażenie i młodzi zaczęli gorączkowo omawiać to, co zobaczyli. Debatowano, kto komu się bardziej spodobał, dopóki nie nadjechał pociąg i zmęczeni podróżnicy nie zalegli na miękkich siedzeniach.

— Tak czy owak, ta piątka poległych była lepsza od tych, co wrócili, bo to było niezwykłe! — twierdził Kimi, sadowiąc się wygodniej.

— A wcale nie! — sprzeciwiła się zwinięta w kłębek Puna. — Według mnie najmądrzejszy, głęboko myślący i najsilniejszy był Gryf Rift!

— To dlaczego został na statku?

— Kto oprócz niego mógł sobie poradzić z anihilacją? Naprawdę nie rozumiesz, że inaczej „Ciemny Płomień” przepadłby na Tormansie albo w drodze i nigdy niczego byśmy się o nim nie dowiedzieli?

— No tak, ale mimo wszystko…

— Ale mimo wszystko chcę spać, a nie kłócić się z tobą. Tym bardziej, że inni różnie się odnieśli do członków wyprawy. Dalwe zachwycił bojowy duch Gena Atala i Nei Holli, a ty nie spuszczałeś oczu z Faj Rodis i Diwa Simbela.

— Zobaczymy, kto był najlepszy — odpowiedzieli z drugiego rzędu foteli — jutro, gdy obejrzymy „gwiazdkę”.

— Zobaczymy — zamruczała sennie Puna, lecz wciąż niespokojny Kimi podszedł do nauczyciela siedzącego w tylnej części wagonu. Młodzieniec poprosił gestem o pozwolenie i otrzymał w odpowiedzi potwierdzające skinienie głowy.

— Pan, który ma doświadczenie i większe pojęcie o życiu — zaczął Kimi — którego z nich wybrałby na przyjaciela?

— Myślisz o towarzyszach podróży, czy o mentorze?

Kimi zaczerwienił się i spuścił oczy.

— Rozumiem. Nie należy nikogo naśladować w wyborze druha, a ja dla ciebie nie jestem dobrym przykładem.

— Oczywiście, że nie, ale chciałem się dowiedzieć… Myślę o słuszności osądu i guście. Tak bardzo się poróżniliśmy…

— I dobrze. Już od pierwszych życiowych kroków nauczyciele starają się wam wpoić niezależność myślenia. Potem z określonej sumy wiedzy wynika ogólne zrozumienie.

— I pan?…

— Gdybym mógł wybierać, wybrałbym Faj Rodis.

— O, to tak, jak ja…

— Lub Ollę Dez!

— Dlaczego? — zawołał z niedowierzaniem chłopak. — Przecież są kompletnie różne, niepodobne do siebie.

— Właśnie dlatego. Widzisz, uprzedziłem cię. Pora spać i nie będziemy teraz zaczynać skomplikowanej rozmowy. Wkrótce poznasz, jeśli nie rozumowo, to uczuciowo, nieuniknioną rozbieżność wrażeń, dialektykę życia, znacznie bardziej złożoną i trudną, niż łamigłówki teorii naukowych lub nowych kierunków w sztuce. Pamiętaj zawsze, że najbardziej skomplikowany życiowo jest sam człowiek, bo wyzwolił się z pęt dzikiej przyrody i jest przeznaczony do takiego życia, jakie powinien wieść zgodnie z siłą swego umysłu i zdolnością odczuwania.

Nauczyciel zamilkł i skierował łaskawie Kimiego na jego miejsce. Końcowe słowa mentora wielekroć wracały w pamięci chłopaka podczas długich godzin, gdy „gwiazdka” maszyny pamięciowej zaczęła rozwijać opowieść o planecie Tormans, w prawie realnej wizji na ekranach TWF.

1. Mit o planecie Tormans

— Pozwólcie, że opowiem na zakończenie o pochodzeniu nazwy. W piątej epoce Ery Rozbicia Świata, w świecie kultury zachodniej narastało niezadowolenie z życia w cywilizacji wyrosłej na gruncie kapitalizmu. Liczni pisarze i uczeni próbowali spoglądać w przyszłość. Przeczucia artystów nasuwały niespokojne myśli przodującym ludziom owych lat, gdy dojrzewające sprzeczności kończyły się konfliktami wojennymi. Wraz z wynalezieniem rakiet dalekiego zasięgu i broni jądrowej, obawa o przyszłe losy ludzkości stała się powszechna i oczywiście znalazła swój wyraz w sztuce. W Domu Sztuki znajduje się obraz z tamtych czasów. Jego tytuł jest dla nas absolutnie zrozumiały: „Ostatnia minuta”. Na szerokim polu stoją rzędami gigantyczne rakiety, podobne do krzyży na starodawnym cmentarzu. Nisko nad nimi wisi zamglone, pozbawione słońca niebo, porysowane groźnie ostrymi pikami głowic bojowych, przerażających nosicieli zagłady termojądrowej. Ludzie, oglądający się za siebie, jakby wystraszeni tym, co uczynili, biegną gęsiego do czarnej jamy głębokiego schronu. Artysta zdołał ukazać przeczucie strasznego nieszczęścia, gdy w odpowiedzi na śmierć milionów niewinnych ofiar, stamtąd, gdzie wycelowane zostały krzyżowe potworności, przylecą podobne rakiety. Zginą nie ci, co biegną do schronu, lecz wyobrażeni na drugiej stronie dyptyku mężczyzna i kobieta, młodzi i sympatyczni, przyklękający na brzegu wielkiej rzeki. Kobieta przytula niemowlę, a starszy chłopczyk mocno wczepia się rączkami w ojca. Mężczyzna obejmuje kobietę i dzieci, zwróciwszy głowę w tę stronę, gdzie z narastającej chmury wybuchu atomowego wyłania się ogromny miecz, wiszący nad żałosnymi ludzkimi figurkami. Kobieta się nie ogląda, patrzy prosto na widza i bezgraniczne poczucie klęski na jej twarzy przytłacza każdego, kto widzi ten obraz. Równie mocno wyrażona została bezradność mężczyzny, który wie, że wszystko skończone i chce tylko, by nastąpiło to jak najszybciej.

— Nastroje, podobne do wyrażonych na tym obrazie, wśród ludzi wyznających religię chrześcijańską, wierzących bez zastrzeżeń w osobliwe, mistyczne, jak wtedy mawiano, siły rządzące przyrodą, pojawiły się jeszcze wcześniej, po pierwszej wojnie światowej ERŚ. Moraliści od dawna przewidywali nieuchronny upadek starej etyki, opartej na dogmatach religijnych, lecz w odróżnieniu od filozofów dialektyków nie widzieli wyjścia w przebudowie społeczeństwa. Przykładem takiej reakcji na rzeczywistość pozostała dla nas pochodząca z tamtej epoki niewielka książka Artura Lindsaya o fantastycznej podróży na jedną z planet w konstelacji Arktura. Oczywiście wyprawa była duchowa, metafizyczna. Przy stanie technologii tamtych czasów nie można było nawet myśleć o gwiazdolotach. Na tej wymyślonej planecie następowało odkupienie wszystkich grzechów ludzkości. Odmalowane przez autora mroczne, pełne trudów życie zadziwia bogactwem fantazji. Planeta nazywała się Tormans, co w zapomnianym języku oznaczało „udręka”. Tak narodził się mit o męczeńskiej planecie, eksploatowany potem, o ile wiemy, przez artystów i pisarzy wielu pokoleń. Nie raz wracano do mitu o Tormansie i następowało to zawsze w momentach kryzysowych, okrutnej wojny, głodu i niepewnej przyszłości. Dla nas planeta Tormans była tylko jedną z tysiąca bajek zaginionych w niebycie. Wszystkim jednak wiadomo, że siedemdziesiąt dwa lata temu otrzymaliśmy wiadomość z Wielkiego Pierścienia o dziwnej planecie z czerwonym słońcem w gwiazdozbiorze Rysia. Historyk Kin Ruh, wygrzebawszy z głębi dziejów źródło mitu, nazwał planetę Tormans, jako symbol ciężkiego życia ludzi w nieprzebudowanym społeczeństwie.

Umilkł głęboki głos Faj Rodis i w sali Rady Gwiezdnych Lotów na chwilę nastała cisza. Potem na trybunie pojawił się chudy człowiek z niesfornie sterczącą szczotką rudych włosów. Był znany na całej planecie jako potomek słynnego Rena Boza, dokonującego pierwszych doświadczeń z prostym promieniem, (przy czym omal nie zginął) i teoretyka nawigacji GPP. Ci, którzy widzieli pomnik uczonego, uważali że Vel Heg jest bardzo podobny do pradziadka.

— Dokonane obliczenia nie przeczą hipotezie Faj. Pomijając kwestię kolosalnej odległości, w jakiej znajduje się Tormans, całkiem możliwe, że trzy gwiazdoloty, które opuściły Ziemię na początku Okresu Rozłamu, dotarły do owej planety. Uważamy, że statki wpadły w obszar ujemnej grawitacji, przeleciały do zero-przestrzeni i wycofały się stamtąd, w jednej chwili pokonując setki parseków. Przy zupełnej niewiedzy w astronawigacji zagłada gwiazdolotów była nieuchronna, lecz uratowała je całkiem przypadkowa zbieżność punktu wyjścia z planetą o warunkach życia zbliżonych do ziemskich. Obecnie wiadomo, że planety naszego typu nie są rzadkim zjawiskiem i znajdują się w niemal każdym systemie gwiezdnym wraz z satelitami. Dlatego też, napotkanie takiej planety samo w sobie nie jest czymś dziwnym, ale trafienie na nią pod ubogą w gwiazdy szerokością Galaktyki to wyjątkowe zdarzenie. Mawiano dawniej, dopatrując się prawa ogólnego w przezwyciężaniu okoliczności, że głupcy mają szczęście. Tak było i w tym przypadku: bezrozumne przedsięwzięcie uciekinierów z Ziemi, fanatyków, nie chcących poddać się nieuniknionemu biegowi historii, zostało uwieńczone sukcesem. Ruszyli po omacku na odkryte wtedy niedawno skupienie ciemnych gwiazd w pobliżu Słońca, nie podejrzewając, że ta plama, otoczona pasmem ciemnej masy, to w ogóle nie złożony system gwiazdy niewidki, lecz wyrwa, miejsce rozpełzania się podłużnej struktury przestrzeni opływającej undulację Tamasu. Raz jeszcze przejrzałem zapis w maszynach pamięciowych komunikatu 886449, sto piątego klucza, dwudziestej pierwszej grupy centrum informacyjnego 26 Wielkiego Pierścienia. Opis mieszkańców Tormansu jest dosyć skąpy. Ekspedycja z konstelacji Cefei, której nazwa nie została jeszcze przełożona na język Wielkiego Pierścienia, zdołała zrobić tylko parę zdjęć i można z nich domniemywać, że Tormansjanie są całkiem podobni tym ludziom, którzy podjęli rozpaczliwą próbę ucieczki wiele wieków temu. Dokonane wyliczenie wiarygodności bipolarnej wynosi 0,4. Rozumna Maszyna we wszystkich okręgach sumowała na „tak” z wysokim wskazaniem, a Akademia Smutku i Radości wypowiedziała się także za wysłaniem wyprawy.

Vel Heg zszedł z trybuny i jego miejsce zajął przewodniczący Rady.

— W obliczu takich argumentów nie ma nad czym dyskutować, podporządkowujemy się opinii planety!

Nieprzerwany ciąg zielonych światełek był odpowiedzią na słowa przewodniczącego, a ten kontynuował:

— Rada przystąpi niezwłocznie do zorganizowania wyprawy. Najważniejszy jest dobór astronautów. „Ciemny Płomień”, nasz drugi GPP, nie jest duży i nie możemy na nim wysłać tyle ludzi, ile pragniemy. Gwiazdolotem kierować będzie osiem osób bez zmian, oprócz nawigatorów. Pięć osób ponadto, wliczając dowódcę, to maksimum, ile może zabrać „Płomień” na pokład, by uniknąć tłoku i przeciążenia. Stwierdzamy z ubolewaniem, że GPP nie są jeszcze w pełni sprawdzone i prowadzący je narażają się na większe niebezpieczeństwo niż inni kosmonauci. Każda podróż, zwłaszcza w mało znany zakątek wszechświata, niesie ze sobą śmiertelne ryzyko…

W jednym z górnych rzędów błysnęło trzykrotnie czerwone światełko. Wstał młody człowiek w obszernym białym płaszczu.

— Czy trzeba podkreślać niebezpieczeństwo? — zapytał. — Wie pan, jak to zwiększa napływ żądań w kwestiach technicznych. Chodzi jednak o Tormans, o możliwość porozumienia z naszymi ludźmi, cząstką ludzkości przypadkowo zagubionej w niezmierzonej dali wszechświata!

Przewodniczący pokręcił głową.

— Niedawno przybył pan z Jowisza i przeoczył szczegóły. Nie mamy nawet cienia wątpliwości, że należy to zrobić. Jeśli mieszkańcy Tormansu pochodzą z Ziemi, to nasi i ich pradziadowie oddychali tym samym powietrzem, którego molekuły wypełniają nasze płuca. A jeśli życie ich jest tak trudne, jak uważa Kin Ruh i jego współpracownicy, tym bardziej powinniśmy pospieszyć. Rozmawialiśmy w Radzie o niebezpieczeństwie jako o specjalnym motywie doboru ludzi. Przypominam kolejny raz: nie możemy używać siły, nie powinniśmy być karzącymi lub wszystko wybaczającymi przybyszami z lepszego świata. Zmuszanie ich do zmieniania swego życia byłoby bezmyślnością i dlatego potrzebne będą szczególny takt i specjalne podejście w tej niezwykłej wyprawie.

— Więc do czego się im przydacie? — spytał zatroskany człowiek z Jowisza.

— Jeśli ich problemy, jak większość ludzkich problemów, wynikają z ignorancji, to jest ślepoty poznania, sprawimy, żeby przejrzeli. Zdejmiemy bielmo z ich oczu. Jeśli problemy wynikają z trudnych warunków panujących na planecie, postaramy się ulepszyć ich ekonomię i technologię. Tak czy owak odegramy rolę lekarzy — odparł przewodniczący, a wtedy wszyscy członkowie Rady wstali jak jeden mąż, by wyrazić pełne poparcie.

— A jeśli tego nie zechcą? — zaoponował Jowiszanin.

— Proszę się zwrócić do Akademii Prognozowania Przyszłości — odrzekł niechętnie przewodniczący. — Ona zwykle rozważa różne warianty. Zanim radni rozejdą się do swoich zadań, powinni przede wszystkim podjąć zagadnienie wyboru dowódcy ekspedycji!

Imię Faj Rodis, uczennicy Kina Ruha, znawcy problemów ERŚ, wywołało błyski zielonych światełek.

— Wydaje mi się — dodał przewodniczący schodząc z trybuny — że trzeba dobrać możliwie najmłodszych ludzi, w tym także specjalistów na statku. Psychika młodzieży jest bliższa ERŚ i Okresowi Rozłamu, niż ludzi dojrzałych, daleko zaawansowanych w sztuce samoopanowania i czasem nietrafnie odczytujących zapalczywość i siłę młodzieńczych emocji.

Uśmiechnął się przy tym chytrze i nieco figlarnie, wyobrażając sobie podania pełne wyrazów oburzenia, składane przez grupy młodzieżowe do centrum informacyjnego Rady Gwiezdnych Lotów.

Miejsce odlotu GPP „Ciemny Płomień” wybrano tak, aby mogło go odprowadzić jak najwięcej ludzi. Stepowa równina w otoczce niskich wzgórków na płaskowyżu Rewat w Indiach okazała się idealna pod tym względem. Jak wszystkie gwiazdoloty prostego promienia „Ciemny Płomień” przemieszczał się poza granice systemu słonecznego na zwykłych anamezonowych silnikach i tam, w wyliczonym uprzednio punkcie, ekranizował swoje położenie w naszym systemie czasoprzestrzeni. Dawało to możliwość przebywania na granicy Tamasu w zero-przestrzeni.

Specyficzna budowa gwiazdolotu warunkowała jego sposób opuszczenia Ziemi. Musiały unosić się od razu za pomocą anamezonowych, nie planetarnych silników. Dlatego pierwsze GPP nie mogły odlatywać ze zwykłych kosmodromów, lecz z oddalonych, pustynnych miejsc.

Dwurogie aktywatory pola magnetycznego wysunęły się z osłon. Zebrani na wzgórkach ukryli się za metalową siatką, wkładając specjalne półmaski, dokładnie zakrywające uszy, nos i usta zwojem miękkiego plastiku. Na „rogach” aktywatorów zapłonęły światła sygnalne, ledwo widoczne w świetle tropikalnego poranka. Zielona kopuła ogromnego statku drgnęła i uniosła się na dziesięć metrów, po czym zamarła na kilka sekund, podczas których wewnętrzne magnetyczne szyby amortyzacyjne osiągnęły pełną moc. „Ciemny Płomień” obrócił się powoli wokół osi wertykalnej. Słabo migoczący słup anamezonu rozlał się pod nim do granic ścianki ochronnej. Wnet gwiazdolot zrobił drugi wertykalny skok w niebo i znikł w jednej chwili. Ta nagłość, prostota i nieprzyjemny przenikliwy wizg w ogóle nie przypominały gromkiej i uroczystej odprawy zwykłych gwiazdolotów. Gigantyczne i groźne statki odlatywały z Ziemi majestatycznie, jakby pyszniąc się swoją mocą, ten zaś znikł jak uciekinier.

Odprowadzający rozchodzili się nieco rozczarowani. Nie wszyscy zdawali sobie sprawę z niebezpieczeństw i trudów wyprawy. Tylko bujna wyobraźnia albo głęboka wiedza, lub jedno i drugie razem, sprawiły, że część ludzi pozostała w zadumie nad opustoszałą kotliną, pokrytą białym pyłem przepalonego gruntu.

Ludzki rozum, bez względu na to, jak wzbogacił się i rozwinął w ciągu trzech tysiącleci, wciąż jeszcze odbierał niektóre zjawiska powierzchownie i jednostronnie. Nie dawał wiary, że ta niezgrabna konstrukcja zdolna jest niemal w mgnieniu oka przeniknąć ogromną przestrzeń, zamiast posłusznie wirować w niej, jak promienie światła w przeciągu tysiącleci po dopuszczalnych kanałach skomplikowanej struktury.

Wykorzystując magnetyczne wygaszacze inercji, „Ciemny Płomień” zaczął nabierać szybkości, pokonując odległość kolejnymi, zabójczymi dla starszych gwiazdolotów, skokami. Łączność ze statkiem urwała się.

Wewnątrz „Ciemnego Płomienia”, gdy tylko wskaźniki PPSZ, Prędkości Przestrzeni Szakti, ustawiły się na poziomie 0.10129, członkowie załogi opuścili kabinę inercyjną, rozchodząc się na swoje stanowiska.

W spłaszczonej sferoidzie kabiny dowodzenia, zawieszonej w centrum kopuły, znajdowali się tylko komandor statku Gryf Rift, Faj Rodis i Diw Simbel. Punkt po punkcie odliczały się kolejne sektory Szakti w orientacji gwiazdolotu, przetwarzane w mgnieniu oka przez elektroniczny mózg pulpitu kontrolnego. Zręcznymi, błyskawicznymi obrotami dźwigni Diw Simbel omijał przeszkody na dystorsji krzywych ciążenia i wypadkowych, imitując wypadkowe Finnegana. W końcu na ekranie sumarycznym zajaśniały cztery żółte gwiazdki i wibracja gwiazdolotu ustała. „Ciemny Płomień” wszedł na właściwy kurs. Inżynier włączył automatycznego pilota i zastygł nad cyferblatem stabilizacji.

Faj Rodis i Gryf Rift weszli w milczeniu na dysk pośrodku kabiny, który przeniósł ich na drugą kondygnację okrętu. Tu dwaj astronawigatorzy i Sol Sain trudzili się wyliczaniem punktów wejścia i wyjścia. Oba powinny być przygotowane jednocześnie, aby gwiazdolot prześlizgnął się na granicy Tamasu w zero-przestrzeni jak najszybciej, uwzględniając czas na zwroty po wejściu i w trakcie wyjścia. W zero-przestrzeni czas Szakti nie funkcjonował. Dokładność wyliczeń do nawigacji w takich warunkach przechodziła wszelkie wyobrażenie i jeszcze do niedawna wydawała się nieosiągalna. Pierwszy GPP „Noogen” mógł wychodzić tylko w obszarach wyliczonych w przybliżeniu. Możliwość omyłek była bardzo duża i jedna z nich spowodowała utratę statku.

Wynalezienie metody korelacji kaskadowej umożliwiło określenie punktu wyjścia z dokładnością do pół miliarda kilometrów. Sprzężone niemal jednocześnie urządzenia do „obmacywania” pól ciążenia w zero-przestrzeni wykluczały możliwość katastrofy spowodowanej wyjściem na gwiazdę czy inne niebezpieczne skupienie materii. W tych właśnie urządzeniach pokładali nadzieję szaleńczo śmiali badacze Tamasu.

A teraz Wir Norin i Menta Kor wpisywali do maszyny wszystkie przetworzone dane, dostarczone przez gigantyczne ziemskie instytuty, żeby przenieść ich na konkretnych warunkach w miejsce dematerializacji gwiazdolotu. Pracowali nie spiesząc się, ale i nie zwlekając. Mieli do dyspozycji jeszcze czterdzieści trzy dni.

Faj Rodis pożegnała się gestem z Riftem i poszła wyściełanym korytarzykiem do swojej kajuty, znajdującej się wśród innych na uboczu drugiego pokładu. Nie była w tej chwili nigdzie potrzebna. Szkoleni miesiącami członkowie załogi i specjaliści nie potrzebowali wskazówek do codziennej pracy w warunkach znanych od tysiąca lat Ziemianom. Dopóki nie stanie się nic złego, czas Faj Rodis należał do niej, tym bardziej, że wiele czynności przerastało jej kompetencje. Grube wrota z włóknistego silikonu otwarły się i zamknęły, przepuszczając kobietę. Nasiliła przepływ powietrza w kabinie i nadała mu swój ulubiony aromat, świeży, ciepły zapach rozgrzanych w słońcu stepów afrykańskich. Ścianki kajuty słabo buczały, jakby rzeczywiście wokół rozciągała się owiewana wiatrem sawanna.

Faj Rodis usiadła na niskim tapczanie, zastanowiła się chwilę i osunęła po chwili na biały szorstki dywan przy magnetycznym stoliku. Wśród przywartych do jego blatu przedmiotów stała niewielka diorama, oprawiona w złotą ramkę. Rodis poruszyła niewidoczną dźwigienkę i mały obrazek zamienił się w projekcję nieogarnionej dali, pełnej żywych, mocnych barw przyrody. Nad nieskończoną niebieskawą równiną leciał kruchy, parujący aparat w kształcie niezgrabnej platformy o ostro sterczących kątach, z krzywymi podpórkami i zapylonym grzbietem. Stało na nim dwoje młodych ludzi uczepionych jakichś uchwytów. Młodzieniec o ostrych rysach twarzy obejmował mocno talię dziewczyny w typie mongolskim. Jej czarne włosy falowały na wietrze, a jedna ręka była uniesiona do góry — ni to sygnał, ni to gest pożegnania. Ponura piaszczysta równina z wątłą roślinnością osuwała się w kryjącą się przed nimi przepaść osnutą gęstym wałem żółtych obłoków. Ten dziwny obraz dostała Faj od swego nauczyciela Kina Ruha, który widział w nim symboliczne odbicie swoich marzeń. Dla niego, dogłębnego badacza okropności minionych czasów, diorama ta związana była z tymi dawno nieistniejącymi ludźmi, których czuł się następcą duchowym i emocjonalnym, by lepiej pojąć niezmierną potęgę ich dokonań. Z tymi, którzy nie pogodzili się z pozornie beznadziejnym kręgiem cierpień, lęków, chorób i codziennych trosk nękających mieszkańców Ziemi w pradawnych epokach do czasu, gdy w EPR udało się utrwalić wyższą formę społeczeństwa komunistycznego.

Niełatwa była praca historyka, zwłaszcza odkąd uczeni zaczęli się zajmować najważniejszym: dziejami duchowych wartości, procesem przemiany świadomości i strukturą noosfery, sumą ludzkich doznań, dzieł i marzeń.

Prawdziwi twórcy kultury stanowili dawniej znikomą mniejszość. Zniknięcie wielu cennych dzieł, oprócz przejawów sztuki dworskiej, było dla archeologów dość naturalne. Całe enklawy wysokich kultur ginęły w ruinach pod zwałami tysiącleci, gdy pękał łańcuch ich rozwoju historycznego. Wraz z powiększaniem się zaludnienia i rozwojem monokultury typu europejskiego udało się historykom przejść od indywidualnych domysłów do właściwej analizy procesów dziejowych. Z drugiej strony utrudniło to wyjaśnienie istotnego znaczenia dokumentacji. Dezinformacja i potworne przekłamania stały się orężem walki politycznej o władzę. Piątą epokę ERŚ, której zbadaniu poświęciła się Faj, charakteryzowało ogromne nagromadzenie tego typu pseudo-historycznych dzieł. W tej masie utonęły wyjątkowe dokumenty i książki, oddające prawdziwe związki przyczyn i skutków.

Faj Rodis wspominała dziwne uczucie lęku i odrazy, towarzyszące jej, gdy zagłębiała się w wybraną przez siebie epokę. W drobiazgowych przemyśleniach jak gdyby przeobrażała się w przeciętnego człowieka tamtych czasów, jednostronnie przedstawianego, ubogo poinformowanego, obciążonego uprzedzeniami i naiwną, pochodzącą z niewiedzy, wiarą w cuda.

Uczony tamtych lat wydawał się głuchy na emocje, bogatszy uczuciowo artysta — zaślepionym ignorantem. A pomiędzy owymi skrajnościami zwykły człowiek ERŚ był pozostawiony samemu sobie, niezdyscyplinowany odpowiednim wychowaniem, chorowity, tracący wiarę w siebie i ludzi, znajdując się wciąż na granicy załamania nerwowego. Miotał się od głupoty do głupoty w swym krótkim życiu, zależny od mnóstwa przypadkowych okoliczności.

Najgorszy wydawał się brak jasnego celu i chęci poznania świata u całej masy ludzi, patrzących bez zainteresowania w mroczną, nie dającą nadziei na zmianę życiowych warunków przyszłość, z nieubłaganie nadciągającym końcem: śmiercią.

Początkująca dwudziestopięcioletnia badaczka przyszła do nauczyciela ze spuszczoną głową. Zawsze uważała siebie za zdolną do trudnej penetracji dawnej mono-historii, ale teraz odczuła w pełni swą emocjonalną słabość. Zapragnęła zagłębić się w jeszcze dawniejsze czasy, w których poszczególne wykwity cywilizacji nie umożliwiały syntezy mono-historycznej i wydawały się znacznie bardziej atrakcyjne. Niedostatek faktów dawał pole domysłom, oświetlonym wyobrażeniami Ery Podanych Rąk. Zachowane dzieła sztuki okrywały te strzępki wiedzy aureolą wielkiego wzlotu ducha.

Kin Ruh, nie kryjąc rozbawienia, zaproponował Faj, by badała ERŚ jeszcze przez jeden rok. Kiedy zaczęła dostrzegać, jak w tamtej epoce zaczęły się wykluwać duchowe, moralne i etyczne osnowy przyszłego świata, wstrząśnięta była zachłanną pasją wielkiej walki o wiedzę, prawdę, sprawiedliwość, o świadome zachowanie zdrowia i urody. Zrozumiała wtedy, jawiący się wcześniej zagadkowo, nagły przełom historyczny u schyłku Ery Rozłamu, gdy ludzkość, udręczona egzystowaniem na granicy wojny totalnej oraz podziałami klasowymi, narodowymi i językowymi, a także wyniszczaniem naturalnych zasobów planety, dokonała ogólnoświatowego socjalistycznego zjednoczenia. Dzisiaj, z perspektywy wieków, ten gigantyczny krok naprzód sprawiał wrażenie nieoczekiwanego przeskoku. Odkrywanie korzeni teraźniejszości z nieodpartą wiarą w światłą i wspaniałą istotę człowieczeństwa stało się dla uczonej dziełem życia. Obecnie, po piętnastu latach badań, gdy osiągnęła czterdziestoletnią dojrzałość, doprowadziło ją to do przewodzenia niezwykłej wyprawie do niesamowicie dalekiego świata, przypominającego schyłek ERŚ, gdzie panował oligarchiczny kapitalizm, zachowany dziwnym sposobem wobec nieuchronnego, jak się zdawało, rozwoju społeczeństw. Skoro tak jest, napotkają tam niebezpieczne, zatrute fałszywymi ideami środowisko, gdzie wartość pojedynczego człowieka jest żadna, a jego życie bez wątpienia pada ofiarą rozmaitych czynników: ustroju państwowego, władzy pieniądza, procesu produkcyjnego, czy wreszcie wojny wszczynanej z byle powodu.

Przyjdzie jej stanąć twarzą w twarz z owym światem, nie tylko w roli bezstronnego badacza, którego zadaniem jest obserwować, zdobywać informacje i dostarczyć zebrany materiał na rodzimą planetę. Wybrano ją, naturalnie, nie z powodu niewątpliwych osiągnięć naukowych, lecz jako kobietę Ery Podanych Rąk, która z całym uczuciem, taktem i delikatnością zdoła przekazać dalekim potomkom swojej planety radość życia w światłym społeczeństwie komunistycznym.

Uwalniającym gestem wyłączyła dioramę. Wziąć ze sobą cząstkę marzeń nauczyciela — czyż nie jest echem jej wcześniejszego niepokoju przy badaniu ERŚ? W tej chwili, kiedy gwiazdolot mknie na spotkanie nieznanego losu, patrzyła na lecącą dziewczynę jak na znajomą. Stała w pełnej gotowości, ze znacząco uniesioną dłonią, przed upadkiem w przepaść. Rodis też wkrótce wkroczy w śmiertelnie niebezpieczny dla obcych świat Tormansu. Otoczenie też będzie oczekiwać od niej znaku działania.

Poruszyła dźwignię pod poduszką tapczana i część ścianki kajuty stała się lustrem. Minutę spoglądała na swoją twarz, doszukując się podobieństwa z tragicznym napięciem dziewczęcego lica. Jednak twarde, regularne rysy dojrzałej kobiety z EPR, z idealnie ukształtowanym, mocnym kośćcem, okrytym wyrazistymi mięśniami i gładką skórą, bardzo różniły się od na wpół dziecięcego wyrazu twarzy dziewczęcia z ERŚ, nawet odzwierciedlając podobne przeżycia.

Przeczucie wyzwania i obawa o losy wyprawy jeszcze bardziej pogłębiły powagę zielonych oczu Faj Rodis, mocniej podkreśliły zacięty i twardy grymas ust.

Otworzyła szerzej oczy i uniosła rękę, naśladując gest lecącej na platformie, lecz lustro odzwierciedliło go jako patetyczny i raczej zabawny. Zaśmiawszy się krótko, Rodis zasłoniła lustro, zrzuciła ubranie i położyła się na tapczanie, rozluźniając ciało i skupiając wzrok na niebieskawej, lekko świecącej kuli nad głową. Leżała tak nieruchomo przez trzy godziny, dopóki w systemie koncentrycznych kręgów na suficie nie zapaliła się żółta lampka i nie rozległ się cichy dzwonek. Wstała i wykonała kilka ćwiczeń gimnastycznych. Parę minut później przed lustrem stała zupełnie inna kobieta, znacznie sroższa i bardziej surowa, w obcisłym stroju kosmonautki, z krótką, gładko przyczesaną fryzurą. Założyła ciężką obręcz sygnałową na lewą rękę i wyszła z kajuty.

W okrągłym pomieszczeniu na głównej osi statku, pod sferoidą pilotów i maszyn cyfrowych, zebrali się już wszyscy uczestnicy wyprawy. Ożyły cyferblaty urządzeń dublujących i w tej samej chwili przez luk w suficie zjechali Menta Kor i Diw Simbel. Nastawiona na nutę si b-moll struna OES zagrała cicho, dając znać, że z łącznością elektroniczną wszystko w porządku. Gwiazdolot nie potrzebował więcej uwagi i szedł wyznaczonym kursem w stronę bieguna galaktycznego.

Wyczekująca cisza zmusiła Faj Rodis, by od razu zacząć od tego, co było najtrudniejsze: podzielenie członków załogi na wyruszających i pozostających w niedostępnej części dowódczej statku. Najpierw jednak zrobiła pokaz zdjęć przekazanych przez inną ekspedycję z Cefei do Pierścienia. Zwykłą drogą dotarłyby na Ziemię mniej więcej po dwóch i pół tysiącu lat, gdyby GPP z planety w konstelacji Smoka nie znalazł się akurat w naszej części Galaktyki i nie dostarczył komunikatu na 26 segment Wielkiego Pierścienia.

Wyprawa Cefeian tylko dwa razy okrążyła Tormans i nie otrzymawszy zgody na lądowanie, odleciała, zrobiwszy uprzednio ogólne ujęcia planety i jej mieszkańców z przechwyconych fal telewizyjnych.

Czerwone słońce Tormansu, zwykła gwiazda dla ziemskiego obserwatora, znajdowało się w gwiazdozbiorze Rysia, ciemnym, ubogim w gwiazdy obszarze na odległej szerokości Galaktyki.

Nikomu nie przyszłoby wcześniej do głowy, że w tej głębokiej otchłani mogli przyczaić się Ziemianie. Przekazane do Pierścienia zdjęcia nie pozostawiały jednak żadnej wątpliwości, że tubylcy są zdecydowanie podobni do Ziemian.

Trudno było wnioskować o kolorze ich skóry, zdaje się, że nie różniła się od karnacji bardziej smagłych Ziemian. Wąskie i pociągłe twarze zdawały się nieprzeniknione i mroczne, a skośne, uniesione u nasady nosa brwi nadawały im z lekka tragiczny wyraz. Antropolodzy stwierdzili w płaskich profilach mieszkańców Tormansu występowanie cech mongolskich, a ich niewysoki wzrost i w większości słabowita, nieprawidłowa budowa ciała przywodziły na myśl ludzi z końca ERŚ.

Powierzchnia planety, sfotografowana w lukach pokrywy chmur, nie przypominała ziemskiej, bardziej dawała się porównać z planetą Zielonego Słońca. Wskaźnik elektronicznej sondy sygnalizował wprawnemu spojrzeniu planetografa znacznie większą, w porównaniu z ziemskimi oceanami, głębię mórz Tormansu.

Gęstość atmosfery planety była porównywalna do ziemskiej. Rubinowe słońce oświecało wirujące „leże” planety, której oś pokrywała się z linią orbity i jej obieg wokół źródła światła był równie szybki jak Ziemi.

— Jeśli roślinność, a co za tym idzie, skład atmosfery jest tu podobny do naszej, jeśli nie ma tu jakiś szczególnie chorobotwórczych organizmów, to życie na tej planecie nie jest trudne — przerwał milczenie Tor Lik. — Powinny też występować nagłe zmiany klimatu, nadmierna radiacja, trzęsienia ziemi, huragany i inne katastrofy, z którymi sami tak długo się zmagaliśmy.

— Zapewne ma pan rację — przytaknął Gryf Rift. — Ale dlaczego właśnie Tormans? Może położenie planety nie jest wcale takie złe i nauczyciel Faj Rodis niepotrzebnie wskrzeszał starożytny mit? Mówiono, że zbyt pochopnie określił planetę na podstawie dostarczonych danych. Orbitalne demograficzne obserwacje Cereian wykazały liczbę zaludnienia około piętnastu miliardów. Przemieszczanie się masy wodnej i charakter ukształtowania terenu świadczą jednak o niemożności biologicznego rozwoju tak wielkiej liczby ludzi. Można uniknąć głodu, gdyby na planecie wykorzystane zostały dokonane w Pierścieniu odkrycia naukowe dotyczące syntetycznego pożywienia, pomijające pośrednictwo organizmów wyższego rzędu. Nie współpracują z Wielkim Pierścieniem, a odmowa przyjęcia obcego gwiazdolotu świadczy o istnieniu silnie scentralizowanej władzy, dla której pojawienie się gości z kosmosu byłoby niewygodne. Najwyraźniej władza ta obawia się dobrze wykształconych przybyszów, co wskazuje na jej niski poziom, nie zapewniający koniecznej socjalnej i naukowej organizacji społeczeństwa. Nikt inny nie odpowiedział na wezwanie gwiazdolotu Cefeian. To oznacza, że oligarchiczna władza nie pozwala nikomu posługiwać się silnymi nadajnikami nawet w wyjątkowych sytuacjach.

— W takim razie na planecie dokonuje się dławienie indywidualnych potrzeb, bo przecież pojawienie się obcego gwiazdolotu to niezwykłe wydarzenie, na które powinny zareagować miliony ludzi — powiedziała Faj Rodis — a historia planet wskazuje, że taki system zawsze charakteryzuje się zacofaniem naukowym i regresem technologii.

— Kin Ruh miał rację! — zawołała Czedi Daan. — Ogromne zaludnienie bez wdrażanego postępu prędko wyniszcza zasoby planety, pogarsza warunki życia, co tym bardziej hamuje postęp, słowem, to błędne koło.

— Podobnymi słowami mój nauczyciel uzasadniał wybór nazwy planety, gdyż nieunikniona jest piekielna udręka ludzi w takich warunkach — potwierdziła Faj.

— Ma pani na myśli starą definicję, czy jej nową interpretację, zaproponowaną przez Kina?

— Jedną i drugą. Teoria stworzona i nazwana przez jednego z filozofów ERŚ.

— Wiem — odparła Czedi Daan. — To był Erich Fromm, żyjący w piątym okresie.

— Później to omówimy. Wchodząc na orbitę Tormansu, możemy obserwować życie na nim — orzekła Faj Rodis. — Teraz podzielimy się na dwie grupy. Każdy powinien przygotować się na wielostronną działalność oświatową, wymaganą zarówno od pozostałych do ochrony „Ciemnego Płomienia”, jak i tych, którzy zejdą na zakazany ląd.

— A jeśli nas tam nie zechcą? — zapytał Diw Simbel.

— Znalazłam sposób, który otworzy nam dostęp do planety — oznajmiła Faj Rodis.

— Kogo pani weźmie z dowództwa statku? — spytał Sol Sain.

— Oprócz mnie i trojga specjalistów, czyli Czedi, Tiwisy i Tora, niezbędni są: lekarz, technolog i wysokiej klasy matematyk, władający metodami stochastyki. Naszym technologiem będzie Gen Atal, od którego zadanie obrony statku przejmie Nea Holli, matematykiem będzie pierwszy astronawigator Wir Norin, lekarza zaś mamy tylko jednego…

— Dziękuję, Faj.

Ewiza przesłała jej dłonią powietrzny całus, a Wir Norin skinął głową z zadowoleniem, nie spuszczając wzroku z Faj, przy czym jego policzki, pobladłe od ciężkiej kilkumiesięcznej pracy w ciasnych pomieszczeniach statku, okrasił lekki rumieniec.

Gen Atal zacisnął wąskie wargi, a między jego brwiami pojawiła się głęboka pionowa zmarszczka.

— A co ze mną? — z niezadowoleniem wtrąciła Olla Dez. — Przygotowałam się do zejścia na ląd i jestem w doskonałej formie. Myślałam, że mogłabym także pełnić dwojaką rolę: badacza i prezentera! Pokazać Tormansowi tańce plastyczne…

— I zaprezentujesz je bez wątpienia, Olla — zapewniła Faj — na ekranie naszego statku. Jesteś potrzebna tutaj, by utrzymać łączność z wieloma robotami i dokonać zdjęć satelitarnych. A jeśli wszystko dobrze pójdzie, każdy z nas będzie gościł na Tormansie.

— A póki co spodziewasz się tylko złego — oceniła, krzywiąc się, Olla Dez.

— Może nie tylko — zripostowała Faj Rodis.

2. Na skraju otchłani

Dwadzieścia dni płynęły karawele,

Pokonując przeciwne fale,

Dwadzieścia dni, gdy wskazówka kompasu

Zamiast map wskazywała szlak.

Podśpiewując tę starą pieśń na melodię Raju Uprawianego, Czedi Daan wpadła do okrągłej sali, zobaczyła Faj Rodis pochyloną nad czytnikiem i nieco się speszyła.

— Wczuwam się w sposób myślenia ERŚ — wyjaśniła Czedi. — Dziś mija dwudziesty dzień, odkąd wyhamowaliśmy i nieruchomo wisimy w próżni!

— Nie wydaje się pani — podjęła Faj z charakterystycznym dla niej krzywym uśmieszkiem — że Raj Uprawiany niezbyt pasuje do wierszy z ERŚ? Deira Mir, która niedawno stworzyła tę kantatę, jest zwolenniczką półmrocznej czerwono-pomarańczowej barwy melodii. Wydaje mi się, że poeci ERŚ byli dobrymi ludźmi, bo tworząc w tamtych warunkach przekazywali pozytywne elementy głębokiej barwy niebieskiej. Wie pani, że najbardziej cenię z tamtych czasów poezję rosyjską! Wydaje mi się najbardziej pogłębiona, odważna i ludzka z całego dziedzictwa ówczesnego świata. Dobrzy ludzie zawsze nosili w sercu smutek z powodu nieuporządkowanego, infernalnego trybu życia i melodie ich piosenek powinny osiągać durową, zieloną barwę.

— Ale ocalałe zapisy nutowe — zripostowała Czedi — obfitują nawet w żółte linie melodyczne.

— To fakt, ale proszę nie zapominać, przeistaczając się w dziewczynę z ERŚ, że w twórczości tamtych czasów istniały zawsze dwie płaszczyzny: zewnętrzna i wewnętrzna. Wewnętrzną potrafili wyrażać jedynie pośrednio, a zewnętrzna była maskowana w żółtym, pomarańczowym, a nawet podczerwonym widmie melodii, którą nazywano abstrakcyjną, jak gdyby nad-emocjonalną muzyką.

— A owa maska służyła potrzebom społeczeństwa lub władzy?

— Często, choć niekoniecznie. Jak każda maska u artysty ukrywała przede wszystkim rozziew między dążeniami a życiem, jakie musiał wieść.

— Więc wszyscy wtedy nosili maski! — zdziwiła się Czedi.

— Tak było. Nielicznych, którzy odważyli się żyć bez maski, uważano za szaleńców, świętych albo zwyczajnych głupców. Tak określano wówczas nieszkodliwych dziwaków.

— Czy tego dowiedziono?

— Oczywiście, że nie. O życiu wewnętrznym ludzi tamtej epoki wiemy w ogóle mało i zawsze możliwe jest zniekształcenie obrazu… ale, przepraszam, przerwałam pani.

— Ma pani znacznie większą wiedzę o ERŚ. Proszę zaśpiewać coś z tamtych czasów, co lubi pani najbardziej.

Faj Rodis ujęła końcami palców kanciasty podbródek opierając łokcie na stole. Parę minut trwała w tej pozie, a potem zaśpiewała silnym, wysokim głosem:

To nie opór ani zapowiedź

Owej świętej godziny!

Cicho stanęły na wadze

Chwiejne serca bieguny.

Czedi stłumiła westchnienie zachwytu.

Błysk między światłem a cieniem,

Dzień między zimą i wiosną,

Wszystko służy tworzeniu

Pieśni płynącej wraz ze mną!

— Barwy błękitnej? — zapytała Czedi.

— Zielonej. Wzięłam melodię z Obojętnej bogini.

— „Błysk między światłem a cieniem”… — powtórzyła w zadumie Czedi. — Piękne słowa! Niezapomniane! Pasują do naszej przyszłej podróży na krawędzi między gwiezdnymi przestworami Szakti a otchłanią Tamasu!

— Błysk między światłem a cieniem to przecież nasz „Ciemny Płomień”. Nie pomyślałam o tym — odpowiedziała Rodis. — Przeczuwałam tylko wewnętrzny sens pieśni, a teraz doprowadziła nas do istotnego. Zdarza się to nierzadko, gdy głęboko się wczujesz.

Faj Rodis znowu się zamyśliła, a Czedi Daan cicho wyszła na kolisty korytarz, gdzie niemal zderzyła się z astronautami.

— Chodź z nami, Czedi — zaprosiła ją Menta Kor. — Idziemy potańczyć. Dobrze nam dzisiaj poszło! Wprowadziliśmy ostatni program kochlearny, ale wszystko w nas kipi…

— Dobrze, tylko znajdę swego partnera, Gryfa Rifta — odparła Czedi i uniosła do oczu wizjer obręczy sygnalnej.

Menta Kor zakryła go dłonią.

— Nie powinnaś. Poszedł na taras — oznajmiła z wahaniem, opuszczając wzrok. — Po co mu przeszkadzać? Zdaje się, że rozmyśla o ważnych sprawach.

— Tym bardziej trzeba go od tego odciągnąć. Widocznie nie wiecie, co przeżył. Gryf Rift stracił ukochaną. Zginęła otwierając starożytny skład broni biologicznej. Nasi przodkowie zgromadzili jej wystarczająco dużo, by zatruć całą planetę. Mądrość ludzi EPR ocaliła wszystkich przed straszną katastrofą za cenę jednego życia, lecz to właśnie życie było najcenniejsze dla Rifta.

Czedi Daan podeszła do skwapliwie otwierających się drzwi windy. „Tarasem” nazywano przestrzeń wokół sferoidalnej kabiny pilotów, która służyła jako pomost spacerowy i sala gimnastyczna. Krążyli już tam porywczo i wściekle Tiwisa Henako i Tor Lik.

Czedi zobaczyła Rifta opartego o balustradę galerii i zapatrzonego w srebrzyste zwierciadło basenu ćwiczebnego. Wypełniony przetworzonym izotopem talu, nietrującym i nielotnym, służył do skomplikowanych ćwiczeń w warunkach normalnego i podwyższonego ciążenia.

Czedi sprowadziła Rifta na dół. Posępny dowódca gwiazdolotu uśmiechnął się mimo woli, spoglądając z góry na zarumienioną twarzyczkę dziewczyny. Tańczyli wolno, w milczeniu. W końcu poczuła, jak sztywne ruchy komandora stają się bardziej swobodne.

— Jeszcze tylko parę dni i oni — powiedziała, kiwnąwszy głową w stronę astronautów — zdobędą wszystkie dane. Wtedy pan się weźmie do roboty — dodała wzdychając. — Mówią, że nie ma niczego straszniejszego, niż wchodzenie w zero-przestrzeń. Być może…

— Znajdę dla pani miejsce w kabinie pilotów. Za chłodnicą indykatora szybkości jest taki mały fotelik. Socjolog powinien zobaczyć korzenie wszechświata, bezlitosnego i zabójczego dla życia, a jednak frunącego w czarnej głębi jak mewa w nocnym huraganie.

— A jednak lecącego!

— Tak, w tym właśnie kryje się największa zagadka życia i jego absurdalność. Materia rodząca z siebie siły dla wyjaśnienia własnych tajemnic, dokopująca się informacji o sobie samej. Wąż kąsający własny ogon.

— Mówi pan jak człowiek z dawnych czasów, ciasno i mało myślący, bez radości poznawania.

— My wszyscy, tak jak trzydzieści tysięcy lat temu, okazujemy się małymi, ciasnymi umysłami, gdy stajemy twarzą twarz z okrucieństwem świata.

— Nie wierzę. Obecnie jesteśmy znacznie bardziej otwarci na tysiące ludzi bliskich nam duchowo. Nic nie wydaje się straszne, nawet zagłada, zniknięcie bez śladu tak mało znaczącej kropli jak ja. Chociaż… przepraszam, mówię tylko o sobie.

— Przecież nie uważam pani za uczennicę drugiego cyklu. Czy wie pani, jak strasznym słowem jest „nigdy” i jak trudno z nim się zmierzyć? To nieznośne i myślę, że zawsze tak było! Odkąd człowiek zaczął wskrzeszać przeszłość w pamięci i zaglądać wyobraźnią w przyszłość.

— A świat tak jest urządzony, że „nigdy” powtarza się w każdej chwili życia i być może to jedyna powtarzalna nieodwracalność. Może prawdziwym człowiekiem jest tylko ten, kto znalazł w sobie siłę, by połączyć głębokie odczuwanie z bezlitosnym „nigdy”. I dawniej, i teraz wielu ludzi starało się rozwiązać tę sprzeczność walcząc z uczuciem. Skoro wyprzedza nas „nigdy”, jeśli miłość, przyjaźń są jedynie etapami procesu mającego nieuchronny koniec, to przysięgi miłosne „na wieki” i w przyjaźni „na zawsze”, których trzymali się nasi przodkowie, są naiwne i nierealne. A zatem, im większy chłód uczuciowy, tym lepiej, bo to odpowiada prawdziwej strukturze świata.

— Nie widzi pani, jak bardzo nie odpowiada to człowiekowi? Przecież w samej swej istocie jest stworzony jak żywy protest przeciwko temu „nigdy” — odparł Gryf Rift.

— O tym nie pomyślałam — przyznała Czedi.

— Proszę więc uznać sprzeciw emocji wobec krótkotrwałości życia i bezlitosnej nieskończoności wszechświata jako istotę rzeczy, jedną z koordynat ludzkiej natury. Skoro jednak człowiek połączył w sobie głębię uczuć z „nigdy”, niech pani nie dziwi jego smutek!

Czedi Daan spojrzała wzruszona w pochyloną nad nią twarz inżyniera i czule pogładziła jego wielką dłoń.

— Chodźmy! — rzekł krótko Gryf Rift i zaprowadził ją na drugi pokład do swej przestronnej kabiny.

Inżynier włączył jasne światło, konieczne do obserwacji rozwoju roślin i otworzył w ścianie nieduży panel. Trójwymiarowy hologram ukazał twarz tej, która pozostała już tylko w pamięci Gryfa Rifta.

Młoda kobieta w rozszerzanej białej sukni siedziała złożywszy odsłonięte ręce na kolanach i nieco unosząc twarz obramowaną sierpowatą ramką starannie przyczesanych jasnych włosów. Gładkie, wypukłe czoło, cienkie ukośne brwi i wesołe, promienne oczy harmonizowały z uśmieszkiem na pełnych, mocno zarysowanych wargach. Długą szyję okalało parę rzędów różowych pereł, opadając na mocno wydekoltowaną, wedle niedawnej mody, pierś. Cała emanowała radosną młodością. Jakby w kabinie gwiazdolotu objawiła się wróżka Wiosny z nieśmiertelnych baśni ludzkości, aby przekazać astronautom niezwykłe przeczucie spełniającego się szczęścia, właściwego tylko młodym w pełnym wiosennym rozkwicie, przenikniętym wszystkimi aromatami, słonecznymi blaskami i świeżym wiatrem Ziemi.

Z takim odczuciem Czedi wyszła cicho z kabiny, podczas gdy Gryf zgasił stereo-plastyczny portret i stał milczący i nieruchomy w szarym świetle. A Czedi walczyła z napływającymi łzami i nerwowym dławieniem gardła, dziwiąc się, jak silnie podziałało na nią spotkanie z poległą ukochaną wybitnego inżyniera. „Socjologu Ery Podanych Rąk — mówiła sobie — co się z tobą dzieje? Może naprawdę stajesz się kobietą ERŚ, nieopanowanie litościwą, współczującą każdemu cierpieniu. Trzeba pomyśleć, czy przyda się to w tych trudnych dniach, gdy będziemy musieli zgłębiać życie na Tormansie?” Dawno już postanowiła pobyć na planecie w roli zwyczajnej Tormansjanki. Nie gościa i nie nauczycielki, raczej uczennicy. Stać się podobną do innych, nie wyróżniać się, rozpłynąć w tłumie ludzi widocznych na zdjęciach Cefejan. Być wewnątrz, nie na zewnątrz, to podstawowa zasada socjologa wysoko zorganizowanych społeczeństw. Faj Rodis zaakceptowała jej projekt, pod warunkiem, że ostateczna decyzja zostanie podjęta na Tormansie…

Gryf Rift dotrzymał obietnicy. Czedi wcisnęła się w głąb fotelika. W kabinie pilotów wszystkie miejsca były zajęte. W centrum półokręgu pulpitów siedział Rift, obok po prawej Diw Simbel, podobny do kamiennego posągu wojownika. Po lewej Sol Sain zatrzymał spojrzenie przymrużonych oczu na górnym rzędzie ekranów. Mocno odznaczyły się kości policzkowe jego wychudłej twarzy, a głęboka zmarszczka obiegła podbródek wokół kącików warg. Dwoje astronawigatorów starających się obojętnymi minami okazać innym, że zrobili już wszystko, co mogli, mieściło się na lewym krańcu pulpitu. Czedi Daan mogła ze swego miejsca obserwować profil Faj Rodis siedzącej w „gościnnym” fotelu dwa metry za plecami inżyniera anihilatora. Szefowa ekspedycji wydawała się pozornie spokojna, lecz nie zdołała zmylić czujnej obserwatorki, która dostrzegła, że Faj się denerwuje.

„To także jej pierwszy raz”, pomyślała Czedi, oglądając się na szczelnie zamknięte drzwi. Reszta załogi, oprócz Gena Atala, znajdowała się w komorze bioochrony pod kierunkiem Nei Holli i Ewizy Tanet. Gen Atal siedział osobno w ciasnej kabinie pod samą kopułą nad salą pilotów, gdzie jak na biegunie spotykały się linie pól siłowych, deformacji cieplnych i odbicia kulistych zagęszczeń pola minusowego. Czedi wyobraziła sobie przelotnie inżyniera broni jako starożytnego woja ukrytego za tarczą, gotowego sparować wszystkie nieoczekiwane ciosy przeciwnika. W gruncie rzeczy tak właśnie było, tylko zamiast rękojeści miecza i kindżału palce inżyniera trzymały dźwignie znacznie mocniejszych broni.

Przerwały ciszę trzy akordy OES. Gryf Rift obrócił się do Sola Saina i dał mu znak. Granie OES umilkło i zrobiła się tak głęboka cisza, że rozbłyskujące ekrany podglądu kolistego, zdawało się, zaszeleściły i zadzwoniły garściami gwiazd po lewej, w stronę centrum galaktyki. Splątane nici kolczastych ciał niebieskich przelatywały po prawej, w stronę bocznej odnogi naszego wszechświata.

Za drugim znakiem Gryfa Rifta, Diw Simbel zawrócił gwiazdolot. Z przednich ekranów powoli zniknęły dziko skłębione mgławice świecącego gazu, skraj chmury ciemnej materii, podświetlony gęstym ogniem kulistego skupiska i długie nici rozproszonego światła w konstelacji Łabędzia. Czerń nocy kosmicznej wydawała się gęstsza, gdy odbijała w niezmierzonej dali blade ogniki odległych gwiazd i galaktyk. Oznaczało to, że „dziób” statku zwrócił się w stronę gwiazdozbioru Rysia i podchodził do repagulum, jak gdyby bariery oddzielającej częściowo obroty świata i anty-świata, zespolonych ze sobą Szakti i Tamasu.

Diw Simbel pokręcił niewielkim czerwonym kółkiem, osadzonym na stożku sterczącym z pulpitu. Gwiazdolot drgnął i lekkie przeciążenie wbiło Czedi Daan w głąb fotela. Dolne brzegi ekranów zamigotały, przygaszając gwiezdne ogniki odblaskami leja neutronowego. Gryf Rift szczęknął jakimś urządzeniem i przenikliwy sygnał rozniósł się po wszystkich pomieszczeniach statku, a buchający na ekranach niebieski ogień sprawił, że Czedi i Faj wzdrygnęły się. Obie kobiety instynktownie zakrywały dłońmi oczy, dopóki nie przywykły do zmiennych barw, niebieskiej i sinej, wirujących i gwałtownie opływających kopułę gwiazdolotu. W kabinie pilotów zrobiło się ciemno, jakby pogrążyła się w mrocznej głębinie, przykrytej z wierzchu czaszą szybkich strug światła.

Cztery ogromne okrągłe podziałki zapłonęły jedna nad drugą na pionowej przegródce rozdzielającej dwa ekrany na górnym łuku pulpitów. Gryf Rift skinął w stronę Diwa Simbela, a pilot inżynier pospiesznie zakręcił czerwonym kółkiem w drugą stronę.

Czedi Daan bardziej domyśliła się niż odczuła obrót sferoidy kabiny. Cyferblaty zalśniły pomarańczowo i wielkie wskazówki przesunęły się w lewo, podrygując i kręcąc się bezładnie. Gryf Rift pochylił się nad pulpitem i jego ręce, oświetlone tylko odblaskiem wskaźników, przebiegły po klawiszach przyrządów z szybkością wirtuoza. Wskazówki wyrównały się powoli, jedna za drugą powściągając niespójne dygotanie, a z prawej strony zaczęła wpełzać na ekrany ciemność. Nie był to nocny mrok Ziemi, wypełniony powietrzem, zapachami i odgłosami życia. Nie był to także mrok próżni kosmicznej, której czerń nasuwa myśl o nieskończonej przestrzeni. Gwiazdolot ogarniało coś niepoddającego się emocjom ni rozumowi, nieobdarzonego żadną z cech, do jakich człowiek przywykł, niepoddającego się nawet myśleniu abstrakcyjnemu. To nie była substancja ani przestrzeń, nie pustka i nie chmura. Było to coś, w czym wszystkie ludzkie odczucia jednocześnie tonęły i grzęzły, wyzwalając najgłębszy strach. Czedi Daan wczepiła dłonie w poręcze i zacisnęła zęby, owładnięta pierwotnym lękiem. Drżąc na całym ciele, zatrzymała wzrok na pociągłym, surowym obliczu Gryfa Rifta, zamarłego nad przyrządami. Cztery wskaźniki nad jego głową płonęły teraz mętnym żółtym światłem. Ostrza wskazówek szybko przesuwały się, dwie do góry, dwie w dół, zmierzając do ustawienia się w linię pionową. Ledwie osiągnęły tę linię, gwiazdolot cały się zatrząsł. Na sekundę przed oczami Czedi pojawiło się wspaniałe, niezapomniane widziadło: gwiezdne obłoki buchające ostrymi promieniami, smugi i kule przelatujące w poprzek pionowego słupa z cyferblatami, a po lewej wypełniająca wszystko ściana ciemności.

I nagle wszystko zgasło. Gasnącą świadomość Czedi przybiło poczucie klęski i zapadania w bezdeń bez żadnego oparcia ani ratunku. Nieopisanie męczące uczucie wewnętrznego nerwowego rozdarcia zmusiło ją do gwałtownego, bezmyślnego krzyku. W rzeczywistości poruszała tylko bezdźwięcznie wargami. Wydawało się, że cała jej istota wyparowała jak kropla wody. Potem sparaliżował ją lodowaty chłód, gdy spadała bez końca w bezdenną czeluść…

Odzyskawszy czucie w całym ciele, Czedi odzyskała także świadomość. Strugi tonizującej mieszanki gazowej owiewały jej twarz pokrytą potem. Powoli, obawiając się kolejnej utraty przytomności, Czedi skierowała wzrok na ekrany po prawej. Nie widać było na nich niczego, prócz mętnej, szarej pustki. Po lewej stronie, gdzie wcześniej jaśniała światłonośna moc milionów słońc centrum Galaktyki, też panowała szara nicość. Czedi spotkała się oczami z Faj Rodis, która uśmiechnęła się blado, a widząc, że Czedi chce coś powiedzieć, przyłożyła palec do ust.

Gryf Rift, Diw Simbel i Sola Sain zbliżyli swoje fotele. W trójkącie ich głów i ramion świeciła teraz niewysoka, przejrzysta jak kryształ kolumna. W jej wnętrzu po ledwie widocznej spirali spływała ciecz podobna do rtęci. Lekkie spowolnienie lub przyspieszenie cieczenia wywoływało ruch wskazówek na cyferblatach i krótki sygnał alarmowy wydobywający się gdzieś z podnóża pulpitów. Wraz z brzęczykiem wszystkie trzy głowy drgały na wyprężonych szyjach, by po chwili znów popaść w odrętwienie, gdy wskazówka wracała na miejsce.

Zadźwięczał szczególnie uporczywy dzwonek i dwie wskazówki przesunęły się jednocześnie. Na prawym ekranie z szarej mgły wyłoniła się plama ciemności.

Czedi wystarczająco dobrze poznała nową wiedzę o budowie wszechświata, by zrozumieć, że owa plama ciemności jest krawędzią Tamasu. Wiedziała, że pola grawitacyjne w naszym wszechświecie przybierają różne formy, najczęściej bączków, lejów, mocno spłaszczonych stożków, ciągnąc się łańcuchowo w strukturze czasoprzestrzennej anizotropii. Nic dziwnego, że anty-grawitacyjne dla nas pola anty-świata, to jest grawitacja Tamasu, zbudowana jest analogicznie i za tą falistą krawędzią kryją się zagęszczenia antymaterii: czarne galaktyki i słońca niewidki.

Kiedyś ludziom wydawało się niemożliwe, że w sąsiednich galaktykach, w rodzaju Mgławicy Andromedy, mogą znajdować się zamieszkane światy. Już wcześniej jednak krążyły fantastyczne opowieści o mieszkańcach planet Arktura lub Altaira. Obecnie człowiekowi nie wystarcza własny wszechświat z miliardami galaktyk i dosięga przerażającego mroku anty-świata, który okazuje się być całkiem blisko. Jak wiele trzeba odwagi i ludzkiej żądzy poznania, by nie tylko zmierzyć się z zaporą lęku, lecz zdecydować się także przeniknąć przez nią ku temu, co w umyśle normalnego człowieka, jak choćby Czedi, nie ma nawet stosownej nazwy! I ona miała czelność pouczać życiowo samego Gryfa Rifta! Choć właściwie rozmawiała z nim odpowiednio, z przyjaznym zrozumieniem dla bratniej duszy…

„Błysk między światłem a cieniem”… zadźwięczała w jej pamięci pieśń Rodis. Istotnie, błysk. Pionowa przegródka ze wskaźnikami odzwierciedla granicę. Gdyby została przekroczona… Czedi wiedziała już, co ich czeka w Tamasie! Można to znaleźć i w naszym świecie, jasnym Szakti, który bywa także zabójczy, jeśli wyskoczy się za blisko słońca albo zejdzie z orbity. Tak unosi się statek na grzbietach fal, z tą różnicą, że wielki los stoi za lotem „Ciemnego Płomienia” i jego trzynastoosobowej załogi. Gryf Rift mówił o mewie, lecącej w nocnym huraganie i dobrze wiedział, co mówi. To nie było dla niego poetyckie porównanie, lecz prawdziwy obraz GPP. Dość tego! Korzenie wszechświata były dla niej wystarczająco straszne, wychowanej pod troskliwą opieką ziemskiej społeczności. Ciekawe, jak to odczuła Faj Rodis, w tej chwili tak samo nieruchoma jak trójka wokół kolumny. Wpatrując się w szarą pustkę ekranów pewnie także stara się wyobrazić sobie Tamas?

Czedi źle odgadła myśli Faj Rodis. Jej odczucia były znacznie bardziej dręczące, niż u Czedi, ponieważ nie straciła świadomości. Silne, doskonale wytrenowane ciało sprzeciwiało się przejściu w zero-przestrzeń niemal tak samo jak prowadzących GPP. Prędko odzyskawszy równowagę, myślała o pokoju w instytucie Kina Ruha na wschodzie Kanady, w którym przygotowywała się do wyprawy.

Obszerna sala miała wielkie okna z płyt silikolowych, wychodzące na dolinę dużej rzeki, płynącej przez sosnowe lasy rezerwatu. Faj Rodis przypominały się drobne, nieistotne detale, od słomkowego odcienia wykładziny do wielkich stołów i tapczanów, wyrzeźbionych z szarego, jedwabistego drewna. Ciepło zacisza sprzyjało pracy, zwłaszcza, gdy za zwróconą ku rzecznej dali przezroczystą ścianą płynęły nisko chmury, a wiatr sypał chłodnym deszczem. Kładła się wtedy na tapczanie w przeciwległym końcu pokoju z czytnikiem i kolekcją nagrań starych filmów, rozmyślała, czytała, oglądała. Szczęśliwe czasy „pochłaniania” informacji, dzięki którym mogła zrozumieć dawne procesy historyczne i drogę rozwoju ludzkości.

Kiedyś natrafiła na fragment filmu wojennego. Grzyb atomowy, utworzony z wody i pary, wznosił się nad oceanem, nad chmurami i wierzchołkami palm na stromym brzegu. Parę statków było wywróconych i zniszczonych. Dwóch ludzi obserwowało to, co się dzieje z nadbrzeżnego fortu. Starsi i masywni, mieli jednakowe furażerki ze złotymi emblematami, oznaczające dowódców.

Ich twarze, oświetlone łuną płonącego morza, poorane zmarszczkami, z opuchniętymi, zmęczonymi oczami, nie wyrażały przestrachu, tylko skupienie. Obaj mieli mocne rysy, szerokie szczęki i cechowała ich wiara w powodzenie w tytanicznych zmaganiach…

Rodis przypomniała sobie, jak wtedy, patrząc w ciemną noc za przeszkloną ścianą, myślała o oceanie męstwa potrzebnego mieszkańcom Ziemi, żeby wydobyć się z pierwotnej dzikości, a swą planetę przemienić w jasny, kwitnący ogród.

Dziewięćdziesiąt miliardów ludzi skosił czas, poczynając od chybotliwych szałasów na gałęziach drzew lub wąskich szczelin skalnych, aż wraz ze zwycięstwem wiedzy i rozumu, z nastaniem na całej planecie społeczeństwa komunistycznego skończyła się noc nieszczęścia od wieków towarzysząca ludzkości. Potworna cena!

Teraz jednak dumna kobieta była wstrząśnięta i co tu dużo mówić, przestraszona zetknięciem z realnością wszechświata, nie mniej niż spętane strachem jej dawno wymarłe siostry. Strach przed rzeczywistością, wiodący do oderwania się od niej, do tworzenia iluzji i wypaczenia prawdy, zawsze władał człowiekiem nieprzysposobionym od dziecka do walki z siłami przyrody. Nawet i ona, w pełni zdrowa, ze specjalnie wytrenowaną psychiką, drży przed fundamentalnymi strukturami realnego świata… Lecz twarde, niezłomne są twarze jej towarzyszy boju z siłami anty-świata, wobec których nie tylko człowiek, ale cała galaktyka zdawała się marnym pyłkiem, niknącym bez śladu w złowrogiej ciemności Tamasu, anty-czasu i anty-przestrzeni…

Faj Rodis obserwowała trzech siedzących przed nią nieustraszonych pilotów i pytała samą siebie: gdzie jest granica i czy w ogóle istnieje? Wraz z wynalezieniem GPP nastąpiła Era Podanych Rąk, ale co przyniesie przyszłość? Era połączenia Szakti z Tamasem? Zrównoważenia korzeni dwubiegunowego wszechświata? Jak uniknąć zderzenia z brakiem struktur i całkowitej anihilacji? Nie miała sił nawet na niejasne domysły.

Kryształowa kolumna zgasła w tym momencie i nowy dźwięk przypominający akord struny basowej zadźwięczał na podłodze kabiny. Faj Rodis wyczuła instynktownie, że „Ciemny Płomień” dotarł do celu, a właściwie do punktu wyjścia. Znowu coś się działo z jej ciałem. Upadek czy wzlot? Rozciąganie czy ucisk? Nie mogła tego określić. Wszystkie zwykłe odczucia zniknęły. Jak gdyby pływała w stanie nieważkości, nie odczuwając zimna ani ciepła, niskości ani wysokości, światła ni mroku. Straciwszy wszelką orientację mózg odmawiał postrzegania czegokolwiek. Monotonne myśli krążyły w kółko, goniąc jedna za drugą w nieskończonej czeredzie powtórek. Nie odczuwała strachu ani radości i nie pojmowała swego stanu, podobnego do życia świeżo narodzonego, ale wciąż bezmyślnego, jak przed miliardami lat. Coś niewiadomego wtargnęło w ten krąg myśli i rozerwało zamknięty łańcuch. Świadomość ponownie otworzyła się, by ogarnąć zewnętrzny świat. Powracając z niebytu… Nie, chyba nie należało tak nazywać owego stanu. Rodis była, lecz nie istniała albo raczej istniała, ale nie była.

Ujrzała wspaniałą kaskadę gwiezdnych ogników. Pasma i kule gorejącej materii znalazły się teraz na dole ekranów po lewej stronie. Z przodu i po prawej w czerni kosmosu świeciła złowieszczo konstelacja Pięciu Czerwonych Słońc, a w pobliżu jeszcze dwie blade gwiazdy.

Gryf Rift wstał i potarł twarz dłońmi, jakby zmywając z niej zmęczenie. Diw Simbel manipulował na pulpicie dyskami cyfrowymi. Gwiazdolot drgnął parę razy, niczym uspokajający się zwierz i zamarł. Serce Faj Rodis rozgrzała nieopisana, głęboka radość. Czuła się jak człowiek błądzący w złowrogim tunelu, który wyszedł w końcu ku niebieskiemu firmamentowi, ciepłemu słońcu, zapachom lasów i łąk. Uśmiechnęła się do wszystkich: do Gryfa Rifta, Czedi, obojga astronautów przemykających wzdłuż pulpitów w stronę windy i pomieszczenia maszyn cyfrowych. W owalnym wejściu pojawił się nagle Gen Atal. Przesunął zieloną dźwignię i masywne drzwi przesunęły się na prawo. Inżynier broni podszedł do Czedi jednocześnie z Gryfem Riftem.

— To wszystko! — powiedział Rift. — Reszta w rękach astronawigatorów. Wkrótce nam powiedzą, jak daleko wyszliśmy od celu. Jak pan sądzi, Diw?

Inżynier pilot wskazał na blade światełko o średnicy około pięciu centymetrów, zakryte do połowy ramą ekranu i niezauważone wcześniej przez Faj.

— Jeśli to jest słońce Tormansa i ma wielkość podobną do naszego, mamy do niego zaledwie trzysta, może czterysta milionów kilometrów. To drobiazg.

— A jeśli to nie ono, tylko którekolwiek bądź z tej piątki? — spytał Sol Sain.

— Trzeba będzie długo wędrować… albo znowu wejść w zero-przestrzeń, ale już bez przygotowanych wcześniej na Ziemi współrzędnych. Byłby problem, ale wierzę w ziemskie obliczenia i naszych astronawigatorów. Nie pierwszy raz prowadzą GPP — odparł spokojnie Simbel.

Czedi Daan ostrożnie opuściła nogi na sprężystą podłogę.

— Jak się czujesz, Czedi? — zapytał troskliwie Gryf Rift. — Może wezwać Ewizę? Wszyscy ryzykowaliśmy, poddając was takiemu doświadczeniu. Liczyłem na to, że cała załoga jest dobrze wytrenowana.

— I nie pomylił się pan — odparła Czedi prostując się i starając ze wszystkich sił opanować drżenie w nogach i mroczki latające przed oczami.

Trójka kierujących gwiazdolotem wymieniła między sobą aprobujące spojrzenia. Odpowiedziała tak, jakby dwukrotna, krótkotrwała utrata przytomności była dla niej zwyczajną sprawą. Czedi ułowiła żartobliwą iskierkę w oczach Sola Saina.

— Dlaczego nie troszczy się pan o Faj Rodis? Ona także pierwszy raz wchodziła w zero-przestrzeń.

— Nikt się o Faj nie lękał — odrzekł Gryf zniżając głos — bo nie tylko prowadziła już wykopaliska na odległych planetach, ale przeszła też dziesięć kręgów piekielnych.

— Po co? — zdumiała się Czedi.

— Historycy tak robią, żeby lepiej pojąć odczucia ludzi z dawnych czasów.

Czedi zaczerwieniła się pod wpływem mieszanych uczuć. Już drugi raz w małym światku trzynastu osób nie doceniła człowieka. Stanowczo nie należy uważać się za socjologa przed pięćdziesiątką. Dobrze, że lingwistyka techniczna to obszar, w którym może sobie zaufać. Ile jeszcze niespodzianek przyniesie jej dalsza współpraca z towarzyszami wyprawy? Poszła do swojej kabiny, zerknąwszy jeszcze z ukosa na Faj Rodis. Wsparta o nagłówek fotela obserwowała złowieszcze migotanie gwiazdozbioru Czerwonych Słońc. Czedi przypomniał się obraz z jakiejś wystawy. Ponury pejzaż: zwały burych kamieni, oślizgłych i pokrytych ciemnobrązową roślinnością z długimi, płożącymi się, przypominającymi wodorosty łodygami. Niskie, zachmurzone niebo podparte, niczym kolumnami, rzędem rdzawoczerwonych ażurowych wież. Z belkowań najbliżej stojących tajemniczych budowli zwieszały się takie same brązowe pasma, kołysane uporczywym wiatrem. Na pierwszym planie przedstawiona była kobieta w skomplikowanym skafandrze. Górna część hełmu, podniesiona na kształt przyłbicy dawnych rycerzy, odkrywała częściowo twarz. Czedi rozpoznała bezbłędnie Faj Rodis po charakterystycznym kształcie czoła, brwi i nasady nosa, chociaż nos, usta i podbródek zakrywał respirator. Bez wątpienia była już na wilgotnych planetach podczerwonych słońc! A co za tym idzie, brała też udział w krótkim, przedostatnim wypadzie „Noogena”. Nic nie mówiła, żeby Czedi i jej koledzy, nie przebywający dotychczas w zero-przestrzeni, nie czuli się przy niej żółtodziobami.

Czedi nie wiedziała jeszcze wielu rzeczy. Zresztą sama Faj Rodis także nie podejrzewała, że w tym samym momencie w górach Zakaukazia siedział przy ogromnym teleskopie twórca obrazu, znany astronom. Podtrzymując się pigułkami zwalczającymi senność, dyżurował już trzecią noc. Przed nim, wzmocnione milion razy, migotały na ekranie czerwone kropki zbioru pięciu gwiazd w konstelacji Rysia. Gdzieś tam, powyżej zbioru w niknącym czerwonym ogniku, o tysiąc lat świetlnych, powinien się wynurzyć „Ciemny Płomień”, a na jego pokładzie Faj Rodis, której liczne wizerunki tylko śmierć może zatrzeć w jego pamięci…

Dokładnie w tym samym momencie w sferoidzie kabiny pilotów Faj Rodis i Gryf Rift także spoglądali na rubinową gwiazdę. Inżynier pilot prawidłowo odgadł: blade światełko, wydające się na ekranie maleńkim dyskiem, było słońcem Tormansa.

Wir Norin i Menta Kor już ustalili odległość. Gwiazdolot musiał przelecieć trzysta osiemdziesiąt milionów kilometrów na anamezonowych silnikach, typowych nośnikach kosmicznych. Gdyby gwiazdolot nie został w pełni wyhamowany i leciał chociażby z tak zwaną „prędkością podejścia” w 0,1L, mógł dotrzeć do Tormansa w ciągu trzech i pół godziny. Na rozpęd i późniejsze zahamowanie „Ciemnego Płomienia” potrzebowali jednak jeszcze około trzydziestu godzin.

Zadźwięczały zwycięsko sygnały zaganiające ludzi do kabin amortyzujących pola magnetyczne.

„Ciemny Płomień” poruszał się skokami na nowym kursie. Zanim pojawiły się GPP, zwykłe gwiazdoloty, chronione magnetycznymi wygaszaczami inercji, otrzymały przezwisko „gwiezdnych kangurów”, ze względu na swoisty sposób nabierania niewiarygodnej szybkości.

Diw Simbel i Sol Sain nastawili automatyczne sterowanie statkiem, żeby przejść przyspieszenie, przelot i hamowanie w jednym cyklu. Cała załoga, pogrążona w łagodzącym niewygody śnie hipnotycznym, nie opuszczała kabin amortyzacyjnych. Nikt na statku, oprócz prowadzących rejestrację podróży i dziennik pokładowy, nie mógł zobaczyć, jak rozrastało się rubinowe słońce, zmieniając poblask na pełną czerwoną poświatę. Początkowo rosło powoli, potem zaczęło przybliżać się z zastraszającą szybkością, zalewając gwiazdolot swą ogniową potęgą. Osiągnąwszy niemal dwumetrową średnicę, wyglądało nie jak płaski dysk, lecz jak kula na szeroko rozpostartym płaszczu. Oddaliło się równie szybko, gdy statek przeszedł próbę ognia i zrównało się w rozmiarach ze Słońcem widocznym z Ziemi.

Gwiazdolot zakończył wchodzenie na orbitę. Jego prędkość zmalała do wyznaczonego minimum. W oddzielnej niewielkiej kabinie, gdzie drzemali Diw Simbel i Wir Norin, uruchomiły się aparaty budzące, które obudziłyby dyżurujących w przypadku jakiejś niedokładności w OES. Wkrótce cała trzynastka zebrała się w sferoidzie pilotów, patrząc na zbliżającą się planetę. Znacznie bliższa swego źródła światła niż Ziemia od Słońca, także miała tylko jedną okrążającą ją satelitę. Astronauci dobrze znali czysty błękit rodzimej planety, coraz jaśniejszy i radośniejszy w miarę zbliżania się do niej. Tormans okazał się ciemnogranatowy, a w miejscach, gdzie gęsta warstwa chmur odbijała i słabo przepuszczała promienie czerwonego słońca, wydawał się fioletowy. Zabarwienie planety robiło wrażenie nieprzyjaznego. Ludzie bardziej nerwowi, niż kosmonauci, być może dostrzegliby w zewnętrznym obliczu Tormansa coś złowieszczego.

Ciemnogranatowa kula wisiała na czarnym niebie, a pod nią, ledwie widoczny, płynął popielaty dysk satelity.

— Tormans był na pewno trzecią planetą — oznajmił głośno Tor Lik. — Pierwsza dawno zderzyła się ze swym źródłem światła, jak nasz Merkury. Ta gwiazda jest starsza…

Astrofizyk zamilkł, spojrzawszy na ekran odbiorczy, zaczerniony smugą punkcików.

Gryf Rift rzucił się do pulpitu, ale uprzedziła go Olla Dez i uruchomiła łączność. W podłużnym okienku pod lokalizatorem pojawiły się krótkie pionowe słupki, a maszyna tłumacząca zaczęła wyśpiewywać dwie nuty: re i sol, powtarzając je bez przerwy.

— Język Pierścienia! — zawołał Gryf Rift.

Olla Dez przewinęła indeks maszyny tłumaczącej. Tymczasem w okienku przekazu pojawiły się cyfry 02, 02, 02, 02… galaktyczne wezwanie stacji Wielkiego Pierścienia. Wzywano gwiazdolot!

Jakieś niezwykle czujne lokalizatory wykryły zbliżanie się „Ciemnego Płomienia” i zwracały się teraz do niego w języku powszechnym dla milionów planet galaktyki i pozagalaktycznych gwiazdozbiorów, zjednoczonych w potężny sojusz Wielkiego Pierścienia. Nawet galaktyka M-31 lub Mgławica Andromedy przyłączyły obecnie za pomocą Gwiazdolotów Prostego Promienia kolosalną potęgę zbiorowego rozumu swego Pierścienia z naszym, a to zaledwie początek EPR. Ten umowny język, rozszyfrowany przez Ziemian, zwłaszcza niezapomnianego Kama Amata, miał właśnie objawić się w typowych symbolach z planety Tormans!

Ziemskie wyobrażenia o niej okazały się fałszywe! Skoro Tormansjanie łączą się z Pierścieniem, znają jego język i komunikują się rozumowo z braćmi, nie istnieje żadna męczeńska planeta. To mit, błąd, stworzony przez nieporozumienie. Widocznie sposób myślenia Cefejan, którzy wysłali GPP do dwudziestego szóstego sektora ósmego okręgu, zbytnio różnił się od mieszkańców gwiazdozbioru Smoka, i nie zdołała tego zweryfikować stacja Wielkiego Pierścienia, przekazując komunikat na Ziemię.

Czedi Daan wydało się, że w gwiazdolocie powiało duchem optymizmu z dalekiej Ziemi. Zamiast dobijać się do bram niegościnnej, być może wrogiej planety, okazują się oczekiwanymi gośćmi, traktowanymi na równi. Tormansjanie ich zrozumieją i wszystkie niepotrzebne obawy okażą się dla nich krzywdzące, wywołane niedoinformowaniem i lękiem.

Towarzysze Czedi podzielali jej radość. Tylko w ostrych rysach Olli Dez przemknęło na chwilę rozczarowanie. Wiedziona nieokreślonym impulsem Czedi patrzyła przede wszystkim na Faj Rodis, złowiwszy kątem oka rzucone w jej stronę spojrzenie Gryfa Rifta pełne wesołej ulgi, nieomal triumfu. Faj odchyliła się lekko do tyłu, żeby nie tracić z oczu ekranów i podała Gryfowi dłoń takim gestem, że Czedi wpadła w euforię… Nigdy dotychczas nie patrzyła na szefa ekspedycji jak na kobietę, zwłaszcza w porównaniu z tak wspaniałymi przedstawicielkami swojej płci, jak Olla Dez czy Ewiza Tanet. W tej chwili w Rodis jak gdyby zjednoczyły się macierzyńska czułość, wrażliwość lekarza i poczucie własnego piękna.

Czedi opanowała się i niezdarnie odwróciła głowę. Faj błyskawicznie pochyliła się nad odbiornikiem, Gryf zaś zacisnął w kułak dłoń dopiero co ściskającą palce triumfującej Rodis. „Przekazujemy komunikat o ekspedycji na planetę… — Maszyna jakby się dławiąc, wydała parę niezidentyfikowanych dźwięków i przemówiła po chwili ponownie dziarsko i obojętnie: — Określiliśmy orientacyjnie galaktyczne koordynaty i uprzedzamy o martwym obiekcie na orbicie zaludnionej planety. Nadajemy kod wywoławczy: 02, 02, 02, 02, nadajemy kod wywoławczy…”

— Och! — jęknął ktoś z goryczą, ledwie maszyna zamilkła na sekundę.

„Zagrożenie dla tlenu w atmosferze. Nie lądować. Planetę zamieszkuje humanoidalna cywilizacja o dużym zagęszczeniu, KPT (Kod Poziomu Technicznego) około 36, nie osiągający WK. Na prośbę o przyjęcie gwiazdolotu, wysłaną w ich języku, odpowiedź odmowna. Nie życzą sobie odwiedzin. Nie lądować na planecie”.

Maszyna zrobiła kolejną pauzę, w okienku popłynęły znaczki i cyfry, niepotrzebne Ziemianom znającym wcześniej koordynaty. Ludzie stali w milczeniu, dopóki nie powtórzyły się noty i cyfry galaktycznych sygnałów wywoławczych.

— Wszystko jasne! — stwierdziła Olla Dez, wyłączywszy odbiornik.

— Tak — niewesoło rzekł astronawigator. — Sonda bojowa na satelicie. Działająca sprawnie od trzystu lat. Zuchy ci Cefejanie!

— W ogóle, gdyby nie oni… — zaczęła Olla Dez.

— Nie byłoby nas tutaj — odezwał się Sol Sain, zaśmiawszy się sucho pod wpływem przeżytego napięcia.

Ludzie zaczęli się ruszać i rozmawiać, starając się ukryć wzajemnie przed sobą swoje rozczarowanie.

— Proszę o uwagę — przerwał rozhowory Gryf Rift i zwrócił się do Faj Rodis. — Jaki mamy plan?

— Jak wcześniej, bez zmian — odpowiedziała, znowu stając się poprzednią spokojną i twardą Rodis.

— Czy nadal powinniśmy najpierw zbliżyć się do satelity — zapytał Gryf — skoro komunikat Cefejan potwierdza, że jest niezamieszkana?

— Wciąż jest taka potrzeba. Przy naszym doświadczeniu możemy zobaczyć to, czego mogli nie zrozumieć, a w związku z tym nie zauważyć Cefejanie. Być może na księżycu pozostało uzbrojenie wcześniejszej cywilizacji Tormansa, upadłej pod wpływem inwazji. Na planecie mogła istnieć znacznie starsza cywilizacja, wymarła lub unicestwiona przez obecnych mieszkańców, którzy byli przybyszami…

Gryf Rift przytaknął milcząco skinieniem głowy.

„Ciemny Płomień” przybliżał się powoli do satelity i zrównawszy z nim swoją prędkość orbitalną, zaczął okrążać martwą bryłę o średnicy około sześciuset kilometrów, jak Mimas Saturna. Potężne stereo-teleskopy obszukiwały jego szarą powierzchnię, pociętą miejscami prostymi szczelinami wąwozów i niskimi pasmami gór. Kolejne ujęcia zostawały natychmiast powiększane wystarczająco, by obejrzeć każdy kamień. Dokładny oblot nie wykazał, by na księżycu egzystowały kiedykolwiek rozumne formy życia. Odnaleźli także bojową stację Cefejan, umieszczoną wygodnie we wgłębieniu powstałym w poszarpanym obrywie pęcherzykowatej, jasnej lawy. W to dogodne, bezpieczne od meteorytów miejsce, za drugim oblotem została zrzucona sonda „Ciemnego Płomienia” z informacją w języku Pierścienia, że GPP z Ziemi przybył tutaj z misją specjalną i będzie lądował na planecie. Przedłużenie pracy sondy po pięciu latach od momentu zrzucenia będzie oznaczać zniszczenie gwiazdolotu, o czym planeta ST 3388 + 04ŻF (Ziemia) pragnie być zawiadomiona przy pierwszej sposobności.

— Nie zapomnijmy tylko wyłączyć jej w drodze powrotnej — powiedział z troską Diw Simbel. — Takie rzeczy już się zdarzały podczas ucieczek z niebezpiecznych planet.

— Nasza sonda ma mechanizm zabezpieczający zapewnił Sol Sain — z obwodem uzupełniającym. Kiedy zaczniemy oddalać się od Tormansa i jego księżyca, stacja zacznie nadawać do nas sygnał, dopóki go nie wyłączymy.

— To znaczy, że wszystko gotowe! Pora lecieć na Tormans — zawołał, zrywając się, inżynier pilot.

— Jeszcze zdążymy odpocząć. Faj Rodis uprzedzała, żebyśmy podchodzili do planety jak najwolniej, od strony dziennej, nie posługując się lokalizatorami i nie nadając sygnałów.

— Podkradamy się jak dawni myśliwi na zwierza — rzekł z grymasem niezadowolenia Sol Sain.

— Nie podoba się to panu? — zdziwił się Diw Simbel.

— Jest w tym coś niedobrego: ukrywać się i podchodzić chyłkiem!

— Faj Rodis powiedziała, że nie należy niepokoić mieszkańców Tormansa. Skoro są wrogo nastawieni do gości z kosmosu, przybycie „Ciemnego Płomienia” wywoła wzburzenie, my zaś będziemy musieli orbitować wokół planety miesiąc lub dwa, zanim nauczymy się ich języka i poznamy zwyczaje. Jeśli dowiedzą się o gwiazdolocie krążącym nad ich planetą, nie zdołamy im wyjaśnić, dlaczego tutaj jesteśmy!

— Cefejanie już wyjaśniali!

— Zapewne jednym lub dwoma wyuczonymi zdaniami. I dostali odmowę. My nie powinniśmy jej dostać. Zbyt daleką przeszliśmy drogę, a Tormans jest naszym celem, nie zauważoną mimochodem planetą — odpowiedział Diw Simbel.

— A czy to nie wygląda jak nieskromne podglądanie zza węgła? — nie poddawał się Sol Sain. — Metody godne dawnych ludzi, a nie przedstawicieli wyższej formy społecznej… A oto i nasz socjolog! Co pani o tym myśli, Czedi? — spytał inżynier cybernetyk, streszczając rozmowę.

Zamyśliła się, a potem odparła rezolutnie:

— Byłoby niegodne Ziemian naszej ery, gdybyśmy, zjawiając się tutaj, tylko ich podpatrzyli, a potem odlecieli. Nie uczynilibyśmy im żadnej szkody, ale… to jak szperać w pokoju kogoś bez jego wiedzy… Wyjaśnimy to, gdy wylądujemy na planecie i oni nas zrozumieją.

— A jeśli nie zrozumieją i nas nie przyjmą? — upierał się Sol Sain, mrużąc drwiąco oczy.

— Nie wiem, co bym zrobiła, ale zgadzam się z Rodis.

— Myślę tak samo — oświadczył inżynier pilot. — Tym bardziej, że oboje przegapiacie istotny szczegół. Z ogromnej wysokości, na jakiej możemy orbitować, jesteśmy w stanie zobaczyć tylko ogólne zarysy życia planety. I możemy wyłapywać tylko te komunikaty, które są przeznaczone dla całej planety. Inaczej mówiąc, zobaczymy i usłyszymy tylko powierzchnię życia. Więcej nam jednak nie trzeba, by poznać ich język i normy postępowania.

— Słusznie, Diw! Nie dostrzegłam od razu tej prostej sprawy. Co pan na to, Sol?

Inżynier cybernetyk rozłożył ręce na znak zgody.

— I jeszcze jedno — podjął Diw Simbel. — Nie mają sztucznych satelitów, my zaś nie zakłóciliśmy ich łączności.

— Może nie mają w ogóle łączności satelitarnej, niskiej ani wysokiej? — zasugerował Sol Sain.

— Wkrótce się dowiemy — stwierdził Diw Simbel.

3. Nad Tormansem

„Prędkość równikowa planety gamma 1 łamane przez 16, czas obrotu 22 godziny ziemskie…” — meldował sumator, nieludzko wyraźnie wymawiając poszczególne słowa. Szeroka taśma zapisu spływała do odbiornika dziennika podróży. Automaty „Ciemnego Płomienia” obserwowały dokładnie Tormans, nie opuszczając żadnego szczegółu.

— Zadziwiająca zawartość dwutlenku węgla w niższych warstwach atmosfery — powiedział Tor Lik. — A ile go rozpuszczonego w oceanach! Przypomina to ziemską erę paleozoiczną, gdy dwutlenek węgla nie był jeszcze częściowo związany z procesami tworzenia węgla.

— Efekt cieplarniany? — zapytał Sol Sain.

— Ogólnie panuje tu klimat łagodny i zrównoważony. Równik Tormansa stoi „pionowo” w stosunku do ziemskiego, to jest prostopadle do płaszczyzny orbity, a oś obrotu pokrywa się z linią orbity. Efektem tego mogłaby być ostra strefowość, lecz Tormans biegnie po orbicie cztery razy szybciej niż Ziemia…

— Niedostatek wody może zniweczyć ową zaletę — wtrącił Gryf Rift, odczytujący sondaże krzywizn powierzchni. — Powierzchnia oceanów zajmuje pięćdziesiąt pięć setnych planety, a średnia głębokość waha się od jednego do dwóch kilometrów.

— To samo przez się nie świadczy jeszcze o niedostatecznej wilgoci — odparł Tor Lik. — Będziemy obserwować bilans parowania, nasycenie parą wodną, rozmieszczenie prądów powietrznych. Nie można oczekiwać większych zapasów lodu na biegunach, toteż ich nie widzimy. Brakuje frontów polarnych i w ogóle silnego przemieszczania się mas powietrza.

Wszyscy wrócili do pracy z przyrządami, rzucając okiem co jakiś czas na peryskop obserwacji wizualnej, który otworzył dla nich Gen Atal. Przechodzący przez grubą ścianę statku i zakończony szerokim oknem z przezroczystego ceramicznego itru, pozwalał za pomocą systemu zwierciadeł obserwować planetę gołym okiem.

W przezroczystym oknie pod gwiazdolotem planeta poruszała się w sposób ledwo widoczny. „Ciemny Płomień” orbitował na wysokości dwudziestu dwóch tysięcy kilometrów odrobinę wolniej od samego obiektu, dzięki czemu łatwiej było oglądać powierzchnię Tormansa. Warstwa chmur, początkowo wydająca się zdumiewająco gęsta Ziemianom, na równiku obfitowała w większe rozdarcia. Płynęły pod nimi ołowiane morza, cynamonowe równiny w rodzaju stepowych albo lessowych, żółte grzbiety i masywy zwietrzałych, niewysokich skał. Obserwatorzy przywykali stopniowo do widoku planety, a drobiazgowe zdjęcia stawały się dla nich coraz bardziej zrozumiałe.

Tormans, prawie dorównujący rozmiarem Ziemi i przypominający ją w ogólnych zarysach porządku planetarnego, mocno różnił się od niej w szczegółach swojej planetografii. Morza zajmowały szeroki obszar na równiku, kontynenty zaś położone były bliżej biegunów. Rozdzielone południkowymi cieśninami, a raczej morzami, kontynenty stanowiły jakby dwie korony, oba złożone z czterech segmentów, rozszerzających się w stronę równika i zwężających ku biegunom, przypominając ziemską Amerykę Południową. Z daleka i z góry powierzchnia planety sprawiała wrażenie symetrycznej, wyraźnie odmiennej od skomplikowanych kształtów ziemskich mórz i lądów. Większe rzeki płynęły głównie od biegunów do równika, wpadając do oceanu równikowego albo jego zalewów. Między nimi widoczne były rozległe kliny wysuszonej ziemi, zapewne pustynie.

— Co powie na to planetolog? — spytał mrużąc oczy po swojemu Sol Sain. — Dziwaczna planeta, nieprawdaż?

— Nic w niej dziwacznego! — odpowiedział z powagą Tor Lik. — Jest starsza od naszej Ziemi, ale obraca się szybciej. Z tego względu polarne przesunięcie kontynentów zaszło tu prędzej i dalej niż u nas. Symetria, a raczej podobieństwo obu półkul to normalne zjawisko. Zapewne podwaliny Tormansa są spokojniejsze niż ziemskie: brak gwałtownych zawałów i wypiętrzeń, brak lub mało czynnych wulkanów, słabsze wstrząsy tektoniczne. Wszystko to mieści się w granicach normy, dziwne jest co innego…

— Bogate złoża dwutlenku węgla przy wysokim utrzymaniu poziomu tlenu? — zawołał Gryf Rift.

— Tormansjanie wypalili zbyt dużo naturalnego paliwa. Trudno nam tam będzie oddychać i będziemy musieli unikać głębokich zapadlin w rzeźbie terenu. Za to morze przesycone dwutlenkiem powinno być przejrzyste jak w prastarych ziemskich epokach z masą wapiennego osadu na dnie. Wszystko to nie ma związku z gęstością zaludnienia, stwierdzoną przez Cefejan dwieście pięćdziesiąt lat temu.

— Mamy tu sporo sprzeczności między planetografią a demografią — zgodził się Gryf. — Być może nie ma sensu ich wyjaśniać, dopóki nie zejdziemy na niższą orbitę. Skoro nie mają sztucznych satelitów, to oprócz ryzyka ujawnienia, nic nie przeszkadza krążyć wokół planety na dowolnej wysokości.

— Tym bardziej, że uzyskaliśmy już wszystko z pierwszej orbity — poparł go gorąco Tor Lik.

— Czedi i Faj ciągle jeszcze pracują. Naszej lingwistce udało się zdobyć teksty wystarczająco długie, żeby zbadać strukturę języka metodą Kama Amata. Faj Rodis życzy sobie, żebyśmy, przybliżywszy się do planety, śledząc audycje telewizyjne rozumieli ich mowę.

— Mądrze! Lepiej uniknąć mylnych skojarzeń, z których tworzą się stereotypy utrudniające zrozumienie.

— Wy, planetolodzy, jesteście dobrze przygotowani, także w kwestii psychologii.

— Już dawno zauważono niedoskonałość kosmofizyków, skupionych tylko na swej dziedzinie. Bez wyobrażenia o człowieku, jako o wyznaczniku planetarnej średniej, popełniano niebezpieczne pomyłki. Teraz tego pilnują — odparł Tor Lik, wstając i zatrzymując powolne napływanie żółtej taśmy perforowanej.

— I dzięki temu dokonaliście znacznych postępów w swej specjalizacji. Ledwie ukończyliście Prace Herkulesa, wynaleźliście gipsobolometr i odkryliście z satelity ten miedziano-rtęciowy pas, nieczęste zjawisko, o które do tej pory spierają się uczeni — dodał Gryf Rift.

Młody planetolog pokraśniał z satysfakcji i dorzucił, żeby ukryć zażenowanie:

— A zjawisko to występuje na głębokości dwudziestu kilometrów niemal pod całą Tarczą Sinijską!..

Planetolog nie musiał długo czekać. Parę dni później (noce były bardzo krótkie na tej wysokości oblotu) „Ciemny Płomień” niezauważenie zszedł na orbitę o wysokości mniejszej niż połowa średnicy Tormansa i żeby nie tracić niepotrzebnie energii zwiększył odpowiednio prędkość.

Czedi i Faj Rodis wywiesiły w okrągłej sali hipno-tablice do nauki języka tormansjańskiego. Każdy członek załogi, zakończywszy bieżącą pracę, siadał tutaj i pogrążał się w percepcji jego reguł, jednocześnie przesłuchując i zapamiętując podświadomie brzmienie słów obcej mowy. Nie całkiem zresztą obcej: semantyka i podstawowa zasada kojarzyły się z dawnymi językami Ziemi, dziwną mieszanką słów pochodzących z Azji Wschodniej z rozpowszechnionym w końcówce ERŚ językiem angielskim. Podobnie jak ziemski, język Tormansa panował na całej planecie ze szczątkowymi dialektami na obu półkulach, dla których trzeba było znaleźć umowne nazwy, analogiczne do ziemskich. Przednią półkulę, obracającą się najpierw w biegu Tormansa, nazwano Północną, a tylną Południową. Jak wyjaśniło się później, astronomowie Tormansa nazwali je odpowiednio główną i zadnią — Życia i Śmierci.

Powszechność języka ułatwiała zadanie badaczom, ale zmiany wysokości dźwięków i nosowa, rozciągnięta lub skrócona wymowa samogłosek okazały się znacznie trudniejsze od ziemskich, mniej czyste i wyraźne.

— Czemu to służy? — złościł się Gryf Rift, najwolniej przyswajający wiedzę ze wszystkich uczniów Czedi. — Czy nie można wyrazić odcienia myśli za pomocą dodatkowego słowa, a nie zawodzenia, krzyku lub pomiaukiwania? Czy to nie powrót do mowy przodków skaczących po drzewach?

— Dla nich prościej jest inaczej wymówić to samo słowo, zmieniając jego sens — zripostowała Tiwisa, mistrzowsko „miauknąwszy” według określenia komandora.

— Mnie zaś łatwiej zapamiętać dziesięć słów, niż zawyć w środku lub końcówce już znanego — odparł z niezadowoleniem Gryf. — Czy to nie wszystko jedno: sto lub sto pięćdziesiąt słów?

— Nie wszystko jedno, skoro ortografia nie pokrywa się tak mocno z wymową jak u Tormansjan — stwierdziła autorytatywnie Czedi.

— Skąd się wzięła taka bezsensowna rozbieżność?

— Z krótkowzrocznego konserwatyzmu. Funkcjonował on także u nas aż do czasów stworzenia języka światowego i racjonalizacji różnic, które wymuszały produkcję maszyn tłumaczących. Wraz z przyspieszeniem postępu społecznego język zaczął zmieniać się i wzbogacać, lecz pisownia pozostawała na wcześniejszym poziomie. A nawet gorzej: uporczywie uproszczano ortografię, ułatwiając język dla leniwych lub tępych ludzi, podczas gdy rozwój wymagał coraz trudniejszego słownictwa.

— I w rezultacie język tracił swe fonetyczne bogactwo?

— Niekoniecznie. W istocie był to bardziej skomplikowany proces. Na przykład każdy ziemski naród podnosząc swą kulturę jednocześnie wzbogacał język bytowy, wyrażający uczucia, opisujący świat postrzegany i przeżycia wewnętrzne. Potem, wobec postępującej specjalizacji pracy, pojawił się język techniczny, profesjonalny. Wraz z rozwojem techniki stawał się coraz bogatszy, dopóki liczba jego słów nie przerosła języka emocjonalnego, który proporcjonalnie ubożał. Przypuszczam, że ogólnie emocjonalny język Tormansa jest tak samo ubogi, jak nasz w końcówce ERŚ, może nawet uboższy.

— Czy to oznacza przewagę życia zawodowego nad prywatnym?

— Bez wątpienia. Każdy człowiek miał mało czasu na samokształcenie, twórczość, sport, czy nawet zwykłe spotkanie z drugim człowiekiem. Znacznie mniej, niż na wypełnianie obowiązków wobec społeczeństwa i pracę niezbędną do życia. Może to świadczyć także o nieumiejętności wykorzystania wolnego czasu do samokształcenia i samodoskonalenia się. Jedno i drugie oznaczają złą organizację i niski poziom świadomości społecznej. Faj Rodis mówi, że w przeczytanych przez nas tekstach audycji radiowych tak samo mało sensu, jak bywało u nas w zamierzchłych okresach ERŚ, kiedy drukowane na arkuszach kiepskiego papieru biuletyny codziennych nowości oraz audycje radiowe i telewizyjne zawierały nie więcej niż trzy do pięciu procent pożytecznych informacji. Prócz tego Rodis podejrzewa, wobec wielkiego natłoku stereotypów semantycznych, że piśmiennictwo planety pozostaje na niskim etapie rozwoju. Nie widzieliśmy jeszcze pisma, rozszyfrowując zapisy pamięci naszych maszyn.

— Mamy się także uczyć ich pisma? — jęknął żartobliwie Wir Norin. — Jak długo jeszcze będziemy krążyć nad Tormansem?

— Wcale już nie tak długo — pocieszyła go Czedi. — Teraz praca będzie ciekawsza. Dziś Olla Dez zaczęła przechwytywać transmisje telewizyjne i zapewne już jutro zobaczymy życie na Tormansie.

I zobaczyli. Telewizja Tormansa nie osiągnęła ziemskiej techniki trójwymiarowej, ale transmisje okazały się wyraźne, z dobrą gamą kolorów.

Załoga „Ciemnego Płomienia”, z wyjątkiem dyżurujących, zasiadła przed zbiorowym stereo-ekranem, godzinami obserwując cudze życie. Mieszkańcy Tormansa byli tak podobni do Ziemian, że nikt już nie miał wątpliwości w kwestii słusznego domysłu historyków na temat perypetii trzech gwiazdolotów Ery Wojen Światowych. Ziemianami owładnęło dziwne uczucie. Jak gdyby oglądali masowe widowisko o tematyce historycznej. Widzieli ogromne miasta, rzadko rozmieszczone na planecie, niczym wielkie wiry wsysające główną masę ludności. Tormansjanie żyli tam w ciasnocie wielopiętrowych budynków, pod którymi w podziemnych labiryntach wykonywali codzienną pracę techniczną. Każde miasto, otoczone pasem wątłej roślinności, przecinało ją szerokimi drogami, niczym mackami, wyciągającymi się w stronę obszernych pól, zasianych jakimiś uprawami, przypominającymi ziemskie soję i ziemniaki, kultywowanymi na dużą skalę. Największe miasta znajdowały się na brzegach oceanu równikowego, w deltach rzek, gdzie kamienisty grunt nadawał się pod fundamenty budowli. W dali od rzek i pól uprawnych rozciągały się kolosalne stepy porośnięte rzadkimi trawami i jednorodnymi zaroślami.

Uderzała nieobecność stałych osad na terenach uprawnych. Widać było tylko jakieś nędzne, długie i niskie baraki, męczące oczy monotonią zabudowy, zarówno na przedniej jak i tylnej półkuli grupujące się wokół większych i mniejszych aglomeracji. Ciężkie maszyny wynurzały się z kłębów kurzu, orząc pola albo zbierając plony, a równie ciężkie wozy dostawcze poruszały się po gładkich i szerokich drogach.

Ziemscy obserwatorzy nie mogli zrozumieć, czemu owe maszyny tak głośno pracują, dopóki nie połapali się, że potworny łoskot wywołują kiepsko skonstruowane silniki z niedokładnie dopasowanymi elementami.

Godzinami, nie przerywając ciszy, by nie przeszkadzać towarzyszom, mieszkańcy Ziemi oglądali życie odległej planety, oszołomieni masą pierwszych wrażeń. Co jakiś czas poszczególni członkowie załogi „Ciemnego Płomienia” wstawali i udawali się w tę część okrągłej sali, gdzie za lekkim przepierzeniem czekało na nich pożywienie rozłożone na długim stole. Posiliwszy się i wymieniwszy wrażeniami, wracali przed ekran, obawiając się stracić choćby godzinę transmisji z Tormansa. Właściwie nie Tormansa, a Jan-Jah, jak zwali ją Tormansjanie. Jednakże nazwa Tormans tak wryła się w świadomość członków ekspedycji w ciągu tylu miesięcy, gdy była dla nich głównym punktem orientacyjnym, że Ziemianie nadal się nią posługiwali.

Zobaczyli też stolicę planety, której nazwa w tłumaczeniu na ziemski język oznaczała Ośrodek Mądrości.

Przede wszystkim potwierdził się domysł Faj Rodis, że pismo Tormansa składało się z systemu skomplikowanych znaków, ideogramów, których opanowanie zajęłoby mnóstwo czasu nawet bystrym umysłom Ziemian. Na szczęście istniał też zbiór uproszczonych znaków, jakim posługiwano się w życiu codziennym i ułatwionym języku drukowanych komunikatów. Nowe tablice ozdobiły ściany sali na „Ciemnym Płomieniu”. Ozdobiły, ponieważ kształty symboli odpowiadały odczuciom estetycznym załogi gwiazdolotu. Ich skomplikowane sploty wydawały się pięknymi grafikami abstrakcyjnymi. Teksty pisane były czernią na jasnożółtym papierze lub intensywną ciemnozieloną farbką na bladoniebieskim tle.

— Jakie to piękne w porównaniu z ubogą prostotą naszego alfabetu liniowego! — zachwycała się Olla Dez. — Może po powrocie powinniśmy przedstawić alfabet Tormansa RPD, Radzie Powszechnego Doskonalenia?

— Nie sądzę — odparła Faj Rodis. — Tego rodzaju alfabetami posługiwano się już na Ziemi przez wiele wieków. Konserwatyści wszech czasów i narodów bronili ich wyższości nad czysto fonetycznymi zapisami, podobnymi do tych, jakie dały początek naszemu pismu liniowemu. Dowodzili, że jako ideogramy te znaki są czytelne dla narodów posługujących się różnymi językami…

— A litery są nie tylko abstrakcyjnymi znaczkami, ale także symbolami o konkretnym znaczeniu — podjęła Olla Dez. — Dlatego jest ich tak wiele!

— I wciąż zbyt mało do ogarnięcia rozszerzającego się pola ekspansji człowieczych myśli — dodała Czedi Daan.

— Trafnie dostrzegła pani zasadniczą sprzeczność — potwierdziła Faj Rodis. — Wszystko ma swoją cenę, a wyższość pisma obrazkowego została zniweczona przez rozwój kultury i nauki. Po stokroć uwypukliły się wówczas jego niedostatki, pojęciowe skostnienia, sprzyjające lenistwu myślowemu i opóźnieniu rozwoju. Piękne, skomplikowane pismo, wyrażające tysiące odcieni myśli tam, gdzie są potrzebne miliony, stało się anachronizmem, podobnie jak piktogramy ludzi epoki kamienia łupanego, dzięki którym bez wątpienia powstało.

— Dawno się już poddałam, Faj! — rzekła, śmiejąc się, Olla. — W RPD uznaliby mnie za relikt epoki jaskiniowej. Dzięki, że oszczędziłaś mi wstydu.

— Nie sądzę, by RPD potraktowała cię tak bezlitośnie — odrzekła tym samym tonem Rodis. — Rada składa się w większości ze sceptycznie nastawionych mężczyzn. Mają niestabilny stosunek do osób naszej płci, szczególnie z twoimi warunkami.

— Żartuje pani — wtrąciła poważnie Czedi. — Mnie zaś wydaje się tragiczne tak długie istnienie ideogramów na Tormansie. Oczywiste opóźnienie w rozwoju…

— Właściwie opóźnienie postępu i archaiczność form — poprawiła ją Faj Rodis. — Opóźnienie warunkuje dorównanie… Komu? Jeśli nam, to na którym poziomie historycznym? Nasz obecny jest znacznie wyższy. Ileż mamy za sobą wieków dobrego, rozumnego i przyjaznego życia, odważnego poznawania świata, szczęścia wzbogaconego pięknem i radością. Kto z nas nie chciałby żyć w tamtych czasach?

— Ja — odezwał się Wir Norin. — Nasi przodkowie wiedzieli od nas mniej. Nie mógłbym…

— Ja także — przytaknęła Faj Rodis. — Lecz bezgraniczny ocean wiedzy rozpościera się tak samo przed nimi, jak przed nami. Nie ma emocjonalnej różnicy. A liczne zalety, jak marzenia i miłość, przyjaźń i zrozumienie, wszystko, co nas kształtuje i wychowuje? Jesteśmy w tym jednakowi. Dlaczego odmawiać ich Tormansowi w podobnym stopniu? Z powodu przestarzałego pisma? Tym bardziej uwydatnia się oczywisty upadek Tormansjan. Nasze demografy nie potwierdzają ogromnej gęstości zaludnienia, stwierdzonej przez Cefejan. Rozchodzimy się tu na całej linii.

— Niewiarygodne! — zawołał Gryf, kręcąc głową. — W innych przypadkach Cefejanie okazali się dobrymi planetografami. To ich błąd, czy…

— Gwałtowny spadek liczby ludności — dokończyła Faj Rodis. — Być może. Musiał nastąpić jakiś kataklizm, ale nie zauważyliśmy żadnych śladów…

— Niekoniecznie kataklizm — sprzeciwiła się Tiwisa Henako.

— Od przybycia tutaj Cefejan minęło ponad dwieście pięćdziesiąt lat. Jeśli przyjmiemy średnią długość życia ludzkiego, typową dla początku EŚW, siedemdziesiąt lat, po czasie równym poczwórnej długości życia zaludnienie Tormansa mogło wzrosnąć lub znacznie się zmniejszyć z przyczyn czysto wewnętrznych.

— Przyczyny wewnętrzne wydają się gorsze niż wizja katastrofy — powiedziała Czedi. — Nie podoba mi się póki co planeta Jan-Jah, sądząc po tych transmisjach!

Jakby na potwierdzenie słów Czedi, z głębi stereo-ekranu dobiegła melodyjna muzyka, przerywana niekiedy dysonansowymi uderzeniami i okrzykami. Przed oczami Ziemian pojawił się plac na wzgórzu pokryty czymś w rodzaju brunatnego szkła. Szklana ścieżka prowadziła przez plac do schodów wykonanych z tego samego tworzywa. Stopnie, przyozdobione wysokimi wazami i słupami z szarego kamienia, prowadziły do szklanego budynku, płonącego w czerwonych promieniach słońca. Lekki fronton podtrzymywały niskie kolumny z dziwaczną wiązką pilastrów z jasnożółtego metalu. Z dwóch czarnych czasz u wejścia unosił się dym.

Po szklanej ścieżce wspinała się grupa młodych ludzi, wymachujących krótkimi pałeczkami i uderzających nimi w odzywające się dźwięcznie gongi. Niektórzy nieśli na zarzuconych na ramiona rzemieniach niewielkie czerwono-złote szkatułki, wydające tę właśnie muzykę, którą Ziemianie zaliczyliby do pasma zielono-niebieskiego. Dotychczas wszelka słyszana przez nich muzyka z Tormansa przynależała do czerwonej lub żółtej skali tonalności.

Kamera telewizyjna zbliżyła się do idących, wyłuskując z tłumu dwie pary, oglądające się na współtowarzyszy i na pozostawione za sobą miasto z dziwną mieszanką trwogi i chojractwa. Wszyscy czworo odziani byli w jednakowe, jasnożółte szaty, wyszywane w czarne żmije z rozwartymi paszczami.

Każdy młodzieniec trzymał za rękę swoją dziewczynę. Wspinając się wciąż ku schodom, nagle zaśpiewali, a raczej przenikliwie zapiszczeli. Śpiewny zew podjęli wszyscy obecni.

Czedi Daan, Faj Rodis i Tiwisa Henako, najlepiej ze wszystkich władające językiem Tormansjan, zaczęły się wsłuchiwać w napięciu. Szczęknął specjalny filtr zapisu dźwięku, modulujący przyspieszoną, niewyraźną mowę.

— Oni wychwalają wczesną śmierć, uważając ją za główny obowiązek człowieka wobec społeczeństwa! — krzyknęła Tiwisa Henako.

Faj Rodis milczała, pochylona w stronę ekranu, jak robiła to zawsze, kiedy była czymś wstrząśnięta. Czedi Daan zakryła twarz dłońmi, powtarzając w pośpiechu przetłumaczoną pieśń, której melodia początkowo tak spodobała się Ziemianom.

„Najwyższą mądrością jest odejść w śmierć w pełni zdrowia i sił, uniknąć smutnej starości i niechybnych cierpień życiowego doświadczenia…

Tak odchodzą w ciepłą noc przyjaciele po wieczornym spotkaniu…

Tak odchodzą w świeży poranek kochankowie po miłosnej nocy, cicho zamykając furtę kwitnącego ogrodu życia.

A silni mężczyźni — opoka i ochrona — idą, zatrzaskując wrota. Ostatnie uderzenie w mroku podziemi czasu, skrywających zarówno przyszłość, jak i przeszłość…”

Czedi przerwała przekład i spojrzawszy ze zdziwieniem na Faj Rodis, dorzuciła:

— Śpiewają, że obowiązek śmierci przychodzi w sto pierwszym roku ich życia albo według ich nowego kalendarza Białych Gwiazd, który nie różni się od naszego, kiedy ukończą dwadzieścia pięć lat. Tę czwórkę prowadzą do Świątyni Łagodnej Śmierci!

— Jak może funkcjonować takie społeczeństwo?! — zawołała Olla Dez, nie zważając na konwenanse. — Im wyższa jest socjalna struktura i nauka, tym człowiek później dojrzewa.

— Dlatego też my, biolodzy, jeszcze w początkach ERŚ postawiliśmy sobie jako główny cel przedłużenie ludzkiego życia, a właściwie młodości — powiedziała Nea Holli, nie odrywając oczu od wstępującej po schodach procesji Tormansjan.

— U nas człowiek z powodu skomplikowanego życia i ogromu przyswajanych informacji wydaje się dzieckiem aż do wykonania Prac Herkulesa. Jego młodość trwa jeszcze dwadzieścia lat, dojrzałość przychodzi około czterdziestki. Potem mamy przed sobą siedemdziesiąt lat dorosłości, pełnej energii, wytężonej pracy i poznawania życia. Zamiast dziesięciu, może dwudziestu lat, jak dawniej. Wcześniej człowiek wydawał się stary po czterdziestce. Byłabym już staruszką — stwierdziła Faj Rodis.

— I człowiek umierał, nie dowiadując się niczego o wielobarwności i pięknie świata! — odezwał się wzburzony Wir Norin. — Co nie było wcale dziwne w starożytności, kiedy dziewięćdziesiąt procent ludzi nie umiało czytać. Długie życie było uciążliwe, po prostu niepotrzebne. Umierających młodo nazywano wybrańcami bogów. Na Tormansie występuje jednak stosunkowo wysoko rozwinięta technika. Jak mogą ścinać drzewa, które jeszcze nie wydały owoców? To samobójcza bezmyślność!

— Zapomniał pan, Wirze, że mamy tu przed sobą nie społeczeństwo komunistyczne ani nawet nie socjalistyczne, tylko klasowe. Według mnie potworny rytuał wczesnej śmierci ma ścisły związek z przeludnieniem i wyniszczeniem zasobów naturalnych planety — oceniła Faj Rodis.

— Rozumiem — powiedziała Czedi. — Wczesna śmierć nie wszystkim jest przeznaczona!

— Tak. Ci, co zapewniają postęp techniczny, powinni żyć dłużej, nie mówiąc już o warstwie rządzącej. Umierają tacy, którzy nie mogą ofiarować społeczeństwu niczego, oprócz swego życia i prostej pracy fizycznej, czyli nie nadają się do wyższego kształcenia. W każdym razie na Tormansie istnieją dwie kasty: wykształcona i niewykształcona, nad którymi stoją władcy, a gdzieś pomiędzy nimi mieszczą się ludzie sztuki zabawiający innych, upiększający i uzasadniający to, co się dzieje.

— Ci także nie umierają w wieku dwudziestu pięciu lat! — skonstatowała Olla Dez.

— Istotnie. Niestety, u artystów, których tworzywem są młodość i piękno, granica życia jest niewiele wyższa — odpowiedziała Faj Rodis.

W TWF gwiazdolotu zagrzmiała teraz dziarsko, wściekle muzyka marszowa, zgodna z rytmem pochodu wielu ludzi. Piskliwe dźwięki nieznanych instrumentów zagłuszały nieco ledwie uchwytny wątek skocznej i niespokojnej melodii. Zaczynał się nowy film.

Przez wielki, porośnięty wysoką trawą step ciągnęły niezgrabne wozy, zaprzężone rogatymi czworonogami, podobnymi do ziemskich roślinożerców, ni to antylop, ni to byków. Wyżej, na długonogich, przypominających jelenie stworzeniach galopowali ogorzali Tormansjanie, wymachując toporami lub narzędziami przypominającymi starożytną ziemską broń palną. Jeźdźcy nieustraszenie bronili się przed stadami pełzających na krótkich łapach drapieżników, przerażających gadzin z wysokimi, spłaszczonymi po bokach łbami. Innym razem na wozy napadali tacy sami jeźdźcy, strzelając w pędzie. W strzelaninie ginęli wiodący stepową karawanę albo napastnicy, albo jedni i drudzy.

Ziemianie szybko pojęli, że oglądają film o zasiedleniu planety przez Tormansjan. Pozostawało niejasne, kim byli napadający na nich zbójcy. Trudno było uznać ich za tubylców, bo niczym nie różnili się z wyglądu od osadników.

Załoga „Ciemnego Płomienia” obejrzała całe mnóstwo filmów, widowisk i obrazów z bohaterskiej przeszłości o podboju nowej planety. Zaciekłe walki, pogonie, zabójstwa przeplatały się z zadziwiająco płaskim i ubogim obrazowaniem życia duchowego. Wszędzie i zawsze triumfowali młodzi mężczyźni, obdarzeni szczególnie cennymi przymiotami w owym wydumanym świecie rozrywkowej iluzji: waleczność, siła, szybki refleks, umiejętność strzelania z prymitywnej broni podobnej do trąbki, z której pod gazowym natłokiem wylatywały pociski z ciężkiego metalu.

Podobne tematy powtarzały się w różnych wariantach i dosyć szybko znudziły się Ziemianom. Oglądali je jednak dalej, by wyławiać z nich fragmenty kronik codziennego życia dawnych czasów, wklejonych często do najgłupszych fabuł. Ze starych urywków wyłaniało się bogactwo życia dziewiczej planety, nie tkniętej jeszcze działalnością człowieka. Taka właśnie, z jeszcze bogatszą florą i fauną, była prehistoryczna Ziemia. Powtarzały się obrazy znane z historii ludzkości, gdy biali ludzie podbijali Amerykę. Na preriach wolni pionierzy, nieposkromieni i nieprzestrzegający prawa oraz strażnicy wiary i porządku społecznego w zagospodarowanych centrach, którzy później okiełznali pionierów i zdławili ich wolność. Nie bez powodu stolica planety zwie się Ośrodkiem Mądrości. Nazwa ta powstała w pionierskich czasach zdobywania planety Tormans.

Na tej planecie tereny stepowe znacznie przeważały nad leśnymi. Jej przyroda nie zrodziła olbrzymich stworzeń w rodzaju ziemskich słoni, nosorożców lub żyraf. Najsilniejsze wydawały się czworonożne rogate bydlęta zbliżone rozmiarami do byków, obecnie już wymarłe. Ogromne stada bykopodobnych i antylopowatych stworzeń nawadniały niegdyś wielkie stepy. W mętnych, rozgrzanych czerwonymi promieniami słońca wodach pływały wśród gęstych wodorostów ryby zaskakująco podobne do ziemskich.

Nieobecność silnych wiatrów na planecie potwierdzał fakt, że na wyżynach pobrzeża równikowego rosły niegdyś drzewa o rozmiarach niewyobrażalnych na Ziemi. W strefach podbiegunowych rozciągały się kiedyś obszerne bagna porośnięte jednolicie drzewkami w rodzaju tamaryszków, tyle że drobne i wąskie listki miały brązowy odcień i wyglądały jak rozpryśnięte igły.

Wszystko to istniało na Tormansie, jak zaświadczały filmy dziejące się w dawnych czasach. W obecnych Ziemianie widzieli wszędzie zaorane pola albo jałowe zwały wysuszonych słońcem krzewów i nic więcej. Słabe wiatry unosiły gęsty kurz nad karłowatymi krzaczkami. Stepy wyglądały nieco przyjemniej, ale i tam roślinność była niska i rzadka, przypominająca pustynną z rejonów ziemskiej cyrkulacji pasatowej.

Być może filmy o przeszłości planety wyrażały nostalgię Tormansjan za dawnym bogactwem tutejszej przyrody? Przytłaczająca większość ludności zamieszkiwała wielkie miasta, gdzie oczywiście dzikie galopady i strzelaniny na stepach albo wyprawy myśliwskie do lasów drzemiących pod jasnymi gwiazdami na czystym niebie bezpowrotnie odeszły w przeszłość.

Znacznie trudniej było zrozumieć innego rodzaju widowiska, w których piękne kobiety częściowo obnażały się, wykonując erotyczne gesty i zamierając w objęciach mężczyzn w odrażająco jednoznacznych pozach. Ziemianie nie zobaczyli jednak w nich zupełnej nagości ani czystej otwartości Erosa, naturalnej na własnej planecie. Tutaj obowiązywała pewnego rodzaju skrytość, wszystko było zniekształcone, zamaskowane, sugerowało jakieś zakazane sekrety, w celu rozbudzenia wyobraźni lub nadania dodatkowego smaczku stosunkom płciowym.

Ten specyficzny erotyzm wiązał się z nieznanymi na Ziemi zasadami dotyczącymi ubioru. Nikt nie ośmielał się pokazać w miejscach publicznych ani w domu, przebywając w towarzystwie innych ludzi, nie okrywszy przy tym całego ciała.

Kobiety nosiły najczęściej obszerne koszule z szerokimi i długimi rękawami oraz wąskim, stojącym kołnierzykiem, oplecionym miękką, czarną wstążką, a do tego szerokie spodnie lub spódnice długie do kostek. Męski strój był prawie taki sam, lecz miał krótsze poły koszuli. Tylko młodzież chodziła w podobnych do ziemskich krótkich spodenkach do kolan. Z okazji większych spotkań lub od święta zakładali szaty z jasnych, wzorzystych materiałów, na które narzucali krótkie, wspaniale wyszywane narzutki lub peleryny.

Odzież wydała się Ziemianom wygodna i łatwa do wykonania, przystosowana do ciepłego klimatu planety i różnorodnych warunków pracy. Efektowne zestawienia odcieni czerwieni i żółci wyraźnie podobały się większości kobiet, pasowały do ich smagłej cery i czarnych włosów. Mężczyźni woleli ciemnofioletowe i purpurowe barwy z kontrastowym zdobieniem na kołnierzach i rękawach. Część Tormansjan nosiła na lewej stronie piersi, nad sercem, naszywki w formie wydłużonego, spłaszczonego rombu z jakimiś znaczkami. Jak zauważyła Czedi, tym, którzy mieli pośrodku rombu coś na kształt oka, okazywano szczególne poszanowanie. Ogólnie jednak jakby nie istniał wzajemny szacunek. Bezceremonialne przepychanie się na ulicy, nieustępowanie z drogi, czy też nieokazywanie pomocy potykającemu się towarzyszowi zdumiewały kosmonautów. Co więcej, drobne nieszczęścia w rodzaju upadku na ulicy wywoływały śmiech przypadkowych przechodniów. Wystarczyło, że ktoś stłukł kruchy przedmiot lub wysypał niesione rzeczy, a wszyscy wokół się uśmiechali, jakby radując cudzym pechem.

Jeśli wydarzyła się gdzieś większa katastrofa — transmisje prezentowały czasem wypadki samochodowe albo lotnicze — natychmiast zbierał się wielki tłum.

Ludzie otaczali poszkodowanych i stali w milczeniu, obserwując z zachłanną ciekawością, jak żółto odziani osobnicy, bez wątpienia lekarze lub ratownicy, pomagali rannym. Tłum powiększał się, ze wszystkich stron zbiegali się nowi gapie z tą samą zwierzęcą ciekawością na twarzach. Fakt, że biegli nie do pomocy, lecz tylko, by patrzeć, najbardziej zadziwił Ziemian.

Kiedy transmisja szła bezpośrednio ze stadionu, fabryki, stacji kolejowej, ulic miasta, a nawet z mieszkań, głosowi lektora albo muzyce towarzyszył niezmiennie jednostajny głuchy ryk, który podróżnicy brali początkowo za zakłócenie przekazu. Okazało się, że na Tormansie nie troszczą się o likwidację hałasu. Silniki pojazdów wyły i trzeszczały, niebo aż drżało od szumu maszyn latających. Tormansjanie rozmawiali krzycząc na całe gardło, nie przejmując się otoczeniem. Tysiące maleńkich tranzystorów powiększały ogólny hałas z niestrojną masą muzyki, śpiewu albo po prostu głośnej, niemile modulowanej mowy. Jakim cudem mieszkańcy planety wytrzymywali ten niesłabnący na minutę, a cichnący tylko głęboką nocą hałas, pozostawało zagadką dla lekarza i biologa „Ciemnego Płomienia”.

Wnikając stopniowo w cudze życie, Ziemianie zauważyli szczególną osobliwość w przekazywaniu planetarnych nowości. Ich programy do tego stopnia różniły się od ziemskich, że wymagały osobnych studiów.

Niewielką uwagę poświęcano osiągnięciom nauki, pokazom artystycznym, czy historycznym odkryciom, będących głównym tematem ziemskich audycji, nie mówiąc już o kompletnie nieobecnych na Tormansie wiadomościach z Wielkiego Pierścienia. Nie było planetarnych dyskusji o jakichkolwiek zmianach w ogólnej organizacji, ulepszeniach czy wielkich budowach albo postępach badań. Nikt nie zadawał żadnych pytań, stawiając je, jak na Ziemi, przed Radami lub osobiście największym umysłom ludzkości.

Bardzo mało miejsca poświęcano pokazom i ocenie nowych przedstawień teatralnych, próbujących ukazać zwroty i przemiany w ogólnej świadomości i osobistych wartościach. Większość kinowych filmów dotyczących krwawej przeszłości, o ujarzmieniu (a właściwie zniszczeniu) przyrody lub masowych zawodach sportowych, wypełniało wolny czas. Mieszkańcom Ziemi wydawało się dziwne, jak zmagania sportowe mogły gromadzić tak wielką liczbę ludzie nieuczestniczących we współzawodnictwie, lecz niezwykle emocjonujących się walkami sportsmenów. Dopiero później pojęli w czym rzecz. W igrzyskach sportowych występowali starannie dobrani ludzie, poświęcający całe swoje życie uporczywemu i nierozwojowemu treningowi w wybranej dyscyplinie. Nikt inny nie brał udziału w zawodach. Słabsi fizycznie i duchowo Tormansjanie, jak małe dzieci, czcili swych wybijających się sportowców. Wyglądało to śmiesznie, nawet obrzydliwie. Podobną pozycję zajmowali artyści, wybrańcy spośród milionów ludzi. Przysługiwały im lepsze warunki życia, prawo uczestniczenia w ciekawych wydarzeniach, filmach i koncertach. Imiona ich były przynętą dla tłumu widzów, walczących o miejsca na widowni, sami zaś artyści, nazywani „gwiazdami”, poddawali się temu naiwnemu ubóstwieniu tak samo, jak sportowcy. Pozycja gwiazdy warunkowała jej lub jego wszelką działalność. Pojawić się u boku artysty nie było dane zwykłemu człowiekowi, który by, jak na Ziemi, samodzielnie osiągnął wyżyny Sztuki. Ogólnie na całym życiu Tormansjan ciążyło piętno wąskiego profesjonalizmu, zubożające ludzkie uczucia i zawężające horyzonty. Być może tak się tylko wydawało Ziemianom z powodu specyficznej selekcji informacji. Tylko bezpośredni kontakt z mieszkańcami planety mógł dać odpowiedź na to pytanie.

W radiowych i telewizyjnych audycjach sporo uwagi poświęcano niewielkiej grupie ludzi, ich wypowiedziom i podróżom, obradom i działaniom. Najczęściej ze wszystkich przewijało się nazwisko Czojo Czagasa, którego opinie na różne tematy z życia codziennego, przede wszystkim o ekonomii, wywoływały niezmiennie zachwyt i traktowane były jako najwyższa mądrość. Być może, dalekie od genialnej dalekowzroczności, ujmującej całość problemu, wypowiedzi Czojo Czagasa były z jakichś przyczyn ważne dla Tormansjan? Przybysze nie mogli tego osądzić z wysokości sześciu tysięcy kilometrów…

Faj Rodis i Gryf Rift ciągle przypominali o tym pochopnym w sądach młodym towarzyszom.

Dziwnym trafem, pomijając częste informacje o wystąpieniach i podróżach Czojo Czagasa i jeszcze trojga ludzi, jego najbliższych współpracowników, tworzących Radę Czterech, najwyższą władzę planety Jan-Jah, żadnemu z kosmonautów nie udało się jeszcze ich zobaczyć. Często wspominani, ludzie ci funkcjonowali jak gdyby wszędzie i nigdzie.

Tylko jeden raz w transmisji z Ośrodka Mądrości widać było, jak zalewający ulice i place tłum witał radosnym wyciem pięć aut, sunących ciężko wśród ludzi jak dawne ziemskie samochody opancerzone. Nic nie było widać za ciemnymi szybami, lecz ogarnięci masową psychozą Tormansjanie krzyczeli i gestykulowali jak na zawodach sportowych.

Ziemianie zrozumieli, że te cztery osoby z Czojo Czagasem na czele są absolutnymi władcami. Jak to bywało u starożytnych ludów, mieszkańcy Tormansa mieli niewielki zasób imion, toteż nosili często trzy miana, czasem jednak pojawiali się osobnicy dwuimienni, należący ewidentnie do wyższej klasy społecznej. Ich imiona brzmiały trochę podobnie do ziemskich, lecz stanowiły trudną dla Ziemian dysonansową zbitkę dźwięków. Czwórka władców nazywała się: Czojo Czagas, Gentlo Szi, Kando Leluf i Zetrino Umrog. Z wyjątkiem pierwszego, imiona pozostałych były skracane: Gen Szi, Ka Luf, Zet Ug i podawane zawsze w tym samym porządku, jak w pradawnych zaklęciach dzikich przodków.

Olla Dez stwierdziła żartem, że wszyscy Ziemianie ze swoim dwuimiennym systemem powinni zaliczać się tutaj do wyższej sfery.

— I chciałabyś tego? Przyjęłabyś to bez żenady? — zapytała Czedi Daan.

— Mielibyśmy wtedy możliwość zobaczyć na własne oczy prawdziwych władców życia i śmierci prostego ludu. W szkole drugiego cyklu zajmowałam się fantazjami historycznymi. Najbardziej ciekawiły mnie książki o potężnych królach, zdobywcach, piratach i tyranach. Ziemskie baśnie były ich pełne od najdawniejszych czasów.

— To niepoważne, Olla — zripostowała Czedi. — Największe cierpienia ludzkości spowodowali właśnie tacy ludzie, prawie zawsze okrutni i prymitywni. To było ściśle ze sobą związane. W źle zorganizowanym społeczeństwie człowiek musi albo rozwijać silną, nieustraszoną psychikę, służącą samokształceniu, albo, co zdarza się częściej, zdać się na opiekę siły wyższej, boga. Kiedy zabrakło boga, rozwijała się wiara w nadludzi, z podobną potrzebą oddawania czci słonecznym wodzom lub wszechmogącym władcom. Ci, co odgrywali tę rolę, zazwyczaj ciemni politykierzy, mogli dać ludzkości tylko faszyzm i nic więcej.

— Bywali też wśród nich mędrcy i herosi — nie poddawała się Olla. — Chciałabym poznać takich ludzi.

Założyła dłonie za głowę i oparłszy ją na podgłówku kanapy, marzycielsko zmrużyła oczy.

Faj Rodis spojrzała natarczywie na inżyniera łączności.

— Czedi ma rację w jednym aspekcie — powiedziała. — W dokonaniach wszystkich tych władców, pomimo uwarunkowań, przejawiała się także niemożność zrozumienia dalszych następstw. Powodowała ona nieodpowiedzialność dającą tragiczne skutki. Rozumiem jednak Ollę.

— W czym? — wykrzyknęli razem Czedi, Wir i Tiwisa.

— Przeciętny mieszkaniec Ziemi jest obecnie tak ostrożny w swych poczynaniach, że nie może się nawet porównać ze starożytnymi władcami. Brak mu zewnętrznych oznak potęgi, choć przypomina ogromnego słonia, stąpającego ostrożnie w porównaniu z rozpędzonym, wypłoszonym jeleniem.

— Wypłoszony władca? — rzekła ze śmiechem Olla. — To sprzeczność sama w sobie.

— Ale ostatecznie uosabia dialektyczną jedność — zakonkludowała Faj Rodis.

Podobnych dyskusji było co niemiara, lecz wkrótce zakończyła się spokojna obserwacja planety.

Nocny słuchacz audycji radiowych, a był nim akurat Gen Atal, zaalarmował Rodis, Gryfa i Czedi. Cała czwórka zebrała się przed ciemnym ekranem, przecinanego tylko świetlistą linią indykatora z wypryskami oscylacji. Maszyna tłumacząca była wyłączona, ale i tak dźwięczące w eterze słowa były zrozumiałe dla podróżników:

„Informacja głównego obserwatorium Ogona potwierdzona przez sondy śledzące. Wokół naszej planety orbituje niezidentyfikowany obiekt, zapewne statek kosmiczny. Orbita krążenia pod kątem równikowym 45, wysokość 200, szybkość…”

— Umieją jednak obliczyć orbitę — mruknął Gryf Rift.

„Rozmiary obiektu kosmicznego, według wstępnych danych, są znacznie mniejsze niż gwiazdolotu, który nawiedził nas w Wieku Mądrej Odmowy. Następne meldunki z sond śledzących o ósmej rano”.

— No i namierzyli nas — rzekł z odcieniem smutku Gryf Rift, zwracając się do Faj Rodis. — Co powinniśmy z tym zrobić?

Rodis nie zdążyła odpowiedzieć, bo główny ekran rozjarzył się i pojawiła się na nim znajoma twarz spikera.

— Komunikat nadzwyczajny! Słuchajcie wszyscy! Słuchajcie Ośrodka Mądrości! — Tormansjanin mówił ostro, nerwowo, głos jakby mu się załamywał w środku zdań. Przekazał informację o gwiazdolocie i zakończył: — O dziesiątej rano wystąpi druh Wielkiego Czojo Czagasa, sam Zet Ug. Słuchajcie wszyscy Ośrodka Mądrości!

— Co teraz zrobimy? — ponowił pytanie Gryf, ściszając powtórkę komunikatu.

— Będziemy rozmawiać z Tormansem! Po wystąpieniu Zet Uga prześlemy nagranie. Pojawię się na wszystkich ekranach z prośbą o lądowanie. Olla Dez przygotowała nas na taki wypadek.

Na jej policzkach pojawiły się lekkie nerwowe wypieki.

Cała załoga gwiazdolotu zebrała się o wyznaczonej godzinie przed ekranami łączności. Nadeszła najważniejsza chwila. To właśnie dla niej zostali wysłani z Ziemi i dokonali niemal niewiarygodnego lotu prostego promienia. Wszystko zależy od tego, jak ułożą się stosunki, niestety nieproszonych, gości z Tormansjanami, a raczej ich władcami. Działania tej niewielkiej grupki ludzi, może nawet samego Czojo Czagasa, określi „wolę” Tormansa i sukces ziemskiej wyprawy.

Zegar sygnalny nad monitorem stereo-ekranu pokazywał aktualny czas w stolicy Tormansa. Faj Rodis, oddaliwszy się na jakiś czas do swej kabiny, wróciła dokładnie na kwadrans przed wystąpieniem Zet Uga. Bez wątpienia znacznie wcześniej naszykowała sukienkę w ulubionym przez Tormansjan kolorze czerwonym ze złocisto-pomarańczowym poblaskiem gęstego, dającego głęboki ton materiału. Podkreślone kreacją znajome rysy Faj wydawały się paradoksalnie jeszcze twardsze, niemal groźne, a jej płynne ruchy przypominały rozbłyski promieni czerwonego słońca Tormansa. Ścięła włosy jeszcze krócej, całkiem odkrywając hardy kark. Gładko przyczesana, z włosami zawiniętymi wzdłuż policzków, bez śladu makijażu, Faj Rodis siadła w fotelu przed ekranem, nie zamieniając ani słowa z towarzyszami. Przyciszony zaśpiew instrumentów OES nie naruszał napiętej ciszy panującej na statku.

Głuche, metalicznie dźwięczące uderzenia, jakby w ogromną tarczę bojową, zwiastowały początek wystąpienia jednego z władców planety. Ekran jakiś czas był pusty, po czym pojawił się na nim niewysoki człowieczek w czerwonej pelerynie wyszywanej w złote smoki, wijące się w dziwacznych splotach. Skórę miał jaśniejszą niż większość mieszkańców Tormansa. Niezdrowa opuchlizna policzków zmiękczała głębokie bruzdy wokół szerokich, cienkowargich ust, małe chytre oczka błyszczały zdecydowaniem, lecz w tym momencie były dość rozbiegane, jakby Tormansjanin obawiał się coś przeoczyć.

Olla Dez wstrzymała westchnienie zdumienia i rozczarowania, zerkając z ukosa na Faj Rodis. Ta pozostała obojętna, jakby wygląd tego człowieka nie był dla niej zaskoczeniem.

Zetrino Umrog potarł malutką rączką wysokie czoło z zakolami, poprzecinane poziomymi zmarszczkami.

— Ludu Jan-Jah! Wielki Czojo Czagas polecił mi ostrzec was przed niebezpieczeństwem. Na naszym niebie pojawił się intruz z ciemności i chłodu kosmosu. Statek zesłany przez wrogie siły. Informujemy całą planetę o tym nadzwyczajnym wypadku, żeby odeprzeć wroga. Naśladujemy mądrość naszych przodków za czasów panowania Ino Kaja i męstwo ludu, który przegnał nieproszonych przybyszy w Wieku Mądrej Odmowy. Niech żyje Czojo Czagas!

— Może wystarczy? Władca wyraził się jasno? — szepnęła Olla Dez znad pulpitu.

Faj Rodis kiwnęła głową, a wtedy Olla pokręciła niebieską gałką w odpowiedzi, włączając pełną moc ustawionej wcześniej łączności TWF. Obraz Zeta Uga zadrżał, rozpadł się w barwnych zygzakach i zniknął. W ułamku sekundy Faj Rodis zdążyła zauważyć grymas strachu na obliczu władcy. Podniosła się i stanęła w kręgu głównego skupienia. Nie odrywała wzroku od rombu centralnego promienia, kątem oka mogła jednak oglądać siebie na ekranach jak w lustrach.

Przed oczami zdumionych Tormansjan w miejsce zniekształconego wizerunku Zeta Uga pojawiła się zadziwiająco podobna do nich, piękna, uśmiechnięta kobieta o łagodnym, lecz silnym głosie.

— Ludzie i władcy Jan-Jah! Przybyliśmy z Ziemi, planety, która zrodziła i wykarmiła waszych przodków. Przypadek oddalił was w niedostępną wcześniej dla nas, głęboką przestrzeń. Jesteśmy ją teraz w stanie pokonać i przybyliśmy do was, jako pokrewna rasa, by zjednoczyć się z wami w wysiłkach osiągnięcia lepszego poziomu życia. Nigdy nie byliśmy niczyimi wrogami, mamy przyjazne zamiary i niewiele się różnimy, co umożliwia całkowite porozumienie. Prosimy o pozwolenie lądowania na waszej planecie, byśmy mogli was lepiej poznać, opowiedzieć wam o życiu na Ziemi i przekazać wszystko, co mamy dobrego i pożytecznego. Nasza załoga składa się z trzynastu ludzi, takich samych, jak wy, to jednak niewielka garstka w porównaniu z mnóstwem mieszkańców Jan-Jah. Nie przedstawiamy dla was żadnego zagrożenia, skoro będziemy gośćmi na waszej planecie. Nauczyliśmy się waszego języka, by uniknąć błędów i nieporozumień.

Ekran pokrył się szarymi cętkami, zrobił się płaski i pusty. Z jego głębi wydobywał się przerywany wyjący dźwięk, przez który przebijały się chwilami okrzyki znanego już Ziemianom spikera z Ośrodka Mądrości:

— Transmisję… przerywamy transmisję…

Faj Rodis porozumiała się spojrzeniem z Gryfem, wycofała się i usiadła na poprzednim miejscu. Olla Dez wyciągnęła dłoń w kierunku przycisku wyłączającego, lecz Faj powstrzymała ją gestem. Schylona nad odbiornikiem przemówiła głośno i dźwięcznie, nie zwracając uwagi na wycie i gwizdy zakłóceń:

— Gwiazdolot „Ciemny Płomień” wzywa Radę Czterech! Wzywamy Radę Czterech! Powtarzamy prośbę o pozwolenie na lądowanie! Prosimy o spotkanie z Czojo Czagasem, przewodniczącym Rady Czterech. Odpowiedzi oczekujemy na pełnej częstotliwości waszych komunikatów nawigacyjnych. Czekamy na odpowiedź!

Olla Dez wyłączyła TWF. Zabłysło niebieskie światełko anteny elipsoidalnej. Wycie i urywane piski ucichły, ustępując miejsca martwej ciszy. Przerwała ją sama Rodis.

— Trudno to uznać za udany początek — orzekła z troską.

— Powiedziałbym, że próba porozumienia z Tormansem zakończyła się klęską — ocenił z krzywym uśmieszkiem Gryf Rift.

— Nieźli są ci władcy! — krzyknęła z oburzeniem Czedi. — Boją się nas!

— Boją się tego, czego obawiali się wszyscy wychowani w kapitalizmie, przeżarci zawiścią nierówności społecznej. Boją się konkurencji — stwierdziła ze smutkiem Faj.

— Czyli tego, że odbierzemy im władzę? — uściśliła Czedi.

— Oczywiście!

— Ależ to dziki bezsens. Na co nam władza nad obcym światem?

— To jasne dla nas, dla całej Ziemi, dla Wielkiego Pierścienia, lecz wątpię, by większość ludzi na Tormansie to zrozumiała.

— Po co więc w ogóle prosić o lądowanie? I tak się nie dogadamy — rzekła Czedi wzruszając ramionami.

— Dla tych, co zdołają zrozumieć. My także powinniśmy starać się ich zrozumieć, nawet tych dziwnych władców — twardo oznajmiła Rodis.

— I będzie pani przy tym obstawać?

— Postaram się!

Niebieskie oczko paliło się godzinami, lecz planeta milczała. Gwiazdolot przeniósł się na nocną stronę planety, kiedy Faj Rodis zbudziła i zaprosiła niepełniących wacht towarzyszy do jadalni.

Wszyscy zabrali się energicznie za ciemnobrązowe tabliczki masy jadalnej, wystarczająco smacznej, by podtrzymać apetyt i dostatecznie sprężystej, by dać zajęcie zębom i dziąsłom, na podobieństwo przodków jedzących wszystkie możliwe twarde i ciężkostrawne potrawy. Faj Rodis ograniczyła się do szklanki gęstego KMT, oliwkowo-zielonego napoju. Gryf Rift poprzestał na paru łykach czystej wody.

Czedi Daan, ciągle śledząca transmisje telewizyjne, oczekiwała wznowienia wiadomości planetarnych. Przed okiem kamery przesuwały się ulice i place różnych miast Tormansa, sale obrad i szkolne audytoria. Wszędzie wzburzeni Tormansjanie gestykulowali gwałtownie, głośno krzyczeli lub wylewali potoki słów prosto do mikrofonów. Zadawano pytanie: „Co zrobić z gwiazdolotem?” i najczęściej powtarzały się wypowiedzi: „Precz z nim, nie dopuścić go, zniszczyć!..” Na szerokim tarasie przed budynkiem, wyglądającym na obserwatorium astronomiczne, pojawił się młody człowiek ubrany na niebiesko. Spiker poinformował, że wystąpi jeden ze Strażników Nieba, organizacji stworzonej, by bronić niepodległości planety Jan-Jah. Człowiek w niebieskim uniformie zawrzeszczał: „Słyszeliście wszyscy nikczemne kłamstwa tej podłej kobiety, szefowej szajki międzygwiezdnych grabieżców, z bezprzykładną arogancją ośmielającej nazywać się pokrewną siostrą naszego wielkiego narodu. Już choćby za to bluźnierstwo powinniśmy ukarać niebezpiecznych intruzów. Nasi uczeni dawno stwierdzili i udowodnili, że przodkowie ludu Jan-Jah przybyli z Białych Gwiazd, żeby okiełznać przyrodę zapomnianej planety i stworzyć na niej szczęśliwe, spokojne życie…”

Czedi Daan, skupiona na niezgrabnej oracji, wygłaszanej z obcym Ziemianom patosem, głosem drżącym, a chwilami zrywającym się do krzyku, nie zauważyła, jak za jej plecami pojawiła się Faj Rodis i włączyła maszynę tłumaczącą. Nawet ona nie mogła jednak znaleźć ekwiwalentów słów: „nikczemny”, „szajka”, „grabież”, „podła”, „bluźnierstwo”. Rodis oddaliła się w poszukiwaniu informacji, a Czedi, posługując się chwilami powiększeniem dyferencjalnym, wpatrywała się w tłum: same młode twarze, z charakterystycznym, nieprzeniknionym, oderwanym od rzeczywistości wyrazem, jaki miewają fanatycy albo ludzie tępi i obojętni na wszystko.

Nagła myśl kazała Czedi wywołać na obręczy sygnalizacyjnej Ollę Dez. Przybiegła, wciąż zaczerwieniona po atakach ze strony Wira Norina, Tiwisy i Nei Holli z powodu jej romantycznego przywiązania do „władców”. W ślad za nią weszła Faj Rodis niosąc zapis skopiowanego z „gwiazdki” słownika dawnych pojęć.

— Znalazła pani te tajemnicze słowa? — nie wytrzymała Czedi, nie chcąc zdradzać własnych domysłów.

— Obelgi, słowa na niskim poziomie rozwoju psychiki, obraźliwe wobec tych, do których są adresowane.

— Dlaczego? Przecież oni nic o nas nie wiedzą!

— Posługują się metodą przenikania do ludzkiej podświadomości, w swoim czasie prawnie u nas zakazaną, lecz szeroko stosowaną w demagogii faszystowskich i pseudo-socjalistycznych państw ERŚ. Straszliwy zbrodniarz Hitler, uważający swój naród za ciemną masę, przemawiał dokładnie tak, jak tormansjańscy oratorzy. Wrzeszczał, wył, purpurowiał z wściekłości, miotał obelgi i nienawistne słowa zatruwając tłum jadem swych nieopanowanych emocji. „Tłumem kieruje instynkt, z którego rodzi się wiara”, to jego słowa, wykorzystane później w oligarchicznym, pseudo-socjalistycznym społeczeństwie Chin. Nie dyskutuje się z przeciwnikami. Krzyczy się na nich, opluwa, bije lub w sprzyjających okolicznościach likwiduje fizycznie. Sami widzicie, że dla mówców z Tormansa nie istnieje nic innego, oprócz wbitych do głów schematów. Nie apelują do zdrowego rozsądku, lecz do najniższych instynktów. Nie przejmujcie się więc tymi obelgami, to tylko świadomie użyty element okłamywania społeczeństwa.

Czedi wstała i przeszła się wzdłuż ekranów i pulpitów, zaciskając niecierpliwie dłonie.

— Wydaje mi się, że wpadłam na coś — powiedziała powoli — i dlatego wezwałam Ollę, nim pani przyszła, by zrobić pewien eksperyment…

Rodis i Olla spojrzały na nią wyczekująco.

— Sieć planetarnych wiadomości funkcjonuje u nich podwójnie. Ta, którą odbieramy codziennie, jest kontrolowana i filtrowana tak samo, jak nasza Sieć Światowa. Jeśli jednak my czynimy to dla selekcji najciekawszych i najbardziej pożytecznych informacji, tutejsi robią to w zgoła odmiennym celu.

— Rozumiem — przytaknęła Faj Rodis. — Chodzi o to, by pokazywać tylko to, czego chcą władcy Tormansa. Dobór informacji tworzy „określone wrażenie”, a może stwarza też same „wiadomości”.

— Tak, bez wątpienia. Domyśliłam się tego, obserwując „oburzony” naród. Są to grupy ludzi wyglądających absolutnie jednakowo z zaprogramowanymi okrzykami. Zostali sfilmowani w różnych miastach. Nie widzimy prawdziwego obrazu ludzi ani ich przekonań, tak jak nie widzi ich ludność planety.

— Skoro tak… — zaczęła Faj Rodis.

— Powinna istnieć druga sieć — podjęła Czedi — przekazująca prawdziwe informacje. Władcy nie oglądają fałszywek. To byłoby nie tylko bezcelowe, ale również niebezpieczne dla władzy.

— I chce pani podłączyć się pod drugą sieć? — spytała Olla Dez. — Istnieje szansa, by ją namierzyć?

— Pamiętacie jak przechwyciliśmy nocne raporty z obserwatorium?

Olla Dez pochyliła się nad aparatem wyszukiwania fal i strzałki indykatorów ożyły, przeszukując kanały nadajników.

Faj Rodis objęła Czedi za ramię i lekko do siebie przytuliła. Bez przerwy wpatrywały się w pusty ekran. Chwilami przepływały przezeń jakieś rozmyte kontury lub przebłyski jasnych linii. Po kilku minutach rozległ się głośny dźwięk wraz z pojawieniem się na ekranie obszernego pomieszczenia zastawionego rzędami stołów z rozłożonymi na nich tablicami i wykresami. Całkiem niepodobni do zwykłych ludzi z ulicy, osobnicy w brązowych i ciemnoszarych ubraniach zebrali się w kręgu na drugim planie. Wyglądali na znacznie starszych od egzaltowanych młodzieńców.

„Nie rozumiem tej paniki — mówił jeden z nich, stojący w centrum. — Należy przyjąć gwiazdolot. Pomyśleć tylko, ile moglibyśmy się od nich dowiedzieć, od ludzi tak do nas podobnych, lecz reprezentujących wyraźnie wyższą kulturę…”

„W tym właśnie problem — przerwał mu drugi. — Co się stanie z mitem Białych Gwiazd?”

„A komu jest dziś potrzebny?” — odparł gniewnie pierwszy.

„Tym, którzy głosili absolutne prawdy zawarte w księgach największego geniusza Coama, przywiezionych z Białych Gwiazd. Jeśli pochodzimy z planety tych przybłędów, na której wszystko się tak zmieniło, to…”

„Dosyć! Czterej mają wszędzie oczy i uszy — przerwał pierwszy rozmówca. — Zamilknijmy”.

Jakby na niewidoczny sygnał ludzie rozeszli się i zajęli miejsca przy stołach. Oko kamery przeniosło się do laboratorium z aparaturą i ścianą siatkowych klatek, w których poruszały się jakieś stworzenia. Tutaj znajdowali się starsi ludzie w żółtych kitlach i także wiedli rozmowę o gwiazdolocie Ziemian.

„Niemożliwe w końcu się stało — mówiła kobieta z zabawnymi kitkami, jakie na Ziemi nosiły małe dziewczynki. — Tysiące lat zaprzeczaliśmy istnieniu wokół nas rozumnego życia o wysoko rozwiniętej kulturze lub uważaliśmy je za niezwykle rzadkie. W Wieku Mądrej Odmowy przyleciał jeden gwiazdolot, a teraz pojawił się drugi z przedstawicielami pokrewnej rasy. Jak można go nie przyjąć!”

„Sza! — całkiem po ziemsku uciszył ją stary, przygarbiony Tormansjanin. — Tam — dodał, wznosząc palec do góry — nic jeszcze nie powiedzieli”.

I znowu ludzie rozeszli się jak na milczącą komendę. Kamera przeniosła się do wysokiej sali z ogromnymi walcowatymi machinami, rurami i kotłami. Nagle wszystko zniknęło. Zgasło niebieskie światełko odbiornika, monitor filtratora rozświetlił się na zielono i znów dała się słyszeć świszcząca mowa tormansjańska. Ziemianie znajdujący się w jadalni pospieszyli dołączyć do obserwatorów.

„Do przybyszów z obcej planety. Do przybyszów z obcej planety! Rada Czterech wzywa was do rozmów. Wejdźcie na dwustronną łączność wizualną na specjalnym kanale. Nasz technik wyjaśni metodę połączenia!”

Ciemny stereo-ekran znów się rozjaśnił. W ciasnym pokoiku z aparaturą podobną do typowej instalacji TWF, siedział starszy Tormansjanin w niebieskim kombinezonie. Zaczął przemawiać do niewielkiej tubki, starając się przekazać Ziemianom parametry specjalnej linii połączenia. Olla Dez momentalnie podłączyła nastawioną wcześniej TWF „Ciemnego Płomienia”. Tormansjanin wyprostował się i zamarł ze zdumioną miną, ujrzawszy na swoim ekranie załogę gwiazdolotu.

— Gwiazdolot „Ciemny Płomień” gotów do rozmów — z ledwo wyczuwalną triumfalną nutką oznajmiła Olla Dez, kalecząc z lekka tormansjańską wymowę.

Technik w niebieskim w końcu otrząsnął się z zaskoczenia, powiedział coś niezrozumiałego do sześcianu na giętkiej nóżce i wysłuchawszy odpowiedzi, uniósł pobladłą twarz.

— Przygotujcie się. Wybierzcie spośród was dobrze mówiącego w naszym języku i potrafiącego mówić z szacunkiem. Przełączam was do Przybytku Rady Czterech!

Na ekranie pojawiła się ogromna komnata, cała zawieszona ciężkimi draperiami z gęstego materiału zielonej, malachitowej barwy. Na pierwszym planie stał okrągły stół na masywnych nogach, wyrzeźbionych w kształcie pazurzastych łap. Pośrodku stołu znajdowała się bladoniebieska, opalizująca kula. Cztery fotele pokryte tą samą zieloną tkaniną stały na jasnożółtym dywanie. Na tylnej ścianie widoczna była słabo oświetlona mapa astronomiczna nad ciemną szafką z drzwiczkami upstrzonymi w jaskrawe wzorki. Na szafce paliła się wysoka lampa z jasnoniebieskim abażurem, rzucającym siną poświatę na czterech ludzi niezwykle nonszalancko zasiadających w fotelach. Trójkę okrywał cień, z przodu zaś siedział chuderlawy i wysoki człowiek w białej szacie z odkrytą głową o przystrzyżonych na jeża, szpakowatych włosach. Dumne usta niezbyt harmonizowały z płaskim, krótkim nosem, a przenikliwe wąskie oczy z wysoko uniesionymi, jakby w zdziwieniu, brwiami. Olla Dez mogła jednak być tym razem zadowolona. Czojo Czagas wyglądał jak władca i był nim bez wątpienia.

Faj Rodis, ubrana jak poprzednio w czerwono-pomarańczową suknię, wstąpiła w krąg głównego skupienia. Czojo Czagas wyprostował się i długo przypatrywał ziemskiej kobiecie.

— Witam was, choć zjawiliście się tu bez zaproszenia! — powiedział w końcu.

„Żeby poprosić o zaproszenie i doczekać się odpowiedzi potrzeba byłoby tysiąc lat” — pomyślała Rodis i jej wargi drgnęły w ledwie zauważalnym uśmieszku, owocującym szybką reakcją ze strony władcy, który zmarszczył brew.

— Niech ten, kto wami dowodzi i komu polecono reprezentować władze waszej planety, wyjawi cel wizyty — podjął po chwili.

Faj Rodis krótko i zwięźle opowiedziała o wyprawie, o źródłach wiedzy na temat planety Jan-Jah i okolicznościach zniknięcia trzech gwiazdolotów na początku ERŚ. Czojo Czagas słuchał beznamiętnie, odchylony do tyłu, ułożywszy na miękkim podnóżku nogi w białych getrach. Im bardziej jego poza stawała się arogancka, tym silniejszy wyczuwali Ziemianie zamęt ogarniający myśli przewodniczącego Rady Czterech.

— Wciąż nie jest jasne, w czyim imieniu przemawiacie, przybysze. Wszyscy jesteście za młodzi! — powiedział Czojo Czagas, gdy tylko Rodis zakończyła swą prośbę o przyjęcie „Ciemnego Płomienia”.

— Jesteśmy Ziemianami i przemawiamy w imieniu naszej planety — odparła Faj Rodis.

— Widzę, że jesteście Ziemianami, ale kto kazał wam mówić tak, a nie inaczej?

— Nie możemy mówić inaczej — sprostowała Rodis — jako część ludzkości. Każdy mieszkaniec Ziemi powiedziałby to samo, może innymi słowami lub bardziej zrozumiale.

— Ludzkość? Co to takiego?

— Mieszkańcy naszej planety.

— To znaczy naród?

— Pojęcie narodu istniało u nas w przeszłości, dopóki wszystkie narody nie połączyły się w jedną rodzinę. Jeśli jednak posłużyć się tym pojęciem, przemawiamy w imieniu jednego narodu Ziemian.

— Jak może naród wypowiadać się z pominięciem prawodawców? Jak może niezorganizowany motłoch wypowiadać się jednym głosem?

— Co pan rozumie pod pojęciem „motłoch”? — spytała ostrożnie Faj.

— Część ludności niezdatną do wyższego kształcenia, służącą do reprodukcji i ciężkiej pracy.

— Nie ma u nas motłochu, ciemnych mas i prawodawców. Najwyższym prawem są życzenia ludzkości, wyrażane poprzez sumę poglądów, które podsumowują maszyny liczące.

— Nie rozumiem, jaką wagę może mieć osąd poszczególnych, ciemnych i niekompetentnych jednostek.

— Nie ma u nas niekompetentnych jednostek. Każde wielkie zagadnienie otwarcie studiują miliony uczonych w tysiącach instytutów naukowych. Wyniki badań podaje się do ogólnej wiadomości. Mniejszymi problemami zajmują się także odpowiednie jednostki naukowe, nawet poszczególni ludzie, a koordynują to Rady kierując się podstawowymi prawami ekonomii.

— Istnieje jednak jakiś organ głównodowodzący?

— Nie. W nadzwyczajnych okolicznościach władzę przejmuje kompetentna Rada, na przykład Ekonomii, Zdrowia, Prawa i Honoru albo Lotów Gwiezdnych. Rozporządzenia przekazuje się przez Akademie.

— Widzę, że panuje u was niebezpieczna anarchia i wątpię, czy wasze spotkanie z ludem Jan-Jah przyniesie pożytek. Możecie zakłócić naszą szczęśliwą i spokojną egzystencję… Odmawiam przyjęcia gwiazdolotu. Wracajcie na swoją anarchiczną planetę albo włóczcie się dalej po otchłaniach wszechświata!

Czojo Czagas wstał, wyprostował się na całą wysokość i wycelował palec wskazujący prosto w Faj Rodis. Trzej pozostali członkowie Rady Czterech zerwali się z miejsc i usłużnie wyciągnęli dłonie skierowane kantem do przodu — gestem aprobaty i zachwytu na Tormansie.

Pobladła Faj Rodis też wyciągnęła rękę przed siebie uspokajającym ziemskim gestem.

— Proszę, zastanówcie się jeszcze — powiedziała dźwięcznie do przewodniczącego. — Będę musiała porozumieć się z Ziemią, zanim rozpocznę odpowiednie działania…

— Otóż i obnażyło się prawdziwe oblicze intruzów! — rzekł Czojo Czagas, teatralnie odwracając się do swych współpracowników. — Jakież to „odpowiednie działania”? — spytał groźnie, mrużąc skośne oczy.

— Zależne od tego, co mi poleci Ziemia! Jeśli…

— Ale jak zdołacie nawiązać łączność? — przerwał jej niecierpliwie. — Dopiero co mówiła pani o niedostępnej odległości. Czy wszystko to kłamstwo?

— Nikogo nigdy jeszcze nie okłamaliśmy. W skrajnych przypadkach, wykorzystując ogromną energię, można przeniknąć próżnię prostym promieniem.

Towarzysze Faj Rodis spojrzeli po sobie ze zdumieniem. Czedi Daan otwierała już usta, lecz Gryf Rift ścisnął jej ramię, nakazując wzrokiem milczenie.

Olla Dez podeszła spokojnie do Rodis i spojrzenia czterech władców skupiły się na nowej przedstawicielce Ziemi. Olla podała Rodis mikrofon do rozmów wewnątrz statku i przełączyła ramę TWF na ekran w głębi sali, gdzie zazwyczaj załoga gwiazdolotu oglądała zabrane z Ziemi stereo-filmy i widowiska trójwymiarowe. Reszta kosmonautów nie wątpiła, że kobiety realizują powzięty wcześniej plan.

Faj Rodis zaczęła wzywać przez mikrofon Radę Gwiezdnych Lotów. Krótkie i melodyjne słowa języka ziemskiego brzmiały dla Tormansjan jak czarodziejskie zaklęcia. Czwórka władców ustawiła się poza kręgiem światła rzucanego przez lampę i Faj nie mogła niczego wyczytać z ich ocienionych twarzy.

Na ekranie pojawili się całkiem realnie wyglądający Ziemianie, trójwymiarowi i w odpowiednich barwach. Scena przedstawiała posiedzenie jednej z Rad, wzięte zapewne z jakiejś kroniki filmowej.

Czedi Daan gwałtownie wyswobodziła ramię z palców Gryfa.

— Niegodne oszustwo! — oznajmiła gromko.

Faj Rodis nawet nie drgnęła, tylko kontynuowała, nie spuszczając oczu z władców Tormansa:

— Tłumaczę swoje pytania do Ziemi na język Jan-Jah! — Od tej chwili mówiła na przemian po ziemsku lub po tormansjańsku. — Szanowni członkowie Rady, zmuszona jestem prosić o pozwolenie podjęcia nadzwyczajnych kroków. Władcy Tormansa, nie wysłuchawszy zdania i wbrew opinii większości mieszkańców planety, odmówili przyjęcia naszego gwiazdolotu z mylnych i nieistotnych powodów…

— Kłamstwo! Czy nie widzieliście naszych planetarnych transmisji, na których cały naród domaga się nie tylko przegnania was, ale także zniszczenia? — wtrącił władczo Czojo Czagas.

— Podłączyliśmy się pod waszą specjalną sieć i widzieliśmy co innego — sparowała atak niezmieszana Faj i kontynuowała: — Dlatego proszę pozwolić nam zetrzeć z powierzchni planety ich stolicę, centrum samowładnej oligarchii albo przeprowadzić planetarne uśpienie według osobistej selekcji.

Czojo Czagas przysiadł na krawędzi stołu, a trójka pozostałych rzuciła się do przodu, wymachując rękami.

Olla Dez niepostrzeżenie przewinęła trójwymiarowe kadry. Na ekranie TWF przewodniczący Rady przemówił energicznie, wskazując na mapę nad głową. Pozostali przedstawiciele pokiwali twierdząco głowami. Chodziło o zatwierdzenie szkoły treningowej dla przyszłych badaczy Tamasu. Patrząc z boku, można było odnieść wrażenie, że Faj Rodis otrzymała niezbędne przyzwolenie.

— Niesłychane! Dłużej już nie wytrzymam!

Czedi Daan wybiegła z sali i zamknęła się w swojej kabinie, pogrążona w czarnej rozpaczy.

W ślad za nią podnieśli się Gen Atal, Tiwisa i Menta Kor, lecz zatrzymał ich rozkazujący ton głosu Faj Rodis:

— Otrzymałam niezbędne zezwolenie zastosowania nadzwyczajnych środków. Proszę się nad tym zastanowić. Będę czekać na odpowiedź dwie godziny według czasu Jan-Jah.

Faj Rodis odwróciła się, by wyjść z kręgu głównego skupienia.

— Stać! — krzyknął Czojo Czagas. — Na jakie działania dostała pani pozwolenie?

— Na każde.

— I co pani postanowiła?

— Na razie nic. Czekam na waszą odpowiedź.

Wygasiła łączność TWF, pozostawiając władców Tormansa przed ciemnym ekranem ich tajnej sieci. Nie wpadli na to, by się sami rozłączyć i Ziemianie mogli przez kilka minut obserwować ich kłótnię i wymownie wystraszone gesty.

— Groźna sytuacja! — wołał orlonosy Tormansjanin z wyłupiastymi oczami, jak się później okazało, prawa ręka Czojo Czagasa, Gen Szi. — Przybysze mają niewątpliwą przewagę.

— Jakby nie łgali, gwiazdolot posiada ogromną moc i jest na pewno wyposażony w potężną broń. Bez niej nikt nie wybrałby się w daleką podróż ku nieznanym planetom — mamrotał Zetrimo Umrog. — Lecz jeśli gwiazdolot wyląduje na naszej planecie…

— To całkiem inna sprawa! — odparł Czojo Czagas i krzyknął coś w bok. Ekran pociemniał.

Zmęczona Rodis opadła na fotel i parę razy przesunęła dłońmi po włosach i twarzy, jak gdyby coś zmywając. Gryf Rift podsunął jej w milczeniu puchar KMT, który przyjęła z uśmiechem wdzięczności.

— Świetne przedstawienie! — stwierdziła z zadowoleniem Olla Dez, przerywając napięte milczenie.

— Niegodziwe! Żenujące! Ziemianie nie powinni pokazywać fałszywych obrazów i posługiwać się kłamstwem! Kto by pomyślał, że dowódcę naszej wyprawy stać na tak niegodny uczynek! — wołali jedno przez drugie Tiwisa Henako, Menta Kor, Gen Atal i Tor Lik. Nawet niewzruszony jak głaz Diw Simbel patrzył z wyrzutem na Faj Rodis, choć w tej samej chwili Nea Holli, Wir Norin, Sol Sain i Ewiza Tanet nie kryli dla niej podziwu.

Faj Rodis odstawiła pucharek i podeszła do towarzyszy. Spojrzenie jej zielonych, ogromnych, nawet jak na kobietę EPR, oczu było smutne i twarde.

— Opinie o moim postępowaniu podzieliły was mniej więcej po równo. Być może zaświadcza to o jego słuszności… Nie muszę się usprawiedliwiać, choć sama się poczuwam do winy. Tak jak tysiące razy wcześniej mamy ten sam problem: ingerować, czy nie ingerować w proces rozwoju, lub jak mawiano dawniej, losy odległych ludzi, narodów i planet. Niedobre są narzucane siłą gotowe recepty, ale nie mniej złe jest obserwowanie z zimną krwią cierpień milionów żywych istnień, ludzi lub zwierząt. Fanatyk lub owładnięty manią wielkości psychopata bez wahania i wyrzutów sumienia wtrąca się do wszystkiego: w indywidualne ludzkie losy, w historyczne szlaki narodów, zabijając na prawo i lewo w imię swojej idei, która w przeważającej większości przypadków okazuje się produktem chorego umysłu i oszalałej woli paranoika. Nasz świat zwycięskiego komunizmu dawno już skończył z psychicznymi dewiacjami i głupotą władców. To naturalne, że chcemy pomóc tym, którzy wciąż cierpią. Jak się jednak nie potknąć, używając dawnych sposobów walki: siły kłamstwa i tajemnicy? Czy nie jest oczywiste, że używając ich, stawiamy się na tym samym poziomie, jak ci, których chcemy pokonać? A zniżając się do takiego poziomu, jakie mamy prawo, by osądzać innych, skoro sami tracimy rozum? Ja także zrobiłam właśnie krok wstecz, a wy obwiniacie mnie o niegodny uczynek.

Faj Rodis przysunęła się bliżej stołu i jak zwykle podpierając podbródek dłonią, popatrywała na milczących ludzi. Nie znalazła wśród nich Czedi Daan i gdy zrozumiała tego przyczynę, jej oczy zrobiły się jeszcze smutniejsze.

— Czy można zupełnie odrzucać ingerencję — zapytał w końcu Gryf Rift — skoro od dziecka i w całym dalszym życiu społecznym otoczenie prowadzi człowieka drogą dyscypliny i samoopanowania? Bez tego nie ma człowieczeństwa. Krokiem wzwyż jest doskonalenie społeczeństwa, a zatem całokształtu narodów, krajów albo planety. Czym były postęp socjalistyczny i później komunistyczny, jeśli nie ingerencją w organizację stosunków międzyludzkich?

— Tak, to prawda, ale jeśli dokonuje się wewnętrznie, a nie przychodzi z zewnątrz — sprzeciwił się Tor Lik. — Jesteśmy tutaj obcymi przybyszami z zupełnie innego świata.

— Nie jesteśmy obcy! Jesteśmy dziećmi Ziemi, tak samo, jak oni! — krzyknęła Nea Holli.

— Rozwijali się sami, bez nas, przez około dwa tysiąclecia. Nie mamy moralnego prawa oceniać Tormansjan jak siebie samych — wtrąciła ostro Tiwisa.

— Być może antropolog i biolog osądzają rzecz powierzchownie? — rzekła, marszcząc brwi, Ewiza Tanet. — Dwa tysiące lat bez nas, ale wcześniej miliony wspólnych lat, w tym ostatnia, najtrudniejsza droga od pierwotnego barbarzyństwa i feudalizmu do EŚW. Wszystkie ofiary, krew, łzy i nieszczęścia wielkiej drogi przeszli wraz z nami! Jacyż z nich obcy? Czyżbyście zapomnieli, że człowiek jest kulminacją trzech miliardów lat naturalnej selekcji, ślepej walki o byt, piekielnego zacofania, które pierwszy zdefiniował Darwin. Jesteśmy związani poprzez geny historycznym dziedzictwem z wszelkim życiem naszej planety, a co za tym idzie, także z Tormansjanami. Czy możemy wyrzec się swoich korzeni, jak uczynili z nieznanych nam przyczyn przodkowie obecnych mieszkańców Jan-Jah? Od dawna wiedzieli, tak samo jak my, że człowiek pogrążony jest w niezmierzonym oceanie myśli, przepełnionym informacjami, który wielki uczony ERŚ, Wernadski, nazwał noosferą? W tej sferze znajdują się wszystkie marzenia, domysły, wzniosłe ideały tych, którzy dawno zniknęli z oblicza Ziemi, wypracowane naukowo sposoby poznania i twórcze fantazje artystów, pisarzy, poetów, wszystkich narodów i wieków. Wiemy, że człowiek na Ziemi czerpał wielką moc ze swojej psychiki, realizującą się w stworzeniu społeczeństwa komunistycznego. Złożyły się na to: podziw i uwielbienie dla piękna, szacunek, duma, twórcza wiara i moralność, nie mówiąc już o najważniejszej opoce, miłości. Tormansjanie nieprawidłowo odrzucili owo dziedzictwo. Mamy tu do czynienia z naruszeniem pierwszej zasady Wielkiego Pierścienia, swobody informacji. Skoro tak jest, mamy pełne prawo surowo ingerować…

— Przekonujące! — ocenił Sol Sain.

— To wszystko nie usprawiedliwia przestarzałych metod! — powiedział Tor Lik.

— Powiedziałam już, że nie usprawiedliwia — odparła Faj Rodis. — Wyobraźmy sobie jednak wielką wagę historii. Na jedną szalę rzućmy możliwość wspomożenia całej planety, a na drugą kłamliwą komedię, jaką odegrałam. Co przeważy?

— Nie ma się o co kłócić — zgodziła się Menta Kor — lecz istota rzeczy nie tkwi w stosunku dobra i zła, smutku i radości, które, jak wiemy są względne, nie absolutne. Ziarno niebezpieczeństwa kryje się, jak rozumiem, w poziomie uczynku. Gdy wstępuje się na drogę kłamstwa i zastraszania, gdzie możemy wyznaczyć granicę, której nie wolno przekroczyć, by nie upaść całkiem?

— Dobrze wyraziłaś ogólną opinię, Mento — podjęła Czedi Daan, która właśnie pojawiła się w drzwiach. — Kłamstwo prowadzi do kłamstwa, strach tworzy strach, te zaś powodują kolejne oszustwa i lęki, a wraz z nimi wszystko stacza się w dół niepowstrzymaną lawiną zgrozy i bólu.

— Jestem pewna, że trafnie ujmujesz istotę rzeczy, lecz owe dalsze stopnie w dół są na razie odległą abstrakcją — stwierdziła Faj Rodis.

Zgasło niebieskie światełko. Planeta Jan-Jah wzywała „Ciemny Płomień”. Jednocześnie ożyły ekrany na statku i w Przybytku Rady Czterech.

Czojo Czagas siedział nienaturalnie wyprostowany, skrzyżowawszy ręce na piersi, patrząc prosto w oczy Ziemianom.

— Zezwalam na odwiedzenie planety i zapraszam, byście zostali moimi gośćmi. W ciągu doby przygotujemy i podamy namiary miejsca lądowania statku.

Faj Rodis wstała i z lekka się skłoniła, wkładając w ten ruch odrobinę kobiecej kokieterii.

— Dziękuję panu w imieniu Ziemi i moich towarzyszy. Nie musimy spieszyć się z lądowaniem. Powinniśmy przejść kwarantannę, by nie przenieść do was zarazków chorobotwórczych, na które nie macie przeciwciał i samemu się uodpornić na wasze. Skoro otrzymaliśmy pozwolenie, pobierzemy próbki gleby, wody i powietrza…

— Nie lądując?

— Mamy do tego specjalne aparaty, zwane przez nas ćwierkającymi rakietami. Sądzę, że będziemy gotowi do lądowania za dziesięć dni. Oprócz tego… — Faj Rodis zacięła się na sekundę.

— Oprócz tego? — podchwycił Czagas, błyskając czujnie oczami.

— Wezwę drugi gwiazdolot. Będzie orbitował wysoko wokół Jan-Jah, czekając na nas, na wypadek awarii naszego statku.

— Czyżby ziemscy piloci byli aż tak nieudolni? — spytał z rozdrażnieniem Czojo, gdy tymczasem pozostali członkowie Rady wymienili się zdeprymowanymi spojrzeniami.

— Kosmiczni podróżnicy lub wszechświatowi włóczędzy, jak nas nazwali Strażnicy Nieba, powinni być gotowi na każdy wypadek — odparła Faj, podkreślając ostatnie słowo.

Władca Tormansa niechętnie skinął głową i telekonferencja na tym się zakończyła.

4. Zew inferna

Potężna bryła „Ciemnego Płomienia” zbliżała się do powierzchni planety. Szybkość lotu wzrastała, a rozgrzane powietrze na wysokości setek kilometrów ryczało ogłuszająco za niewzruszonymi ścianami statku, zabezpieczonymi odpowiednio przed przegrzaniem i radiacją. Ryk straszliwej mocy ogłuszał sondy dźwiękowe Tormansa. Okazało się, że i tutaj mają urządzenia zapisujące kronikę dźwiękową nieba. Wzmacniacze przeniosły ten jednorodny, brzmiący jak sygnał alarmowy, dźwięk do pracowni uczonych obserwatorów, do wysokich wież Straży Nieba i przestronnych apartamentów władców, zapowiadając przybycie nieznanego, budzącego obawy i ciekawość gościa.

Technicy gwiazdolotu pracowali bez przerwy, programując obłe, trójokie rakiety ćwierkające. Wkrótce pakiety spiralnych rurek, pokrytych pięciometrowymi powłokami o rybim kształcie, oderwały się od statku, opasały koliste parabole i zetknęły się z powierzchnią planety w ustalonych wcześniej punktach. Jedna unosiła się na falach oceanu, druga zanurkowała w głąb, trzecia rozpruła powierzchnię rzeki, pozostałe przeorały pola i strefy zieleni w miejscach wybranych przez Tormansjan. Potem znowu się uniosły na wysokość oblotu i przylepiły do burt „Ciemnego Płomienia”, przekazując do laboratorium próbki wody, ziemi i powietrza z obcej planety.

Nea Holli, Ewiza Tanet i Tiwisa Henako nie zmrużyły oka przez trzy doby. Z towarzyszeniem ponurego zaśpiewu ultra-centryfug pracowały bez przerwy przy mikroskopach protonowych i termostatach nad niezliczonymi koloniami bakterii i wirusów. Komputery analityczne porównywały zarodki szkodliwych mikrobów Ziemi i Tormansa, tworząc długie formuły reakcji immunologicznych, aby zneutralizować ewentualne źródło choroby. Cała załoga ledwie dyszała i oczy wszystkich gorączkowo błyszczały. Doszło do tego, że trzeba było pogrążyć w hipnotycznym śnie Tora Lika i Mentę Kor, aby zaoszczędzić siły ich organizmów.

Mimo tego parę dni później Ewiza Tanet oznajmiła, że jest niezadowolona z wyników badań i nie może zagwarantować pełnowartościowej ochrony zdrowia.

— W jakim czasie osiągniemy całkowite bezpieczeństwo? — zapytała Faj Rodis.

Ewiza zamyśliła się, nieco skonfundowana.

— Spodziewałam się, że napotkam tutaj typowy kompleks. Przecież Tormansjanie przywieźli z Ziemi w swoich wnętrznościach tę samą florę bakteryjną, bez której również my nie moglibyśmy istnieć. Skoro nie powaliły ich miejscowe mikroby, a przeciwnie, nadal się rozwijali, oznacza to, że ziemskie bakterie i wirusy pokonały mikroby Tormansa. Odkryłam jednak dwa niezwykłe wirusy chorobotwórcze. Mogły przeniknąć tylko w warunkach wyjątkowego zagęszczenia skupisk ludzkich. Obecnie nie obserwujemy na Tormansie niczego takiego.

— To potwierdza pośrednio dawne przeludnienie planety — stwierdziła Faj Rodis. — Powinniśmy jednak wylądować na Tormansie najszybciej, jak to możliwe.

— Obawiam się, że niezbędna bariera obronna naszych organizmów wytworzy się nie wcześniej niż za dwa miesiące — oświadczyła Ewiza Tanet takim tonem, jakby z jej winy wystąpiła niemożność przyspieszenia tworzenia bariery immunologicznej.

Faj Rodis uśmiechnęła się do niej.

— Cóż począć! Chciałoby się być pełnoprawnym gościem na nowej ziemi i prawie nigdy się to nie udaje. Zawsze zdarzają się sytuacje, które wymuszają pośpiech i nie pozwalają czekać. Wielu opowiadało o niezapomnianym odczuciu spotkania z nową, bezpieczną planetą. Wychodzisz ze statku na czystsze powietrze pod nowym słońcem i niemal lecąc, biegniesz po łagodnym, dziewiczym gruncie. Odczuwasz silne pragnienie, by zrzucić odzież i zanurzyć się całym swym jestestwem w krystalicznej świeżości nowego świata. Żeby bose stopy stąpały po miękkiej trawie, żeby wiatr i słońce, muskając obnażoną skórę, nasyciły ją wszystkimi nutami zmiennego oddechu przyrody. I tylko kilku z setek tysięcy podróżników do innych światów udało się tego doświadczyć!

— To znaczy, że założymy skafandry? — spytała Nea Holli.

— Tak! Chociaż żal! Potem, gdy zakończy się immunizacja, zdejmiemy je. Będziemy bez hełmów, tylko z bio-filtrami. To już sukces! Dzięki temu będziemy gotowi w ciągu trzech, czterech dni.

— Może to i lepiej — powiedziała Nea. — Analiza wody Tormansa wykazała pewne strukturalne różnice od ziemskiej. Początkowo wciąż będziemy osłabieni, przywykając do nowej wody.

— Czy to ważne, jaka jest woda? — zapytała Faj Rodis. — Wybaczcie, mało się na tym znam. Skoro woda jest czysta i pozbawiona groźnych zanieczyszczeń?

— Wybaczamy historykowi błędne zapatrywanie — rzekła z uśmiechem Ewiza. — Nasi przodkowie uważali dawniej wodę po prostu za wodę, połączenie wodoru i tlenu, i nie umieli jej zanalizować. Okazało się, że woda posiada złożoną fizyczno-chemiczną strukturę z udziałem licznych elementów. W ziemskich źródłach, rzekach i jeziorach są tysiące rodzajów wody, zdrowej, niebezpiecznej, neutralnej, chociaż w prostej analizie wydaje się jednakowa i zasadniczo czysta. Tormans jest obcą planetą, o odmiennym charakterze ogólnego wodnego biegu, erozji i nasycenia minerałami. Odkryliśmy, że tutejsza woda może niekorzystnie wpływać na nasz system nerwowy. Zalecam używanie tabletek IGN-102. Tylko nie zapominajcie dodawać ich do każdej pitej cieczy i jedzenia.

— W każdym razie skafandry — wtrącił milczący dotychczas Gryf Rift — dadzą nam przewagę…

— Na wypadek niebezpieczeństwa? — podchwyciła Ewiza, pochylając głowę i zerkając z ukosa na Czedi Daan.

— Otóż to. Skafandra nie przebije nóż ani kula, ani ognisty promień — potwierdził Gryf.

— Lecz głowa, najcenniejsza część ciała, bez hełmu będzie bezbronna — zauważyła żartem Faj Rodis.

Czedi Daan przyglądała się natarczywie Faj Rodis, jak gdyby dziwiąc się jej ożywieniu. Rzeczywiście, zwykle opanowana i nieco surowa szefowa wyprawy, teraz, u progu przygody, stała się jakby inną osobą.

— A co z planem Czedi? — spytał Gen Atal.

— Zrealizujemy go później, po aklimatyzacji — oznajmiła Faj.

Czedi zacisnęła tylko mocniej wargi i odwróciła się w stronę wielkiej mapy Tormansa, rozwieszonej nad wejściem do okrągłej sali.

— Czedi, właśnie coś mi przyszło do głowy — zwróciła się do niej Ewiza Tanet. — Tak emocjonalnie odniosłaś się do farsy odegranej przez Faj Rodis i Ollę Dez, a czy nie sądzisz, że twój zamiar wtopienia się w tłum Jan-Jah, udając miejscową dziewczynę, zawiera także element oszustwa? Spoglądanie obcym okiem na sprawy odkryte przed rodowitą Tormansjanką? Czy to nie jest zwykłe podglądactwo?

— Ja… no tak… nie spojrzałam na to od tej strony. Chciałam być bliżej nich, dzielić z nimi ich życie, doświadczając tych samych trudów i radości, smutków i niebezpieczeństw!

— Mając jednak w każdej chwili możliwość powrotu do swoich? Posiadając moc człowieka EPP? I móc powrócić szczęśliwie do pięknego ziemskiego świata? — naciskała Ewiza.

Czedi obejrzała się na Rodis, z przyzwyczajenia pragnąc poznać reakcję swego ideału, lecz oczy szefowej patrzyły na nią chłodno i poważnie.

— Jest w tym pewna dwuznaczność — zaczęła Czedi — lecz myślałam o czymś znacznie ważniejszym…

— Dla kogo? — indagowała Ewiza nieubłaganie, jak śledczy.

— Dla nas. A im — dodała wskazując na mapę Tormansa — nie wyrządzimy tym żadnej szkody. Przecież robimy to, by nie popełnić omyłki, żeby dowiedzieć się, jak im pomóc.

— Najpierw trzeba się dowiedzieć, czy warto! — powiedział Gryf Rift. — Może się okazać…

Za szybą do bezpośredniej obserwacji błysnął oślepiający wybuch czerwonego ognia. Cały gwiazdolot zadrżał. Gen Atal momentalnie zniknął w windzie, a Gryf Rift i Diw Simbel rzucili się do drążków sterowniczych.

Kolejna eksplozja, kolejne lekkie drżenie korpusu „Ciemnego Płomienia”. Włączone odbiorniki dźwięku przekazały potworny łomot, zagłuszający niemilknący wciąż ryk rozgrzanej atmosfery.

Ludzie rozbiegli się i zajęli miejsca zgodnie z instrukcją awaryjną, zastygając nad urządzeniami, które nie informowały jeszcze, co zaszło. Gwiazdolot kontynuował lot przez ciemność po nocnej stronie planety. Do lądowiska zostało nie więcej niż pół godziny. Rozdzwoniły się srebrne dzwoneczki sygnału „nie ma niebezpieczeństwa”. Rift i Simbel zeszli ze stanowisk pilotów, a Gen Atal z posterunku obrony.

— Co to było? Atak? — spytała ich Faj Rodis.

— Niewątpliwie — potwierdził ponuro Gryf. — Zapewne rakietowy. Przewidując taką możliwość, włączyliśmy z Atalem pole ochronne, choć wywołuje ono straszny huk w atmosferze. Gwiazdolot nie odniósł najmniejszej szkody. Jak na to zareagujemy?

— Nijak! — odparła twardo Faj. — Udamy, że niczego nie zauważyliśmy. Wiedzą po wybuchach, że dwukrotnie trafili i przekonali się o całkowitej niezniszczalności naszego statku. Ufam, że więcej nie będą próbować.

— Chyba słusznie — zgodził się Gryf Rift. — Zostawmy jednak włączone pole, niech lepiej wyje, niż mamy się narażać na kolejny tchórzliwy, zdradziecki atak.

— Teraz tym bardziej obstaję za skafandrami — powiedziała Ewiza.

— I za hełmami NP — dorzucił Rift.

— Hełmy nie są potrzebne — sprzeciwiła się Rodis. — Inaczej nie nawiążemy kontaktu z mieszkańcami planety i nasza misja spełznie na niczym. Musimy zaryzykować.

— Wątpię, by hełmy stanowiły należytą ochronę — orzekła Ewiza, wzruszając ramionami.

Ataki na gwiazdolot nie powtórzyły się. „Ciemny Płomień” wszedł na wysoką orbitę i wyłączył silniki. Na statku cały czas przygotowano się do wyjścia. Filtry biologiczne dokładnie dopasowywały się do nosów, ust i uszu siedmiorga „desantowców”. Liczne roboty-sputniki SDG nastawiały się na indywidualne biorytmy. Ich nazwa pochodziła od pierwszych liter słów łacińskich: servus, defensor, gerulus (sługa, obrońca, tragarz) i określała zadania maszyn. Najwięcej uwagi, jak zwykle, wymagały skafandry. Wykonane były w specjalnym instytucie z drobnych cząstek przetworzonego molekularnie metalu, izolowanego niedrażniącą skóry podszewką. Pomijając niewiarygodną wprost, nieosiągalną jeszcze do niedawna, wytrzymałość i niewrażliwość termalną, grubość skafandra wynosiła ułamki milimetra i zewnętrznie nie różnił się od cienkiego kostiumu gimnastycznego z wysokim kołnierzem, opinającego szczelnie całe ciało. Człowiek wyglądał w takim stroju jak metalowy posąg, tyle że giętki, żywy i ciepły.

Wybierając kolory skafandrów, Olla Dez starała się przedstawić każdego uczestnika wyprawy, zwłaszcza kobiety, jak najbardziej efektownie.

Faj Rodis bez namysłu wybrała czarny z granatowym odcieniem, barwy kruczych skrzydeł, doskonale pasujący do jej czarnych włosów, ostrych rysów i zielonych oczu. Ewiza zażyczyła sobie, by metal przybrał barwę srebrzysto-zielonkawą wierzbowego liścia. Postanowiła nie zmieniać ciemnoczerwonej barwy włosów i topazowych kocich oczu. Czarny pas i takież wykończenie kołnierza jeszcze bardziej uwydatniały jej ognistą czuprynę.

Czedi Daan wybrała niebiesko-popielaty o głębokim odcieniu ziemskiego nieba ze srebrnym szwem, a Tiwisa bez wahania wzięła ciemnogranatowy z różowym paskiem, harmonizujący z jej oliwkową cerą i ciemnymi oczami.

Mężczyźni chcieli początkowo włożyć identyczne szare skafandry, lecz poddając się naleganiom kobiet, wybrali dla siebie metaliczne pancerze w nieco barwniejszych zestawach.

Faj Rodis obserwowała w zadumie twarze towarzyszy. Wyglądali blado w porównaniu ze smagłymi mieszkańcami planety Jan-Jah, toteż zaproponowała im środki brązujące.

— Może powinniśmy zmienić dodatkowo kolor oczu na nieprzenikniony czarny jak u Tormansjan? — zapytała Ewiza.

— Nie, po co? — zaprotestowała Faj. — Niech zostaną takie, jakie są. Może bardziej błyszczące. To możliwe, Ewizo? Parę lat temu były modne takie „gwiaździste” oczy.

— Pod warunkiem, że dacie mi cztery dni na stymulacje chemiczne!

— Dostaniesz je. Zrób nam wszystkim oczy błyszczące jak gwiazdy, by mogli odróżnić Ziemianina nawet w największym tłumie!

— Ciekawe, jaki kolor oczu lubili najbardziej nasi dalecy przodkowie w czasach, gdy nie potrafili zmieniać ich barwy? — zastanawiała się Olla Dez. — Faj zna, na przykład, gusty ERŚ.

— Jeśli chodzi o gusty tamtej epoki, były one niezwykle zmienne, niejasne i niedostatecznie uzasadnione. Z jakiegoś powodu zyskało przewagę piękno kobiece. Dzieła literackie, fotografie, filmy uwydatniały cechy kobiecej urody, prawie wcale nie wspominając o męskich.

— Czyżby nasze dalekie siostry były tak haniebnie niewybredne? — oburzyła się Olla. — Dziedzictwo tysiącleci wojennego patriarchatu!

— Obfitość tak interesujących was męskich władców — odparła z uśmiechem Faj. — Ale wróćmy do oczu. Na pierwszym miejscu znajdowały się moje, czysto zielone, co w pełni odpowiada prawom biologicznym siły i zdrowia.

— A która z nas zajęłaby drugie miejsce?

— Czedi. Błękitne lub fiołkowe o jasnym odcieniu. Dalej szły szare, czarne i ciemnoniebieskie. Wielką rzadkością i dlatego bardzo cenioną, były topazowe jak u Ewizy i złociste jak Olli, wydawały się jednak złowieszcze, bo przypominały oczy drapieżników: kotów, tygrysów lub orłów.

— A jakie kryteria stosowano dla męskich oczu? — dopytywała się Ewiza.

— Wydaje się, że nie miewali zielonych ani, sądząc z literatury, błękitnych — odparła Faj, wzruszając ramionami. — Najczęściej wspomina się szare jak stal lub niebieskie jak lód. Były oznaką silnych, wojowniczych charakterów, prawdziwych mężczyzn, podporządkowujących sobie innych, w każdej chwili skorych do użycia pięści lub broni.

— Sądząc po tych oznakach, należy obawiać się Gryfa Rifta i Wira Norina — zażartowała Ewiza.

— Jeśli Gryf jest prawdziwym komendantem, to Wir Norin jest trochę zbyt miękki, nawet jak na mężczyznę EPP — zaoponowała Olla Dez.

— Oczy oczami, ale za chwilę trzeba będzie założyć ten metal — skonstatowała Ewiza, wzdychając — i na długo pożegnać się z poczuciem własnej skóry.

Przesunęła dłonią po ramieniu i odkrytej ręce odwiecznym gestem człowieka przyzwyczajonego od dziecka dbać o swoje ciało.

— Zacznijmy więc. Kto będzie asystować? Ty, Ollu i Nea?

— Bez Nei nie da rady — stwierdziła Olla.

— Zawołajcie ją więc.

Faj Rodis pierwsza wskoczyła do komory kontroli biologicznej.

Proces oblekania był długi i nieprzyjemny. Minęło sporo czasu, zanim cała siódemka zebrała się w okrągłej sali. Czedi Daan po raz pierwszy miała na sobie skafander i musiała stopniowo przyzwyczajać się do posiadania jakby podwójnej skóry. Nie mogła oderwać oczu od Faj Rodis. Wydawała się uosobieniem piękna silnego kobiecego ciała. Czarna otoczka uwydatniała jej bladą twarz i przejrzyste zielone oczy.

Na pasie każdego skafandra znajdował się owalny pojemnik likwidujący produkty metabolizmu, na ramionach połyskiwały prążki przyborów zapisu wizualnego i trójkątne lusterka wszechstronnej obserwacji. Na prawej ręce mieli dodatkowe obręcze kontaktowe, połączone ze statkiem poprzez osobistego robota, a we wgłębieniach obojczyków umieszczono cylindry cyrkulacji powietrza. Co jakiś czas między ciałem i skafandrem od ramion do stóp przebiegała fala, dająca przyjemne uczucie lekkiego masażu. Powietrze wychodziło przez zawory na piętach, a z zewnątrz wyglądało to tak, jakby na metalowym ciele prężyły się potężne muskuły.

Faj Rodis spoglądała na towarzyszy, tak dziwnie odległych i niedostępnych w chłodnym blasku oplatającego ciała metalu…

— I macie zamiar pokazać się tak Tormansjanom? — dobiegł z zewnątrz głos Gryfa Rifta.

Rodis w jednej chwili pojęła, co ją niepokoiło.

— W żadnym wypadku! — zwróciła się do Rifta. — My, kobiety, włożymy przyzwoite krótkie spódniczki ze strefy tropikalnej i pelerynki.

— Może lepiej koszule, jakie noszą Tormansjanki? — wtrąciła Tiwisa, uszczelniając zewnętrzne wycięcia skafandra.

— Spróbujemy, może okażą się wygodniejsze — zgodziła się Rodis.

— Sugeruję strój tropikalny dla mężczyzn — powiedział Wir Norin.

— Szorty pasują, lecz koszulka bez rękawów przyciągnie uwagę do „metalicznych” rąk — zaoponował Gryf Rift. — Tormansjańskie koszule nadają się także dla mężczyzn.

— Jakie to dziwne, że na Tormansie, na ulicach i w domu, ludzie okrywają całe ciało, ale w popularnych widowiskach lub spektaklach telewizyjnych występują dosyć skąpo odziani — zauważyła Olla Dez.

— Rzeczywiście, to absurdalna sprzeczność, jedna z wielu, jakie będziemy musieli wyjaśnić — stwierdziła Rodis.

— Może właśnie dlatego takie widowiska są popularne, że Tormansjanie na co dzień chodzą okryci od stóp do głów — rzekła domyślnie Czedi.

— Takie proste i pozornie wiarygodne wytłumaczenie może okazać się mylne. Prawa psychologii są znacznie bardziej skomplikowane — zakończyła dyskusję Faj.

Po pierwszym seansie stymulacji magnetycznej, przeprowadzonego przez Ewizę, „desantowcy” rozeszli się, czując się w nowych zbrojach skrępowani i wyobcowani. Musieli przyzwyczaić się do nich w ciągu paru dni dzielących ich od wyjścia. Cieniutka metalowa błona w zasadzie nie krępowała ruchów, lecz stała się niewidoczną barierą między nimi a pozostałymi członkami załogi. Niby wszystko było po staremu, ale przestano używać tylko „my” w planowanych działaniach, pojawili się „my” i „oni”.

Na znak gotowości gwiazdolotu z głównego obserwatorium Straży Nieba przesłano namiary lądowiska. „Ciemny Płomień” miał wylądować na szerokim łagodnym cyplu, na południowym brzegu morza równikowego, mniej więcej trzysta kilometrów od stolicy. Powiększone zdjęcie tego miejsca ukazywało ponury, porośnięty wysokimi, ciemnymi krzewami wał, wbijający się w głąb szaro-zielonego morza. Miejsce i dalsza morska okolica wydawały się bezludne, co wywołało obawy wśród pozostających na statku.

— Bezludzie jest koniecznym warunkiem do lądowania GPP. Uprzedziliśmy o tym Radę Czterech — przypomniał towarzyszom Gryf Rift.

— Mogliby wybrać miejsce bliżej jakiegoś miasta — powiedziała Olla Dez. — I tak nie pozwolili wszystkim na wyjście.

— Zapominasz, Ollu — rzekła niewesoło Rodis — że w pobliżu miasta byłoby bardzo trudno powstrzymać ciekawskich. Tutaj ustawią straże i nikt z mieszkańców Tormansa nie podejdzie do naszego statku.

— Podejdą! Gotów się jestem założyć! — z niespodziewaną zapalczywością wtrącił Gryf. — Przebiję zarośla zekranizowanym korytarzem, który będzie otwierał się na hasło dźwiękowe. Miejsce ukrytego wejścia przekażę Faj promieniem wideo. Możecie wysyłać do nas gości, rzecz jasna, tylko mile widzianych.

— Będą też niemile widziani — zauważyła Rodis.

— Nie sądzę. Nea zastąpi Atala i razem zablokujemy każdą taką próbę. Musimy być czujni. Skoro atak rakietowy okazał się porażką, mogą spróbować czegoś innego.

— Nie wcześniej, nim nie upewnią się, że drugi gwiazdolot, o którym im mówiłam, w ogóle nie przyleci. Do tego czasu będziecie bezpieczni, co najmniej trzy, cztery miesiące, a może i dłużej. Tak jak my — dodała ciszej Faj.

Gryf Rift położył dłoń na ramieniu okrytym czarnym, ciepłym metalem i zajrzał w poważne, nieustraszone oczy.

— Sama pani wyznaczyła termin swego powrotu na statek, Rodis. Lepiej go przyspieszyć, niż odwlekać.

— Rozumiem pańską troskę, Rift…

— Przypuśćmy, że natraficie na mur absolutnego niezrozumienia i nie zdołacie go przebić. Czy dalsze przebywanie tam będzie uzasadnione? Zbyt ryzykowne.

— Nie wierzę, że mogliby odrzucić ziemską wiedzę. To przecież brama do nieograniczonych możliwości, droga jasnej przyszłości w ich życiu, które obecnie jest krótkie, pełne udręczeń i obawiam się, ciemnoty — zaoponowała Rodis.

— Poczucie koniecznej ofiary jest bardzo archaiczne, występowało we wszystkich religiach i historii dawnych ludów. Ułagodzić nieznaną siłę, przebłagać bóstwo, zapewnić długowieczność kruchej egzystencji. Od mordowania ludzi na ołtarzach przed bojem, polowaniem, dla większego urodzaju lub trwałości budowli, od gigantycznych hekatomb urządzanych przez wodzów, cesarzy, faraonów do niewyobrażalnych rzezi w imię obłąkanych idei politycznych, religijnych lub nacjonalistycznych. Czy my, którzy znamy granice, twórcy wielkich organizmów społecznych, chroniących ludzi przed nieszczęściami i zbędnymi ofiarami, nie wyzbyliśmy się już tej przestarzałej cechy charakteru?

Faj Rodis delikatnie musnęła palcami włosy Gryfa.

— Skoro wtargniemy w życie Tormansjan, używając starych metod, skoro na siłę odpowiemy siłą i zejdziemy na ich poziom wyobrażeń o życiu i pragnień… — Rodis zamilkła.

— Tym samym przyjmiemy też konieczność ofiary. Tak?

— Tak, Rift…

Kiedy Rodis weszła do swej kabiny, zaświeciła jej obręcz sygnałowa. Czedi Daan, od jakiegoś czasu unikająca spotkania w cztery oczy, prosiła o pozwolenie przyjścia.

— Widocznie jestem naprawdę tępa — oznajmiła Czedi, ledwie przekroczyła próg — skoro tak mało wiem o komplikacjach życiowych…

Faj Rodis uścisnęła lekko gorące dłonie dziewczyny, obramowane na przegubach srebrnymi pierścieniami skafandra, napawając się jej powoli ciemniejącą twarzą w otoczce ciemnoblond włosów.

— Nie trzeba się obwiniać, Czedi! Najważniejsze to wszędzie i zawsze nie popełniać uczynku podyktowanego błędnym rozumowaniem. Któż nie błądził w, zdawało się, niezliczonych przeciwnościach losu? Podlegali im nawet bogowie z dawnych wierzeń. Tylko przyroda włada nieograniczonym okrucieństwem, by wykorzystywać owe sprzeczności w ślepych eksperymentach na koszt wszelkich form życia!

Usiadły na kanapie. Czedi spojrzała prosząco na Rodis.

— Proszę mi opowiedzieć o teorii inferna — poprosiła po chwili wahania i dodała pospiesznie: — Koniecznie muszę ją poznać.

Rodis wstała i zadumana przeszła się po kabinie. Zatrzymawszy się przy stelażu mikro-biblioteki przesunęła palcami po zielonych płytkach oznaczeń kodowych.

— Teoria infernalna, jak nazywano ją dawniej. Przede wszystkim nie jest to teoria, lecz zbiór obserwacji statystycznych na naszej Ziemi, na temat żywiołowych praw życia, a zwłaszcza ludzkiej społeczności. Inferno to po łacinie „dolny, podziemny” i oznaczało piekło. Do naszych czasów przetrwał wspaniały poemat Dantego, który, chociaż pisał właściwie satyrę polityczną, ukazał mocą swej wyobraźni mroczny obraz licznych piekielnych kręgów. Wyjaśnił, zrozumiałe wcześniej tylko dla okultystów, straszne znaczenie określenia „inferno”, jego beznadziejność. Napis na wrotach piekieł: „Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie”, wyrażał główną naturę przeznaczonych dla ludzi męczarni. Było to instynktowne przeczucie naturalnej podstawy rozwoju społeczeństwa ludzkiego w ewolucji wszelkiego życia na Ziemi poprzez śmierć i cierpienie. Wszystko to zostało zmierzone i policzone wraz z pojawieniem się maszyn elektronicznych. Najjaskrawiej wyraża inferno bezwzględna selekcja naturalna przyrody, ulepszająca byty na oślep, jak w grze, w której rzuca się kości niezliczoną ilość razy. Za każdym takim rzutem giną w beznadziejnych cierpieniach miliony istnień. Okrutny dobór naturalny prowadził ewolucję tylko w jednym, najważniejszym kierunku: maksymalnej swobody, niezależności od środowiska zewnętrznego. Wymagało to w sposób nieunikniony wyostrzenia zmysłów, systemu nerwowego, i powodowało zwiększenie sumy cierpień na drodze życia.

— Inaczej mówiąc, taka droga prowadziła donikąd. Powodowała mnożenie się niedojrzałości, hipertrofię jednostajności, jakby ziaren piasku na pustyni, naruszenie wyjątkowości i drogocennej niepowtarzalności w niezliczonych kopiach… Przechodząc tryliony przekształceń od bezmózgich morskich żyjątek do organizmu myślącego, życie zwierząt przez miliardy lat historii geologicznej przedstawiało prawdziwe inferno.

— Człowiek, jako istota myśląca, popadł w inferno dwoiste, dla ciała i duszy. Początkowo wydawało mu się, że uchroni go od wszelkich życiowych dramatów powrót do natury. Tak powstały opowieści o dziewiczym raju. Kiedy lepiej zbadano strukturę ludzkiej psychiki, naukowcy stwierdzili, że inferno w ludzkiej duszy to pierwotne instynkty, niewola, w której człowiek więzi samego siebie, sądząc, że broni swojej indywidualności. Niektórzy filozofowie, mówiąc o fatalistycznej determinacji instynktów, proponowali sublimowanie ich i w taki sposób znajdowali wyjście z inferna. Tylko stworzenie odpowiednich warunków samodoskonalenia mogło pomóc ludzkości zrobić wielki krok na drodze postępu społecznej świadomości.

— Przedstawiciele religii głosili, że natura, umożliwiająca rozwijanie instynktów, jest uosobieniem zła, znanym od dawna pod imieniem Szatana. Uczeni sprzeciwiali się temu, uważając, że proces ślepej ewolucji naturalnej ukierunkowany jest na uniezależnienie się od środowiska zewnętrznego.

— Wraz z rozwojem potężnych państwowych aparatów władzy i ucisku, z nasilaniem się nacjonalizmu za zamkniętymi granicami, społeczeństwa coraz bardziej pogrążały się w infernie.

— Ludzie miotali się w przyrodzonych i społecznych sprzecznościach, dopóki Karol Marks nie sformułował jasnej i prostej tezy o skoku z królestwa konieczności do królestwa wolności na jedynej możliwej drodze przebudowy ustroju społecznego.

— Badając dyktatury faszystowskie ERŚ, filozof i historyk piątego okresu, Erich Fromm sformułował pryncypia infernalne, opracowane później drobiazgowo przez mojego nauczyciela.

— Fromm zauważył, że każda struktura oparta na nierówności socjalnej ma tendencję do izolowania się, odgradzania się od kontaktów z innymi systemami w celu chronienia siebie. Naturalnie poważyć się utrzymać społeczną nierówność mogły tylko klasy uprzywilejowane, wyzyskiwacze. To oni przede wszystkim przeprowadzali segregację własnego narodu pod byle pretekstem, nacjonalnym lub religijnym, by przekształcić jego życie i zamknąć krąg inferna. Oddzielić od reszty świata i ograniczyć kontakty tylko do grupy rządzących. Dlatego infernalność była niechybnie dziełem ich rąk. Tak nieoczekiwanie realizowała się w praktyce naiwna religijna nauka Maniego o istnieniu celowego zła w świecie, manicheizm. W rzeczywistości była to całkiem materialistyczna walka o przywileje w świecie, w którym brakowało wszystkiego.

— Fromm uprzedzał ludzkość, by nie dopuściła do władzy oligarchii, faszyzmu lub kapitalizmu. Zatrzasnęłaby się wówczas nad naszą planetą płyta grobowa kompletnie beznadziejnej egzystencji pod butem absolutnej władzy, uzbrojonej w oręż o straszliwej mocy i nie mniej zabójczą wiedzę. Tezy Ericha Fromma, w opinii Kina Ruha, pomogły ludzkości zbudować nowy świat na progu Ery Światowego Zjednoczenia. Zresztą to właśnie Fromm stwierdził jako pierwszy, że cała naturalna ewolucja na Ziemi jest infernalna. Kin Ruh napisał o tym później niezwykle jasno.

Rodis wprowadziła odpowiedni szyfr i zajaśniał niewielki kwadrat ekranu bibliotecznego. Znajome oblicze Kina Ruha pojawiło się na żółtym tle. Wbijał w widzów ostre spojrzenie białawych oczu. Uczony skinął ręką i zniknął, zamierzając mówić spoza kadru.

Na ekranie zaś ukazała się zmęczona, smutna i uduchowiona twarz starego mężczyzny z kwadratowym czołem i wysoko zaczesanymi siwymi włosami. Kin Ruh wyjaśnił, że jest to starożytny filozof Aldis, którego kiedyś utożsamiano z twórcą latarni morskiej. Trudno połapać się w imionach u narodów, których fonetyka nie zgadzała się z ortografią, a pierwotna wymowa przepadła w późniejszych stuleciach, co szczególnie uwidoczniło się w bardzo rozpowszechnionym w ERŚ języku angielskim.

Aldis, wyraźnie zdenerwowany i ciężko dyszący z powodu ewidentnej choroby serca, przemawiał: „Weźmy dla przykładu młodego człowieka, któremu właśnie ukochana żona zmarła na raka. Jeszcze nie uzmysłowił sobie, że padł ofiarą szczególnej niesprawiedliwości, wszechobecnego prawa biologicznego, bezlitosnego, potwornego i cynicznego, wcale nie różniącego się od niemniej okrutnych „praw” faszystowskich. To okrutne prawo powiada, że człowiek musi cierpieć, postradać młodość i siły, a w końcu umrzeć. Pozwala odebrać młodemu człowiekowi to, co najdroższe, nie zapewniając mu bezpieczeństwa ani ochrony, wystawiając go bezbronnym na wszelkie ciosy losu w mrocznej przyszłości! Człowiek zawsze pragnął szaleńczo zmienić owo ustanowione przed miliardami lat prawo, eliminujące istoty słabsze biologicznie. Dlaczego mamy godzić się na swą dolę bez walki?… Tysiące Einsteinów biologii pomogą nam uniknąć tej okrutnej walki o byt. Odmawiamy skłonienia głów przed niesprawiedliwością natury, spowodowaną zgodą na jej prawa”. Kin Ruh skomentował: „Trudno wyrazić jaśniej pojęcie ludzkiego inferna. Widzicie, jak dawno ludzie zrozumieli jego zasady? A teraz…”

Na ekranie pojawił się model kuli ziemskiej, wielowarstwowa przezroczysta sferoida, oświetlona od środka. Każdy odcinek jej powierzchni był maleńką dioramą, rzucającą stereoskopowy obraz wprost przed oczy widza jakby z ogromnej odległości. Na początku zapłonęły niższe warstwy skorupy ziemskiej, podczas gdy zwierzchnie pozostawały wciąż przejrzyste i nieczytelne. Projekcja przesuwała się stopniowo ku powierzchni. Przed oczami widza rozwijała się poglądowo historia Ziemi, zawarta w nawarstwieniach geologicznych. Ten model pokazowy przesycony był jednak treścią nieznaną wcześniej Czedi. Kin Ruh objaśnił, że zbudował schemat zwierzęcej ewolucji na podstawie danych dostarczonych przez Ericha Fromma.

Każdy rodzaj zwierzęcia był przystosowany do warunków życia w swojej niszy ekologicznej, jak nazywali ją biolodzy jeszcze w starożytności. Przystosowanie uniemożliwiało wyjście z owej niszy, tworząc odrębny krąg inferna, dopóki dany gatunek nie rozmnożył się na tyle, iż nie mógł dłużej egzystować w przepełnionej niszy. Im większe i bardziej sukcesywne było przystosowanie, tym straszniejszą trzeba było zapłacić za nie cenę.

Rozpalały się i gasły różne fragmenty globusa, migały obrazki strasznej ewolucji świata zwierząt. Wielotysięczne stada ziemnowodnych gadów, podobnych do krokodyli, taplających się w gęstych błotach i na lagunach; jeziorka wypełnione salamandrami, wężowatymi i jaszczurowatymi stworzeniami, ginącymi milionami w bezmyślnej walce o byt. Żółwie, ogromne dinozaury, morskie stwory, wijące się i rozkładające w zatrutych wodach zatok albo ginące z głodu na spustoszonych brzegach.

Na wyższych warstwach rozwoju geologicznego pojawiły się wielkie stada ptaków i innych zwierząt. Następował nieuchronny rozwój mózgu i wszystkich zmysłów, coraz silniej objawiały się strach przed śmiercią, troska o potomstwo, a także wyraźnie odczuwalne cierpienia roślinożerców, w których świecie potężne drapieżniki odgrywały podobną rolę, jak później demony i diabły przedstawiane w ludzkich fantazjach. Ich władcza moc, ostre kły i pazury, dzikie, pierwotne piękno, miały tylko jeden cel: rozrywać i rozszarpywać żywe ciała, a potem miażdżyć kości.

Nikt ani nic nie mogło im pomóc, przerwać tego zamkniętego infernalnego kręgu, bagna, step ani las, w których zwierzęta przychodziły na świat ze ślepym instynktem rozmnażania się i ocalenia gatunku… Człowiek, z jego wyostrzonymi zmysłami, dobrą pamięcią i zdolnością spoglądania w przyszłość, prędko zrozumiał, że jest tak samo skazany jak wszystkie ziemskie stworzenia od narodzin do śmierci. Była to tylko kwestia poziomu doświadczenia w owym kręgu cierpień, jakie przypadło danemu osobnikowi. Im wyżej rozwinięty, czystszy i szlachetniejszy człowiek, tym odpuszczona mu będzie większa doza cierpienia ze strony „hojnej” natury i społeczeństwa, dopóki ludzka mądrość, objawiająca się w tytanicznych wysiłkach, nie przerwie owej gry ślepych żywiołowych sił, trwającej od miliardów lat w życiu planety…

Oto dlaczego pierwsze zrozumienie infernalności życia powodowało tak wiele załamań psychicznych i samobójstw w najpiękniejszym momencie życiowego rozwoju, między osiemnastym a dwudziestym rokiem życia.

— Zestawiłam dwa fragmenty wykładu mojego nauczyciela — powiedziała Faj Rodis — które dobrze objaśniają okrutną teorię inferna. „Bo miliony lat na wiarę naszych: tak! ty odpowiadasz: nie!” — dodała, parafrazując jednego ze swych ulubionych dawnych poetów rosyjskich.

— O tak! — zakrzyknęła Czedi. — Czy mogłabym się jednak dowiedzieć, jakim próbom poddawani byli niektórzy historycy?

— Widzę, że masz o tym większą wiedzę, niż sądziłam — stwierdziła Rodis, jakby czytając w jej myślach. — Możesz dowiedzieć się jeszcze więcej.

Mówiąc to wydobyła gwiaździsty kryształ zapisu pamięciowego, zwany potocznie „gwiazdką” i podała go Czedi.

— Infernalność stokrotnie nasilała nieuniknione cierpienia życiowe — powiedziała. — Tworzyła ludzi ze słabym systemem nerwowym, których życie stawało się przez to jeszcze cięższe. Istne błędne koło. W miarę postępu ulepszania warunków życia cierpienie słabło, tworząc obojętnych egoistów. Wraz z przejściem na wyższy stopień świadomości społecznej przestaliśmy się zamykać w kręgu osobistych problemów, za to niezmiernie poszerzyło się strapienie o innych, to jest współczucie, altruizm, troska o pokonanie nieszczęść i biedy na całym świecie, czyli tego, co zajmuje i niepokoi każdego z nas. Skoro znajdujemy się w infernie i uświadamiamy sobie niemożność wyjścia z niego przez poszczególnego człowieka ze względu na długotrwałość procesu dziejowego, tym bardziej należy robić wszystko, by dopomóc w jego likwidacji, czyli pomagać innym, czynić dobro, tworzyć piękno, rozpowszechniać oświatę. Inaczej, jaki sens miałoby życie?

— Prosta zasada, którą zrozumiano, rzecz dziwna, nie tak prędko. Dlatego prawdziwi duchowi rewolucjoniści bywali rzadkim zjawiskiem w tych dawnych czasach.

— Aby poznać bezmiar zamierzchłych cierpień, my historycy stworzyliśmy system doświadczeń, umownie nazwany stopniami infernalności. Jest to seria nie tylko fizycznych, ale także psychicznych męczarni, przeznaczonych do tego, by badacze dziejów ERŚ lepiej zrozumieli odczucia przodków. Motywacja ich działań i przesądów stałaby się bliższa oświeconym umysłom oddalonych o tysiące lat potomków.

Czedi Daan pochyliła głowę w skupieniu.

— Czy myśli pani, że Tormans to inferno? Że wieko planetarnego ucisku zatrzasnęło się tutaj, ponieważ nie osiągnęli…

— Planetarna oligarchia pojawiła się u nich dosyć szybko w wyniku jednorodnej kultury — wyjaśniła Faj.

Czedi Daan wyszła, oglądając się na nieruchomą Rodis, błądzącą myślami po niepoznanej jeszcze do końca planecie pod statkiem lub po bezgranicznie dalekiej Ziemi.

Dwie godziny później Czedi wróciła z pałającymi policzkami i spuszczonymi oczami. Bez słowa oddała „gwiazdkę”, chwyciła wyciągniętą dłoń Rodis i przyłożyła do czoła, potem szybko ucałowała. Szepnąwszy: „Przepraszam za wszystko”, wybiegła z kabiny, poruszając się wciąż niezręcznie w skafandrze. Faj patrzyła w ślad za nią i trudno byłoby znaleźć u innych członków załogi tyle macierzyńskiej czułości, co u szefowej wyprawy.

Wrażenia z dopiero co przejrzanej „gwiazdki” zaniepokoiły Czedi, wyzwalając w niej pierwotne instynkty. To, co zobaczyła, wryło się w jej pamięć z bolesną wyrazistością, bez względu, jak bardzo dziewczyna nie chciała by o tym zapomnieć. Znając wiele podobnych historii z dawnych książek i filmów, Czedi wyobrażała sobie okrucieństwo dawnych czasów dość abstrakcyjnie.

Wytrzymałość bohaterów budziła otuchę, a samo ukazanie ich perypetii wywoływało niejasne przyjemne poczucie bezpieczeństwa, niemożności takiego zajścia nie tylko w życiu Czedi, ale również wszystkich pozostałych Ziemian. Nauczyciel psychologii wyjaśniał w szkole, że w dawnych czasach, gdy było dużo głodujących nędzarzy, syci i zadowoleni ludzie lubili czytać książki i oglądać filmy o umierającej z głodu biedocie, o skrzywdzonych i poniżonych, by tym bardziej docenić wartość swojego życia. Najwięcej sentymentalnych opowieści o kalekich i nieszczęśliwych ludziach oraz ich antytezie, jakimi byli niezwykli szczęściarze i cudowne piękności, powstało w niestabilnych, niespokojnych czasach ERŚ. Ludzie przeczuwający nieuchronność groźnych wstrząsów w życiu ludzkości, cieszyli się każdym dziełem sztuki, które mogło im dać choćby tymczasowe poczucie bezpieczeństwa: „Niech to przydarza się innym, byle nie mnie”.

Czedi, tak jak wszyscy, była zahartowana przez pracę fizyczną, pomagała też w szpitalach na oddziałach dla ciężko chorych z nawrotami chorób dziedzicznych lub przypadkami ciężkiej traumy z koniecznością łagodnej eutanazji, występującymi bez względu na aktualny poziom rozwoju społecznego.

Wszystko to jednak było naturalną życiową koniecznością, zrozumiałą, przezwyciężoną intelektem i treningiem psychicznym, w egzystencji, która w każdej minucie odczuwała duchową jedność z wielką rzeką ludzkości, zmierzającej ku świetlanej przyszłości. Nie trzeba było w nią wierzyć, jak w dawnych wiekach, tak wyraźnie rysowała się przed idącymi w przyszłość. To jednak, co zobaczyła Czedi w „gwiazdce” Rodis, nie miało nic wspólnego z problemami EPR.

Samotność i bezradność człowieka, odrywanego przemocą od wszystkiego, co cenne, światłe i piękne, obnażyły się z taką mocą, że uczucie beznadziejnego smutku wdarło się mimo woli do serca Czedi. Udręki i poniżenia, jakim podlegały wyjątkowe, odrzucone jednostki, wtrącały człowieka EPR w prymitywną wściekłość, wymieszaną z bezsilną goryczą, uczucia, zdawałoby się, niemożliwe dla dzisiejszych mieszkańców Ziemi.

Poprzez doświadczenia Faj Rodis, Czedi jak gdyby weszła w duszną atmosferę bezmyślnego okrucieństwa i wrogości dawno minionych epok. Duma i godność kobiety EPR nie załamały się pod ową psychiczną presją, być może dlatego, że wcześniej przeszła ją Faj Rodis, która uosabiała wszystko to, ku czemu dążyła Czedi.

Młoda badaczka człowieka i społeczeństwa zawstydziła się, wspominając, jak na dalekiej Ziemi nie raz podawała w wątpliwość konieczność istnienia skomplikowanych systemów opiekuńczych ustroju komunistycznego. Ziemianie od pokoleń poświęcali temu ogrom sił i środków. Teraz Czedi wiedziała już, że bez względu na nieuchronny rozwój dobra, współczucia i czułości, suma milionów lat przeżytych w infernalnych cierpieniach, zapisana w pamięci genetycznej, ciągle możliwe jest pojawienie się ludzi z archaicznym pojmowaniem waleczności, z dziką żądzą władzy nad innymi i wywyższenia siebie przez poniżanie pozostałych. Jeden wściekły pies może pokąsać i sprowadzić śmiertelne niebezpieczeństwo na wielu ludzi. Tak samo osobnik ze skrzywioną psychiką może przysporzyć strasznych nieszczęść dobremu, niczego niespodziewającemu otoczeniu, dopóki świat, który dawno zapomniał o dawnych socjalnych zagrożeniach, nie zdoła go odizolować i transformować.

Oto dlaczego tak ważna jest organizacja PNOI, nadzoru psychologicznego, ściśle współpracująca z STI, Sieciową Transformacją Indywidualności, bez przerwy konsultująca się z Radą Honoru i Prawa. Działa analogicznie jak OES, Ochrona Elektronicznej Sieci statku kosmicznego, tylko w jeszcze bardziej skomplikowany, wielostronny sposób.

Uświadomienie sobie, jak ważna jest rola PNOI, uspokoiło i pocieszyło Czedi. Jak gdyby macierzyńska, nieustanna troska ziemskiej ludzkości dosięgła jej tutaj poprzez wici Szakti i Tamasu. Westchnąwszy głęboko, dziewczyna zorientowała się, że nie czuje już metalowej zbroi i zasnęła tak spokojnie, jak jej się to jeszcze nie zdarzyło od chwili dotarcia w okolice Tormansa.

5. W ogrodach Coama

Neę Holli, która przeniosła się pod kopułę gwiazdolotu na miejsce Gena Atala, zbudziło głuche wycie urządzeń do nasłuchu zewnętrznego. Zorientowała się, że „Ciemny Płomień” zszedł na niższą orbitę, nie wyłączając pola ochronnego. Zobaczyła na ekranie wewnętrznej TWF pilotów gwiazdolotu z ożywieniem o czymś rozprawiających z Faj Rodis.

Obniżenie lotu „Ciemnego Płomienia” mogło zaniepokoić całą planetę. Możliwy był następny napad w momencie, gdy Ziemianie wyłączą pole ochronne. Faj Rodis, nalegająca na wyłączenie pola, była górą. Zapewniła pilotów, że w państwie oligarchicznym sprzężenie zwrotne działań jest nieuchronnie słabe. Zanim wieść o tym, że pole zostało wyłączone i można znów atakować, dotrze do najwyższego władcy, „Ciemny Płomień” zdąży wylądować.

Gwiazdolot krążył nad planetą Jan-Jah, zrównując się powoli z wyznaczonym miejscem lądowania. Wbijający się w morze cypel był trochę za mały dla ogromnego, ociężałego GPP. Otworzono jeszcze dwa szyby obserwacyjne i Ziemianie nie mogli się od nich oderwać, po raz pierwszy oglądając planetę z tak bliska. Nie była błękitna jak Ziemia. Dominujący był odcień fioletowy, duże jeziora wśród gór wyglądały na prawie czarne ze złotawym połyskiem, oceany zaś były ciemnoametystowe. Tam, gdzie muł prześwitywał przez płytszą wodę, morze zieleniało ponuro.

Ziemianie z nostalgią wspominali radosną zieleń Tybetu, jak ją ujrzeli ostatnim razem z takiej samej wysokości.

Równolegle ciągnące się pasma zmurszałych niskich grani, sznury stłoczonych piramidalnych wierzchołków, labirynty suchych dolin na bezkresnych płaskowyżach Jan-Jah były jasnobrązowe z fioletowym odcieniem. Miejscami cienka warstwa roślinności porastała czekoladową, zrytą i bezpłodną glebę. Kolosalne rozlewiska pomarszczonej, ciemnoszarej lawy odgradzały równikowy obszar rozpadlin. Wokół tych mrocznych stref gleba miała barwę ceglaną, a im dalej od jałowych gór stawała się bardziej żółta. Symetryczne bruzdy piaszczystych diun pokrywały pustynne wybrzeże i planeta zdawała się tutaj niezamieszkana.

Dopiero przyjrzawszy się bliżej, dostrzegli Ziemianie, że wzdłuż większych rzek i w nizinnych kotlinach, gdzie gleba szarzała od parującej wilgoci, większe przestrzenie były podzielone na regularne kwadraty. Dalej widać było drogi, zielone wyspy miast i ogromne bure plamy podwodnej roślinności na morskich płyciznach. Obłoki nie płynęły po niebie puszystymi kulkami, pierzastymi smugami ani polami oślepiającej bieli, jak na Ziemi. Tutaj gromadziły się łuskowatymi, ziarnistymi masami, skupiając się nad morzami przedniej i tylnej półkuli.

Gwiazdolot przenikała wibracja. Gryf Rift włączył ochładzacze. Okryty srebrną chmurą statek pofrunął w dół. Tym razem załoga przetrwała przeciążenie nie w komorach magnetycznych, lecz w fotelach i na kanapach amortyzacyjnych. I znów, bezwiednie zachowując niewidzialną barierę, siedmioro śmiałków w metalowych zbrojach zebrało się oddzielnie od pozostałych.

Miejsce i czas lądowania „Ciemnego Płomienia”, jak się później dowiedzieli Ziemianie, utrzymane było w sekrecie. Dlatego tylko nieliczni mieszkańcy Jan-Jah widzieli, jak bryła statku, prędko wyłaniając się z głębi firmamentu, zawisła nad pustynnym półwyspem. Gorący słup energii hamującej uderzył w sypką glebę, wznosząc kłęby dymu i pyłu. Szybko zmniejszająca się kolumna długo nie poddawała się naporowi wiatru morskiego. Jej gorący dech daleko rozprzestrzenił się po morzu i pustyni, na spotkanie spieszących w to miejsce długich, dudniących pojazdów, nabitych Tormansjanami w jednakowych, liliowych mundurach. Byli uzbrojeni, każdy miał na piersi kabury, z których sterczały krótkie wygięte rurki. Gdy dotarło do nich tchnienie żaru, zatrzymali się i cofnęli na bezpieczną odległość. Wpatrywali się w gęstą kurzawę, starając się odgadnąć, czy mają do czynienia z udanym lądowaniem, czy może z katastrofą. Stopniowo przez szaro-brązowy tuman zaczęła majaczyć ciemna kopuła gwiazdolotu, stojącego tak równo, jak gdyby osadzony był na solidnych fundamentach. Ku zdumieniu Tormansjan wysokie krzewy wokół statku okazały się nienaruszone. Trzeba było wyrąbać w nich drogę, by mogły przejechać auta z emblematem czterech żmij, mające zabrać przybyszy.

Bezpośrednio wokół gwiazdolotu roślinność była wypalona, a gleba stopiona, tworząc gładki podjazd.

Nagle zarys gwiazdolotu zniknął w srebrnej chmurze. Na Tormansjan powiało chłodem. Gleba ostygła w parę minut. W ścianie statku otwarły się dwa okrągłe luki, przypominające szeroko rozstawione, ogromne oczy. Ich gładkie, wypukłe szyby zapłonęły złowieszczo w promieniach czerwonego słońca, przebijających się przez rzedniejące kłęby pyłu. Tormansjanie w liliowych strojach przemierzyli gęstwę krzewów uformowani w półkole i zatrzymali się, spoglądając na pozostające na zewnątrz samochody. Widocznie otrzymali polecenie, by się zbytnio nie zbliżać. Nieludzkie, potężne tchnienie poniosło się nad półwyspem. Wir powietrzny zakręcił listkami, giętkimi gałązkami i uniósł ponownie osiadający kurz niemal do nieboskłonu. Wiatr porwał i zaniósł śmieci w otwarte morze. Bezzwłocznie z pierścieniowatego występu obudowy kopuły statku wysunęły się grube płyty ochronne. Wysunęła się także masywna lufa o nadludzkich rozmiarach. Na jej czubku zgrabnie i bezdźwięcznie otworzył się wachlarz metalowych belek, pod którym opuściła się na ziemię przezroczysta klatka podajnika. Tormansjanie z zapartym tchem wpatrywali się w pojemnik błyszczący jak kryształ.

Faj Rodis, idąca przodem przez kolistą galerię, pożegnała się spojrzeniem z pozostającymi na statku członkami załogi. Stanęli w rzędzie i starając się ukryć obawy, żegnali wychodzących uśmiechami i przyjacielskimi uściskami.

Gryf Rift stał przy dźwigniach podnośnika. Zatrzymał przechodzącą obok Faj za metalowy łokieć i szepnął jej do ucha z niezwykłym dla niego wzruszeniem:

— Pamiętaj, Faj, jestem gotów wziąć wszystko na siebie! Zetrę ich miasto z powierzchni planety i zryję na głębokość kilometra, żeby was wydobyć!

Faj Rodis objęła krzepki kark komandora, przyciągnęła do siebie i ucałowała.

— Nie, Gryfie, nigdy tego nie zrobisz!

W tym „nigdy” było tyle siły, że surowy pilot schylił pokornie głowę…

Przed mieszkańcami Jan-Jah pojawiła się kobieta w czarnym stroju, podobnym do tego, jakie przysługiwały tylko wyższym dostojnikom Ośrodka Mądrości. Metalowa stójka kołnierza tworzyła przezroczystą osłonę na twarzy gościa. Na ramionach, w rytm jej kroków, podrygiwały wężowate rurki i błyskały oślepiająco trójkątne lusterka, niczym oznaki władzy. W ślad za ziemską kobietą sunął połyskujący czarnym daszkiem, przebierając dziewięcioma cienkimi nóżkami, jakiś tajemniczy mechanizm…

Jeden za drugim wychodzili ze statku jej towarzysze, trzy kobiety i trzej mężczyźni, każde z nich w towarzystwie podobnego dziewięcionożnego urządzenia.

Najbardziej poruszyły witających odkryte do kolan nogi przybyszów, pobłyskujące różnymi kolorami metali, z krótkimi ostrogami na piętach. Metal prześwitywał też w rozcięciach męskich koszul i szerokich rękawach damskich bluz. Mieszkańcy Jan-Jah stwierdzili ze zdumieniem, że oblicza Ziemian, gładkie i opalone, niczym nie różniły się od twarzy „ludzi z Białych Gwiazd”, jak nazywali samych siebie Tormansjanie. W mig zrozumieli, że metal na ciałach przybyszów to tylko szczelnie przylegająca odzież.

Dwóch wyglądających na ważnych Tormansjan wysiadło z wysokiego i długiego pojazdu, wyginającego się w zaroślach jak gąsienica. Stanęli przed Faj Rodis i lekko się skłonili.

Ziemianka przemówiła w czystym języku Jan-Jah, lecz jej głos, wysoki o metalicznym tembrze, zadźwięczał z cylindra znajdującego się na grzbiecie towarzyszącego jej mechanizmu.

— Witajcie, rodacy, rozłączeni z nami na dwadzieścia wieków. Nadszedł czas, by znowu się spotkać.

Tormansjanie odpowiedzieli niestrojnym gwarem, spoglądając po sobie z wyrazem ogromnego zdziwienia. Notable, przyozdobieni wężowymi emblematami, zbliżyli się pospiesznie i zachęcili gości, by podeszli do największego pojazdu. Najwyższy wzrostem dostojnik wydobył z torby na piersi kartę żółtego papieru, zapisaną pięknymi znakami Jan-Jah. Pochyliwszy głowę, zaczął wykrzykiwać słowa tak, że usłyszeli go też ludzie przebywający w gwiazdolocie i Tormansjanie stojący opodal za krzakami. Mieszkańcy planety stanęli na baczność, schylając głowy z szacunkiem.

— Tak rzecze wielki i mądry Czojo Czagas. Oto jego słowa do przybyszów: „Zjawiliście się tu, na planecie szczęścia, lekkiego życia i lekkiej śmierci. W swej wielkiej dobroci lud Jan-Jah nie odmawia wam gościny. Zamieszkajcie z nami, dowiedzcie się o naszej mądrości, błogostanie i sprawiedliwym ustroju i opowiedzcie o nich w tych nieznanych rejonach nieba, z których przybyliście tak nieoczekiwanie!”

Orator zamilkł. Ziemianie oczekiwali ciągu dalszego przemowy, lecz dostojnik schował papier, wyprostował się i machnął dłonią. Tormansjanie odpowiedzieli gromkim okrzykiem.

Faj Rodis obejrzała się na towarzyszy i Czedi mogłaby przysiąc, że zielone oczy w beznamiętnym obliczu szefowej śmiały się jak u psotnej uczennicy.

Otwarły się drzwiczki w ścianie pojazdu i Rodis wkroczyła na upuszczający się podnośnik. Dziewięcionogi robot, wierny SDG, ruszył jej śladem, nie bacząc na protestujący gest dostojnika, za którego plecami w jednej chwili pojawił się postawny mężczyzna w liliowym mundurze z naszywką w kształcie oka na lewej piersi. Faj Rodis weszła już do środka, gdy SDF uczepił się przednimi kończynami krawędzi podnośnika. Liliowy człowiek pchnął w tym momencie nogę robota prosto w sam środek metalowego kołpaka. Ostrzegawczy krzyk Rodis, która obejrzała się sekundę za późno, zamarł jej na wargach. Tormansjanin poleciał w górę i opisawszy łuk, spadł w gęstwinę ciernistych krzewów. Twarze innych strażników wykrzywiła wściekłość. Gotowi byli zaatakować SDG, wymierzając weń lufy napierśnych urządzeń. Faj Rodis rozpostarła dłoń nad swoim robotem, opuszczając osłonę twarzy i po raz pierwszy silny głos Ziemianki rozległ się na planecie Jan-Jah bez przekaźnika:

— Ostrożnie! To tylko maszyna, służąca za pojemnik dla różnych rzeczy, jest tragarzem, sekretarzem i stróżem. Sama w sobie niegroźna, lecz tak zaprogramowana, że kula wystrzelona w niego zrykoszetuje z tą samą siłą, a uderzenie wyzwala pole odrzutu, jak się to stało przed chwilą. Pomóżcie waszemu funkcjonariuszowi wydostać się z krzewów i zostawcie w spokoju naszych metalowych służących!

Tormansjanin ugrzęzły w cierniach szarpał się, wrzeszcząc ze złości. Strażnicy i dwaj notable cofnęli się i wszystkie siedem SDG weszły do środka.

Ziemianie rzucili ostatnie spojrzenie na „Ciemny Płomień”. Przytulny i solidny twór rodzimej planety stał pośrodku zapylonej polany na równinie oświetlonej jasnym, obcym światłem. Ziemianie wiedzieli, że sześcioro pozostałych nieustannie ich obserwuje, lecz ciemność w głębi luku i galerii zdawała się nieprzenikniona.

Na znak dostojnego „Żmijowatego”, jak nazwała go w myślach Ewiza, kosmonauci zasiedli na miękkich siedzeniach i pojazd ruszył, kołysząc się i podskakując na nierównej drodze. Gdzieś pod podłogą dudniły silniki. Z tyłu podniosła się brunatna kurzawa, przesłaniając kopułę „Ciemnego Płomienia”. Rury wydechowe potężnego kompresora wzniecały tumany krzu. Ziemianie rozejrzeli się wokół. Eskorta z dwoma „Żmijowatymi” rozsiadła się w pobliżu, nie okazując przyjaznych ani wrogich uczuć, nawet zwykłej ciekawości. Rodis wyłowiła jednak łapczywą i lękliwą dociekliwość w ukradkowych zerknięciach. Tak mogłyby się zachowywać dzieci w odległej ziemskiej przeszłości, którym pod groźbą kary zakazano kontaktów z obcymi. Lądowanie Ziemian było utrzymane w tajemnicy. Prędko mknący samochód nie przyciągał początkowo uwagi coraz liczniejszych pieszych oraz ludzi w wysokich, rozkołysanych pojazdach. Pogłoski o gościach z Ziemi jakimś sposobem rozniosły się jednak po Ośrodku Mądrości. Przez cztery ziemskie godziny, podczas których samochody docierały do stolicy planety, na skraju szerokiej drogi tłoczyli się ludzie, młodzi bez wyjątku, w roboczych ubraniach jednakowego kroju, lecz we wszystkich możliwych kolorach. Brązowe suche równiny pozostały w tyle. Bardzo ciemna, gęsta zieleń zagajników przeplatała się z geometrycznie wydzielonymi polami, a długie rzędy niskich domków z masywnymi sześcianami fabryk.

W końcu pod kołami pojazdu nieznośnie zapiszczała szklana, lustrzana nawierzchnia ulicy, podobna do tych, jakie kosmonauci widzieli w transmisjach telewizyjnych. Zamiast jednak zagłębić się w miasto, auta wróciły na drogę obsadzoną wysokimi drzewami z ciemnooliwkową korą na prostych pniach. Długie gałęzie spływały na drogę i wachlarzowato przesłaniały sąsiednie drzewa. Droga pogrążała się w cieniu, jak głębia sceny wśród nieskończonych rzędów dekoracji. Wkrótce jednak drzewne kulisy ustąpiły miejsca potrójnym rządkom niewysokich drzewek, przypominających żółte stożki, wywrócone podstawą do góry. Między nimi, w trójkątnych prześwitach na tle ciemnoliliowego nieba widniał wierzchołek góry, usianej pstrymi kwiatami i panującej nad całą stolicą. Niebieski mur wysokości czterech metrów otaczał owalną przestrzeń, w której kłębiła się gęstwina drzew podobnych do srebrnych świerków. Ten ogród czy raczej park rosnący za pstrym dywanem łąki, wydał się patrzącym piękny po burych, brązowych lub czekoladowych stepach, rozpościerających się pod głębokim liliowym niebem na długości trzystu kilometrów od gwiazdolotu do stolicy.

— Co to za gaj? — przerwała po raz pierwszy milczenie Faj Rodis, zwracając się do starszego „Żmijowatego”.

— Ogrody Coama — odrzekł tamten z lekkim ukłonem. — Miejsce, w którym mieszka sam wielki Czojo Czagas i jego wysocy zastępcy, członkowie Rady Czterech.

— To znaczy, że nie jedziemy do miasta?

— Nie. W swej nieskończonej dobroci i mądrości wielki przyjmie was w Ogrodach Coama. Będziecie jego gośćmi dopóki nie opuścicie planety Jan-Jah… Jesteśmy u celu. Dalej nie może pojechać żaden samochód.

Starszy dostojnik z niespodziewaną zręcznością otworzył tylne drzwiczki i wysiadł na szklaną gładź podjazdu przed bramą. Uniósł przed twarzą błyszczący dysk i znikł w bocznej furtce. Drugi „Żmijowaty”, wciąż milcząc, zaprosił gości gestem, by wysiedli z auta.

Kosmonauci zebrali się przed bramą, prostując i poprawiając rurki biofiltrów. Wir Norin i Czedi Daan cofnęli się, by objąć wzrokiem wielokondygnacyjne urządzenie z wewnętrznymi występami i pozłacanymi grzebieniami, będące wrotami Ogrodów Coama.

— Tu też jest żmija! — zawołała Czedi. — Widzieliśmy ją już na piersiach dostojników, na drzwiczkach aut, a teraz widzimy na bramie pałacu władców.

— Nic w tym dziwnego — podjął astronawigator — skoro pochodzą z Ziemi, gdzie ten symbol często pojawiał się w dawnych cywilizacjach. Nie bez powodu stała się atrybutem Szatana i ludzkiej władzy. Posiada zdolności hipnotyczne, wszędzie wpełznie i do tego jest jadowita…

— Nie umiem sobie wyobrazić, jak odkurzają takie kruche i skomplikowane konstrukcje architektoniczne? — rzekła, podchodząc bliżej, Ewiza Tanet.

— Potrzebne są ludzkie ręce do tak niebezpiecznej pracy — zauważył Wir Norin.

— Z czego wynika, że nie cenią rąk ani życia — skonstatowała Czedi, być może zbyt pochopnie.

Słowa te utonęły w gromkim głosie, wydobywającym się z wieżyczki pośrodku daszku nad bramą:

— Witajcie, obcy. Wejdźcie bez obaw, bo znajdujecie się tutaj pod szczególną opieką Rady Czterech, wybrańców narodu Jan-Jah, właściwie mówiąc, ich głów…

Wraz z ostatnim słowem rozwarły się wielkie wrota. Ziemianie uśmiechali się. Zapewnienia władcy były zbędne, żaden z nich nie odczuwał bowiem nawet cienia obawy. Ruszyli po sprężystych, głuszących kroki płytach. Droga była zygzakowata, na podobieństwo znaku błyskawicy od dawna stosowanego na Ziemi.

— Nie za dużo słów o bezpieczeństwie? — spytała Czedi z ledwie uchwytną nutą zniecierpliwienia.

— I zakrętów — dodała Ewiza.

Przez gęstwę drzew zarysowywały się już masywne kształty pałacu, ciężko osiadłego wśród łanów żółtych kwiatów o sztywnych łodygach, nie gnących się na wietrze.

Wysokie na czterech chłopa drzwi okazały się dosyć wąskie. Ich ciemne płyty pokryte były błyszczącymi metalowymi piramidkami. Roboty SDG wysunęły się naprzód i ustawiły w szeregu, wydając dźwięk ostrzegawczy. Jakiś czas zastępowały drogę kosmonautom, lecz w końcu umilkły i rozstąpiły się.

— Piramidki na drzwiach są pod napięciem — odpowiedział na pytające spojrzenie Faj, Gen Atal, wysuwając się naprzód.

— Tak, lecz od razu je rozładowały — stwierdził Tor Lik, trzymający się wciąż na uboczu i z jawną niechęcią odbierający architekturę Ogrodów Coama.

Prędko i bezszelestnie otworzyła się wąska szczelina drzwi wejściowych i Ziemianie weszli do ogromnej sali, wyraźnie podzielonej na dwie części. Przednia, o podłodze z sześciokątnych lustrzanych płyt, znajdowała się dwa metry poniżej tylnej, zasłanej grubym, czarno-żółtym dywanem. Promienie światła przenikały z wysoka przez czerwono-złote szkiełka i z tej przyczyny wyższa część sali zdawała się skąpana jakąś magiczną poświatą. Zasiadały tam, w znanym już porządku, cztery znajome postacie: pierwsza z przodu, pośrodku, pozostałe z tyłu, po lewej stronie. W niższej sali panował półmrok, bo światło z trudem przebijało się spomiędzy gigantycznych metalowych żmij, wijących się na suficie i szczerzących groźnie kły na ziemskich gości. Zwierciadlane płyty odbijały mętnie rozbiegane cienie, wzmacniające trwożne zmieszanie, jakie musiało opanować każdego, kto ośmielił się stanąć przed obliczami Rady Czterech.

Władcy Tormansa oczywiście zostali już powiadomieni o wszystkim, co dotyczyło Ziemian. Nie okazali zdziwienia na widok zabawnych dziewięcionogów, drepczących obok błyszczących metalem nóg kosmonautów. Na znak Faj Rodis wszystkie siedem SDG ustawiły się rzędem na mętnej lustrzanej tafli. Ziemianie spokojnie weszli bocznymi schodkami na podwyższenie i stanęli milczący, poważni, nie spuszczając oczu z władców planety. Po chwili wahania Czojo Czagas wstał na powitanie Faj Rodis i wyciągnął dłoń. To samo uczyniła pospiesznie pozostała trójka. Najwyżej sekundę zajęło Rodis przypomnienie sobie dawno zapomnianych na Ziemi form przywitania. Uścisnęła dłoń władcy, jak tysiące lat temu jej przodkowie, zaświadczając brak broni i złych zamiarów. Wątpliwe zresztą, czy przydałaby się tu broń. W każdej niszy pomiędzy jaśniejącymi oknami skrywał się cień. Jeden, drugi, trzeci… Tor Lik naliczył osiem nieruchomych postaci. Ich twarze nie wyrażały niczego prócz groźnej gotowości. Bez wątpienia na dany znak te skamieniałe figury zamieniłyby się w bezmyślnych wykonawców każdego rozkazu. Absolutnie każdego, co wypisane było na ich tępych, kościstych twarzach o gładkiej, smagłej skórze.

Ewiza nie wytrzymała i posłała strażnikom najbardziej czarujące spojrzenia, do jakich była zdolna. Nie widząc reakcji, zmieniła taktykę i wyraz jej twarzy stał się przymilnie zachwycony. To poskutkowało. Dostrzegła u dwóch najbliżej stojących rozlewające się purpurowe rumieńce na policzkach.

Ziemianie usiedli na fotelach z nóżkami w kształcie pazurzastych łap.

Kosmonauci kontemplowali w milczeniu skomplikowane wzory dywanu, a naprzeciw nich, przypatrując się gościom z nieufną natarczywością, również milcząc siedzieli członkowie Rady Czterech. Milczenie przeciągało się. Wir Norin i Faj Rodis, siedzący najbliżej władców, mogli usłyszeć ich ciężkie oddechy, typowe dla ludzi nieusportowionych, nieskorych do wysiłku fizycznego i ascetycznej wstrzemięźliwości.

Czojo Czagas porozumiał się wzrokiem z chudym, żylastym Gentlo Szi, znanym Ziemianom pod skróconym imieniem Gen Szi, dbającym o ład i porządek planety Tormans. Ten wyprostował szyję i rzekł, z lekka poświstując:

— Rada Czterech i sam wielki Czojo Czagas chcą poznać wasze zamiary oraz życzenia.

Czedi popatrzyła uważnie na władcę planety, nie pojmując, jak może człowiek obdarzony rozumem wysłuchiwać wciąż tanich pochlebstw, lecz oblicze Czojo Czagasa nie wyrażało żadnych uczuć.

— Rada Czterech zna już wszystkie nasze życzenia — odparła Faj Rodis. — Nie mamy nic do dodania do tego, co przekazaliśmy przez TWF.

— No a zamiary? — skwapliwie spytał Gen Szi.

— Jak najszybciej rozpocząć poznawanie planety Jan-Jah i jej mieszkańców!

— Jak chcecie to zrobić? Zdajecie sobie sprawę, że w tak krótkim czasie niemożliwe jest zbadanie całej ogromnej planety?

— Wszystko zależy od dwóch czynników — odpowiedziała spokojnie Rodis. — Od współpracy z waszymi archiwami, maszynami pamięciowymi, akademiami i bibliotekami oraz od waszych możliwości szybkiego poruszania się po planecie. Trudno, byśmy sami zdołali poznać całą wiedzę uczonych, nawarstwiającą się przez tysiąclecia. Jesteśmy jednak w stanie skupić się na istotnych rzeczach i wniknąć w samo sedno życia narodu Jan-Jah poprzez jego historię, literaturę i sztukę. Większość możemy zapisać w pamięci urządzeń gwiazdolotu. Chcielibyśmy przekazać na Ziemię jak najwięcej informacji.

— Macie stałą łączność z gwiazdolotem? — spytał bystro Zet Ug, niedawny oponent Rodis podczas telekonferencji.

— Oczywiście. Pragniemy także pokazać wam wiele zapisów pamięciowych z gwiazdolotu. Niestety, nasze SDG nie mogą rzucić projekcji na duży ekran. Każdy robot przeznaczony jest dla audytorium liczącego nie więcej, niż tysiąc osób. Siedem SDG może pokazywać filmy jednocześnie dla siedmiu tysięcy widzów.

Gen Szi podskoczył ze źle skrywanym niepokojem.

— Obawiam się, że to się nie uda!

— Dlaczego?

— Lud Jan-Jah nie jest gotowy do oglądania takich rzeczy.

— Nie rozumiem — stwierdziła Faj z ledwie uchwytnym uśmieszkiem.

— Nic w tym dziwnego — odezwał się milczący dotychczas Czojo Czagas, a na dźwięk jego ostrego, władczego i niecierpliwego tonu pozostali członkowie Rady wzdrygnęli się i zwrócili ku władcy. — Wiele rzeczy będzie tu dla was niezrozumiałych. To zaś, co nam pokażecie, może być fałszywie zinterpretowane. Dlatego mój przyjaciel Gen Szi obawia się projekcji waszych filmów.

— Ale przecież każde nieporozumienie może zostać wyjaśnione tylko poprzez wiedzę, dlatego należy pokazać jak najwięcej — zaoponowała Rodis.

Czojo Czagas leniwie uniósł dłoń ku Ziemianom.

— Nie będziemy tego osądzać pochopnie. Każę naszym instytutom, bibliotekom i galeriom sztuki przygotować dla was filmy i zestawienia. Widocznie nie macie takich inteligentnych maszyn, o jakich mówicie, lecz informacja, zakodowana w mniejszych jednostkach, zapisana jest pod postacią słów i obrazów. Wszystko to otrzymacie tutaj, nie opuszczając Ogrodów Coama. Przy szybkości poruszania się naszych gazowych samolotów… — Czojo Czagas zastanowił się chwilę. — Około tysiąca kilometrów na ziemską godzinę, prędko dostaniecie się w wybrane miejsce na naszej planecie.

Teraz nadeszła kolej Ziemian wymienić się zdumionymi spojrzeniami: władca Tormansa znał ziemskie miary!

— Jednakże — podjął Czojo — musicie poinformować nas wcześniej, które miejsca pragniecie zwiedzić. Nasze samoloty nie wszędzie mogą lądować i nie wszystkie rejony planety są całkiem bezpieczne.

— Może najpierw zapoznamy się z ogólną planetografią Jan-Jah i potem przedłożymy plan wizyt? — zaproponowała Rodis.

— Całkiem słusznie — zgodził się Czojo Czagas, powstając, i dodając z nieoczekiwaną życzliwością: — A teraz chodźmy do wyznaczonych dla was apartamentów.

I wyszedł pierwszy, stąpając bezdźwięcznie po miękkim dywanie, przez boczne wyjście do korytarza, którego ściany pobłyskiwały matowo metalem.

— Czy ta maska zawsze będzie zasłaniać pani twarz? — spytał nagle władca, niemal tykając palcem przezroczystej osłony Faj.

— Nie zawsze — odpowiedziała z uśmiechem — tylko do czasu, aż stanę się dla was nieszkodliwa, a wy…

— A my dla was — przytaknął ze zrozumieniem władca. — Dlatego nie zapraszam was do wspólnego posiłku. Tutaj — rzekł, ogarniając gestem rąk obszerną salę z dużymi oknami, których szyby były zaciemnione u dołu — możecie się czuć całkowicie bezpieczni. Do jutra!

Faj Rodis skłoniła się w podzięce.

Ziemianie obejrzeli pokoje, do których prowadziły drzwi znajdujące się w lewej ścianie naprzeciw okien. Potem znów się zebrali w salonie.

— Dziwna architektura, przypominająca nasze kliniki psychiatryczne — powiedziała Ewiza.

— Dlaczego najwyższy władca tak uporczywie zapewnia nas o bezpieczeństwie? — spytała Tiwisa.

— Widocznie nie jest bezpiecznie — orzekła poważnie Rodis. — Wybierzcie sobie pokoje, a potem zdecydujemy, kto dokąd pojedzie, abym mogła przekazać nasze życzenia Czojo Czagasowi. — Zauważywszy zdziwienie na twarzach towarzyszy, wyjaśniła: — Jestem pewna, że Czojo zaprosi mnie na sekretną rozmowę. Wedle ich pojęć jestem waszą władczynią, a władcy powinni dogadywać się na osobności.

— Doprawdy? — zdumiała się Ewiza.

— W dawnych czasach na Ziemi prowadziło to do niesłychanych problemów. Bądźmy jednak grzecznymi gośćmi i podporządkujmy się zwyczajom naszych gospodarzy. Muszę wcześniej poznać wasze pragnienia i wskazówki, inaczej jak będę odpowiadać władcy?

— Może najpierw Czedi podsumuje swoje obserwacje z oblotu Tormansa? — podsunął Wir Norin. — Łatwiej nam będzie wytyczyć trasy podróży.

— Nie sądzę, bym wiedziała więcej od was — odparła zmieszana Czedi — ale spróbuję przy pomocy Faj… Zetknęliśmy się ze specyficznym społeczeństwem, dla którego brak analogii w historii Ziemi lub niekomunistycznych cywilizacji innych planet. Dotychczas nie jest jasne, czy mamy do czynienia z wyższym etapem monopolistycznego kapitalizmu państwowego, czy z rodzajem mrówczego pseudo-socjalizmu. Jak wiecie, obie te formy łączyło ze sobą w ziemskiej historii dojście do władzy dyktatur oligarchicznych. Początkowo ziemski socjalizm naśladował kapitalizm w jego pogoni za dobrami materialnymi i produkcją masowej tandety ze szkodą dla ideologii, wykształcenia i kultury. Niektóre socjalistyczne kraje azjatyckie próbowały budować socjalizm na skróty, poświęcając po drodze wszystko, co się dało, a co najgorsze, powodując niepowetowane straty w ludzkich i naturalnych zasobach. W tym samym czasie największa potęga kapitalistyczna ERŚ, Ameryka, zmierzając ku dyktaturze wojskowej, została zmuszona skoncentrować wszystkie ważniejsze gałęzie przemysłu w rękach państwowych, żeby wyeliminować fluktuację rynkową i protesty ze strony przedsiębiorców. Dokonało się to bez odpowiedniego przygotowania aparatu państwowego. Właśnie w Ameryce, z jej antysocjalistyczną polityką, potężne gangi podporządkowały sobie cały przemysł, administrację, armię i policję, siejąc strach i korupcję. Zaczęła się walka z narastającym wpływem mafii, prowadząc do politycznego terroru i zwiększenia roli tajnych służb, co w konsekwencji i tak doprowadziło do przechwycenia władzy przez gangsterską oligarchię.

— Mrówczy pseudo-socjalizm powstał w Chinach, gdzie od razu na początku drogi socjalistycznej władzę przechwyciła niewielka grupa ludzi, która przy pomocy niedouczonej młodzieży rozgromiła aparat państwowy i wydźwignęła na sam szczyt jako absolutnie niekwestionowany autorytet „wielkiego, „najmędrszego”, „słońcu równego” wodza. W jednym i drugim przypadku ostatecznym rezultatem była nieludzka oligarchia z wieloszczeblową drabiną hierarchii. Awansowanie na kolejny szczebel okupione było bezmyślną i bezwzględną lojalnością. Monopolistyczny kapitalizm państwowy niemożliwy jest bez rządów oligarchii, gdzie przy nieuchronnym upadku sił wytwórczych można zabezpieczyć interesy klasy rządzącej. Wynikiem jest nasilenie infernalności. Niezliczone zbrodnie przeciw własnemu narodowi uzasadniano interesami tegoż narodu, który traktowano jedynie jak materię procesu historycznego. Dla każdej oligarchii ważne było tylko, by tego materiału było jak najwięcej, by wciąż istniała ciemna masa, podpora jedynowładztwa i wojny. W takich państwach zaistniał fatalny wzrost przeludnienia, który pociągał za sobą bezrozumne trwonienie zasobów naturalnych planety i naruszenie równowagi biosfery, osiągniętej przez miliony lat naturalnej ewolucji. A dla „materiału”, to jest narodu, bezsens życia doszedł do granicy powodującej narkomanię we wszelkich postaciach i zobojętnienie na wszystko…

Czedi zastanowiła się chwilę i dokończyła:

— Według mnie, na Tormansie mamy do czynienia ze społeczeństwem oligarchicznym, powstałym na bazie kapitalizmu państwowego, ponieważ są tutaj pozostałości religii i bardzo zły system edukacji. Kapitalizm zainteresowany jest przede wszystkim wiedzą techniczną i głosi przy tym moralność religijną. Mrówczy pseudo-socjalizm wprost przeciwnie, starannie wykorzenia religię i nie jest zainteresowany wysokim poziomem edukacji, która potrzebna jest tylko w niezbędnym minimum, by masy posłusznie spełniały „wielkie” idee władców, toteż niezbędne jest, aby ludzie przestali odróżniać prawo od bezprawia, nie zdawali sobie sprawy z następstw swoich działań i całkowicie zatracili indywidualność, stając się trybikami skomplikowanej machiny tyranii i wyzysku.

— A co z moralnością? — krzyknęła Tiwisa.

— Moralność narzuca się z góry w zależności od sytuacji. Oprócz moralności religijnej i prawa zwyczajowego, tworzonego przez lata społecznych doświadczeń, są też fundamenty duchowe, pochodzące od korzeni tysięcy lat społecznego życia w stanie dzikości, lecz skryte u człowieka cywilizowanego w podświadomości i nadświadomości. Skoro utraci się je w wyniku wielowiekowego ucisku i rozkładu moralności, nic już nie zostaje z człowieczeństwa. Nie ma niczego stałego u takich indywiduów, oprócz braku inicjatywy i zapewne strachu przed stojącymi wyżej w hierarchii. Różnorodne lęki, przenikające takie społeczeństwo, są analogiczne do przesądów występujących w odizolowanych ostatkach archaicznych kultur, gdzie strach przed bogami zmuszał człowieka do odprawiania skomplikowanych rytuałów, zwalniających od odpowiedzialności za własne postępki.

— Ale to przecież tłuszcza! — zawołała Ewiza.

— Oczywiście, że tłuszcza. Zdławienie indywidualności czyni z ludzi bezwolny tłum, jak było w Ciemnych Wiekach Ziemi, gdy Kościół chrześcijański praktycznie wykonywał pracę Szatana, podburzając mnóstwo ludzi do niezliczonych zbrodni… Na nieszczęście, najświętszą księgą najpotężniejszej technicznie dawnej cywilizacji białego człowieka była Biblia, wypełniona złem, zdradą, plemienną wrogością i niekończącym się zabijaniem… W drugiej wielkiej cywilizacji człowieka żółtego nauka Konfucjusza prowadziła do uległości i pokornego godzenia się z wszelkimi okolicznościami… Lecz zmuszacie mnie, bym odeszła od tematu ekonomii w stronę psychologii. Kończę więc. Na Tormansie występuje kapitalistyczne społeczeństwo klasowe, oligarchia władająca dwiema pozostałymi klasami, jednakowo uciskanymi: klasą wykształconych, którzy żyją dłużej z konieczności, gdyż inaczej nie warto byłoby ich kształcić i klasą niewykształconych, którzy umierają w wieku dwudziestu pięciu lat.

— Rodis, czy zgadza się pani z wnioskami Czedi? — spytał Wir Norin.

— Wydają mi się całkiem słuszne, choć niejasna wciąż pozostaje dla mnie granica pomiędzy kapitalizmem państwowym a mrówczym pseudo-socjalizmem. Może jednak społeczeństwo Tormansa powstało z tej drugiej opcji?

— Możliwe — zgodziła się Czedi. — Skoro używają nauki wyłącznie w celu zdobycia i utrzymania władzy, a moralności do narzucenia jednomyślności ogromnym ludzkim masom, sami będąc niewierzącymi i amoralnymi, znajdują się zarazem pod ogromną presją zagrożeń i podejrzeń. Dla takiego ustroju społecznego typowe są dwie fazy: pierwsza, nakazująca płodzić się i rozmnażać jak króliki w celu ogarnięcia i podporządkowania sobie całej planety, uświęcająca rozmnażanie za pomocą moralności religijnej i druga, polegająca na jak najszybszym zniszczeniu duchowych fundamentów, kiedy ciasnota przeludnienia wywołała konieczność wymuszenia posłuszeństwa niezliczonych mas. W wielomiliardowym morzu mieszkańców Tormansa zanikła indywidualność, wtopili się weń artyści i naukowcy. Konieczne stało się też wpojenie obowiązku wczesnej śmierci.

— Myślę, że Czedi ma rację — oceniła Faj Rodis — i jej wywód o nienaukowym rozwoju jest trafny. Jedno i drugie: szybkie rozmnażanie i likwidowanie ogromnych mas ludzkich, następowały żywiołowo, bez celu i namysłu, tak że nawet całe to potworne okrucieństwo było daremne. Odrzucając nauki społeczne, władcy Tormansa nie zważali na to, czy przyrost prokreacji zwiększa liczbę wartościowych jednostek, czy też przeciwnie, pomniejsza. Czy poszczególny człowiek jest zdrowy i szczęśliwy, czy wzrasta liczba chorób i nieszczęść. Można przyjąć a priori, że taki nieludzki system pomnaża wymiar nieszczęścia. Z pewnością nie było tutaj niczego podobnego do naszej Akademii Smutku i Radości… a zasoby planety zostały zniszczone.

— Proszę nam powiedzieć — poprosiła Ewiza — czy u nas na Ziemi zdarzyło się kiedyś coś podobnego? Studiowałam historię, lecz niewystarczająco i ten trudny etap przejściowy historii ludzkości, Erę Rozbicia Świata, znam słabo. Gdzie znajduje się sedno zagadnienia?

— W początkowym okresie formowania się kapitalizmu państwowego z tendencją rozprzestrzeniania się na całą planetę. Właśnie w tej fazie ujawniła się nieludzkość takiego systemu. Skoro wyeliminowano konkurencję, odpadał problem ulepszenia i potanienia produkcji przemysłowej. Trudno sobie wyobrazić, co się wyrabiało w Ameryce po wprowadzeniu takiej formacji! W kraju przyzwyczajonym do obfitości dóbr! Oligarchia sprawuję władzę tylko po to, by chronić swe przywileje. Istotą tej formy ustrojowej jest nierówny podział zysków, nieuwarunkowany ani prawem własności, ani ilością i jakością pracy. W tamtych czasach liczył się przede wszystkim osobisty sukces, dla którego ludzie byli gotowi zrobić wszystko, nie bacząc na otoczenie i własną w nim przyszłość. Każdego można kupić, to tylko kwestia ceny.

— Pseudo-socjalizm, przyswajając od kapitalizmu państwowego demagogię i nierealne obietnice, łączy się z nim w mechanizmie przywłaszczenia władzy przez grupkę wybrańców, przy zdławieniu, a właściwie fizycznej likwidacji opozycji, w wojującym nacjonalizmie i terrorystycznym bezprawiu, nieuchronnie wiodącym do faszyzmu. Jak wiadomo, bez prawa nie ma kultury ani cywilizacji. W warunkach pseudo-socjalistycznych konflikt jednostki ze społeczeństwem nie został właściwie rozwiązany. Wszystko sprowadza się przecież do wzajemnej kooperacji oddzielnych elementów w wyższej formie społeczeństwa. Największym niebezpieczeństwem wysoko zorganizowanego społeczeństwa jest jego wszechwładza nad jednostką. Walka o władzę jest największą bolączką każdej społeczności, drugą stroną medalu.

— Im bardziej skomplikowane społeczeństwo, tym bardziej wymagana jest dyscyplina, lecz dyscyplina oparta na wiedzy, a co za tym idzie, postępującego rozwoju jednostki, jej wszechstronności. Wobec braku samoograniczenia naruszona zostaje wewnętrzna harmonia między jednostką a zewnętrznym światem. Kiedy próbuje awansować wbrew swoim możliwościom, popada w kompleks niedocenienia i wyładowuje się w okrucieństwie lub świętoszkowatej obłudzie. Dlatego nawet u nas tak ważne są edukacja i wychowanie, trwające praktycznie przez całe życie. Dlatego ograniczono „ja tak chcę” i zmieniono na „tak trzeba”.

— Kto pierwszy poszedł tą drogą? Czyżby Rosja? — zainteresowała się Ewiza.

— Owszem, Rosja, pierwszy kraj socjalistyczny. Właśnie ona poszła wielką drogą na ostrzu noża między gangsterskim kapitalizmem, pseudo-socjalizmem i różnymi ich odmianami. Rosjanie zdecydowali się na życie pełne wyrzeczeń, by zbudować bardziej sprawiedliwe, troszczące się o ludzi społeczeństwo, wykorzenić warunki i samo pojęcie kapitalistycznego sukcesu, usunąć wszelkich władców, wielkich i małych, w polityce, nauce, sztuce. Oto droga, która zawiodła naszych przodków do Ery Zjednoczenia Świata. Nie znaleźliśmy tego na Tormansie, ponieważ tutaj, dwa tysiące lat po EZŚ, jeszcze egzystuje inferno, oligarchia tworząca wyrafinowany system ucisku. Do walki z owym systemem potrzebni są ludzie doskonale wytrenowani psychofizycznie, tacy jak my, nieszkodliwi w swojej potędze. Przede wszystkim muszą walczyć z wszechogarniającą ideą „wybranych”, systemem przeciwstawiającym władców i masy, wszystkowiedzących uczonych i ciemnych nieuków, gwiazdy i beztalencia, elitę i klasę robotniczą. System o faszystowskich korzeniach jest źródłem demoralizacji mieszkańców Tormansa…

Ziemianie zasiadali całą siódemką na szerokiej, purpurowej kanapie. Przez szyby wysokich okien, wykonane z jakiejś grubej masy plastycznej o różowym odcieniu, widoczne były parkowe drzewa, prześwietlone słonecznymi promieniami. W odróżnieniu od ziemskiego, tutejsze Słońce nie zakreślało łuku na niebie, lecz opuszczało się powoli i majestatycznie prawie w linii pionowej. Promienie w różowych szybach wydawały się fioletowe. Brązowe twarze kosmonautów przybrały niezdrowy, zielonkawy odcień.

— A zatem postanowione — powiedział Wir Norin, którego SDG pełnił obowiązki sekretarza i przekazywał rezultaty narady na „Ciemny Płomień”.

— Postanowione — przytaknęła Rodis. — Zostanie pan w stolicy wśród uczonych i inżynierów. Tor Lik i Tiwisa przemierzą planetę od bieguna do bieguna, odwiedzą rezerwaty przyrody i stacje podmorskie, Ewiza zwiedzi instytuty medyczne, Czedi i Gen będą badać życie społeczne, a ja się zajmę historią. Trzeba nawiązać łączność ze statkiem, a potem iść spać. Nasi gospodarze wcześnie się kładą i wcześnie wstają.

Rzeczywiście, ledwie pogasły ostatnie światła zachodzącego słońca i pod wysokim sufitem włączyło się automatycznie sztuczne oświetlenie, zapadła kompletna cisza. Chwilami można było zauważyć wolno przesuwające się cienie strażników i znów wszystko zastygało jak w martwej głębi baśniowego jeziora.

Ewizie zrobiło się duszno, podeszła więc do okna i zaczęła mocować się z zasuwką. Szerokie ramy rozwarły się, do pokoju wionął osobliwy zapach parku obcej planety i w tym momencie zawyła ostro syrena. Ze wszystkich stron nadbiegli ludzie, świecący latarkami i groźnie wznoszący czarne lufy swej broni.

Wir Norin jednym skokiem znalazł się obok oszołomionej Ewizy i prędko zamknął okno. Syrena umilkła. Norin starał się gestami uspokoić stłoczonych pod oknem strażników. Latarki zgasły, straż się rozeszła, Ziemianie zaś dali upust swoim uczuciom, podśmiewając się z wstrząśniętej Ewizy.

— Jestem pewien, że nas obserwują i podsłuchują cały czas — powiedział Tor Lik.

— Dobrze, że język Ziemi jest dla nich kompletnie niezrozumiały! — krzyknęła Ewiza. — Nie mają jeszcze naszych tekstów dostatecznej długości.

— Obawiam się, że łatwo go rozszyfrują — zaoponowała Czedi. — Mamy sporo podobnych słów i pojęć. W zasadzie to jeden z języków piątego okresu ERŚ, zmieniający się przez dwadzieścia dwa stulecia.

— Jak by nie było, nasze rozmowy są póki co niezrozumiałe i nie będą zbytnio niepokoić władców Jan-Jah — stwierdziła Faj Rodis. — Trzeba będzie ekranizować się za pomocą SDG, by nie mogli penetrować intymnych stron naszego życia. Na przykład teraz, kiedy będziemy rozmawiać z gwiazdolotem.

Czarno-niebieski SDG Rodis wyszedł na środek pokoju. Pod jego kloszem zabuczał projektor dalekiego zasięgu TWF i sala pogrążyła się w ciemności. Kosmonauci usiedli rzędem na kanapie. Z drugiej strony zapaliło się zielone światło i rozległy się melodyjne dźwięki pieśni o gałęziach wierzby nad górską rzeką. Początkowo niewyraźne ludzkie kontury prędko nabrały kształtów, jak gdyby pozostający na statku w jednej chwili przenieśli się do Ogrodów Coama i zasiedli razem w wysokiej sali pałacowej.

Oszczędzając energię baterii SDG, których moc mogła się przydać do ważniejszych spraw, każdy uczestnik wyprawy zwięźle przekazał swoje wrażenia z pierwszego dnia na Tormansie. Rekord zwięzłości pobił Tor Lik, mówiący jako ostatni: „Mnóstwo kurzu, słów o wielkości, szczęściu i bezpieczeństwie. A do tego strach i urządzenia zabezpieczające, które nie służą wcale bezpieczeństwu, lecz sprawiają, że władcy Tormansa są niedostępni. Ludzie mają ponure twarze, nawet ptaki tu nie śpiewają”.

Gdy zgasła stereofoniczna projekcja i przerwała się łączność ze statkiem, Rodis oznajmiła:

— Nie wiem, jak was, ale mnie surowica ochronna i biofiltry skłaniają do snu.

Wszyscy odczuwali senność zamiast zwykłej żądzy działania. Ewiza uznała to za naturalne zjawisko i uprzedziła pozostałych, że mogą być lekko ospali jeszcze jakieś trzy, cztery dni.

Następnego ranka, ledwie siedmioro Ziemian zdążyło zjeść śniadanie, zjawił się dostojnik w stroju czarnym jak węgiel z wyszytymi na nim szarosrebrnymi żmijami. Zaprosił Faj Rodis na spotkanie z „samym wielkim Czojo Czagasem”. Pozostałym członkom wyprawy zaproponował przechadzkę po Ogrodach Coama, dopóki nie nadejdzie czas, by udać się do „Kręgu Wiadomości”, gdzie przekazują informacje ‘z rozkazu wielkiego Czojo Czagasa”.

Faj Rodis przesłała towarzyszom powietrzny pocałunek i wyszła prowadzona przez liliowo umundurowanego strażnika. Wskazywał jej drogę, skłaniając z szacunkiem głowę. Zatrzymał się przed jednym z wejść okrytym ciężką kotarą, rozłożył ręce i zgiął się w pół. Faj sama odsunęła kotarę i w tym momencie otwarły się masywne drzwi, które, jak wszystkie na Tormansie, obracały się na zawiasach, a nie chowały w ścianach jak w ziemskich domach. Rodis znalazła się pokoju z ciemnozielonymi draperiami i rzeźbionymi meblami z czarnego drewna, który Ziemianie widzieli podczas tajnej telekonferencji.

Czojo Czagas stał, dotykając czubkiem palca brzegu mieniącej się, kryształowej kuli na czarnej podstawce. Z bliska „wielki” mocno się różnił od swego ekranowego wizerunku. Czagas uśmiechnął się chytrze i zachęcająco, zapraszając ją gestem, by usiadła i Rodis uśmiechnęła się w odpowiedzi, rozsiadając w wygodnym fotelu.

Władca usiadł nieopodal, pochylił się ufnie i złożył dłonie, jakby gotów wysłuchać cierpliwie gościa.

— Teraz możemy porozmawiać we dwoje, jak przystało najwyższym panom losu. Nawet jeśli gwiazdolot to pestka w porównaniu z całą planetą, psychologiczna odpowiedzialność i pełnia władzy jest dokładnie ta sama.

Faj Rodis chciała się w pierwszej chwili sprzeciwić, bo taka definicja była nie tylko błędna, ale wręcz obraźliwa dla Ziemianina, lecz powstrzymała się. Wydało jej się jałowe i śmieszne pouczać zaatwardziałego oligarchę o zasadach ziemskiej etyki.

— Jakie normy panują w ludzkiej wspólnocie u was na Ziemi? — podjął Czojo Czagas. — W jakich sytuacjach mówicie prawdę?

— Zawsze!

— To niemożliwe. Nie istnieje jedna, niepodważalna prawda!

— Możliwe jest jednak zbliżenie się do ideału, im wyższy jest poziom ogólnej wiedzy.

— A co to ma do rzeczy?

— Kiedy większość ludzi zdaje sobie sprawę z tego, że każdy medal ma dwie strony, że prawda bywa dwulicowa i zależy od punktu widzenia…

— Nie ma więc absolutnej prawdy?

— Pogoń za absolutem to jedna z największych pomyłek ludzkości. Powodowała stronniczość i tworzyła półprawdy, które były gorsze od zwykłych kłamstw, tumaniących mniejszą liczbę ludzi i niegroźnych dla myślącego człowieka.

— I zawsze trzymacie się tej zasady? Bez wyjątku?

— Bez wyjątku! — odparła twardo Faj Rodis, lekko zmieszawszy się wewnętrznie, bo wspomniała komedię odegraną na gwiazdolocie.

— Proszę więc powiedzieć prawdę: dlaczego zjawiliście się na planecie Jan-Jah?

— Powtórzę wcześniejsze wyjaśnienie. Nasi uczeni uważają was za potomków Ziemian piątego okresu dawnej epoki, nazywanej na Ziemi ERŚ, Erą Rozbicia Świata. Powinniście być naszymi rodakami. Czy to nie oczywiste? Wystarczy na nas spojrzeć!

— Naród Jan-Jah jest innego zdania — zripostował Czojo Czagas. — Przypuśćmy jednak, że mówicie prawdę. Co dalej?

— Powinniśmy utrzymywać kontakty. Wymieniać się doświadczeniami, uczyć na błędach, pomagać w kłopotach i być może stać się jedną wielką rodziną.

— Coś takiego! Stać się jedną rodziną! Tak zdecydowali za nas Ziemianie! Stać się jedną rodziną… Podbić naród Jan-Jah! Takie są wasze tajemne zamiary!

Faj Rodis wyprostowała się i zamarła, wpatrując z osłupieniem w Czojo Czagasa. Jej zielone oczy pociemniały. Jakaś nieznana siła spętała wolę przywódcy Rady Czterech. Zdławił w sobie nagłe uczucie strachu i rzekł:

— Być może nasze obawy są przesadne, lecz zjawiliście się tu nieproszeni. Czy muszę wymieniać wszystkie przyczyny, dla których nasza planeta nie dopuszcza przybyszy z innych światów?

— A zwłaszcza ze świata ludzi podobnych do was — podchwyciła Rodis, mówiąc głośno to, co tamten przemilczał.

Posłał jej podejrzliwe zerknięcie wąskich oczu, („Wiedźma, czy co?”) i skinął potwierdzająco głową.

— Nie mogę wprost uwierzyć, że mieszkańcy Jan-Jah nie zechcieliby czerpać z ogromnego oceanu wiedzy, odkrytego dla nich przez naszą planetę i Wielki Pierścień!

— Nie wiem, co to takiego.

— Tym bardziej! — podjęła, patrząc ze zdziwieniem na władcę i pochylając się ku niemu. — Czy nie jest najważniejsze pomnażanie piękna, wiedzy, harmonii w jednostce i społeczeństwie?

— To wasza prawda! Naszą jest ograniczenie ludzkiej wiedzy, ponieważ odkrywa ona przed człowiekiem przerażającą pustkę kosmosu, wobec której odczuwa swoją małość i traci wiarę w siebie. Umniejsza wartość prostych przyjemności życia codziennego. Szczęściem człowieka jest pogodzić się z warunkami, w jakich się urodził i będzie żył, bo jedynym wyjściem jest śmierć, gdy się gaśnie jak iskra na wietrze. Stworzyliśmy ten szczęśliwy świat nie po to, by zepsuli go przybysze pretendujący do bliskiego z nami pokrewieństwa!

— Szczęście ślimaka ukrytego w skorupie, którą w każdej chwili może zmiażdżyć nieubłagany bieg wydarzeń, nazywany dawniej na ziemi i do dziś zwany u was losem.

— U nas wszystko jest przewidziane!

— Bez wiedzy? A niedawne katastrofalne następstwa przeludnienia? Cała wasza planeta jest jednym wielkim cmentarzyskiem dziesiątków miliardów ofiar uporczywej ignorancji — powiedziała gorzko Faj Rodis. — Cena pozbawionej rozumu cywilizacji. Jak można było dopuścić do przepełnienia niszy ekologicznej, niczym u bezrozumnych zwierząt? Smutny i haniebny rezultat, jak na homo sapiens, człowieka myślącego.

— Coś podobnego! Skąd pani zna historię Jan-Jah? — spytał, groźnie mrużąc oczy, Czojo Czagas.

— Tylko jej fragment z informacji obcego gwiazdolotu, obserwującego waszą planetę dwieście osiemdziesiąt lat temu. Wasi przywódcy nie pozwolili mu lądować, także wyobrażając sobie, że mają w swych rękach los całej planety. — Faj Rodis powiedziała to ostro i ironicznie, zdając sobie sprawę, że tylko tak może przebić skorupę samouwielbienia tego człowieka.

Czojo Czagas poderwał się i zmierzył kobietę od stóp do głów takim spojrzeniem, od którego każdemu z jego podwładnych zmiękłyby kolana lub postradałby zmysły. Ziemianka także wstała powoli i spokojnie obserwowała władcę, jakby patrzyła na ciekawy obiekt badań. Ludzie na Ziemi dawno nauczyli się wyczuwać psychologiczną atmosferę otaczającą każdego osobnika i wyciągać z niej wnioski o jego myślach i emocjach.

— Zlikwidowanie oponenta to sposób dawny i przestarzały — stwierdziła, czytając w myślach przywódcy — trzeba będzie jednak za to odpowiadać nie tylko przed wysłannikami innych światów, zwiastunami kosmicznego braterstwa rozumu, ale w końcu także przed własnym narodem.

— W jaki sposób? — zapytał, pohamowując gniew.

— Skoro badacze stwierdzą na danej planecie złowrogie okrucieństwo i planową dezinformację, hamujące drogę postępu i prowadzące do otumaniania ludności, mogą zaapelować o arbitraż do Wielkiego Pierścienia.

— A wtedy?

— Leczymy choroby nie tylko u poszczególnych ludzi, ale też całych społeczeństw. Mamy szczególnie na uwadze profilaktykę nieszczęść społecznych. Z pewnością należało to zrobić na planecie Jan-Jah parę stuleci wstecz…

— Zjawiliście się tu ze swymi pouczeniami, kiedy już sami wyplątaliśmy się z trudnego położenia — stwierdził, uspokajając się, przewodniczący Rady Czterech.

— Sam pan dobrze wie, że Ziemianie nie byli wcześniej w stanie pokonać tak ogromnej przestrzeni. Nawet nie podejrzewaliśmy, że nasi ziemscy przodkowie mogli oddalić się na tak nieprawdopodobną odległość. Gdyby nie cefejańscy badacze… Zresztą, po co tracimy czas. Niech pan spróbuje na chwilę porzucić rolę wszechwładnego przywódcy. Poznajmy siebie nawzajem. Rezultat przejdzie pańskie najśmielsze oczekiwania.

— A wasze?

— Nie mogę decydować samodzielnie o niczyich losach, nawet moich towarzyszy. Nie jestem władczynią w pańskim rozumieniu.

— Przyjmuję to do wiadomości — rzekł Czojo, stając się znowu grzeczny i zapraszając Faj by usiadła. — Czy przemyślała pani plan zwiedzania naszej planety?

Faj Rodis przedłożyła plan ułożony wczoraj wieczorem. Czojo Czagas słuchał z uwagą i ku zdumieniu kobiety, nie objawiał żadnych uczuć. Stał wpatrzony w kryształową sferę, jakby nad czymś dumając. Gdy Rodis umilkła, zgodził się, nie odrywając oczu od kuli, na wszystkie podróże swoich gości.

— Tylko pod jednym warunkiem — rzekł w końcu, odwracając się do Faj Rodis — żeby przez ten czas pozostawała pani w Ogrodach Coama.

— W charakterze zakładniczki? — zapytała pół żartem, pół serio.

— Ależ skąd! Po prostu chciałbym jako pierwszy poznać swą „prarodzinę” — odparł z ironią.

— Czyżby nic pan o niej nie wiedział?

Czagas drgnął lekko, unikając spojrzenia zielonych oczu.

— Wiadomo! Pochodzimy z Białych Gwiazd, jak stwierdzili nasi uczeni. Jesteście zupełnie inni. Nie widzicie siebie z boku i nie rozumiecie, jak bardzo różnicie się od nas. Przede wszystkim cechuje was niezwykła szybkość poruszania się i myślenia, połączona z pewnością siebie i ewidentnym spokojem wewnętrznym. To może doprowadzać do szału.

— Niedobrze. Właśnie ujawnił pan skrywany w głębi duszy kompleks niższości. Kiedy dochodzi do władzy ktoś z takim kompleksem, rozsiewa wokół siebie złość i poniżenie, które rozchodzą się wokół niego jak kręgi na wodzie, zamiast dawać przykład honorowego służenia innym.

— Bzdura! To tylko wam się tak wydaje, ludziom o innej psychice!..

Faj Rodis wstała tak szybko, że Czojo Czagas sprężył się cały, jak zaatakowany drapieżnik. Ona jednak tylko pochyliła się nad szklaną kulą, zaciekawiona jej barwnymi refleksami.

— Takie kule wróżebne, służące do autohipnozy, umieli robić na Ziemi tylko w Japonii pięć tysięcy lat temu. Pradawni rzemieślnicy wytaczali je z przezroczystych kryształów naturalnego kwarcu. Główna oś optyczna kryształu jest zgodna z osią kuli. Do wróżenia potrzebne są dwie kule, jedna ustawiona pionowo, druga poziomo, jak wasz Tor… jak wasza planeta. Gdzie jest druga kula?

— Pozostała z przodkami na Białych Gwiazdach.

— Być może — zgodziła się obojętnie Faj, jakby tracąc chęć podtrzymywania rozmowy.

Po raz pierwszy w życiu przywódca Rady Czterech poczuł niezwykłe dla siebie zmieszanie. Spuścił głowę. Oboje milczeli parę minut.

— Poznam panią z moją żoną — oznajmił niespodzianie i bezszelestnie zniknął za połą zielonej kotary.

Faj pozostała stojąc, zapatrzona w kulę, uśmiechająca się blado do własnych myśli. Nagle sięgnęła do paska i wydobyła maleńką metalową probówkę. Przytknęła ją do podstawki wróżebnej kuli i pobrała próbkę drewna do analizy.

Nawet nie zdawała sobie sprawy, że dostąpiła właśnie niezwykłego zaszczytu. Życie osobiste członków Rady Czterech pozostawało zawsze ukryte. Wydawało się, że owi nadludzie nigdy nie zniżają się do tak przyziemnych ludzkich spraw, jak małżeństwo, skoro mogą mieć każdą kobietę z planety Jan-Jah. W istocie władcy brali sobie żony i kochanki z wąskiego kręgu całkowicie oddanych im ludzi.

Czojo Czagas zjawił się znowu, szybko i bezdźwięcznie. Najwidoczniej było to w jego zwyczaju. Rozejrzał się bystro wokół i zaraz zatrzymał wzrok na nieruchomo stojącym gościu.

— Są na swoich miejscach — oznajmiła cicho Rodis — tylko…

— Co tylko?! — wrzasnął niecierpliwie Czojo Czagas i w dwóch skokach przemierzył pokój, by podnieść jedną z kotar, niczym nie odróżniającą się od innych. W niszy poza nią stał człowiek wpatrujący się w swego pana szeroko otwartymi oczami. Czojo krzyknął nań gniewnie, lecz tamten nawet nie drgnął. Władca rzucił się w drugą stronę. Rodis powstrzymała go gestem.

— Drugi także niczego nie kojarzy!

— To wasze kpiny? — wbrew sobie zapytał władca.

— Obawiałam się spowodować nieporozumienie, jak wczoraj z oknem — przyznała się Rodis z odrobiną poczucia winy.

— Może pani tak zrobić z każdym? Nawet ze mną?

— Nie. Należy pan do jednej piątej populacji niewrażliwych na hipnozę. Najpierw należałoby przełamać pańską podświadomość. Zresztą, dobrze pan o tym wie… Ma pan skupioną i wyćwiczoną wolę, a także silny umysł. Podporządkowuje sobie pan ludzi nie tylko wpływem potęgi, władzy i odpowiedniej sytuacji, chociaż i tymi sposobami posługuje się pan doskonale. Weźmy chociażby pańską salę przyjęć: pan jest na górze w światłości, a nędzni maluczcy toną w półmroku.

— Chyba nieźle to wymyślono? — spytał Czojo Czagas z nutką wyższości.

— Takie rzeczy są od dawna znane na Ziemi. I o wiele wspanialsze!

— Na przykład?

— W Starożytnych Chinach imperator, tak zwany Syn Nieba, odprawiał doroczny obrzęd błagalny o dobre plony. Przechodził ze świątyni do specjalnej marmurowej altany z ołtarzem drogą przez park, po której miał prawo chodzić tylko on. Aleja była podniesiona na wysokość wierzchołków drzew parkowych i wyłożona starannie dopasowanymi marmurowymi płytami. Szedł całkiem sam, w absolutnej ciszy, niosąc naczynie z ofiarą. Każdemu, kto zaplątałby się w dole pod drzewami, z miejsca ścinano głowę.

— To znaczy, że dla potwierdzenia mojej wielkości należało wszystkich was ściąć?… Ale zostawmy to. Jak pani dała sobie radę z moimi strażnikami?

— Bardzo łatwo. Są wyszkoleni w ślepym posłuszeństwie, to zaś pociąga za sobą utratę rozumnego postrzegania, tępotę i brak własnej woli, głównej podstawy odporności na wpływ zewnętrzny. To już nie jest indywiduum, lecz zaprogramowana biomaszyna. Nic prostszego, niż zmienić program…

Zza kotary, równie niespodzianie, jak jej mąż, wynurzyła się nagle kobieta nadzwyczajnej, jak na Tormansjankę, urody. Dorównująca wzrostem Faj Rodis, lecz znacznie szczuplejsza, poruszała się z niesamowitą zwinnością, wyraźnie obliczoną na efekt. Włosy miała równie czarne jak Rodis, były jednak matowe, a nie błyszczące, zaczesane do tyłu z wysokiego, gładkiego czoła i kładły się na skroniach oraz karku ciężkimi falami. Na czubku głowy pobłyskiwały dwie splecione żmije z rozwartymi paszczami, misternie wykute z różowawego metalu. Łańcuch wykonany z podobnego kruszcu w formie wzorzystych kwadratów połączonych diamentami otaczał jej szyję i spływał czterema błyszczącymi wisiorkami we wgłębienie między piersiami, ledwie okrytymi ząbkami sprężystego stanika. Pochyłe wąskie ramiona, piękne ręce i znaczna część pleców były obnażone, całkiem niezgodnie z normami codziennego stroju Tormansjan.

Podłużne, lekko skośne oczy pod wygiętymi łukami brwi spoglądały natarczywie i władczo, a dumne usta z uniesionymi kącikami były zaciśnięte, wyrażając niezadowolenie.

Kobieta zatrzymała się, oglądając bezceremonialnie gościa. Faj Rodis pierwsza wyszła jej naprzeciw.

— Proszę się nie oszukiwać — powiedziała cicho — jest pani niewątpliwie piękna, lecz nie może być najpiękniejsza w całym wszechświecie. Różne są rodzaje piękna i na tym polega bogactwo świata.

Małżonka władcy zmrużyła ciemnobrązowe oczy i wyciągnęła rękę z demonstracyjną wyższością, trochę dziecinnym gestem. Faj Rodis, oswojona już z tormansjańskimi zwyczajami, ostrożnie uścisnęła wąską dłoń.

— Jak cię zwą, Ziemianko? — spytała tamta wysokim, ostrym głosem, tonem jakby rozkazującym.

— Faj Rodis.

— Brzmi dobrze, choć jesteśmy przyzwyczajeni do innych połączeń dźwięków. Ja jestem Jantre Jahah, w skrócie Jan-Jah.

— Nazwano panią imieniem planety! — zawołała Rodis. — Właściwe imię dla żony najwyższego władcy.

Na wargach Tormansjanki przebiegł pogardliwy uśmieszek.

— Co też pani mówi! Planetę nazwano moim imieniem.

— To niemożliwe! Przemianowywanie planety z każdą nową władczynią oznaczałoby ogromny problem ze zmienianiem wszystkich oznaczeń i spowodowałoby zamieszanie w księgach!

— Problemy ze zmianą nazw to głupstwo — wtrącił Czojo Czagas. — Wielu ludzi jest bezrobotnych i zawsze znajdą się pracownicy.

Faj Rodis po raz pierwszy speszyła się, stała więc milcząca przed władcą planety i jego przepiękną żoną.

Oboje po swojemu zinterpretowali jej zmieszanie i uznali, że nastał odpowiedni moment na zakończenie audiencji.

— Na dole w żółtej sali czeka na panią inżynier, który ma udzielić pani informacji. Gotów będzie na każde pani wezwanie.

— Powiedział pan: inżynier? — zainteresowała się Rodis. — Spodziewałam się historyka, gdyż nie jestem biegła w zakresie technologii. U nas na Ziemi historia jest najważniejszą gałęzią wiedzy, nauką nauk.

— Trzeba być inżynierem, aby posiadać niezbędne informacje. Tak jest u nas — rzekł Czagas z protekcjonalnym uśmieszkiem.

— Dziękuję — odparła Rodis z ukłonem.

— Jeszcze nie raz się spotkamy! Kiedy pokaże mi pani filmy o Ziemi?

— Kiedy pan sobie życzy.

— Dobrze. Wybiorę odpowiedni moment i zaproszę panią. Aha — dodał wskazując na zielone draperie — niech pani zbudzi moich strażników.

— Może im pan dać znak, są już wolni.

Czojo Czagas pstryknął palcami i w tej samej chwili dwaj strażnicy wyszli z ukrycia z pochylonymi głowami. Jeden z nich powiódł Faj Rodis korytarzem do komnaty całej wybitej czarnym materiałem, skąd kręte granitowe schody prowadziły do znajdującej się niżej żółto-złocistej sali. Strażnik stanął przy balustradzie, a kobieta zeszła na dół sama, odczuwając dziwną ulgę, jakby w mijanej przed chwilą czarnej komnacie pozostawiła troskę o losy ekspedycji.

Pośrodku na żółtym dywanie stał człowiek bledszy od typowych Tormansjan, z gęstą, czarną bródką, wyglądający jak ze starego portretu z czasów ERŚ. Potężne czoło, krzaczaste brwi, nawisłe nad lekko wypukłymi oczami fanatyka, wąska smużka ciemnych wąsów… Jak w transie wpatrywał się w schodzącą po schodach Ziemiankę, której wyraziste i regularne rysy były lekko zamglone za przezroczystą osłoną. Coś nieludzkiego lśniło w jej zielonych oczach pod prostą linią brwi. Przeszywała go wzrokiem na wskroś, wpatrzona w sobie tylko wiadomą dal. Tormansjanin zrozumiał natychmiast, że jest przedstawicielką świata nie ograniczającego się do jednej planety, lecz otwartego na cały wszechświat. Pokonując onieśmielenie, inżynier zbliżył się ku niej.

— Jestem Honteelo Tollo Frael — przedstawił się prędko potrójnym imieniem, oznaczającym niższą rangę.

— Faj Rodis.

— Faj Rodis, jestem do pani dyspozycji. Moje imiona są trudne do wymówienia dla gościa z innej planety, proszę więc mnie nazywać po prostu Tael — zaproponował z sympatycznym uśmiechem.

Rodis zorientowała się, że ma przed sobą pierwszego dobrego człowieka spotkanego na planecie Jan-Jah.

— Czy ma pan jakieś przydomki dodane do imienia, określające godność, mądrość, pracę lub bohaterstwo, jak u nas na Ziemi?

— Nie ma tu niczego takiego. Wszystkich nazywają „kży”, „krótko żyjący”. Uczonych, techników i artystów, niepodlegających wczesnej śmierci, nazywają „dży”, „długo żyjący”, a do przywódców zwracamy się: „wielki”, „wszechmocny”, „władco”.

Faj Rodis przetrawiała usłyszaną informację, podczas gdy inżynier nerwowo wodził po dywanie noskiem twardego i skrzypiącego obuwia, znacznie różniącego się od miękkich i bezszelestnych pantofli „Żmijowatych”.

— Czy nie zachciałaby pani przejść się po parku? — zaproponował w końcu nieśmiało. — Tam możemy…

— Chodźmy… Taelu — zgodziła się Rodis z uśmiechem.

Zbladł jeszcze bardziej, odwrócił się i poszedł przodem. Wyszli do ogrodu przez przeszklone drzwi, idąc dalej wąską alejką, całkiem podobną do ziemskiej.

Faj Rodis rozglądała się, zastanawiając się, gdzie widziała już coś podobnego. Może w którejś ze szkół trzeciego cyklu w Ameryce Południowej?

Bezpłatkowe kwietne dyski, jasnożółte na brzeżkach i ciemnofioletowe w środku, kołyszące się na cienkich, gładkich łodygach nad turkusową trawą, w niczym nie przypominały ziemskich. Żółte, poskręcane drzewa też wyglądały obco. Przez biofiltry ledwo przenikała woń innych kwiatów jasnoniebieskiej barwy, zwieszających się całymi kiściami z krzewów otaczających owalną polanę. Faj Rodis zrobiła krok w stronę szerokiej ławy, zamierzając na niej przysiąść, lecz inżynier energicznie wskazał w drugą stronę, gdzie znajdował się stożkowaty pagórek zwieńczony altaną w kształcie korony z półokrągłymi pałkami.

— To kwiaty beztroskiego wypoczynku — wyjaśnił. — Wystarczy posiedzieć wśród nich parę minut, by pogrążyć się w oszałamiającym transie, tłumiącym myślenie, strach, zmartwienia. Najwyżsi władcy lubią tu przesiadywać, lecz słudzy muszą ich stąd odprowadzać po jakimś czasie, inaczej człowiek przebywałby tu nieskończenie długo!

Tormansjanin i Ziemianka udali się do altany z widokiem na Ogrody Coama. Daleko w dole, za niebieskimi ścianami parku rozpościerało się u stóp płaskowyżu ogromne miasto. Szklane ulice połyskiwały niczym potoki. Lecz nie było zbyt wielu wód, nawet w Ogrodach Coama.

W podziemnych kanałach szumiały rzeczki, przelewające się tu i ówdzie do niewielkich zbiorników. Zza wysokich bram nawet tu docierała niestrojna muzyka, zmieszany gwar głosów, śmiechy i pojedyncze okrzyki.

— Co się tam dzieje? — spytała Rodis.

— Nic. Przebywają tam strażnicy i ogrodnicy.

— Czemu są tacy hałaśliwi? Czy mieszkający tutaj władcy nie potrzebują ciszy?

— Nie wiem. W mieście panuje znacznie większy hałas. W pałacu tego nie słychać, a wygoda innych jest panom obojętna. Słudzy władców niczego się nie boją, jeśli dogodzą swoim panom.

— W takim razie są bardzo źle wychowani!

— Dlaczego? Co pani przez to rozumie?

— Przede wszystkim zdolność panowania nad sobą i nie przeszkadzania innym. To jedyna możliwość, by wspólne życie było dobre dla wszystkich bez wyjątku.

— I zdołaliście osiągnąć coś takiego na Ziemi?

— Coś znacznie większego. Wyższy stopień percepcji i samodyscypliny, na którym myślisz przede wszystkim o innych, dopiero później o sobie.

— To niemożliwe!

— Osiągnęliśmy to tysiące lat temu.

— To znaczy, że nie zawsze tak u was było?

— Oczywiście. Człowiek pokonywał niezliczone przeszkody. Najtrudniejsze i najważniejsze było pokonanie samego siebie dla dobra ogółu. Później wszystko stało się prostsze. Zrozumienie cudzych problemów i pomaganie innym przyniosło poczucie własnej wartości, do osiągnięcia której niepotrzebny jest wyjątkowy talent albo intelekt, stało się to więc drogą życiową przeważającej liczby ludzi. Odczuli jak stają się dzięki temu bardziej subtelni, biegli, jak poszerzają się ich horyzonty i zyskują przewagę nad najmądrzejszymi nawet intelektualistami o wąskiej specjalizacji.

Inżynier milczał, wsłuchując się w odległy zgiełk czyniony przez ludzi i radioodbiorniki.

— A teraz proszę mi opowiedzieć o sposobach przechowywania informacji na planecie Jan-Jah. Proszę mi pomóc je przyswoić.

— Co interesuje panią najbardziej?

— Historia zasiedlania planety od momentu przybycia tu pierwszych ludzi aż do dziś. Szczególnie interesują mnie okresy największego przeludnienia i następujące po nich momenty spadku populacji. Chciałabym poznać wskaźniki ekonomiczne i towarzyszące im przeobrażenia ideologii.

— Wszystko, co dotyczy naszego przybycia na planetę, jest zakazane. Tak samo zakazane są informacje o epokach Wielkiej Biedy i Mądrej Odmowy.

— Nie rozumiem.

— Władcy Jan-Jah nie pozwalają nikomu badać tak zwanych zamkniętych okresów naszej historii.

— Niewiarygodne! Zdaje się, że zaszło tu jakieś nieporozumienie. Na razie proszę więc zaznajomić mnie chociaż z tymi okresami historycznymi, które są dozwolone wraz z dokładnymi wskaźnikami ekonomicznymi i danymi statystycznymi, zapisanymi w pamięci maszyn.

— Dane z maszyn cyfrowych nie są nikomu udostępniane. Każdy okres znany jest tylko wybranym ludziom zobowiązanym do tajemnicy. Ujawnia się tylko to, co dozwolone.

— Jakie zatem znaczenie mają te wiadomości dla nauki?

— Na razie żadnego. Każdy okres władcy starali się ukazać wedle swej woli.

— Czy możliwe jest dotarcie do autentycznych danych?

— Tylko w drodze pośredniej, czerpiąc z zapisków pamiętnikarskich lub dzieł literackich, które uniknęły cenzury i nie zostały zniszczone.

Faj Rodis wstała. Inżynier Tollo Frael także się podniósł, pokorny i usłużny w swej roli informatora. Rodis położyła mu dłoń na ramieniu.

— Tak zrobimy — powiedziała miękko. — Najpierw ogarniemy ogólny zarys waszej historii, potem proszę się postarać dostarczyć mi wszystko, co ocalało z wszelkich czystek cenzuralnych w drodze świadomej dezinformacji. Proszę się nie martwić, na Ziemi też kiedyś zdarzały się takie rzeczy. Wkrótce dowie się pan, co się zdarzyło później.

Inżynier odprowadził ją w milczeniu do pałacu.

6. Cena raju

— Ewizo, gdzie jest Rodis?

— Nie wiem, Wirze.

— Nie widziałem jej od trzech dni.

Czedi szukała jej wszędzie, od Kręgu Wiadomości do pokojów najwyższego władcy, gdzie jej nie wpuszczono.

— Rodis zniknęła po pokazie naszych stereo-filmów, kiedy Tiwisa i Tor polecieli na tylną półkulę Tormansa, nie doczekawszy się pozwolenia zdjęcia skafandrów — powiedział Wir.

— Niestety — przytaknęła Ewiza — ponosimy zbroje jeszcze przez jakiś czas. Przywykłam do metalowej skóry, ale pozbycie się rurek i osłony twarzy byłoby wspaniałe. Biofiltry znacznie mniej przeszkadzają… A otóż i Gen Atal! Wiesz coś może o Rodis?

— Jest w Sali Mroku. Kiedy wchodziłem po czarnych schodach, widziałem jak szła z Czojo Czagasem w eskorcie strażników, których tak nie lubi Czedi.

— Nie podoba mi się to wszystko — powiedział Wir Norin.

— Czemu się tak lękacie? — spokojnie spytał Gen Atal. — Faj utożsamia się z Czagasem. Władczyni z władcą, jak żartowała.

— Ci źle wychowani i uważający siebie za stojących ponad prawem władcy są jak tygrysy. Są niebezpieczni, miotani nieopanowanymi emocjami, popychającymi ich w złą stronę. A SDG Rodis stoi tu wyłączony.

— Zaraz zobaczymy — rzekł inżynier obrony i zrobił w powietrzu znak krzyża.

Złotobrązowy SDG inżyniera, pod kolor jego skafandra, natychmiast przybiegł mu do nóg. W parę sekund z kopuły robota wysunął się cylinder na wysokiej nóżce i zabłysnął purpurowym światełkiem. Na ścianie pokoju pojawił się wyraźny obraz kabiny pilotów „Ciemnego Płomienia”, zamienionej w centralę łączności i obserwacji.

Sympatyczna twarz Nei Holli wydawała się zmęczona w zielonych, niebieskich i pomarańczowych odbłyskach przycisków z wielu pulpitów.

Nea przesłała Genowi pocałunek dłonią i zaraz spytała czujnie:

— Czemu nie w umówionym czasie?

— Musimy zajrzeć na „tablicę życia” — wyjaśnił Gen.

Holli przeniosła wzrok na jasnokremowy panel, gdzie jasno i równo płonęło siedem zielonych ogników.

— Widzę! — zawołał Gen, pożegnał się z Neą i wyłączył robota. — Wszyscy chyba widzieli — zwrócił się do Ewizy i Wira. — Rodis jest cała i zdrowa, wciąż ma na sobie obręcz kontaktową, ale może wzięli ją… jak to się nazywało…

— Do niewoli! — podsunął Wir Norin.

— Kto jest w niewoli? — spytała z zewnątrz Czedi.

— Faj Rodis! Wir widział ją w Sali Mroku z Czojo Czagasem trzy dni temu, a od tego czasu nikt jej nie spotkał.

— Chodźmy więc do tej Sali i niech Gen sprawdzi, dokąd odeszli — zdecydowała Czedi, śmiało ruszając przodem.

Przy końcu półkolistej galerii weszli po czarnym dywanie w krąg ciemnych kolumn, wnęk i ścian Sali Mroku, jak nazwali ją kosmonauci.

Gen Atal zatrzymał się na chwilę przy balustradzie schodów, zastanawiał się parę sekund, po czym pewnie ruszył w ciemną przestrzeń między dwiema najbliższymi kolumnami. Znalazł tam zamknięte drzwi. Po paru nieudanych próbach otwarcia ich, głośno zapukał.

— Kto ośmiela się zakłócać spokój władcy Jan-Jah? — ryknął z góry wzmocniony elektronicznie głos strażnika.

— My, Ziemianie, szukamy swojej władczyni! — odparł, także podnosząc głos, Wir Norin.

— Nic o niej nie wiem. Wracajcie do siebie i czekajcie na wezwanie od władców!

Ziemianie popatrzyli po sobie. Czedi szepnęła coś Wirowi, a wtedy na wargach astronawigatora zaigrał psotny chłopięcy uśmieszek.

— Władca Tormansa tak uczyni! — rzekł, pstrykając palcami.

Chwilę później rozległ się lekki chrobot dziewięciu nóżek i w czarnej sali pojawił się purpurowy SDG.

— Co wymyśliłeś, Wirze? — spytała niespokojnie Ewiza. — Żebyś tym nie zaszkodził Rodis!

— Gorzej już nie będzie. Najwyższy czas dać małą nauczkę tym wszystkim władcom i wyższym istotom, których tak wiele tutaj.

Ewiza odeszła na bok z dezaprobatą, ale też z zaciekawionym wyrazem twarzy, a Czedi i Gen Atal przyskoczyli czujnie do Wira Norina. Na znak astronawigatora SDG wysunął przed sobą okrągły, błyszczący jak lustro pojemnik na grubym, kolczastym kablu.

— Zakryjcie uszy — doradził Wir.

Nieznośny gwizd przebił ciszę pałacu. Pojemnik SDG zakreślił w powietrzu poziomy romb i wielkie drzwi runęły do środka ciemnego przejścia, skąd dały się słyszeć krzyki przestrachu.

Wir Norin machnął ręką i nadajnik promieni ultradźwiękowych schował się pod korpusem SDG, ustępując miejsca tubie głośnika.

— Faj Rodis! Wzywamy Faj Rodis!

Od gromkiego wołania SDG posypały się z góry odłamki szkła, a gruszkowata lampa między kolumnami zakołysała się i przygasła.

— Wzywamy Faj Rodis!

SDG wołał coraz głośniej i w tym momencie Ziemianie poczuli, że czarna podłoga usuwa im się spod nóg i staczają się po równi pochyłej. Mimo zdolności do błyskawicznej reakcji, zaskoczony Wir Norin nie zdążył wyłączyć swego SDG. Robot nie przestawał wzywać Faj Rodis w ciemnym lochu, do którego wpadła czwórka Ziemian.

Wir Norin znów machnął dłonią i SDG zamilkł. Oślepiające reflektory skrzyżowały swe smugi na twarzach Ziemian. Ledwie mogli dojrzeć, że spadli do okrągłego lochu o grubo wykutych żelaznych ścianach. Z pięciu stron ziały niskie przejścia, a w każdym stała grupa strażników w liliowych mundurach z bronią wycelowaną w kosmonautów.

Dziewięcionogi robot rozpostarł wokół swoich pole ochronne w kształcie grzyba z szerokim kapeluszem. Ziemianie rozglądali się spokojnie, zastanawiając się, jak wydostać się z pułapki. Beznamiętny wygląd naruszycieli świętego spokoju pałacu doprowadzał ochroniarzy do szału. Rozwierając ciemne wargi w niesłyszalnym krzyku, rzucili się na grupę intruzów i zostali odrzuceni ku żelaznym ścianom. W lewym przejściu pojawili się osobnicy ze znaczkiem oka w trójkącie.

— Paskudne urządzenie! — zawołała oburzona Czedi.

— Sprytne z ich punktu widzenia — powiedział Gen Atal.

— Zastanawiam się, jak przebić sufit i przenieść się do Sali Żółtej — rzekł z wahaniem Wir Norin — ale pójdzie na to zbyt wiele energii.

— Nie lepiej zaczekać na dalszy rozwój sytuacji? — zasugerowała Ewiza.

— Słusznie! — zgodził się astronawigator.

Nie musieli długo czekać. Liliowi strażnicy zaczęli strzelać. Kosmonauci nie słyszeli wystrzałów, gdyż pole ochronne nie przepuszczało również dźwięków, a tylko zobaczyli malinowe rozbłyski wykwitające z luf. Kule odbiły się rykoszetem od bariery w stronę tych, którzy je wystrzelili. Padli z wykrzywionymi bólem twarzami na żelazną podłogę.

Wir Norin spojrzał z troską na wskaźnik energii, obawiając się szybkiego rozładowania baterii i pożałował, że czterej potężni pomocnicy są wyłączeni i stoją bezużytecznie w ich pokojach na górze. Faj Rodis prosiła, by wyłączali roboty, aby nie zakłóciły surowych zasad jakimś przypadkowym sygnałem.

Nagle (wszystko na Tormansie działo się nagle, między innymi z powodu nieznajomości charakteru Tormansjan i niezrozumiałego sposobu ich odnoszenia się wobec ziemskich gości) zamieszanie skończyło się, strażnicy ukryli się w przejściach, zabierając rannych, a przez monotonne buczenie pola ochronnego przebił się sygnał Faj Rodis:

— Wyłącz SDG, Wirze!

Wzdychając z ulgą astronawigator zdjął „parasol” ochronny, a wtedy usłyszeli grzmiący w głośnikach głos Czojo Czagasa: „Zakończyć to nieporozumienie, rozejść się, niech ‘oczy’ odprowadzą gości do ich pokoi na górze!”.

W ciągu kilku minut potężny podnośnik przeniósł czwórkę bohaterów w załom korytarza, od którego zaczynały się galerie Sali Mroku. Na tle okna otwartego na park wyraziście rysowała się sylwetka Faj Rodis. Przeciąg mierzwił lekko jej krótkie czarne włosy. Pierwsza podbiegła do niej Czedi. Rodis położyła dłonie na jej ramionach. Jej usta uśmiechały się, lecz oczy były smutne, znacznie smutniejsze, niż w pierwszych dniach na Tormansie.

— Wywołaliście niezły popłoch, kochani! — rzekła nie zwlekając. — Nie jestem jeszcze uwięziona… jeszcze nie.

— Jak można się tak długo ukrywać! — powiedziała z wyrzutem Ewiza.

— Faktycznie, źle zrobiłam. Tyle zobaczyłam przez te dni, że zapomniałam o waszych obawach.

— Tak czy owak należało przytrzeć im nosa — mruknął gniewnie Gen Atal. — Życie stawało się tu już nieznośne od otaczającego nas kręgu bezmyślnych ograniczeń, głupiego samozadowolenia i strachu.

— Faj powinna teraz odpocząć — wtrąciła Czedi.

Biorąc ożywczy prysznic jonów ujemnych, gdy jednocześnie SDG masował ją lekkimi muśnięciami aktywowanych biologicznie rękawic, Faj Rodis odtwarzała w myślach dni spędzone w apartamentach Czojo Czagasa. Doświadczenie to utwierdziło ją w przekonaniu o słuszności powziętego wcześniej planu.

Wszystko zaczęło się od prezentacji ziemskich stereo-filmów. Dwa SDG ustawiły kanał przekaźnikowy, poprzez który „Ciemny Płomień” zaczął nadawać żywe i wyraźne obrazy, nazywane na Ziemi po staremu stereo-filmami. Mieszkańcom Jan-Jah wydawały się cudownym przeniesieniem tutaj codziennego życia odległej planety.

Członkowie Rady Czterech, ich żony, paru wyższych urzędników, inżynier Tael, śledzili z zapartym tchem, jak przed ich oczami rozwijają się kolejne widoki przyrody i obrazy życia ludzkiego na Ziemi.

Najbardziej dziwiło Tormansjan, że we wszystkich dziedzinach życia wielkiego domu ludzkości nie kryło się nic tajemniczego ani niezrozumiałego. Gigantyczne maszyny, automatyczne fabryki w podziemnych lub podwodnych pomieszczeniach. W tych niezmiennych od wieków warunkach trwała nieustanna praca mechanizmów, zapełniających produktami podobne do dysków platformy w podziemnych magazynach, skąd transportowano je ruchomymi chodnikami, również ukrytymi pod ziemią. Pod niebieskim firmamentem rozpościerała się natomiast przestrzeń dla ludzkich siedzib. Tormansjanie oglądali kolosalne parki, szerokie stepy, czyste rzeki i jeziora, nieskażoną biel śniegów bieguna północnego i czapy lodowej Antarktydy. W wyniku długotrwałych przemian ekonomicznych miasta zastąpione zostały gwiaździstym i spiralnym systemem osad, między którymi rozmieszczone były centra badawcze i informacyjne, muzea i domy kultury, powiązane harmonijną siecią, pokrywającą najbardziej nadające się do zamieszkania umiarkowane subtropikalne strefy planety. Inaczej rozplanowane były terytoria szkół różnych cykli. Znajdowały się na południkach, stwarzając dla dorastającej młodzieży świata komunistycznego różnorodne warunki życia.

Sami Ziemianie początkowo wydawali się mieszkańcom Jan-Jah nazbyt poważni i skupieni. Ich milkliwość, niechęć do żartów i zupełny brak wszelkiej błazenady, nieustanna pracowitość i umiarkowane wyrażanie uczuć w oczach gadatliwych, niecierpliwych i niewytrenowanych psychicznie Tormansjan zdawały się ponuro nieludzkie.

Dopiero później mieszkańcy Jan-Jah zrozumieli, że ludzi tych przepełnia spokojna radość, wynikająca nie z lekkomyślności albo niewiedzy, lecz z poczucia osobistej mocy i troski o całą ludzkość. Prostota i szczerość Ziemian opierały się na głębokim poczuciu odpowiedzialności za każdy postępek i na delikatnej harmonii indywidualnej, wysiłkami tysięcy pokoleń doprowadzonej do pełnej zgodności z otoczeniem i naturą.

Nie było tutaj poszukujących ślepego szczęścia, nie było też zatem rozczarowanych, tracących wiarę we wszystko ludzi. Nie istniały tu słabe psychicznie indywidua, mocno odczuwające swą niepełnowartościowość i w jej następstwie zatrute zawiścią i sadystyczną złością. Na mocnych, przystojnych twarzach nie pojawiały się uczucia zmieszania, czujnej obawy, lęku o własny los i swoich bliskich, izolujące człowieka od jego współbraci.

Tormansjanie nie zobaczyli ani jednego samotnego człowieka. Jeśli odpowczywali po ciężkiej pracy, to wyłącznie dla przemyśleń, uporządkowania wrażeń i koniecznego wypoczynku. Chwilowa bezczynność i głęboki spokój w każdej chwili mogły zamienić się w potężną, cielesną i myślową aktywność.

Przepiękne ziemskie krajobrazy wywołały ostrą, nieodczuwaną wcześniej nostalgię u garstki Ziemian oderwanych od ojczyzny niewyobrażalną otchłanią próżni. Tormansjanie starali się odrzucić nieodparte przyciąganie ujrzanego świata, próbując przekonać samych siebie, że pokazano im specjalnie zainscenizowany spektakl, lecz gigantyczny zasięg przedstawionych obrazów świadczył o tym, że stereo-filmy mówią prawdę. Godząc się z tą oczywistością, mieszkańcy Jan-Jah czuli się przepełnieni takim samym żalem, jak dawniej Ziemianie. Przyczyna owego żalu była jednak zupełnie inna. Obraz bajecznego życia został pokazany na samym wierzchołku piramidy społecznej, w twierdzy groźnych władców, siewców strachu i wzajemnej nienawiści. Jakby stanęli przed szeroko otwartą bramą doskonale widocznego dla ich chciwych oczu, a jednak niedostępnego ogrodu. A gdzieś tam w dole kłębił się zatłoczony, wielomilionowy Ośrodek Mądrości, którego nazwa wydawała się teraz ironiczna na pustynnej, ubogiej planecie.

— Może wystarczy na pierwszy raz? — spytała Faj Rodis, zauważając znużenie na twarzach widzów.

Czojo Czagas rozejrzał się na boki. Jego żona, Jantre ze wszystkich sił przyciskała ręce do piersi. Inżynier Tael podniósł głowę, starając się dyskretnie obetrzeć łzy skapujące do gęstej brody. Zet Ug też miał łzy w oczach. Wybuch nieopanowanego gniewu zmusił władcę do odpowiedzenia podwyższonym głosem:

— Tak, wystarczy! Całkowicie wystarczy!

Spojrzawszy ze zdziwieniem na władcę, Faj Rodis zamknęła połączenie z gwiazdolotem. SDG wygasił nadajniki i schował je pod kopułą. Widzowie udali się do wyjścia, Faj zaś ruszyła w stronę Czagasa, który powstrzymał ją gestem. Gdy zostali tylko we dwoje, Czojo w pierwszej chwili ujął kobietę pod ramię, lekko się skrzywił i zaraz cofnął dłoń. Rodis roześmiała się.

— Przyzwyczaiłem się do pani twarzy bez osłony i zapomniałem, że cała reszta pokryta jest metalem. Chwilami wydaje mi się, że Ziemianie to roboty z głowami żywych ludzi — zażartował, wprowadzając ją do znajomej komnaty z zielonymi draperiami i kryształową kulą.

— A może naprawdę jesteśmy robotami? — odparła Rodis, wkładając w uśmiech i spojrzenie odrobinę kobiecej kokieterii.

Czojo Czagas musiał natężyć całą siłę woli, by nie poddać się urokowi Ziemianki. Odwrócił się, otworzył czarną szafkę i wydobył z niej coś w rodzaju staromodnej fajki. Zapalił ją, usadowiwszy się w fotelu naprzeciwko Rodis. Przyglądał się jej poprzez kłęby ostro pachnącego dymu, a jego wąskie oczy świadczyły o lekkim zamroczeniu. Milczał tak długo, że Rodis odezwała się w końcu pierwsza:

— Co oznaczał pański okrzyk: „Całkowicie wystarczy”? Ziemia nie spodobała się panu?

— Filmy są doskonałe technicznie. Nigdy jeszcze takich nie widzieliśmy!

— Czy to kwestia techniczna? Miałam na myśli naszą planetę.

— Nie oceniam bajeczek. Jak mogę oddzielić kłamstwo od prawdy, skoro nie widziałem nic więcej, prócz tych obrazków?

Faj Rodis wstała, lekko wspierając się o krawędź rzeźbionego stołu i popatrzyła uważnie na Czagasa.

— Teraz to pan kłamie — odpowiedziała spokojnie, modulując głos zgodnie ze zwyczajami Tormansjan. — Proszę mi pomóc siebie zrozumieć. Jest pan wybitnie inteligentnym człowiekiem, dlaczego więc unika wyrażania wprost swoich przekonań i celów? Czego się pan boi?

Czojo Czagas wstał powoli, zimny i nadęty. Faj Rodis nawet nie drgnęła, gdy stanął przed nią z wyciągniętą szyją i pięściami na blacie stołu. Ich milczący pojedynek trwał tak długo, aż władca ustąpił, ocierając czoło żółtą chusteczką.

— Moglibyśmy was zniszczyć — oświadczył, szczerząc się w złowróżbnym uśmiechu — a zamiast tego mam jeszcze się wam opowiadać!

— Czy to naprawdę taka straszna ofiara? — spytała Faj z przekąsem. — Boi się pan, że gdy przybędzie drugi gwiazdolot, oba statki zburzą wasze miasta, fabryki, pałace? Wiem, że pan i pańscy zastępcy spokojnie przyjmiecie zagładę milionów mieszkańców Jan-Jah i ruinę tego, co budowaliście przez tysiąclecia, bylebyście tylko wy ocaleli! Prawda?! — krzyknęła ostro Ziemianka.

— Tak — wyznał, wzdrygnąwszy się lekko, Czojo Czagas. — A czego tu żałować? Mierzwy małych ludzików z ich błahymi uczuciami? Starego chłamu niemodnych dzieł, leżących bezużytecznie całymi stosami w zakurzonych magazynach? Wrogich fantastów „dży”?

— To przecież ludzie! — krzyknęła Rodis.

— Nie. Jeszcze nie.

— A czy pomaga im pan stać się ludźmi? Nie mogę pana zrozumieć. Najpiękniejsza rzecz w życiu to pomagać ludziom, zwłaszcza gdy ma się do tego władzę, siły i możliwości. Czy może istnieć większa radość? Nigdy nie przyszło to panu do głowy, nieszczęśniku?

— To pani jest nieszczęśliwa! — wrzasnął władca. — Stare przysłowie powiada, że dla kobiety istnieją tylko teraźniejszość i przyszłość, nie ma przeszłości. Co z pani za historyk, skoro nie rozumie pani, że morze pustych dusz wyjadło, wypiło i zadeptało całą tę planetę!

Faj Rodis uspokoiła się tymczasem.

— Czy wie pan, że ludzki mózg posiada szczególną zdolność do naprawiania skaz otaczającego go świata, nie tylko wizualnych, ale także myślowych, wynikających z wypaczenia praw natury w źle urządzonym społeczeństwie? Mózg zwalcza dystorsję, naprostowując ją w stronę piękna, spokoju i dobra. Mówię, oczywiście, o normalnych ludziach, nie o psychopatach z kompleksem niższości. Nie wie pan o tym, że cudze twarze zawsze wydają się piękne z daleka, a życie innych, oglądane z boku, wydaje się ciekawsze i bardziej znaczące? Oznacza to, że każdy człowiek marzy o pięknie, choćby nawet tworzonym przez tysiące pokoleń, a podświadomość prowadzi nas w stronę dobra bardziej niż myślimy. Jak można mówić o ludziach niczym o historycznej mierzwie?

— Pani szczerość zaczyna mi się podobać — stwierdził Czojo z krzywym uśmieszkiem. — Proszę mówić dalej.

— Wiem, że nie wątpi pan teraz w nasze pokojowe zamiary. Ileż to razy wasi ludzie usiłowali wydobyć z któregoś z nas chociaż kapkę wrogości, choćby podczas próby ataku na gwiazdolot, dokonanej na pański rozkaz! Nic przecież nie dzieje się tutaj bez rozkazu Rady Czterech?!

— Tak — potwierdził władca, poddając się ponownie dziwnej, magnetycznej mocy Ziemianki.

— Skoro tak, problem polega na urojonej zgrozie, jaką w was wzbudzamy. Zrozumiałam już, że chce pan zakazać pokazywania filmów o ziemskim życiu narodowi Jan-Jah. Kieruje się pan osobistymi pobudkami, wynikającymi z pańskiego punktu widzenia. My, Ziemianie, nie dostrzegamy w waszej prymitywnej propagandzie nawet odrobiny troski o społeczeństwo. Obecny ustrój służy tylko garstce uprzywilejowanych. W historii Ziemi zgubiło to setki państw i miliony ludzi. Całkiem niedawno przeżyliście katastrofę przeludnienia…

Faj Rodis przerwała wywód, widząc ze zdziwieniem, jak zmieniły się rysy twarzy władcy Tormansa. Czojo Czagas stracił panowanie nad sobą.

— Dosyć! Nie chcę! Niczego o Ziemi! Nienawidzę! Nienawidzę tej przeklętej Ziemi, planety bezgranicznego cierpienia moich przodków!

— Pańskich przodków? — powtórzyła Faj ze ściśniętym gardłem, widząc, że jej hipoteza właśnie się potwierdziła.

— Tak, tak, moich i waszych! To tajemnica ukrywana od setek lat, a ujawnianie jej karane jest śmiercią!

— Dlaczego?

— Żeby nie pojawiały się marzenia o dawnym, innym świecie, podmywające podstawy naszej egzystencji. Człowiek nie powinien czerpać siły z przeszłości, bo tworzy wówczas wywrotowe idee i przekonania. Historię należy wykorzenić i zacząć od chwili, gdy ludzkie drzewo rozkwitło na Jan-Jah.

Czojo Czagas stał chwilę zadumany, potem usiadł, wskazując Faj jej fotel. Pykał fajkę, wpatrując się w skupieniu w kryształową kulę, podczas gdy Ziemianka siedziała nieruchoma jak posąg w głębokiej ciszy apartamentów władcy. Władca prześlizgnął się spojrzeniem po jej jakby nieobecnej postaci i wstał znowu, na coś się decydując. Z tajnego schowka wydobył pęk starodawnych kluczy. Jednym z nich, grubym i krótkim, otworzył ukryte w ścianie metalowe drzwiczki, coś za nimi przekręcił i zamknął znowu starannie.

— Chodźmy — powiedział po prostu, uchylając jedną z kotar i odsłaniając drzwi wąskie jak skalna szczelina.

Faj Rodis poszła za nim bez wahania. Czojo Czagas kroczył ze spuszczoną głową, nie oglądając się, przez długi korytarz, słabo oświetlony nikłym światłem gazowych lamp. Obejrzał się dopiero u drzwi windy i wpuścił Faj pierwszą do kabiny. Rozległ się szczęk rzadko używanego mechanizmu. Kabina pomknęła szybko w dół. Na miejscu Faj Rodis zaparło dech w piersi, oczekiwała bowiem, że zatrzymają się w jakiejś piwnicy, tymczasem wyszli na głęboko położony korytarz, po którego jednej stronie ciągnęły się żelazne filary i szyny. Czojo znów się obejrzał, wprowadzając swego gościa do niewielkiego wagonu i siadając za drążkami sterowania. Zapalił przedni reflektor i wagon pomknął w nieprzenikniony mrok z łoskotem godnym starożytnych ziemskich maszyn.

Rodis, uśmiechnąwszy się do spiętego władcy, zanuciła cicho, poddając się hipnotycznym błyskom mijanych po drodze różnokolorowych świateł sygnałowych. Zauważyła, że wsłuchuje się uważnie, często zerkając na nią w rozbłyskach semaforów.

— Co to za pieśń? — spytał porywczo, przyspieszając i tak już szalony pęd pociągu.

— „Skoczyć prosto w głęboką wodę najdzielniej i znaleźć siebie, chroniąc się przed obłędem…” — zaczęła przekładać Rodis na język Jan-Jah.

— Tylko tyle? — zawołał Czagas.

— A czego pan się spodziewał?

— Czegoś bojowego. Bardzo dziarska i rytmiczna muzyka — stwierdził władca, hamując ostro przed fioletowym luminoforem.

Wyszli w podziemny mrok. Tylko strzałki drogowskazów słabo połyskiwały na podłodze, jakby pływając w ciemności.

Czojo Czagas ujął ostrożnie dłoń Rodis. Zbliżywszy się do kwadratowej kolumny, otworzył w niej maleńkie okienko i nasłuchiwał chwilę.

— Trzeba się upewnić, że zadziałał wyłącznik w moim pokoju — wyjaśnił milczącej kobiecie — inaczej każdy próbujący otworzyć drzwi skarbca zginie na miejscu.

Drugim kluczem z pęku otworzył kolejne okienko, chwycił rękojeść podobną do strzały i mocno pociągnął. Wyskoczył srebrny trzpień i w tym momencie rozwarły się ciężkie wrota, prowadzące do rzęsiście oświetlonej, obszernej sali. Gdy tylko oboje weszli do środka, władca wcisnął jakiś guzik i drzwi zatrzasnęły się.

Rodis rozglądała się, podczas gdy Czojo Czagas, pochyliwszy się nad szerokim kamiennym stołem, coś na nim przesuwał, szczękając zapadkami, podobnymi do dźwigni starych maszyn elektronicznych, wielekroć widzianych przez Rodis w filmach historycznych i muzeach. Pomieszczenie także wyglądało jak muzeum. Wokół wysoko wznosiły się oszklone szafy z regałami obok solidnie zamkniętych kufrów, ozdobionych wypłowiałymi hieroglifami. Pokryte kurzem schodki zachowały ślady tych, którzy wspinali się ku górnym półkom.

Czojo Czagas wyprostował się, uroczyście pobladły. Przybyszce z Ziemi wydał się dawnym kapłanem, chroniącym zakazaną wiedzę i był nim zaiste.

— Wie pani, dokąd przyszliśmy? — spytał ochryple.

— Domyśliłam się. Tutaj ukrywa się to, co wy… wasi przodkowie przywieźli z Ziemi na gwiazdolotach.

Faj Rodis prężyła się w napięciu. Co za gratka dla historyka ERŚ znaleźć się w magazynie zawierającym pamiątki z najciemniejszego okresu wielkich przewrotów na samym początku EŚZ, Ery Światowego Zjednoczenia! Z respektem musnęła ogromny pulpit, wymontowany z pradawnego gwiazdolotu, jednego z pierwszych statków, który zanurkował rozpaczliwie w niezbadane i jak się okazało, niezwykle złożone głębiny wszechświata.

Czojo Czagas skinął zachęcająco na zaaferowaną Ziemiankę, wskazując jej rząd twardych krzesełek z metalu i masy plastycznej pośrodku sali.

— Wiem, że interesuje tu panią wszystko. Proszę jednak nie zapominać, że wciąż prowadzimy dialog. Zobaczy pani filmy przywiezione przez naszych przodków na pamiątkę planety, z której uciekli. Uciekali z niewielką nadzieją ratunku, lecz odnaleźli dziewiczą planetę i nowe życie, odrzucając stare. Kiedy szarpią mi nerwy wątpliwości co do słusznie obranej drogi, przychodzę tutaj, by nasycić się nienawiścią, z której czerpię siły.

— Nienawiścią do czego, do kogo?

— Do Ziemi i ludzkości! — odparł Czojo z przekonaniem. — Proszę obejrzeć wybraną przeze mnie serię obrazów. Nie będę musiał wyjaśniać, dlaczego chcę zakazać prezentacji waszych stereo-filmów. Ujrzawszy historię tego raju — dodał z jadowitą goryczą — któż nie zwątpi w prawdziwość waszych pokazów? Jak to się mogło stać, że ogołocona, zrujnowana planeta zamieniła się w cudowny ogród, a zagniewani, nie wierzący już w nic ludzie zostali najlepszymi przyjaciółmi? Czyja żelazna ręka utrzymuje ziemskie ludy w takiej dyscyplinie? Zresztą, czy powie mi pani prawdę? Umie pani czarować. Sam tego doświadczyłem. Pamięta pani legendę o czarownicy Kirke, zamieniającej ludzi w wieprze? Chwilami wydaje mi się, że jest nią pani…

— Kirke to wspaniały mit z niezapomnianych czasów, pochodzący jeszcze od matriarchalnych bóstw, opowiadający o magii seksualnej bogini, zależnej od stopnia wstrzemięźliwości erotycznej: jeśli był niski, prowadził do świństwa, jeśli wysoki, do bogini. Niemal od zawsze był niewłaściwie interpretowany. Pożądanie kobiecego piękna wyzwala świństwo w psychice takich osobników, którzy niezdolni są wznieść się w swoich seksualnych zapędach ponad zwierzęcy instynkt. Kobiety dawnych czasów raczej rzadko pojmowały konieczność walki z męską brutalnością, dlatego wiedzące o tym uznawano za wiedźmy. Spotkanie z Kirke było kamieniem probierczym dla każdego mężczyzny, by stwierdzić, jak bardzo ludzki jest jego Eros. Magia seksualna działa tylko na niskim poziomie postrzegania Piękna i Erosa. Chce pan spróbować? — zaproponowała Faj, w jednej chwili przeobrażając się, wbijając weń władcze spojrzenie i dumnie prężąc pierś.

Jakaś mroczna moc zawładnęła wolą Czojo Czagasa, jakby rozkręcała się w nim potężna sprężyna, zapierając dech, ściskając wnętrzności i przenikając mięśnie szalonym pragnieniem

— Nie! — krzyknął rozdrażniony.

Rodis spuściła wzrok, a władca przysiadł ciężko na brzegu stołu i nacisnął dźwigienki.

Zgasły światła i znikła podziemna ściana, rozjaśniona projekcją, której jakość przewyższała zwykłą TWF. Faj Rodis zapomniała o wszystkim, przenosząc się w odległą przeszłość rodzinnej planety.

Na początku były tylko fabularyzowane inscenizacje. Czojo Czagas ułożył je w kolejności wydarzeń historycznych. W najstarszych czasach nie było jeszcze dokumentacji filmowej. Należało stworzyć rekonstrukcje kluczowych zdarzeń. Jednakże owe fakty bezlitośnie burzyły przepiękne, ziemskie, baśniowe opowieści o dobrych cesarzach, mądrych królowych i rycerzach bez skazy, obrońcach skrzywdzonych i uciśnionych. Legendy o szlachetnych przywódcach i bojownikach za wiarę okazywały się stekiem krwawych zbrodni, bestialstwa i fanatyzmu, pociągających za sobą niszczenie pięknych krain, miast i żyznych pól.

Historia Ziemi, zapisywana i nauczana przez dalekich przodków był nastawiona przede wszystkim na przedstawienie prawdziwej ceny podbojów, zmiany władców i cywilizacji, lecz filmy rekonstrukcyjne z późnej ERŚ miały za zadanie pokazać, że wszelkie wysiłki ludzkie w tworzeniu piękna, zagospodarowaniu Ziemi, pokojowej pracy i poznaniu przyrody nieuchronnie okazywały się daremne, kończące nieszczęściami i zniszczeniami. Zwierzęcy ludożercy pożerali bardziej cywilizowane plemię przed jaskinią ozdobioną ochronnymi malowidłami. Asyryjscy najeźdźcy mordowali w płonących miastach dzieci i starców, gwałcili kobiety na oczach związanych mężczyzn, skrępowanych w nieludzki sposób. Nieskończonym kołowrotem przesuwały się spalone wsie, rozgrabione miasta, stratowane pola, tłumy zniewolonych ludzi, gonionych jak stada bydła. W zasadzie żaden pastuch nie traktował tak swoich bydląt. Stawało się oczywiste, że człowiek liczył się wtedy mniej od zwierzęcia. Co więcej ludzie zadawali sobie nawzajem straszliwe męki. Powoli rozcinano nieszczęśników piłami na chińskich placach, rozrywano końmi na wschodnich traktach, krzyżowano nad Morzem Śródziemnym, wieszano na żelaznych hakach jak połcie mięsa.

Nieustannie „wzbogacała” się technika masowych eksterminacji. Ścinanie głów, stosy, krzyże i koły nie wystarczały do wytępienia ludności w dużych miastach. Układano więc powiązane grupy pękami na polach i konne hordy tratowały je. Gnali włóczniami i ostrzami szabel w góry ogłupiałe tłumy i strącali do przepaści. Układali mury i wieże z żywych ludzi, przekładając rzędy ciał glinianą zaprawą. Z całej tej fantasmagorii masowych rzezi, w których najbardziej porażająca była absolutna bierność ludzkich mas, zafascynowanych potęgą najeźdźców, Faj Rodis zapamiętała szczególnie scenę upadku Rzymu. Dumne Rzymianki wraz z dziećmi próbowały znaleźć schronienie na Forum. Bezbronne, pozbawione ochrony poległych w walce ojców, mężów i braci, dziewczęta, matrony i staruszki z bezsilną rozpaczą patrzyły na nadciągającą watahę upojonych zwycięstwem Hunów, a może Germanów z okrwawionymi mieczami i toporami. Ten niezapomniany obraz, stworzony przez znakomitego artystę, stał się dla niej odzwierciedleniem jednego z kręgów inferna.

Jakby w odpowiedzi na współczucie Rodis, film zaczął ukazywać niezliczone zbrodnie Rzymian, dowodząc słuszności odpłaty, jaka nader rzadko, niestety, spotykała zbrodnicze imperia na przestrzeni dziejów.

Z wszystkich historycznych upadków ludzkości degeneracja Rzymian nie miała sobie równych, chyba że Niemców w czasach nazizmu. Rzymianie, tak bardzo wynoszący się ponad „barbarzyńców”, sami postępowali z innymi z nieludzką dzikością.

Schlebiając najniższym instynktom, władcy Rzymu zamienili swoich obywateli w prymitywny, sadystyczny tłum, żądający wciąż bez umiaru „chleba i igrzysk”. Okrucieństwo i zupełny brak współczucia uczyniły ludzkie cierpienia rozrywką, a brak szacunku dla innoplemieńców i innowierców wywołał atrofię sumienia i szlachetności.

W czasach przedchrześcijańskich zaczęli urządzać w nowo postawionych cyrkach lub przebudowanych greckich amfiteatrach widowiska, w których ludzie musieli walczyć z dzikimi bestiami. Ten krwawy obyczaj rozrastał się do potwornych rozmiarów, trwając ponad pięćset lat, aż do edyktu cesarza Konstantyna zakazującego igrzysk z zabijaniem ludzi.

Powszechne przytępienie ludzkich uczuć zmuszało imperatorów i konsulów do zwiększania liczby kaźni i urozmaicania jej sposobów.

Pompejusz Wielki uczcił swoje zwycięstwo, urządzając triumf, a raczej „polowanie” w cyrku. W pięć dni igrzysk zabito sześćset lwów i tysiąc czterystu ludzi.

Imperator Tytus, budowniczy największego cyrku, Koloseum, posłał na śmierć dziewięć tysięcy zwierząt i dwanaście tysięcy ludzi. Już pierwszego dnia zginęło siedem tysięcy ludzi i pięć tysięcy zwierza. Chrześcijanie, zaszyci w skóry zwierzęce lub przywiązani do słupów byli pożerani żywcem przy radosnym skandowaniu i wyciu pięćdziesięciu tysięcy widzów, tak zwanych wolnych obywateli stolicy świata.

Imperator Trajan zabił dwadzieścia cztery tysiące ludzi i jedenaście tysięcy zwierząt. Słonie, hipopotamy, lwy, lamparty, niedźwiedzie, hieny, krokodyle, tygrysy, dziki ginęły ku uciesze rozszalałych tłumów. Tysiące nagich kobiet, młodych dziewcząt i dzieci było rozszarpywanych przez drapieżniki lub tratowanych przez słonie, nosorożce i tury.

Imperator Probus postawił las na arenie Koloseum i urządził „polowanie” na sto lwów, dwieście lampartów i trzysta niedźwiedzi. „Myśliwi” zabijali drapieżniki krótkimi oszczepami. Następnego dnia zabito trzy tysiące dzików, jeleni i strusi.

Imperator Gordian rozpoczął panowanie od zabicia tysiąca niedźwiedzi, a na tysiąclecie Rzymu zginęło na arenie dwa tysiące gladiatorów. Podobne widowiska oczywiście miały miejsce nie tylko w samym Rzymie, ale także we wszystkich większych miastach.

Nie mniejszą bezwzględność i duchową degradację okazywali Rzymianie w trakcie swoich podbojów. Zamiast okazać szacunek dla męstwa i heroizmu przeciwników, rozprawiali się z bezbronną ludnością, zaganiając pokonanych z ich rodzinami, dziećmi i starcami do pracy w kopalniach i kamieniołomach, gdzie konali powoli w nieludzkich warunkach, pozbawieni wody, domów i posłań. Chrześcijanie i Żydzi byli traktowani szczególnie brutalnie. Kiedy legiony rzymskie zdławiły powstanie w Judei, cała jej ludność została zapędzona do afrykańskich kamieniołomów. Wykastrowani i oślepieni rozpalonym żelazem na jedno oko mężczyźni w łańcuchach i z wypalonym na czole piętnem, wykuwali znakomity marmur numidyjski do wspaniałych rzymskich budowli. Jeśli wyobrazić sobie kolosalne zużycie marmuru do budowania forów, pałaców, świątyń, akweduktów, a nawet dróg, ocean ludzkich cierpień mógł tylko wywołać w duszy każdego prawdziwego człowieka odrazę i nienawiść do nieodwracalnej przeszłości.

Takie było prawdziwe oblicze największej cywilizacji, która pozostawiła dumne napisy „Gloria Romanorum” i którą narody Europy przez wiele wieków uważały za niedościgły wzorzec.

Odpłata, jak zawsze, przyszła za późno i skrupiła się, jak zwykle na niewinnych. Powstałe znacznie później państwa także nurzały się w okrucieństwach. Królowie francuscy, noszący harde przydomki w rodzaju Króla Słońce, z niewiarygodnym okrucieństwem tępili heretyków, którzy byli ich rodakami. Setki ludzi skutych łańcuchami posyłano na galery na Morzu Śródziemnym, gdzie w przerażających warunkach, całkiem nadzy i przykuci do ławek, harowali przy wiosłach, umierając bez żadnej winy. Każda galera potrzebowała 300–400 wioślarzy, a były tysiące takich statków, wliczając w to arabskie, na których męczyli się niewolnicy chrześcijańscy.

Najbardziej krwiożerczy sułtan Maroka, Mulaj Ismail, zamknął w swym haremie osiemdziesiąt tysięcy niewolnic. Afrykańscy kacykowie nie odstawali od owych władców. By uczcić śmierć królowej czarnego ludu Aszanti, trzem tysiącom pięciuset niewolnikom obcięto ręce i nogi, część z nich spalono żywcem. Wobec takich okrucieństw bladły dawniejsze ludobójstwa tyranów, na przykład faraona Dżera, w grobowcu którego zabito 587 ludzi albo scytyjskich wodzów w Kubaniu i nad Morzem Czarnym, masowo wyrzynających ludzi i konie na kurhanach, by zrosić obficie krwią prochy wojowników.

Perła starożytnej kultury, Hellada, stająca się pastwiskiem kóz na początku Ciemnych Wieków; ruiny jeszcze starszej cywilizacji morskiego ludu na Krecie; starta na proch kopytami azjatyckich hord kultura Starej Rusi; kolosalne masakry aborygenów w Afryce Południowej, dokonane przez północnych najeźdźców — wszystko to, dobrze już znane, nie wyzwalało nowych asocjacji. Rodis nie widziała jednak dotychczas fragmentów kronik dokumentalnych wmontowanych w filmy fabularne ERŚ. Masowe zbrodnie nabrały jeszcze bardziej potwornego charakteru, proporcjonalne do większego zaludnienia i łatwiejsze dzięki zdobyczom techniki. Ogromne obozy koncentracyjne, fabryki śmierci, gdzie głodem, nieludzką pracą, komorami gazowymi i specjalnymi karabinami, strzelającymi seriami kul, zabijano ludzi setkami tysięcy, a nawet milionami. Góry ludzkich popiołów, hałdy trupów i kości, jakie nie śniły się dawniejszym ludobójcom. Bomby atomowe w ciągu kilku sekund spopielały wielkie miasta. Wokół całkiem wypalonego centrum, gdzie setki tysięcy ludzi, drzewa i domy znikały w okamgnieniu, rozpościerał się krąg zrujnowanych budynków, wśród których pełzały oślepione, poparzone ofiary. Spod ruin dochodził rozpaczliwy płacz dzieci, wołających rodziców i błagających o łyk wody. I znów następowały obrazy masowych represji, przemieszanych z bitwami, w których tysiące samolotów, dział lądowych lub statków z samolotami na pokładach ścierało się z chrzęstem żelaza w grzmiącej lawinie ognia. Dziesiątki tysięcy źle uzbrojonych żołnierzy z uporem atakowało stanowiska broni szybkostrzelnej, dopóki góra trupów nie zakryła umocnienia, uniemożliwiając wrogom strzelanie na równi z narastającym obłędem. Bombardowane miasta, gdzie bohaterowie tamtych czasów fotografowali zapadające się, płonące budynki. Przeznaczeni na śmierć lotnicy samobójcy przedzierali się przez zasłonę pocisków i rozbijali samoloty na pokładach ogromnych transportowców. Ogniste podmuchy porywały w górę ludzi, broń, szczątki maszyn. Łodzie podwodne wynurzały się nagle z głębiny morza, by zniszczyć wroga torpedami z głowicami termojądrowymi…

— Ocknij się, Ziemianko — usłyszała Faj Rodis głos Czojo Czagasa.

Wzdrygnęła się, on zaś wyłączył projektor.

— Nie wiedziała pani tego wszystkiego? — zapytał drwiąco.

— Nie zachowało się u nas tak wiele filmów z tamtych czasów — odparła, powoli dochodząc do siebie. — Po ucieczce waszych gwiazdolotów wciąż trwała wojna. Nasi przodkowie nie wpadli na to, by ukryć dokumentację pod ziemią lub w głębi morza. Wiele zaginęło.

Czojo Czagas spojrzał na zegar. Rodis wstała.

— Poświęcił mi pan mnóstwo czasu. Przepraszam i jestem wdzięczna.

Przewodniczący Rady Czterech przystanął, zastanawiając się nad czymś.

— Naprawdę nie mogę pani dłużej towarzyszyć, ale jeśli ma pani ochotę…

— Absolutnie!

— Jeden dzień nie wystarczy!

— Mogę długo obejść się bez jedzenia. Potrzebna mi tylko woda.

— Woda znajduje się tutaj. — Czojo Czagas otworzył trzecim kluczem niewielkie drzwiczki. — Widzi pani ten zielony kran? To mój prywatny wodociąg — wyjaśnił z uśmiechem. — Może pani pić bez obawy. Będzie tu pani zamknięta, ale zostawię otwartą szafkę sygnałową. Proszę nie próbować wychodzić samemu. Sporo tutaj pułapek. Materiały z ostatniego stulecia zobaczy pani nie wcześniej niż za dwa dni. Da pani radę?

Faj Rodis milcząco skinęła głową.

— Przyjdę po panią sam. Mikrofilmy z przekopiowanymi oryginałami znajdują się w tych skrzynkach. Udanych przeżyć, jak mówią u nas przy rozstaniu.

Rodis wyciągnęła do niego dłoń ziemskim gestem przyjaźni, ten zaś uścisnął ją mocno, wpatrując się w lśniące, „gwiaździste” oczy, tak porażająco różne od tych, jakie widział na swojej planecie i na starych filmach z Ziemi, której wyrzekli się jego przodkowie.

Wkrótce ten dziwny człowiek poddał się i niemal odtrącił rękę Rodis, znikając za drzwiami. Ogromna płyta ochronna zatrzasnęła się z głuchym hukiem, podobnym do uderzenia młota hydraulicznego.

Rodis wykonała parę ćwiczeń na oddech i koncentrację, by przygotować energetycznie ciało na czekającą je pracę. Jej zadaniem było nie tylko przejrzeć, ale także zachować w pamięci zebrane materiały. Zbyt późno pomyślała o zapisie przez SDG, wątpiła zresztą, by zmienny władca planety zgodziłby się powtórzyć swój kaprys.

Badając zawartość skrzyń, zorientowała się, że Czagas pokazał jej tylko jeden zbiór, oznaczony hieroglifami, które odczytała jako: „Człowiek człowiekowi”. Drugi i trzeci kufer zostały oznaczone: „Człowiek przyrodzie” i „Przyroda człowiekowi”.

Filmy „Człowiek przyrodzie” ukazywały, jak znikały z powierzchni Ziemi lasy, wysychały rzeki, wyjaławiały się żyzne uprawy, wypalone lub zasolone, ginęły jeziora i morza, zatrute odpadami lub wyciekami ropy naftowej. Ogromne ziemskie obszary, zryte kopalnianymi szybami, zawalone hałdami żużlu lub zabagnione z powodu zbyt częstych odwiertów w poszukiwaniu świeżej wody. Filmowe oskarżenia, kręcone w tych samych miejscach w przeciągu dziesięcioleci. Uschłe krzewy zamiast wyniosłych cedrów, sekwoi, araukarii, eukaliptusów, gigantów gęstych tropikalnych dżungli. Umierające, obdarte z kory i objedzone przez insekty drzewa wszędzie tam, gdzie wytępiono ptaki. Całe pola ciał dzikich zwierząt, wymarłych z powodu bezmyślnego nadużywania chemikaliów. I znowu nieekonomiczne zużycie miliardów ton węgla, nafty i gazu, wyczerpanie zapasów nagromadzonych pod ziemią odkąd istniała planeta. Całe góry potłuczonego szkła, butelek, zardzewiałego złomu, niezniszczalnego plastiku. Tryliony par znoszonego obuwia leżały w stosach przewyższających egipskie piramidy.

Zbiór „Przyroda człowiekowi” okazał się najtrudniejszy w odbiorze. W przerażających obrazach ostatnich wieków, gdzie niszczące siły techniki ścierały się z kolosalnymi ludzkimi masami, ludzka indywidualność, obojętna na cudze cierpienia, roztapiała się w oceanie strachu i bólu. Człowiek, będący integralną jednostką, w bitwie lub tłumie przeznaczonym do unicestwienia, znaczył tyle, co wystrzelona kula lub śmieć, który należy usunąć. Antyhumanizm i beznadziejnie nieuchronny upadek cywilizacji, jej podziały tak zdławiły indywidualną psychikę, że nie zostawiały miejsca na współczucie dla cierpień drugiego człowieka.

Filmy z trzeciej skrzyni ukazywały poszczególne twarze w bliskich planach, obrazując malujące się na nich choroby i cierpienia, spowodowane nieumiarkowanym trybem życia, rozbratem z naturą, niezrozumieniem potrzeb ludzkiego organizmu i chaotyczną, niezaplanowaną dzietnością. Potem pojawiły się wielkie miasta opuszczone z powodu braku wody, rozsypujące się bloki żelazobetonu i grudy spękanego asfaltu. Ogromne hydroelektrownie, zamulone zapory, rozwalone przez przemieszczenia skorupy ziemskiej. Morskie zatoki, gnijące z powodu naruszenia równowagi ekologicznej, zatrute nadmiarem „ciężkiej wody” ze sztucznych basenów, opróżnianych zbyt pospiesznie na brzegach rzek. Gigantyczne połacie martwych plam ciągnące się wzdłuż opustoszałych brzegów, czarnych od ropy naftowej, białych od milionów ton detergentów, wypuszczanych do mórz i jezior.

Później przesuwały się w ponurym korowodzie przepełnione szpitale, kliniki psychiatryczne, przytułki dla idiotów i kalek. Lekarze prowadzili rozpaczliwą walkę z nieustannie zwiększającą się liczbą zachorowań. Badania sanitarno-bakteriologiczne wyeliminowały przyczyny epidemii atakujących organizm z zewnątrz, ale brak rozumnego pojmowania praw biologii, wraz z likwidacją naturalnej eliminacji słabszych osobników, prowadziły do nieuchronnego osłabienia odporności organizmów, zahartowanych milionami lat ewolucji. Nowi wrogowie zaatakowali człowieka. Różnorodne alergie, których najstraszniejszym objawem był rak, skazy dziedziczne i psychiczne defekty rozpleniły się i stały powszechnym problemem. Medycyna, jak zwykle nieuznawana za naukę pierwszego rzędu, rozpatrywała oddzielnie każdy przypadek chorobowy i okazała się nieprzygotowana na nowe rodzaje chorób. Jeszcze więcej problemów sprawiła niezdrowa żywność. Chociaż ludzie wciąż mieli w pamięci nieudane eksperymenty z maniokiem, batatami i kukurydzą, mączną żywnością z dawnych tropików, w ERŚ zlekceważyli je. Nie chcieli zrozumieć, że sztucznie pomnożona żywność nieuchronnie pogarsza swą jakość. Następowała więc stopniowa degradacja wywołana niedoborem białka, co w czasach pierwotnych wiodło ludy do kanibalizmu. Złe odżywianie zwiększało liczbę wątłych, chorowitych ludzi, stanowiących duże brzemię dla społeczeństwa.

Faj Rodis ledwie starczało sił na oglądanie osób wykończonych przez raka, dzieci obciążonych dziedzicznie, anemicznych dorosłych, ale też ludzi pełnych sił i energicznych, których ciężkie warunki życia doprowadziły do zawału serca i przedwczesnej śmierci.

Najgroźniejsze ze wszystkiego okazały się nierozpoznane psychozy, niepostrzeżenie skrzywiające świadomość człowieka, wypaczające jego przyszłość i najbliższe otoczenie. Alkoholizm, sadystyczne instynkty, amoralność i niemożność przeciwstawienia się chwilowym kaprysom zamieniały, zdawałoby się, normalnego człowieka w odrażające bydlę. A najgorsze było to, że takich ludzi diagnozowano zbyt późno. Nie istniały prawa, które izolowałyby społeczność od ich poczynań, zdążyli więc okaleczyć moralnie mnóstwo ludzi wokół siebie, zwłaszcza własne dzieci, bez względu na wyjątkową odpowiedzialność kobiet, ich ukochanych żon i matek…

„A właściwie — pomyślała Rodis — na ich odpowiedzialności, cierpliwości i dobroci wykwitały tym większe kwiaty zła z nieśmiałych pąków nieopanowania i braku woli. Co więcej, cierpliwość i potulność kobiet pomagały mężczyznom znosić tyranię i niesprawiedliwość ustroju społecznego. Poniżając się i płaszcząc przed stojącymi wyżej, odbijali to sobie potem na rodzinie. Najbardziej despotyczne reżimy egzystowały najdłużej tam, gdzie kobiety były najmocniej uciskane i upokarzane, w dawnych krajach muzułmańskich, w Chinach i Afryce. Wszędzie, gdzie kobiety były traktowane jak domowy inwentarz, wychowywane przez nie dzieci stawały się ciemnymi i zacofanymi dzikusami”.

Owe przemyślenia wydały się jej interesujące, toteż podyktowała je urządzeniu notującemu, ukrytemu pod lustrzanym daszkiem na prawym ramieniu.

Ujrzane obrazy głęboko nią wstrząsnęły. Zdawała sobie sprawę, że filmy przeniesione ze starych gwiazdolotów przeszły odpowiednią selekcję. Ludzie nienawidzący swojej planety, mający szansę wyrwania się z piekła chaotycznej egzystencji, wzięli ze sobą wszystkie zniesławiające cywilizację, historię narodów i krajów, aby drugie pokolenie wyobrażało sobie porzuconą Ziemię jako miejsce bezustannego cierpienia, do którego w żadnym wypadku nie należy wracać, nawet gdyby podróż zakończyła się tragicznie. Bez wątpienia to właśnie zerwanie przeszłością skłoniło przodków dzisiejszych Tormansjan, kiedy poszczęściło im się znaleźć przyjazną dla życia planetę bez istot rozumnych, by ogłosili się przybyszami z mitycznych Białych Gwiazd, dziedzicami potężnej i mądrej cywilizacji. Nic nie szkodziło pokazywać i później filmy o ziemskich potwornościach. Na takim tle współczesne życie Tormansjan wydawałoby się prawdziwym rajem. Jednakże niebezpiecznie było naruszać zakorzenioną od lat wiarę w wyższą mądrość Białych Gwiazd i jej strażników, oligarchów. Zapewne były też po temu i inne powody.

Faj Rodis poczuła zmęczenie. Zdjąwszy cienką, niby tormansjańską odzież, wykonała parę ćwiczeń relaksacyjnych, zakończonych improwizowanym tańcem. Ustała neurotyczna gonitwa myśli i kobieta była znowu gotowa spokojnie medytować. Usiadłszy na brzegu wielkiego stołu w klasycznej pozycji dawnych wschodnich mędrców, Rodis skoncentrowała się tak, że wszystko wokół niej zniknęło i w jej umyśle pozostała jedynie rodzima planeta.

Nawet ona, będąc specjalistką od najbardziej krytycznego i niebezpiecznego momentu rozwoju ludzkości, nie wyobrażała sobie całej głębi inferna, jakie przeszedł świat w drodze do wolnego i rozumnego życia.

Dawni ludzie żyli w takich warunkach całe życie i nie znali innego. Przez mur ciemnoty i okrucieństwa z pokolenia na pokolenie całymi wiekami przenikały złote promyki czystej miłości, wiedzy, wdzięcznego współczucia, pomocy i samodzielnych poszukiwań wyjścia z inferna. „Przywykliśmy hołdować tytanom sztuki i nauki — myślała Rodis — ale im, osłoniętym zbroją wybitnej twórczości lub wiedzy, łatwiej było pokonać życiowe ciężary. O wiele trudniej przychodziło to zwykłym ludziom, nie uczonym i nie artystom. Jedyne, czym mogli się osłonić przed ciosami losu, były snute w ucisku marzenia i fantazje. I wciąż… wzrastali podobni im, skromni i dobrzy ludzie pracy, realizujący w miarę możności własne ambicje. Dlatego po Erze Rozbicia Świata nastąpiły Era Zjednoczenia Świata, Era Wspólnej Pracy i Era Podanych Rąk”.

Bardziej sercem niż rozumem pojęła teraz Faj Rodis ogromną cenę, jaką zapłaciła ziemska ludzkość za komunistyczny postęp, za wydobycie się z inferna przyrody. Zrozumiała na nowo mądrość społeczeństwa opiekuńczego i mocno odczuła, że w żadnym wypadku, w imię czegokolwiek, nie należy wracać do przeszłości. Każdy krok wstecz oznaczał stoczenie się w otchłań inferna. Za każdym szczeblem owej drabiny czaiły się miliony ludzkich oczu, stroskanych, rozmarzonych, cierpiących i groźnych. I morze łez. Jak wielką miał słuszność jej nauczyciel, Kin Ruh, stawiający teorię infernalności na czele badań historycznych! To właśnie dzięki niemu ostatecznie wyjaśniła się psychologiczna sytuacja ludzi dawnych epok, polegająca na braku wyboru. A dokładniej, wybór był utrudniony niesprawiedliwością społeczną, toteż każda próba zmiany warunków urastała do rangi kryzysu moralnego i narażała danego człowieka na fizyczne niebezpieczeństwo.

W ślad za myślami o nauczycielu przed oczyma Faj pojawił się obraz kolejnej osoby, która również nie zlękła się duchowego brzemienia ERŚ.

Organizatorka słynnych wykopalisk, artystka i śpiewaczka Weda Kong była dla Rodis od dziecka największym ideałem. Dawno temu jej ciało spopielił niebieski żar stosu pogrzebowego, lecz doskonale zachowane stereo-filmy z Ery Wielkiego Pierścienia ukazywały od wieków jej urzekające oblicze. Wielu młodych ludzi pragnęło pójść tą samą drogą. W społeczeństwie, które historię uznało za najważniejszą naukę, sporo osób wybierało tę specjalizację. Jednakże historyk przeżywający wszystkie dramaty i trudy badanej epoki, podlega nieznośnemu obciążeniu psychicznemu. Zbieżności między Ciemnymi Wiekami i ERŚ wymagały szczególnej odporności i duchowego treningu.

Faj Rodis odczuła cały ciężar przeszłości, zalegający jej duszę, ciężar wieków, kiedy historia nie była nauką, a tylko instrumentem politycznego ucisku i stekiem kłamstw. Fałszerze dziejów wkładali sporo wysiłku w to, by zohydzić życie przeciętnych ludzi w dawnych wiekach i zrekompensować jak gdyby w ten sposób bezwartościową, żałosną egzystencję ich potomków. Dla ludzi z nowych, komunistycznych er ziemskiej historii, odważnie i z samozaparciem zgłębiających przeszłość, ogrom napotkanego w niej cierpienia kładł się ponurym cieniem na całym ich życiu.

Rodis tak głęboko zatopiła się w swoich przemyśleniach, że nie usłyszała zgrzytu ochronnych drzwi, otwieranych ostrożnie przez Czojo Czagasa. Górne oświetlenie było wciąż wyłączone. Tylko blade fioletowe płomyki lamp gazowych połyskiwały w półmroku podziemia. Nie od razu wchodzący uzmysłowił sobie, że widzi swego gościa w opinającym ciało jak druga skóra skafandrze i zaczął się uważnie przyglądać. Faj Rodis wróciła do rzeczywistości, wstała z krzesełka pod natarczywym spojrzeniem Czojo i podeszła do tego, na którym leżała jej odzież. Tamten podniósł dłoń, powstrzymując ją. Zerknęła nań ze zdziwieniem, odruchowo poprawiając fryzurę.

— Czy wszystkie Ziemianki są takie piękne?

— Jestem całkiem przeciętna — odparła z uśmiechem i zapytała: — Mój widok w samym skafandrze dostarcza panu przyjemności?

— Oczywiście. Jest pani nadzwyczaj urodziwa.

Faj Rodis zwinęła cienkie tkaniny w zgrabny węzeł i zamotała wokół głowy na podobieństwo szerokiego turbanu. Przesunięty lekko na bakier, nadawał regularnym rysom ziemskiej kobiety przyjazny i figlarny wyraz.

Czojo Czagas zapalił górne światło i zwlekał, patrząc na nią z nieskrywanym zachwytem.

— Czy to możliwe, żeby w gwiazdolocie były kobiety piękniejsze od pani?

— Tak. Na przykład Olla Dez, ale ona nie zjawi się tutaj.

— Szkoda.

— Poproszę, by zatańczyła dla pana.

Wrócili do zielonego pokoju, opuszczonego przez Rodis trzy dni temu. Czojo Czagas zasugerował, by trochę odpoczęła, lecz odmówiła.

— Spieszę się. Jestem to winna towarzyszom. Przyjaciele na pewno się o mnie niepokoją. Zapomniałam o tym, oglądając filmy z ziemskiej przeszłości. Jestem bardzo panu wdzięczna za szczerość! Nietrudno pojąć, jak ważne dla historyka jest spotkanie z dokumentami i zabytkami sztuki, utraconymi u nas na Ziemi.

— Jest pani jedną z nielicznych osób, która to widziała — zaznaczył surowo Czojo Czagas.

— Zobowiązuje mnie pan do zachowania tego w sekrecie przed mieszkańcami waszej planety?

— Otóż to!

Faj wyciągnęła dłoń i znów Czojo próbował zatrzymać ją dłużej w swojej. Rozległ się cichy świst komunikatora. Władca odwrócił się do stolika i powiedział parę niezrozumiałych słów. Wkrótce wszedł do pokoju podenerwowany inżynier Tael. Zatrzymawszy się u drzwi w pozie pełnej uszanowania, pokłonił się przywódcy, nie zauważając w pierwszej chwili Ziemianki w głębi komnaty.

— Goście z Ziemi szukają swojej władczyni. Pojawili się w Sali Potępienia, przyprowadzając ze sobą jeden z tych dziewięcionogich aparatów. Co pan rozkaże?

— Nic. Władczyni jest tutaj i zaraz do nich dołączy. Ty zaś zostaniesz, by mi doradzić!

Inżynier Tael odwrócił się we wskazanym kierunku i osłupiał. Metalicznie pobłyskująca Rodis, zwieńczona zadziornym turbanem, spod którego świeciły jej niezwykłe zielone oczy, wydała mu się niesamowitym zjawiskiem z innego świata. Stała w swobodnej, akcentującej niezależność, pozie i co wydawało się nie do pomyślenia dla kobiety z Jan-Jah, była całkiem odkryta, a zarazem tak odległa i niedostępna, że inżynier poczuł w sercu ukłucie rozpaczy.

Faj Rodis uśmiechnęła się do niego na powitanie i zwróciła się do przewodniczącego Rady Czterech:

— Pozwoli pan, że wkrótce znowu się zobaczymy?

— Oczywiście. Proszę pamiętać o Olli i jej tańcu!

Rodis wyszła. Przemierzała teraz bez przewodnika opustoszałe korytarze i sale. W pierwszej z nich, o czerwonych ścianach z zygzakowatymi liniami i klinowatymi napisami, znajdowała się kobieta. Faj rozpoznała żonę władcy, której imieniem nazwano planetę. Piękne usta Jantre Jahah wykrzywiły się w dumnym uśmieszku, któremu towarzyszyło złowieszcze wygięcie brwi.

— Przejrzałam pani grę, lecz nie spodziewałam się po uczonej przywódczyni przybyszów takiego bezwstydu i bezczelności!

Faj milczała, odtwarzając w pamięci semantykę zapomnianych na Ziemi obraźliwych słów, które trzeba było sobie przypomnieć na Tormansie. To jeszcze bardziej rozgniewało miejscową.

— Nie pozwolę, by paradowała pani tutaj w takim stanie! — krzyknęła.

— W jakim stanie? — zdziwiła się Rodis, spoglądając po sobie. — A, chyba rozumiem. Pani mąż powiedział jednak, że ten widok sprawia mu przyjemność.

— Powiedział! — syknęła tamta, dusząc się gniewem. — Nie rozumie pani, jak bardzo jest nieprzyzwoita! — dodała, obrzucając rywalkę oburzonym spojrzeniem.

— To nie jest strój stosowny na ulicę, wedle waszych praw — zgodziła się Faj. — Ale w domu? Pani strój, na przykład, wydaje mi się znacznie piękniejszy i bardziej wyzywający.

Tormansjanka ubrana w bluzę z głębokim, odkrywającym piersi dekoltem i krótką spódniczkę, pociętą w wąskie wstęgi, odsłaniającą biodra przy każdym poruszeniu, wydawała się istotnie bardziej naga.

— Ponadto — dodała Rodis z ledwo zauważalnym uśmieszkiem — w tej metalowej zbroi jestem kompletnie niedostępna.

— Wy, Ziemianie, jesteście albo niezmiernie naiwni, albo bardzo sprytni. Naprawdę nie rozumie pani, że jest piękna, jak żadna kobieta z mojej planety? Niezwykle piękna i niebezpieczna dla naszych mężczyzn… Wystarczy na panią spojrzeć… — Jantre splotła nerwowo dłonie. — Jak mam to wytłumaczyć? Jesteście przyzwyczajeni do doskonałości ciała, to stało się u was normą, a u nas jest rzadkim darem.

Faj Rodis położyła dłoń na odkrytym ramieniu Jantre, ta zaś odskoczyła, milknąc.

— Proszę mi wybaczyć — powiedziała Faj z lekkim ukłonem. Rozwiązała turban i ubrała się w mgnieniu oka.

— Obiecała też pani mojemu mężowi jakieś tańce?

— Tak i trzeba będzie spełnić obietnicę. Nie sądzę, aby było to pani niemiłe. Jednak relacje z władcą planety to osobna sprawa, dotycząca kontaktów między naszymi światami.

— I nie mam tu nic do gadania? — prychnęła Tormansjanka.

— Owszem — potwierdziła Faj Rodis i Jantre odeszła, oniemiała ze złości.

Faj Rodis postała chwilę w zadumie, potem poszła powoli przez salę. Potężne zmęczenie przytępiło zwykłą jasność jej odczuć. Przemierzyła kolejną, żółto-brązową salę i gdy tylko wstąpiła do ostatniej, słabo oświetlonej galerii, łączącej apartamenty władcy z wydzieloną dla gości częścią pałacu, poczuła na sobie czyjeś spojrzenie. Rodis momentalnie skupiła całą siłę psychiki na zabezpieczeniu się przed czyimiś złymi zamiarami. W ciemności rozległ się zdławiony okrzyk zdumienia i niedowierzania. Natężając wolę, Rodis przeszła obok, a tuż za nią, skoczywszy w dół, jakiś człowiek uciekał w stronę, z której przyszła.

Nagle coś ciężko gruchnęło na dole. Zew SDG, wołający Rodis, przeniknął przez wszystkie pałacowe zakamarki. Strażnicy pobiegli w tamtą stronę. Było to w tym samym momencie, kiedy kompania „ratunkowa” stoczyła się z zapadni Sali Mroku, a raczej Sali Potępienia, jak zwano ją oficjalnie.

Ziemianie wciąż jeszcze nie rozumieli, że zachowania niższych rangą dowódców i ochroniarzy nie należy rozpatrywać w kategoriach normalnych, może trochę źle wyszkolonych, lecz odpowiedzialnych za swoje postępowanie ludzi. „Liliowi” byli okaleczeni moralnie, złamani psychicznie i niezdolni samodzielnie osądzać swoich zachowań, w pełni poddani woli zwierzchników. Do takiego wniosku doszli kosmonauci, omawiając to, co się wydarzyło podczas nieobecności Faj Rodis.

— Popełniliśmy wszyscy sporo błędów — stwierdziła Faj, ogarniając towarzyszy rozbawionym spojrzeniem. — Czy mogę was obwiniać, skoro sama mam wielką ochotę przełamać siłą ten ich żelazny upór i pragnienie utrzymania nieludzkiego systemu?

— Archiwa całkiem nas przytłoczyły — poinformowała Czedi. — Dawne świątynie i inne opuszczone pomieszczenia, zawalone stertami ksiąg, papierów, map i dokumentów, zapleśniałych lub na pół przegniłych. Żeby przetrząsnąć choćby jedno takie archiwum, potrzeba setki sumiennych pracowników, a na całej planecie znajduje się około trzy tysiące takich zbiorów.

— Nie lepiej wygląda sprawa z dziełami sztuki — zauważył Gen Atal. — W Domach Muzyki, Malarstwa i Rzeźby wystawione jest tylko to, co podoba się Radzie Czterech i ich zausznikom. Wszystkie inne, stare i nowe dzieła, zwalone są stosami w zamkniętych na głucho magazynach. Zajrzałem do jednego. Pryzmy zleżałych płócien i piramidy bezużytecznych rzeźb pokryte grubymi warstwami kurzu. Serce się ściska, gdy widzi się to kolosalne cmentarzysko artystycznej pracy, marzeń i nadziei tak właśnie „spełnionych” przez ludzkość z Jan-Jah!

— W ogóle wszystko jasne — stwierdziła Ewiza Tanet. — Przebywając tutaj, niczego nie zobaczymy, oprócz tego, co zechcą nam pokazać. W rezultacie dostarczymy na Ziemię potwornie wypaczony obraz życia na Tormansie i nasza wyprawa nie przyniesie wielkiego pożytku!

— Co pani proponuje? — zapytał Wir Norin.

— Pobuszować w codziennym życiu planety — odparła z przekonaniem Ewiza. — Za parę dni będziemy mogli zdjąć skafandry i nasz metalowy poblask nie będzie peszył otoczenia.

— Zdjąć skafandry? A co z zabójczą bronią? — zawołał Gen Atal.

— To będzie jednak konieczne — powiedziała spokojnie Rodis — inaczej Tormansjanie będą od nas stronili. A tylko dzięki nim zdobędziemy wiedzę o prawdziwym życiu tutaj, jego celach i sensie. Nie można liczyć na to, że nasza siódemka zdoła przekopać się przez ogromne złoża zakazanych informacji. Potrzebni są nam ludzie z różnych miejsc, różnych pozycji społecznych i profesji. Ta ostatnia jest tutaj najważniejsza, gdyż wykonują ją przez całe życie.

— I nie zważając na to, kiepsko pracują — zauważyła Czedi. — Tiwisa i Tor obserwowali instytuty biologiczne planety i byli porażeni niewiarygodnym zapuszczeniem rezerwatów przyrody: umierające lasy i zwyrodniała fauna. Zdejmij jak najszybciej skafander, Ewizo!

— Musimy jeszcze odcierpieć sześć dni.

Kosmonauci zaczęli rozchodzić się po pokojach, by przygotować kolejny raport dla „Ciemnego Płomienia”.

— Chciałaś zobaczyć Wedę Kong? To chodź ze mną — powiedziała Rodis do Czedi.

Długo milczący czarny SDG przydreptał z kąta do kanapy. Faj Rodis wydobyła z niego jeszcze nierozpakowaną „gwiazdkę” maszyny pamięciowej i rozwinęła folię. Granatowo-czerwony odcień zapowiadał liryczną biografię. Rodis wykonała niezbędne czynności i po chwili na tle niebieskiej ściennej draperii pojawiła się postać kobieca. Stereo-filmy EWP w niczym nie ustępowały współczesnym. Weda Kong zjawiła się z przeszłości, weszła i usiadła przed Faj i Czedi na cienko plecionym metalowym fotelu ze swoich czasów.

— Ustawiłam promień piąty — szepnęła wzruszona Rodis. — Na to, czego sama jeszcze nie widziałam, ostatnią dekadę jej życia, kiedy zakończyła rozbiór historii wojen czwartego okresu ERŚ…

Czedi, usadowiona w dalszym kącie kanapy, widziała przed sobą jednocześnie Wedę Kong i Faj Rodis, jakby siedziały naprzeciwko siebie kobieta Ery Wielkiego Pierścienia i kobieta Ery Podanych Rąk… Każda uczennica na Ziemi słyszała o Wedzie Kong, badaczce strasznych podziemi ERŚ, bohaterce pradawnych sag, kochającej dwóch najznakomitszych ludziach swoich czasów, Erga Noora i Dara Wiatra, przyjaciółce legendarnego Rena Boza. Czedi porównała znany wizerunek z żywą kontynuatorką dzieła tamtej. Faj Rodis nie musiała przebijać się przez warstwy kamieni i zmagać z niebezpiecznymi urządzeniami obronnymi. W bezdnie kosmosu, w odległości niewyobrażalnej jeszcze dla ludzi z czasów Wedy, znalazła za to całą planetę, jak gdyby ocalałą od dramatycznych losów reszty ludzkości. Czedi z dziecięcym zachwytem wpatrywała się w delikatną twarzyczkę Wedy o czułym, łagodnym spojrzeniu szarych oczu, ozdobioną marzycielskim uśmiechem. Głowa lekko schylona pod ciężarem wspaniałych włosów. Lata nie odcisnęły piętna na dziewczęco zgrabnej sylwetce, lecz Czedi, porównując jej obraz z wcześniejszych lat, mogła zauważyć, że skrywany smutek przenikał całą jej istotę.

Wielka różnorodność ludzkich fizjonomii, zwłaszcza w Erze Wspólnej Pracy, kiedy zlewały się ze sobą wszelkie rasy i narodowości, przechodziła najśmielsze wyobrażenie. Wszystkie możliwe odcienie włosów, oczu i kolory skóry łączyły się w potomkach khmero-tunguso-hinduskich, hiszpańsko-rosyjsko-japońskich, anglo-polinezyjsko-zuluso-norweskich, basko-italo-arabsko-indonezyjskich itp. Wykaz tych niezliczonych kombinacji zajmował całe szpule rodowodów. Szeroki wybór powiązań genetycznych zapewniał nieskończone bogactwo życia pozbawionego zwyrodnień, to jest bezgraniczny postęp ludzkości. Szczęście Ziemi polegało na tym, że w drodze historycznego rozwoju, mnóstwo dotychczas odizolowanych fizycznie i kulturowo grup stało się wielką jednością. W Erze Wielkiego Pierścienia ujednolicił się typ człowieka, zastępując różnorodne typy Ery Wspólnej Pracy. Pod koniec owej ery ludzie podzielili się na dwie kategorie: neandertalską o krzepkiej, grubokościstej sylwetce i kromaniońską o cieńszym kośćcu i smuklejszej sylwetce, bardziej delikatną psychicznie i uczuciową. Zadaniem genetyków było wziąć z obu ras to, co było w nich najlepszego i połączyć je w jeden gatunek, co też uczynili w trakcie EWP. W EPP czystość oblicza stała się jeszcze bardziej wyrazista, jak zauważyła Czedi, porównując ascetyczną twardość, jakby wykutych w kamieniu, rysów Faj Rodis z gładką buzią Wedy Kong.

Faj Rodis reprezentowała kolejny szczebel ludzkiej energii i wszechstronności, rozwijającej się w społeczeństwie unikającym nadmiernej specjalizacji. Wydawała się silniejsza, twardsza od kobiety EWP, zarówno w kształtach umięśnionego ciała na mocnym szkielecie, z wysoką, lecz nie nazbyt cienką szyją i niezłomnym wyrazem oczu, rozstawionych szerzej niż u Wedy, z odpowiednio szerokim czołem i równie szeroką szczęką.

Pomimo tych powierzchownie archaicznych cech większej siły psychofizycznej i krzepkości ciała, Rodis różniła się także wewnętrznie od Wedy Kong. Jeśli do Wedy każdy podszedłby z zaufaniem i bez zastrzeżeń, Faj była chroniona cechą, do pokonania której konieczny był pewien wysiłek. Tamta wzbudzała miłość od pierwszego wejrzenia, Rodis wyzwalała uwielbienie przemieszane z obawą.

Weda Kong zwróciła się do niewidocznego audytorium:

„Dwie pieśni pochodzące z wojennego okresu ERŚ, przetłumaczone niedawno przez Tira Gwista. Melodie pozostały niezmienione”.

Czyjeś dłonie podały Wedzie lekki instrument muzyczny z szerokim, płaskim pudłem rezonansowym i strunami naciągniętymi na długim gryfie. Jej palce wydobyły zeń dźwięczne tony prostej melodii, smutnej jak płynące łzy.

„Modlitwa o kulę” — powiedziała Weda i jej niski, silny głos wypełnił dużą salę pałacu.

Było to zwrócenie się do jakiegoś boga z błaganiem o śmierć w boju, ponieważ nic innego nie pozostało w życiu danego człowieka.

— „Poślij ku mnie śmiertelną kulę w niezmiernej swej łaskawości” — powtórzyła Czedi. — Jak mogło społeczeństwa doprowadzić człowieka, najwyraźniej dzielnego i spokojnego, do modlitwy o kulę?

Druga pieśń okazała się jeszcze bardziej niewiarygodna:

Szczęśliwy już tylko martwy! Lecą samoloty,

Czołgi grzechocą i dudnią armaty,

Strugi kul chlaszczą, żywych rozszarpując

I góry trupów wciąż rosną…

Weda Kong śpiewała, pochylona nad brzęczącymi smutno i groźnie strunami. Jej usta, stworzone do wesołych uśmiechów, skaził gorzki grymas.

Gdy wyjdziesz w morze, ujrzysz trupy na falach…

Kiedy skończyła się emisja, Faj Rodis wstała i powiedziała z goryczą:

— Weda Kong lepiej od nas odczuwała bezmiar cierpienia, jakie było udziałem naszych przodków.

— Czyżby antyhumanizm był tak rozpowszechniony w ERŚ, że warunkował całość ludzkiego życia? — spytała Czedi.

— Na szczęście, nie. A jednak antyhumanizm przenikał wszędzie, również do sztuki. Najwięksi poeci tamtych czasów tworzyli wiersze podobne do tych. — I zahuczała nisko: — „Gęściej do zbiegów wal, w gęstwę biegnących pal, parabellum!”

— Niemożliwe! — zdumiała się Czedi. — Co to jest parabellum?

— Kieszonkowa broń palna.

— Więc to na poważnie? Gęściej strzelać do uciekinierów, próbujących uniknąć niebezpieczeństwa? — pytała wstrząśnięta Czedi.

— Jak najbardziej poważnie.

— I do czego to doprowadziło?

Zamiast odpowiedzi, Faj Rodis otworzyła boczną ściankę SDG i wydobyła podłużny, romboidalny futerał z kryształkowo-falowym instrumentem. Uniósłszy go na rozłożonych palcach lewej dłoni, przesunęła nad nim parę razy prawą. Zagrzmiał głośna i agresywna muzyka, tocząca się jak fala, w której tonęły dysonansowe akordy przeciągłych dźwięków. Te przygłuszone odgłosy żalu rosły jednak w siłę, tworząc z czasem potężny wir złośliwej klątwy.

Czedi skuliła się mimo woli.

Raz wyższe, raz niższe dźwięki niknęły ze świstem w ogólnym ryku. W ten chaos łamiącej się, rwącej melodii włączył się głos Faj Rodis:

Ziemio, przestań już ze mnie drwić,

Swe nędzne szmaty zrzuć

I stań się, kim jesteś — gwiazdą,

Ogniem na wskroś przeżartą!

Ogłuszający wizg i huk, niczym nuklearnego wybuchu, rozległy się na koniec i muzyka urwała się.

— Co to było? Skąd? — spytała Czedi, z trudem łapiąc oddech.

— Pożegnanie z planetą gniewu i bólu, piąty okres ERŚ. Te wiersze są starsze niż owe pieśni i podejrzewam, że poeta umieścił w nich ukryty sens liryczny. Pragnienie totalnego unicestwienia nieudanego życia na niewdzięcznej planecie, ogarniające jego potomków, zrealizowało się częściowo w ucieczce protoplastów Tormansjan.

— A bez względu na to, nasza Ziemia odrodziła się jasna i czysta.

— Tak, lecz nie cała ludzkość. Tu na Tormansie wszystko się powtarza.

Czedi przytuliła się do Faj Rodis, jak córka potrzebująca matczynej pociechy.

7. Oczy Ziemi

„Ciemny Płomień” sterczał jak występ skalny na pustynnym wybrzeżu. Wiatr nawiewał kolejne warstwy piachu i pyłu na stopioną glebę wokół gwiazdolotu. Nie było śladu niczyjej aktywności na pomarszczonej powierzchni. Czasem tylko przez filtry ochronne docierały do Ziemian głosy strażników patrolujących okolicę i huk ich wozów transportowych.

Kosmonauci wiedzieli, że straże są tutaj po to, by wykluczyć wszelkie kontakty z Tormansjanami, nie aby ich chronić przed wyimaginowanymi zagrożeniami. Próba napaści na „Ciemny Płomień” zeszłej nocy była dziełem władz. Nie wywołała popłochu wśród kosmonautów, a system nocnej obserwacji zarejestrował dokładnie „walkę”, której w istocie nie było. „Liliowi” ostrzeliwujący gęsto galerię i usiłujący się do niej dostać, zostali odrzuceni przez pole ochronne i poranieni własnymi pociskami. Brak doświadczenia sprawił, że Nea Holli przesadziła, włączając pełną moc pola. Od tej chwili nikt nie śmiał się zbliżyć do „Ciemnego Płomienia”. Zaplątanemu tutaj przypadkiem człowiekowi mogło się wydawać, że gwiazdolot wtapia się w tło od niepamiętnych czasów.

Załoga czekała na pełną aklimatyzację, kiedy będzie można otworzyć galerię i oszczędzając zapasy ziemskiego powietrza, rozesłać ludzi po okolicy. Diw Simbel i Olla Dez marzyli o morskiej wycieczce, a Gryf Rift i Sol Sain przede wszystkim myśleli o nawiązaniu kontaktu z miejscową ludnością. Z trudem zgłębiali życie planety, bliskie z uwagi na ludzi, lecz obce historycznie, ze względu na ustrój społeczny, odmienne bytowanie i nieznane cele. Cierpliwe oczekiwanie było jedną z głównych cech dobrze wychowanego Ziemianina, a tutaj byłoby znieść je łatwiej, gdyby nie nieustanna obawa o los towarzyszy, pogrążonych w nurcie życia obcej planety i poddanych jej nieznanym prawom. Musieli być gotowi w każdej chwili im pomóc.

Wszystkie kanały łączności sprowadzały się do dwóch — sektora 46 na tylnej półkuli i podwójnego nastawionego na Ośrodek Mądrości. Wznosiły się nad planetą ponad warstwę atmosfery i stamtąd padały w dół, pokrywając swym wirem szeroką przestrzeń. Promienie głównego kanału przypominały „oczy” w kopule „Ciemnego Płomienia”, w dzień niebieskoszare, w nocy gorejące żółtym ogniem. Czujne ślepia wzbudzały strach w Tormansjanach. W trzewiach statku, wewnątrz sferoidalnej kabiny pilotów nieustannie ktoś dyżurował, śledząc siedem zielonych ogników na pulpicie. Nocą zazwyczaj czuwali mężczyźni, ze względu na dawny nawyk nocnego czuwania, wywodzącego się z niepamiętnych czasów, kiedy wraz z zapadnięciem ciemności wokół szałasu lub innej ludzkiej siedziby grasowały groźne bestie.

Mijały tygodnie i regularne kontakty z towarzyszami przez TWF łagodziły dyskomfort rozłąki i lęku. Diw Simbel zaproponował nawet, by przełączyć indykatory optyczne na dźwiękowy sygnał alarmowy i zaprzestać dyżurów przy pulpicie. Gryf Rift odrzucił to pozorne udoskonalenie.

— Nie mamy prawa pozostawiać przyjaciół bez nadzoru. To właśnie dzięki niemu wciąż odczuwają więź z tym skrawkiem ziemskiego świata — rzekł komandor, ogarniając wnętrze statku wymownym gestem. — Na Ziemi każdy z nas czuje się chroniony przez troskliwą uwagę pozostałych. Tutaj wyczuwamy presję obcego, wrogiego zła. Nigdy jeszcze nie byliśmy tak osamotnieni, a duchowa samotność jest tym gorsza, im większa jest obcość danego świata. Trudno to znieść mając przykre doświadczenia.

Pewnego wieczoru Gryf Rift siedział przy pulpicie osobistego nadzoru, wspierając łokcie na gładkim blacie i podpierając pięściami ciążącą głowę.

Sol Sain zbliżył się ku niemu powoli i bezszelestnie.

— Czemu się kręcisz, Sol? — niezwłocznie zapytał Rift. — Męczy cię jakiś niepokój?

— Czuję się jak biegacz, który włożył wszystkie siły w jeden zryw i osłabł daleko przed metą. Trudno znieść to wymuszone próżnowanie.

— Miałeś się zająć uporządkowaniem otrzymanych informacji?

— Nic nie warta robota. Tak rzadko się nam udaje zdobyć coś godnego uwagi.

— Problem polega na tym, że Tormansjanie nie współpracują z nami, a wręcz przeszkadzają.

— Trzeba trochę jeszcze odczekać, nim nawiążemy kontakt ze zwykłymi ludźmi, a nie przedstawicielami władz.

— Mogłoby to być szybciej! Chciałoby się zrobić dla nich coś dobrego. Zrobić jak najwięcej. A teraz może trzeba zapalić jakiś lekki narkotyk.

— Co ty wygadujesz, Sol!

Inżynier Sol Sain uniósł głowę i zielone światełka nadały niezdrowy odcień jego szczupłej twarzy, ściśle obciągniętej gładką skórą.

— Być może to konieczne w naszej sytuacji?

— Co masz na myśli?

— Bezsilność. Najtrudniej przebić najtwardszy mur, barierę psychologiczną, otaczającą nas zewsząd…

— Co w tym trudnego? Na twoim miejscu wykorzystałbym swoją wiedzę i talent konstruktora, by przygotować przydatne urządzenia dla mieszkańców Tormansa. Są im bardzo potrzebne.

— I co, według pana, jest najważniejsze?

— Wskaźnik wrogości i broń. Jedno i drugie zminiaturyzowane do rozmiaru guzika, w formie klamerki lub damskiego kolczyka.

— Broń też?

— Tak! Od bomb UBT do promieni laserowych.

— UBT? Jak pan może o tym myśleć i oburzać się moją pokusą spalenia czegoś? Ile życia zniszczyła UBT dwa tysiące lat temu u nas i na innych planetach?!

— A ile uratowała, powalając hordy zabójców?

— Nie mogę przyznać panu racji. To było nieodzowne w dawnych czasach i znamy to tylko z książek. Nie mogę… — Sol Sain umilkł, widząc, że komandor spiął się gwałtownie.

Pierwsze z lewej zielone oczko przygasło, zamigało dwa razy i znów równo zajaśniało. Skupiona twarz Gryfa Rifta ożywiła się, instynktownie zaciśnięte pięści rozluźniły się. Sol Sain odetchnął z ulgą. Obaj długo milczeli.

— Bardzo ją pan kocha, prawda, Rift? — spytał Sol, muskając lekko dłoń komendanta. — Nie pytam z ciekawości — dorzucił twardo — bo ja także…

— Kogo? — odparł nerwowo Rift.

— Czedi! — wyznał Sol i dostrzegając cień zdziwienia w oczach dowódcy, dorzucił: — Tak, mała Czedi, a nie wspaniała Ewiza!

Rift wciąż patrzył na pierwsze światełko, delikatnie bębniąc palcami w pobliżu przycisków, jakby walczył z pokusą nawiązania łączności ze stolicą Tormansa.

— Przeczucie klęski Rodis odgradza ją ode mnie, a za moimi plecami też się czai cień śmierci — powiedział Rift. Wstał, przeszedł się po kabinie, potem znowu przybliżył się do Sola z ledwie widocznym zakłopotaniem. — Jak w starej piosence: „Nie wiem, co czyha w mroku przede mną i boję się spojrzeć wstecz!”

— I pan, wyrzucając mi słabość, czyni takie wyznanie?

— Tak, ponieważ sam sobie też robię wyrzuty. I wybaczam.

— Lecz jeśli tamci ośmielą się…

— Powiedziałem jej, że zryję całą planetę na głębokość kilometra, by ją odnaleźć.

— I odmówiła?

— Oczywiście! „Rift, czy może pan zrobić coś takiego ludziom?” — zacytował, starając się naśladować karcącą i smutną intonację Faj Rodis. — „Nie podejmie pan nawet najmniejszych aktów przemocy…”

— A bezpośredni atak na „Ciemny Płomień”? — zapytał Sol Sain.

— To inna sprawa. Doświadczyli na sobie trzeciego prawa Newtona. Szkoda, że w tym społeczeństwie nie funkcjonuje ono przy indywidualnej przemocy. Ich życie byłoby wtedy prostsze i szczęśliwsze…

— Do tego potrzebna jest broń?!

— Właśnie!

— Ale jeśli mają ją wszyscy?

— Nie szkodzi. Każdy będzie wiedział, że ryzykuje głową i dziesięć razy pomyśli, zanim użyje przemocy. A jeżeli pomyśli, wątpię, by to zrobił.

Światełko po lewej zgasło na moment, znowu się zapaliło i zaczęło migotać.

Z uśmiechem ulgi Rift rzucił się do pulpitu i włączył system częstotliwości miejscowej. Mały pomocniczy ekran TWF rozjaśnił się natychmiast, czekając na sygnał. Gryf Rift zagłuszył na chwilę dźwiękową komunikację zewnętrzną, zwracając się do Sola:

— Zaniepokoiłem się, bo wydało mi się… ale przypomniałem sobie umowę z Faj. Miała się skontaktować ze mną podczas mojego dyżuru, jeśli będzie się chciała poradzić.

Sol Sain ruszył do wyjścia.

— Zostań! Nie oczekuję tych pięknych i miłych sekretów, jakie wciąż istnieją na naszej Ziemi — oznajmił ze smutkiem Rift.

Sol zatrzymał się niezdecydowany.

— Może będzie z nią Czedi — rzucił Gryf od niechcenia.

Inżynier matematyk wrócił na fotel.

Niedługo musieli czekać. Ekran zapłonął fioletowym blaskiem lamp gazowych z planety Jan-Jah. W centrum obrazu znajdował się niewielki kwadratowy ogród przy zwróconym w stronę gór pałacowym skrzydle. Gryf wiedział, że ten ogród został wydzielony dla ziemskich gości, toteż nie zdziwił się, widząc Faj w samym skafandrze. Obok niej szedł długobrody Tormansjanin, inżynier Tael, sądząc z opisu. Sol trącił lekko komandora, wskazując na dwa SDG, stojące w przeciwległych kątach ogrodu. „Ekranizowane do rozmowy w cztery oczy — domyślił się Rift. — Do czego więc jestem potrzebny?” Nie od razu otrzymał odpowiedź. Faj Rodis nie spoglądała w stronę gwiazdolotu i zachowywała się tak, jakby nie wiedziała, że nadajnik SDG został włączony.

Szła ze spuszczoną głową, słuchając w zadumie inżyniera. Mając niewielkie doświadczenie w rozmowach z mieszkańcami Jan-Jah, kosmonauci rozumieli tylko częściowo, co mówił. Wysoka trawa szeleściła na wietrze, trzęsły się dziko rosnące krzewy, a ciężkie dyski ciemnoczerwonych kwiatów kołysały się na sztywnych łodygach. Niewielki ogród przepełniony był niepokojem kruchego życia, wyczuwalnym nawet w niedostępnej dla wszelkich kosmicznych sił kabinie statku.

Ogród otoczony był kręgiem ciemności. Nocne oświetlenie funkcjonowało na Tormansie tylko w dużych miastach, ważnych węzłach komunikacyjnych i fabrykach. Na całej reszcie planety ciemność panowała pół doby. Niewielki i daleki księżyc Tormansa ledwie rozpraszał mrok. Nieliczne gwiazdy od strony galaktycznego bieguna podkreślały czerń nieba. Na drodze do centrum galaktyki słabo świeciła zbita gęstwa pyłu gwiezdnego, gasnąca powoli w kosmicznej otchłani.

Faj Rodis opowiadała teraz Tormansjaninowi o Wielkim Pierścieniu, który wspomagał ludność Ziemi już około półtora tysiąca lat, podtrzymując wiarę w potęgę rozumu i radość życia, odkrywający nieskończony kosmos, strzegący od ślepych zaułków na tej drodze. A teraz to, co dawniej było dostrzegalne na ekranach ziemskich stacji zewnętrznych, lecz zupełnie nieosiągalne, stało się bliskie dzięki odkryciu sekretu przestrzeni spiralnej i skonstruowaniu GPP.

— Nastała Era Podanych Rąk i dlatego jesteśmy tutaj — zakończyła Rodis. — Gdyby nie Wielki Pierścień, mogłyby minąć miliony lat, zanim znaleźlibyśmy się nawzajem, dwie planety zasiedlone przez Ziemian.

— Przez Ziemian! — zawołał wstrząśnięty inżynier.

— Czyżby pan o tym nie wiedział? — odparła sposępniała Rodis. Uważając Taela za bliskiego współpracownika Rady Czterech, sądziła, że znana mu jest tajemnica trzech gwiazdolotów, ukrywana w pałacowych podziemiach. Inżynier Hontello Tollo Frael okazał się pierwszym z trójimiennych Tormansjan, który poznał sekret Rady.

Tael poruszał bezdźwięcznie wargami, usiłując coś powiedzieć.

Rodis przyłożyła dłonie do jego skroni i tamten odetchnął z ulgą.

— Złamałam obietnicę daną waszemu władcy, bo nie podejrzewałam, że główny dysponent informacji nie zna podstaw historii planety.

— Jak widzę, nie rozumie pani do końca, jaka przepaść dzieli nas, zwykłych ludzi od tych, co są na szczycie i tych, co im służą.

— Taka, jak między „dży”, długo żyjącymi, a „kży”, krótko żyjącymi, którzy nie otrzymują wykształcenia i są zobowiązani szybko umrzeć?

— Większa. „Kży” mogą uzupełniać wiedzę samodzielnie i zrównać się z nami w pojmowaniu świata, lecz my nigdy niczego się nie dowiemy bez specjalnego pozwolenia.

— I nie wie pan, że transmisje z Wielkiego Pierścienia docierają czasem tutaj, na planetę Jan-Jah?

— Niemożliwe!

Faj Rodis uśmiechnęła się lekko, wspomniawszy bibliotekę w Instytucie Ustroju Społecznego.

Mile ujęty zainteresowaniem Ziemian „żmijowaty” dyrektor prowadził ich przez ogromną salę z mnogością kolumn i występów z rzeźbionego kamienia i pozłoconego drzewa, pokrytych reliefami. Żmije podobne do kwiatów lub kwiaty do żmij, ten natrętny motyw przewijał się wszędzie, na gzymsach pod sufitem, balustradach balkonów, kapitelach i podstawach filarów. Wąskie okna oddzielały od siebie szafy z książkami, tworząc plątaninę cieni na kamiennej posadzce, a szklane kopuły w powale oświetlały umieszczone wysoko rzeźby zwierząt, muszli i ludzi w maskach wykrzywionych szaleństwem lub gniewem. Na środkowej osi długiej hali stały na dziwacznych miedzianych podstawach niebieskie globusy, oddzielone od siebie pstrokatymi mapami. Ziemianom wystarczył jeden rzut oka, by stwierdzić, że tak dokładnego obrazu innych światów nie mogły dać żadne teleskopy. Stąd wniosek, że Tormansjanie niekiedy przechwytywali transmisje z Wielkiego Pierścienia.

Nieborak inżynier wciąż patrzył na Faj zdumionym wzrokiem.

„Oczy idealisty”, pomyślała, porównując je z rozbieganymi oczkami „żmijowatych” lub ostrym, natarczywym wzrokiem liliowych strażników. Zrobiła umówiony znak.

Gryf Rift uruchomił dwustronną łączność.

— Może pan się przywitać z naszymi braćmi w gwiazdolocie, Taelu — powiedziała Faj, wskazując na hologramy Rifta i Saina. — Proszę tylko mówić powoli. Nie mają dostatecznej praktyki w mówieniu językiem Jan-Jah.

Kosmonautom spodobał się pierwszy Tormansjanin, który nie taił w zanadrzu złych zamiarów.

Faj odeszła powoli wzdłuż kwietnej kurtyny, pozwalając Taelowi samemu porozmawiać z jej przyjaciółmi.

— Czy możecie zasypać przepaść naszej niewiedzy? Możecie pokazać nam Ziemię i planety z innych układów oraz największe osiągnięcia ich cywilizacji? — dopytywał się wzruszony inżynier.

— Wszystko, co sami wiemy! — zapewnił go Rift. — Ale we wszechświecie wciąż jest masa zjawisk, wobec których jesteśmy bezradni, jak dzieci niepotrafiące czytać.

— Chcielibyśmy poznać choć dziesiątą część waszej wiedzy — z uśmiechem rzekł Tormansjanin. — Mówię „my”, ponieważ na planecie Jan-Jah jest wielu ludzi bardziej zasługujących na poznanie was, niż ja! Tylko jak to zrobić? Do pałacu nie mają wstępu.

— Możemy pokazać filmy i rozmawiać choćby z tysiącem ludzi wokół gwiazdolotu — oznajmił Gryf Rift.

— I zapewnić im bezpieczeństwo — dodał Sol Sain.

Zaczęli rozważać ten pomysł. Rodis nie brała w tym udziału. Gryf zerkał na jej czarną postać stojącą opodal przy jakiejś dziwacznie powykrzywianej rzeźbie u rozwidlenia parkowych alejek.

— Największy problem tkwi jak zwykle nie w technice, lecz w ludziach — podjął po chwili Gryf. — Okazuje się, że nie umiecie ocenić struktury psychicznej drugiego człowieka po wyglądzie zewnętrznym.

— Przewidzieliśmy to, mówiąc o wskaźniku wrogości — przypomniał Sol.

— Dopóki go nie mamy, jaki sens mają takie przewidywania!

Faj Rodis podeszła do nich i powiedziała:

— Dopóki nie stworzymy takiego psycho-indykatora, musimy to wziąć na siebie. Ewiza, Wir i ja, najlepiej przygotowani psychicznie, będziemy selekcjonować znajomych i przyjaciół Taela. W ten sposób zbierzemy pierwsze audytorium.

Kiedy w kabinie gwiazdolotu znikł obraz ogrodu, Sol Sain powiedział:

— To wszystko przypomina baśń o Jolancie, tylko odwrotnie.

— Odwrotnie? — nie zrozumiał Rift.

— Pamięta pan baśń o ślepej dziewczynie, niewiedzącej, że jest ślepa, dopóki nie zjawił się u niej rycerz? Mamy tu wszystko: zakazany ogród, zaślepionego niewiedzą człowieka i rycerza z szerokiego świata, tyle że w kobiecej postaci. Nawet ma zbroję…

Gryf uśmiechnął się cierpko, bębniąc cicho palcami po pulpicie.

— Wciąż aktualne pozostaje pytanie: czy wiedza daje szczęście, czy też lepsza kompletna niewiedza, życie zgodne z naturą, proste, bez mędrkowania?

— A gdzie widział pan proste życie, Rift? Chyba tylko w baśni. Dla myślącego człowieka od wieków jedynym wyjściem było poznanie konieczności i przezwyciężenie jej, zniszczenie inferna. Druga droga mogła tylko prowadzić do wytępienia wolnej myśli, masakrowania rozumnych i sprowadzenia człowieka do poziomu bydlęcia. Jedyny wybór: w dół ku niewolnictwu albo do góry w nieustannym twórczym trudzie poznania.

— Masz rację, Sol. Ale jak im pomóc?

— Wiedzą. Tylko wiedzący mogą wybierać swoją drogę. Tylko oni mogą stworzyć system społeczeństwa opiekuńczego, chroniącego przed kłamstwem i dyktaturą. Mamy przed oczami rezultaty niewiedzy. Znajdujemy się na zrujnowanej planecie, gdzie struktura społeczna dopuszcza kształcenie tylko dla dwudziestu procent mieszkańców, reszcie zaś zachwala się urok wczesnej śmierci. Szkoda słów, zamknę się na parę dni i pomyślę nad indykatorem. Proszę przekazać plik z informacjami Mencie Kor.

Sol Sain wyszedł. Długa noc tormansjańska ciągnęła się niemiłosiernie. Gryf Rift zastanawiał się: czy nie było naszym zamiarem pomóc mieszkańcom Tormansa, dokonać ryzykownej i zakazanej ingerencji w cudze życie, gdy nie pojmujący jego praw przedstawiciele wyższej cywilizacji czynili straszne szkody w procesach normalnego historycznego rozwoju? Mieszkańcy niektórych planet wyrazili taką ingerencję w legendach o posłańcach Szatana, duchach zła i ciemności.

Rift przechadzał się po kabinie, zerkając niespokojnie na siedem zielonych światełek, jakby oczekując od nich odpowiedzi. Chciał się naradzić z Faj Rodis, ale nie zdążył. Sama skontaktowała ich z Tormansjaninem niższego rzędu. Wybrała dogodny moment rozmowy, dzięki któremu jasny się stał dla Ziemian karygodny niedobór informacji.

Każdy człowiek ma niezaprzeczalne prawo do wiedzy i piękna. Nie naruszą rozwoju historycznego, naprawiając zerwane nici! Przeciwnie, naprostują złe drogi tego procesu i przywrócą normalny kierunek. Wielkim szczęściem jest uratować choćby jednego człowieka, ale jeszcze większym udatnie dopomóc całej planecie!

W całkowitej ciszy nocnej statku przywidział się komandorowi głos Faj Rodi, przytakującej twardo i jasno: „Tak, drogi Gryfie, tak!”

Nea Holli, Olla Dez, Gryf Rift i Diw Simbel stali w lekkich awaryjnych skafandrach na kopule gwiazdolotu. Wysoko nad nimi biały balon, turkoczący słabo turbiną uniezależniającą go od podmuchów wiatru, błyskał lustrami peryskopu elektronicznego. Diw Simbel mógł obserwować okolicę w najdrobniejszych szczegółach. Pilot podniósł rękę, a wtedy obrócił szeroko rozstawione obiektywy dalekosiężnego stereo-teleskopu w kierunku strefy przejściowej. Wszyscy Ziemianie, kolejno zaglądając w okular dalmierza, pochwalili wybór inżyniera pilota.

Wśród jałowych zwałów brunatnej gleby, wdzierających się między żółte przybrzeżne wydmy, znajdowała się kolista dolina, odgraniczona wyraźnie od reszty otoczenia warstwami skał piaskowca. Od strony gwiazdolotu odznaczała się na krawędzi niewielka wyrwa, wyżłobiona zapewne przez wiatr. Od strony nadmorskich wydm porastały ją gęste zarośla.

— Idealne miejsce! — rzekł zadowolony Simbel. — Otoczymy je polem ochronnym na dwóch krańcach kotliny i od strony morza w kierunku bieguna północnego. Widzowie będą przypływać nocą i przechodzić pod osłoną krzaków do doliny.

— A latarnia morska? — spytał Gryf Rift.

— Niepotrzebna — odparła Olla Dez. — Żeby stworzyć pole ochronne, musimy ustawić wieżyczkę, która będzie służyć odbiorcom TWF w promieniu kilometra od „Ciemnego Płomienia”. Postawimy maszt ze szczelinowym promieniowaniem ultrafioletowym i wyposażymy płynących w goniometry luminescencyjne.

Obserwujący gwiazdolot strażnicy ujrzeli, że biały balon spływa w dół i po chwili potwór z nieznanych kosmicznych głębin zaryczał. Dwa potężne sygnały oznaczały wezwanie dowódcy straży.

Spieszący ku niemu oficer od razu zrozumiał, że stojący na kopule Ziemianie zamierzają robić coś na zewnątrz statku. W zrytej wąwozami okolicy nie było żywej duszy, mimo to komendant nadał sygnał alarmowy. Wokół gwiazdolotu uniosły się chmury pyłu i dymu, zasłaniając niby kurtyną nadmorskie wydmy. Kiedy dym się rozwiał, Tormansjanie ujrzeli prostą drogę, przebitą w gęstwinie krzewów, przez rozpadliny, a kończącą się na wzniesieniu, gdzie rosły rzadko drzewa z obwisłymi, kolczastymi gałęziami. Oficer postanowił zameldować dowództwu o nieoczekiwanej aktywności Ziemian. Nim zdążył się połączyć przez radiotelefon z Zarządem Oczu Rady, z trzewi „Ciemnego Płomienia” wypełzło jakieś urządzenie, podobne do niskiego, pionowo ustawionego cylindra, które mocno się kołysząc ruszyło po dopiero co przebitej drodze. Kilka minut później cylinder dotarł do wyznaczonego punktu i zawirował, wyrównując kamieniste podłoże. Kręcił się coraz szybciej i prędko zaczął rosnąć ku górze, wydobywając z każdym obrotem kolejną spiralną listwę z białego metalu. Nim oficer złożył meldunek, spomiędzy drzew wykwitła błyszcząca wieża, podobna do rozciągniętej sprężyny, uwieńczonej cienkim drążkiem z sześcianem na czubku.

Nikt nie wychodził z gwiazdolotu, a wieżyczka sterczała nieruchomo. Nad pustynnym pobrzeżem zapadła cisza. Tormansjanie postanowili nie podejmować żadnych działań.

Tego wieczoru „Ciemny Płomień” przekazał Faj Rodis mapę okolicy i plan zaimprowizowanego teatru. Rodis ostrzegła, że władca Tormansa przypomniał jej o tanecznym „współzawodnictwie”. Olla Dez obiecała przygotować swój występ w ciągu doby.

Nawet Sol Sain opuścił swą samotnię, gdy włączono wielki ekran gwiazdolotu.

W pałacu Coama cztery SDG wyświetliły hologram przestronnej kabiny statku, w niej zaś, za pomocą dwustronnej łączności, pałacową Salę Perłową.

Znakomita tancerka Gae Od Timfift wystąpiła ze swoim partnerem, barczystym, niewysokim, o zaciętym, męskim obliczu. Wykonali bardzo skomplikowany, pełen akrobatycznych piruetów i skoków taniec, symbolizujący walkę płci. Tancerka miała na sobie krótką tunikę z cienkich wstążek. Ciężkie bransolety spinały okowami lewą rękę. Na szyi błyszczała kolia przypominająca obrożę. Kobieta padała wczepiona w partnera i rozkładała się przed nim na podłodze. W uroczej bezsilności wiła się na boku, prostując rękę i nogę z błagalnym spojrzeniem. Pokornie podając drugą rękę partnerowi, zgięła kolano, gotowa podnieść się na jego życzenie. Było to jawne odzwierciedlenie władzy mężczyzny i kobiecej słabości, a zarazem jej niebezpiecznej mocy.

Uroda i talent wykonawców, lekkość i wyrazistość trudnych układów, namiętne, wyzywające gesty artystki, której ciało ledwie skrywały rozkołysane wstęgi, zrobiły wrażenie nawet na władcach Tormansa. Czojo Czagas, siedzący obok Faj Rodis, nie zważając na ponurą minę małżonki, pochylił się w stronę Ziemianki z protekcjonalnym uśmieszkiem.

— Mieszkańcy planety Jan-Jah są urodziwi i umieją wyrażać poprzez sztukę najdelikatniejsze uczucia.

— Niewątpliwie! — zgodziła się Faj. — Tym bardziej dla nas interesujące, że na Ziemi brakuje męskich tancerzy.

— Jak to? Nie tańczycie we dwoje?

— Bardzo często tańczymy! Mam na myśli specjalne solowe występy największych artystów. Tylko kobieta zdolna jest wyrazić swoim ciałem wszelkie wzruszenia, udręki i pragnienia, nurtujące człowieka w poszukiwaniu piękna. Wszystkie dramaty rywalizacji, zranionego ego, czy zniewolenia kobiet należą u nas do przeszłości.

— Co więc wyrażacie tańcem?

— Nasz taniec zamienia się w magię, falującą, tajemniczą i nieuchwytną, a zarazem realnie odczuwalną.

Czojo Czagas wzruszył ramionami.

— Faj niepotrzebnie się stara dobrać wyrażenia tylko w przybliżeniu odpowiadające naszym — szepnęła Menta Kor za plecami Diwa Simbela.

— Zapewne Olla nie zyska uznania — oceniła Nea Holli — po tym, jak ujrzeliśmy poniżenie i przemoc wobec tutejszej kobiety.

Muzyka popłynęła jak bystra rzeka z licznymi pluśnięciami i nawrotami. Po chwili ucichła, zmieniając się w inną, bardziej powolną i smutną, jak gdyby niskie dźwięki wydobywały się ze spokojnej, lustrzanej, przezroczystej głębiny.

W odpowiedzi na nią, w głębi zaimprowizowanej sceny, podzielonej na dwie połowy, czarną i białą, pojawiła się naga Olla Dez. Lekki szmer rozszedł się po sali pałacu Coama, przygłuszony ostrymi, mocnymi akordami, na które złociste ciało Olli reagowało nieprzerwanym ciągiem poruszeń. Melodia wciąż się zmieniała, stając się niemal groźna, kiedy tancerka znajdowała się po czarnej stronie sceny, po czym kontynuowała taniec na tle srebrzystobiałej tkaniny. Poruszająca harmonia, niewyobrażalna wręcz zgodność tańca z muzyką, rytmem i grą światłocienia porywała, jakby wiodła na skraj przepaści, gdzie mógłby się spełnić niesamowicie piękny sen.

Przejęci poezją nieznanego tańca, Tormansjanie uderzali dłońmi o poręcze foteli, ze zdziwieniem wzruszali ramionami, nawet szeptali między sobą.

Z wolna pogasły światła. Olla Dez zniknęła w czarnej połówce sceny.

— Spodziewałam się czegoś takiego! — krzyknęła Jantre Jahah i całe otoczenie zaczęło jej potakiwać.

Czojo Czagas spiorunował ją wzrokiem, odchylił się na oparcie fotela i rzekł w nieokreśloną przestrzeń:

— Jest coś nieludzkiego i niedopuszczalnego w takiej publicznej manifestacji silnych uczuć, a także niebezpiecznego, ponieważ owa kobieta jest w tym bardzo dobra.

Faj Rodis zauważyła, jak poczerwieniały policzki Czedi siedzącej w pobliżu. Dziewczyna spojrzała na nią błagalnie, jakby nakazując: „Niech pani coś zrobi!”

„Tępota nigdy nie powinna triumfować, bo skutki tego zawsze są opłakane”, mignęła w jej głowie złota myśl z jakiegoś podręcznika. Wstała zdecydowanie, przywołując do siebie Ewizę Tanet.

— Teraz my zatańczymy — oznajmiła spokojnie, jakby był to ustalony punkt programu. Uradowana Czedi klasnęła w dłonie.

— Jak dla mnie wystarczy! — stwierdziła jadowicie Jantre, opuszczając salę.

Za nią poszło posłusznie jeszcze pięć zaproszonych do pałacu Tormansjanek. Czojo Czagas usadowił się wygodniej w fotelu, pozostali mężczyźni uznali więc, że mogą zostać. Ziemianie obserwujący wszystko z gwiazdolotu zauważyli, że kobiety wraz z żoną władcy nie wyszły naprawdę, tylko skryły się za szarosrebrnymi draperiami.

Faj Rodis i Ewiza Tanet zniknęły na parę minut, po czym zjawiły się w samych skafandrach, każda z przyczepionym do dłoni ośmiokątnym kryształem z zapisem dźwięku. Dwie kobiety, jedna w barwie kruczego skrzydła, druga srebrno-zielona jak wierzbowy liść, stanęły obok siebie, unosząc dłonie z kryształami. W sali załomotał niezwykły rytm, pełen zmiennych, lżejszych i mocniejszych uderzeń. Taniec rozpoczęły szybkie ruchy wyciągniętych przed siebie rąk i kołysanie biodrami do taktu.

Od owych rąk z dłońmi odwróconymi wnętrzem do dołu spłynęły na widzów fale zniewalającej mocy. Poddając się monotonnej melodii, Ewiza i Rodis opuściły ręce, przywierając nimi do ciał z dłoniami odstawionymi na boki. Zaczęły obracać się równo i powoli, spoglądając dziko i władczo na widzów spod ściągniętych brwi. Potem zawirowały wściekle, unosząc ręce. Uderzenia niewidzialnych instrumentów rezonowały w sercach tormansjańskich mężczyzn. Ewiza i Faj zastygły. Zaciśnięte usta rozwarły się, ukazując idealne zęby, a ich błyszczące oczy śmiały się zwycięsko. Triumfalnie, przeciągle zaśpiewały starą irańską pieśń: „Pijana i zakochana, księżycem osrebrzona, jedwabiem ledwie okryta, czarką wina cię wita… Śmiały zapał w jej oczach, smutek w grymasie ust!” Gromki huk instrumentów rozsypał się teraz w delikatną, chichotliwą kaskadę, zapierając widzom dech w piersiach. Nieruchome posągi z czarnego i zielonego metalu znowu ożyły. Nie ruszając się z miejsca, reagowały na muzykę falowaniem wszystkich niesamowicie posłusznych mięśni. Jak woda muskana wiatrem ożywały kolejno, jakby mimowolnie, ręce i ramiona, brzuchy i biodra. Te krótkie porywy zlały się w jeden potok, zamieniając ciała Ewizy i Rodis w coś nieuchwytnego, a zarazem nieodparcie pociągającego. Muzyka umilkła.

— Ha! — zawołały, opuszczając dłonie.

Ku zgrozie ukrytych za kotarami niewiast, Czojo Czagas i pozostali członkowie Rady Czterech pod hipnotycznym wpływem muzyki pochylili się wprzód, wywalając języki, ale teraz wrócili do poprzedniej pozycji, jak gdyby nic nie zaszło i z entuzjazmem zabębnili dłońmi w podłokietniki, co było tutaj najwyższą formą aplauzu.

Faj i Ewiza wybiegły.

— Jak tak można! — rzekła z dezaprobatą Olla Dez, obserwująca uważnie szalony taniec.

— Ależ to było wspaniałe! Tormansjanie są jak rażeni gromem! — zripostował Diw Simbel.

Rzeczywiście, widzowie w pałacu Coama wyglądali na mocno wstrząśniętych, a kobiety, które wróciły tymczasem na swoje miejsca, siedziały cicho, jakby przytłoczone. Jednakże, kiedy Faj Rodis i Ewiza Tanet znowu się pojawiły, przywitano je gwałtownymi uderzeniami w poręcze i pochwalnymi okrzykami.

Rodis zwróciła się do towarzyszy w gwiazdolocie, sygnalizując mignięciami palców, że rozładowały się baterie robotów i wyłączyła SDG. Olla Dez również przerwała transmisję z „Ciemnego Płomienia” i powiedziała:

— Rodis zachowuje się czasem jak uczennica trzeciego cyklu.

— Obie były naprawdę fantastyczne! — zaprotestował Gryf Rift. — Nie porównuję ich z tobą. Jesteś boginią tańca, ale tylko na Ziemi.

— Bez wątpienia zostałam tu pokonana — zgodziła się Olla. — Rodis i Ewiza umiejętnie wykorzystały oddziaływanie rytmu na podświadomość. Wspólny rytmiczny śpiew i wirowanie uważano w dawnych czasach za magię służącą zawładnięciu ludźmi, tak samo jak wojenne marsze czy grupowe ćwiczenia joginów. Tantryczne „czerwone orgie” w klasztorach buddyjskich, misteria na cześć bogów miłości i płodności w świątyniach helleńskich, fenickich i rzymskich, tańce życia w Egipcie i Afryce Północnej, „czarodziejskie” pląsy hinduskie, indonezyjskie i polinezyjskie, oddziaływały w przed wiekami na mężczyzn nie tylko erotycznie, ale też hipnotycznie. Znacznie później psycholodzy odkryli związki wrażeń wzrokowych, wiodących dla człowieka w odczuwaniu piękna ściśle spojonego z erotyką w drodze naturalnej selekcji ulepszania gatunku przez setki tysiące lat. Gibkość i muzykalność ciała kobiecego nie bez powodu przyrównywano do tańczącego węża. Będąc historykiem, Faj Rodis wyzyskała wszystkie własności hipnotyczne pradawnych tańców i efekt okazał się nieodparty, kiedy jednak zdążyła nauczyć tego Ewizę?

— Dlatego nie należy obwiniać Rodis o lekkomyślne i nieprzemyślane działania. Ten taniec widocznie przygotowywała od dawna, by wykazać nasze bliskie pokrewieństwo z Tormansjanami — orzekł z przekonaniem Gryf Rift.

Poza murem Ogrodów Coama, na podgórzu rósł niewielki zagajnik, którego drzewa do tego stopnia przypominały ziemskie kryptomerie, że nawet z oddali wyzwalały w sercu Rodis przypływy tęsknoty za własną planetą. Takie drzewa rosły wokół jej szkoły pierwszego cyklu. Pierwszy cykl był najtrudniejszym okresem dzieciństwa. Zamiast swobody i bezpieczeństwa cyklu zerowego nastawała pora surowej odpowiedzialności za własne postępki. Malutka Faj często uciekała w cień kryptomerii, żeby się wypłakać.

Podobnie teraz Faj, przechadzając się poza pałacem z inżynierem Taelem, podbiegła do drzewa i przytuliła się do pnia, próbując wychwycić znajomą woń smoły i nagrzanej słońcem kory. Skafander blokował jednak wszelkie naturalne cielesne odczucia, drzewo zaś pachniało jedynie kurzem.

Poczucie beznadziei, zapomniane od czasu doświadczeń infernalnych, ścisnęło pierś Rodis i kobieta spuściła głowę, by Ewiza i Wir nie odczytali na jej twarzy nostalgii. Znajome drzewo okazało się złudzeniem. Ile jeszcze miała przeżyć podobnych złudzeń, zwłaszcza dotyczących ludzi, podobnych zewnętrznie do Ziemian, lecz tak odmiennych duchowo!

Inżynier Tael przedstawił Ziemianom pod różnymi pretekstami około setki swoich znajomych i współpracowników. Nie bacząc na zadziwiającą jednorodność grupy, goście z Ziemi postanowili wyłonić z niej trzydzieści osób. Tak duży odsiew początkowo zaskoczył Taela. Ziemianie wyjaśnili, że wyeliminowali nie tylko oczywistych nosicieli zła lub skrywających w sercu zawiść wywołaną kompleksem niższości, ale także i tych, których dążenie do wiedzy i duchowej swobody nie było dostatecznie silne i nie wyrastało ponad przeciętność niewyszkolonego umysłu.

W ciągu ośmiu dni zebrało się wystarczająco dużo ludzi, by rozpocząć seanse. Ku zdziwieniu Ziemian byli to wyłącznie „dży”: technolodzy, uczeni, artyści. Faj Rodis zażądała, by zaproszono też młodych „kży”. Inżynier Tael speszył się tym.

— Nie mają dostatecznej wiedzy i prawie się z nimi nie stykamy. Nie znam takich, co zasługują na zaufanie… A przede wszystkim, na co im to?

— Próżno traciłam na pana czas — stwierdziła surowo Faj — skoro do tej pory pan nie zrozumiał, że przyszłość będzie należała do wszystkich lub do nikogo.

— Ucisk klasowy jest u nich gorszy, niż w naszym feudalizmie! — zawołała Czedi. — To raczej niewolnictwo!

Tormansjanin spurpurowiał, wargi mu zadrżały i skierował na Rodis błagalne spojrzenie swoich fanatycznych oczu, tak pełnych psiego oddania, że Czedi poczuła się nieswojo.

— Istotnie, klasy ludzi wykształconych i niewykształconych są u nas wyraźnie oddzielone od siebie. Wybiera się ich jednak według realnych możliwości umysłu ze wszystkich nowo narodzonych dzieci. Ludzie „kży” są absolutnie szczęśliwi!

— Niewątpliwie tak samo, jak „dży”. Pracujecie w grupie, tworzycie i dokonujecie odkryć. Czemu służą jednak wasze poszukiwania i udręki duchowe? Widzę, że za mało jeszcze osiągnęliśmy. To mój błąd! Zajmiemy się teraz na spacerach dialektyką historyczną.

Lęk na granicy zupełnej rozpaczy nie znikał z oblicza Taela.

„Oczekuje bezlitosnej kary za każdą pomyłkę — domyśliła się Czedi. — Widocznie to tutejszy sposób postępowania z ludźmi”.

Bez względu na wszystkie przeszkody pokaz filmów zaczął się po szesnastu dniach.

W nagrzanej słońcem dolince, gdzie kępki suchej trawy były jedynymi oznakami życia, pojawił się bliski, łudząco realny obraz Ziemi.

Gryf Rift i Olla Dez posłużyli się krawędzią pola ochronnego jako wewnętrzną płaszczyzną ekranu i stworzyli pod urwiskiem wielką scenę.

Dla mieszkańców planety Jan-Jah wszystko było niezwykłe: ukradkowe pływanie na nadmuchanych pontonach po ciemnym morzu, nagłe pojawienie się świetlistych znaków na goniometrze, wysyłanych przez niewidoczną, ultrafioletową latarnię morską, lądowanie między przybrzeżnymi krzewami, podejście pod górę z orientacją na rozmytą, jaśniejącą plamę gwiezdnego skupiska, odszukanie dwóch niewysokich drzew, między którymi znajdowało się wejście na zakazany teren, niesamowite, przyćmione światło, wydobywające się nie wiedzieć skąd, rozproszone po dnie kotliny, w której bruzdach zasiedli przejęci widzowie. Bardzo się to różniło od monotonnego życia Jan-Jah, wypełnionego otępiającą, jednorodną pracą i prymitywnymi rozrywkami, tworząc wyjątkową atmosferę dla duchowych uniesień.

Wnet w nieprzeniknionej ciemności pola ochronnego pojawiła się okrągła sala gwiazdolotu, z której sześcioro Ziemian powitało gości w ich ojczystej mowie. Przybysze z dalekiego świata wydali się Tormansjanom bardzo urodziwi, ale podobni do siebie. Mężczyźni byli wysocy, o ostro zarysowanych, poważnych i surowych obliczach. Kobiety miały idealnie regularne kontury, jednakowo proste nosy, kwadratowe podbródki, gęste czupryny i wydawały się także silne. Dopiero kiedy oczy przywykły do tego ogólnego podobieństwa, mieszkańcy Jan-Jah zaczęli dostrzegać indywidualne cechy Ziemian.

Jedna z kosmonautek, najprawdopodobniej Olla Dez, wyjaśniła pokrótce tematykę stereo-filmu i kabina gwiazdolotu zniknęła.

Przed oczami Tormansjan pojawiło się niewiarygodnie przezroczyste morze o niebieskich wodach. Czyste plaże, pełne czarnego, różowego i czerwonego piachu mieniły się na tle fal w słonecznych odblaskach. Wspaniałe nadbrzeża były jednak prawie bezludne, w odróżnieniu od zatłoczonych kąpielisk na Tormansie. Ludzie zjawiali się na tych plażach o różnych porach, pływali, nurkowali, potem odjeżdżali w odkrytych wagonach kolejek wąskotorowych, kursujących wzdłuż brzegu.

Najbardziej poruszyła mieszkańców Jan-Jah gigantyczna Droga Spiralna. Zbliżenie ogromnego pociągu wyzwoliło w nich pierwotny lęk.

Parki tropikalne, rozciągające się na nieobjętych wzrokiem przestrzeniach i bezkresne pola bajecznej pszenicy oraz ogromnej kukurydzy tak ostro kontrastowały z ubogimi, skarlałymi lasami i uprawami bobu na Tormansie, że Gryf Rift postanowił nie pokazywać więcej bogactwa rodzimej planety, by nie ranić uczuć gości.

Automatyczne wytwórnie syntetycznego mięsa, mleka, tłuszczu, roślinnego żółtka, ikry i cukru, jak gdyby nie miały żadnego związku z polami, sadami drzew owocowych i stadami zwierząt hodowlanych. Płaskie, przezroczyste czasze baterii słonecznych dostarczały białka do ogromnych podziemnych urządzeń, gdzie w niezmiennej temperaturze cyrkulowały nieprzerwanie strumienie aminokwasów. Szerokie wieże cukrowni buczały tajemniczo, jak przytłumione dźwięki odległej nawałnicy. Kolosalne dawki otaczającego powietrza wsysane były do ich pojemników, by ograniczyć poziom tlenku węgla, nagromadzonego przez tysiące lat gospodarki rabunkowej. Najpiękniejsze były śnieżnobiałe kolumnady fabryk syntetycznego żółtka, migoczące na obrzeżach lasów cedrowych. Zobaczywszy techniczny rozmach produkcji pożywienia Tormansjanie pojęli, dlaczego na Ziemi tak mało jest mlekodajnych krów i antylop, czemu nie ma rzeźnego bydła, kurzych farm ani stawów rybnych.

— Kiedy przestała istnieć konieczność zabijania dla zdobycia pożywienia, ludzkość zrobiła ostatni krok od konieczności ku prawdziwej wolności. Było to niemożliwe, dopóki nie nauczyliśmy się zastępować zwierzęce białko roślinnym. Zamiast hodowli krów mamy wytwórnie syntetycznego mleka i mięsa — wyjaśnił Gryf Rift.

— Dlaczego u nas nie ma do dziś czegoś takiego? — dopytywali się Tormansjanie.

— Wasza biologia poszła w innym kierunku lub została przytłoczona innymi gałęziami wiedzy, mniej istotnymi dla ludzkiego rozwoju. Sytuacja znana też z ziemskiej historii…

— Doszliście do wniosku, że nie można osiągnąć wysokiego poziomu kultury, zabijając dla jedzenia?

— Tak!

— Ale zwierzęta przydatne są także do eksperymentów naukowych.

— Nie! Należy poszukać innej drogi, niż okrutne tortury. Świat jest niewyobrażalnie złożony i znajdziecie w końcu odmienny sposób na odkrycie jego istoty.

Lekarze i biolodzy z planety Jan-Jah spoglądali po sobie z niedowierzaniem. Bez przerwy jednak pojawiały się przed ich oczami kolejne instytuty naukowe, piękne jak świątynie, wielokilometrowe podziemne labirynty mózgów elektronicznych, skarbców wszech planetarnych informacji. Spełniały się słowa dawnego poety, życzącego człowiekowi, aby był „prosty jak wiatr, niewyczerpany jak morze i nasycony pamięcią jak Ziemia”. Obecnie cała planeta, dzięki pracy rąk swych mądrych dzieci, nasycała się pamięcią nie tylko swego życia, ale także tysięcy innych zamieszkanych światów Wielkiego Pierścienia.

Liczne urządzenia inżynieryjne zagłębiały się coraz bardziej w ziemską skorupę. Zamiast wyczerpanych w dawnych epokach źródeł pracowały samoodnawiające się hydrotermy, czerpiące z cieków podziemnych, filtrujące na odcinkach wydobywania się wód mineralnych. Cieki hydrotermalne wspomagały na powierzchni pracę elektrociepłowni.

Najdziwniejsze dla Tormansjan okazało się szerokie rozpowszechnienie działalności artystycznej. Praktycznie każdy człowiek uprawiał jakiś gatunek sztuki, zamieniając go często na inny na kolejnych etapach życia. Łatwy dostęp do informacji dawał możliwość oglądania każdego obrazu i rzeźby, uzyskania zapisu elektronicznego każdego utworu muzycznego, każdej książki. Mnóstwo Domów Astrografii, Książki, Muzyki, Tańca wyglądały jak pałace, w których każdy, kto chciał, mógł wygodnie i spokojnie napawać się widokiem kosmosu, jego zasiedlonych planet i nieprzebranego bogactwa ludzkiej sztuki udokumentowanej w ciągu obecnego tysiąclecia. W istocie były także dostępne dzieła z poprzedniego milenium, które zachowały się z EZŚ, Ery Zjednoczenia Świata!

Tormansjanie oglądali szkoły, pełne zdrowych i wesołych dzieci, wspaniałe festyny, na których wszyscy zachowywali się jak ludzie młodzi i niestrudzeni. Społeczna edukacja nie zdziwiła mieszkańców Jan-Jah. Znacznie bardziej wstrząsający okazał się dla nich brak umundurowanych patroli, a także ludzi posiadających specjalne uprawnienia, odizolowanych od świata w pałacach i ogrodach. W żadnej z tysięcy twarzy pojawiających się na ekranie nawet na sekundę nie pojawił się wyraz strachu, czy egoistycznej obawy, chociaż czujność i niepokój często gościły na licach lekarzy, wychowawców lub trenerów sportowych. Widzów zdumiewał brak hałasu, głośnej muzyki i rozmów, grzechocących i kopcących samochodów w miastach Ziemi. Oglądali drogi i ulice przypominające ciche aleje parkowe, gdzie nikt nie śmiał przeszkadzać drugiemu człowiekowi. Muzyka, śpiewy, tańce, wesołe, czasem aż do granicy łobuzerstwa, zabawy na ziemi, wodzie i w powietrzu odbywały się w specjalnie wyznaczonych miejscach.

Weseli nie byli przemieszani ze smutnymi, a dzieci z dorosłymi. I jeszcze jedna cecha życia ziemskiego wywoływała zdumienie. Proste, pozbawione ozdób mieszkania sprawiały wrażenie ogołoconych, a nawet ubogich.

— Po co nam w domu cokolwiek, oprócz tego, co niezbędne — wyjaśniała Olla Dez — skoro w każdej chwili możemy korzystać z wszelkich instytucji publicznych?

Rzeczywiście, mieszkańcy Ziemi pracowali, rozmyślali, wypoczywali i bawili się w ogromnych, wygodnych, otoczonych parkami budynkach, z pięknie urządzonymi salami i pokojami, świątyniach nauki i sztuki. Wielbiciele starożytności stawiali surowe domy z grubymi ścianami i wąskimi oknami, wyposażone ciężkimi, masywnymi meblami. Inni przeciwnie, tworzyli przestronne, otwarte na cztery wiatry, wiszące ogrody nad morzem albo na górskich stokach.

— U nas — mówili Tormansjanie — gmachy publiczne, parki i pałace przepełnione są wielce hałaśliwymi ludźmi. Ze względu na dużą liczbę użytkowników nie da się ich utrzymać w należytej czystości i zachować elegancki wystrój. Dlatego nasz dom jest naszą twierdzą, w której odseparowujemy się od świata zewnętrznego, gdzie skrywamy wszystko, co jest nam szczególnie drogie.

— Trudno na pierwszy rzut oka pojąć, skąd wzięła się ta różnica — powiedziała Olla Dez. — Widocznie lubicie hałas, tłok i wielkie ludzkie skupiska.

— Przeciwnie, nie znosimy tego, jak większość ludzi myślących, ale każde piękne miejsce, na przykład odnowiony właśnie Pałac Wypoczynku, zawsze nabite jest ludźmi.

— Chyba zrozumiałem, w czym rzecz — oświadczył Sol Sain. — Brakuje wam równowagi między ogółem zaludnienia i środkami do życia. W danym wypadku nie wystarcza publicznych miejsc rozrywki i wypoczynku.

— A u was wystarcza?

— To najważniejsze zadanie Rady Ekonomicznej. Istota wygodnego życia polega na odpowiedniej liczbie ludzi w konkretnych warunkach ekonomicznych i stabilizacji zasobów planety na wieczne czasy.

— Jak to osiągnęliście? Regulując liczbę urodzeń?

— Też, ale przede wszystkim przezwyciężeniem przypadkowości, fluktuacji sukcesów i upadków, kosmicznych cykli. Człowiek powinien to wszystko poznać, inaczej nie jest człowiekiem. Szczęście ludzkości to główny cel wszystkich naszych nauk.

— Na czym polega wasze szczęście?

— Z jednej strony na wygodnym, spokojnym i swobodnym życiu, ale także na surowej samodyscyplinie i ciągłym niezadowoleniu z siebie, pragnieniu upiększania życia, poszerzania wiedzy, przełamania ograniczeń świata.

— Ależ jedno przeczy drugiemu!

— Przeciwnie, to dialektyczna jedność i właśnie z niej bierze się nasz rozwój!

Dysputy podobnego rodzaju towarzyszyły każdemu pokazowi stereo-filmów, czasami zamieniając się w wykłady lub namiętne dyskusje. Struktura psychiczna Tormansjan nie różniła się niczym od ziemskiej. Ich prehistoria wyglądała podobnie. Dlatego też współczesne życie na Ziemi było dla tamtych zrozumiałe w ogólnych zarysach. Sztuka Ziemian też była łatwo przyswajalna dla mieszkańców Jan-Jah. Gorzej było z nauką, skoro Ziemianie poszli znacznie dalej w poznawaniu skomplikowanych struktur wszechświata.

Jeszcze większą trudność w odbiorze sprawiały stereo-filmy z Wielkiego Pierścienia. Obce istoty, tylko czasem przypominające Ziemian, nieznane języki, zwyczaje, rozrywki, budowle, maszyny. Pozorny brak mieszkańców w centrum Galaktyki, gdzie pod kilometrowymi sklepieniami tkwiły nieruchome lub obracające się powolnie przezroczyste dyski, emanujące niebieskim blaskiem. W innych światach spotykało się gwiazdopodobne formy, otoczone tysiącami oślepiająco świecących fioletowych kul, które w przeciwieństwie do dysków były zorientowane wertykalnie. Tormansjanie nie rozumieli, co to jest: maszyny, napędzane jakimś rodzajem energii, czy też dzieło myślących istot, niepojęte nawet dla rejestratorów Wielkiego Pierścienia.

Złowieszcze wydały się im także planety krążące wokół podczerwonych słońc i przynależące do Pierścienia. Zapisów dokonano za pomocą falowych inwertorów, wynalezionych na planecie beta z gwiazdozbioru Wagi i pozwalających w każdych warunkach widzieć Wszechświat Szakti. Ledwie widoczne kontury gigantycznych budowli, pomników, arkad czerniały tajemniczo w świetle gwiazd, a poruszające się tłumy zdawały się groźne. Niewyobrażalnie piękna muzyka rozchodziła się w ciemnościach, a niewidoczne morze szumiało w rytmie heksametru, jak na Ziemi czy planecie Jan-Jah.

Olla Dez pokazała także niektóre nierozszyfrowane do końca rejestracje, dostarczone przez GPP z galaktyk Andromedy i M-51 w gwiazdozbiorze Psów Gończych. Wartko obracające się wielobarwne spirale i pulsujące fasetowe kule jak gdyby dziurawiły gęstą ciemność. Tylko członkowie załogi „Ciemnego Płomienia”, pamiętający wędrówkę na skraju otchłani, domyślali się, że mogły być to znaki graniczne Tamasu, niedostępnego i niezbadanego anty-świata, oplatającego nasz wszechświat.

W każdym razie obrazy dalekich i obcych światów, pomimo swej niezwykłości, mało interesowały Tormansjan. Niezmiernie poruszały ich natomiast stereo-filmy o Ziemianach na innych planetach, na przykład na niedawno zasiedlonej planecie Zielonego Słońca w systemie Ahernara. Nie mogli nie przemawiać do wyobraźni wspaniali i piękni ludzie z Epsilonu Tukana, z którym Ziemia utrzymywała regularny kontakt.

Odkąd GPP zaczęły regularnie kursować między Ziemią a Epsilonem, pokonując odległość stu osiemdziesięciu parseków w siedemdziesiąt dni, na Ziemi, zwłaszcza wśród młodzieży, pojawiła się fascynacja pięknem owych ludzi.

Okazało się jednak, że związki między Ziemianami i urodziwymi Tukanami skazane są na bezpłodność, co przyniosło niemało rozczarowań. Potężne instytuty biologii obu planet skupiły wysiłki na pokonaniu tej nieoczekiwanej przeszkody. Nikt nie wątpił, że ten trudny problem zostanie wkrótce rozwiązany i połączenie dwóch ras, generalnie pokrewnych, choć różnego pochodzenia, ulepszy ludzki gatunek.

Ludzie przesiedleni na planetę Zielonego Słońca, żyli tam wiele wieków, lecz promieniowanie słoneczne nadało ich skórze odcień jasnoliliowy i mocno odróżniali się zewnętrznie od smagłych Ziemian, znacznie bardziej niż przybysze od żółtawych mieszkańców Jan-Jah. Jednakże sposób życia pionierów ziemskiej ludzkości na Arhenarze niczym nie różnił się od rodzimego, co dawało Tormansjanom nadzieję na sojusz z potężną Ziemią. Przyjazne i życzliwe zachowanie kosmonautów wobec gości również ją umacniało. Choć Ziemianie wydawali im się chłodni i z lekka wyobcowani, Tormansjanie rozumieli dzielącą ich różnicę gustów i zainteresowań. Ci otwarci i szczerzy ludzie nawet na chwilę nie dawali odczuć swojej przewagi, a mieszkańcy Jan-Jah czuli się wśród nich jak w gronie bliskich krewnych.

Audytorium, złożone z wykształconych i rozumnych „dży”, szybko pojęło, że sojusz Ziemi z Jan-Jah oznaczałby przede wszystkim krach ustroju oligarchicznego, upadek systemu „dży”— „kży” i filozofii wczesnej śmierci. Taka struktura nie mogła wydobyć planety z jej obecnego nędznego bytowania. System zapewniał największe przywileje tylko rządzącej elicie. Choć suma zalet takiego systemu była, rzecz jasna, nikła w porównaniu z jasnym i zdrowym życiem w ziemskim ustroju komunistycznym, oligarchowie nie mogli w żadnym wypadku z nich zrezygnować. Dlatego też pierwszy pokaz ziemskich stereo-filmów wywołał u rządzących poczucie zagrożenia. Zrozumieli, że sama istota ziemskiej egzystencji godzi w ustrój Tormansa, zaprzeczając rzekomo jedynie słusznej drodze, obranej przez przywódców i totalnie kwestionując niepohamowane samochwalstwo, jakie rozsiewali demagogiczni propagandziści na usługach Rady Czterech.

Urządzenie zaimprowizowanego amfiteatru w pobliżu ziemskiego gwiazdolotu, do którego zakazano podchodzić, stanowiło z punktu widzenia władców Jan-Jah zdradę stanu, którą należało ukarać. Tormansjanie byli jednak gotowi na wszystko, byle tylko zobaczyć filmy z „Ciemnego Płomienia”. Ziemianie nieustannie jednak troskali się o swoich widzów. Detektor rozpoznawania ludzkich biorytmów, nazywany przez Sola Saina DPA lub też projektorem jaźni psychicznej, nie był jeszcze w pełni gotowy. Wciąż mógł popełniać omyłki w przypadku umiejętnego maskowania uczuć.

Sytuację uratowała Nea Holli, pomagając Solowi w konstruowaniu DPA. To właśnie ona zauważyła wzrost witaminy K w biorytmach wszystkich Tormansjan szczerze i otwarcie poszukujących wiedzy. Każda wątpliwość, niedowierzanie lub skrywana silna emocja powodowały jej nieuchronny spadek.

Ustawili więc w przejściu między drzewami pole pomocnicze, przepuszczające jedynie ludzi o odpowiednim poziomie K i odrzucającym wszystkich pozostałych. Tormansjanie zyskali w ten sposób dodatkową gwarancję bezpieczeństwa.

W ciągu trzech tygodni Olla Dez urządziła osiemnaście seansów dla paru tysięcy mieszkańców Jan-Jah. Podczas jednej z ostatnich prezentacji miejscowy uczony z tytułem „wiedzącej żmii”, o nieprawdopodobnych w mowie Ziemian imionach Czadmo Sonte Taztot, wyraził wątpliwość na temat wspólnego pochodzenia ludzi obu planet.

— Człowiek Jan-Jah jest zły z samej swej istoty — oznajmił — która pochodzi od przodków opierających swój byt na zabijaniu, zawiści i przebiegłości. Dlatego wszelkie wysiłki dobrych ludzi rozbijały się tutaj o mur dzikości, strachu i nieufności. Skoro ludzkość na Ziemi osiągnęła takie wyżyny, musi oczywiście pochodzić od innych przodków z lepszymi duchowymi zadatkami.

Olla Dez zastanowiła się, skonsultowała z Riftem i Sainem, po czym wydobyła „gwiazdkę” z filmami o przeszłości. Nie były to typowe filmy dokumentalne, raczej wypady w różne epoki historyczne odtworzone na podstawie danych archiwalnych, pamiętników i zbiorów archeologicznych.

Oniemiali z wrażenia Tormansjanie ujrzeli straszliwą nędzę, ponure bytowanie w przeludnionych miastach i publiczne „dyskusje”, gdy słowa rozumnej przestrogi ginęły w ryku otumanionych mas. Wobec wielkich osiągnięć nauki, sztuki, rozumu i wyobraźni, przeciętny człowiek tamtych czasów mocno odczuwał swoją niepełnowartościowość. Psychiczne kompleksy niższości i niewiary w siebie wywoływały agresywne żądze wybicia się za wszelką cenę.

Ziemscy psycholodzy przewidzieli konieczność pojawienia się wydumanych, kalekich, wykoślawionych form sztuki z całą gamą odmian: od nieudolnych prób abstrakcyjnego wyrażania niewyrażalnego do psychopatycznego mnożenia obrazków i słowotoków w utworach literackich. Człowiek ginący w zdziczałej masie, niezdyscyplinowanej i nie znającej dróg samokształcenia, starał się uciec od niezrozumiałych problemów społecznych i życia prywatnego. Niezbędne były do tego narkotyki, z których najbardziej popularny był alkohol, hałaśliwa muzyka, puste, jałowe zabawy i masowe igrzyska, nieustanna konsumpcja tandety. Rozmnażanie w epoce ERŚ nie było niczym ograniczone w imię rywalizacji narodów, hegemonii wojennej jednej nacji nad drugą. Dla odmiany na Tormansie, gdzie nie było już konfliktów wojennych, rozmnażanie było kontrolowane tylko w jednym celu, mianowicie dla odsiewu pięciu procent ludzi nadających się do kształcenia, bez których stanęłaby machina cywilizacji.

Niektórzy ziemscy naukowcy zrozpaczeni skalą narastających niebezpieczeństw i wynaturzeń kapitalistycznego rozwoju wzywali, aby przerzucić wszystkie wysiłki na produkcję sztucznego pożywienia i innych syntetycznych towarów, uważając, że wszystkie problemy spowodowane są niedostatkiem dóbr materialnych. Zwracali uwagę na globalne zniszczenie środowiska naturalnego, przypominając, że człowiek pierwotny był myśliwym i zbieraczem, a nie rolnikiem.

„Naszym prawnukom — pisał jeden z nich — dzisiejsze lęki i problemy wydadzą się majakiem ciemnego umysłu. Powinniśmy odkryć na nowo w nas samych dawno zapomniane wartości i odtworzyć pradawne piękno naszej Błękitnej Planety”.

W każdym razie nawet najbardziej zagorzali eskapiści oprzytomnieli, gdy Ziemianie podjęli pierwsze kolosalne nakłady na podróże kosmiczne i zrozumieli trudności związane z lotami międzygwiezdnymi oraz zagospodarowaniem wymarłych planet Układu Słonecznego. Wówczas znowu zwrócili się w stronę Ziemi, wnioskując, że skoro jeszcze długo ma być domem ludzkości, należy o nią zadbać i uratować przed całkowitą zagładą.

— Wielka jest Ziemia! — zakrzyknął Czadmo Sonte Taztot. — To całkiem nam bliskie, ale jak tego dokonaliście?

— Droga była trudna i skomplikowana — odpowiedział Sol Sain — i mógł ją ogarnąć tylko kolektywny rozum całej planety. Nie organizowanie z góry życia nieświadomych mas, lecz wspólne planowanie na podstawie prawidłowego przyswajania rzetelnych informacji. Wobec gęstości zaludnienia na Ziemi wszystko to stało się możliwe dopiero dzięki wynalezieniu maszyn myślących, czyli komputerów. Z ich pomocą mogliśmy dokonać odpowiedniej selekcji ludzkiego materiału. Codzienna walka o zdrowie potomstwa i czystość percepcji rozpoczęła się, kiedy postawiliśmy lekarzy i nauczycieli wyżej od innych ziemskich profesji. Wprowadziliśmy kształcenie dialektyczne. Z jednej strony poddane surowej dyscyplinie i kolektywne, z drugiej subtelnie zindywidualizowane. Ludzie zrozumieli, że nie wolno im cofać się na szczeblu osiągniętego już poziomu wykształcenia, wiedzy, zdrowia, cokolwiek by się nie działo. Wciąż trzeba dążyć wyżej, dalej, do przodu, nawet za cenę poważnych wyrzeczeń materialnych.

— Ale przecież na Jan-Jah też mamy od dawna maszyny cyfrowe! Nazywamy je „smoczymi pierścieniami” — gorączkowała się „wiedząca żmija”.

— Chyba się domyślam, w czym rzecz — odparł Sol Sain. — U nas na Ziemi było kiedyś mnóstwo narodów i wiele kultur, a także różne systemy społeczne. Hamowało to wzajemnego przenikanie się, tak samo jak walka powstrzymywała rozwój gospodarki światowej aż do chwili, kiedy postęp świadomości społecznej i techniki umożliwił stworzenie sprawiedliwego społeczeństwa komunistycznego i funkcjonowanie aparatu kolektywnego. Ponadto strach przed wojną totalną zmusił państwa do traktowania się z wzajemnym szacunkiem i prowadzenia polityki pokojowego współistnienia, jak nazywała się wówczas nacjonalistyczna rywalizacja między narodami.

— U nas zaś, na planecie Jan-Jah, zasiedlonej przez jedną rasę, w warunkach monokultury, rozwój okazał się jednokierunkowy.

— I nie zdążyliście zorientować się, jak na całej planecie zapanował system oligarchiczny kapitalizmu państwowego! — wypaliła Menta Kor i spore wzburzenie wśród Tormansjan potwierdziło słuszność jej oceny.

Po tej dyskusji inżynier Tael poprosił Faj Rodis o nadzwyczajne spotkanie.

Tymczasem Ewiza Tanet uznała, że poziom antyciał w organizmach kosmonautów jest wystarczający, by zdjąć skafandry. Uradowani Ziemianie byli gotowi zdjąć natychmiast uciążliwe zbroje. Faj Rodis zwróciła się na boku do Gena Atala:

— Tiwisa i Tor przekazali na „Ciemny Płomień”, że zakończyli już zwiedzanie instytutów naukowych i rezerwatów. Chcą teraz zbadać opuszczone miasta i ocalałe lasy pierwotne w strefie Morza Lustrzanego. Władze ostrzegają przed jakimś niebezpieczeństwem, lecz koniecznie musimy zobaczyć dziewicze puszcze planety.

— Rozumiem. We troje damy sobie lepiej radę z zagrożeniem. Kiedy mam lecieć?

— Jutro, ale Tiwisa i Tor postanowili nie zdejmować skafandrów.

— Ja jednak zdejmę.

— Jeśli jednak dwoje towarzyszy zachowa metalową osłonę, a pan nie, czy nie naruszy to jedności grupy? Będzie pan słabym ogniwem…

— Słusznie, trzeba będzie jeszcze pochodzić trochę w metalu.

Gen Atal spojrzał na Ewizę. Ta odpowiedziała porozumiewawczym skinieniem głowy, lecz inżynier obrony nie dostrzegł w je topazowych, tygrysich oczach upragnionej odpowiedzi. Zwracając się znów do Rodis, oznajmił ze smutkiem, że idzie zaprogramować swego SDG.

Rodis popatrzyła karcąco na Ewizę, gdy tylko Atal zniknął za drzwiami. Ta roześmiała się, potrząsając ciemnorudą głową i Faj żałowała, że Gen nie widzi jej w tym momencie.

— Nie chcę go martwić, ale nie mogę nic na to poradzić — powiedziała Ewiza. — Chodźmy. Odzwyczaiłam się od własnej skóry, jakbym urodziła się obrośnięta łuską, niczym tormansjańska żmija.

Inżynier Honteelo Tollo Frael oczekiwał na Faj Rodis w ogrodzie, gdzie po raz pierwszy poznał tajemnicę własnej planety.

Faj przyszła doń podśpiewując, lekkim i zgrabnym krokiem, odziana w krótką ziemską sukienkę z opiętym, odsłaniającym ramiona stanikiem i szeroką, fałdzistą spódnicą, ściągniętą w talii czarną wstęgą. Ręce i odkryte nogi pokrywała równa, brązowawa opalenizna, harmonizująca z jasnozłotą barwą sukni. W tym stroju przywódczyni Ziemian straciła nieco dostojeństwa, lecz wydawała się młodsza i jeszcze piękniejsza w oczach Tormansjanina. Rodis zauważyła już, że nawet drobna zmiana stroju czy zachowania wywiera głębokie wrażenie na mieszkańcach Jan-Jah, pospieszyła więc w sukurs inżynierowi.

— Czy coś się stało? — spytała z uśmiechem i dorzuciła: — Zamieniam się w prawdziwą kobietę Jan-Jah, skoro tak często myślę o niebezpieczeństwach.

— Nie ma żadnego niebezpieczeństwa, ale musimy się naradzić — rzekł inżynier, rozglądając się niespokojnie.

Rodis wcisnęła guzik na obręczy kontaktowej. Rozległ się cichy tupot i do ogrodu wtoczył się posłusznie dziewięcionogi robot, zachowujący na kopułce kruczoczarny kolor swej właścicielki. Rodis osłoniła siebie i inżyniera polem ochronnym.

— Widziałem się z przyjaciółmi. Zobowiązali mnie, bym z panią porozmawiał. Obejrzawszy filmy o waszej… o naszej — poprawił się — historii, wszyscy myślą tylko o tym, jak sprawić, by tutejsze życie upodobniło się do ziemskiego. Zanim wrócicie na daleką Ziemię, powinniście nas uzbroić.

— Broń bez wiedzy przyniesie wam same szkody. Nie mając przemyślanego, jasno wytyczonego celu, wywołacie tylko czasową anarchię, po której następuje zawsze jeszcze gorsza tyrania.

— To co mamy robić?

— Wedle praw dialektyki podstawa żelaznej twierdzy reżimu oligarchicznego zarazem jest bardzo krucha. Trzeba poznać jej najważniejsze punkty, by systematycznie je zniszczyć, a cały system rozpadnie się, bez względu na pozorną monolityczność, ponieważ utrzymuje ją tylko strach od góry do dołu. Musicie zwerbować jak najwięcej mężnych, śmiałych i mądrych ludzi, żeby obalić oligarchię i znaleźć dość dobrych ludzi, żeby zbudować nowy ustrój.

— I dlatego kładzie pani tak wielki nacisk na szkolenie ludu? — spytał Tael.

— Dialektyczny paradoks polega na tym, że do stworzenia społeczeństwa komunistycznego konieczny jest rozwój indywidualności, lecz nie indywidualizmu każdego człowieka. Trzeba pozostawić miejsce na duchowe konflikty, niezadowolenie, pragnienie ulepszania świata. Między „ja” a społeczeństwem winna być ustanowiona granica. Skoro zaniknie, pozostanie zaadaptowana masa, hamująca postęp tym silniej, im większa jej adaptacja. Trzeba pamiętać, że teraźniejszość w istocie nie istnieje, jest tylko wieczny proces przechodzenia z przeszłości w przyszłość. Nie wolno zatrzymywać tego procesu, a tym bardziej spowalniać. Wasza oligarchia zahamowała rozwój społeczeństwa Jan-Jah na jego nieuchronnej drodze do komunizmu głównie dlatego, że pomagaliście jej umocnić władzę. Wasi uczeni nie powinni być zabójcami, bez względu na zaszczyty, przywileje, przekupstwo. Nie zapominajcie, że wasz system społeczny oparty jest na ucisku i terrorze. Każde udoskonalenie owych metod obróci się niechybnie przeciwko wam. Główny problem polega na tym, że „kży” nazywają was mordercami i mają rację, choć podsycanie wzajemnych konfliktów to wypróbowany sposób oligarchów.

— Nie wie pani, jak głębokie są nasze podziały — zaoponował z uporem Tael. — Mam na myśli demagogię, jakoby wszyscy ludzie byli jednakowi i tylko wystarczy ich odpowiednio ukształtować i wychować (także jednakowo), a osiągniemy jedność myślenia i możliwości. W istocie stało się coś odwrotnego: rzeczywista nierówność zrodziła morze zawiści, zawiść kompleks niższości, w którym zatraciła się świadomość klasowa, cel i sens każdej walki przeciwko systemowi. „Kży” są przeciwko nam, my przeciw nim, a system pozostaje całe wieki niewzruszony. Wszystko jest zatrute nienawiścią i wzajemnym niezrozumieniem.

— Co się z panem dzieje, Taelu? Zaczyna pan wątpić? A przykład Ziemi? Tylko poważne i długotrwałe wysiłki zamienią bezwyjściowe kręgi inferna w rozkręcającą się nieskończenie spiralę. Wracamy do punktu wyjścia.

— Nie o to chodzi. Zgadza się pani z tym, że „kży” nas obwiniają?

— Tak, Taelu. W kapitalistycznej oligarchii im wyżej dana klasa, grupa czy warstwa stoi w hierarchii społecznej, tym więcej w niej zabójców, pośrednich i bezpośrednich. Są nimi na różne sposoby, świadomie lub nieświadomie. Jedni postępują tak, by się przysłużyć władcom, inni z niewiedzy, gdy ważne stanowisko zajmuje człowiek ciemny i niewykształcony. „Dży”, choć jest wśród nich sporo ciemniaków, w większości mają wiedzę i są ogólnie inteligentni. Stając się zabójcami, są zatem winni podwójnie. Zabójstwa bywają różnorodne. Zabijają bezsensem pracy wykonywanej w nieodpowiednich warunkach. Zatruwają rzeki i wodne zbiorniki ściekami pełnymi chemikaliów; niewłaściwymi, źle przygotowanymi lekarstwami, środkami owadobójczymi, szkodliwą tanią żywnością. Zabijają też, niszcząc przyrodę, bez której człowiek nie może egzystować, zabijają, budując miasta i fabryki na terenach nieprzyjaznych dla życia, o niezdrowym klimacie, nieograniczonym hałasem. Wreszcie źle wyposażonymi szkołami i szpitalami, samym niesprawnym ich funkcjonowaniem, prowadzącym do licznych nieszczęść, a w konsekwencji różnego rodzaju nerwic. Za to wszystko w pierwszym rzędzie odpowiedzialni są „dży”, uczeni i technolodzy, kto bowiem, jak nie oni, powinien rozpoznać przyczyny dużej śmiertelności? A co się dzieje w przypadku, kiedy „dży” tworzą broń dla aparatu ucisku, by ten poskromił wolnomyślicieli? Gdy obmyślają nowe narzędzia fizycznych i psychicznych tortur albo broń masowej zagłady? Zgodnie z prawem Wielkiego Pierścienia takie osoby powinny mieć całkowity zakaz zajmowania się nauką, włącznie z wydaleniem na dzikie planety.

Inżynier Tael stał znieruchomiały przed Rodis. Znajomy dla niej wyraz skarconego dzieciaka tym silniej wystąpił na jego twarzy. Faj Rodis poczuła, że należy pocieszyć Tormansjanina i jego przyjaciół, wzmocnić ich niewyszkoloną psychikę.

— Być może potrzebny jest wam pewien rodzaj broni, służący wytępieniu możliwości śledzenia, donosów i prześladowań. To IKP, pulsacyjny inhibitor krótkiej pamięci. Wykonamy na statku parę dziesiątków IKP, ale nie powinniście puszczać ich w obieg dopóki nie powielicie ich w setkach tysięcy egzemplarzy.

— Nie rozumiem przeznaczenia IKP — rzekł głucho Tael.

— Słyszał pan o dwóch rodzajach pamięci? Funkcjonują one w mózgu za pomocą różnych systemów mechanizmów molekularnych. Pozbawiając człowieka długiej pamięci, uczynicie z niego idiotę. Usuwając zaś krótką pamięć, wszystkie niedawno otrzymane wiadomości i wpojone stereotypy, obezwładniacie najniebezpieczniejszego wroga, nie ujmując możliwości podejmowania jakichkolwiek działań.

— Również wcześniejszych?

— Również, lecz będzie musiał uczyć się wszystkiego od nowa, podobnie jak jego nauczyciele.

— Ależ to wspaniale! Jeśli to broń niewielkich rozmiarów…

— Jest zminiaturyzowana, niewiele większa od obrączki, jakie kiedyś noszono na palcach. Można go będzie zespolić z maleńkim detektorem DPA rozpoznającym cudzą psychikę.

Tael porywczo chwycił dłoń Faj Rodis i padając na kolana, przywarł ustami do koniuszków jej palców. Rodis wzdrygnęła się, czując, że ten archaiczny gest oddania nie jest wcale dla niej tak niemiły, jak wcześniej sądziła.

8. Trzy kręgi śmierci

Statek umocowany na dwóch płatach nośnych w kształcie cygar sunął po morskiej gładzi. Wielkie rozlewisko oceanu równikowego nie bez przyczyny nosiło nazwę Morza Lustrzanego. Położone w paśmie umiarkowanego klimatu, bliżej tylnego bieguna, było prawie zawsze spokojne. Brak wpadających doń wielkich rzek sprawił, że wody pozostawały dziewiczo czyste, ciemne w głębi, lecz oślepiająco błyszczące w czerwonych promieniach tormansjańskiego słońca.

Gen Atal zachwycał się grą barw za rufą, a Tiwisa Henako i Tor Lik napawali się niezwykłą czystością wód.

W trójkątnym rogu kajuty przy drążkach sterowniczych siedzieli dwaj Tormansjanie w liliowych uniformach, bez przerwy patrzący przed siebie i tylko od czasu do czasu porozumiewający się krzykliwymi monosylabami.

Trzymali kurs na urwisko beczułkowatej góry. Jej ciemnoszarą kamienną bryłę pokrywały, niczym układ krwionośny, niezliczone rozwidlenia żyłek czerwonego minerału.

Z lewej strony skały brzeg był umocniony kamiennymi płytami. Za nadbrzeżem widoczna była dość chaotyczna zabudowa. Opuszczone miasto Czendin-Tot znajdowało się w pobliżu leśnego rezerwatu, ostatniego na planecie Jan-Jah. Dawniej był to teren „obrońców natury”, ludzi nie akceptujących powszechnej urbanizacji i przesiedlonych ze stref o niezdrowym klimacie. Nadmierna populacja ludności planety wymusiła też w końcu zabudowę rezerwatów. „Obrońcy natury” roztopili się w masie mieszkańców miast. Jednakże niewielka część dziewiczych puszcz ocalała przed niszczycielską działalnością szesnastu miliardów ludności Tormansa. Najprawdopodobniej stało się tak przez przypadek. Kryzys demograficzny nastąpił wcześniej, nim wycięto ostatnie lasy. Mnóstwo miast wymarło i te, które znajdowały się w mniej sprzyjających strefach klimatycznych, pozostały niezamieszkane.

Brzeg się przybliżał. Ziemianie chcieli wejść na dach kajuty, zmieniając się na mostku kapitańskim, lecz sterujący sprzeciwili się energicznie. Mówili bardzo szybko, z akcentem mieszkańców tylnej półkuli, połykając spółgłoski. Ziemianie, przyzwyczajeni do wyraźnej wymowy spikerów radiowych i telewizyjnych oraz powolnej, namaszczonej mowy urzędników, z trudem rozumieli swych towarzyszy. W końcu wyjaśniło się, że w Morzu Lustrzanym żyją lamie. Te wszystkożerne potwory chwytają długimi szczypcami każdą żywą istotę na pokładzie i wciągają w toń. Ich liczba jest niezmierzona.

— Zdumiewająca analogia z ziemskimi morzami — powiedziała Tiwisa. — Kiedy w Erze Rozbicia Świata wytępiono kaszaloty, rozmnożyły się gigantyczne głowonogi, z którymi trzeba było prowadzić prawdziwą wojnę. W ogóle unicestwienie jakiegokolwiek gatunku niechybnie naruszało trwającą miliony lat równowagę przyrody. Mocy selektywnej tendencji każdej zagłady, którą nazywamy dziś Strzałą Arymana, podlegały rośliny i zwierzęta przeważnie piękne i same w sobie ciekawe, lecz gorzej przystosowane do zmieniających się warunków życia, ustępując miejsca silniejszym i bardziej bezwzględnym. Te ostatnie rozmnażały się wówczas błyskawicznie i zalewały falami swojej biomasy ogromne obszary. Prawo przewagi szkodników tam, gdzie człowiek okalecza przyrodę, odczuli na własnej skórze także Tormansjanie. Jaka szkoda, że w tej pięknej kryształowo czystej wodzie żyją takie paskudztwa! Chętnie bym się w niej wykąpała, gdyby nie skafander — zakończyła.

— Nie zauważyłaś charakterystycznej prawidłowości dla całego Tormansa? — zapytał Tor Lik. — We wszystkich uroczych miejscach, budowlach, nawet w ludziach czai się zło.

— Mój drogi Afi — odparła Tiwisa, używając pieszczotliwego ziemskiego przezwiska astrofizyków, mierzwiąc czuprynę Tora — nadszedł czas, abyś wrócił do gwiazdolotu. Coraz mocniej cię zżera nostalgia…

— Masz rację. Zstąpiłem na tę ogołoconą planetę jak do uschłego lasu, z którego nie ma wyjścia!

— Czy rzeczywiście cała ta planeta została zniszczona przez ludzi? — wtrącił Gen Atal, wspominając nieprzebrane bogactwa Ziemi.

— Zasoby każdej planety są ograniczone — wyjaśnił Tor. — Nie można ciągle brać, niczego w zamian nie dając. Uzupełnić ubytki można tylko w drodze właściwego zagospodarowania planety. W innym wypadku następuje, jak kiedyś u nas na Ziemi, nieuchronne wyginięcie odwiecznych form życia, wyczerpanie nagromadzonych przez miliony stuleci źródeł energii, co skazuje przyszłe pokolenia na nędzę i ubóstwo. Znajdujemy się na planecie, którą ogołociły nie tylko wojny, ale też bezrozumne, królicze rozmnażanie. Eksploatując bogactwa naturalne, myśleli tylko o zyskach, nie zważając na szkody, jakie wyrządzą też człowiekowi.

— Widzieliśmy mnóstwo smutnych obrazów — podjęła Tiwisa. — Wybita zwierzyna, ptactwo, odłowione całkowicie ryby, małże, nawet wodorosty. Wszystko zostało wyjedzone w kryzysowym Wieku Głodu. Pogoń za obfitością dóbr i wynikająca z niej nieplanowa, masowa tandetna produkcja zatruła rzeki, jeziora i morza. Rzeki wyschły z powodu totalnego wyeksploatowania lasów i wyparowania zbiorników elektrowni wodnych, w ślad za nimi zaś nastąpiło zamulenie i zasolenie jezior. Prawie nigdzie słodka woda nie dostarcza pożywienia. Ledwie starcza jej na zaspokajanie potrzeb mieszkańców tej nieszczęsnej planety. Na jej całkowite odsolenie nie wystarcza energii. Brak tutaj dużych czap lodowcowych na biegunach, nie ma więc zapasów niesłonego lodu. A hodowla… Widzieliście ich bydło? Biologicznie rzecz biorąc, są to, wypasane przez biblijne plemiona, kozy, które wyjadły całą roślinność na brzegach Morza Śródziemnego.

— Czy jednak rozumieją, co sami narobili? — spytał Gen Atal. — Rozmawialiście z naukowcami w instytutach biologii?

— Myślę, że rozumieją, ale ich biologia jest archaiczna i sprowadza się przede wszystkim do selekcji, anatomii praktycznej, fizjologii i jej medycznym odgałęzieniom. Nie zdążyli nawet porządnie zbadać miejscowej fauny, nim wyginęła. Została utracona na zawsze.

— „Na zawsze”! Jakże często słyszę tutaj to nieznośne dla człowieka słowo! — rzekł Tor Lik i zadumany zapatrzył się w morze.

Kryształowa woda przed nimi pofałdowała się. Początkowo Ziemianom zdawało się, że zaplątali się w wodorosty, lecz ze wzburzonej fali wynurzyły się ogromne szczypce sinozielonej barwy. Unosiły się na wysokości czterech metrów nad powierzchnią morza, obracając się i machając na wszystkie strony rozwartymi, czerwonymi końcami.

Statek zrobił nagły zwrot, który zarzucił Ziemian na ścianę kajuty i sprawił, że lewy płat uniósł się nad wodą. Silniki zahuczały i potwór zniknął za wzbierającą falą.

Tormansjanie zaczęli się sprzeczać po cichu i zwyciężył w tej wymianie zdań sternik wskazujący na coś obok kamiennego brzegu.

— Nie przybijemy wprost do portu — wyjaśnił pasażerom drugi Tormansjanin. — Przystań jest bardzo głęboka i mogą w niej grasować lamie. Nikt jeszcze nie widział ich tak blisko miasta. Z boku jest płycizna, gdzie lamie nie mogą pływać i tam zacumujemy. Trzeba będzie tylko podejść dłuższą drogą.

— Nie boimy się odległości — odparła z uśmiechem Tiwisa.

— Ani tego paskudztwa — podchwycił Tor Lik. — Nasze SDG wypłoszą je lub unicestwią!

— Aż się wyczerpią baterie — zaoponowała Tiwisa. — Choć Gen przywiózł nowe, długa droga przed nami.

— Tiwisa ma rację. Ostrzegali nas przed niebezpieczeństwem. W dodatku pod wodą zużywa się dwa razy tyle energii — przyznał Tor, unosząc obie dłonie w geście poddania.

Statek wpłynął na skłon płycizny. Sternicy pozwolili pasażerom wyjść na pokład. W ciężkim, nieruchomym powietrzu wyczuwało się obecność tlenku azotu, jakby tutejszą przyrodą rządziły nienaturalne procesy chemiczne. Zdumiewająco równe dno okazało się zgęstniałym, zielonkawym mułem. Za rufą kłębiły się chmury zmąconego osadu.

— I tu chciałaś się kąpać, Tiwiso? — rzekł Gen Atal, wskazując na dno. — Ugrzęzłabyś w tym wraz z głową.

Silniki ryknęły, a wokół statku morze zakipiało. Sternik zgrabnie osadził statek na przybrzeżnym wale z piasku i drobnych otoczaków. Ziemianie bez trudu przemieścili się na brzeg po szerokim trapie w towarzystwie nieodłącznych robotów.

— Kiedy mamy wrócić? — spytał zdyszany sternik.

— Nie musicie — odparł Tor i dwaj marynarze odetchnęli z nieukrywaną ulgą. — Pójdziemy w głąb lądu, przejdziemy przez górski grzbiet w stronę równika, aby zejść na równinę Men-Zin — kontynuował astrofizyk, sprawdzając trasę na mapie — a stamtąd nas zabierze samolot.

— I zwiedzimy największe wymarłe miasto tylnej półkuli, Kin-Nan-Te — dorzuciła Twisa.

— Kin-Nan-Te! — zawołał sternik i zamilkł.

Kolega szturchnął go w bok, jednocześnie kłaniając się Ziemianom i życząc im „drogi żmii: niezłomnej i nieustępliwej”.

Marynarze zawrócili statek, który sfrunął z płycizny i wypłynął na pełne morze.

Pozostawieni samym sobie, Ziemianie zrzucili odzież, zwinęli ją w małe węzełki i przytroczyli do SDG. Potem trzy różnokolorowe postacie, ciemnogranatowa, malachitowo-zielona i brązowo-złota, ruszyły równym krokiem wzdłuż brzegu w stronę owalnego placu na przystani. Opuszczone miasto Czendin-Tot powitało ich męczącym widokiem domów, szkół, byłych miejsc rozrywki i szpitali, o charakterystycznej, niedbałej i pospiesznej zabudowie z epoki przeludnienia. Dziwny zwyczaj umieszczania budynków różnego przeznaczenia w stłoczonych kwartałach powodował ograniczenie ruchu dla dzieci, chorych i starców, gdyż hamował hałaśliwy transport na wąskich, podobnych do kanałów ulicach. Wszystko to Tiwisa i Tor widzieli już w „żywych” miastach.

W niepozornych, równolegle stawianych budynkach z jednakowymi otworami okiennymi nie było niczego tajemniczego, co zwykle pociąga w opuszczonych miastach. Ziemianie starali się przejść jak najszybciej ponure, zapylone ulice. Zastygłe w dusznym powietrzu powykrzywiane szkielety drzew rozsypywały się przy najlżejszym dotknięciu. Tor z ciekawości zajrzał do budynku, który przyciągnął jego uwagę kolorową framugą wejścia. Przerdzewiałe umocnienia płyt cementu ledwie utrzymywały stropy. Lik zdecydował się wejść do środka. Płynnie powyginane kontury wnętrza wyraźnie różniły się monotonnych prostokątów większości budynków. Przeszedł przez półokrągły hol, zawalony szczątkami mebli do okrągłej sali, przypominającej na pierwszy rzut oka ziemską. Przyjrzawszy się bliżej, stwierdził, że ściany są pokryte gładkimi płytkami dunitu i piroksenitu, minerałów głęboko zakorzenionych w fundamentach skorupy ziemskiej, jak widać i tutaj zalegających w niższych warstwach skorupy Tormansa. Jakby podkreślając tę zbieżność, dwa najbliższe, walcowate fryzy prześwitywały czerwienią spod warstwy kurzu. Tor Lik rozpoznał w nich bogato rozwinięte eklogity.

— Gdzie jesteś, Torze? — zapytała głośno Tiwisa, wchodząc za nim.

— Ciii! Wyjdź stąd, budynek ledwie się trzyma.

— Co ciekawego znalazłeś w tej zakurzonej sali?

— Została wykonana ze skał głębinowych Tormansa — odpowiedział Tor, wychodząc na ulicę — i przypomina podobną w górskim muzeum na Uralu. Wewnętrzny skład planety, jak można się było spodziewać, podobny jest do ziemskiego. Następstwem tego jest niemal identyczna grawitacja i charakter procesów geologicznych.

Za miastem rozpościerała się naga równina, wznosząca się nieznacznie ku górom. Gdzieś daleko w rozedrganym upale majaczyły czarne plamy. Dzięki stereo-teleskopowi mogli zobaczyć, że są to pierwsze żywe drzewa.

Troje Ziemian kroczyło z uporem krętą, żwirową ścieżką, przypominającą koryto rzeki. Toczące się po niej całymi wiekami koła ciężkich wozów wtłoczyły nawierzchnię drogi w miękką glebę. Gen Atal zatrzymał się nagle, tak gwałtownie, że towarzyszący mu SDG zarył w glebę krótkimi łapkami, wznosząc tuman pyłu.

— Spójrzcie, idziemy przez cmentarz! — zawołał inżynier broni, wskazując bezkresne pole niewysokich wzgórków. Tu i ówdzie sterczały resztki ogrodzeń i płyt cementu zamiast nagrobków.

— Dziwisz się, Gen? — odparł Tor Lik. — Zresztą, przyjechałeś prosto z Ogrodów Coama. Wokół każdego większego miasta podobne cmentarzyska ciągną się całymi kilometrami. Pochodzą z czasów przeludnienia, kiedy niedostatek paliwa zmusił ludzi do zrezygnowania z kremacji i powrotu do starych sposobów pochówku. Gigantyczne cmentarze są jaskrawym dowodem katastrofalnego braku fosforu, jaki nastąpił na tej planecie. Skoro Tormans jest tak podobny w swym składzie elementarnym do Ziemi, tutejsze zasoby fosforu musiały być również ograniczone. Tormansjanie nie tylko zmarnowali fosfor obecny w odpadkach, wyrzucanych do oceanu, skąd go nie mogła pozyskać ich uboga energetyka. Zaprzepaścili go także w trylionach kości, zakopanych na tych pustyniach, wykluczając z obiegu planety, nie zdając sobie sprawy, że wszystkie procesy wstrzymujące entropię nie są możliwe bez udziału fosforu.

— To dziwne, czemu nie wyrzekli się starożytnego kultu popiołów?

— Widocznie nie czuli się na siłach odwrócić biegu wydarzeń — zasugerował Gen.

— Degradacja jakości przez ilość — stwierdziła Tiwisa. — W zielonych dżunglach tygrys wydawał się najwspanialszym zwierzem, wzbudzającym niemal mistyczny lęk. Wyobraźcie sobie jednak dziesięć tysięcy tygrysów zagnanych na taką pustynię! Jak bardzo taka masa byłaby niebezpieczna, to stado skazane na zagładę, w którym nie ma już prawdziwych tygrysów.

Gen Atal westchnął głęboko i nie powiedział już ani słowa.

Rzadka roślinność rozchodziła się na wszystkie strony i niknęła za horyzontem na przedgórskim paśmie wzgórków. Ziemianie zbliżyli się do pierwszych drzew. Ciemnoszare, krótkie pnie wznosiły w stronę ołowianego nieba jednakowo poskręcane gałęzie z grubymi liśćmi barwy czekoladowej. Zadziwiająca symetria przysadzistych, zwróconych czubkiem w dół stożków przypominała o całkowitej bezwietrzności okolic Morza Lustrzanego. Podróżnikom było bardzo gorąco, chociaż wentylacja skafandrów pracowała na pełnej mocy. Powietrze przechodziło pod metalową „skórą” i wydobywało się przez klapki na piętach, wzniecając przy każdym kroku niewielką kurzawę.

Pozbawiony szarości tormansjański zmierzch zastał Ziemian wśród takich samych drzew, ale grubszych i o gęstszych koronach, gdzie w masie gałęzi trafiały się też większe konary. Długie cienie kładły się na suchą glebę. Nic żywego nie pojawiało się pośród zastygłego gaju. Gdy ludzie zatrzymali się na odpoczynek pod przydrożnym drzewem, jakieś półprzezroczyste owady zleciały się do światła latarni. Ziemianie na wszelki wypadek włączyli nawiew w kołnierzach skafandrów. Tiwisa wciągnęła powoli powietrze rozszerzonymi nozdrzami i powiedziała:

— Sugestia to wielka rzecz. Naboje przewiewu napełnione są ziemskim powietrzem i chociaż wiem, że to tylko masa atomów, całkowicie pozbawiona zapachu i smaku, zwiduje mi się w tutejszej duchocie aromatycznych powiew znad jezior północnych, gdzie pracowałam przed wyprawą.

— Tutaj byle wentylator wydałby się wiatrem północnym w kontraście z dusznością i kurzem — burknął Tor Lik, wyciągając chłodzącą poduszkę i przystawiając ją do boku SDG.

Półdobowa noc tormansjańska trwała zbyt długo, by Ziemianie mogli sobie pozwolić na czekanie do świtu. Pierwszy zbudził się Gen Atal, męczony koszmarami. Zwidywały mu się ogromne cienie, snujące się opodal, wzdłuż pochyłego kamiennego muru i czerwone kłęby dymu zionące z czarnych przepaści. Leżał jeszcze jakiś czas, analizując swe wizje, dopóki nie zrozumiał, że podświadomy instynkt ostrzega go przed zagrożeniem, odległym, lecz niewątpliwym.

— Śniło mi się coś złego, przerażającego. Tu na Tormansie często zdarzają mi się ciężkie noce, zwłaszcza przed świtem…

— Godzina Byka o drugiej w nocy — zauważył po chwili Gen Atal. — Tak nazywano w dawnych czasach najbardziej dręczące godziny przed świtaniem, którymi władają demony zła i śmierci. Mongołowie z Azji Centralnej określali to tak: Godzina Byka kończy się, kiedy konie układają się nad ranem na ziemi.

— Dolor ignis ante lucem, bolesny żal przed świtem. Starożytni Rzymianie także znali niezwykłą moc tych godzin nocnych — powiedziała Tiwisa, rozpoczynając poranną gimnastykę.

— Nic w tym niezwykłego — odparł astrofizyk. — W pełni uzasadnione odczucie, uwarunkowane fizjologią organizmu od czasów pierwotnych i szczególnym składem atmosfery u kresu nocy.

— Dla Afiego wszystko zawsze jest związane z kosmosem! — orzekła, śmiejąc się, Tiwisa.

Czerwono-złoty SDG Gena wysunął się do przodu. Lampa, wysoko uniesiona na giętkiej sprężynie, oświetliła drogę. Czarne cienie dziko zatańczyły w wyrwach i rozpadlinach, całkiem jak we śnie Atala. SDG kołysał się na nierównościach drogi i otaczający ich mrok ustępował lub gęstniał. W falach ciemności błyskały na nieboskłonie pojedyncze ogniki gwiazd. Po prawej stronie ledwie majaczącego wierzchołka odległej góry słabo przyświecał księżyc Tormansa. Ziemianie dotarli niepostrzeżenie do przełęczy i znów natrafili na jałową pustynię… Zaczęło się zejście, równie łagodne, jak wcześniejsze podejście. Przed nimi, w rzedniejącym mroku majaczyło coś ciemnego, zakrywającego ledwie widoczny horyzont. Na przodzie i w dole rozległ się cichy, równomierny szum. Ziemianie, przyzwyczajeni do ogromnych bezwodnych terenów Jan-Jah, nie od razu uświadomili sobie, że to szum wody. Nagły rozbłysk pochłonął światło latarni SDG. Ponure purpurowe słońce wzeszło po prawej stronie. Wznosiło się powoli coraz wyżej, nabierając mocy, aż oświetliło dolinę pośród gór. U stóp zbocza szemrała rzeczka, a za nią, na niskich pagórkach rósł zagajnik gigantycznych drzew. Nawet przyzwyczajonym do widoku mierzących sto pięćdziesiąt metrów eukaliptusów i sekwoi na Ziemi podróżnikom zaparło dech w piersiach. Kolumnada stosunkowo smukłych pni, wyrastających na wysokość co najmniej dwustu, może trzystu metrów, zwieńczona była gęstą koroną pokrytych listowiem gałęzi. Ziemianie zeszli nad rzeczkę, spodziewając się, że ujrzą typowy górski potok, lecz natknęli się na głęboką, ciemną, ledwie zauważalnie cieknącą wodę, zatamowaną zwalonym w poprzek konarem kolosalnego drzewa. Ostrożnie balansując na śliskiej powierzchni zapory, sześcioro piechurów, troje ludzi i trzy roboty, przeszli na drugi brzeg, porosły miękkim mchem. SDG musiały skakać, by ich krótkie łapki w nim nie uwięzły. Za pasmem mchu znowu zaczynała się sucha, kamienista gleba, pokryta w części leśnej grubą warstwą uschłych liści i gałęzi. Na pół zgniła pokrywa zamieniała się pod stopami idących w brązowy proch. Najwidoczniej nikt tędy nie chodził od wieków.

— Oto jak wyglądały lasy Tormansa, nim przyleciały nasze gwiazdoloty — powiedziała cicho Tiwisa.

— Ciekawe, kto mieszkał tu w tamtych czasach? — spytał Gen Atal, wpatrzony w ciemną masę liści i owoców, zmienioną w ciemny pył. — Wątpię, by ktoś mógł wyżyć na dole!

— W wielkich puszczach na Ziemi — odparła Tiwisa — wszelkie życie skupiało właśnie się tam.

Uniosła dłoń ku ginącym na wysokościach, powyginanym gałęziom.

Jakby w odpowiedzi na jej gest, wysoki świst przeniknął leśną ciszę, powodując, że ludzie zamarli w zaskoczeniu. Gdzieś w oddali rozległ się analogiczny dźwięk, przypominający pisk wysokoobrotowej piły diamentowej.

Tor Lik, wydobywszy stereo-teleskop, usiłował wypatrzyć coś przezeń w gęstwinie liści. Na wysokości trzystu metrów zdołał jedynie dostrzec ledwie uchwytne kołysanie się gałęzi.

— Aha! — zakrzyknął wesoło Gen Atal. — Nie wszystko wymarło za Morzem Lustrzanym! Tormansjanie nie wyjedli wszystkiego!

— Jeśli działa wciąż czynnik SA, wątpię, by przeżyło tam coś dobrego — orzekła, krzywiąc się, Tiwisa. — Ten gwizd nie brzmi przyjaźnie.

Ziemianie długo stali nasłuchując, nastawiwszy fotoradar SDG na słabe naświetlenie, lecz wydawało się, że potężny las skrywał w sobie nie więcej życia, niż ledwo stojące budynki Czendin-Tot.

Spędzili w lesie jeszcze dwa dni, przebijając się ze wzgórka na wzgórek przez zwały spopielałej roślinności. Czasem niewielkie prześwity wznosiły się ku górze oślepiającymi smugami światła. Wysoko widniało ołowiano-popielate niebo w obramowaniu kosmatych, czekoladowych gałęzi. Trzeciego dnia zatrzymali się na obrzeżu polany.

— Próżno tracimy czas — oceniła zdecydowanie Tiwisa. — Jeśli tutaj, w rezerwacie niewątpliwie prastarej puszczy ocalał jakiś gatunek zwierząt, w rodzaju tych „świstaków”, mamy małą szansę nie tylko je obserwować, ale nawet przez chwilę zobaczyć! Zbyt wielki czują lęk przed człowiekiem. Cóż za kontrast z Ziemią! W tych dniach często wspominałam naszych upierzonych i kosmatych przyjaciół. Jak Tormansjanie mogli żyć, nie troszcząc się o swych młodszych braci? Wszak miłość do przyrody zanika, jeśli nie ma z kim jej podzielić!

— Może z wyjątkiem tego — zaszeptał Gen, wskazując na przeciwległy skraj polany.

Za słupem światła między pniami czaiło się tam zwierzę nieco niższe od niedźwiedzia. Bystre, jakby ptasie oczy obserwowały nieruchomo stojących ludzi bez strachu, jak gdyby mierząc własne siły z siłami przeciwników.

Tiwisa wyszarpnęła zza paska pistolet i wystrzeliła usypiający nabój w bok stworzenia. Wydało krótki, niski ryk i podskoczyło, gdy druga ampułka wbiła się w tylne odnóże, po czym uciekło. Gen Atal ruszył w pogoń. Tiwisa powstrzymała go, mówiąc, że preparat powinien podziałać na tak duże zwierzę w ciągu dwóch minut. Jeśli jednak stworzenie ma słabo unerwiony organizm, specyfik może potrzebować więcej czasu.

Ślady pozostawione w leśnym poszyciu doprowadziły ich do podnóża drzewa imponującego rozmiarami nawet pośród innych leśnych gigantów. Zwierzę, otępione mocnym narkotykiem, wpadło z rozpędu na pień i upadło na wznak. Nieznośny trupi odór zmusił Ziemian, by założyli filtry na nos, nim podeszli bliżej do nieznanego zwierzęcia.

Skórę miało czarną, jak tormansjańska noc, bezwłosą i łuskowatą. Wielkie ślepia, wytrzeszczone i szkliste, świadczyły o nocnym trybie życia. Dwie pary wygiętych łap znajdowały się tak blisko siebie, że zdawały się wyrastać z jednego miejsca na tułowiu. Pod ciężką, kwadratową głową znajdowała się jeszcze jedna para kończyn, długich, żylastych, z zakrzywionymi, sierpowatymi pazurami. Szeroka paszcza była rozwarta. Pozbawiony warg pysk odsłaniał podwójny rząd stożkowatych, przytępionych zębów. Pod wpływem narkotyku lub uderzenia o drzewo stworzenie zwymiotowało cuchnącą zawartość żołądka.

Tor Lik chwycił za rękę Tiwisę i pokazał jej na pół strawiony ludzki czerep, wydalony wraz ze szczątkami innych kości. Dwoje badaczy wzdrygnęło się na okrzyk Gena:

— Ostrożnie, to przychodzi do siebie!

Tylna łapa drgnęła raz i drugi. „To niemożliwe — pomyślała Tiwisa. — Paralizator działa co najmniej godzinę”. Rozejrzała się i odskoczyła pod spojrzeniem kilku par oczu, tak samo dużych, przejrzystych i czerwonych, jak u pogrążonej we śnie poczwary, uporczywie wpatrujących się w nią z ciemności między drzewami. Jedno ze stworzeń, na pół ukryte w warstwie mierzwy, pełzło, wijąc się, w stronę powalonego narkotykiem zwierza.

— Szybciej, Torze! — szepnęła Tiwisa.

Pole ochronne SDG odepchnęło agresywnego stwora, którego ryk zatonął w nieprzenikalnej ścianie.

Tor Lik ustawił SDG z drugiej strony drzewa i Tiwisa zajęła się badaniem uśpionego zwierzęcia. Teraz Gen Atal wydobył ze swego SDG urządzenie podobne do paraliżującego pistoletu Tiwisy i założył nań okrągły pojemnik ze sterczącym pośrodku wyszczerbionym kolcem. Astrofizyk pomagał koleżance. We dwoje przewrócili stwora, robiąc elektronogramy.

Gen Atal nastawił pistolet na maksymalną moc i wystrzelił wzdłuż pnia drzewa, pod którym się znajdowali. Pojemnik przylgnął do pnia pomiędzy dwiema sporymi gałęziami powyżej trzystu metrów. Zdalnie sterowany mechanizm opuścił hak na cienkiej lince. Atal uczepił do niego dwie taśmy połączone klamrami i tak uzyskał linę do wspinania.

Kilka minut później Tiwisa podciągnęła się na niezwykłą wysokość, wspomagana przez silnik ukryty w bębnie pojemnika. Za pomocą pistoletu wstrzeliła kilka haczyków utrzymującą linę zabezpieczającą, by umożliwić podwieszenie SDG. Na końcu podnieśli robota Gena. Skoro tylko wyłączyli pole ochronne, czyhające w ciemności stwory rzuciły się do wciąż nieprzytomnego zwierza. Chrzęst kości i przeciągłe wycie nie pozostawiały wątpliwości na temat losu jednego z ostatnich wielkich zwierząt Tormansa, żyjących na planecie, nim została spustoszona przez człowieka.

Smukły, lecz mocny jak stalowa łodyga, pień lekko drżał pod wpływem pracy silnika.

Tiwisę rozbawiła ta przygoda. Po zapylonych równinach i zatłoczonych miastach po raz pierwszy znalazła się na upajającej wysokości. Smukłość pnia nie dawała poczucia bezpieczeństwa, lecz niejasność położenia, z którego należało wydobyć się, natężając wszystkie siły cielesne i umysłowe, wydawała się całkiem pociągająca…

Gen Atal wdrapał się jeszcze wyżej. Z nieprzejrzystej gęstwy liści doszedł po chwili jego triumfalny okrzyk:

— A jednak!

— Co jednak? — spytał Tor Lik.

— Stały ruch powietrza! Powiewy wiatru!

— Rzecz oczywista! Jeśli tylko po to właziliśmy tak wysoko, należało mnie wcześniej o to spytać.

— Jak zdołałeś odkryć ruch powietrza bez żadnych przyrządów?

— Zauważyłeś zwiększoną wilgotność w koronach drzew?

— A tak, rzeczywiście. Teraz wszystko jasne! To wyjaśnia także monstrualną wysokość drzew. Starają się dosięgnąć przechodzącego ponad górami frontu powietrznego, dającego wilgotność w bezwietrznej krainie… Znakomicie. Wejdźcie do mnie, wciągniemy tu SDG i zaczniemy budować szybowiec.

— Szybowiec?

— No, oczywiście. Przewidziałem konieczność przeprawiania się przez wąwozy, rzeki lub morskie zatoki.

Gęsty, zielono-brązowy baldachim znajdował się sto metrów poniżej podobnej do wieżyczki korony drzewa, upatrzonej przez podróżników. Od strony równikowej i osiowego południka (Tiwisa nie raz mówiła, że nie może przyzwyczaić się do „pionowego” równika Tormansa i jego „horyzontalnych” południków) leśna głusza obrzeżona była szaro-fioletowymi górskimi urwiskami. Za nimi płynęła dość duża rzeka, nawadniająca żyzną równinę Men-Zin w stronę jednego z najstarszych miast, Kin-Nan-Te. Ziemianie zamierzali tam dotrzeć i wezwać samolot.

Gen i Tor zaczęli rozciągać ogromne płachty cieniutkiej błony na ramach z nici, prędko twardniejących w kontakcie z powietrzem.

Tiwisa zapełniała szpule informacyjne nowymi spostrzeżeniami. Gdy wzeszło słońce, Ziemianie zeszli niżej i ukryli w listowiu, oczekując nasilenia się prądów powietrznych. Od grubych, hakowato wygiętych liści rozchodził się wysuszający gardło, odurzający aromat.

— Lepiej załóżmy maski — zasugerowała Tiwisa.

Mężczyźni posłuchali jej rady i oddychanie stało się lżejsze. Tor Lik oparł się o pień, spoglądając z przyjemnością na kobietę. Usiadła w rozwidleniu gałęzi, rozczapierzonym jak dłoń wielkoluda, lekko kołysząc się na wysokości trzystu metrów, jakby całe dotychczasowe życie spędziła łażąc po drzewach.

Gen Atal rozdał pakiety z pożywieniem i zadumał się chwilę.

— Nie mogę zapomnieć czaszki wyplutej przez tę poczwarę — powiedział w końcu. — Czyżby te stwory były ludożercze?

— Możliwe — odparła Tiwisa. — Choć raczej są padlinożercami. Zwróć uwagę na dwie osobliwości, jakby wykluczające się wzajemnie. Te zwierzęta mają rozmiary silnego drapieżnika, lecz zęby, choć mocne, są krótkie i tępe. Zapewne to największe ze zwierząt Tormansa, które ocalały dlatego, że zmieniły sposób odżywiania. Musiało to nastąpić w katastrofalnym okresie Wieku Głodu, gdy trupów nie brakowało, jeśli tylko sami ludzie nie walczyli z tymi stworami o padlinę.

— Mówisz straszne rzeczy, Tiwiso — rzekł Gen, marszcząc czoło.

— Przyroda wychodzi z ślepych uliczek w sposób absolutnie bezwzględny. Kanibalizm przestaje być czymś nie do przyjęcia przy niskim poziomie emocji i intelektu, gdy potrzeby głodnego organizmu przytępiają uczucia i paraliżują wolę.

Tor Lik rozprostował zdrętwiałe nogi.

— Skoro to coś zjadło człowieka, okolice nie są całkiem bezludne.

— Drapieżniki mogą szybko przemieszczać się na duże odległości. Zapomniałeś już, co nam niedawno mówili w Instytucie Biologii?

— O wędrownych ludach i całych osadach, ukrytych w zaniedbanych strefach? — podjął Tor Lik. — Może chodziło właśnie o takie niebezpieczeństwo, przed którym nas ostrzegali?

— A może mieli na myśli lamie albo to — zripostowała Tiwisa, rzucając w dół pusty nabój.

W odpowiedzi rozległ się gromki ryk.

— W każdym razie dziwne, że nas nie uprzedzili — stwierdził Tor. — A może sami niczego nie wiedzą?

— Trudno w to uwierzyć! — zaoponowała Tiwisa. — Ale faktycznie, dziwne. Może od dawna nikt nie odwiedzał rezerwatów?

— Możliwe, sądząc po ich stosunku do natury — odparł Lik. — Na tej planecie z przyrody pozostały jedynie resztki, traktowane wyłącznie użytkowo, pozbawione głębokiej, duchowej więzi i skomplikowanego współodczuwania. Przyroda ich nie obchodzi!

— Jak to możliwe? — zdziwił się Gen. — Zwiedziliście chyba z dziesięć rezerwatów i nic was w nich nie zainteresowało, nie zaskoczyło niezwykłością?

— Pokazali nam piętnaście rezerwatów — oznajmiła Tiwisa.

— Tym bardziej. I w każdym chyba coś znaleźliście? Chociażby potomków ludzi, którzy zaciekle bronili przyrody w różnych częściach planety?

— Zrozum, Genie, że wszystko to były tormansjańskie rezerwaty, posadzone na nowo w miejsce zniszczonych lasów i równin. Nie ma w nich nic pradawnego, podobnie jak w nielicznych gatunkach zwierząt, zamkniętych w ogrodach zoologicznych, niemal wymarłych i odrodzonych w sztucznie stworzonych „dzikich” warunkach. Nie widzieliśmy tam ani jednego naprawdę wysokiego drzewa…

— To znaczy, że znaleźliśmy się pierwszy raz na ocalałej wyspie pierwotnej przyrody Tormansa! Nie chciałbym jednak zostać tu dłużej. Trzy dni całkowicie wystarczą.

— Wystarczą, Genie! Nie ma na co czekać. Może wrócimy tu jeszcze na śmigłowcu, by zobaczyć „świstaki” — powiedziała Tiwisa.

Wietrzyk lekko zaszeleścił wśród liści. Ziemianie pospiesznie złożyli drugi romboidalny szybowiec, rozpinając przejrzystą błonę i przytraczając do listwy wirniki ze śmigłami. Energii w nich starczało na dwie, trzy minuty wzlotu. Gen i dwa SDG stanowili załogę pierwszego rombu. Tiwisa, Tor i trzeci SDG rozmieścili się na szkielecie drugiego szybowca. Śmigła zawirowały, przezroczyste romby jeden za drugim sfrunęły z wierzchołka drzewa i popłynęły powoli nad jednolitym leśnym kobiercem w stronę gór. Gen odetchnął z ulgą. Dopóki działały śmigła, szybowce dotarły na kraniec lasu i osiągnęły środkową wysokość górskich zboczy. Nie należało lekceważyć pionowych, ciemnoliliowych ścian wysokich płaskowyżów przy słabych prądach powietrznych. Gen Atal skierował szybowiec w szeroką szczelinę między urwiskami skalnymi.

Ku zdziwieniu Ziemian wylądowali wśród pagórków stwardniałej gliny, ciągnących się wzdłuż całkiem dobrej drogi, gdzieniegdzie tylko spękanej i rozkruszonej.

Tor Lik chciał złożyć swój szybowiec, lecz Gen Atal machnął ręką.

— Baterie w wirnikach rozładowały się, a powłoka stwardniała tak, że próżno się trudzić.

Astrofizyk popatrzył z żalem na wielkie rombowe skrzydło, rozpostarte na stoku wzgórza i poszedł w stronę drogi.

Przejście przez rozpalony wąwóz zajęło im parę godzin. Zatrzymali się na odpoczynek w cieniu niewielkiego nawisu.

— Możemy iść drogą również w nocy — rzekł Tor Lik i zaczął nadmuchiwać poduszkę ocieniającą.

— Byłoby dobrze dotrzeć do przełęczy jeszcze przy dziennym świetle — zripostował leniwie Gen Atal. — Zobaczylibyśmy, co kryje się za górami. Jeśli droga jest w miarę dobrze utrzymana, pojedziemy na SDG.

— Świetnie! — zgodził się Tor. — Każdy lubi jeździć na SDG, a Tiwisa jeszcze w szkole wsławiła się zręcznością w tym sporcie… A właśnie, gdzie ona jest? — zawołał, zrywając się.

— Decydując się na wędrówkę po Tormansie — odparł spokojnie Gen — każdy z nas ma często napady niepotrzebnego lęku. Tiwisa jest tam — zakończył, wskazując na wysoką skałę, złożoną z następujących po sobie warstw piaskowca i białawej glinki.

Skalna ściana była dość stroma, poprzecinana pęknięciami i zawalona spiętrzonymi głazami, przypominającymi zrujnowane gigantyczne schody. Drobna postać migała w promieniach czerwonego słońca. Tiwisa zręcznie przeskakiwała po występach ogromnego urwiska.

Tor i Gen pomachali do niej, przyzywając pod cień nawisu, Tiwisa jednak energicznie wzywała ich do siebie.

Lik wstał, patrząc z żalem na swą nienadmuchaną do końca poduszkę.

Nie pozostał żaden ślad po ich rozleniwieniu, gdy zobaczyli szczątki wielkich, czarnych i gładkich kości u podnóża skały. Tiwisa stała na skalnym stopniu, gdzie pokruszona bryła odsłoniła szkielety potężnych zwierząt. Nieopodal wystawała z piaskowca na poły strzaskana ogromna czaszka jeszcze jednego stworzenia. Gruby fragment ułamanego rogu lub kła sterczał z urwiska, jakby wciąż grożąc wrogom.

Trójka Ziemian obejrzała w milczeniu szkielety. Barwa i nienaruszony stan skamieniałych kości świadczyły o pogrzebaniu zwierząt w wielkim zbiorniku wodnym. Cała ściana skalna była usłana kośćmi, co świadczyło o kwitnącym tu niegdyś życiu.

Tiwisa i Tor widzieli parę szkieletów zrekonstruowanych w muzeum Centrum Biologii. Te wystawy paleontologiczne niewiele mówiły o prehistorii Tormansa i nie mogły się równać ze wspaniałymi odkryciami, prezentowanymi w ziemskich muzeach. Nikłe zainteresowanie Tormansjan przeszłością własnej planety spowodowane było zapewne ogólnym upadkiem badań historycznych w ustroju oligarchicznym. Oligarchowie nie lubią historii. Bardziej prawdopodobna była jednak inna przyczyna. Na Ziemi w głębokich warstwach przeszłości trwającej miliony lat znajdowano szczątki ludzkie wraz ze szczątkami słoni, jakby najsłabsze fizycznie i najsilniejsze z ziemskich stworzeń wciąż sobie towarzyszyły. W jeszcze głębszej warstwie ludzie stworzyli pierwszą broń i nauczyli się rozniecać ogień, a wówczas całkowicie rozeszły się drogi człowieka pierwotnego i małpy.

Korzenie ludzkości znajdowały się na ich rodzimej planecie. Nie była w stanie ogarnąć całej drogi wielkiego pochodu od pierwotnego bytowania do człowieka myślącego, ciągnącego się przez miliony lat cierpień, przypadkowych urodzeń i zgonów.

Ziemie Tormansa zachowały świadectwa rozwoju życia do poziomu zwierzęcego, ze znacznie mniej rozwiniętym mózgiem od ziemskich koni, psów, słoni, nie mówiąc o wielorybach. Tutejsza paleontologia wykazywała, że człowiek jest przybyszem z zewnątrz i ukrywała dowody zbrodniczego zniszczenia całego uprzedniego życia na planecie, bez względu na mit o Białych Gwiazdach. Bezkresne stepy tylnej półkuli, obecnie piaszczyste i pustynne, niegdyś tętniły życiem, tak samo jak bezgraniczne równiny falującej trawy, pełne milionowych stad zwierząt i ptaków zniszczone kiedyś w Ameryce Północnej i Południowej oraz w Afryce. Tiwisa ujrzała w myślach wyrazisty obraz z Domu Historii afrykańskiej strefy równikowej. Równina wypalona bezlitosnym słońcem, z rosnącymi tu i ówdzie akacjami parasolowatymi, usłana zbielałymi i rozsypującymi się w proch kośćmi dzikich zwierząt. Opierając się o maskę samochodu terenowego, stoi na pierwszym planie człowiek z wielostrzałową strzelbą, mrużąc oczy od dymu papierosa tlącego się w kąciku ust. Podpis w staroangielskiej grze słów oznaczał zarówno: „Koniec dziczyzny”, jak i „Koniec gry”.

— Co ci jest, Tiwiso? — zapytał Tor Lik.

— Zamyśliłam się. Przynieś aparaty. Zrobimy hologramy. — Tiwisa przymrużyła skośne oczy, zrażone jaskrawym światłem.

Troje podróżników i trzy wierne roboty uporczywie pokonywało podejście zagłębiając się w cień ciemnofioletowych złomów głównego masywu.

Promienie słońca powoli ustawiały się równolegle do powierzchni płaskowyżu, kiedy wąwóz zaczął się rozszerzać. Horyzont przesunął się ku dołowi. Obszerna dolina z pierwotną puszczą została daleko w tyle, a przed nimi, w stronę równika, rozpościerał się różnobarwny chaos skał, wypłukanych jeszcze przed wysuszeniem planety. Grzbiety, kły, prawidłowe stożki i piramidy schodkowe, szczeliny jak rany szarpane, ściany z regularnie powtarzającymi się kolumnami, piargi i wyschłe koryta rzek, wszystko mieszało się w pstrym labiryncie z plamami gęstych cieni, sinych i fioletowo-czarnych.

Bardzo daleko, w oparach podświetlonych czerwonymi promieniami, chaotyczne spiętrzenia wyrównywały się, przechodząc niezauważalnie w pustynną równinę Men-Zin. Przez pylistą kurzawę na horyzoncie lekko przebłyskiwała woda. Purpurowa zadymka zamieniała się tam w poszarpane pasmo sinych obłoków, wiszących nisko nad stepem.

Było tu nieco chłodniej i Ziemianie ruszyli biegiem pod górę. Krętą drogę zagradzały miejscami zwaliska. Podróżnicy biegli godzina za godziną, a wraz z nimi pędziły SDG. Strefa piasków, nawianych przez wieki na strefę pogórza, została w dole. Piaszczyste wydmy przecinały drogę na jej zakrętach ostro zakończonymi grzebieniami.

Tiwisa dyszała ciężko, Tor i Gen byli także zmęczeni. Astrofizyk wnet się zatrzymał.

— Po co właściwie biegniemy, na dodatek w takim tempie? Do wody na horyzoncie jeszcze daleko, a zaraz się ściemni. Nie wyznaczyliśmy konkretnej pory przybycia do Kin-Nan-Te.

Tiwisa roześmiała się i odetchnęła głęboko.

— Doprawdy? Widocznie mamy nieodpartą podświadomą chęć uciec jak najdalej od nieprzyjaznych lasów i ich mieszkańców. Odpoczynek!

Pionowe, gipsowe nacieki przecinały przekrój wzgórza, pod którym usadowili się Ziemianie. Wokół zaimprowizowanego obozu ustawiono dla bezpieczeństwa SDG, nie włączając pola, lecz otaczając barierą niewidzialnych promieni, połączonych z automatycznym przekaźnikiem obrony.

— Na wypadek, gdyby i tutaj włóczyli się pożeracze głów — rzekł z uśmiechem Gen Atal, ustawiając ogrodzenie.

Tor Lik próbował połączyć się z gwiazdolotem za pośrednictwem odbitych promieni, ale jego wysiłki spełzły na niczym. SDG miały za małą moc, by wytworzyć własny emiter fal, a bez tego tak daleka łączność była niemożliwa bez znajomości warunków atmosferycznych.

Tiwisę zbudził lekki szum. Nie od razu zrozumiała, że to szum wiatru, nadlatującego przed świtem od równiny Men-Zin. Rosnące wokół cierniste zarośla przypominały pokornie skłonione karlice ze splątanymi, opuszczonymi na piasek włosami. Szeleściły, kiwając gorliwie głowami. Wywołało to na moment smutne uczucie, które szybko znikło. Tiwisa nie wiedziała, czy sprawił to dawno niesłyszany głos wiatru, nieustającego towarzysza życia na Ziemi, czy też ponury wygląd mieszkańców tormansjańskich pustyń.

Znowu ruszyli w drogę. Droga trochę się wygładziła. SDG wciągnęły do środka krótkie łapki, zamieniając je na walce z miękkimi przylgami, wysunęły podstawki do stóp, a pośrodku trzon do podpórki i utrzymania równowagi. Wielbiciele jazdy na SDG jeździli bez trzymanki, licząc na błyskawiczną reakcję i wysoko rozwinięte poczucie równowagi. Wtedy zwykła przejażdżka zamieniała się w zawody. Tiwisa w swoim ciemnogranatowym skafandrze z różowym wykończeniem, z rozwianą grzywą czarnych włosów, pięknie i zręcznie balansując, mknęła przez środek pustyni. Gen Atal tak się na nią zagapił, że omal nie upadł na głowę, gdy jego pojazd przyhamował przed zakrętem.

Tiwisa narzuciła tak duże tempo jazdy, że w ciągu dwóch godzin dotarli do szerokiej doliny. Niegdyś płynęła nią potężna rzeka. Pozbawiona po wycięciu lasów odżywiających ją wodorostów, przegrodzona zaporami, zamieniła się w łańcuch jezior, które tym silniej parowały, im mniej zostawało wody, a klimat stawał się bardziej suchy. W końcu tylko oddzielone od siebie, zamulone jeziorka ciągnęły się szeregiem wzdłuż największego kiedyś łożyska. Krańce doliny pokrywały czerwone, twarde jak beton piaski. W pobliżu wody piaski różowiały, stając się jaśniejsze, a wokół zbiorników raziła oczy gra świetlistych promieni na otoczce turkusowych, ametystowych i liliowych kryształów. Podobne kryształy oblepiały resztki przeżartych solą, martwych pni drzew, sterczących tu i ówdzie z mętnej niebieskiej wody pokracznymi kształtami, rozszczepami i kłodami nad nieruchomą gładzią.

Ziemianie stracili nieco czasu, objeżdżając grząską topiel i przejechali koryto w miejscu, gdzie dwa wysokie wzgórki na brzegu rozdzielała dolinka dopływu, ułatwiająca podjazd na stumetrowe urwisko. Wyczucie drogi nie zwiodło ich i tym razem. Ledwie podróżnicy wyszli na brzeg, zobaczyli ogromne miasto. Znajdowało się kilka kilometrów za rzeką. Tylko wysokość brzegu i specyficzna refrakcja rozgrzanego powietrza nad słonymi jeziorami przeszkodziły Ziemianom zobaczyć jeszcze z gór największy gród tylnej półkuli, Kin-Nan-Te. Nawet z daleka zdołali zauważyć, że najstarsza część miasta zachowała się lepiej, niż później zbudowane dzielnice. Wieże, przypominające archaiczne ziemskie pagody, górowały dumnie nad nędznymi ruderami przedmieść.

Ośmiokątne, wielopiętrowe, nieco zwężające się ku górze wieżyce ze wspaniałymi ornamentami, gzymsami i balkonami, błyszczały pstrą okładziną z powtarzającymi się wyobrażeniami przerażająco wykrzywionych maszkaronów wśród wijących się żmij lub stylizowanych rozetek dyskowych tormansjańskich kwiatów. Inne pagody wydawały się opasane zębatymi grzebieniami z czarnego metalu, oddzielającymi kondygnacje z szarych metalicznych płyt, upstrzonych hieroglifami lub krat z otworami w kształcie krzyża.

Baszty wznosiły się na arkadowych podstawach. Otaczały je niegdyś parki i stawy, z których pozostały dzisiaj jedynie skarlałe pieńki i puste jamy z ceramiczną obudową.

Gen Atal usiłował przypomnieć sobie, gdzie widział na Ziemi podobną architekturę. W jakich odrestaurowanych starożytnych miastach?

Czy nie we wschodniej Azji?

Aerodromy, zdatne do lądowania samolotów, znajdowały się po stronie równikowej Kin-Nan-Te. Podróżnicy zmuszeni byli przejść przez całe miasto, ale taka perspektywa wielce ich radowała. Stare miasto należało zwiedzić, nawet tracąc na to kolejny dzień. Z trudem lawirowali wśród ruin ze schyłkowego okresu miasta. Nawałnice lub lekkie trzęsienia ziemi, które ominęły Czendin-Tot na brzegu Morza Lustrzanego, skruszyły tutaj nietrwałe, pospiesznie stawiane domy, zamieniając je w bezkształtne zwały kamieni, płyt i belek. Tylko gigantyczna żelazna rura dawnego wodociągu, wsparta na skręconych spiralnie żelaznych żmijach, prosto i stanowczo przebijała się przez kupy gruzów. Nie mniej imponująco wyglądała kolosalna brama prowadząca do Starego Miasta. Składała się z ośmiu symbolicznych przejść. Ciężkie portale z kanciastymi dachami wspierały się na kwadratowych kolumnach, mierzących około piętnaście metrów. Ziemianie przeszli głównym wejściem, jakby wstępowali do innego świata. Występowała tutaj ta sama złowroga architektoniczna monumentalność, jak w Ogrodach Coama, tylko o wiele jawniej. Każda z ogromnych budowli miała za cel umniejszenie człowieka, by poczuł się jak nieistotny, ledwo zauważalny detal wielkiego mechanizmu, nie zastanawiając się nad tym i nie pragnąc zrozumienia.

Piętno śmierci jeszcze silniej uwidaczniało się w centrum, gdy widziało się wyschnięte stawy i kanały, uschłe drzewa parkowe i mosty śmiało i bezużytecznie rozpięte nad obumarłymi korytami rzek. Miarowe kroki Ziemian i szybki tupot znów wysuniętych łapek SDG odbijały się głuchym echem na kamiennych płytach ulic i placów.

Szerokie schody prowadziły do większych budowli, otoczonych kolumnami wciąż zachowującymi jaskrawe barwy. Wygięte rogi dachów hardo wznosiły się ku górze. Drzwi wejściowe w formie ogromnych, starodawnych dziurek od klucza, zdawało się, skrywały coś zakazanego. Kolumny, zamiast typowych kapiteli, wieńczył skomplikowane sploty wsporników. Na podstawach wyobrażono dźwigających ciężary ludzi w łańcuchach lub łuskowate żmijowe pierścienie.

Podróżnicy minęli kwartał wysokich budynków i zatrzymali się przed gigantyczną, sądząc z wyglądu bardzo starą wieżą. Część jej dwunastu gzymsów obruszyła się, odsłaniając wewnętrzną strukturę skomplikowanych przejść, czerniejących w zmurszałych ścianach. Ziemian owiało dziwne przeczucie tajemnicy. Sprzyjały temu dwie złowieszcze figury, wykonane z grubego, zbielałego od wapiennych zacieków, metalu, strzegące podejścia do baszty.

Odziane w dziwne stroje, stały na szeroko rozstawionych nogach, groźnie zaciskając pięści i wypinając piersi. Starannie wykonane oblicza wyrażały tępe okrucieństwo. W szerokich, mocno zaciśniętych ustach, w głębokich bruzdach, biegnących od płaskiego nosa do podbródka, w wytrzeszczonych pod krzywymi brwiami oczach odzwierciedlało się nieodparte pragnienie, by zabijać, dręczyć, deptać i poniżać. Wszelkie podłości, do jakich tylko zdolny jest człowiek, zostały oddane przez rzeźbiarzy w tych odpychających licach.

— Tu nawet pachnie niemiło — zauważyła Tiwisa, naruszając ciężkie milczenie. Przykucając, zaczęła oglądać tłuste plamy na płytach. — Krew! Całkiem świeża krew!

Tajemnicze milczenie starego grodu stawało się groźne. Kto mógł zostawić krwawe ślady na płytach placu? Zwierzęta czy ludzie?

Nagle gdzieś w oddali rozległy się dziwne dźwięki. Przybyszom wydało się, że przytłumione odległością dochodzą z okien wieży.

Jednakowo poruszeni, chcieli wejść do środka, lecz okazało się to niemożliwe. Dolną część baszty zawalały strzaskane stropy niższych kondygnacji, nie pozostawiając nawet najmniejszej szpary. Wyszli więc znowu na plac i nasłuchiwali. Krzyki rozlegały się teraz wyraźniej.

Echa, odbijające się od ścian budowli, nasilały się i zamierały. W końcu, od strony bramy, którą weszli, dały się słyszeć wyraźne ludzkie głosy. Tiwisie wydało się, że odróżnia poszczególne słowa języka Jan-Jah.

— Widzicie, są tu jednak mieszkańcy! — zawołała radośnie. Jej wypowiedź przerwało wycie tak rozpaczliwe, że cała trójka zadrżała. Krzyk słabł, dopóki nie zamarł, zagłuszony ludzkim gwarem.

Tiwisa rozejrzała się bezradnie. Jej wiedza o socjologii nisko zorganizowanych społeczeństw była zbyt ograniczona, by przewidzieć dalsze wypadki i obrać najlepszy sposób postępowania. Tor Lik w pierwszej chwili rzucił się w stronę, skąd dobiegało wycie, lecz po chwili zastanowienia, wrócił do towarzyszy. Gen Atal, nie tracąc czasu, włączył promiennik pola ochronnego SDG. Głosy zbliżały się z dwóch stron, od ulic wiodących na plac.

Wieżę okalał mur z szarego kamienia, z wąskim przejściem między dwoma słupami zwieńczonymi żelaznymi żmijami. Atal uznał za stosowne schronić się za nim.

Na górnym podeście schodów pojawił się tłum ludzi. Podnóże baszty zakrywało Ziemian przed oczami gawiedzi. Nikt nie zauważył podróżników, mogli więc przyjrzeć się nowo przybyłym. Byli to młodzi ludzie, bez wątpienia przynależący do grupy „kży”, niechlujni i obdarci, o tępych obliczach, jakby otumanieni narkotykami. Między nimi miotały się gwałtownie kobiety z nigdy nieczesanymi, zlepionymi kołtunami tłustych włosów.

Na przodzie tęgie chwaty wlokły dwoje sponiewieranych ludzi, kobietę i mężczyznę. Nagich, ubłoconych, spoconych i okrwawionych. Rozpuszczone długie włosy kobiety zakrywały twarz opuszczoną na pierś.

Od strony bramy rozległ się triumfalny ryk. Nowa chmara wrzeszczących, rozszalałych ludzi wybiegła na plac, widocznie służący za główne miejsce zebrań.

Tiwisa spojrzała na Tora z niemym pytaniem. Przyłożył palec do ust i wzruszył ramionami.

Z drugiej grupy wyłonił się człowiek obnażony do pasa, z włosami związanymi w kok. Podniósł prawą rękę i zawołał coś. W odpowiedzi rozległ się śmiech na schodach. Kobiety zawyły, przekrzykując siebie nawzajem. Straszliwy sens tego, co słyszeli, nie od razu dotarł do Ziemian.

— Złapaliśmy dwóch! Jednego zabiliśmy na miejscu. Drugiego dowlekliśmy do bramy. Zdechł tam, stając się karmą dla… — Podróżnicy nie zrozumieli ostatniego słowa.

— A my schwytaliśmy jeszcze dwoje z tej samej wyprawy! Mamy kobietę! Niezła jest! Lepsza od naszych. Dać?

— Dać! — ryknął półnagi z kokiem.

Wykręcili ręce niewolnicy, aż wygięła się z bólu. Jeden z osiłków zepchnął ją ze schodów, aż się potoczyła ku posągom. Półnagi podbiegł do ogłuszonej upadkiem ofiary i powlókł ją za włosy na pryzmę piachu pod wieżą. W tym momencie drugi jeniec wyrwał się dręczycielom, lecz zaraz pochwycił go osobnik w rozpiętej kurtce, który miał na brudnej piersi wytatuowanego lecącego ptaka. Jeniec we wściekłej rozpaczy, dziko skowycząc, uczepił się uszu prześladowcy. Obaj potoczyli się po schodach. Pojmany za każdym razem, gdy tylko był na wierzchu, uderzał głową dręczyciela o schodki. Wytatuowany znieruchomiał na dole. Tłuszcza rzuciła się z wrzaskiem w dół. Jeniec zdążył dogonić półnagiego, wlokącego kobietę. Ten obalił go celnym uderzeniem, ale nie zatrzymał. Schwyciwszy gnębiciela za nogi, jeniec wpił się zębami w kostkę, przewracając tamtego na ziemię.

Spieszący z pomocą oderwali jeńca od przewróconego i rozciągnęli twarzą do ziemi na płytach pod posągiem. Półnagi poderwał się, szczerząc rzadkie uzębienie w szerokich ustach. W tym grymasie nie było gniewu, tylko szyderczy triumf, upojenie władzą nad pokonanym.

Gen Atal oderwał się od ściany, lecz zanim zrobił drugi krok, półnagi wydobył zza pasa kindżał z ostrzem zębatym jak grot harpuna i wbił go po rękojeść w plecy jeńca.

Trójka Ziemian, klnąc siebie w duchu za opieszałość, wybiegła na plac. Wściekły ryk wyrwał się z setki gardeł, lecz tłum zaraz ucichł, widząc niecodzienny wygląd intruzów. Tiwisa pochyliła się nad skurczonym ciałem i obejrzała kindżał. Pokryty był stalowymi płytkami, sprężyście odstającymi od klingi, co upodabniało go do długiej, łuskowatej szyszki. Takie ostrze można było wyjąć tylko wyrywając wnętrzności. Kobieta nacisnęła dwa miejsca na jego szyi i życie męczennika skończyło się.

Kobieta, nie mogąc wstać o własnych siłach, podczołgała się do Ziemian, wyciągając błagalnie ręce. Półnagi przywódca doskoczył do niej, lecz zaraz zachwiał się i padł, uderzając głucho głową o kamień. Tor Lik, który zwalił go z nóg falą z pistoletu na naboje usypiające, rzucił się ku kobiecie, by ją podnieść. Z tłumu wyleciał ciśnięty nóż i utkwił między łopatkami nieszczęsnej, kładąc ją trupem na miejscu. Drugie ostrze uderzyło w skafander Tora i upadło na ziemię, trzecie świsnęło koło policzka Tiwisy. Gen Atal, polegający jak zwykle na technice, włączył ochronę swojego SDG, który nastawił wcześniej zapobiegliwie na pełną gotowość.

W ryku tłumów i brzęku noży, odpadających od niewidzialnej osłony, Ziemianie schronili się w wejściu przez mur. Do napastników nie od razu dotarło, że mają do czynienia z nieznaną mocą. Wycofali się w końcu na plac i zaczęli naradzać.

Rozejrzawszy się, podróżnicy zdali sobie sprawę, że znaleźli się w ogrodzonym wysokim murem dawnym parku. Szczątki rozsypujących się pni zalegały między kamiennymi słupami z napisami, płytami i posągami. Było to cmentarzysko z pradawnych czasów, kiedy chowano ludzi obok największych świątyń. Cmentarny mur nie wytrzymałby długo oblężenia, toteż Gen Atal wybrał miejsce do ustawienia pola ochronnego w pobliżu wejścia. Postawił dwa SDG na „osiowych” kątach kwadratu, okonturowanego słupkami z niebieskiej ceramiki. W ten sposób wyznaczył dla napastników widoczną granicę zakazanej strefy. Kolejny atak uświadomi im daremność wysiłków, a wtedy będzie można wyłączyć pole. Inżyniera obrony martwił jednak stan baterii. Nie spodziewając się podobnych przygód, zużytkowali mnóstwo energii na szybką jazdę…

Tor Lik uruchomił peryskop SDG, będący jednocześnie anteną. Zbliżała się godzina, gdy „Ciemny Płomień” miał uruchomić komunikacyjne „lustro” nad grodem Kin-Nan-Te. Wędrowcy wezwą wówczas samolot i omówią to, co się wydarzyło.

Indykator łączności zapłonął niebieskim światełkiem. Zdecydowali, aby oszczędzić energię, prowadzić rozmowę bez obrazu, z wyłączoną TWF.

Wstrząśnięta Tiwisa błądziła między grobami, wciąż nie mogąc się uspokoić i winiąc się za spóźnioną pomoc ofiarom.

Tor Lik podszedł i chciał ją objąć, ale żachnęła się, cofając.

— Kim są te istoty? Wyglądają jak ludzie i zarazem nie są ludźmi. Skąd się tutaj wzięli? — padały zadawane udręczonym głosem pytania.

— Zapewne to właśnie owo niebezpieczeństwo, przed którym ostrzegali nas tormansjańscy dostojnicy — orzekł Gen z przekonaniem. — Naturalnie wstydzili się wyznać, że na planecie Jan-Jah egzystują takie rodzaje, bo trudno to nazwać społecznością, dzikich band, jakby przeniesionych prosto z Ciemnych Wieków Ziemi!

— Niebezpieczeństwo znacznie poważniejsze, niż lamie w Morzu Lustrzanym, czy leśni pożeracze czaszek — zgodził się Tor Lik.

— Zbyt późno, niestety, przypomniałem sobie jeden z wykładów Faj Rodis — stwierdził inżynier obrony, ciężko wzdychając — o potwornym okrucieństwie, przenikającym psychikę dawnych ras, które prowadziło do wniosku o różnych poziomach inferna u różnych ludów w tym samym czasie. Z upokorzenia przed panami życia w jakiejkolwiek formie: zwierza, boga lub władcy, wynika potrzeba znęcania się nad innymi, podległymi władzy podobnych nieludzi.

— Myślę, że nie o to tu chodzi! — podjął wzburzony Tor Lik. — Tormansjańskie społeczeństwo, tak jak inne, tworzyło swoje zasady moralne poprzez doświadczenia w surowej szkole życia. Podlegali wszechogarniającej eksploatacji, która wywołała kompletną amoralność, tej zaś nie mogą ogarnąć żadne prawa ani brutalność „liliowych”.

— Muszę z nimi porozmawiać! Wyłącz pole, Genie! — stwierdziła Tiwisa, kierując się do wyjścia.

Pojawienie się Tiwisy wywołało okrzyki tłumu zalewającego plac. Kobieta uniosła dłonie, dając do zrozumienia, że chce porozmawiać. Z dwóch stron podeszli niewątpliwi prowodyrzy, półnagi z kokiem i wytatuowany, wraz z towarzyszącymi im niewiastami, podobnymi do siebie jak siostry, które szły kołysząc chudymi biodrami.

— Kim jesteście? — spytała Tiwisa w mowie Jan-Jah.

— A wy kim? — odpowiedział pytaniem wytatuowany. Mówił w „niskim”, prymitywnym dialekcie z jego niewyraźną wymową, połykaniem spółgłosek i ostrym podnoszeniem tonu na końcu zdań.

— Waszymi gośćmi z Ziemi!

Najbliżej stojąca czwórka zachichotała, wytykając Tiwisę palcami. Po chwili cały tłum zanosił się od śmiechu.

— Z czego się śmiejecie?

— Nasi goście! — zaryczał półnagi, kładąc nacisk na pierwsze słowo. — Niedługo będziesz nasza… — Zrobił gest nie pozostawiający wątpliwości na temat dalszego losu Tiwisy.

Nie speszyło to ziemskiej kobiety, która odpowiedziała bez lęku:

— Czy nie rozumiecie, że wpadacie w bezdenną przepaść, że nagromadzona w was złość obraca się przeciwko wam? Że staliście się zwykłymi katami i oprawcami?

Jedna z kobiet, zjeżona jak rozgniewana kocica, zbliżyła się do Tiwisy.

— Mścimy się, mścimy, mścimy! — zakrzyczała.

— Na kim?

— Na wszystkich. Na nich! Tych, co umierają jak bezmyślne bydlęta i tych, co wybłagują życie, służąc za chłystków u władców!

— Kto to jest chłystek?

— Nikczemny sługus, usprawiedliwiający swoją służalczość, ten, który okłamuje innych, płaszcząc się przed władcami, kto zdradza i zabija podstępem. Jak ja ich nienawidzę!

„Ta kobieta przeżyła ciężkie poniżenia i gwałty, doprowadzające ją na skraj obłędu” — pomyślała Tiwisa i zapytała cicho:

— Kto cię skrzywdził? Konkretnie?

Twarz kobiety wykrzywiła się wściekle.

— A! Ty jesteś taka czysta, piękna, wszystkowiedząca! Zabić ją, zabić wszystkich! Co tak stoicie, tchórze! — zawyła.

„Psychopatka!” stwierdziła w myślach Tiwisa. Przyjrzała się twarzom przybliżających się ludzi i przeraziła ją ich bezmyślność. W ich oczach przeglądała się dzika i ciemna, płaska jak deska, dusza niedorozwiniętego dziecka.

Cofnęła się w samą porę do przejścia. Gen Atal, przysłuchujący się rozmowie z palcem na przycisku, zamknął wejście. Odrzuceni prześladowcy potoczyli się po spękanych płytach.

Tiwisa chwyciła się za policzek, jak zawsze czyniła w chwilach rozczarowania i niepowodzenia.

— Co możemy więcej zrobić, Tyche? — zapytał Tor Lik, używając sekretnego imienia, jakie nadał jej podczas Prac Herkulesa.

— Gdyby tu wraz ze mną była Faj Rodis! — odparła z goryczą.

— Obawiam się, że nawet ona nie doszłaby z nimi do niczego dobrego. Gdyby nawet użyła swej mocy masowej hipnozy… Tak, zatrzymałaby ich, ale co dalej? My też ich powstrzymaliśmy, ale przecież nie potraktujemy ich promieniem laserowym, ratując nasze drogocenne życie!

— Oczywiście, że nie — odparła Tiwisa i zamilkła, wsłuchując się w gwar tłumu, dochodzący zza muru cmentarza.

— Może przydałyby się im narkotyki? — zasugerował Gen Atal. — Wiecie, jak szeroko były rozpowszechnione narkotyki w starożytności, zwłaszcza, kiedy chemia uczyniła je tańszymi i bardziej efektywnymi niż alkohol i tytoń?

— Nie sądzę, by mieli środki odurzające. Wystarczy spojrzeć, jak się ruszają. Istota problemu leży w czymś innym, w utracie człowieczeństwa. W dawnych czasach zdarzało się, że dzikie zwierzęta wychowywały ludzkie dzieci, porzucone na pastwę losu. Znane są nam dzieci-wilki, dzieci-pawiany, a nawet chłopiec-antylopa. Oczywiście przeżyć mogły tylko osobniki mające żelazne zdrowie i zdolności przystosowawcze. Mimo tego nie stali się ludźmi. Dzieci-wilki utraciły nawet umiejętność chodzenia na tylnych nogach. Oto, co dzieje się z człowiekiem, kiedy instynkty i podstawowe potrzeby cielesne nie są zdyscyplinowane w drodze wychowania.

— Nic dziwnego — powiedział Tor Lik. — Wiadomo od dawna, że ludzki mózg rozwija się tylko w odpowiednim środowisku. Pierwsze lata w życiu dziecka mają znacznie większe znaczenie, niż wcześniej sądzono, ale…

— Ale to społeczeństwo, a nie stado stworzyło człowieka — podchwyciła Tiwisa. — Człowiek był zwierzęciem społecznym, ale nie stadnym. Stado, czyli tłuszcza, nie potrafi gromadzić ani zachować informacji. To zbrodnia zamykać usta ludziom nauki i prawdy. Ohydne kłamstwa doprowadziły człowieka do kompletnej degradacji. Ludzie kierowani wyłącznie prymitywnymi instynktami zbijają się w stado, którego główną rozrywką jest sadystyczna satysfakcja. Nie da się przestroić ich psychiki, budząc w nich ludzkie uczucia, tak jak u dzieci-wilków. Trzeba wymyślić inne metody… Nadal żałuję, że nie ma tu z nami Rodis.

— Co szkodzi ją tutaj wezwać? — spytał Tor Lik.

— Afi, naprawdę się nie domyśliłeś, że Rodis została w pałacu władców jako zakładniczka? — zripostował Gen Atal. — Będzie w nim przebywać, dopóki wszyscy nie wrócimy na „Ciemny Płomień”.

— Patrzcie, przedostali się przez mur! — krzyknęła Tiwisa.

Osaczający domyślili się, że pole ochronne zamyka tylko wejście i przeszli przez mur. Wkrótce wrzeszcząca gromada biegła przez cmentarz, cisnąc się i przepychając w przerwach między monumentami. Granica niebieskich słupków odrzuciła ich w tył. Zadziałały dwa ustawione skrajnie SDG. Gen Atal nastawił minimalne napięcie pola ochronnego, przepuszczające światło i broń palną, której napastnicy nie posiadali.

Ziemianie nie potrafili wyobrazić sobie, że człowiek może dojść do takiego stanu zbydlęcenia. Rozwścieczeni porażką, mieszkańcy Kin-Nan-Te miotali przekleństwa, wykrzywiali się, pluli, obnażali wstydliwe według nich części ciała, a nawet moczyli się i wypróżniali.

Niski, podobny do dalekiego grzmotu, sygnał gwiazdolotu przyniósł ogromną ulgę. Niebieskie światełko SDG zmieniło się na żółte. „Ciemny Płomień” nawiązał łączność. Tor Lik wyłączył pole u wrót, gdzie stał na straży Gen i trzeci SDG rozpoczął transmisję. Gryf Rift zapytał:

— Jak długo wytrzyma kolista ochrona?

— Wszystko zależy od tego, jak często nas będą szturmować — odparł Tor.

— Zakładając najgorsze.

— Najwyżej osiem godzin.

Gryf sprawdził coś na mapie Tormansa.

— Nasz dyskolot przeleci siedem tysięcy kilometrów w pięć godzin. Rakieta szybkobieżna dotarłaby za godzinę, lecz przy niedostatecznej znajomości fizyki planety nie możemy nacelować jej odpowiednio dokładnie. Może wydostaniecie się z miasta?

— Nie możemy uczynić tego bez ofiar w ludziach.

— Słusznie, Torze. Dlatego nie należy także posyłać dysku. Niech załatwią to sami Tormansjanie. Ich samoloty dotrą do Kin-Nan-Te też w ciągu pięciu, sześciu godzin. Połączę się teraz z Rodis. Podłączam TWF i maszynę myślącą. Otwórzcie wideo-kanał do zdjęć. I trzymajcie się!

Tor Lik prędko przekazał kolistą panoramę i przerwał połączenie. W samą porę! Gen Atal dał znak zagrożenia i trzeci SDG ponownie zagrodził wejście.

Czas uciekał, a tłuszcza jak poprzednio z tępym uporem szalała na granicy niebieskich słupków. Irytowało Gena, że nie wpadł na to, by wziąć z gwiazdolotu baterii oddziaływania psychicznego, skonstruowanych na wypadek napaści ze strony zwierząt. Rozpędziłyby zdziczałych Tormansjan, wyzwalając w nich pierwotny lęk. To urządzenie przydałoby się tutaj jak nigdy przedtem, ale teraz pozostawało tylko czekać. Myśl o unicestwieniu bandy dzikusów nawet nie powstała w głowach Ziemian.

Tymczasem w Ogrodach Coama Faj Rodis wyjaśniła inżynierowi Taelowi, co się stało i prosiła go, by jak najprędzej wysłał samoloty na ratunek.

— Lotami, z powodu braku paliwa, rozporządza Rada Czterech.

— Niech więc pan zamelduje o tym Radzie, a najlepiej najwyższemu władcy.

Tael nie ruszył się z miejsca.

— Chyba rozumie pan, że nie mamy za dużo czasu! — zawołała zdziwiona Rodis. — Na co pan czeka?

— Niełatwo dotrzeć do władcy — odrzekł ochryple Tael. — Będzie szybciej, gdy pani to zrobi…

— Trzeba było tak mówić od razu! — rzekła Faj i ruszyła do pokojów przewodniczącego Rady Czterech.

Na szczęście Czojo Czagas nigdzie tego dnia nie wyjeżdżał. Pół godziny później wprowadzono Rodis do zielonej komnaty, która była stałym miejscem jej spotkań z władcą Tormansa.

— Przewidywałem podobną możliwość — powiedział Czojo Czagas, spojrzawszy na zdjęcie przesłane z gwiazdolotu. — Dlatego miejscowi urzędnicy odwodzili waszych badaczy od tej ryzykownej podróży.

— Ale nie uprzedzili ich, jaki jest stopień ryzyka!

— Każdy zarządca strefy wstydzi się, a raczej boi mówić o tych nieludziach. Zwą ich „profanami dwóch darów”.

— Dwóch darów?

— No oczywiście: długiego życia i lekkiej śmierci. Odrzucają jedno i drugie, dlatego powinni być unicestwieni. Państwo nie może tolerować samowoli. Ukrywają się w opuszczonych miastach, a niedostatek transportu utrudnia walkę z nimi i tak stają się hańbą dla każdego lokalnego zarządcy.

— Zbyt długo zwlekamy — powiedziała Rodis — a każda stracona minuta może się okazać zgubna dla naszych towarzyszy. Choć są należycie chronieni, pojemność baterii jest ograniczona.

Wąskie, nieprzeniknione oczy Czojo Czagasa przeszywały Rodis wzrokiem.

— Wasze dziewięcionogi mają zabójczą moc. Pamiętam, jak rozwaliły drzwi w tym pałacu — rzekł z jadowitym uśmiechem.

— Oczywiście, każdy SDG ma promień tnący, infradźwięk do usunięcia przeszkody, a także skupione wyładowanie… ale nie rozumiem pana!

— Taka inteligentna kobieta, a nie rozumie, że zamiast tracić energię na pole ochronne, lepiej zniszczyć nędzników.

— Oni tego nie zrobią!

— Nawet jeśli im pani rozkaże?

— Nie mogę wydać tak niemoralnego rozkazu. A nawet, gdybym spróbowała i tak go nikt nie wykona. To jedna z głównych zasad naszego społeczeństwa.

— Niepojęte! Jak może funkcjonować społeczeństwo na tak chwiejnych podstawach?

— Wyjaśnię to panu później, a teraz proszę nie tracić czasu i wydać rozkaz! Możemy wysłać własny dyskolot, ale nie doleci szybciej, niż wasze samoloty ratunkowe i przede wszystkim nie wiemy, jak postępować z taką dziką watahą zgodnie z waszym prawem. Czego używacie w podobnych sytuacjach? Uspokajającej muzyki czy GCR, Gazu Chwilowej Radości?

— Gaz Radości! — powtórzył Czojo Czagas ze szczególną intonacją. — Niech i tak będzie. Na ile godzin waszym ludziom starczy energii? Czy nie należałoby podesłać im z waszego statku rakiety z dodatkowymi bateriami?

Rodis spojrzała na bransoletę, na której zapisany był moment otrzymania sygnału alarmowego z miasta Kin-Nan-Te.

— Wystarczy im zapasu energii na siedem godzin. Nie da się odpowiednio nakierować rakiety bez dokładnych współrzędnych. Moglibyśmy zabić przy tym swoich towarzyszy. Plac, na którym są osaczeni, jest trochę za mały.

Czojo Czagas wstał.

— Widzę, jak bardzo się pani o nich martwi. W sumie nie jesteście tacy beznamiętni, jak chcieliście się wydawać nam, mieszkańcom Jan-Jah! — Przekręcił niewielki dysk na blacie stołu i poszedł do sąsiedniego pokoju. — Wracam za minutę!

Czekał tam na niego chudy „żmijowaty” z zapadłymi oczami i szeroko rozciągniętymi żabimi ustami o wąskich wargach.

— Poślij dwa samoloty z rezerw straży do Kin-Nan-Te na ratunek naszym gościom z Ziemi — zaczął władca, patrząc z góry na pochylonego kornie funkcjonariusza. — Ich ochrona wystarczy na siedem godzin — podjął po chwili — a to oznacza, że za siedem i pół godziny będzie już za późno. Rozumiesz? Za siedem i pół godziny!

— Zrozumiałem, o wielki! — odrzekł tamten, podnosząc na władcę wzrok pełen oddania.

— „Profani” mają być wybici do nogi. Tym razem bez żadnych przesłuchań i tortur. Po prostu zniszczeni!

„Żmijowaty” skłonił się jeszcze niżej i wyszedł. Czojo Czagas wrócił do zielonego pokoju, mówiąc sobie w duchu: „Zobaczymy, czy faktycznie są tak dziecinnie naiwni, jak twierdzi owa Kirke. Niech to będzie swego rodzaju eksperyment”.

— Rozkaz wydany i już się wypełnia!

Faj Rodis podziękowała mu spojrzeniem i niespodziewanie najeżyła się.

— O jakim eksperymencie pan myśli?

— Sam chciałbym zadać pani parę pytań — odparł pospiesznie Czojo. — Czy po tej nauczce odważy się pani udać w odległe rojony planety?

— Nie. Ta wycieczka została podjęta wyłącznie ze względu na chęć naszych badaczy ujrzenia pierwotnej przyrody Jan-Jah.

— No to ją zobaczyli!

— Zagrożenie nie pochodzi od natury. „Profani” są produktem społeczeństwa opartego na wyzysku i nierówności.

— O jakiej równości pani mówi?

— Jedynej! Równości jednakowych możliwości.

— Niemożliwe. Ludzie są bardzo różni, mają więc także różne możliwości.

— Pomimo wielkiej różnorodności istnieje równość oddania wspólnej sprawie.

— Wymysł! Nie każdy człowiek zasługuje na życie, kiedy naturalne zasoby planety zostały do cna wyczerpane. Ludzie mają wielkie potrzeby, ale skoro brak im zdolności, w czym lepsi są od robactwa?

— Uważa pan za godnych życia tylko tych, którzy mają wybitne zdolności? Są też jednak na tym świecie prości, dobrzy i pracowici robotnicy!

— Jak odróżnić dobrych od złych? — odparł władca z pogardliwym uśmiechem.

— Ależ to bardzo proste! Nawet w starożytnych czasach umiano rozpoznać ludzi. To niemożliwe, aby nie były wam znane takie odwieczne pojęcia, jak sympatia, urok osobisty czy wpływ osobowości?

— A jaki ja jestem według pani? — spytał Czagas.

— Mądry. Ma pan wybitne zdolności, ale jest pan też bardzo niebezpieczny, będąc złym człowiekiem.

— Jak pani do tego doszła?

— Dobrze pan siebie zna i stąd bierze się pańska podejrzliwość, mania wielkości i konieczność deptania ludzi lepszych od pana. Chce pan rządzić wszystkim na tej planecie i choć irracjonalność takiego pragnienia jest oczywista, jest silniejsze od pana. Unika pan kontaktu z innymi światami, bo nie może pan nimi zawładnąć. W dodatku mogą się tam znaleźć ludzie znacznie lepsi i wyżej stojący od pana!

— Czytelniczka myśli! — Czojo Czagas starał się ukryć swoje uczucia pod zwykłą maską pogardliwej wyższości. — Od pewnego czasu… Od pewnego czasu mam też ochotę zawładnąć tym, czego nie ma, czego nie było dotychczas na mojej planecie.

Szybko się odwrócił i wyszedł z pokoju.

Tiwisa wybudziła się z autohipnozy. Za jej pomocą Ziemianie kolejno uwalniali się od obrazu szalejącego tłumu, bo oglądanie tego było ponad ich siły.

„Mściciele” dysponowali niespożytą siłą psychopatów. Widok trojga Ziemian, siedzących obojętnie i nieruchomo z podwiniętymi nogami na kamiennej płycie, doprowadzał tłuszczę do szału.

„Może należało stworzyć zasłonę, żeby trochę się uspokoili” — pomyślała Tiwisa. Minęło prawie pięć godzin od rozmowy z gwiazdolotem. Tiwisa nie wątpiła, że pomoc przyjdzie na czas, lecz ostatnie godziny biernego czekania dłużyły się niepomiernie. Każda upływająca minuta na jawie nasilała trwogę. Większość ludzi Epoki Podanych Rąk posiadała zdolność przewidywania przyszłości. Niegdyś ludzie nie pojmowali, że wnikliwe postrzeganie wzajemnych powiązań zachodzących wydarzeń i związana z nim możliwość spojrzenia w przyszłość, nie ma w sobie niczego nadnaturalnego i zasadniczo przypomina rachunek matematyczny. Zanim pojawiła się teoria przewidywania, prorokować przyszłość mogli wyłącznie ludzi obdarzeni zmysłem trafnego powiązania zaistniałych faktów i wizjonerstwa. Innym zdawało się, że posiadają szczególny dar jasnowidzenia.

Obecnie trening psychiczny pozwalał każdemu władać owym „darem”, oczywiście w różnym stopniu. Kobiety od wieków były pod tym względem zdolniejsze od mężczyzn.

Tiwiza wsłuchiwała się w swoje odczucia, które wyraźnie zapowiadały tragiczny bilans wydarzeń. Nieuchronna śmierć wisiała nad nimi jak owa kolosalna pagoda. Rozpaczliwie pragnąc oddalić złe przeczucia, siadła przy głowie głęboko uśpionego Tora i wpatrywała ze smutkiem w mądre i dobre, a zarazem dziecięco niewinne oblicze. Wrażenie bezwyjściowości potęgowało się, a wraz z nim czułość i dziwne poczucie winy, jakby była winna temu, że nie zdołała ochronić ukochanego.

Astrofizyk wyczuł jej spojrzenie na sobie, wstał i obudził Gena Atala. Mężczyźni przede wszystkim obserwowali SDG.

— Minimalne zużycie nastawione jest prawidłowo — powiedział cicho Tor Lik — ale zapas jest bardzo mały…

— Dwa ogniwa z dwudziestu siedmiu i to tylko dzięki rezonansowemu doładowaniu — potwierdził Gen, siedzący w kucki przy SDG.

— W moim zostały trzy…

— Jeśli samoloty nie przyjdą na czas, wezwiemy „Ciemny Płomień”.

Zaniepokojony Gryf Rift poinformował ich, że Faj Rodis była u najwyższego władcy. Rozkaz wydano przy niej. Pomoc powinna dotrzeć w najbliższych minutach. Gryf prosił, by nie wyłączać kanału, dopóki nie zasięgnie informacji.

Minęło kolejne pół godziny… Czterdzieści minut. Samoloty nie pojawiły się nad Kin-Nan-Te. Wieczorny cień ogromnej pagody okrył cały cmentarz. Nawet „mściciele” trochę się uspokoili. Rozsiedli się, obejmując kolana rękami, w alejkach i na mogiłach, i stamtąd obserwowali Ziemian. Czy zauważyli, że pole ochronne, osłaniające podróżników cienką mgiełką, robi się coraz bardziej przejrzyste? Od czasu do czasu ktoś ciskał nożem, jakby próbując mocy ściany osłonowej. Nóż odbijał się i upadał z brzękiem na kamienie, po czym reszta się uspokajała.

Głos Gryfa Rifta, przemawiającego po ziemsku, wdarł się w ciszę cmentarną, wywołując w odpowiedzi gwar tłuszczy.

— Uwaga, Tiwiso, Genie, Torze! Rodis rozmawiała znowu przed chwilą z Czojo Czagasem. Samoloty przebijają się przez burzę, szalejącą na równinie Men-Zin. Przybędą z opóźnieniem. Oszczędzajcie baterie na ile to tylko możliwe, informujcie o sytuacji w każdej chwili, czekam przy pulpicie!

„Nagła burza tu, w najspokojniejszej klimatycznie szerokości Tormansa? I czemu stało się to wiadome dopiero teraz, kiedy w indykatorach baterii pali się ostatnie ogniwo?” Tor Lik z ponurą miną otworzył tylny luk SDG, lecz nim wyjął z niego sondę atmosferyczną, Gen Atal podał mu swoją.

Tor kiwnął milcząco głową. Coraz trudniej było rozmawiać. Słabnące pole ochronne nie zagłuszało już wrzasków gawiedzi. Błyszczący cylinder wzlatujący w niebo sprawił, że „mściciele” znowu ucichli. Wystarczyły dwie minuty, by przekonać się, że atmosfera jest zupełnie stabilna na wielu kilometrach kwadratowych między Kin-Nan-Te a równikiem, a co więcej, w promieniu godziny lotu nie ma żadnych samolotów.

— Czojo Czagas kłamie. Do czego potrzebna im nasza śmierć? — zawołała Tiwisa.

Mężczyźni nie odpowiedzieli. Gen Atal wezwał „Ciemny Płomień”.

— Podnoszę gwiazdolot do startu! Trzymajcie się, zmniejszając pole — rzekł zwięźle Gryf Rift.

Gen Atal prędko policzył w myślach: wzlot z miejsca postoju trzy godziny, lądowanie — dodatkowa godzina. Nie! Za późno!

— Przebijcie się poza miasto, rozpędzając tłum ultradźwiękiem! — krzyknął komandor.

— Bez sensu. Daleko nie ujdziemy. Zbyt długo czekaliśmy na samoloty, wierząc Czagasowi, inaczej zabarykadowalibyśmy się w jakimś budynku — rzekł ze skruchą inżynier obrony. — Zostało nam tylko jedno wyjście. Bardzo niebezpieczne… Powiadom wszystkich, Gryfie, na wszelki wypadek pożegnajmy się już teraz. Jak najszybciej. — Gen Atal pospiesznie przerwał transmisję.

Tiwisa, obejmując przyjaciół, z bezgraniczną czułością zwróciła się do Tora:

— Zawsze było mi z tobą cudownie, Afi i tak będzie do końca. Nie boję się, tylko mi smutno, że stanie się to tutaj i to jest właśnie… okropne. Mam przy sobie kryształ ze Strażą w ciemności…

Podniosła melodia jej ulubionej symfonii zadźwięczała z przezroczystego wielokąta trwożnym oczekiwaniem nieznanego.

Tiwisa wstała i poszła powoli kamienną alejką, prześlizgując się wzrokiem po otaczających ją ruinach. Jej myśli biegły swoim torem, jasne, lecz pełne wielkiego żalu, wtajemniczające ją w niezliczone sny martwych, którzy przeszli już swoja drogę na utraconej Ziemi i tutaj na obcej planecie, tłukących się bezradnie o ściany inferna.

Cmentarz, jak dawniej na Ziemi, przeznaczony był dla uprzywilejowanych nieboszczyków, zasługujących na pochówek w centrum miasta, u wejścia pradawnej świątyni. Ciężkie płyty nagrobne ozdobione były wytwornymi hieroglifami, błyskającymi pozłotką.

Tiwisa patrzyła na pomniki pięknych kobiet ze smutno spuszczonymi głowami i mężczyzn w ostatnim porywie przedśmiertnej walki; ptaków rozkładających wielkie skrzydła, niezdolne już do lotu; klęczących dzieci, obejmujących głaz, którym przywalono grób rodziców.

Człowiek, przybywając na nową planetę, starł z jej oblicza ukształtowane wcześniej życie, pozostawiając jedynie żałosne urywki niegdyś harmonijnej symfonii. Pobudował owe miasta i świątynie, pyszniąc się dokonaniami, stawiając pomniki tym, którzy odnosili sukcesy w ujarzmianiu przyrody lub upoili się iluzją władzy i chwały. Poddanie się bezrozumnym instynktom, niezrozumienie, że nie można łamać praw natury, lecz należy podporządkować im swoje drogi, doprowadziło do potwornego przeludnienia. Przez całą planetę przeszła fala śmierci obumierającej przyrody. Rezultatem tego są opuszczone miasta i zapomniane cmentarze… A dziś ostatki przedstawicieli ziemskiej cywilizacji obrócą się w popiół wśród bezimiennych mogił, pozostałości bezużytecznych egzystencji.

„Bezużyteczna i bezsensowna?” Tiwisa zadrżała. Nigdy nie przyszło jej do głowy na Ziemi, że egzystencja upływająca w głębi wszechświata, wypełniona radością pomagania innym, kontemplowaniem piękna, poznawaniem nowego i własnej mocy, może kazać się pozbawiona sensu. Ale tutaj!..

Wyobraziła sobie wyraźnie miliardy jasnych dziecięcych oczu, patrzących na świat, niewiedzących nic o przepełniających go warstwach zła i bólu; niezliczonych kobiet, z miłością i nadzieją oczekujących szczęścia i kłoniących się jak trawa pod wichurą śmierci; mężczyzn, których zaufanie i godność zostały skażone hipokryzją władzy; zwierząt, rozdymających nozdrza i rozglądających się bystro, z wytężoną czujnością, by uchronić swoje życia, ulotne jak iskierki. Po co? W imię czego to wszystko? Tu, w otoczce śmierci i odrażającej degradacji ludzkich umysłów, pytanie to nabierało szczególnej ostrości w poczuciu zagrożenia.

Okrutnie smutne przeczucie przytłoczyło Tiwisę, kiedy jej wzrok spoczął na posągu dziewczynki w narzutce. Nieustraszony wyraz twarzy, dumna postawa, rozpaczliwie splecione dłonie. Cała tragiczna siła nostalgii za przeszłością i upartej wiary w piękną przyszłość. Splot owych przeciwności tworzy prawdziwego człowieka.

Tor Lik i Gen Atal spieszyli się. Jeśli linka sondy atmosferycznej udźwignie ciężar człowieka, jest jeszcze możliwość wyrwania się z pułapki, w którą zostali zdradziecko zagnani.

Wpatrywali się w zawalone kondygnacje starej pagody, wyszukując punkty zaczepienia dla balonu ze spadochronem. Do góry wzleciał drugi cylinder i mignął niewielkim wybuchem, znikając w ciemnej niszy. Gen Atal pociągnął delikatnie za cienką linę, potem szarpnął silniej… Urządzenie trzymało się! Opasawszy się liną, Gen Atal wspiął się po niemal niewidocznej nici na niedostępne wcześniej piętro wieży. Wyczyn ten wymagał ogromnej wytrzymałości i rozwiniętych mięśni, jakie posiadali tylko Ziemianie. Inżynier obrony wciągnął się powoli w górę i do przodu.

Tor i Tiwisa stali obok SDG, gotowi ratować kolegę w wypadku zerwania się liny. Mężczyzna poczuł na ramieniu dotyk ukochanej. Wydawała się spokojna, lecz w istocie była naprężona jak sprężyna przed ostatnim wysiłkiem.

Gen uczepił się krawędzi obruszonego gzymsu, osypując odłamki gruzu. Podciągnął się znów, oparł kolanem i rozpaczliwym rzutem przedostał się do niszy. Parę sekund później, umocniwszy linę, pojawił się wyprostowany w ciemnej wnęce. Gromada zawyła dziko, rzucając się na barierę. Ziemianie cofnęli się do ostatniego SDG. Tiwisa chwyciła linę, podczas gdy symfonia Straż w ciemności zamarła na długiej, przeciągłej nucie. Atal dojrzał z góry, że „mściciele” przebili się przez granicę niebieskich słupków.

— Szybko, Tor, zatrzymaj ich ultradźwiękiem, ma samosterujący się napęd — zawołał. — Baterie gasną! Bądź ostrożny!

Tiwisa i Tor spojrzeli w górę na zrujnowaną wieżę, zasłaniającą czyste zachodnie niebo.

— Niech będzie! — zgodziła się Tiwisa. — Trzymaj mnie mocniej, Afi!

Tor Lik skierował na tłum wylot tuby. Dwa SDG przy słupkach jakby westchnęły i w tym momencie bariera ochronna zgasła zupełnie. „Mściciele” rzucili się z niesamowitym wrzaskiem na parę objętych Ziemian. Niski, nieopisanie groźny ryk ultradźwięku zatrzymał, powalił i roztrącił przednie rzędy, lecz napierały kolejne, depcząc tych, co upadli. Tor włączył maksymalną siłę napędu. Posągi pospadały z cokołów, prześladowcy odpełzli do tyłu, lecz nie zdołali uciec. Monstrualna pagoda zakołysała się i runęła, grzebiąc pod gruzami Ziemian, napastników i stare grobowce.

9. Skuta Wiara

Wir Norin i Ewiza Tanet, przyleciawszy do Kin-Nan-Te, zastali tam całą armię „liliowych”. Góra gruzów zawalonej wieży była już rozebrana, trupy „profanów” zabrane, pozostali przy życiu przepadli.

Ciała trojga Ziemian spoczywały na cmentarzu w altance z czerwonego kamienia. Tiwisa i Tor wciąż pozostawali objęci. Na ich twarzach zachował się wyraz bezgranicznej czułości. Gena Atala można było zidentyfikować tylko po skafandrze.

Ewiza i Wir zdjęli z nich odzież ochronną, której badacze nie zdążyli się pozbyć i przystąpili do obrzędu pogrzebowego. Silny promień SDG sprawił, że na kamiennej płycie pozostały tylko kontury ciał, wyznaczone cienką warstwą popiołu. W niemym smutku Ewiza i Wir zebrali je i zmieszali ze sobą. Polegli Ziemianie połączyli się w ostatecznym zbrataniu.

Dostarczyli potem platynową urnę i trzy SDG ze śladami nieudanych prób włamań na korpusach na „Ciemny Płomień”.

Rodis otrzymała zaproszenie od Rady Czterech. Władcy planety złożyli wyrazy ubolewania z powodu śmierci trojga ziemskich gości. Przypadkiem albo celowo Rada zebrała się w czarnej sali, zwanej przez Ziemian Salą Mroku.

Stojąc nieruchomo, Rodis wysłuchała beznamiętnie krótkiej mowy Czojo Czagasa. Przewodniczący Rady Czterech wyraźnie oczekiwał odpowiedzi, Faj jednak milczała. Nikt nie odważył się naruszyć trwożnej ciszy. W końcu kobieta podeszła do władcy.

— Wiele się nauczyłam na waszej planecie — oznajmiła, nie zdradzając emocji — i teraz wiem już, jak może kłamać człowiek przyparty do muru. Czemu jednak kłamie ten, kto dysponuje ogromną władzą i potęgą, jaką daje mu pozycja na wierzchołku piramidy społeczeństwa Jan-Jah? Po co to wszystko? Czy wasze społeczeństwo jest przeniknięte kłamstwem do tego stopnia, że nawet władcy mu podlegają?

Czojo Czagas wstał, pobladły i rozwierając mocno zaciśnięte dłonie, wycedził:

— Co?! Jak pani śmie…

— Mając szczere i uczciwe zamiary, jestem gotowa na wszystko. Zapewnił mnie pan, że samoloty zostały wysłane, a pańskie rozkazy spełniane są bez wahania. Za drugim razem twierdził pan, że samoloty zmagają się z nawałnicą. Niewiedza o planetografii Jan-Jah sprawiła, że uwierzyłam, ale Gen Atal i Tor Lik zbadali atmosferę, wykryli oszustwo i zawiadomili nas tuż przed katastrofą.

Rodis zamilkła. Oblicze Czagasa wykrzywiło się w gniewnym grymasie. Krzyknął falsetem na całą salę:

— Gen Szi!

— Tak, wielki przewodniczący!

— Wyjaśnić, kto wysłał samoloty, kto zameldował o burzy i kto dowodził operacją! Wszystkich przysłać tutaj! Sam przeprowadzę śledztwo.

— Proszę, panie przewodniczący! — wtrąciła Faj Rodis, składając dłonie i pochylając głowę. — Nie trzeba mnożyć ofiar i tak jest już ich wiele. Wasi strażnicy zabili mnóstwo ludzi w mieście Kin-Nan-Te, a my — dodała z lekkim drżeniem głosu — straciliśmy bliskich.

— Nie rozumie pani — odparł ze złością Czagas — że winni uchybień zhańbili mnie i całą Radę, robiąc z nas kłamców i obłudników!

— I co się zmieni, jeśli ich ukarzecie?

— Wszystko! Lekceważący rozkazy poniosą karę, pani zaś upewni się w szczerości naszych intencji i prawdomówności.

Faj Rodis spojrzała z namysłem na Czagasa. Zawarty w tym niemy wyrzut stał się po chwili nieznośny dla władcy Tormansa. Opadł niezgrabnie na fotel i odesłał Radę machnięciem ręki.

Faj weszła po schodach do „ziemskiej” części pałacu, przygotowując się na niełatwą rozmowę z Gryfem Riftem. Komandor domagał się spotkania w cztery oczy. Rodis domyślała się, że ta prośba wywołana jest pragnieniem skupienia na niej całej uwagi dowódcy.

Znaleźli się twarzą w twarz, jak gdyby Rodis weszła i usiadła w kabinie pilotów między ścianą a pulpitem. Niewidoczna granica kontaktu frontalnych stron stereo-projekcji niwelowała wszelką dzielącą je odległość. Rift i Rodis, mający, jak wszyscy Ziemianie, rozwiniętą i wytrenowaną psychikę, rozumieli się prawie bez słów, które służyły wyłącznie potwierdzeniu odczuć.

Napotkawszy spojrzenie Gryfa, zerkającego z wyrzutem na zielone światełka „sygnałów życia”, z których zostały tylko cztery, Faj powiedziała twardo:

— To niemożliwe, Gryfie. Odwrót, zaniechanie, nazywaj to jak chcesz, ale i tak niemożliwe. Zwłaszcza po tym, jak zasialiśmy nadzieję i owa nadzieja zaczęła zamieniać się w wiarę!..

Komendant gwiazdolotu podniósł się ociężale. Zaciskając wielkie pięści, lekko przygarbiony, patrzył uporczywie w zielone oczy kobiety, której nie sposób było nie kochać. Wyprostował się potem, prężąc pierś. Całą postawą wyrażał wzburzenie.

— Ta przeklęta planeta nie jest warta nawet tysięcznej części naszych strat. Nie dojrzeli jeszcze do niczego dobrego! Nie możemy dopuścić do takich ofiar! — dokończył wskazując na trzy pogasłe na zawsze „sygnały życia”.

Rodis podeszła na samą krawędź projekcji.

— Uspokój się, Gryfie — powiedziała cicho i czule, unosząc ku niemu zasmuconą twarz. — Oboje poświęciliśmy się wiedzy, o jakiej nie mają tutaj pojęcia i nie możemy spokojnie patrzeć na cudze nieszczęście. Jak przestąpić próg do większego szczęścia, skoro cała planeta pogrążona jest w infernie, zalana morzem cierpienia? Czym jest wobec tego moje życie, twoje i nas wszystkich? Zapytaj trójkę mych towarzyszy!

— Wiem, co powiedzą — odparł, opanowując się i patrząc gdzieś obok Faj. — Odpowiedzą, że sama ich obecność jest konieczna, skoro daje Tormansjanom wiarę w ziszczenie marzeń i utwierdza ich w dążeniu do celu.

— Sam sobie odpowiedziałeś, Rift! Rozumiesz, że im dłużej tu jesteśmy, tym lepiej dla tamtych. Przy wszystkich naszych niedoskonałościach jesteśmy dla nich uosobieniem tego, co niesie ze sobą społeczeństwo komunistyczne. Skoro stąd uciekniemy, wówczas śmierć Tiwisy, Tora i Gena rzeczywiście będzie daremna. Jeśli jednak znajdzie się tu grupa ludzi obdarzonych mądrością, siłą i wiarą, nasza misja zostanie wypełniona, nawet gdy wszyscy zginiemy.

— Legenda o siedmiu sprawiedliwych. Tyle, że cała planeta to nie jedno miasteczko, a nas jest coraz mniej! — odrzekł dowódca z ponurym uśmiechem.

— I znowu zapominasz, że za nami jest Ziemia, cała jej wiedza i obraz prezentowany przez was na stereo-filmach. Dodajcie do nich nasze wykłady i opowieści, w końcu nas samych. Wkrótce Czedi, Wir i Ewiza pójdą do miasta, jeśli uda mi się dogadać z władcą.

— Tael powiedział ci, że Rada Czterech jest oburzona prezentacją filmów? — spytał Gryf.

— Jeszcze nie. Spodziewałam się tego. Mam nadzieję porozumieć się z władcami, by nie prześladowali uczestników pokazów. Nie stój jak kołek, mój miły!

Gryf rozłożył bezradnie ręce, unikając jej wzroku. W tym momencie zauważył na ścianie za plecami Faj czerwonawe kontury jakichś obrazów, których wcześniej nie było. Rodis przestawiła centrum ekranu i odsunęła się na bok.

Całą ścianę jej pokoju pokrywało malowidło wykonane jaskrawymi farbami Jan-Jah i tworzące fresk przedstawiający, jak szybko zrozumiał Gryf, symboliczne wychodzenie z inferna.

Ludzie wspinali się po strasznym urwisku, wspomagając się nawzajem. Poniżej, wśród gęstej trawy kotłowała się różnorodna zbieranina, wskazując z pogardą na spoconych, umęczonych i bladych wspinaczy. Dalej stały grupki przekonanych o swej wyższości, przyglądające się innym chłodno i obojętnie.

Wspinanie do góry okazało się tragicznie beznadziejne. Wysoko, prawie na grzbiecie skały, okalającej nizinę, wystawała ostrym klinem skalna półka, ostatni etap wspinaczki. Z cienia wydobywało się niebieskie światło, odbijając się w skale. Na samym czubku występu klęczała kobieta, skuta błyszczącym łańcuchem. Przeguby jej dłoni były przykute do pleców trzecim pasmem łańcucha, oplatającym brzuch i prawe biodro. Ogniwa wpijały się w nagie ciało, tylko na karku okryte falą włosów. Spętana, pozbawiona możliwości podania rąk wdrapującym się ku niej, a nawet dania ostrzegawczego znaku, była jednakże symbolem nieugiętej wiary w naukę. Jak gdyby łączyła w sobie wszystkie radości i nadzieje. Skuta Wiara byłaby niezawisła i wolna, gdyby nie straszne pęta śmierci i cierpienia. Przypadkiem, a może celowo postać przypominała Czedi…

— Na co to? — wyraził wątpliwość Gryf. — Czy oni to zrozumieją?

— Zrozumieją — odparła Rodis z przekonaniem. — Chcę, by pozostała po nas w pałacu jakaś pamiątka.

— Zniszczą to!

— Być może. Tymczasem jednak reprodukcje rozejdą się po całej planecie.

— Jak zwykle okazałaś się silniejsza ode mnie… — rzekł Rift i zaciął się, spoglądając na Faj jak w momencie rozstania.

Ukłoniła się do samej krawędzi, wykonując dłonią czuły, kojący gest.

— Przyśniła mi się Amria Maczen, jedna z gór Azji. Na górnej platformie, gdzie zagajnik himalajskich jodeł graniczy z nagim wierzchołkiem, znajduje się stara buddyjska świątynia, ostatnia przystań strudzonych. W tym miejscu odpoczynku i medytacji przed ostatnim wzlotem góry ku niebu, o świcie i w godzinie zmierzchu dźwięczą ogromne gongi barwy czystego złota, wykonane ze stopu miedzi i tantalu. Potężne, przeciągłe dźwięki uchodzą w bezkresną dal i każde uderzenie trwa jeszcze długo w spowijającej to miejsce ciszy.

— Takie samo odczucie wywołują odbudowane dzwonnice dawnych ruskich świątyń, wyposażone tytanowymi dzwonami. Te srebrzyste dzwonki odzywają się czystym tonem i dźwięczą podobnie długą nutą, przyzywając już z daleka swym czarodziejskim śpiewem. Jakbym biegła na ten zew w rzednącej porannej mgle… Tutaj zaś każdy ranek przynosi ponure przypomnienie nieukończonego dzieła. A czas ucieka…

Rodis szybko wyprostowała się i wyłączyła TWF.

W sąsiednim pokoju Ewiza Tanet krytycznie oceniała Czedi i Wira Norina, ubranych do wyjścia poza granice Ogrodów Coama, idących w dziką dżunglę stolicy, niewiarygodnie przeludnioną według ziemskich pojęć.

— Niedobrze, Czedi — stwierdziła zdecydowanie. — Widać na kilometr, że jesteś ziemską kobietą. Skoro ludzie są tutaj faktycznie źle wychowani, będzie się za tobą wlekła cała gromada gapiów.

— No, a co z tobą?

— Nie zamierzam się włóczyć ulicami w pojedynkę, jak ty z Norinem. Będą mi towarzyszyć miejscowi koledzy. Dostanę od nich specjalny strój medyka w odcieniu kanarkowym. Dlatego wystarczą mi spodnie i bluza.

— Jest tylko jedno wyjście — stwierdził astronawigator — niech Tael doprowadzi nas niepostrzeżenie do swych przyjaciół, a ci pomogą nam się przebrać.

— Jeśli mu na to pozwolą, a nas wypuszczą. W pałacu nie wolno robić niczego bez specjalnego pozwolenia. Przekonaliśmy się o tym sami.

Czedi wsunęła dłonie za pas, odchyliła do tyłu ramiona i przybrała wyraz wyniosłej nieżyczliwości, typowy dla wszystkich tormansjańskich „żmijowatych”. Udało się jej wywołać uśmiechy na twarzach towarzyszy, wciąż głęboko zasmuconych tragedią w Kin-Nan-Te.

Ludzie Ery Podanych Rąk nie bali się śmierci i dzielnie znosili nieuchronne wyroki losu, w życiu wypełnionym nieustanną aktywnością, wytężoną pracą, podróżami i niebezpiecznymi przygodami, ale bezsensowną śmierć trojga przyjaciół na obcej planecie było znieść znacznie trudniej, niż gdyby stało się to na rodzimej.

Czy nie zostało ich zbyt mało na Tormansie? Nie, jeśli nad tym się zastanowić. Małej grupce będzie prościej nawiązać kontakt z mieszkańcami planety, łatwiej wczuć się w atmosferę psychologiczną, znaleźć właściwy sposób postępowania i zrozumieć głębiej Tormansjan. Większa ekspedycja siłą rzeczy odseparowałaby się od miejscowych swym wspólnym bytowaniem. Trzeba byłoby dziesiątek lat, nim dwie pokrewne wprawdzie rasy, lecz kompletnie różniące się sposobem życia i widzenia świata, zdołały się porozumieć. Słusznie postępują, pragnąc zanurzyć się w ludzkości Jan-Jah i rozpłynąć w potoku ich egzystencji.

Podobne przemyślenia zmuszały Ziemian do wyćwiczenia szczególnie surowej dyscypliny myśli i emocji.

Zostało ich czworo, a właściwie troje, bo Faj Rodis pozostanie zakładniczką w pałacu i jej potężna duchowa siła nie wpłynie na mieszkańców Jan-Jah. Być może tego chciał właśnie uniknąć dalekowzroczny Czojo Czagas. Nie wiadomo, czy pozwoli im zamieszkać w mieście?…

Czedi, Wir i Ewiza właśnie o tym rozmawiali, gdy weszła do nich Faj Rodis, pobladła od bezsennych nocy spędzonych nad freskiem, w którym starała się wyrazić siebie.

Ewiza wskazała jej fotel, lecz Faj pokręciła niechętnie głową.

— Tu i tak za dużo się siedzi, jak bywało u nas na Ziemi, gdy człowiek, biegacz i wędrowiec z natury, trwale zasiadł za stołem lub w fotelach maszyn transportowych, obezwładniających ciało i umysł.

— Zgada się — przytaknęła zadumana Ewiza i nieoczekiwanie spytała: — Nie wydaje ci się, Faj, że tej planety nie da się już wydobyć z inferna? Że cierpienia zanadto skaziły tu ludzkość, obdarzając ją trwałą dysgeniczną ułomnością? Że Tormansjanie nie są w stanie już w nic uwierzyć i troszczą się tylko o swe drobne przyjemności, dla zachowania których są gotowi na wszystko? — Spojrzała pytająco na Rodis, a gdy ta kiwnęła zachęcająco głową, Ewiza kontynuowała: — Skoro po planecie włóczą się zdziczałe bandy, skoro pustynie rozrastają się, wchłaniając żyzne tereny, skoro roztrwoniono złoża minerałów, a degrengolada ogarnia wszystko, a zwłaszcza ludzkie dusze, jaka siła podniesie ich z upadku? Kiedy trzysta lat temu nakazano Tormansjankom ograniczyć liczbę urodzeń, przyjęły to jak zamach na najświętsze prawa człowieka. Jakie prawa? Nie prawa, lecz prymitywne instynkty, wspólne dla wszystkich zwierząt, sprzeczne z potrzebami społeczeństwa. I do tej pory nie potrafią tutaj zrozumieć, że prawdziwa wolność polega na wiedzy i odpowiedzialności. Nie ma innej wolności w całym wszechświecie. Tormansjan nie obchodzi, czy ich dzieci będą zdrowe, mądre, silne, czy czeka je godne życie. Kierują się chwilowymi zachciankami, kompletnie nie zastanawiając się nad ich następstwami, nad tym, że rzucają nowe życie na pastwę nędznego, chaotycznego świata, że oddają je w niewolę i skazują na przedwczesną śmierć. Czy można oczekiwać, że dziecko stanie się wielkim człowiekiem, wiedząc, jak znikoma jest taka możliwość? Jak można tak lekkomyślnie traktować to, co najważniejsze i najświętsze?

Rodis ucałowała Ewizę.

— Te ważne kwestie, Ewizo, istniały też kiedyś u nas. Podczas kryzysowej Ery Rozbicia Świata, w trakcie rozpadania się zachodnioeuropejskiej cywilizacji kapitalistycznej, antropolodzy zwrócili uwagę na Indian Hopi, zamieszkujących prerie na południowym zachodzie Ameryki Północnej. Żyli w znacznie gorszych warunkach, niż na Tormansie, a mimo tego stworzyli własne społeczeństwo, z wielu względów podobne do komunistycznego, tyle że na niskim poziomie materialnym. Dla uczonych ERŚ Hopi stali się pozytywnym przykładem nadziei: wolność kobiet, kolektywna opieka nad dziećmi, wychowanie w samodzielnej pracowitości od dziecka dały im wysoką inteligencję i siłę psychiczną. Ku wielkiemu zdziwieniu i zakłopotaniu europejskich uczonych, pomimo życia przez piętnaście wieków w trudnych, surowych warunkach, zdolności dzieci Hopi okazały się większe, niż u białych rówieśników. Zaskakujące okazały się ich poziom inteligencji, bystrość umysłu, umiejętność myślenia abstrakcyjnego. Naturalnie wyrastali z nich ludzie podobni do dzisiejszych Ziemian, poważnie myślący i niezwykle aktywni, kierujący się nie zewnętrznymi pokusami i nakazami, lecz wewnętrznym imperatywem konieczności. Fizycznie Hopi byli też doskonalsi od okolicznych ludów. Przypominam sobie fotografię pewnej dziewczyny, bardzo podobnej do Czedi…

— To znaczy, że nędza Tormansa nie powstrzyma postępu? — spytała z ożywieniem Czedi.

— Jestem tego pewna — odparła Rodis z przekonaniem. — Jeśli zaś chodzi o genetykę, zestawcie okres psucia się genotypu z nawarstwianiem się zdrowych genów odkąd człowiek istnieje na ziemi. W ciągu zaledwie tysiąca lat mamy trzy miliony. Odpowiedź jest chyba jasna.

— A co zrobić z beznadziejnie zdewastowaną psychiką? — zapytała Ewiza.

— Powielasz błąd psychologów ERŚ, w tym również słynnego wówczas Freuda. Uważali oni dynamikę procesów psychicznych za coś stałego i niezmiennego, raz na zawsze „utrwalonego” w formie „libido” lub „mentalności”. W rzeczywistości istnieją tylko instynktowne odruchy, które dość łatwo koordynować ćwiczeniem i wychowaniem. Kiedy zrozumiano tę prostą prawdę, rozpoczął się odwrót od egoistycznej psychologii kapitalistycznej w stronę świadomości komunistycznej. Nieoczekiwanie okazało się, że wysoki poziom wychowania działa cuda w ludzkiej duszy i ustroju społecznym. Nastąpiła troista reakcja: lawina dobroci, miłości, samodyscypliny i troski o innych, natychmiast podnosząca siły wytwórcze. Ludzie są w stanie wyobrazić sobie swój wzlot na wyżyny, jeśli wnikną we własne młodzieńcze marzenia, wrodzone piękno uczuć, jakie w sobie nosimy, bardzo słabo ziszczane w minionych epokach.

— Tu jednak brak wiary w ludzi i lepszą przyszłość! — poparł Ewizę astronawigator.

— Dlatego Tormansjanie zwrócili się ku mistyce — stwierdziła Rodis. — Kiedy człowiek nie znajduje oparcia w społeczeństwie, które nie chroni go, tylko mu zagraża i nie może liczyć na prawo czy sprawiedliwość, skłania się do wiary w siły nadprzyrodzone, które są ostatnią ucieczką. Pod koniec Ery Rozbitego Świata mistyka bardzo się nasiliła zarówno w krajach kapitalizmu państwowego, jak i pseudo-socjalistycznych. Pozbawione wykształcenia, ciemne masy straciły wiarę we wszechmocnych dyktatorów i zwróciły się ku mistycznym sektom. Kolejny obrót spirali historycznej zwrócił większość ludzkości w stronę ateizmu. Gdyby przeprowadzić analogię, teraz właśnie jest najlepszy moment, by wśród Tormansjan rozwinęła się nowa, prawdziwa wiara w człowieka.

— Kiedy na Ziemi rozprzestrzenił się mistycyzm? — zapytała Ewiza.

— W niebieskim cyklu siedemnastego kręgu. Historycy tamtych czasów posługują się periodyzacją przyjętych w kronikach klasztoru Ban Togolo w Karakorum. Odosobnieni tam kronikarze bezstronnie odnotowywali światowe wydarzenia ERŚ, posługując się równoległym zapisem sprzecznych wiadomości radiowych. Odseparowanie klasztoru buddyjskiego pod reszty świata było przyczyną, że zachowały się w nim owe zapiski, podczas gdy w innych krajach zaginęło mnóstwo dokumentów historycznych. W Ban Togolo ocalała pełna chronologia wydarzeń i dlatego używamy jej kalendarza.

— Wielkie starcie Zachodu ze Wschodem lub Bitwa Mary zdarzyły się także w siedemnastym kręgu? — spytała Czedi.

— W roku Czerwonego lub Ognistego Kura siedemnastego kręgu — potwierdziła Faj — i trwały do roku Szkarłatnego Tygrysa.

— Zabawna chronologia! — zauważyła Ewiza. — Brzmi strasznie archaicznie.

— Wcale nie taka straszna, jak wygląda na pierwszy rzut oka. Każdy krąg odpowiada średniej długości ludzkiego życia, toteż przyswajany jest nie tylko rozumem, ale i sercem.

— Czy w Ban Togolo pracowali też kronikarze wcześniejszych okresów? — dopytywała się Ewiza.

— Ich kroniki znacznie głębiej wnikają w dzieje, aż do Ery Pomieszania Formacji.

— W Ciemnych Wiekach? W takim razie powstały między trzecim a trzynastym kręgiem. ERŚ zaczęła się w piętnastym — zanalizowała szybko Czedi.

— A skończyli pracę w czarnym cyklu kręgu siedemnastego — dodała Rodis.

— Chyba pora przerwać te dociekania, bez względu na to, w którym jesteśmy kręgu? — zwróciła uwagę Ewiza. — Zamęczymy Faj.

— W roku Niebieskiego Konia cyklu pięćdziesiątego pierwszego — odrzekła z uśmiechem Rodis. — Chodźcie do mnie. Za dużo ostatnio rozmyślamy. Zapomnieliśmy nawet o tańcu…

Tydzień później przybył do Rodis posłaniec Czojo Czagasa, dowódca naczelny „liliowych”, Jan Gao-Juar, w skrócie Jangar, mocno zbudowany człowiek o ostrych rysach twarzy. Samo jego imię wystarczało, by inżynier Tael rozglądał się bojaźliwie.

Spod przymrużonych, jakby znużonych powiek spoglądały uporczywie jasne, nie wyrażające uczuć oczy drapieżnego ptaka, bezlitosne i nieustraszone. Tael mówił w swoim czasie, że dowódca „liliowych” zawsze szuka celu. Był najlepszym strzelcem na całej planecie z pistoletu na kule, używanego przez oficerów straży i dostojników Jan-Jah.

Obcesowo spoglądając na gościa z Ziemi, pierwszy raz widzianego z tak bliska, Jangar przekazał zaproszenie od władcy.

Faj Rodis obiecała przyjść za chwilę, lecz dowódca „liliowych” nie ruszył się z miejsca.

— Rozkazano mi zaprowadzić.

— Znam drogę do zielonego gabinetu.

— Nie tam! Rozkazano mi zaprowadzić!

„Zmienili zasady” — pomyślała Rodis. Zanim wyszła z pokoju, zamarła na parę minut, by się skoncentrować i zebrać energię…

Dowódca „liliowych” szedł krok za nią, nie dając Faj szansy wypróbowania wytrzymałości jego psychiki.

Czojo Czagas oczekiwał ich przechadzając się po czerwonym dywanie. Wysokie, wąskie okna przepuszczały niewiele światła, tworząc ulubiony przez Tormansjan różowawy półmrok. Tym razem władca nie zaproponował jej, by usiadła. Rodis, nie widząc odpowiedniego siedziska, usiadła wprost na dywanie ze skrzyżowanymi nogami. Czagas uniósł brwi, dał znak spojrzeniem Jangarowi, by odszedł, przeszedł się raz jeszcze wzdłuż sali, wreszcie zatrzymał się przed Faj, patrząc na nią z góry gniewnie i podejrzliwie.

— Pokazywaliśmy filmy tylko tym, którzy łaknęli wiedzy i gotowi byli pokonać niebezpieczną drogę do gwiazdolotu, ryzykując pojmanie przez wasze kordony — oznajmiła Rodis, nie doczekawszy się pytania.

— Zakazałem publicznych pokazów! — wycedził władca. — I ostrzegałem, żebyście nie mieszali się w wewnętrzne sprawy naszej planety!

— Nie było powszechnego pokazu — odparła bystro. — Zgodnie z pańskim życzeniem, nie prezentowaliśmy filmów na całej planecie. Z pewnością ma pan ku temu powody?

— Zabroniłem pokazywać je komukolwiek!

— Żadne państwo ani żadna planeta we wszechświecie nie mają takiego prawa. Naruszyć tego rodzaju bezprawny zakaz jest naszym najświętszym obowiązkiem. Kto się ośmieli zamykać człowiekowi myślącemu drogę do poznania świata? Dyktatury faszystowskie w ziemskiej przeszłości i na innych planetach popełniały podobne zbrodnie, powodując niewyobrażalne cierpienia. Dlatego, gdy w Wielkim Pierścieniu odkrywa się państwo odmawiające swym obywatelom prawa do wiedzy, ustrój taki zostaje obalony. To jedyny precedens dający prawo ingerencji w wewnętrzne sprawy innej planety.

— Jak może osądzać jakiś tam Pierścień zło lub dobro cudzego życia! — wrzasnął rozwścieczony Czojo Czagas.

— Nie może. Nie dopuścimy jednak, by ktoś zabraniał ludziom poznawać naukę, sztukę i życie innych planet. Właśnie dlatego, by zachować z wami przyjazne stosunki i porozumienie, zrobiliśmy ustępstwo, nie domagając się prezentacji filmów na całej planecie.

Czojo Czagas wydał bliżej niezidentyfikowany dźwięk i jeszcze szybciej zaczął chodzić po pokoju.

— Przykro mi — podjęła cicho Rodis — że nie docenił pan naszych filmów. W przeciwieństwie do przytłaczającego piekła, stworzonego przez waszych przodków, zapowiadają jasno nieuchronne zwycięstwo ludzkiego rozumu.

— A co z kontrolą? Kto zaręczy za nieszkodliwość waszych projekcji? To propaganda obcych idei! Oszustwo!

— Społeczeństwo komunistyczne na Ziemi nie opiera się na propagandzie ani kłamstwie. Zrozum to, władco planety! — krzyknęła, zrywając się na równe nogi. — Na co ono Ziemianom? Jest pan mądrym człowiekiem, bez względu, jak by nie ograniczały pana dyktatorskie zapędy! Naprawdę pan tego nie czuje, że naszym jedynym pragnieniem jest dać wam, nim wrócimy do domu, jak najwięcej od siebie i pomóc waszym ludziom znaleźć drogę do lepszego życia… bezinteresownie! Proszę zrozumieć, że dla człowieka nie ma większej radości niż dawanie i pomaganie innym!

Splotła dłonie w porywie przed swą twarzą, zamierając wpół kroku od Czojo, pochylona do przodu jak wychowawczyni lub matka nad bezrozumnym dzieckiem.

Głębokie przekonanie, bijące ze słów Faj Rodis, zrobiło wrażenie na władcy. Zapatrzył się w zamyśleniu w podłogę, potem milcząc zaprowadził Faj do zwykłego miejsca ich spotkań, do zielonego pokoju z czarnymi meblami i kulą wróżebną z górskiego kryształu. Zaciągnął się dymem ze swojej fajki, którego ostry zapach Rodis już dobrze znała.

— Ludzie — powiedział, przymykając wąskie oczy — to cienie, niemający znaczenia w historii. Istnieją tylko ich dzieła. Dzieła to granit, a życie jest jak piasek. Takie stare porzekadło…

— Znam je dzięki naszym pradawnym przodkom. Proszę jednak pamiętać, że masy i władcy, w myśl dialektycznej jedności przeciwieństw, nie mogą bez siebie istnieć. Obie strony są przy tym ciemne, sadystycznie okrutne, nienawidzące się wzajemnie, zwłaszcza gdy narasta sprzeczność między skomplikowana drabiną społeczną a nędzą duchową.

— Tym bardziej zdumiewa mnie, czemu tak troszczy się pani o bezimienny motłoch Jan-Jah? To ludzie, z którymi można zrobić wszystko, co się chce! Ograbić, zabrać im żony i kochanki, wypędzić z własnych domów. Wystarczy jedynie użyć sztuczki starej jak świat: należy ich wychwalać. Wmawiać im, że są wielcy, piękni, dzielni i mądrzy, a pozwolą zrobić ze sobą wszystko. Spróbuj jednak uświadomić im, kim są naprawdę, ciemnymi głupkami, tępymi i bezradnymi poczwarkami, a wtedy ryk niezadowolenia zagłuszy każde mądre słowo, choć wegetują przez całe życie w znacznie gorszym poniżeniu.

— Pan, bez wątpienia pod wpływem filmów wywiezionych z Ziemi przyswoił sobie jeden z najgorszych sposobów rządzenia ludźmi — orzekła z dezaprobatą Faj. — Nasi przodkowie wynaleźli jednak także inną metodę: zwrócenie się do ludzkiego zdrowego rozsądku, wyjaśnienie im przyczyn zachodzących wydarzeń i uświadomienie ich następstw. Dzięki głęboko zakorzenionemu w nas poczuciu sprawiedliwości i prawości zrobimy o wiele więcej i zdecydujemy się na trudne doświadczenia, jak wykazali to już ludzie w przeszłości. Nie należy obierać najłatwiejszej drogi, można bowiem popaść w bezwyjściowe inferno.

— Trudna i twórcza droga jest niewyobrażalna dla wielkiej liczby ludności.

— Im więcej ludzi, tym większy dobór rozumów, których wspólny wysiłek stworzył na Ziemi potężną i czystą noosferę. Dzisiejszy człowiek jest rezultatem zrastania się przez miliony lat rozlicznych gałęzi wiedzy. Chroni jego dziedzictwa mnóstwo psychologicznych jaźni, dlatego jest tak wielka różnica między indywidualnościami. W tym tkwi klucz doskonalenia się i przeszkoda dla przemienienia ludzkości w mrówczą społeczność. Połączenie różnego typu struktur psychologicznych, które zawsze będą iść swoją drogą w ogólnym pochodzie kultury, jest najwspanialszym cudem i dowodem niezwykłych umiejętności człowieka w ramach dobrze ukierunkowanej społecznej współpracy.

— A miliardy głupców i psychopatów, rozdrabniających prawdę na setki małostkowych odkryć i pogłębiających myślowy chaos? Pewien mędrzec pisał o wiedzy jako o tłuszczu zamulającym mózg. Tak to u nich wygląda. Po co mają żyć dalej, marnując ostatnie zasoby planety?

— Doszliście już do nieuniknionego spadku rozrodczości wśród waszej inteligencji. Ośmieliliście się pozbawić ludzi normalnych związków, by zamienić ich w oręż ucisku i władzy! No cóż, to oczywisty skutek tyranii.

— Informacje otrzymane od inżyniera Tollo Fraela! — zawołał Czagas takim tonem, jakby ją na czymś przyłapał. — A właśnie, czy wiedział o seansach filmowych?

Rodis ogarnęło obrzydliwe poczucie konieczności oszukiwania. W świecie Tormansa niezłomne trzymanie się ziemskich praw mogło mieć niebezpieczne następstwa.

— Dawno już się domyśliłam, że ma obowiązek donosić — odparła wymijająco.

Czojo Czagas zrozumiał po swojemu odrazę malującą się przelotnie na twarzy Rodis i uśmiechnął się z satysfakcją. Faj zrozumiała, że uniknęła zagrożenia Taela. Spuściła oczy, by skryć najmniejszy odcień swoich emocji przed bystrym wzrokiem władcy.

— Proszę powiedzieć wprost, czy mogłaby mnie pani zabić? — zapytał nagle.

Rodis dawno przestały dziwić niespodziewane przeskoki myślowe Czagasa.

— Po co? — zapytała spokojnie.

— Żeby mnie usunąć i osłabić strukturę władzy.

— Usunąć pana! Na pańskie miejsce zaraz przyjdzie inny, jeszcze gorszy. Pan jest chociaż mądry…

— Chociaż! — powtórzył gniewnie.

— Wasz ustrój społeczny nie pomaga dojść do władzy ludziom uczciwym i mądrym, to jej podstawowy problem. Co więcej, zgodnie z prawem odkrytym w ERŚ przez niejakiego Petera, w tym systemie występuje tendencja do pogłębiania się niekompetencji rządzącej elity.

Czojo Czagas chciał zaprotestować, lecz powstrzymał się i zapytał podstępnie:

— A jak mogłaby mnie pani zgładzić technicznie? Czym?

— W każdej chwili mogę nakazać panu umrzeć.

— Ja także mogę panią zniszczyć w mgnieniu oka!

Rodis wzruszyła ramionami z czysto kobiecym lekceważeniem.

— W takim wypadku komandor naszego gwiazdolotu obiecał zryć powierzchnię Jan-Jah na głębokość kilometra.

— Ale pani nie uznaje zabijania! I na pewno mu tego zabroni!

— Nie będzie mnie wtedy wśród żywych — odparła z uśmiechem. — A on jest komendantem!

Czojo Czagas w zamyśleniu zabębnił palcami po stole i jakby w odpowiedzi na ten gest gdzieś zadźwięczał niewidzialny dzwoneczek.

Po tym, jak zaniepokoił się przewodniczący Rady Czterech, Faj Rodis zorientowała się, że sygnał dotyczy czegoś bardzo ważnego. Wstała, lecz tamten, wpatrzony w aparat ukryty przed oczami kobiety za ścianką z rzeźbionego drewna, władczym gestem nakazał jej zostać.

— Wzywa panią wasz statek. Do Jan-Jah zbliża się jakiś gwiazdolot. Ziemski?

— O nie! — zawołała Faj tak pewnie, że władca zerknął na nią podejrzliwie. — Nie oczekiwałam go tak szybko — dodała, czytając w jego myślach.

— Może się pani połączyć z tym nowym przybyszem?

— Oczywiście, jeśli ich planeta przynależy do Wielkiego Pierścienia.

— Chcę w tym uczestniczyć!

Rodis dostatecznie poznała już tutejsze zwyczaje. Władcy nie można zapraszać do siebie ani nigdzie indziej. Do niego zaś należy się stawiać tylko na wezwanie.

Wir Norin przybiegł natychmiast z dwoma SDG. W zielonym pokoju z niezmiennie porażającą Tormansjan realnością ukazała się kabina „Ciemnego Płomienia” z kosmonautami zwołanymi przez dźwięk alarmu. Olla Dez manipulowała selektorem fal. Sygnały ze zbliżającego się statku nie należały do pasma Wielkiego Pierścienia. Olla pociągnęła ku sobie czarną dźwignię z górnej części pulpitu i jednocześnie nacisnęła stopą czerwony pedał, włączając maszyny cyfrowe i pamięciowe, by odczytały niezwykłe pasmo przekazu.

Kabinę wypełniło przeciągłe, rozedrgane dzwonienie niestrojonej fali. Na dużym ekranie w kabinie gwiazdolotu zamajaczyły, zjawiając się i znikając, fragmenty obrazu. Czojo Czagas zamknął oczy, by uniknąć zawrotu głowy. Migotanie ustabilizowało się, a części rozbitego obrazu zaczęły układać się w całość, jakby uwięzłe w sieci. W końcu ułożyły się w widok niezwykłego statku. Składał się z czterech płaszczyzn utworzonych z kilku warstw ogromnych rur, krzyżujących się na gigantycznym cylindrze, jak cztery organy muzyczne, połączone w ukośny krzyż. W rurach pulsowały blade płomienie, obiegając pierścieniowo całe urządzenie.

Obraz gwiazdolotu rozrósł się, zapełnił cały ekran, wreszcie zbliżył się bardziej. Pozostał tylko sierpowaty wykusz dolnego cylindra na tle bezdennej czerni kosmosu. Z półksiężycowej wypustki wylatywały i unosiły się przed nią świecące znaki, podobne do ósemek. Ustawiały się w pionowych i poziomych rzędach, w oddzielnych grupach lub nieprzerwanym łańcuchem. Wizja trwała około minuty i przeobraziło się w widok wnętrza statku. Trzy płaszczyzny przenikały się pod różnymi kątami. Dziwaczna architektura z trudem dawała się rozpoznać, ukazana z perspektywy nadawcy.

Uwagę przyciągało sześć nieruchomych postaci, tonących w głębokich siedziskach przed pochyłą, trójkątną ścianą, błyszczącą jak czarne zwierciadło. Srebrno-fioletowe mętne światło biegło wijącymi się strugami po krzywiznach sufitu. Pomieszczenie pogrążało się w mroku lub nagle wybuchało oślepiającym światłem, bez przechodnich półcieni. Pulsacja oświetlenia utrudniała dokładny ogląd.

Sześć postaci siedziało na ludzką modłę. Odziane były w coś na kształt ciemnych opończy ze spiczastymi kapturami, zakrywającymi twarze tajemniczych istot.

Ziemianie nie mogli się zorientować w rozmiarach statku. Nie widzieli na ekranie niczego, co choćby w przybliżeniu kojarzyłoby się ze znanymi światami Wielkiego Pierścienia.

Rzadkie rozbłyski światła, zastygłe ciemne figury, dziwnie załamujące się, ukośne umocnienia korpusu robiły przytłaczające wrażenie. Nieznana moc przybyła z głębin wszechświata. Statek wyraźnie zbliżał się coraz bardziej. Natarczywie narastał wibrujący dźwięk, podobny do pisku ciętego metalu. Chwilami cichnący, lecz wybuchający z nową siłą przy każdym rozbłysku światła, działał na człowieka odpychająco.

Cała drżąca i niepotrafiąca określić, co czuje w danej chwili, Olla Dez wyciszyła tło dźwiękowe i włączyła nadajnik „Ciemnego Płomienia”. W parę sekund komputery namierzyły cel, przekazując znane w całej Galaktyce wezwanie Wielkiego Pierścienia.

Nic się nie zmieniło w przekazie z nieznanego gwiazdolotu. Tak samo płynęły srebrzyste błyski, a postacie w nieprzejrzystych kapturach wciąż siedziały ponure i nieruchome.

Olla wzmocniła wezwanie na tej samej fali, jaką posługiwał się obcy gwiazdolot. Słupek niebieskiego ognia, wskaźnik siły nadawania, podniósł się na szczyt skali. Kosmonautka podkręciła na chwilę kanał dźwiękowy i zaraz ściszyła do minimum, nie mogąc znieść tego żałosnego pisku.

„Ciemny Płomień” wzywał drugi statek we wszystkich znanych kodach. Przeciągły dźwięk zaczął stopniowo słabnąć. Po chwili stało się oczywiste, że obcy statek oddala się, nie odpowiadając na ich sygnały. Jakiś czas jeszcze widniał na ekranie czteropiętrowy zarys jednostki, ale i on zniknął wkrótce w czerni kosmosu.

Wesoła melodyjka zapowiedziała rząd cyferek na ekranie wyszukiwarki.

— Kurs 336-11 w północnym limbie Galaktyki, poziom czwarty, szybkość 0,88 — oznajmił Diw Simbel.

— Leci w poprzek Galaktyki, zapewne z Warkocza Bereniki, powyżej poziomu głównych skupisk — ocenił Gryf Rift.

— Dziwne, że porusza się normalnie w próżni z tak niewielką szybkością. Na przemierzenie całej drogi potrzeba mu ponad sto tysięcy ziemskich lat — odezwał się głośno z pałacu władcy Wir Norin.

Czojo Czagas i paru towarzyszących mu dostojników odwróciło się zaskoczonych w jego stronę.

— Czy załoga pozostała przy życiu? — wtrąciła Menta Kor, zadając pytanie dręczące wszystkich kosmonautów.

— I czy gwiazdolot będzie leciał bez końca? — podjął Czagas, zwracając się do Faj Rodis.

— Dopóki nie wyczerpią się zapasy energii automatów wytyczających kurs statku — odpowiedziała za nią Menta — gwiazdolot nie wyhamuje. I nawet wtedy w rozrzedzonej strefie poziomu czwartego szanse na spotkanie większego skupienia materii są tak nieznaczne, że może przelecieć całą Galaktykę i błądzić po niej jeszcze miliony lat.

— Miliony lat — powtórzył powoli Czojo i zreflektowawszy się, zmarszczył brew. — Czy wypada na Ziemi odzywać się niepytanym? — zahuczał groźnie, patrząc tylko na Rodis. — W dodatku w obecności starszych?

— Wypada — odparła. — Jeśli rozmowę prowadzi kilka osób, pierwsza odpowiada ta, w której umyśle najwcześniej sformułowała się odpowiedź. Starszeństwo nie ma znaczenia. Miałam na myśli wiek.

— Stopień także jest bez znaczenia?

— Żadnego w omawianiu danej kwestii.

— Anarchiści! — burknął Czojo, podnosząc się.

Na znak Rodis, Olla Dez przerwała łączność. Umilkło łagodne buczenie projektorów SDG.

Obwieszona jasnymi tkaninami pałacowa sala przybrała zwykły wygląda, jakby nigdy nie było w niej ponurego widma statku, mknącego w pobliżu planety i wysyłającego w próżnię niezrozumiały, piskliwy zew.

Ziemianie byli wstrząśnięci spotkaniem z międzygwiezdnym tułaczem. Przebłyski światła wśród ostro krzyżujących się płaszczyzn jednostki miały w sobie coś beznadziejnie infernalnego.

Przygnębienie wyraźnie zawładnęło nie tylko Ziemianami. Czojo Czagas oddalił się bez słowa do swych apartamentów nietypowym dla niego, niepewnym krokiem. Za nim szli bezszelestnie dwaj „liliowi”, spoglądając z pogardą na grupkę zauszników odprowadzającą ich wzrokiem.

Faj Rodis niepotrzebnie obawiała się, że jej towarzyszy zatrzymają jeszcze na kilka dni. Inżynier Tael wręczył Czedi, Ewizie i Wirowi kawałki giętkiego plastiku upstrzone napisami i pokryte przezroczystą folią. Karty te zapewniały wejście do wszystkich urzędów, galerii i instytutów Ośrodka Mądrości. Ku wielkiemu zdziwieniu Ziemian okazało się, że podobne prawo mieli tylko nieliczni mieszkańcy stolicy. Większość dysponowała kartami innego rodzaju, o ograniczonym zasięgu. Człowiek nieposiadający karty był poza prawem. Jeśli został schwytany, po przesłuchaniu wysyłano go w inny rejon planety, gdzie brakowało rąk do pracy fizycznej albo, skoro nie było takiej potrzeby, skazywany zostawał na „lekką śmierć”.

Tael odprowadził troje Ziemian wraz z ich SDG na granicę zakazanej strefy Ogrodów Coama i przekazawszy ich przewodnikom, zawrócił. Znalazł Faj Rodis w pobliżu przezroczystej ściany holu, w której znajdowały się drzwi do opustoszałych pokojów. Bez skafandra, w szerokiej, krótkiej spódniczce ze stanikiem wydawała się bliższa i bardziej swojska.

Rodis wpatrywała się w park, w rozchwiane konary drzew, wznoszące chciwie ku niebu spiralne gałązki. Tael pomyślał w tym momencie, jak bardzo miła jego sercu roślinność, może wydawać się obca Ziemianom. Osamotniona Rodis w swoim zalotnie dziewczęcym, według kryteriów Jan-Jah, stroju, wydała mu się zasmuconą i bezbronną niewolnicą.

Inżynier zapomniał o wszystkim. Długo skrywane uczucia wyrwały się z serca z siłą nieoczekiwaną dla niego samego. Przyklęknął na kolano, upodabniając się bezwiednie do dawnych ziemskich rycerzy. Uchwyciwszy opuszczoną dłoń Rodis, zaczął gorąco, wyraziście i gorliwie wyznawać swoją miłość.

Rodis słuchała go bez ruchu i bez zdziwienia, jakby wszystko, co mówił Tormansjanin, wiedziała od dawna.

Tael patrzył jej w oczy, starając się z nich wyczytać lub chociaż zgadnąć odpowiedź. Jaśniejące, jak u wszystkich Ziemian, czarowne zielone oczy mieszkanki Ziemi pod warstwą życzliwości taiły nieugiętą odwagę i czujność, stojące na straży jej wewnętrznego świata. Rozbijając się o tę niewidoczną ścianę, gasły marzenia i miłosne wyznania, stawiające inżyniera na równym poziomie z Faj. Tael spuścił głowę i zamilkł, pozostając u jej nóg w pozie, która zaczęła mu się teraz wydawać nieodpowiednia.

Faj uścisnęła jego połączone dłonie i lekko uniosła. Chciała położyć własne na jego ramionach, on jednak, znając ich uspokajającą moc, odskoczył prawie ze złością. Wedle znanego ludzkiego prawa, istniejącego zarówno na Ziemi, jak i na Tormansie, mężczyzna pragnący miłości lżej znosił odmowę, niż gest przyjaźni. Tormansjanin nie użalał się nad sobą i w sumie był za to wdzięczny wybrance, nie odpychającej go, ale zarazem tak nieosiągalnej.

— Proszę wybaczyć — rzekł z godnością — że się zapomniałem i wydawało mi się… Słowem, zapomniałem, że nie może pani żywić uczucia do niższych istot z zapomnianej planety.

— Mogę, Taelu — odpowiedziała cicho.

Inżynier splótł boleśnie palce rąk założonych do tyłu. Znowu, łamiąc wolę i gniotąc pierś, zawładnęła nim niebezpieczna moc ziemskiej kobiety.

— To znaczy… — wymamrotał, znów czując przypływ nadziei.

— Proszę spojrzeć oczami Ziemi, Taelu. Widział pan nasze życie. Niech pan znajdzie dla mnie miejsce w swoim, bo miłość u nas rodzi się tylko na wspólnej drodze. Inaczej będzie to tylko fizyczna namiętność, która ulotni się, gdy zostanie spełniona. Nieczęsto odnosi się pełny sukces, bo prawdziwa miłość wymaga takiego poziomu uczuć i natężenia sił, że bywa niebezpieczna dla nierównego partnera.

Mentorski wywód, jakim stało się jej wyjaśnienie, stał się dla inżyniera nieznośny i obraźliwy, choć dobrze widział, że Faj rozmawia z nim szczerze, bez wykrętów, właśnie jak równy z równym.

Pożegnał się i pobiegł do wyjścia, starając się zachować do końca spokój godny Ziemianina.

Faj Rodis spojrzała za nim z przykrością i szybko zawołała:

— Proszę wrócić, muszę powiedzieć panu coś ważnego.

Zaprowadziła go do swego pokoju i starannie zamknęła drzwi. Zabuczał SDG. Włączywszy pole ochronne, opowiedziała mu o swojej rozmowie z Czojo Czagasem.

Tormansjanin słuchał jej z bladym uśmiechem, który u mieszkańców planety Jan-Jah maskował bezsilną gorycz.

— Powiedziała pani, że mam obowiązek donosić?

Rodis kiwnęła głową.

— To prawda! Donosiłem przez cały czas, nie mogłem inaczej.

— Dlaczego?

— Jeden dzień bez donosu i nie mógłbym już pani nigdy więcej zobaczyć.

— Co pan donosił?

— Och, to niebezpieczna gra. Mówić prawdę, która wam nie zaszkodzi, przemilczać ważne rzeczy, zmyślać półprawdy. Ma się do czynienia ze przemyślnymi wrogami, lecz politycznie spreparowana półprawda godzi przede wszystkim w nich samych.

— Dlaczego prowadzi pan taką grę?

— Jak to, dlaczego? A dziesiątki tysięcy ludzi Jan-Jah widzących komunistyczną Ziemię? A wiedza, jaką nas obdarzyliście? A radość obcowania z wami? Przypadł mi jeszcze szczęśliwszy los! Zobaczyć inne życie, tak bajecznie piękne, stać na granicy dwóch światów! Zrozumieć, uwierzyć i przekonać się o możliwości wyjścia dla ludu Jan-Jah!

— Wybacz mi, Taelu — z szacunkiem, jak do osoby starszej, powiedziała Rodis. — Wiem jeszcze tak mało i popełniam fatalne błędy…

— Co pani mówi, moja gwiazdo! — zawołał wstrząśnięty Tael, cofając się do drzwi.

Rodis chwyciła go mocno za rękę i posadziła na wielkiej kanapie, na której zazwyczaj zasiadali Ziemianie.

Inżyniera ogarnęło dziwne uczucie obcości. Jakby wszystko to działo się z kimś innym, a on sam był tylko postronnym obserwatorem spotkania mieszkańców różnych światów.

Faj wskoczyła na kanapę, podciągając nogi i obejmując odkryte kolana. Spojrzała teraz na inżyniera innym okiem, rozumiejąc, skąd wzięły się te głębokie zmarszczki, co poorały mu czoło; czemu tak boleśnie i ponuro marszczyły się brwi nad jasnymi i bystrymi oczami myśliciela; czemu głębokie bruzdy biegły od koniuszków nosa w dół policzków, mijając kąciki pełnych, zawsze zaciśniętych warg; czemu przedwczesna siwizna przyprószyła wąsy i bródkę.

Swoim zwyczajem położyła palce na dłoni inżyniera, nawiązując kontakt cielesny, pomagający wyczuć emocje człowieka, tak odmiennego w swoich zwyczajach i tak bliskiego w pragnieniach.

Tael patrzył smutnie zadumany. Nie po raz pierwszy pojawiło się odczucie kosmicznej przepaści, rozwierającej się za plecami Rodis i Tormansjanin zadrżał.

Faj silniej przycisnęła jego dłoń i cicho spytała:

— Bądź ze mną szczery, Taelu. Czym grożą ci, co stoją za pańskimi plecami i oczywiście każdego mieszkańca Jan-Jah?

— Zważają na przewinienia. Gdybym naruszył obowiązek donoszenia, czekałoby mnie wygnanie. Musiałbym wyjechać do jakiegoś dalekiego miasta, bo w stolicy nie dostałbym pracy.

— A gdyby się wydało, że wykorzystał pan kontakty z nami, żeby przekazywać swoim kolegom nasze informacje?

— Oskarżą mnie o zdradę stanu. Aresztują i będą torturować, abym wydał wspólników. Ich będą przesłuchiwać swoją drogą, aż wydadzą pozostałych i przy tym parę setek niewinnych, po prostu by uwolnić się od nieznośnych mąk. A potem zgładzą wszystkich.

Rodis zadrżała, choć wszystko to było jej dobrze znane. Teraz jednak nie rozgrywała się przed nią historia i nie były to przeżycia ludzi z zamierzchłych tysiącleci. Samo życie Tormansa w osobie inżyniera Taela spoglądało na nią z łagodnym smutkiem. Ten spokój był bardziej tragiczny, niż rozpaczliwy krzyk. Pokój ekranizowany przez cicho buczącego SDG wydał jej się wątłą tratwą na wrogim oceanie o dalekich, niedostępnych brzegach.

— Nie boję się ich — oświadczył Tael — choć nie dlatego, że wierzę we własną siłę. Nikt się nie może im oprzeć. To, co opowiadają legendy o ludziach niezłomnych jest albo kłamstwem, albo świadectwem niewystarczających umiejętności oprawców. Istnieją ludzie o niezwykłym heroizmie, ale jeśli są odpowiednio długo maltretowani, także się złamią, zamieniając się w obite, półżywe zwierzę, spełniające półprzytomnie rozkazy.

— Więc na co pan liczy?

— Na własną słabość. Oprawcy na początku dręczą człowieka fizycznie. Drugim etapem jest złamanie psychiki. Umrę w pierwszym etapie i nie dowiedzą się ode mnie niczego!

Faj Rodis wyprostowała się z westchnieniem. Tormansjanin nie mógł oderwać oczu od jej wysoko uniesionych piersi. Nieprzyzwoicie i bezwstydnie wedle moralności Jan-Jah, lecz kobieta z Ziemi odebrała spojrzenie inżyniera jako wyraz naturalnego męskiego popędu.

Pomyślała, że natura, bez względu na nieodłączne okrucieństwo procesu ewolucji, zawsze okazuje się bardziej humanitarna od człowieka. Człowiek, wymyślając pociski wbijające się głęboko w drugiego człowieka, strzały, kopie i kule, dziarsko wzbogacał infernalne udręki na Ziemi, odrzucając bojową taktykę drapieżnika, opartą na szoku pierwszego uderzenia, rozerwaniu ważniejszych narządów i bezbolesnej śmierci z wykrwawienia. Ludzkie ofiary zaczęły umierać w strasznych męczarniach spowodowanych wewnętrznym udręczeniem. Kiedy zaś osobnicy o skrzywionej psychice odkryli sadyzm, wynaleźli także piekielną technikę torturowania, wykorzystaną natychmiast w celach wojskowych i politycznych.

A oto dzieci Ziemi powróciły do podobnego świata, dawno startego z powierzchni ich planety!

Faj pogładziła dłonią włosy inżyniera.

— Posłuchaj, Taelu! Niech pan dalej ich informuje, przecież pan wie, że nie mamy sekretów. Zabierzemy pana na „Ciemny Płomień”, wyleczymy, wzmocnimy ciało i wyszkolimy psychikę. Dowie się pan, jak władać swoim ciałem i uczuciami, jak podporządkowywać sobie ludzi, jeśli pomoże to w pańskim dziele. Wróci pan tu jako inny człowiek. Wystarczą dwa, może trzy miesiące!

Tormansjanin wstał z kanapy, potrząsając zdecydowanie głową.

— Nie, Rodis — odparł, wymawiając jej nazwisko nietypowo dla Tormansjan miękko i czule. — Nie mogę stać się idealnie zdrowy wśród chorych ludzi mojej planety. Nie mogę, gdyż dobrze wiem, jak dużo sił i czasu trzeba poświęcać sobie, by się na takim poziomie utrzymać. Nie odziedziczyłem idealnego ciała po przodkach. Jakiekolwiek przybliżenie się do waszej mocy kosztuje tyle czasu i uwagi, że nie starczyłoby mi ich na znacznie ważniejsze rzeczy: dobroć, miłość, współczucie dla innych, co jest mym obowiązkiem. Mało jest dobra i miłości w naszym świecie! Mało ludzi utalentowanych i nie tracących przy tym owych darów na głupstwa w rodzaju kariery, bogactwa czy władzy. Urodziłem się słaby, lecz kochający ludzi i nie powinienem zboczyć z tej drogi. Dziękuję pani, Rodis!

Kobieta spoglądała milcząco na inżyniera, aż w końcu jej „gwiaździste” oczy przygasły, przykryte rzęsami.

— Dobrze, Taelu! Pańskie założenia są bardzo szlachetne. Nauczę pana, jak umrzeć w jednej chwili z własnej woli, nie używając niczego, oprócz wewnętrznych sił organizmu. Na przestrzeni wieków wszyscy tyrani szczególnie nienawidzili ludzi samowolnie uchodzących spod ich władzy nad życiem i śmiercią. Prawo rozporządzania czyjąś śmiercią i życiem było niezbywalnym atrybutem despoty. Ludzie wierzyli w taki fetyszyzm, podtrzymywany przez Kościół chrześcijański. W ciągu tysiącleci ziemskiej cywilizacji tacy ludzie nie osiągnęli niczego, prócz bolesnych sposobów samobójstwa, dostępnych również zwierzętom. Tylko hinduscy mędrcy zrozumieli dość wcześnie, że czyniąc człowieka panem własnej śmierci, wyswobadzają go od strachu przed życiem… — Rodis pomyślała chwilę i spytała: — Ale może przy waszym obowiązku „wczesnej śmierci” nie jest to tak istotne, jak dawniej na Ziemi?

— Bardzo ważne! — zawołał Tael. — „Łagodna śmierć” jest też całkowicie w rękach oligarchów i bez pozwolenia nikt nie może wejść do jej pałacu. A dla długo żyjących ich życie i śmierć całkowicie zależą od woli władców.

— Musi pan znaleźć czas — orzekła zdecydowanie Rodis. — Potrzebne będzie sporo ćwiczeń przy pańskim psychicznym niewyszkoleniu.

— Zbyt wiele!

— Nie da się tego przyswoić bez doświadczonego nauczyciela. Trzeba wiedzieć, jak zatrzymać serce w wybranym przez siebie momencie. Jeśli zwykły człowiek z Jan-Jah spróbuje zahamować działanie serca, nie dostarczając mu dopływu zasilającego je tlenu, natychmiast je rozerwie. Dlatego, aby zatrzymać serce trzeba wpierw uśpić mózg, lecz wówczas straci samokontrolę i „lekcja” zakończy się śmiercią. Moim zadaniem jest nauczyć pana, jak nie stracić samokontroli do ostatniego tchnienia.

— Jestem pani tak wdzięczny! — zawołał radośnie Tael. Śmiało pochwycił obie dłonie Rodis i pokrył je pocałunkami.

Wyswobodziła ręce i podniósłszy głowę Taela, sama go pocałowała.

— Nigdy nie przypuszczałam, że ofiaruję zakochanemu we mnie człowiekowi dar śmierci. Jak nieskończenie dziwne i smutne jest życie we władzy inferna!.. — Zauważywszy, że Tael spogląda na nią ze zdziwieniem, dorzuciła: — W jednej z dawnych ziemskich legend mówi się o bogini smutku, upajającej śmiertelników zatrutym winem.

— Pamiętam tę legendę i wiem teraz, że pozostała po naszych prawdziwych przodkach! Tylko u nas opowiada się, że to wino było z roślin wyrosłych na grobie miłości. U was także?

— Tak.

— I to była bogini smutku! A zatem do jutra! Dobrze?

Inżynier Tael sam wyłączył ekranizowanie i wyszedł, nie oglądając się, ostrożnie zamykając za sobą ciężkie, wysokie drzwi.

Faj Rodis położyła się na kanapie, opierając podbródek na splecionych dłoniach. Rozmyślała o swej podwójnej roli na planecie Jan-Jah. Przebiegły władca, czyniąc z niej tajną więźniarkę swego pałacu, odizolował ją tym samym pod mieszkańców planety. Jednocześnie dał jej niechcący możliwość wniknięcia w samą istotę władzy nad planetą, zanalizować bezpośrednio ustrój oligarchiczny, który trudno było pojąć człowiekowi z wyższego systemu komunistycznego bez osobistego doświadczenia. Osnowa oligarchii wydawała się zasadniczo prosta i praktykowana była dawniej na Ziemi w różnych formach, od despotycznych dyktatur w Asyrii, Rzymie, Mongolii i Azji Środkowej do ostatnich przejawów nacjonalizmu na kapitalistycznym Zachodzie, wiodących nieuchronnie do faszyzmu.

Kiedy jakaś grupa społeczna zaczyna przyznawać sobie wyłączną rację, prowadzi to zawsze do niszczenia jawnych wolnomyślicieli, czyli najinteligentniejszej części narodu. By zdławić wolność, oligarchowie zawsze starali się złamać wolę swoich poddanych, okaleczyć ich psychikę. Do urzeczywistnienia tego zadania próbowali wciągnąć uczonych. Na szczęście upadek nauk biologicznych na Tormansie nie pozwolił tego typu „uczonym” osiągnąć znaczących sukcesów w tych złowieszczych gałęziach biologii, które w niektórych ziemskich państwach przeobraziły w swoim czasie ich narody nieomal w tępe roboty, w ślepych wykonawców cudzej woli. Tutaj, na ubogiej planecie, środki łamania psychiki były równie ubogie: terror i głód plus całkowity rozdział nauki od doświadczenia. Duchowe wartości wiedzy i sztuki, gromadzone przez narody całymi tysiącleciami, zostały zaprzepaszczone. Zamiast nich wprowadzono pogoń za fałszywymi wartościami, za rzeczami, które były coraz gorsze w miarę upadku ekonomii, co konsekwentnie wynikało z psychicznego i moralnego upadku gatunku ludzkiego. Na Ziemi, z powodu różnorodności krajów i narodów, oligarchia nigdzie nie zdobyła tak absolutnej władzy jak na Tormansie. W każdej chwili i w każdym miejscu na planecie władcy mogli zrobić wszystko, co chcieli, wydając polecenie. Wyjaśnienie konieczności lub wytłumaczenie tego, co się stało, pozostawiano uczonym na usługach władzy. Władza absolutna często wpadała w ręce ludzi chorych psychicznie. W dawnych czasach na Ziemi ewidentni paranoicy z ich złowrogą energią i fanatyczną wiarą w swoją prawość zostawali politycznymi lub religijnymi przywódcami. W rezultacie wśród słabszych fizycznie zwiększała się liczba ludzi o psychice maniakalno-depresyjnej, której podstawę stanowił strach przed karą, damoklesowy miecz chronicznego lęku, by przypadkiem nie popełnić pomyłki, popełniając zakazany postępek.

Władcy Tormansa nie musieli się lękać sprzeciwu i dzięki temu byli, na szczęście, pozbawieni kompleksu paranoidalnego i manii prześladowczej, co bez wątpienia uratowało życie milionów ludzi.

„Och, te sny o złocistym niebie, o przystani skrzydlatych okrętów!” — wspomniała Rodis wiersz dawnego rosyjskiego poety. Najbardziej lubiła rosyjską poezję tamtych czasów za jej czystość i wierność człowiekowi. Sny spełniły się całkiem inaczej, niż to się marzyło poecie. Wraz z rozwojem cywilizacji technicznej coraz więcej ludzi było wyłączonych z aktywnego życia albo funkcjonowało w bardzo wąskiej strefie swej specjalizacji, niczego więcej nie wiedząc i nie umiejąc.

Aż do Ery Rozbicia Świata przeciętny człowiek na Ziemi był jednostką wszechstronnie rozwiniętą: mógł zbudować własnoręcznie dom lub statek, widział, jak obchodzić się z koniem i powozić, a jeśli trzeba było, walczyć z mieczem w dłoni w szeregach armii.

Później, gdy było coraz więcej ludzi, stali się nic nieznaczącymi dodatkami do swych wąskich i błahych profesji, biernymi pasażerami różnego rodzaju środków transportu.

Gdyby wyobrazić sobie ludzkość w formie piramidy, to im wyższy, tym bardziej spiczasty i odludny wierzchołek, zatrudniający grupę ludzi aktywnych i szersza podstawa. Jeśli wcześniej poszczególna jednostka była wszechstronna i silna, wraz z wzrostem piramid, tracąc ciekawość życia stawała się coraz słabsza i nieudolna. Wielu myślicieli ERŚ uważało brak życiowych zainteresowań za niebezpieczniejszy od wojny atomowej! Jaka by nie była elita warstw wyższych, coraz mocniej uciskała poddanych, pogłębiając inferno. Wobec takiej tendencji, cywilizacja wyrastająca z kapitalizmu technokratycznego musiała upaść. I upadła! Piramida hierarchiczna władzy na Tormansie objawiała się oczom Rodis jako stopniowo rozszerzająca się pryzma kolejnych warstw. Wspierała się na szerokiej „podstawie”, jakimi były miliardy „kży”, niewykształconych, niezdolnych, obdarzonych „szczęściem” śmierci za młodu.

„Nasi uczeni, zwłaszcza mój Kin Ruh, mieli całkowitą rację — pomyślała — gdy mówili o pomnożeniu inferna, przy braku możliwości wyrwania się z niższych warstw piramidy. Powinna zostać zburzona! Chociaż piramida jest najbardziej stabilną budowlą z wszystkich ludzkich gmachów! Utrącenie samego wierzchołka niczego nie zmienia: na miejsce obalonych zjawiają się nowi, wywodzący się z niższej warstwy. Trzeba zniszczyć samą podstawę piramidy, a do tego konieczne jest oświecenie „kży”.

Rodis wezwała „Ciemny Płomień”. Musiała się naradzić z Gryfem.

Rift pojawił się przed nią w, niestety nieprzekraczalnej, odległości trzech kroków, wyraźnie ucieszony nadprogramowym spotkaniem.

Opowiedziała mu o piramidzie i komandor zamyślił się.

— Tak, to jedyne wyjście. Zresztą, jest to klasyczna metoda wszelkich typowych rewolucji. Piramida rozpadnie się tylko wtedy, gdy w niższych klasach dojrzeją siły gotowe do zbudowania nowego społeczeństwa. Twój inżynier musi zrozumieć, że w tym celu niezbędny jest sojusz „dży” i „kży”. Inaczej Tormans nigdy nie wydobędzie się z inferna. Konflikt pomiędzy nimi jest głównym rdzeniem oligarchii. Nie mogą się obejść bez jednych i drugich, sami jednak egzystują dzięki ich antagonizmowi. Jedni i drudzy tak samo szamoczą się w solidnych klatkach, stworzonych wysiłkami obu klas społecznych. Im bardziej są sobie wrodzy, tym klatka się staje mocniejsza. Trzeba dać im nie tylko wiedzę, ale też broń.

— Nie możemy rozdawać broni na oślep — odparła Rodis — a powszechna oświata rozwija się zbyt wolno! Obecnie najważniejsze są dla nich środki obrony, nie ataku, dokładnie środki obrony przed despotyzmem. Dwa silne urządzenia: DPA, wskaźnik psychologii i IKP, indykator krótkiej pamięci, uchronią powstające grupy przed szpiegami, pozwolą im się rozwinąć i umocnić.

— Zgadzam się, lecz informacje trzeba inaczej rozpowszechniać — stwierdził Gryf. — Na początku zadziałaliśmy naiwnie, tworząc niebezpieczną sytuację. Proponuję zawiadomić władców o zakończeniu pokazów filmowych. Powiesz im prawdę, my zaś tymczasem przygotujemy milion nagrań, których setka bez trudu pomieści się w kieszeni każdego. Zamiast kontynuować seanse, zaczniemy rozdawać nagrania z informacjami wideo na każdy ważny dla nich temat. Ci, którzy oglądali filmy, potwierdzą, że te informacje są realnie prawdziwe, zebrane dla błądzących w ciemnościach.

— Zrozumiałam dzisiaj, że oprócz DPA konieczny jest trening psychologiczny, który uwolni ich od strachu przed prześladowaniami i od fetyszyzacji władzy. Zbyt szeroko rozeszły się tutaj związki ludzi z państwem. Wisi ono nad nimi jak złowieszcza, wszechmocna siła. Najwyższy czas, aby zrozumieli, że w normalnym społeczeństwie jednostka i naród stanowią jedność, nie antagonizm. Przejście od jedności do wielości i odwrotnie jest właśnie tym, czego nie rozumieją, myląc cele i środki, wiedzę z techniką, ilość z jakością.

Gryf Rift uśmiechnął się niewesoło.

— Nie pojmuję, jakim cudem ta cywilizacja wciąż funkcjonuje, skoro narusza prawo Sined Roba. Skoro osiągnęli wysoki poziom techniczny prawie umożliwiający zawładnięcie kosmosem i nie zatroszczyli się równowagę moralną, znacznie ważniejszą od materialnej, nie mogli przejść progu Roba! Żadne społeczeństwo na niskim poziomie etycznym nie mogło go przejść bez samozniszczenia, a im się jednak udało!

— Jak mogłeś na to nie wpaść, Gryfie! Ich cywilizacja była od początku monolitem, podobnie jak narodowość, bez względu na to, jakie stworzyli państwo. Żelazny kołpak oligarchii przytłoczył całą planetę, omijając zagrożenie progu Roba, a zarazem blokując możliwość wyjścia z inferna…

— Zgadza się! A co ze Strzałą Arymana?

— Zobaczymy… — Rodis nasrożyła się i dodała pospiesznie: — Idą tu. Do zobaczenia, Gryfie! Przygotuj nagrania z informacjami, a o tematach porozmawiamy na radzie ogólnej. Zróbcie jak najwięcej DPA i IKP! Wszystkie ręce na pokład!

Rodis wyłączyła SDG i usiadła na kanapie, wyczuwając zbliżanie się obcego człowieka.

Rozległo się pukanie do drzwi. Pojawił się w nich chudy i wysoki, stary „żmijowaty”.

— Wielki przewodniczący zaprasza władczynię Ziemian, by spędziła wieczór w jego apartamentach. Oczekuje panią za… — Urzędnik podniósł oczy na ścianę, gdzie na dużych zegarach oscylowały półokrągłe świetliste promienie i zobaczył fresk Faj Rodis. Zbity z tropu dokończył pospiesznie: — Za dwa pierścienie czasu.

Faj podziękowała i odesłała posłańca. „Znów coś nowego” — pomyślała, podchodząc do lustra i krytycznie oceniając swą skromną odzież.

Kobiety Ziemi, urodzone artystki, lubiły bawić się w przebieranki. Zmieniając wygląd, przeobrażały się w wybraną przez siebie postać. Podczas podróży gwiazdolotem Olla Dez wcieliła się w markizę z końca ery feudalnej, Nea Holli stała się szaloną dziewczyną ERŚ, a Tiwisa Henako japońską gejszą. Mężczyzn mniej to bawiło z powodu uboższej wyobraźni i czysto męskiej niechęci do wdawania się w szczegóły.

Rodis, obracając się przed lustrem i przybierając różne oblicza, poprzestała na wizerunku kobiety starożytnych Indii, magarani. Hinduski strój, sari, pasował do sytuacji dzięki swej prostocie i dlatego, że żadna inna suknia nie dostosowywała się lepiej do właścicielki. Sari doskonale oddaje nastrój i emocje kobiety. Może stać się nieprzenikalną zbroją lub odkrywać ciało, ujawniając jego linie.

Faj posłużyła się umiejętnie niewielkimi środkami, jakimi dysponowała.

Nastawiwszy SDG, wzięła jonowy prysznic i masaż elektroniczny, potem zmieniła pigmentację swojej skóry na złotobrązowy odcień dziecka Tingi. Krótkie włosy, rozczesane nad czołem, zebrała z tyłu głowy w kunsztowny koczek. Kawałek błyszczącego drutu tytanowego podzieliła na części i zamieniła w obrączki, dzwoniące jak bransoletki na kostkach i przegubach. Płat śnieżnobiałej tkaniny, usianej srebrnymi gwiazdami, zamienił się w sari, nieco krótsze, niż bywało w dawnych czasach. Namalowała ciemną kropkę między brwiami i przeszła się po pokoju, by dostosować krok do nowego kostiumu. Pożałowała, że nie wzięła ze sobą kolczyków.

Zostało jeszcze pół godziny, skupiła się więc, przywołując w wyobraźni leniwie przepływające obrazy pradawnych Indii…

Rozbawiona i lekko podniecona dzwonieniem swych bransoletek, weszła do zielonego gabinetu rozsiewając wokół ledwie uchwytny zapach zdrowego ciała, odświeżonego tonizującym podmuchem.

Czojo Czagas wstał na jej widok trochę szybciej niż zwykle. Przywitał kobietę jak zawsze trochę drwiąco, lecz wyraźnie mu się spodobała. Tylko w głębi wąskich oczu czaiła się czujna nieufność.

Zet Ug i Gen Szi siedzieli przy stole w czarnych fotelach, a pod kotarą stał chudy i wysoki „żmijowaty”, który przyszedł wezwać Faj Rodis. Na jej widok odetchnął z ulgą i przysiadł na taborecie z dziwacznymi nóżkami. Zza portiery, zakrywającej następne drzwi, wyszła pewnym krokiem na środek wysoka, kształtna kobieta. Faj oceniła po sposobie, w jaki przywitali ją członkowie Rady, pozycję nieznajomej w skomplikowanej tormansjańskiej hierarchii. Była znacznie wyższa od Rodis, z długimi, może trochę zbyt cienkimi nogami, muskularnymi ramionami i władczą postawą. Subtelna i okrutna zarazem twarz, mocno skośne oczy pod prostymi brwiami i burza czarnych włosów. Jedyną ozdobą nieznajomej były kolczyki, składające się z dziesiątków kulek błyskających czerwonymi ognikami, rzucających dzikie błyski na trochę zapadłe policzki i wydatne skuły. Ramiona i pierś były silnie wydekoltowane. Dwie wąskie wstążki wpijały się w gładką skórę, podtrzymując suknię. W codziennym życiu Tormansa w żadnym wypadku nie wypadało całkowicie odsłaniać biustu. Kobieta, która uczyniłaby to nawet niechcący, uważana była za zhańbioną. Wieczorem jednak kobietom lubiły się pojawiać niemal całkiem obnażone. Rodis nie zdołała jeszcze rozgryźć tej podwójnej moralności.

Faj spodobała się surowa uroda nieznajomej i jej zdolność autokreacji. Każdy pukiel jej na pozór niedbale uczesanych włosów obliczony był na świadomy efekt.

Kobieta spokojnie przyjrzała się ziemskiej przybyszce, nieco przymrużając chłodne oczy i pół otwierając pięknie zarysowane wargi, wykrzywione złym grymasem.

Zojo Czagas odczekał chwilę, jakby dając kobietom czas na przyjrzenie się sobie nawzajem, równocześnie samemu bezceremonialnie je porównując.

— Er Wo-Bia, moja przyjaciółka i doradczyni w sprawach państwowych — oświadczył w końcu. — Władczyni Ziemian, znana na całej planecie.

Przyjaciółka Czagasa zadarła dumnie głowę, jakby chcąc powiedzieć: „Ja też jestem znana na całej planecie!”

Wyciągnęła dłoń do Faj Rodis, ta zaś, zgodnie ze zwyczajem Jan-Jah, podała swoją. Silnie ogorzała dłoń mocno uścisnęła jej palce.

— Myślałam, że kosmiczni podróżnicy ubierają się inaczej — oznajmiła, nie kryjąc zdziwienia strojem Rodis.

— Naturalnie, w trakcie podróży. Na co dzień, jak komu przyjdzie do głowy.

— I przyszedł pani dzisiaj do głowy właśnie taki strój? — spytała tamta.

— Dzisiaj postanowiłam stać się kobietą jednego z dawnych narodów Ziemi — odparła Rodis.

Er Wo-Bia wzruszyła ramionami, jak gdyby mówiąc: „Widzę na wskroś wszystkie pani sztuczki”.

Czojo Czagas posadził kobiety za stołem, na którym stały kolorowe filiżanki z gęstym napojem energetycznym.

Przewodniczący Rady Czterech był w dobrym nastroju. Nawet osobiście podał Faj jej filiżankę.

Rodis postanowiła wykorzystać okazję. Po rozmowach z Taelem i Riftem wciąż prześladowała ją myśl, jak wielką lekkomyślnością była prezentacja filmów wbrew zakazowi oligarchy. Oczywiście potężni ziemscy przybysze nie bali się władców Tormansa, skoro o ich moce rozbiły się próby przeszkodzenia, by naród dowiedział się o swej wspaniałej praojczyźnie. Jednocześnie przemądrzy ziemscy dialektycy zapomnieli jednak o drugiej stronie: o tych, którym przekazywali zabronione wiadomości, przymuszając ich tym samym do przestępstwa. Jak bardzo nie byłoby to absurdalne w oczach przedstawicieli ziemskiego komunizmu, łaknący wiedzy podlegali surowej karze. I to właśnie oni, astronauci, sprowokowali to niebezpieczeństwo! Pozostając nietykalni, skazywali bezbronnych mieszkańców planety na okrutne represje straszliwego aparatu władzy, ucisku, szpiegostwa i zdrady.

— Po mej rozmowie z panem, ja i moi przyjaciele przemyśleliśmy nasze postępowanie — zaczęła z cicha.

— I co? — niecierpliwie rzucił Czojo, wyraźnie nie mając ochoty poruszać teraz tej sprawy.

— I doszliśmy do wniosku, że postąpiliśmy niesłusznie. Zakończyliśmy swoje pokazy i prosimy o wybaczenie.

— Ach tak? — zdziwił się władca, nieco łagodniejąc. — To dobra wiadomość. Widzę, że nasze rozmowy nie poszły na marne.

— O nie! — zawołała Rodis z niekłamanym entuzjazmem, który wywołał jeszcze większe zadowolenie na obliczu władcy.

Czojo zapytał teraz, jak postępują jej prace nad malowidłem. Zdziwiła się tylko na jedno mgnienie. O tym, co robiła, z pewnością donoszono niejeden raz.

— Myślałam, że jest ukończone, ale będę je musiała przerobić. Miałam błędną koncepcję! Żeby znaleźć drogę wyjścia z inferna potrzebna jest przede wszystkim Miara, nie Wiara.

— Szkoda — stwierdził obojętnie. — Spodziewałem się zobaczyć je… w najbliższych dniach.

Er Wo-Bia gwałtownie poczerwieniała na twarzy, błyskając oczami.

W tej chwili wszedł bez ceregieli Jangar, dowódca „liliowych”. Zbliżywszy się do władcy, zaczął mu coś mówić półgłosem. Faj Rodis wstała i podeszła do komody, podziwiając misterne zdobienia. Czagas niechętnie odsunął Jangara i zapytał ją, czemu odeszła od stołu. Władca planety nie lubił, gdy ludzie wstawali przy nim bez pozwolenia.

— Nie chciałam wam przeszkadzać. Na planecie Jan-Jah wszystko dzieje się w pośpiechu i w sekrecie.

— Niepotrzebnie. To nic ważnego — oznajmił z niezadowoleniem, podczas gdy Jangar zmierzył Ziemiankę zimnym spojrzeniem sędziego i kata.

Czagas odesłał Jangara wymownym gestem, sam zaś pochylił się w stronę Rodis, wspierając na podłokietnikach.

Er Wo-Bia wciąż spoglądała z ukosa na Rodis, aż w końcu nie wytrzymała i wprost zapytała ją, gdzie i jak uczą na Ziemi sztuki uwodzenia.

— Jeśli ma pani na myśli umiejętność postępowania i podobania się mężczyznom w zachwycającej grze wzajemnego pociągu, to w dzieciństwie. Każda Ziemianka potrafi uwydatnić to, co w niej oryginalne, ciekawe i piękne. Myślę, że „uwodzenie”, o którym pani myśli, jest trochę czymś innym.

— To umiejętność wzbudzenia miłości mężczyzny — odparła Tormansjanka.

— Nie widzę zatem różnicy. Być może to nie tylko umiejętność, ale także wrodzona zdolność. Wydało mi się, że wypowiedziała pani to słowo z nutą potępienia, jakby było czymś złym.

— Uwodzenie zawsze w jakimś stopniu okazuje się fałszem i oszustwem. Widzę panią pierwszy raz, ale mówiono mi, że pani nie jest taka.

— Wszyscy tu obecni, prócz pani, znają różne moje oblicza.

— A które jest prawdziwe?

— To, które jest najczęstsze. Tu, na planecie Jan-Jah mam oblicze szefowej ziemskiej wyprawy i historyczki, ale i ten obraz nie jest stały, zmienia się z czasem. Na Ziemi będę zupełnie inna! — dodała marzycielsko.

Er Wo-Bia uniosła filiżankę do ust, upiła łyk i powiedziała coś cicho do Zeta Uga. Przyjaciółka Czagasa wyglądała zewnętrznie bardziej efektownie od Rodis. Nadworni pisarze i poeci Jan-Jah opisywali, że jej powab działa jak prąd elektryczny. Jej kobieca istota objawiała się wielce krzykliwie. Literaci Jan-Jah zauważali, że jej uroda wyzwala tak silne pragnienie, iż nawet spętane zwierzęta chcą zerwać się z uwięzi. Er Wo-Bia emanowała tajemnicą, jakby stała na granicy, za którą rozpościerał się zakazany obszar. Wielowiekowa kobieca tajemnica obiecywała więcej, niż dawała, a mimo tego wciąż była pociągająca nawet dla ludzi doświadczonych.

Er Wo-Bia uśmiechnęła się i nagle na gładkiej skórze pojawiły się drobne zmarszczki, świadczące, że ta niepospolita kobieta sporo już w życiu przeszła.

Faj Rodis, niezależnie od przebrania magarani, pozostała wciąż tą samą prostą, otwartą i odważną kobietą, która poraziła władcę od pierwszego wejrzenia. W jej wewnętrznym świecie panowała oczywiście równowaga i umiejętność zachowania spokoju, dzięki sporym pokładom silnej woli. Właśnie dlatego, w kontraście ze skrzywioną psychiką mieszkańców Jan-Jah, jej jaśniejące ludzkie cechy, zupełny brak wrogości, podejrzliwości czy egoizmu, tak bardzo przyciągały do niej Tormansjan. Wciąż jednak istniała nieprzebyta przepaść między nią a miejscowymi z Czagasem na czele. „Nawet ze mną, wielkim i wszechwładnym!” — przyznawał niechętnie władca. Przypomniał sobie fragment rozmowy między inżynierem Taelem i Faj Rodis, o którym mu doniesiono w swoim czasie. Rodis wyjaśniła mu, że na planecie Jan-Jah brakuje całkowicie jednej z najważniejszych podstaw twórczego życia, jaką jest wiedza o nieskończonej przestrzeni z niezliczonymi, nieodkrytymi jeszcze przez człowieka światami. Bezdenne głębiny kosmosu istnieją też poza zasięgiem Wielkiego Pierścienia, w najbardziej nieoczekiwanych kombinacjach świata materialnego. Inżynier odpowiedział, że ona sama jest dla niego dowodem tych bezgranicznych możliwości, bo jej dusza jest tak odmienna od psychiki Tormansjan, jak nieskończoność różni się od zamkniętego i ponurego świata Jan-Jah, którego rdzeniem jest bezwzględna hierarchia.

„Zgrabny komplement inżyniera — pomyślał władca. — Jest jednak jeszcze coś, o czym, biedaczek, nie śmie nawet pomyśleć. Jest taką samą kobietą, jak wszystkie i dlatego powinna podporządkować się sile i woli mężczyzny. Nie sądzę zresztą, by ta zimna, radosna i zarozumiała córa Ziemi byłaby równie dobrą kochanką, jak moja Er Wo-Bia. Ale zawsze warto spróbować!”

I tak jak wszyscy władcy wszech czasów i światów, przewodniczący Rady Czterech postanowił niezwłocznie spełnić swoją zachciankę.

Wstał, a wraz z nim wstali Zet Ug i Gen Szi. Er Wo-Bia pozostała na miejscu, założywszy nogę na nogę i kręcąc pantofelkiem z wszytą weń gwiezdną latarenką. Ustawione pionowo promyki światła podświetlały zgrabne nogi Tormansjanki, zarysowując je na całej długości, również pod suknią.

Faj Rodis także wstała, uznając spotkanie za zakończone i myśląc o fresku w swoim pokoju. Po dzisiejszej rozmowie z Taelem miała wielką ochotę sięgnąć znów po paletę i pędzel. Czojo Czagas osadził ją z powrotem, mówiąc, że muszą jeszcze omówić niezmiernie ważną kwestię. Dwaj pozostali członkowie Rady odeszli, z zadowoleniem opuszczając swego szefa, jak uznała Faj. Er Wo-Bia podniosła się, spoglądając pytająco na Czagasa. Oddychała nerwowo, obnażając w sztucznym uśmiechu mocne, sinawe ząbki. Ten jednak jakby nie zauważył jej wyzwania. Er Wo-Bia ruszyła zatem ku wyjściu bez pożegnania, nie oglądając się, obrażona, przepiękna i zła.

Czojo Czagas pierwszy raz w obecności Faj zachichotał, ona zaś zdziwiła się, jak ten śmiech zabrzmiał prostacko. Władca odsunął środkową kotarę i wprowadził ją do zalanego oślepiającym światłem korytarza, gdzie siedzieli na ławeczkach naprzeciw siebie strażnicy w zielonych mundurach. Nie zwracając na nich uwagi, Czojo podszedł do drzwi na końcu korytarza i przez chwilę manipulował przy zamku. Ciężkie drzwi otwarły się i Faj Rodis weszła do niedostępnej dla innych długiej sali, ukrytej w grubych murach pałacu.

Okno zastępowała gigantyczna kryształowa tafla, ukazująca płonący zachodni horyzont. Czagas nacisnął dźwignię i tafla odwróciła się, pokazując mroczne niebo Tormansa, a w pokoju zapaliły się automatycznie pomarańczowe lampy. Wielkie pięciokątne lustro odbiło lśniącą bielem i srebrem magarani u boku władcy odzianego w czerń wyszywaną srebrnymi żmijami.

Czagas zrobił krok w stronę szerokiej otomany, okrytej wzorzystym kobiercem z motywem splecionych pierścieni, zaraz jednak zatrzymał się i stanąwszy za kobietą, zerknął ponad jej ramieniem na ich lustrzane odbicie. Zrozumiała, że powinna zareagować. Rozpoczętą grę należało doprowadzić do końca, nie pozostawiając żadnych wątpliwości. Odpowiedziała zatem władcy obojętnym i lekceważącym spojrzeniem. Wielkie dłonie Czojo obłapiły jej smukłą talię. Jeszcze chwila, a przytulona doń Faj położy mu głowę na ramieniu… Nie stało się jednak nic podobnego. Niepojęta moc strąciła jego dłonie. Jego pewność siebie w mig gdzieś przepadła, podobnie jak pożądanie. Było to tak porażające, że wręcz od niej odskoczył.

— Wróćmy lepiej do poprzedniego stanu — rzekła cicho Rodis.

Czagas opadł na kanapę, sięgając nerwowo po przybory do palenia na pobliskim stoliku.

Faj Rodis spokojnie, bez słowa, przysiadła bokiem na brzeżku kanapy. Oszołomiony mężczyzna zapalił fajkę. Po raz pierwszy od wielu lat nie wiedział, co robić. Udawać, że nic nie zaszło, czy się rozgniewać?

Rodis przyszła mu z pomocą. Gra była skończona, a z magarani pozostało tylko białe sari.

— Czyżby władca planety tak samo podlegał instynktom jak najciemniejszy „kży”? — spytała, posługując się terminologią Jan-Jah.

Czagas odrzucił z oburzeniem taką sugestię.

— Dając się pani oczarować, nie okazałem tego należycie, lecz sama pani jest temu winna!

Faj całą swą postawą wyraziła zdziwienie.

— Naprawdę wystarczy panu spotkać się kilka razy z kobietą niepodobną do innych, by zapałać do niej nieokiełznanym pragnieniem? — spytała tonem namysłu, silnie działającym na władcę. — Mogę zrozumieć ludzi mało inteligentnych, nisko postawionych w waszej hierarchii, ciężko uciśnionych. To dla nich konieczność, ale dla pana!

Oblicze władcy na moment posiniało, lecz zaraz zapanował nad sobą.

— Mówi tak pani, bo nie rozumie moich prawdziwych motywów. Chciałem się upewnić w swoim pociągu do pani i prosić przy tym o jedyną ważną rzecz!

— I co, przekonał się pan?

— Przekonałem. — Znany już uśmieszek skaził na chwilę oblicze władcy, lecz poskromił grymas wyćwiczonym odruchem. — Widzi pani, po raz pierwszy muszę prosić, zamiast rozkazywać…

— To przykre. Władza absolutna niszczy nieuchronnie ludzi. W dzieciństwie i młodości też zawsze pan rozkazywał? Przecież władza nie jest u was dziedziczna?

— Niestety, nie. Wspomnienia doznanych za młodu poniżeń, chociaż znikają z czasem, wracają niekiedy i palą żywym ogniem!

— W istocie! Kompleks urazy i niższości jest nieunikniony u każdego, kto zdobędzie władzę. Czy jednak każda prośba poniża? Nie musiał pan o nic prosić matki, ojca, mentorów i nauczycieli? Pierwszą ukochaną?

— Odbiegamy od tematu. Wróćmy do mojej prośby — rzekł oschle władca. — Pani, ze swą głęboką intuicją i czułą empatią, wydaje mi się najgenialniejsza ze znanych mi kobiet. Nie mówiąc już o wiedzy, sile psychicznej, czy o urodzie, która w końcu także jest ważna.

— Przypominam sobie rozmowę o uwodzeniu — odparła Rodis ze śmiechem. — Czym ma mnie pan zamiar poniżyć?

— Poniżyć? Na Wielką Żmiję! Chcę panią wywyższyć nad całą planetą Jan-Jah i chcę, by się mi pani oddała!

Faj Rodis wyprostowała się czujnie.

Czojo Czagas spokojnie kontynuował:

— Żeby urodziła mi pani syna. Mam nadzieję, że na Ziemi nauczyli się sterować genetyką i może pani urodzić dziecko wybranej płci?

— Dlaczego chce go pan począć ze mną? Ma pan na swoje usługi pół miliarda Tormansjanek!

— Pozostają daleko w tyle za panią, jeśli chodzi o zdrowie, doskonałość ciała i duszy. Nasz syn będzie pierwszym dziedzicem planety Jan-Jah, czy jak tam zechce ją nazwać. Być może nazwie ją pani imieniem!

Na smagłej skórze Rodis rumieniec oburzenia nie był zbytnio widoczny.

— Marzy się więc panu następca? Dlaczego?

— Cel jest oczywisty: ulepszyć życie na planecie. Osiągnięcie go możliwe jest wyłącznie dzięki wzmocnieniu władzy absolutnej. Władca powinien wznieść się wyżej od innych, być bogiem planety i całego ludu!

— Zdaje się, że to się wam udało — odparła Rodis, hamując wzburzenie. — Pan i jego zausznicy stoicie tak wysoko nad masami Jan-Jah, jak to było możliwe na Ziemi tylko w starożytnych imperiach.

Czojo Czagas skrzywił się, ale zaraz pochylił się ufnie ku niej i zaszeptał:

— Proszę zrozumieć, że mój umysł nie jest aż tak wszechwładny, by zmusić do szczerego posłuszeństwa wszystkich moich poddanych!..

— Ale jest pan wystarczająco mądry, by to zrozumieć. Zrozumieć niemożność ogarnięcia przez jednego człowieka kolosalnej sumy wiedzy, jaka jest potrzebna, by naukowo władać planetą. Ma pan jednak uczonych, którzy pomogą. Szkoda, że im pan nie ufa, jak zresztą nikomu.

— Tak, tak! Nie mogę się bez nich obejść, bez tych „dży”, ale im nie dowierzam. Uczeni to kłamcy, tchórze i nikczemne sługusy. Całe pokolenia okłamywali władców i lud Jan-Jah, a o ile wiem, podobnie było w przeszłości na Ziemi. Obiecywali, że planeta może wykarmić nieograniczoną ilość ludzi i nie sprawdzili dokładnie, jaka liczba przekroczy ten próg. Nie uwzględnili szkodliwości nawozów sztucznych, zatruwających gleby i roślinność, lekceważyli konieczność odpowiedniej przestrzeni życiowej dla każdego człowieka. Ignorując te fakty, mieli czelność wygłaszać twierdzenia kategoryczne. W rezultacie sprowadzili na nas straszną katastrofę. Osiemdziesiąt lat Głodu i Mordu! Co prawda, zapłacili za pomyłki i zbytnią pochopność sądów. Tysiące uczonych powieszono głowami w dół na bramach miejskich lub przed ich instytutami. Zawsze okłamywali władców, szczególnie matematycy i fizycy, w kwestii realnych postępów, których nie znał nikt oprócz nich. Podobnie postępowali niegdyś na Ziemi magowie i kapłani. Dlatego nie lubię uczonych. Miałcy i próżni ludzie, zepsuci wygodnym życiem, którzy myślą, że pozjadali wszystkie rozumy!

Faj Rodis, zaciekawiona jego szczerością, uśmiechnęła się w zamyśleniu.

— Cała ich wina polegała na braku dwustronnego myślenia, prawdziwej dialektyki. Nie rozumieli, że wobec nieogarnionej różnorodności świata, metody matematyczne przypominają ludzką mowę. Mowa jest także jednym z najbardziej logicznych tworów ludzkiego myślenia. Można igrać słowami, dowodząc wszystkiego, czego się tylko zapragnie, a dowody matematyczne można dopasować do każdej tezy. Takimi sztuczkami nieraz zabawiali się ziemscy uczeni.

— Bezkarnie?

— Jak można karać za umysłowe igraszki? Proszę nie odbierać wszystkiego na serio, nie traktować jako powodu do obrazy. Sam pan przypomina matematyka, wydając dekrety i nakazy, wierząc w to, że zmieni słowami rozwój społeczeństwa i bieg historii.

— Kto więc może to zrobić?

— Tylko sami ludzie!

— Przecież wpływamy na ludzi!

— Nie tak! Każda przemoc nieuchronnie rodzi opór, który będzie rozlewał się niepowstrzymanie, a objawi się nie od razu, lecz z czasem, w zupełnie niespodziewanym momencie.

— Może pani dać przykład?

— Jest ich wiele. Weźmy awans społeczny w systemie opartym na rangach i stopniach. Taki ustrój rodzi automatycznie niekompetencję na wszystkich szczeblach hierarchii.

— Właśnie chciałbym ulepszyć system, zaczynając od samej góry. Mówiłem o uczonych, by pani zrozumiała, że chcę dać Jan-Jah władcę przewyższającego siłą umysłu naszych uczonych chłystków. Wyłudzają ode mnie wielkie środki, obiecując wysokie osiągnięcia techniczne. W praktyce okazuje się, że każdy krok na drodze nowych odkryć jest potwornie kosztowny i okazuje się bezużyteczny dla planety. Nie bez powodu zakazano u nas lotów kosmicznych. Nauka wiedzie nas w ślepą uliczkę, ja zaś nie jestem w stanie przewidzieć wszystkich pomyłek i kantów. Mogę jedynie utrzymywać swoje uczone sługi w ciągłym strachu, że w dowolnym momencie pchnę na nich masy „kży”, które rozprawią się z nimi tak bezlitośnie, że pamięć o tym pozostanie na wieki.

— Taka pamięć już pozostała na Jan-Jah i na Ziemi po upadku chińskiego pseudo-socjalizmu — wtrąciła Faj.

— Historia się powtarza.

— Pan ją powtarza, ale zdaje pan sobie sprawę, że to wielki błąd ludzkości. Po co go znowu powtarzać?

— Żeby osiągnąć to, co nie udało się przodkom!

— I marzy pan o genialnym potomku, któremu powierzy planetę? — spytała cicho.

— Dokładnie tak! Szczytny cel! Wierzycie, że przybyliście tutaj dla dobra moich ludzi. Oto prawdziwa możliwość dobrego uczynku! — Czojo Czagas oblizał wargi w szczerym uniesieniu.

— Strasznie jest pan naiwny, władco planety! — zagrzmiała w odpowiedzi Faj.

— Co?!

Rodis wyciągnęła ku niemu dłoń uspokajającym gestem.

— Przepraszam za krzywdzącą ostrość stwierdzenia. Nie może pan wydobyć się z noosfery Jan-Jah. Wszelkie uprzedzenia, stereotypy i wrodzony człowiekowi konserwatyzm myślowy władają także najwyżej postawionym człowiekiem w państwie. Myśli, refleksje, marzenia, idee, obrazy nawarstwiają się w ludzkości i towarzyszą nam niewidzialne, całymi tysiącleciami wpływając na kolejne pokolenia. Wraz z jasnymi wizerunkami nauczycieli, twórców piękna, rycerzy króla Artura czy ruskich bohaterów mroczna fantazja kreowała także krwiożercze demony, sataniczne kobiety i okrutników. Byty w rodzaju zastygłych kadrów, form myślowych w noosferze, mogły funkcjonować nie tylko na zasadzie halucynacji, ale też wywoływać konkretne rezultaty, wpływając poprzez psychikę na ludzkie zachowania. Oczyszczenie noosfery z kłamstwa, sadyzmu i maniakalnie złowieszczych idei wymagało wielu trudów ze strony ludzkości. Tu, u was, niemal fizycznie odczuwam kolczastą noosferę agresji i zawziętości. Zapewne i w tym zawinili uczeni, których tak pan nie lubi. Próbując zmienić człowieka w maszynę, popełnili niebezpieczny błąd, rozprzestrzeniając w noosferze jednostronny, linearnie logiczny ciąg myślenia, uznany za istotę rzeczy.

— Niech i tak będzie! Tym bardziej potrzebny nadczłowiek!

— Nie! Ludzki mózg zmienia się bardzo wolno pod względem fizycznym. Długotrwałość nawet naszej ziemskiej cywilizacji jest znikoma i dlatego nie wniosła do niego istotnych zmian. Wszelki postęp zależy od okoliczności.

— Od warunków otoczenia?

— Nie tylko. Zginęły miliony zdolnych ludzi, nie dając światu tego, co mogli, tylko dlatego, że zabrakło harmonii między ich zdolnościami, potrzebami społeczeństwa i poziomem ogólnej świadomości. To dlatego nie mogę sobie wyobrazić swojego syna w roli władcy na tak niskim poziomie wiedzy.

— Jak to niskim?!

— Tak, panie przewodniczący, żądza władzy, wywyższania się nad innymi, pomiatania ludźmi to jeden z najbardziej prymitywnych instynktów, najbardziej jaskrawo ujawniających się u samców pawianów. Emocjonalnie to najniższy i najbardziej mroczny poziom uczuć!

— Chce pani powiedzieć…

— Dodam jeszcze, że gdyby rzeczywiście miał pan syna, przyszłego dziedzicznego władcę o wyróżniającym się intelekcie, z pewnością przyniosłoby to nieszczęście. Zgodnie z prawem Strzały Arymana…

— Co znowu za Strzała?

— Nazywamy tak umownie tendencję źle zorganizowanego społeczeństwa z moralnie obciążoną noosferą pomnażania bólu i zła. Każde działanie, choć pozornie humanitarne, owocuje w nim cierpieniem dla poszczególnych jednostek, większych grup i całej ludzkości. Idea głosząca dobro, w trakcie urzeczywistniania ma tendencję nieść ze sobą coraz więcej zła, stając się złowrogą. Społeczeństwo niższe typu kapitalistycznego nie może się obejść bez kłamstwa. Zbawienne kłamstwo tworzy też własne demony, zatruwające wszystko: przeszłość, a właściwie jej wyobrażenia, teraźniejsze działania i przyszłe rezultaty tych przedsięwzięć. Kłamstwo jest największym nieszczęściem degradującym ludzkość, jej szczytne zamierzenia i światłe marzenia.

— Widzę, że niczego u was nie zrobiono, by stworzyć system chroniący przed kłamstwem i oszczerstwem, bez tego zaś społeczeństwo czeka nieuchronnie upadek moralny, tworzący podglebie dla uzurpacji władzy, tyranii lub fanatycznego i maniakalnego „przewodnictwa”. Już nasi dawni przodkowie odkryli prawo niekorzystnych zbieżności lub prawo Finnegana, jak nazwali pół żartem poważną tendencję wszelkich procesów społecznych okazujących się porażką, pomyłką i ruiną z punktu widzenia człowieka. Oczywiście to tylko częściowe odzwierciedlenie wielkiego procesu wypośrodkowania, zgodnie z którym niższe lub wyższe struktury odrzucają owe zjawiska. Człowiek całe wieki próbował dokonać postępu, nie tworząc dlań odpowiedniej bazy, pragnąc budować na piasku. Rozwój w przyrodzie opiera się na ślepej walce o byt. Natura w rozwoju swoich struktur rzucała już tryliony razy kostkami do gry, a człowiek pyszni się swymi pierwszymi próbami, jak mądrym eksperymentem. Trzeba całego mnóstwa doświadczeń, by dorównać jej złożoności i znaleźć odpowiedzi na wiele problemów.

— Ludzkie społeczeństwo jest tworem ludzi, a nie przyrody, dlatego nie mogło sobie pozwolić na miliony prób i prawo Finnegana dla struktur socjalnych przemienia się w Strzałę Arymana z ukierunkowaną tendencją eliminowania mniejszości, to znaczy ideałów. W przyrodzie dobór naturalny następuje na ogromnej przestrzeni czasowej, dlatego że natura dokonuje go, tworząc w organizmach wielokrotnie powielane mechanizmy obronne i odpornościowe.

— Przeobrażenie w ludzkim społeczeństwie prawa Finnegana w Strzałę stanowi tragedię, ponieważ uderza wprost w wyższe dążenia człowieka, we wszystko, co ambitne i wzniosłe, w tych, którzy dążą do postępu, przy czym mam na myśli prawdziwy postęp, polegający na wydostaniu się z inferna.

— Jak uniknęliście tej Strzały?

— Dokładnymi rozważaniami i przemyśleniami przed podjęciem każdego działania, chroniącymi przed ślepą igraszką losu. Powinniście zacząć od wychowywania odpowiednio dobranych ludzi, tworząc dla nich systemy ochronne.

Czojo Czagas pokręcił głową.

— To niemożliwe. Zbyt daleko zaszło skarlenie ludu Jan-Jah. Uszkodzenie genotypu spowodowało słabość fizyczną i doprowadziło do duchowego konformizmu. W naszych warunkach konieczna jest szybka wymiana pokoleń. Sama pani mówiła: im częściej rzucasz kostkami, tym większa szansa wygranej.

— Natura nie liczy się z ofiarami w drodze do celu. Mądry człowiek tak nie postępuje. — Faj Rodis wstała, widząc jałowość tej rozmowy.

— Więc pani odmawia? — spytał z ukrytą pogróżką.

— Oczywiście. Gdyby mogło to odmienić los ludności Jan-Jah, gotowa byłabym oddać własne dziecko, chociaż matce ciężko zostawić je w dalekim i obcym świecie. Nigdy jednak nie powołam na świat przyszłego władcy i nieszczęsnego ciemiężyciela.

Czagas podnosił się powoli, jakby zastanawiając się, co dalej robić.

— Do widzenia, panie przewodniczący! — rzekła Rodis, czytając mu w myślach. — Zawsze jestem gotowa omawiać z panem porównania naszych dwóch planet, doradzać i prezentować filmy. Dopóki moi towarzysze będą w mieście, dopóty będę tutaj. Pan nawet nie mógł się obejść bez zakładniczki. Proszę samemu osądzić poziom waszego państwa. Teraz zaś nie należy przedłużać tego, co zbędne!

Czojo odchylił się na kanapę i zaciągnął fajczanym dymem. Rodis odwróciła od niego plecami i podeszła do drzwi. Rozwiązanie szyfru zamka zajęło jej dwie minuty. Drzwi otworzyły się i kobieta poszła korytarzem do zielonego pokoju. Dwaj strażnicy nawet nie drgnęli, traktując ją jak powietrze.

Czagas patrzył za nią ze swej mrocznej alkowy. Niemal fizycznie czuł jej kroki. W lśniącym białym sari, pod którym wyraźnie rysowały się kształty jej ciała, wydała mu się nieosiągalna, siebie zaś ujrzał poniżonym i ośmieszonym. Wbrew sobie rzucił się do korytarza. Strażnicy zerwali się, wytrzeszczając przestraszone oczy, czym jeszcze bardziej rozzłościli władcę. Tłukł ich po pyskach tak długo, dopóki nie otrzeźwił go ból w zaciśniętych dłoniach. Opanowawszy się, wszedł do zielonego gabinetu, wciąż prześladowany przez obraz władczyni Ziemi. Siadł za stołem, podpierając głowę rękami. Odczuwał wokół siebie beznadziejną pustkę, która pojawia się zawsze, gdy z najbliższego otoczenia usunie się porządnych ludzi, niegodzących się z niesprawiedliwością. Nieunikniony jest wówczas proces zamieniania ich na miernoty i ciemniaków, gotowych pochwalać każdy postępek przywódcy. Doradcy, ochroniarze, wszystko to ludzka mierzwa. Ich wierność okupiona jest tylko dawanymi im ochłapami i przywilejami. Brak przyjaciół i duchowego oparcia, coraz bardziej postępująca obawa przed wrogim spiskiem.

Grabie terroru co jakiś czas przeczesywały masy „dży”, szeregi „żmijowatych” dostojników, uczonych i „oczu władcy”, pozostawiając niezatarte piętno lęku. Strach przed odpowiedzialnością pozbawiał ludzi inicjatywy. Bojaźń podjęcia ryzyka i związane z nią uzyskiwanie zezwolenia na wszelki wypadek, były głównymi zasadami życia. Stali się ludzką miazgą, podobni tym, co przetrwali katastrofę i nie są w stanie potem działać, jakby traumatyczne przeżycia sparaliżowały ich wolę i zdolność myślenia.

Czojo Czagas nienawidził swego otoczenia, ale nie potrafił znaleźć wyjścia ze ślepej uliczki, do jakiej zaprowadziła go kontynuacja starej polityki z czasów Mądrej Odmowy.

Walnął pięścią w stół. „A po co w ogóle szukać wyjścia? Całe to zamieszanie wywołali przedstawiciele dalekiej ludzkiej praojczyzny. Ziemia jest nieskończenie daleka w czasie i przestrzeni, a przez to nieosiągalna. Kiedy gwiazdolot odleci tam, skąd przybył, wszystko wróci do normy. Niech nie tracą bezpłodnie czasu i wynoszą się jak najszybciej! Dzisiaj rozmarzył się jak jakiś głupi „kży”, i to już nie pierwszy raz! Uroda… i jeszcze coś nieuchwytnego w tej wiedźmie łamie mu wolę… Dosyć! Jeszcze się namyślisz, zakładniczko! Należy wcisnąć guzik wzywający… ale na morskim cyplu wciąż stoi ten diabelski gwiazdolot, a jeszcze jeden ma przybyć z posiłkami… Odesłać ją do miasta? Wątpię, czy to rozsądne. Ze swym bystrym rozumem i szatańskim urokiem, może wielu namącić w głowach. Rozkażę Taelowi, by zawiózł ją do Skarbnicy Historii. Niech zaryje się w górach dokumentów, dopóki jej towarzysze nie zakończą wizytacji. Skarbnica znajduje się w dawnej świątyni, otoczonej ogrodami i wysokim murem, a „oczy władcy” wraz z Taelem zadbają o to, by nie opuściła wyznaczonego miejsca. A jeśli inżynier też podda się jej urokowi? Bzdura, jest zbyt żałosną miernotą, by mógł liczyć na to, że zostanie przyjacielem Rodis! Zresztą, będziemy śledzić oboje. Ktoś ją wcześniej nastraszył. Może właśnie Tael? Skoro zdecydowała się przerwać prezentacje filmowe, to znaczy, że Ziemianie w końcu zrozumieli, kto tu rządzi!”

Wyciągnął dłoń w stronę najbliższej szafki, nacisnął ukrytą sprężynę i wydobył z wysuniętej szufladki czarną, silnie pachnącą kulkę. Włożył ją do ust i zaczął żuć powoli, wpatrując się w głąb kryształowej kuli.

W tym samym czasie Faj Rodis spoglądała na siebie w lustrze z wyrazem niezadowolenia. Wyczuwała śledzące ją oczy. Zaczęło ją drażnić to bezustanne podpatrywanie. Włączyła ekranizację, pogładziwszy czarny korpus SDG, jakby był jedyną bliską i wierną istotą.

„Dość tej zabawy!” Strój magarani zniknął pod pokrywą dziewięcionoga. Faj wzięła jonowy prysznic, pozbywając się poczucia, jakby została skalana. Znowu włożyła wygodną sukienkę z krótką, szeroką spódniczką i z ulgą weszła na rusztowanie. Wziąwszy pędzel do ręki, przez parę minut wpatrywała się w kobiecą postać i stwierdziła, że jest bardzo niezadowolona ze swego dzieła.

Zadźwięczał sygnał wezwania z „Ciemnego Płomienia”.

— Jesteś zmęczona, Rodis? — spytał Gryf Rift.

— Nie. Po prostu zła na siebie. Wszystko mi się miesza. Niewłaściwie pojmuję tutejsze życie i robię błąd za błędem… Och, nie, nic poważnego — dorzuciła zaraz, dostrzegając trwogę na twarzach przyjaciół.

— A u nas wszystko idzie świetnie — stwierdziła Olla Dez. — Godzinę temu pierwszy raz wykąpaliśmy się w tormansjańskim morzu. Wyobraź sobie jednak, że wszyscy mamy dziwne odczucie dyskomfortu, nie wiadomo dlaczego.

— W końcu do tego doszłam — podjęła Nea Holli. — W tutejszym morzu skład i koncentracja soli jest inna, niż na Ziemi.

— To znaczy, że Tormansjanie także nie mogą cieszyć się morzem — stwierdziła Faj. — Przecież ich krew, tak jak nasza, zachowała skład wody ziemskiego Oceanu. Mają ziemskie morze we krwi i zapewne tęsknotę za nim…

Krótkie spotkanie skończyło się. Rodis, nie osiągnąwszy zwykłego wewnętrznego spokoju, znów wzięła się do malowania, wykańczając postać silnej i mądrej kobiety, symbolizującej Miarę. Kobieta pochylała się nad ludźmi z wyciągniętą ręką, gotowa podnieść pierwszego, który do niej dotrze. W jej twarzy była ta sama pewność zwycięstwa, co u Taela. Ujrzawszy niedawno nową wersję, inżynier powiedział Rodis, że Miara upodobniła się do niej.

Faj pracowała niemal całą noc, nie podejrzewając, jak szybko przyjdzie jej opuścić Ogrody Coama.

10. Strzała Arymana

Czedi Daan wciąż jeszcze nie przywykła do hałasu panującego w tormansjańskiej stolicy. Nieoczekiwane dźwięki przebijały się do jej maleńkiego pokoiku na czwartym piętrze domu w dolnej części Ośrodka Mądrości. Zbudowane z tandetnych materiałów nieszczelne ściany i sufity huczały od tupotu ludzi mieszkających piętro wyżej. Docierała też ostra, nieharmonijna muzyka. Czedi usiłowała zlokalizować, skąd dochodzi ten niestrojny szum i dlaczego ludzie tak hałasują, skoro wiedzą, że w tak fatalnie skonstruowanym budynku przeszkadzają sąsiadom. Cały dom rezonował, zewsząd raniły słuch stukoty, skrzypienia, gwizdy i pojękiwania rur kanalizacyjnych w cienkich ścianach.

Czedi zrozumiała, że domy stawiane były byle jak, nieprzygotowane na tylu mieszkańców. Ulica, zaplanowana bez uwzględnienia rezonansu, jeszcze bardziej wzmagała hałasy. Próby osłabienia ich poprzez przejście na wewnętrzną percepcję spełzały na niczym. Tylko Czedi była zdolna oddzielić się od niestrojnego chóru dźwięków, wciąż atakujących ucho ostrymi lub głuchymi uderzeniami. Trzaskano też drzwiami w domach i samochodach, przy czym dla niewychowanych Tormansjan zdawało się bardzo szykowne uczynić to jak najgłośniej. Ziemiance rzucało się przede wszystkim w oczy, że mieszkańcy planety wciąż nie umieli dostosować się do ciasnoty miejskiego życia i zachowywali się tak, jakby dopiero co opuścili szerokie stepy.

Podeszła do okna wychodzącego na ulicę. Cienkie, nierówne szyby wypaczały kontury przeciwległego domu, zakrywającego niebo mroczną bryłą. Jasne oczy Czedi dostrzegły opar gazów nasyconych tlenkami węgla i ołowiu, unoszący się z podziemnych tuneli, przeznaczonych dla ciężkiego transportu miejskiego.

Po raz pierwszy nie tylko w wyobraźni, jak na lekcjach historii, ale też na całym ciele odczuła ciasnotę, duchotę i niewygodę miasta, zbudowanego tylko po to, by jak najtaniej nakarmić i zaopatrzyć w najniezbędniejsze rzeczy niewyobrażalną masę ludzi, abstrakcyjną liczbę łaknących wody i jedzenia.

Nie było co nawet myśleć o skupieniu i wypoczynku, dopóki nie znalazło się sposobu na wyłączenie się z tej nigdy niesłabnącej kakofonii.

Trzeba było także przyzwyczaić się do nowego ubrania. Czedi nastawiła wszystkie mięśnie swego ciała, by masowały skórę, swędzącą pod materiałem. Na wierzchnią odzież nie można było się skarżyć. Bluza stalowej barwy z wysokim kołnierzykiem, ściągnięta miękkim czarnym paskiem i szerokie spodnie z tego samego materiału, całkiem się jej podobały. Musiała jednak także założyć spodnią odzież: kompletnie nieznany mieszkankom Ziemi biustonosz i sztywną opaskę na biodra. Nowi przyjaciele Czedi zapewniali ją, że pojawienie się na ulicy bez tych dziwnych elementów może wywołać skandal.

Czedi podporządkowała się i siedziała półobnażona, podczas gdy gospodyni i jej siostra krzątały się, dopasowując ubrania. Jej popielate włosy jeszcze w Ogrodach Coama zamieniły się w smoliście czarną czuprynę, jaką dziewczęta Jan-Jah lubiły nosić w nieładzie lub zaplecioną w dwa krótkie warkocze. Soczewki kontaktowe zmieniły kolor oczu. Obecnie, gdy Czedi spoglądała w lustro, widziała w nim obce i dziwnie odpychające oblicze. Obie gospodynie nie przestawały się jednak nią zachwycać, przepowiadając wielkie powodzenie u mężczyzn. Akurat na tym najmniej zależało dziewczynie. Pełne powodzenie misji zależało od zachowania postawy niezależnego obserwatora.

Przyjaciele Taela przyprowadzili ją tutaj nocą. Ulica Hej-Goj, czyli Kwiatów Szczęścia, była zamieszkana przez „kży”. Przyjęła ja para młodych Tormansjan i siostra gospodyni, mieszkająca tu czasowo.

Potrójne imię tej osoby w skrócie brzmiało Casor. Zaoferowała się być przewodniczką przybyszki po Ośrodku Mądrości. Dla młodych, a zwłaszcza urodziwych dziewcząt wieczorne przechadzki po stolicy Jan-Jah bywały niebezpieczne, nie mówiąc już o nocach, gdy nawet silni mężczyźni wychodzili na ulicę tylko w ostateczności. Kobiety narażone były na ataki ze strony młodocianych psychopatów. Uroda, zamiast być atutem, stanowiła dodatkowy wabik, jak zapach krwi dla drapieżników.

Wierny niebieski SDG siedział z podgiętymi nóżkami schowany pod łóżkiem (sypiano tu na wysokich łóżkach, wykonanych z żelaza albo masy plastycznej), zakryty zwisającym do podłogi prześcieradłem. Niezbędna ostrożność, jak uprzedzono Czedi, by gospodarze nie podejrzewali jej związku z mieszkańcami Ziemi. Oficjalnie była jednym z gości rodziny inżyniera pracującego w ogromnej fabryce, a kontakt kosmonautki z ciemnymi, nieuczonymi „kży” był zabroniony. Gospodarze mogli za to zapłacić wygnaniem ze stolicy. Była to poważna groźba, bo w innych miastach na planecie żyło się znacznie trudniej. Ludzie zarabiali tam mniej, mieli mniej pieniędzy na jedzenie, niezbędne rzeczy i rozrywki.

Mieszkańcy Ośrodka Mądrości i jeszcze paru głównych miast na wybrzeżu Morza Lustrzanego byli obiektem zazdrości ze strony pozostałych, którzy nie mieli tyle szczęścia.

Istota owego szczęścia była początkowo niepojęta dla Czedi, dopóki nie skonstatowała, że poziom bogactwa na planecie Jan-Jah mierzony jest sumą posiadania marnych rzeczy przez poszczególne jednostki. W skali całej planety, w komunikatach i obwieszczeniach o ekonomicznych sukcesach figurowały jedynie przedmioty, przy zupełnej nieobecności ich wartości duchowej. Czedi przekonała się później, że samodoskonalenie nie jest głównym celem ludności Jan-Jah.

Tymczasem gospodarze zadziwiali Ziemiankę radosną prostotą i upodobaniem do skromnych upiększeń swego ciasnego mieszkania. Parę kwiatków w szklanej wazie wywoływało u nich zachwyt. Jeśli udawało im się zdobyć byle jaką, tandetną figurkę lub filiżankę, cieszyli się tym wiele dni. W każdym mieszkaniu znajdował się wideo-ekran z mocnym głośnikiem. I wieczorami, gdy całe rodziny, pary małżeńskie z dorastającymi dziećmi, (których wiek odpowiadał pierwszemu ziemskiemu cyklowi), siedziały razem, wpatrując się w niewielkie, mętne i płaskie ekrany, głuchy łoskot wstrząsał ścianami i stropami chwiejnych domostw. Ich mieszkańcy przyjmowali to jednak z zadziwiającą obojętnością. Młodzi zapadali w mocny sen, nie odczuwając potrzeby wcześniejszego czytania, rozmyślania ani tym bardziej medytacji. Tracili za to mnóstwo czasu na próżną gadaninę i plotkowanie.

Na ulicy Kwiatów Szczęścia znajdowała się także szkoła, ponury gmach z czerwonej cegły pośrodku wyschniętego, zadeptanego trawnika. Lekcje trwały od rana do wieczora. Co jakiś czas trawnik i przylegająca część ulicy wypełniały się wrzaskiem, dzikimi gwizdami i piskliwym śmiechem. To chłopcy i dziewczęta dokazywali na przerwach. Znacznie większy hałas nastawał wieczorem: krzyki, tupoty, wyzwiska i bójki jak w koszmarnym śnie o ludziach zamienionych przez złego czarownika w małpy.

Uczniowie mieszkali w długim budynku na tyłach szkoły przez cały czas nauki, odebrani rodzicom, dopóki nie przygotowano ich do przyszłych zawodów, dzieląc na „dży” i „kży”. Okropna dzikość dzieci nie wprawiała nikogo w zakłopotanie. Nawet dla dorosłych było niemal hańbą okazanie pomocy komuś choremu czy wiekowemu, okazywać szacunek starszym czy ustąpić w czymkolwiek drugiemu. Czedi nie od razu zrozumiała, że winę za to nie ponosi wrodzone zepsucie Tormansjan, lecz powszechny kompleks niższości. Rozrastanie się tego kompleksu w świecie władzy absolutnej szło w dwóch kierunkach, ogarniając od razu wielką liczbę ludzi i poszczególne jednostki.

Dziwne społeczeństwo Jan-Jah, jak się zdaje, kompletnie nie myślało o tym, jak ulżyć człowieczej doli, uczynić ją spokojniejszą, dobrą, szczęśliwą. Największe umysły zajmowały się przede wszystkim obniżeniem kosztów produkcji i pomnożeniem przedmiotów. Większość ludzi trawiła życie w pogoni za rzeczami, umierając duchowo na długo przed fizycznym zgonem.

Rezultatem było mnóstwo niewygód, spowodowanych nieprzemyślanym budownictwem, nieludzką technologią i zwykłym partactwem. Młodych „kży” uczono tylko podstaw rzemiosła, nikt nie osiągał mistrzostwa. Życiowe niewygody wywoływały wiele niepotrzebnych konfliktów międzyludzkich, w których każdy miał swoją rację, winny zaś był ustrój społeczny planety, zmuszający ludzi do taplania się w codziennych trudnościach, których nikt nie zamierzał usprawniać. Tormansjanie nie kierowali się moralnością ani prawami religijnymi, nie mówiąc już o wyższej świadomości. Kompletnie nie istniało poczucie bycia świadomym członkiem społeczeństwa na każdym jego stopniu. Nic nie hamowało złośliwego pragnienia czynienia innym zła, czy choćby odbicia sobie własnego poniżenia na sąsiadach. Idiotyczne krytykowanie, obmawianie, wyśmiewanie innych ludzi w sferach produkcji lub sztuki i nauki były na porządku dziennym, dławiąc planetę zatrutą obręczą inferna. Oczywiście taki system powodował postępujące pomniejszanie wzajemnej życzliwości i tolerancji, a zwiększanie się sumy złości, drwin, psot, właściwych raczej dla stada pawianów, niż rozwiniętego technicznie społeczeństwa.

Ponad dwa tysiące lat wcześniej niektóre narody na Ziemi wierzyły, że programy polityczne, zastosowane w ekonomii totalitarnej władzy mogą zmienić bieg historii bez uprzedniego przygotowania psychologicznego społeczeństwa. Nie potrafiąc polepszyć losu narodów, dogmatycy bardzo mocno wpływali na losy poszczególnych jednostek. Strzała Arymana raziła bezbłędnie, ponieważ bezpodstawne przemiany naruszały wielowiekową, osiągniętą za wysoką cenę stabilizację. Nie następowało konieczne wypośrodkowanie stosunków socjalnych. Przeciwnie, nasilało się miotanie od jednej do drugiej skrajności, bez naukowej analizy i rejestracji poziomu ludzkiej szczęśliwości i zadowolenia. Był to główny problem reżimów oligarchicznych, bardzo jaskrawo ujawniający się na Tormansie.

Defekty ustroju społecznego Tormansa, znane Czedi już wcześniej, ustawiały ją na pozycji oderwanego, choć życzliwego obserwatora. Bezpośrednie zetknięcie się z owymi „defektami” zaczęło się od pierwszego dnia na ulicy Kwiatów Szczęścia, zmieniając odczucia dziewczyny.

Niespodzianki pojawiły się już podczas pierwszej przechadzki z Casor. Tormansjanie chodzili ulicami jak popadło, nie trzymając się wyznaczonej strony. Najsilniejsi szli przebojem, roztrącając łokciami stojących im na drodze, zmuszając innych do uskakiwania na boki i ordynarnie odgryzali się na cudze wyrzuty. Wszędzie tam, gdzie przejścia zagęszczały tłum, u bram parkowych, wejść do przybytków rozrywki czy wielkich magazynów (na Tormansie, jak wszędzie, gdzie występowała nierówność podziału środków, zachował się system pieniężnych opłat za pracę dwóch niższych klas społecznych), w jadalniach czy środkach transportu, najsilniejsze jednostki przepychały się spychając słabsze, by wszędzie wejść na pierwszego. Wszystko to już Czedi wiedziała i bez względu na trening woli, często łapała się na tym, że ledwie jest w stanie pohamować wybuchy gniewu. Obowiązujące dążenie do wyprzedzania innych choćby o krok, wydałoby się żałosnym idiotyzmem człowiekowi nieznającemu psychologii infernalnej.

Pewnego dnia pobladła i wystraszona Casor powiedziała Czedi, że została wezwana do miejscowego Domu Zebrań na „Spotkanie ze Żmiją”. Takie spotkania następowały we wszystkich rejonach miasta dwa, trzy razy rocznie. Casor usiłowała wyjaśnić sens i znaczenie owych spotkań, a jednak istota rzeczy pozostała dla Czedi niezrozumiała. W końcu doszła do wniosku, że jest to dawny obrzęd kulturowy, utrwalony w tradycji niewierzącego ludu Jan-Jah. Strach, jaki wywołało u Casor to zaproszenie, a raczej wezwanie, kazał Czedi podejrzewać coś złego i wziąć udział w miejscowym spotkaniu „Żmii”.

Wielka, duszna sala wypełniała się szybko ludźmi. Nikt nie zwracał uwagi na dwie dziewczyny siedzące w środkowym rzędzie. Zebrani siedzieli w trwożnym oczekiwaniu. Jedni mieli nerwowe wypieki na policzkach, inni, przeciwnie, śmiertelną bladość. Niektórzy, nie mogąc usiedzieć, przechadzali się po szerokiej przerwie między rzędami, ze spuszczonymi głowami mamrocząc coś pod nosem. Z pewnością nie wiersze, jak początkowo pomyślała Czedi. Tormansjanie w ogóle bardzo rzadko recytowali poezję, wstydząc się wyrażanych w nich uczuć. Najprawdopodobniej powtarzali sobie jakieś wyuczone formułki lub zasady.

Sala pomieściła około tysiąca „kży”, to jest ludzi nie przekraczających wieku dwudziestu pięciu lat według miejscowej rachuby.

Cztery uderzenia w wielki gong wypełniły pomieszczenie wibrującym dudnieniem miedzi. Zebrani zastygli naprężeni, prostując plecy i wpatrując się we wzory na platformie niewielkiej sceny, ku której schodziły się, zwężając, linie ścian, podłogi i sufitu.

Z ciemnego korytarza, znajdującego się za oświetloną sceną, wytoczył się sześcienny podest, pomalowany w przeplatające się czarne i żółte pasy. Stał na nim „żmijowaty” w długiej czarnej szacie, trzymający w dłoni niewielką tubę.

— Nadszedł dzień spotkania! — zagrzmiał na całą salę.

Czedi zauważyła, jak drżą palce Casor. Wzięła jej chłodne dłonie w swoje, ciepłe i spokojne. Ścisnąwszy je, dodała otuchy tormansjańskiej dziewczynie. Casor przestała dygotać i wzrokiem podziękowała Czedi.

— Dziś władcy wielkiego i wspaniałego narodu Jan-Jah — kontynuował mówca z ukłonem — wyselekcjonują was za pomocą nieprzezwyciężonej mądrości Żmii. Ci, którzy zechcą się ukrywać, spuszczając oczy, są tajnymi wrogami planety. Ci, którzy nie zdołają powtórzyć słów hymnu oddania i posłuszeństwa, to jawni wrogowie planety. Ci zaś, którzy ośmielą się sprzeciwić woli Żmii, zostaną bezwzględnie przesłuchani przez funkcjonariuszy Jan Gao-Juara!

Casor znów się wzdrygnęła i ledwie słyszalnie poprosiła przyjaciółkę, by nadal przytrzymała jej ręce, bo teraz zacznie się najgorsze. Posługując się niezawodną intuicją, Czedi wprowadziła dziewczynę w stan kataleptyczny. I w tym momencie!..

„Żmijowaty” znikł z podwyższenia, a jego miejsce zajęła półprzezroczysta kula, błyszcząca wijącymi się falistymi liniami pod samą powierzchnią. Różnobarwnym falom towarzyszył wciąż podwyższający się, wibrujący dźwięk. Kula obracała się na pionowym słupie tęczowego światła, oddziałując na zebranych hipnotycznie. Czedi musiała napiąć całą siłę woli, by pozostać beznamiętną obserwatorką. Dźwięk nagle zniknął wraz z kulą. Na podeście z obliczoną na efekt powolnością zaczęła się unosić, rozwijając ogromne pierścienie, gigantyczna czerwona, metalowa żmija. W rozwartej paszczy migotał rubinowy ogień, a w oczodołach płaskiego łba świeciły złowieszczo fioletowe ślepia. Lampy w sali przygasły. Gadzina, obracając głową na wszystkie strony, przebiegała wzrokiem po rzędach siedzących Tormansjan. Jej ślepia na moment spotkały się z oczami Czedi i dziewczyna odczuła to jak silny cios, przy czym jej świadomość lekko się zamąciła. Słabość pełzła w górę, od nóg do serca. Tylko mocny system nerwowy, wsparty specjalnym wyszkoleniem, pozwolił kosmonautce zachować psychiczną niezależność. Żmija schyliła się niżej i rozkołysała, niemal muskając pierwszy rząd. W takt jej ruchów zaczęli kołysać się też siedzący, prócz osłupiałej Casor i niepokornej Czedi. Zauważywszy, że stojący w kącie sceny „żmijowaty” bacznie obserwuje publiczność, Czedi przygarnęła do siebie mocniej przyjaciółkę i zaczęła bujać się razem z nią.

Żmija wydała przeciągły syk, który podchwyciło tysiąc obecnych. Po chwili zaintonowali uroczysty i smętny hymn, wychwalający władców planety i własną szczęśliwość, pozbawioną strachu przed głodem. Obserwując bezmyślne twarze z szeroko otwartymi ustami, Czedi była porażona bezmierną głupotą obrzędu. Przemyślawszy sprawę, zrozumiała, że ludzie znajdujący się w transie hipnotycznym mimowolnie i podświadomie przyswajają sens pieśni, co zdusi w zarodku wszelkie wolnomyślicielstwo, zarówno wewnętrzne, jak i przyniesione z zewnątrz przez innych albo lekturę ksiąg zakazanych.

Straszna metalowa żmija była jednak tylko maszyną. Prawdziwi decydenci losów „kży” znajdowali się na tylnym planie. Zamyślona Czedi zapomniała o otwieraniu ust i symulacji śpiewu. Palec „żmijowatego” wskazał na nią. W mig wyrosła za nią przysadzista postać „liliowego” strażnika, którego wrodzonej tępoty nie mogła przebić nawet hipnoza czerwonej żmii. Położył dłoń na jej ramieniu, lecz Czedi pokazała w odpowiedzi swoją przepustkę. „Liliowy” cofnął się, kłaniając w pas i pobiegł truchtem do „żmijowatego”. Wymienili parę zdań, niesłyszalnych w ryku tłumu. Dostojnik rozłożył ręce z wyraźną irytacją. Czedi nie musiała już niczego udawać. Siedziała nieruchomo, rozglądając dokoła. Pobudzenie Tormansjan wzrastało. Paru mężczyzn wybiegło na przejście między pierwszym rzędem a sceną. Padli na kolana, wykrzykując niezrozumiałe słowa. W jednej chwili czterech „liliowych” odprowadziło ich do skrytych za kotarą drzwi po lewej stronie. Dwie kobiety popełzły tam na kolanach, za nimi znów paru mężczyzn… „Żmijowaty” kierował „liliowymi” z wprawą dyrygenta. Na jego dyskretny znak ochroniarze wyciągnęli z foteli dwóch mężczyzn i kobietę. Pojmani opierali się, szarpali, mówili coś niesłyszalnego w ogólnym hałasie. Strażnicy brutalnie wywlekli ich do ciemnego korytarza za sceną.

Kolebanie żmijowego cielska złagodniało, ruchy spowolniły się, w końcu gadzina zamarła z wygaszonymi ślepiami, unosząc trójkątny łeb do góry.

Ludzie umilkli i jakby budząc się ze snu, rozglądali ze zdziwieniem. „Nie wiedzą, co zaszło!” — domyśliła się Czedi. Nauczeni byli ukrywać uczucia w miejscach publicznych i na zebraniach w zakładach pracy. Na nich, jak opowiadano Czedi, należało nieustannie wychwalać mądrość oligarchii. Wielowiekowa praktyka nauczyła ludzi nie przywiązywać wagi do tych działań, okazując zewnętrzne posłuszeństwo. Oligarchowie znaleźli więc inny sposób, by wtargnąć w psychikę poddanych i odkryć ich ukryte myśli.

Czedi niepostrzeżenie obudziła Casor.

— Nie zbliżaj się do mnie i nie odzywaj! — szepnęła kosmonautka. — Wiedzą, kim jestem. Idź do domu, sama tam później dotrę.

Casor, wciąż trochę oszołomiona, mrugnęła porozumiewawczo.

Czedi wstała i wyszła powoli, z lubością wdychając chłodne, świeże powietrze po duchocie sali. Stanęła pod kwadratową kolumną, tandetnie imitującej kamienną, wciąż jeszcze rozpatrując seans hipnozy zbiorowej. Nagle poczuła na sobie uporczywe spojrzenie. Odwróciła się i stanęła twarzą w twarz z atletycznie zbudowanym „kży” w zielonym uniformie z naszytym na rękawie symbolem zaciśniętej pięści. Niewielka część tej grupy dożywała wieku trzydziestu ziemskich lat. Byli to tak zwani „czempioni sportowi”, zawodowi gracze i zapaśnicy, zajmujący się wyłącznie rozwijaniem muskulatury, przyciągający ogromne tłumy na widowiska, przypominające masowe bójki.

„Czempion” przyglądał się jej bezceremonialnie, jak wielu innych mężczyzn mijających Czedi. Jeszcze w ogrodach Coama przywykła do tutejszej maniery rozbierania kobiety wzrokiem. Na Ziemi naturalna nagość człowieka nie była niczym osobliwym, podniecającym ani tym bardziej wstydliwym. Oczywiście, każdy powinien być czysty i nie przybierać nieestetycznych póz, czego uczono od pierwszego dnia świadomego życia. W mieszkance Ziemi spojrzenia mężczyzn Jan-Jah mogły wywoływać tylko nieprzyjemne odczucia, jak spojrzenia szaleńców.

„Czempion” zapytał:

— Przyjechałaś z daleka? Jesteś tu od niedawna? Pewnie z tylnej półkuli?

— Jak pan… — wyjąkała Czedi, zaraz się poprawiając: — Jak na to wpadłeś?

Tormansjanin uśmiechnął się z satysfakcją.

— Mówią, że tam są ładniejsze dziewczyny, a ty… — zauważył, strzelając palcami — chodzisz sama, choć jesteś najładniejsza. — Skinął głową w stronę schodzących ze schodów. — Nazywam się Szot Ka-Szek, w skrócie Szotszek.

— A ja Cze Di-Zem, w skrócie Czezem — odparła tym samym tonem.

— Dziwne imię. W ogóle, wy z tylnej półkuli jesteście jacyś inni.

— Byłeś u nas?

— Nie — zaprzeczył ku wielkiej uldze Czedi. — Czyja jesteś?

— Nie rozumiem?

— No, należysz do jakiegoś faceta, czy nie? — Widząc zdumienie dziewczyny, Szotszek się roześmiał. — Czy jakiś ciebie ma?

— Nie, nikt! — odparła, rugając się w myślach za tępotę.

— To chodź ze mną do Okna Życia.

Tak nazywano u Tormansjan duże pomieszczenia służące oglądaniu filmów lub występów teatralnych.

— No cóż, chodźmy! — zgodziła się Czedi. — A gdybym miała faceta?

— Wziąłbym go na bok i pogadał z nim — odparł, wzruszając lekceważąco ramionami. Jasne było, że zawsze zwyciężał w takich „pogawędkach”.

Wziął ją pod ramię. Skierowali się w stronę szarego gmachu najbliższego Okna Życia.

Duchota była podobna jak w Domu Zebrań. Rzędy krzeseł ustawiono jeszcze ciaśniej. W buchającym gorącem wnętrzu jaśniał ogromny, iskrzący ekran. Technika Jan-Jah pozwalała tworzyć nieprawdopodobne iluzje, zachwycające widzów upiększonym kłamstwem. Czedi widziała sporo filmów jeszcze przebywając na gwiazdolocie, ten zaś niewiele się różnił od tamtych. Choć dawno temu planeta Jan-Jah stała się jednym państwem, fabuła dotyczyła jednej z dawnych wojen. Główny bohater działał ze sprytem i okrucieństwem typowymi dla tamtych czasów. Zabójstwa i oszustwa szły nieprzerwanym szeregiem. Piękne kobiety stawały się łóżkową nagrodą dla bohatera lub też poddawały go niesamowitym torturom. Jedną z głównych postaci była właśnie kobieta, bez wahania dręcząca i zabijająca innych ludzi.

Szalone galopady na oswojonych wierzchowcach, pościgi na grzechoczących maszynach, pojmanie, ucieczka, znowu pojmanie i ucieczka. Akcja rozgrywała się według konwencjonalnych psychologicznych schematów. Kiedy bohaterka znalazła się w łóżku, ledwie okryta prześcieradłem (tormansjański zakaz pokazywania pewnych części ciała) z nagim, lecz ukazanym od strony pleców partnerem, Czedi poczuła, jak ciepłe i spocone dłonie Szotszeka spoczęły na jej kolanie i piersi. Żałując, że nie dysponuje hartem ducha i mocą psychiczną Faj Rodis, spróbowała się odsunąć. Tormansjanin trzymał ją mocno. Nie chcąc stosować przemocy, Czedi dziarsko ustawiła łokieć klinem i wyswobodziła się z objęć. Wstała i poszła do wyjścia, wywołując rozdrażnione krzyki tych, którym przesłaniała widok. Szotszek dogonił ją w alejce wiodącej do głównej ulicy.

— Dlaczego mnie odrzuciłaś? Co zrobiłem nie tak?

Czedi patrzyła na niego spokojnie, niemal smutno, zastanawiając się, jak wyjść z niezręcznej sytuacji, nie ujawniając swego incognito.

— U nas się tak nie postępuje — odpowiedziała cicho. — Skoro już w pierwszej godzinie znajomości mnie obejmujesz, co będziemy robić za drugim razem?

Szotszek zachichotał niemiło.

— Jakbyś nie wiedziała? Ile masz lat?

— Osiemdziesiąt — skłamała Czedi, przeliczając dwadzieścia ziemskich lat według tormansjańskiej rachuby.

— Tym bardziej! Myślałem, że masz… sześćdziesiąt pięć… Chodźmy!

— Dokąd?

— Do mnie. Mam pokój z widokiem na kanał. Kupię wino i pestki dyni, i będzie nam dobrze — oznajmił, znów mocno obejmując dziewczynę.

Czedi wyrwała się i pospieszyła alejką w stronę ulicy. Przechodnie nie spłoszyli prześladowcy. Dogonił ją i chwyciwszy za rękę, obrócił twarzą ku sobie.

— Dlaczego ze mną poszłaś? — spytał ze złością.

— Nie wiedziałam, że do tego dojdzie, wybacz!

— Co tu da „wybacz”? Chodź ze mną, będzie fajnie. Nie podobam ci się? Chodź, a nie pożałujesz!

Czedi odskoczyła na bok, a wtedy chłopak uderzył ją w twarz. Uderzenie nie było bardzo bolesne ani ogłuszające. Na treningach zdarzały się znacznie silniejsze. Pierwszy raz jednak ziemską dziewczynę EPR uderzył ktoś ze świadomym zamiarem poniżenia jej i skrzywdzenia. Bardziej zdziwiona, niż oburzona, Czedi rozejrzała się po licznych przechodniach. Patrzyli obojętnie lub strachliwie, jak silny mężczyzna bije dziewczynę. Nikt się nie wtrącił, nawet gdy Czedi dostała mocniej za drugim razem.

„Wystarczy!” — uznała kosmonautka i zniknęła. Psychologiczna sztuczka ze znikaniem, znana każdemu dzieciakowi na Ziemi, polegała na odwróceniu uwagi przeciwnika i bezszelestnym przeskoczeniu za jego plecy, znajdując się poza zasięgiem wzroku. Można to było zrobić tylko na odkrytym terenie, przewidując kolejne ruchy „wroga”.

Szotszek rozglądał się z szalonym zdumieniem, dopóki Czedi nie pojawiła się znowu w jego polu widzenia.

— Wpadłaś! Nie uciekniesz! — zawył Tormansjanin, wznosząc pięść.

Czedi przyskoczyła błyskawicznie i zadała dwa paraliżujące ciosy w sploty nerwowe. Szotszek runął jak długi pod jej nogi. Zwijał się, próbując wstać na nogi odmawiające posłuszeństwa i spoglądając na dziewczynę z bezmiernym zdziwieniem. Podciągnęła go do ściany, by oparł się o nią plecami, dopóki nie przejdzie drętwota. Opodal stanęła grupa dziewcząt i młodzieńców. Chichotali, wskazując bezceremonialnie palcami powalonego Szotszeka i rzucając nieprzystojne uwagi. Czedi pierwszy raz zetknęła się bezpośrednio z manierą Jan-Jah ordynarnego wyśmiewania niepowodzeń swoich rodaków. Czedi poczuła wstyd. Szybko odeszła ulicą. Wciąż dźwięczały jej w uszach gwałtowne śmiechy, a pod powiekami jawił się obraz zadziwionej twarzy Szotszeka. Dziwne, nowe uczucie zawładnęło nią, podobne do smutku ściskającego serce. Smutek przynosił jednak ze sobą wrażenie oderwania od przyczyny, Czedi zaś była jakby zaplątana w sieć gigantycznego poczucia winy. Nie wiedziała jeszcze, że naszedł ją żal, pradawne uczucie, mało znane obecnym Ziemianom. Ludzie EPR kierowali się troską o innych, współczuciem i chęcią wspomagania innych. Żal, wywołany bezsilną niemożnością odwrócenia zła, był nowością dla Czedi Daan i kazał jej przemyśleć swoje postępowanie. Niezadowolona z siebie, starała się znaleźć błąd, nie podejrzewając, że jej towarzysze, Ewiza i Wir, również zaliczyli bolesne potknięcia w pierwszych krokach, stawianych w stolicy.

Czedi spieszyła się do domu, by pod nieobecność Casor nie zrobić kolejnych głupstw. Wyławiając zdziwione spojrzenia przechodniów, nie podejrzewała jednak, jak bardzo różni się od zwykłych mieszkanek Jan-Jah swą postawą, wysoko uniesioną głową i piersią wysuniętą do przodu. Mężczyźni gwizdali za nią ogłuszająco, wyrażając zachwyt. Kobiety patrzyły z oburzeniem, nazywając ją bezwstydnicą. Nie domyślała się, że to tylko próba wywyższenia się nad skrytykowaną rywalką. Zwykła na Tormansie nieżyczliwość wszystkich do wszystkich zalegała na sercu Czedi wielkim ciężarem. Odetchnęła z ulgą, znalazłszy się za progiem małego mieszkanka. Zrozumiała teraz ludzi z przeszłości, izolujących się w domu od życia na zewnątrz. Spodobał jej się teraz, wcześniej zaskakujący, bałagan, czyli tormansjański zwyczaj rozrzucania wszędzie swoich rzeczy, części ubrań, pomiętych broszur (z których poznawali bieżące informacje), odpadków jedzenia, opakowań kosmetyków.

Casor ucieszył powrót gościa, zwłaszcza, że uświadomiła sobie, iż zostawiła ją na mieście bez pieniędzy. Niemal wmusiła teraz Czedi parę startych kart plastikowych z kodami paskowymi. Czedi zdumiała ponownie niezwykła szczodrość „kży”, kompletnie nie dbających o swoją ani cudzą własność. Nie starali się gromadzić pieniędzy, jak bywało na Ziemi w dawnych czasach. Dopiero później zrozumiała, że w krótkim życiu „kży”, zależnym w pełni od woli władców, którzy w każdej chwili mogli pozbawić ich wszystkiego, włącznie z życiem, nie było przyszłości. Nie warto było gromadzić bogactw… Nawet dzieci nie cieszyły ludzi bez przyszłości. Wciąż trwała zaciekła walka między kobietami niechcącymi rodzić a państwem, zakazującym środków antykoncepcyjnych i aborcji. Aby podnieść spadający poziom dzietności, władcy niedawno obdarzyli matki pewnymi przywilejami. Sprawa polegała na tym, że zmniejszenie liczby urodzeń stało się na tyle odczuwalne, iż naprawdę zaniepokoiło władców. Uległość mas jest w końcu opoką oligarchii.

Przyjmując posłusznie pieniądze, Czedi opowiedziała dziewczynie swoje przygody. Tormansjanka bardzo się wystraszyła.

— To niebezpieczne! Obrazić mężczyznę! Nie wiesz jeszcze, jacy są mściwi! Wiem, zazdrościł ci, mężczyźni są bardzo zawistni… tak jak i kobiety — dodała po namyśle.

Czedi nie zrozumiała od razu, czego miałby zazdrościć jej Szotszek, a dopiero jakiś czas później doszła do tego, że właśnie zazdrość o bogactwo, nie materialne akurat, tylko duchowe, wyzwalała nienawiść, tym większą, że taki rodzaj bogactwa był kompletnie nieosiągalny dla ludzi tego typu.

— Nie obraził mnie — sprzeciwiła się Casor.

— To bez znaczenia. Mężczyzn nie obchodzi, co czujemy my, kobiety. Byle tylko ich godność była nienaruszona. Zawsze jesteśmy wszystkiemu winne… Ciekawe, jak jest na Ziemi?

Czedi zaczęła opowiadać o rzeczywistym równouprawnieniu kobiet i mężczyzn w społeczeństwie komunistycznym na Ziemi. O miłości, oddzielonej i niezależnej od wszystkich innych spraw, o macierzyństwie, pełnym dumy i szczęścia, gdy każda matka rodzi dziecko nie dla siebie i nie jako zapłatę za chwile rozkoszy, lecz jako drogocenny dar dla całej społeczności. Bardzo dawno, w ERŚ, gdy tworzyły się zalążki świata komunistycznego, zwolennicy kapitalizmu szydzili ze swobody zawierania małżeństw i powszechnej edukacji potomków, nie przypuszczając, jak ważne jest to dla przyszłości i nie rozumiejąc, na jak wysokim poziomie powinno się rozpatrywać takie sprawy.

Casor słuchała jak zauroczona i Czedi bardzo się to podobało. Tormansjanka w codziennym ubraniu wyglądała jak chłopak. Szeroki pas podtrzymujący spodnie z grubego sukna, leżał krzywo na wąskich biodrach, pod nim zaś wciśnięty był dolny skraj błękitnej koszuli z głębokim wcięciem rozchylonego kołnierza i podwiniętymi rękawami. Rozchylone, pełne wargi sygnalizowały absolutną uwagę. Oparła się o nadproże drzwi, wyginając cienką talię i składając ręce.

W porywie nagłego uczucia (nie starała się z nim walczyć ani go zrozumieć) Czedi objęła Casor, gładząc z macierzyńską czułością jej włosy i policzki. Tormansjanka drżała, przytulona do Czedi, ta zaś powiedziała parę miłych słów w nieznanej ziemskiej mowie. Dziewczyna wsparła rozpalone czoło na piersi Ziemianki, jak na łonie matki, chociaż różnica wieku między nimi była niewielka.

Stały objęte, dopóki nie zapadł ulotny zmierzch Jan-Jah. W pokoju od razu nastała ciemność, bo oświetlenie ulicy było nadzwyczaj skąpe. Casor odskoczyła od Czedi, zapaliła światło i zawstydziła się. Skrywając zmieszanie, zaczęła śpiewać i Czedi zaskoczyła smutna melodyjność jej pieśni, całkiem niepodobnej do tych, jakie słyszała na ulicach, czy w przybytkach rozrywki, z ich ciężkimi rytmami, ostrymi dysonansami i krzykliwym wykonaniem. Casor wyjaśniła, że dostojnicy potępiają melancholijne pieśni młodzieży, uznając bezpodstawnie, że obniżają i tak niski poziom życia. Dawne pieśni, ulubione przez starszych „dży”, przywołujące nostalgię za dawnymi czasami, także brzmią smutno. Dlatego z rozporządzenia władców wszech planetarne audycje zawierają tylko radosne, pochwalne i tym samym niewiele warte piosenki. Czedi zrozumiała teraz, dlaczego Tormansjanie tak mało śpiewają. Jej samej wciąż chciało się śpiewać, lecz na ulicy obawiała się przyciągnąć uwagę tłumu, a w domu sąsiadów. Uświadomiła sobie, jak ludzie Jan-Jah wstydzą się okazywać czułość, miłość i szacunek, pozwalając, by zamiast tego pleniły się drwiny, wyzwiska, nawet bójki. Doszła do wniosku, że Casor powinna koniecznie zobaczyć innych Ziemian. Tego wieczoru miała się skontaktować z Rodis przez SDG.

Przeszły do pokoiku Czedi, nie zapalając światła, starannie zasłoniły okno i dopiero wtedy wyciągnęły spod łóżka srebrno-niebieskiego SDG. Po naciśnięciu dysku na bransolecie, dziewięcionóg włączył sygnał i bucząc wyprostował łapki. Casor lekko się wystraszyła, biorąc go za żywe stworzenie.

Kiedy promień ściągający ustawił się na właściwe współrzędne, okazało się, że Faj Rodis nie ma na miejscu. Zdenerwowana Czedi nie od razu zauważyła nieme sygnały biegnące po ścianie, na której zogniskowała SDG. W końcu dostrzegła łańcuch krążków i zrozumiała, że Rodis opuściła Ogrody Coama, zostawiając tam maleńki indykator, reagujący na promień SDG.

Zaniepokojona spróbowała wezwać Ewizę i Wira Norina. Dopiero po godzinie wreszcie pojawiła się na ekranie Ewiza, ubrana wieczorowo w mocno wydekoltowaną, opiętą suknię. Tkanina barwy ametystowej uwydatniała jej topazowe, szeroko rozstawione oczy i pąsowe wargi.

Tanet uspokoiła Czedi. Faj opuściła Ogrody Coama, by zamieszkać w starej Świątyni Czasu, znajdującej się w górnej części miasta i zamienionej w archiwum starych ksiąg. Ewiza mieszkała w pobliżu Głównego Szpitala i mogła bez problemu kontaktować się z Rodis. Czedi umówiła się z nią na spotkanie za cztery dni, kiedy zakończy się międzymiastowa konferencja lekarzy.

— Przyjdź z samego rana, Czedi — zaproponowała Ewiza. — Zjemy w szpitalnej stołówce. A w ogóle gdzie jadasz?

— Tam, gdzie dopadnie mnie głód podczas moich wędrówek po mieście, w pierwszej napotkanej jadłodajni.

— Najlepiej wybrać stałą jadłodajnię, tam gdzie najlepiej karmią.

— Wszędzie jest tak samo źle. „Kży” nie lubią pracować w stołówkach. Casor mówiła, że oni, jak to się nazywa… kradną. Biorą sobie to, co najlepsze.

— Dlaczego?

— Żeby zjeść samemu, dać rodzinie, zamienić na karty… pieniądze. Dlatego jedzenie jest niesmaczne!

— Wydaje mi się, że twoja przyjaciółka nie ma racji. Wiek Głodu tak przeraził Tormansjan, że starają się wytworzyć jak najwięcej pożywienia z każdego produktu, dodając różne niejadalne paskudztwa. Zanieczyszczają w ten sposób naturalne mleko, tłuszcze, pieczywo, a nawet wodę. Rzeczywiście, takie pożywienie nie może być smaczne, a czasami jest wręcz ohydne. Stąd biorą się liczne schorzenia wątroby i jelit.

— To dlatego woda jest tu taka niesmaczna. I rozlewają ją bez pożytku. Czy nie lepiej racjonować ją, ale uczynić smaczniejszą? — powiedziała Czedi.

— Tutaj na każdym kroku spotyka się rzeczy przeczące zdrowemu rozsądkowi. Wieczorem wszyscy włączają teleekrany, muzyka łomocze, specjalni chwalcy zrywają głos w przemówieniach, pokazują filmy i kroniki wydarzeń, mordercze igrzyska sportowe, a ludzie rozmawiają zupełnie o czymś innym, starając się przekrzyczeć głośniki.

Ewiza spojrzała pytająco na Czedi, lecz ta nie zdobyła się na wyjaśnienie.

Czy można było zrozumieć działania wynikające z potwornego egoizmu: agresję w kontaktach z otoczeniem, niedbałą mowę i pracę, pragnienie zatrucia i bez tego trudnego życia bliźniego? Kierowcy nieznośnych wozów ciężarowych na przykład, uważali za punkt honoru jeżdżenie nocą po ulicach z rykiem i grzechotem. I w tym wypadku zasada degradacji człowieczeństwa zamieniała ciężarówki w smrodliwe stwory, plujące trującym dymem i ogłuszające.

Nawet najprostsze narzędzia były na Tormansie zrobione bez najmniejszej troski o wygodę i nerwy robotnika i setek otaczających go ludzi. Czedi nie była w stanie ogarnąć straszliwego wizgu pił tarczowych, świdrów, morderczego łoskotu młotków i zgrzytania łopat. Trzeba było stworzyć specjalny zapis tych wszystkich dźwięków, dziwiąc się zarazem, że wszyscy Tormansjanie jeszcze nie ogłuchli i nie popadli w szaleństwo. Niepojęty dla Ziemian, nieludzki charakter maszyn wydawał się Tormansjanom zrozumiały, a co gorsza, normalny. Tak jak w ERŚ, na ołtarzu tandety ginęły najwyższe wartości człowieczeństwa: sam człowiek, jego zdrowie, sprawność psychiczna i spokój.

Nierzadko podobna technika stanowiła bezpośrednie zagrożenie dla życia. Tysiące splątanych, nieizolowanych, by oszczędzić na kosztach, przewodów (Tormansjanie nie znali wiązek energii w kulistych akumulatorach) groziły nieostrożnym śmiercią. Niebezpieczne chemikalia, rozsiewane wszędzie hojnie i lekkomyślnie, bezwzględnie zatruwały ludzi. Na szczęście niedostatek paliw kopalnych zatrzymał postępujące zanieczyszczenie atmosfery.

— Nie martw się, Czedi! — powiedziała Ewiza z ekranu SDG. — Nie płacimy zbyt drogo, mówiąc w stylu Tormansjan, za to, by na własne oczy zobaczyć tak niewiarygodne społeczeństwo. Rodis powiada, że tak właśnie wyobrażała sobie ERŚ na Ziemi!

— Co w nim niewiarygodnego? Tylko przykro myśleć o bolesnych doświadczeniach i ofiarach naszych przodków, którzy dawno już przez to przeszli…

— Trzymaj się, Czedi! Wiele jeszcze musimy doświadczyć. Codziennie przydarza nam się tutaj coś niemiłego, dlatego nie chciałabym przebywać zbyt długo na tej planecie — wyznała Ewiza.

Czedi usłyszała za ścianą głosy wracających gospodarzy, pożegnała się więc z Ewizą. SDG sam się schował pod łóżko. Opuściwszy prześcieradło, Czedi spotkała się wzrokiem z Casor. Tormansjanka stała skrzyżowawszy ręce, jej policzki drżały, oczy zaś były pełne łez.

— Na Wielką Żmiję, jaka piękna jest ta Ewiza! — wyszeptała. — Aż mi serce zamierało, jak wtedy, gdy słuchałam bajek w dzieciństwie.

— Co w niej takiego niezwykłego? — spytała z uśmiechem Czedi.

— Wszystko! Ty też jesteś ładna, ale ona!.. Tylko czemu jest taka twarda, tak mało w niej miłości i współczucia?

— Casor! Jak mogłaś znaleźć w niej tyle wad? Na Ziemi nie ma takich ludzi.

— Nie ma?… Chociaż — podjęła tamta z namysłem — początkowo też mi się taka wydałaś. Może ona jest także inna? I niewyobrażalnie piękna! — I Casor, otarłszy niepotrzebne łzy, wybiegła z pokoju.

Czedi pozostała w zadumie, rozważając zatrważającą bezbronność kobiet i dzieci Tormansa. Wystraszonej dwuletniej kruszyny, wyciągającej rączki w niepewnym oczekiwaniu, dziewczyny, całej drżącej po pierwszym miłosnym rozczarowaniu, kobiety, marzącej by zadowolić srogiego ukochanego.

Ciągłe łzy, drżenie, strach i znowu łzy — taki był los tormansjańskiej kobiety, łagodnej i cierpliwej cierpiętnicy, zmagającej się w codziennym życiu z kompleksem niższości. Mężczyzna był tyranem i władcą. Ogromny żal ranił serce Czedi, lecz myślenie dialektyczne uświadomiło jej, że łagodność i cierpliwość wzmagają tylko agresję prostaków. W prymitywnych społecznościach Ciemnych Wieków Ziemi mężczyźni bali się kobiet z rozwiniętym intelektem oraz umiejętnością posługiwania się orężem swej płci. Pierwotny lęk zmuszał mężczyzn, by tworzyli dla nich specjalne ograniczenia. Żeby uchronić się przed „wiedźmowymi” urokami, trzymali kobiety na niskim poziomie rozwoju umysłowego, wyczerpując najcięższą robotą. Ponadto wśród Tormansjan panował powszechny strach, typowy dla ludzi ze skupisk zurbanizowanych, strach przed bezrobociem, czyli brakiem jedzenia, wody i zarobku, skoro nie umieli już ich zdobyć inaczej, niż tylko z państwowych przydziałów.

Bezwzględność państwowego kapitalizmu oligarchicznego nieuchronnie tworzy w ludzkich odczuciach wrażenie marności, powierzchowności i niestabilności świata, w którym żyją. Tak powstaje gleba dla celowego zła: Strzały Arymana, procesu nieodłącznie związanego z ową społeczną strukturą. Tam, gdzie ludzie sobie powiedzieli: „Nie można nic zrobić”, Strzała zniszczy wszystko, co najlepsze w ich życiu.

W pierwszym rzędzie Czedi zganiła siebie za zarozumialstwo, z jakim podeszła do badań nad socjologią danej planety. Brakowało jej niezachwianej pewności siebie Ewizy, czy głębokiego umysłu Faj Rodis.

Ewiza Tanet w tej właśnie chwili układała sobie w głowie wystąpienie na konferencji. Jak bez urazy i wywołania poczucia niższości powiedzieć lekarzom z Tormansa o wielkiej potędze ziemskiej medycyny w porównaniu z ubóstwem tutejszej wiedzy?

Widziała już tutaj aktywnych lekarzy, prawdziwych bohaterów, co pracowali nie szczędząc sił, dniem i nocą zmagając się z nędzą szpitali, niewiedzą i gruboskórnością niższego personelu, nienawidzącego i przeklinającego swoją pracę, źle opłacanego, brudnego i niewychowanego. Chorzy w przytłaczającej większości byli „dży”, a niższy personel „kży”. Z powodu różnic klasowych owe grupy odnosiły się nawzajem nienawistnie, toteż sytuacja pacjentów była naprawdę tragiczna. Zazwyczaj ich bliscy dokładali wszelkich starań, by dopomóc chorym leczyć się domowo. Było to jednak niemożliwe w przypadku zabiegów chirurgicznych. Duszne, przepełnione bloki pooperacyjne z ich specyficznym odorem długo się śniły Ewizie, zamącając jej marzenia i wspomnienia z Ziemi.

Ewizę przygarnęli inżynierowie z klasy „dży”, ludzie stojący dość wysoko na drabinie hierarchii. Dlatego też jej pokój i łóżko były znacznie większe niż Czedi. Każdy szczebel w hierarchii Tormansa wyrażał się w drobnych różnicach, w wielkości mieszkania lub lepszym jedzeniu. Ewiza obserwowała ze zdumieniem, z jaką zaciekłością ludzie walczyli o te niewielkie przywileje. Starali się zwłaszcza przebić do wyższej warstwy dostojników i stać „żmijowatymi”, by osiągnąć ich maksymalny poziom uprawnień. Nie wahali się posługiwać przy tym kłamstwami, plotkami i donosami. Przekupstwo, usłużny serwilizm, zwierzęca nienawiść do konkurencji — Strzała Arymana nie próżnowała, zmiatając z drogi ludzi uczciwych i porządnych, pomnażając zaś grono niegodziwców wśród „żmijowatych”…

W dniu konferencji Ewiza, dziarska i kwitnąca, przekroczyła próg służbowych pomieszczeń Głównego Szpitala. Przeszła przez komorę prześwietleń i korytarz dezynfekcyjny do niewielkiego holu i zatrzymała się tam, by spojrzeć na siebie w lustrze. Z sąsiedniego pokoju dla palących dochodziły podniesione głosy. Rozmawiający nie miarkowali się. Ewiza zorientowała się, że rozprawiają o niej. Zebrawszy się na rytuale palenia, młodzi lekarze jeden przez drugiego wyrażali zachwyty dla wizytatorki w takiej formie, że Ewiza nie wiedziała, śmiać się czy oburzać.

— Aż cały się trzęsę, kiedy przechodzi obok — usłyszała wysoki tenor. — Żółte oczka błyskają, piersi rwą materiał i te nogi, ach, te nogi!..

Czym prędzej weszła do pokoju palaczy. Trzech młodzieńców z fajkami przywitało ją. Ogarnęła ich roześmianym spojrzeniem, a wtedy połapali się, że usłyszała sporo z ich wynurzeń.

Zmieszani, ruszyli w ślad za Ewizą, pospiesznie gasząc fajki, kobieta zaś nadała swoim krokom charakter tańca erotycznego, żeby „ukarać” młodych za wulgarne uwagi. Gwałtowne dyszenie za plecami świadczyło o skuteczności jej figla.

Ordynator szpitala w typowym stroju lekarzy Jan-Jah: jasnożółtym kitlu z czarnym pasem i żółtej czapeczce, w okularach, na jej widok rozciągnął w szerokim uśmiechu wąskie wargi starego wygi i zrzędy. Bystre, przymrużone oczy przeniknęły ją na wskroś, oceniając figurę, strój i harde oblicze przybyszki.

— Zapraszam do mojego samochodu! — I nie czekając na odpowiedź główny lekarz zaprowadził gościa do bocznego wyjścia, gdzie czekało nań długie i wąskie urządzenie transportowe.

Konferencja miała się odbyć w podmiejskim pałacu. Samochód mknął krętą drogą, rozpędzając masę przechodniów. W pewnym momencie Ewiza zwróciła uwagę na starą „dży” z ciężką torbą na ramieniu i odruchowo zrobiła gest, jakby chciała zatrzymać auto. Szofer nawet nie przyhamował. W odpowiedzi na zdziwione spojrzenie Ewizy główny lekarz tylko się nachmurzył. Zajechali pod budynek przyozdobiony zmurszałymi kamiennymi kwiatami. Wysoka ściana tu i ówdzie obsypywała się, a trzypiętrowa wieżyczka była zrujnowana. Jednakże ogród okalający budynek okazał się gęsty i świeży, pozbawiony piętna uwiądu innych miejskich parków.

— Zauważyłem, że zdziwiło panią, iż nie podwieźliśmy staruszki? — zaczął główny lekarz, spoglądając z ukosa na idącą obok kobietę.

— Jest pan spostrzegawczy.

— Nie należy być u nas zbyt dobrym — oznajmił Tormansjanin, jakby się usprawiedliwiając. — Po pierwsze, można się czymś zarazić, po drugie, trzeba dbać o samochód, po trzecie…

Ewiza powstrzymała go ruchem ręki.

— Nie musi pan więcej wyjaśniać. Myśli pan przede wszystkim o sobie i dba o samochód, ten prymitywny produkt z żelaza i masy plastycznej, bardziej niż o człowieka. To całkiem naturalne w społeczeństwie, gdzie życie mniejszości opiera się na przedwczesnej śmierci większości. Dlaczego jednak poświęcił się pan medycynie? I jaki sens ma dzielenie ludzi wobec wczesnej śmierci i szybkiej wymiany pokoleń?

— Myli się pani! „Dży” to najcenniejsza część społeczeństwa. Naszym obowiązkiem jest leczyć ich wszelkimi dostępnymi środkami i chronić przed śmiercią. Oczywiście, prawdziwym ideałem byłoby, gdybyśmy mogli zachować sam mózg, nie obciążony już wymogami ciała.

— Nasi przodkowie mylili się podobnie, uważając mózg i psychikę za coś oddzielonego od ciała, a także całej natury. Byli i tacy, którzy twierdzili, że cały świat to tylko wytwór naszych wyobrażeń. W tym właśnie tkwiły korzenie licznych pomyłek biologicznych. Mózg i psychika nie funkcjonują same w sobie. Ich struktura i praca zależą od otoczenia, czasów, sumy wiedzy i okresu życia danej jednostki. Tylko na drodze ciągłego doświadczania nowych wrażeń, wiadomości, odczuć mózg myślących i uczuciowych ludzi przełamuje wrodzony konserwatyzm, a i to jedynie do pewnych granic. Nawet największy uczony po trzydziestu latach swojej najbardziej aktywnej działalności stanie się konserwatystą, nie nadążającym za nową epoką. I sam tego nie zrozumie, ponieważ jego mózg będzie się posługiwał pozostawionymi w tyle, przebrzmiałymi pojęciami, które odchodzą w przeszłość.

— Można jednak modelować nowe warunki, przedłużać istniejące…

— Im bardziej będzie pan modelował, tym mocniej rozchwieje się kondycja mózgu z otaczającą sytuacją. Noosfera, to jest psychiczne otoczenie człowieka, zmienia się nieporównanie szybciej niż transformacja biologiczna.

— My nie teoretyzowaliśmy, tylko walczyliśmy ze śmiercią, zdobywając na podstawie doświadczeń nowe sposoby przedłużenia życia.

— I włączyliście w kolosalny, zbrodniczy spisek przyrody i człowieka miliony męczenników! Na dodatek liczne odkrycia przyniosły ludziom więcej szkody niż pożytku, nauczywszy politycznych bandytów, faszystów, łamać psychikę człowieka, zamieniając go w pokorne bydlę. Jeśli doliczyć wszystkie zwierzęta zamęczone dla eksperymentu i chorych zabitych podczas operacji, trzeba surowo osądzić wasz empiryzm. W historii naszej biologii i medycyny także zdarzały się haniebne okresy nieszanowania życia. Każdy uczeń mógł krajać żywą żabę, a niedouczony student kota albo psa. W tym wszystkim najważniejszy jest umiar. Skoro się przekroczy granicę, lekarz stanie się rzeźnikiem lub trucicielem, a uczony mordercą. Brak umiaru zamienia medyków w bezduszne maszyny lub nieudolnych funkcjonariuszy. Najbardziej niebezpieczni są jednak fanatycy, gotowi poćwiartować człowieka, nie mówiąc już o zwierzęciu, żeby przeprowadzić niebywałą dotychczas operację, przekroczyć nieprzekraczalną barierę, nie rozumiejąc, że człowiek nie jest mechanizmem złożonym ze standardowych części zapasowych, że serce nie tylko jest pompą, a mózg to nie cały byt. Takie podejście sprawiło u nas w swoim czasie sporo zła, a właśnie widzę, jak rozkwita na waszej planecie. Eksperymentujecie ze zwierzętami na oślep, zapominając, że jedynie totalna nieodpowiedzialność może usprawiedliwiać sprawianie cierpień stworzeniom, które cierpią tak samo jak człowiek. Tak samo bezbronni są „uzdrawiani” w waszych szpitalach. Widziałam laboratoria badawcze w trzech stołecznych instytutach. Sumy zadawanych tam cierpień nie mogą uzasadniać nikłe osiągnięcia…

Główny lekarz chwycił Ewizę za rękę i zaciągnął za rozłożysty krzew rosnący przy alei.

— Niech się pani pochyli, szybko! — szepnął z takim lękiem, że Ewiza podporządkowała się.

Od strony bramy biegło paru ludzi, goniących tęgawego człowieka z poszarzałą twarzą i wytrzeszczonymi oczami. Siły go wyraźnie opuszczały. Zatrzymał się, słaniając na nogach. Jeden z prześladowców uderzył go kolanem w brzuch, zginając w pół. Drugi zbił z nóg ofiarę. Oprawcy zaczęli go deptać i kopać.

Ewiza wyrwała się z rąk lekarza i pobiegła na miejsce zdarzenia, krzycząc:

— Wstrzymajcie się, przestańcie!

Na zezwierzęconych obliczach pojawiło się bezmierne zdumienie. Pięści rozwarły się, a na wykrzywionych wargach pojawiły cienie uśmieszków. W ciszy, jaka nastała, słuchać było tylko szlochanie ofiary.

— Jak możecie w sześciu młodych bić jednego, grubego i starego? Czy nie rozumiecie, jakie to haniebne? Jak wam nie wstyd?

Mocno zbudowany człowiek w niebieskiej koszuli pochylił się do przodu i tknął palcem Ewizę.

— Na Wielką Żmiję! Że też na to od razu nie wpadłem! Ty przecież jesteś z Ziemi!

— Tak! — potwierdziła Ewiza, przyklękając, by obejrzeć pobitego.

— Zostaw tego padalca! Zwykłe ścierwo. Daliśmy mu tylko małą nauczkę.

— Za co?

— Za to, że jest pismakiem. Te przeklęte chłystki, pisarze wypisują brednie o naszym życiu, fałszują historię, doszukując się mądrości u tych, którzy pozwalają im żyć dłużej i dobrze zapłacą. Za jedno zdanie z ich pisaniny dla przypodobania się władcom płacimy my wszyscy. Takich za mało pobić, trzeba ich zabijać!

— Zaczekajcie! — krzyknęła Ewiza. — Może nie jest do końca winien. Nie troszczycie się tutaj o dokładność zapisu czy wypowiedzi. Pisarze także nie zastanawiają się nad następstwami jakiejś ciętej, efektownej frazy, tak jak uczeni nie myślą o złych skutkach własnego odkrycia. Spieszą się, by zawiadomić o nich cały świat jak krzykliwe koguty.

Przywódca rozpłynął się cały w sympatycznym, szczerym uśmiechu.

— Mądra jesteś, Ziemianko! Tylko nie masz racji: oni wiedzą, że kłamią. Są gorsi od dziwek, sprzedających się w parkach za pieniądze. Tamte sprzedają tylko siebie, ci zaś nas wszystkich! Nienawidzę ich. — Znów kopnął ofiarę, próbującą odpełznąć na czworakach.

— Przestańcie, nieszczęśni! — krzyczała Ewiza, zasłaniając sobą pisarza.

— Żmijowy Gromie! Niczego nie rozumiesz — orzekł herszt, mrużąc oczy. — To oni są nieszczęśni, nie my. Schodzimy z tego świata w pełni sił, nie znając chorób, bez strachu, nie troszcząc się o nic. Czym można nas nastraszyć, skoro i tak wkrótce nadejdzie koniec? A „dży” wciąż się trzęsą ze strachu, boją się śmierci i długiego życia pełnego nieuleczalnych chorób. Boją się nie dogodzić „żmijowatym”, wymówić choć słowo przeciwko władzy, żeby ich nie zdegradowali do „kży” i nie odprawili do Chramu Czułej Śmierci. Boją się utracić swoje nędzne korzyści: lepsze jedzenie, odzież, mieszkanie.

— Należy im współczuć.

— Jasne, że tak! Wiesz w jaki sposób można dochrapać się dłuższego życia? Wymyślając jak bardziej zniewolić poddanych, jak zrobić pożywienie z każdego świństwa, jak przymusić kobiety, by rodziły więcej dzieci dla Czterech. Wyszukują prawa, uzasadniające bezprawie „żmijowatych”, schlebiają, łżą i tak dobijają się awansu.

— Pragną więc znacznie trudniejszej pracy?

— E tam! U nas im ktoś wyżej postawiony, tym mniej pracuje. Dlatego pchają się, by osiągnąć rangę „żmijowatego” i są gotowi zdradzić cały świat.

— A wy nie zdradzacie, spotykając się choćby ze Żmiją? I nie boicie się Jangara?

Przywódca „kży” drgnął i rozejrzał się niespokojnie.

— Wiesz więcej, niż sądziłem… Żegnaj, Ziemianko, już się nie zobaczymy!

— A mogę cię poprosić o coś ważnego? Właśnie ciebie — spytała Ewiza, patrząc wymownie na herszta.

Parsknął jak mały chłopak.

— Zależy o co?

— Żebyś poszedł do archiwum w starej Świątyni Pamięci i odnalazł naszą władczynię. Nazywa się Faj Rodis. Porozmawiaj z nią tak szczerze i mądrze, jak rozmawiałeś ze mną. Tylko najpierw odszukaj inżyniera Taela. Choć przynależy do „dży”, jest człowiekiem, jakich na waszej planecie jest jeszcze niewielu.

— Zgoda — rzekł przywódca, podając rękę.

— Powiedz, że przysłała cię Ewiza Tanet.

— Ewiza Tanet… Co za imię!

Cała szóstka zniknęła w parkowym gąszczu. Od strony bramy nadchodziła ku Ewizie gwarna grupa lekarzy z Głównego Szpitala, która przyjechała autobusem.

Główny lekarz wyszedł zza krzaka i przywołał asystentów, którzy ponieśli poszkodowanego do samochodu.

— Kto to jest? — spytała Ewiza jednego ze szpitalnych kolegów.

— Znany pisarz. Nieźle go urządzili! — stwierdził z szerokim uśmiechem, jakby był całkowicie po stronie „kży”.

Zdumiona Ewiza poszła z innymi lekarzami do wąskiego wejściowego portalu.

Wewnątrz budynek urządzony był w typowo tormansjańskim stylu. Ciężkie odrzwia prowadziły do przestronnych westybuli. Szerokie schody wiodły do sali obramowanej podwójną kolumnadą. W westybulu tłoczyło się mnóstwo ludzi. Wszyscy jednocześnie spojrzeli na Ewizę. Odprowadzono gościa na górę i usadzono w bocznej galerii na wytartej kanapie. Reszta nowo przybyłych pozostała na dole, ustawiając się w dwóch rzędach.

— Czekają jeszcze na kogoś? — spytała Ewiza przechodzącego obok starszego człowieka w żółtym lekarskim kitlu.

— Oczywiście — odrzekł szybko. — Wkrótce mają przybyć przedstawiciele Wysokiej Rady.

— Dlaczego „przybyć”, a nie zwyczajnie przyjechać?

Rozmówca spojrzał na nią z lękiem, rozejrzał się i znikł między kolumnami.

Po dłużącym się, ponad półgodzinnym oczekiwaniu okazało się, że dostojnicy nie przyjadą. W stojących na dole jakby wstąpił nowy duch. Ze śmiechem i gromką wrzawą, charakterystyczną dla Tormansjan, wszyscy ruszyli po schodach do sali. Główny lekarz odszukał Ewizę i zaprowadził ją na podwyższenie, gdzie zasiedli najwybitniejsi lekarze stolicy i ważni goście z innych miast planety. Kobieta wymawiała się, twierdząc że niczym sobie na to nie zasłużyła, będąc młodą, szeregową lekarką Gwiezdnej Floty. Usiadła koło kolumny w kącie sali, czując na sobie skupioną uwagę całego audytorium. Wciąż była zaaferowana czekającym ją wystąpieniem.

Mówcy zmieniali się niespiesznie. Długo omawiali najbardziej oczywiste rzeczy, zapowiadając wcześniej tematykę wykładu. U Tormansjan coś takiego nazywało się krótkim wstępem. Ogólnie wyczuwało się, że nikogo nie interesuje ten stek banałów. Ewiza widziała to w znudzonych twarzach, rozpoznawała w stłumionym gwarze, który nie do końca zagłuszały trzeszczące głośniki.

W końcu prowadzący zebranie zapowiedział wystąpienie ziemskiej lekarki.

Ewiza poszła wzdłuż sali ku trybunie, witana okrzykami, uderzeniami w poręcze foteli i gwizdami zachwyconej młodzieży. Jak bardzo dziki nie wydawałby się jej taki rwetes, wyrażał jednak pozytywne uczucia. Podziękowała Tormansjanom ukłonem. Kiedy przemówiła z miękkim ziemskim akcentem, którego nie zdołały utwardzić wzmacniacze, w sali zapanowała absolutna cisza. Tormansjanie nie spuszczali z niej oczu, lustrując jej postać od wesołych, topazowych oczu do mocnych nóg w dziwnych, niebieskich, błyskających światełkami botkach, starając się uchwycić, czym różni się ta kobieta od mieszkanek Jan-Jah.

— Wasza starszyzna życzyła sobie, abym, poznawszy medycynę Jan-Jah, zdiagnozowała pomyłki lekarskie i opowiedziała o ziemskich osiągnięciach. Moja wiedza o tutejszej nauce jest jednak zbyt nikła, a co najważniejsze, nie posiadam specjalnego kryterium, niezbędnego do osądzania każdej nauki, bez stwierdzenia jej roli w powiększaniu ludzkiego szczęścia. Dlatego byłoby z mojej strony nieskromne i niegrzeczne występować tutaj w charakterze doradcy albo krytyka. Mogę tylko opowiedzieć wam o przeszkodach przezwyciężonych na Ziemi… Nauczanie każdego przedmiotu, szczególnie głównych gałęzi nauki, zaczyna się u nas od przedstawienia historycznego rozwoju i wszystkich popełnionych po drodze omyłek. W ten sposób ludzkość, zmagając się z powszechną tendencją eliminowania z pamięci rzeczy niemiłych, zabezpiecza się przed niewłaściwym postępowaniem i powtarzania dawnych błędów, których popełniono sporo w czasach przed-komunistycznych. Jeszcze w ERŚ ujawniła się ogromna różnica sił i środków materialnych, jakie ludzkość trwoniła na medycynę techniczną i wojskową.

— Największe umysły zajmowały się chemią, fizyką i matematyką. Drogi biologii i medycyny krok po kroku rozchodziły się z naukami matematyczno-fizycznymi w swoich wizjach świata, choć w praktyce szeroko posługiwały się ich metodami oraz instrumentami badawczymi. W rezultacie otaczająca człowieka przyroda i on sam, będący jej częścią, jawiły się ludzkości jako coś wrogiego, co powinno być podporządkowane bieżącym potrzebom społeczeństwa.

— Uczeni zapomnieli, że wielka równowaga przyrody i struktura organizmu są rezultatem niewyobrażalnie długiego i skomplikowanego historycznego rozwoju współpracujących ze sobą i wzajemnie powiązanych części. Analiza tego związku, choćby w ogólnych zarysach, wymagała pracy wielu stuleci, a tymczasem ludzkość zaczęła niebacznie i nazbyt szybko dostosowywać przyrodę do swoich celów, nie licząc się z niezbędną człowiekowi biosferą. I tak człowiek, dziedzic miliardów lat rozwoju planety, niczym syn marnotrawny zaczął wszystko niszczyć, doprowadzając do entropii odziedziczony kapitał: nagromadzoną w biosferze energię, która jak naciśnięta w pewnej chwili sprężyna pozwoliła dokonać wielkiego skoku technologicznego…

Ewiza zamilkła na chwilę, a wtedy na sali rozległ się stukot dłoni o drewno. Poruszony temat był bliski mieszkańcom Jan-Jah, planety bezmyślnie zniszczonej przez ich przodków.

Ziemianka, nie nawykła do takiej reakcji, rozglądała się trochę bezradnie, dopóki prowadzący nie uciszył rozentuzjazmowanych słuchaczy.

Nie zamierzała rozpalać namiętności nieopanowanego audytorium, co wiodło do utraty rozumnej i chłodnej percepcji. Postanowiła być bardziej ostrożna.

Opowiadała o tym, jak krótkowzroczne okazały się zwycięstwa nad poszczególnymi przypadkami chorobowymi za pomocą chemii, tworzącej bezustannie tysiące nowych, w rzeczywistości nieskutecznych leków. Pokonując drobne ataki ze strony natury, uczeni przegapili masowe następstwa. Lecząc odrębnie choroby, a nie samych chorych, wytworzyli ogromną liczbę alergii i rozprzestrzenili jej najgorszy objawy, różne rodzaje raka. Alergie były wynikiem nadmiernego przeciążenia immunologicznego, które dotykało ludzi w ciasnocie mieszkań, szkół, sklepów i sal widowiskowych, a także w wyniku szybkiego transportu lotniczego, przenoszącego nowe gatunki bakterii i wirusów na wszystkie krańce planety. W takich warunkach bariera antybakteryjna, wytworzona przez organizm w toku ewolucji biologicznej, stała się swym własnym przeciwieństwem, otwierając wrota infekcji, na przykład poprzez migdałki, zatoki lub węzły chłonne. Brak umiaru w stosowaniu lekarstw i chirurgii zaburzył mechanizmy obronne organizmu, tak jak nadużywanie władzy niszczyło systemy ochronne społeczeństw, prawo i moralność.

Sposób leczenia, opierający się na utartych schematach, był oderwany od życia. Gdy w procesie rozwoju społecznego zanikły religia, wiara w życie pozagrobowe, w moc modlitwy i cuda, światopogląd przebrzmiałego ustroju kapitalistycznego zabrnął w ślepy zaułek niewiary, pustki i bezcelowości ludzkiej egzystencji. Wywołało to masową neurozę u starszego pokolenia. Zagrożenie wojną totalną, w wyniku agitacji politycznej, bezustannie nagłaśniane przez gazety, radio, telewizję, stwarzało masową psychozę wśród młodzieży, owocującą pragnieniem jak najszybszego doznania wszystkich rozkoszy życia, a zarazem ucieczki od rzeczywistości. Nadmiar atrakcji, gorączkowe sztuczne przeżycia doprowadziły do swoistego „przegrzania” psychiki. Ludzie coraz bardziej pragnęli uciec w inne życie, do prostego i radosnego bytowania przodków oraz do ich naiwnej wiary w moc tajemnych rytuałów. Lekarze natomiast wciąż próbowali leczyć według przestarzałych kanonów, jak gdyby bytowali w innym świecie.

Maszyny, wyposażenie mieszkań, technologia w istotny sposób zmieniły ludzką strukturę. Medycyna wciąż bazowała na doświadczeniach zebranych w zupełnie innych warunkach. Ogólne osłabienie organizmu, mięśni, stawów i systemu kostnego, nie mówiąc już o braku ciężkiej pracy fizycznej, wiodło do masowego rozwoju schorzeń przepukliny, płaskostopia, krótkowzroczności, zawałów, problemów żylnych, hemoroidów, rozrastania polipów, zaburzeń trawienia i ataków wyrostka robaczkowego. Mnóstwo skórnych defektów było spowodowane złą przemianą materii.

Lekarze, zaskoczeni lawiną chorób, operowali bez końca, posługując się rutyną „prostych przypadków” i nie podejrzewając, że mają do czynienia z pierwszą falą katastrofy. A kiedy w ślad za ogólnym osłabieniem ludzi coraz częściej zaczęły się pojawiać choroby dziedziczne, tylko największe umysły zdołały w tym rozpoznać Strzałę Arymana. Największe osiągnięcie, zmniejszenie śmiertelności dziecięcej, okazało się nieszczęściem, mnożąc liczbę niedorozwiniętych kretynów lub osób z wrodzonymi defektami fizycznymi. Zatrważająco niebezpieczne okazało się rodzenie bliźniaków lub trojaczków, wpływające na obniżenie poziomu zdrowia i psychiki. Walka z nowym zagrożeniem okazała się wyjątkowo trudna. Można je było przezwyciężyć tylko przy najwyższej odpowiedzialności wszystkich ludzi i wniknięciu nauki w samą głębię procesów molekularnych i genetycznych.

Ewiza wyliczyła jeszcze parę zdradzieckich pułapek, zastawionych przez naturę na drodze ludzkiego postępu. Droga ta polegała na powrocie do pierwotnego stanu zdrowotności, ale bez uprzedniej zależności od okrucieństwa przyrody. Sedno sprawy kryło się w tym, by uniknąć jej hekatomb, za pomocą których wpływała na lepsze przystosowanie się różnych gatunków zwierząt, bezwzględnie mszcząc się na człowieku za nieudane próby wydostania się spod jej tyranii.

— I to się nam udało! — zawołała Ewiza. — Wszyscy jesteśmy zdrowi, silni i wytrzymali od urodzenia. Dlatego, że zrozumieliśmy, iż cudowny ludzki organizm zasługuje na więcej, niż tylko siedzenie w fotelu i naciskanie guzików. Nasze ręce są najlepszą aparaturą z tworów natury, lecz potrzebują twórczej pracy, by znaleźć właściwe zastosowanie. Co więcej, walczymy o żywotność umysłu tak samo, jak i ciała. Możecie poznać wszystkie nasze wysiłki, jakie podejmowaliśmy w tej nierównej walce. Nierównej dlatego, że głębia i wszechogarniająca moc przyrody jest dotychczas niewyczerpana i do tej pory ludzkość prowadzi zmagania o swoje zdrowie fizyczne i umysłowe, wciąż gotowa na każdy przypadek jej niszczycielskich sił!

Zakończenie mowy Ewizy wywołało nową falę aprobującego gwaru. Surowa i natchniona powaga opadła z niej i znowu stała się kobietą pełną radości życia, gdy z odrobiną kokieterii skłoniła się przed widownią z wdziękiem tancerki. Metamorfoza nasiliła aplauz ze strony młodszych lekarzy. Tormansjanom w ogóle podobała się radosna powaga Ziemian, nigdy nie drwiących z cudzych uczuć, nie wykpiwających nikogo, nie próbujących bawić się czyimś kosztem…

Ewiza wróciła na poprzednie miejsce i słuchała następnych wykładowców. Mówili ważne rzeczy na poziomie wiedzy Tormansa, informowali o nowych odkryciach, lecz ciekawe idee tonęły w masie niepotrzebnych słów. Myśl, niczym osaczona zwierzyna, miotała się wśród nagromadzonych sentencji, dygresji, reminiscencji i retorycznej scholastyki.

Uczeni Tormansa bardzo często posługiwali się przeczeniem, likwidując słownie to, czego rzekomo nie mogło być i czego nie warto badać. O znanych zjawiskach przyrodniczych mówili tak, jakby nie istniały, nie pojmując złożoności wszechświata. Owo negatywne nastawienie nauki wydawało się największym osiągnięciem wielu mieszkańcom Jan-Jah, ponieważ podnosiło ich nikłe doświadczenie i marną kondycję umysłową do rangi „ostatniego słowa” nauki.

Minęło wiele czasu, lecz Ewiza, poza obserwacjami psychologicznymi, nie dowiedziała się niczego godnego uwagi. Nawyk mówienia o niczym uznała za chęć podkreślenia w oczach innych swojej wyjątkowości. Ponadto, wylewając potoki słów, człowiek odprężał się psychicznie, co było konieczne w tym świecie ciągłego ucisku i zadrażnień. Wyławianie interesujących myśli z owych rozwlekłych oracji było bardzo nużące, toteż wielce uradowało Ewizę ogłoszenie przerwy. Wstała, zamierzając znaleźć odosobnione miejsce, by tam pospacerować swobodnie, lecz nic z tego! W jednej chwili otoczył ją hałaśliwy tłum poruszonych Tormansjan i Tormansjanek w różnym wieku, od młodych asystentów do siwowłosych ordynatorów szpitali i profesorów z instytutów medycznych.

Ewiza poszukała wzrokiem swojego głównego lekarza. Podszedł, roztrącając bezceremonialnie ludzi.

— Zaprowadzić panią do stołówki, by się posilić? Rozstąpcie się, koledzy „dży”, nasza wizytatorka jest głodna i zmęczona!

Ewiza nie chciała jeść w nieznanej stołówce. Traciła apetyt, widząc dziwną opryskliwość kobiet, wydających jedzenie. W życiu Tormansa każda międzyludzka zależność wydawała się poniżająca. Człowiek o coś proszony, szydził i poniewierał innymi, zamiast po prostu wypełnić swój obowiązek. Niechęć do pracy, a raczej brak zainteresowania, był typową cechą „kży”. „Dży” drżeli przed nimi, żądając najprostszej usługi. Inaczej było w fabrykach, zarządzanych przez „żmijowatych”. Najmniejszy sprzeciw karano bez wahania, najczęściej odprawą do Domu Czułej Śmierci. Za to, poza oczami urzędników i funkcjonariuszy, znęcali się jak mogli nad „dży”. Ci zaś cierpieli potulnie, wiedząc że w każdej chwili z rozkazu Rady Czterech tamci mogą się stać ich katami. Na Tormansie szczególnie bano się maszyn. Masowe używanie mechanizmów przez źle wyszkolonych i źle nastawionych ludzi znacznie pogarszało warunki bezpieczeństwa. Katastrofy samochodowe były na porządku dziennym Jan-Jah, tak jak brutalne rozprawy z długo żyjącymi.

Po zastanowieniu, Ewiza poszła z głównym lekarzem aleją do niskiego budynku, w którym mieściły się jadłodajnia i hotel.

— Zdziwiło panią, dlaczego schowałem się w krzakach, zamiast pomóc pisarzowi? — zapytał prędko, próbując zajrzeć w oczy towarzyszce.

— Nie — odparła obojętnie Ewiza. Nie obchodziła jej osobista motywacja postępku wynikającego logicznie ze stylu życia Tormansjan.

— Mogłem uszkodzić dłonie, narażając tym mnóstwo ludzi, którym uniemożliwiono by operacje.

Nagle zza drzew wyskoczyło sporo ludzi, biegnących ku nim z krzykiem. Ordynator poszarzał na twarzy, którą wykrzywił strach. Ewiza zachowała spokój, rozpoznając młodych lekarzy, uczestniczących w konferencji. Nadlecieli jak wicher, oddzielili starszego medyka i otoczyli Ziemiankę gęstym kręgiem. Ewizie przypomniało się, jak pierwszego dnia pobytu w stolicy poraził ją widok tłumu otaczającego atrakcyjną, dziwacznie odzianą kobietę. Jak jej później wyjaśniono, była to znana artystka. Rozsyłała na prawo i lewo wystudiowane uśmiechy. Kilku czerwono ubranych ochroniarzy brutalnie odpychało napierających nachalnie ludzi. Popularna osoba musiała oddalić się w odosobnione miejsce, skoro setki młodych ludzi nagabywało ją o jakieś pamiątki.

Teraz sama kosmonautka znalazła się w kręgu ciekawskich, choć na szczęście byli to lekarze. Tuż przed nią stała roześmiana, całkiem sympatyczna Tormansjanka: smagła skóra, czarne włosy i błyszczące, wąskie oczy jaskrawo kontrastowały z jej obcisłym żółtym wdziankiem.

— Proszę się nie gniewać, lecz postanowiliśmy panią zatrzymać. Zauważyliśmy, że chce pani od nas uciec. Nie wiadomo, czy się jeszcze spotkamy! Mamy do pani wiele ważnych pytań i chyba nam pani nie odmówi…

— Nie odmówię — równie wesoło odparła Ewiza — jeśli zdołam. Moja wiedza ma swoje granice. Co was interesuje?

— Seks! Proszę nam powiedzieć, jak na Ziemi dają sobie radę z tą przyczyną rozlicznych nieszczęść, z tym batem w rękach władzy, urojeniem najwyższego, lecz kłamliwego szczęścia. Niech pani o tym opowie lub chociaż odpowie na pytania, których nie mogliśmy zadać w sali konferencyjnej!

Ewiza wypatrzyła łączkę, ocienioną południkowym rzędem wysokich i gęstych drzew. Propozycję, by na niej zasiąść przyjęto z entuzjazmem. Nisko rosnącą trawę upstrzyły stroje ludzi zalegających w cieniu, a Ewiza usadowiła się przed nimi na pagórku, podwinąwszy nogi, podśmiewając się z siebie, że znowu jest mentorką. Miała teraz jednak inny cel, niż na konferencji. Tu można było bez obaw posługiwać się sformułowaniami, które zawsze sprawiają trudność przy różnicach intelektualnych. Spojrzała na ciemne niebo Tormansa, przeniosła wzrok na smugi fioletowych cieni i poczuła muzykalną logikę własnych myśli.

Postarała się jak najpoetyczniej przekazać Tormansjanom wiersz dawnego poety rosyjskiego.

„Od głodu i namiętności wszechmocnej wszyscy są chorzy — frunący i biegnący, płynący przez czarną głębinę…” I śpiewną końcówkę: „A maruderów znów bólem gna miłość potężna i głodna!”

— Człowiek na Ziemi, podobnie jak na Jan-Jah, zawsze walczył, by usunąć z życia te dwie siły, przysparzające cierpienia. Najpierw bicz głodu… i osiągnął masową otyłość. Potem bat miłości, przez co wpadł w uczuciową pustkę i seksualny indyferentyzm. Ludność Jan-Jah raz próbuje tłumić siłę i znaczenie seksu, to znów przecenia jego znaczenie, czyniąc zeń dominantę całego życia. Miotanie się pomiędzy takimi skrajnościami źle wpływa na wychowanie seksualne.

— A u was ono istnieje? — padło pytanie.

— Tak i uważane jest za bardzo ważne. Należy stać się panem swojego ciała, nie poddając się żądzom, by nie popaść w rozpasanie.

— Czy można kontrolować miłość i namiętność?

— Źle użyte pojęcie. Kiedy ktoś balansuje na grzebiecie fali, niezbędne jest poczucie równowagi, by się nie ześlizgnąć. Skoro się jednak trzeba zatrzymać, porzucacie tę falę, stroniąc od niej…

Widząc niezrozumienie na twarzach słuchaczy, Ewiza uświadomiła sobie, że na morzach Tormansa nie ma wielkich fal przyboju i serfowanie nie jest znane tubylcom.

— Mówiłam na zebraniu o dwojakiej zależności. Bogactwo psychiki zależy od silnego i zdrowego ciała, które dzięki wielowymiarowej psyche nasycone jest odważnymi pragnieniami, wytrwałością i uczuciowością. Taka jest ludzka biochemia, że wymaga nieustannej czujności mózgu w pięciu procentach jego możliwości, ta zaś podtrzymywana jest poziomem ketosteronów, hormonów płciowych we krwi. Człowiek płaci za to, mówiąc po waszemu, stałą erotyką odczuć. Jeśli zbyt długo tłumi się takie uczucia, powoduje to nerwowe i psychiczne urazy albo przemożny pociąg do przypadkowych partnerów, nazywany u nas przed wiekami niedobrą miłością.

— Z tego wniosek, że trzeba się wyładować i działać instynktownie, podążać za impulsami — powiedziała dziewczyna, która zapoczątkowała rozmowę.

— Dokładnie tak.

— A co z miłością? Przecież namiętność wypala się szybko?

— Stary błąd! Człowiek odnalazł prawdziwą miłość, lecz u was wciąż uważają po dawnemu, że miłość to wyłącznie namiętność, a namiętność to zespolenie płci. Czy trzeba wam tłumaczyć, o ile prawdziwe zakochanie jest bogatsze, wspanialsze i długotrwałe? To, co nazywamy miłością, jest wielką odpowiedzialnością wszelkich pragnień, gustów, marzeń i nawet u nas na Ziemi nie zdarza się prosto i łatwo. Dla nas miłość to najświętsze słowo, oznaczające uczucie wszechogarniające i wielowymiarowe. Nawet jednak w swoim najwęższym sensie czysto fizyczna, seksualna miłość nigdy nie ma jednego wymiaru. To znacznie więcej, niż rozkosz, to dbanie o ukochanego człowieka, wspólna praca dla piękna w społeczeństwie, czasem wbrew swoim osobistym upodobaniom, jeśli pragnie się mieć dzieci zdrowe genetycznie. Nauczyliśmy się sterować zdradliwą siłą hormonów, zachowując przy tym wewnętrzny spokój i harmonię…

— Czyżby na Ziemi nie nauczyli się kierować tą siłą za pomocą środków farmakologicznych? — zapytał znany Ewizie neurochirurg.

— Lepiej nie ingerować w skomplikowany system hormonalny, warunkujący psychofizyczną osnowę danego osobnika i wybrać drogę prawdziwego wychowania seksualnego.

— I prowadzicie erotyczną edukację dziewczynek i młodzików? Niesłychane! — zawołał neurochirurg.

— Na Ziemi zaczęło się to parę tysięcy lat temu. Erotyka świątynna starożytnej Grecji, Fenicji, Indii, stanowiąca rodzaj służby religijnej. Devadasi, tancerki świątynne, nauczały i praktykowały intensywny erotyzm, aby wyczerpać wszelkie człowiecze żądze i skierować jego myśli w innym kierunku. Temu także służyły tantryczne obrzędy kobiece.

— Tak więc na Ziemi zawsze praktykowany był kult namiętności i kobiety? — spytała jedna ze starszych słuchaczek. — U nas zaraz zaczęto by mówić o rozpuście i wyuzdaniu…

— Absolutnie nie! W pierwotnych wspólnotach, którym daleko było do komunistycznych, kobiety były sprowadzane do roli roboczego bydlęcia. Praktykowano rzekomo „uświęcone” rytuały, na przykład klitoridetomię, mającą na celu pozbawić kobietę seksualnej przyjemności.

— Dlaczego? — zawołali wstrząśnięci Tormansjanie.

— Żeby kobiety niczego nie pożądały i pokornie wypełniały swoje obowiązki rodzicielek.

— I jakie rodziły dzieci?

— Rodziły ciemnych i okrutnych dzikusów, jakże mogłoby być inaczej?

— I poradziliście sobie z tym?

— Widzicie nas tutaj, potomków wszystkich ziemskich ras…

— Na Wielką Żmiję! Ile przeszkód na drodze do prawdziwej miłości i dobra! — głośno myślała Tormansjanka, siedząca ze skrzyżowanymi nogami w pierwszym rzędzie.

— Wszystko jest osiągalne, jeśli podejdzie się rozumnie i poważnie do kwestii płci. Nie ma niczego bardziej przykrego i poniżającego dla mężczyzny, niż kobieta żądająca od niego niemożliwego. Kobietę obraża konieczność samoograniczenia, obowiązek, by „ratować miłość”, jak dawniej mawiano. Obie płcie powinny jednakowo poważnie odnosić się do seksualnej sfery życia…

Rozległo się lekceważące pochrząkiwanie. Wysoki lekarz z jakąś błyszczącą plakietką na piersi wstał i przeszedł się wzdłuż rzędu słuchaczy, spoglądając natarczywie na Ewizę.

— Oczekiwałem innych objawień od wysłanniczki Ziemi. Te są stare jak Białe Gwiazdy. Co właściwie praktykujecie? Podstawową, by tak rzec, znajomość każdej pary?

— Oczywiście! By stać się parą na długo zakochanych.

— A jak się nie uda na długo?

— Przeżyją rozładowanie emocji, doświadczenie Erosa na przyszłość.

— To u nas kompletnie niemożliwe! Chyba ziemska miłość nie posiada jej głównej cechy: zazdrości. Chęci powiedzenia całemu światu: To moja kobieta!

— Taka zazdrość u nas nie istnieje. To relikt pierwotnego doboru naturalnego, rywalizacji o samicę lub samca, wszystko jedno. Gdy ustanowiono patriarchat, zazdrość rozkwitała na bazie instynktu posiadania, wygasła czasowo w równorzędnej erotyce antyku i odrodziła się później w feudalizmie, wynikając ze strachu przed równouprawnieniem oraz kompleksów niższości. Zresztą, straszliwa nietolerancja waszej oligarchii jest wyrazem tego samego porządku. Byle tylko nikt się nie ośmielił postawić wyżej, uznać za lepszego! Nasi silni i spokojni ludzie obu płci nie są zazdrośni, nawet gdy zachodzą między nimi nieporozumienia. Dobrze wiedzą, że najwyższe szczęście człowieka jest w zasięgu ich możliwości!

Oponent ogarnął prelegentkę oceniającym, męskim spojrzeniem.

— Zapewne jest to możliwe tylko dlatego, że wy, Ziemianie jesteście tacy zimni, a wasza niezwykle atrakcyjna powierzchowność bardziej odpycha niż pociąga.

Część mężczyzn zaklaskała aprobująco.

Ewiza roześmiała się dźwięcznie.

— Po drodze usłyszałam część rozmowy między uczestnikami, którzy oceniali moje powaby zgoła inaczej. Teraz też czuję uwagę, jaką poświęca się moim nogom. — Pogładziła kolana, wystające spod krótkiej sukienki. — Nie przestałam ani na chwilę odczuwać waszego pożądania. To oznacza, że chłód nie wyklucza pociągu, mój oponent nie ma więc racji.

Tym razem lekarki nagrodziły mentorkę oklaskami.

— Faktycznie, jesteśmy chłodni, dopóki nie poddamy się instynktowi erotycznemu, a wtedy…

Ewiza wstała powoli i wyprężyła się, jakby w chwili niebezpieczeństwa. Tormansjanie zobaczyli kompletną metamorfozę przybyszki. Jej usta rozchyliły się, jak do pieśni lub niewypowiedzianych słów, a „tygrysie” oczy stały niemal czarne. I bez tego prowokująco sterczące piersi młodej kobiety uniosły się jeszcze wyżej, łabędzia szyja wydłużyła się, wyrastając z wąskich barków nieopisanej gładkości, a na obnażonej skórze pojawił się rumieniec wzruszenia. Zniknęła spokojna, rozsądna i życzliwa uczona. Stała przed nimi kobieta w całej potędze swej płci, wyzywającej mocy piękna, groźna i trochę wzgardliwa…

Przemiana okazała się tak wstrząsająca, że widzowie aż się cofnęli.

— Żmija, prawdziwa żmija! — dały się słyszeć szepty oszołomionych Tormansjanek.

Wykorzystując zamieszanie, Ewiza opuściła polanę i nikt nie ośmielił się jej zatrzymać.

Czedi szła powoli ulicą, nucąc pod nosem, starając się przytłumić pieśń rwącą się z głębi duszy. Miała ochotę wyjść na jakiś wielki plac, bo od dawna brakowało jej przestrzeni. Ciasne klatki pomieszczeń, w których teraz bywała najczęściej, nieznośnie ją dławiły. „Chwilami nie mogąc poradzić sobie z troską, nie czując się na siłach patrzeć i oddychać”, Czedi szła przed siebie, mijając niewielkie skwery, zamierzając udać się do parku. Coraz częściej chodziła sama. Zdarzało się, że zatrzymywali ją „liliowi” albo ludzie ze znakiem oka na piersi. Przepustka nieodmiennie wybawiała ją z opresji. Casor zwróciła jej uwagę na szereg znaków podkreślonych niebieską linią, oznaczających „zwrócić baczną uwagę”. Jak wyjaśniła dziewczyna, był to kategoryczny nakaz dla wszystkich Tormansjan, gdziekolwiek by nie pracowali, w jadłodajni, sklepie, salonie fryzjerskim czy transporcie publicznym, żeby usłużyć Czedi jak najszybciej i jak najlepiej. Dopóki dziewczyny chodziły razem, Czedi nie posługiwała się przepustką i dopiero samodzielne doświadczenie uświadomiło jej, jak trudno zwykłemu mieszkańcowi stolicy dostąpić zwykłej ludzkiej życzliwości. Zaledwie jednak pokazała kartonik, a niemili ludzie gięli się w uniżonych pokłonach, starając się równocześnie czym prędzej pozbyć uciążliwej wizytatorki. Te wywołane strachem przemiany na tyle zniesmaczały Czedi, że posługiwała się przepustką tylko do obrony przed „liliowymi”.

Od paru dni nie mogła się połączyć przez SDG z Ewizą ani z Wirem, nie widziała też Rodis. Wir Norin przebywał wśród uczonych. Czedi postanowiła nie zawracać mu głowy, chyba że w razie skrajnej konieczności. Liczyła na szybki powrót Ewizy i dziwiła się, co mogło zatrzymać ją gdzieś ponad dobę. Wybrała się na piechotę do przyjaciółki, nie przejmując się sporą odległością ani złą infrastrukturą miasta.

Wędrowała kilometr za kilometrem, nie przyglądając się monotonnej zabudowie, starając za to wyłuskać rzeźby i pomniki, wyrażające na każdej planecie marzenia danej społeczności, pamięć przeszłości, dążenie do piękna. Ziemianie bardzo lubili posągi i często stawiali je na placach i innych wydzielonych przestrzeniach. Tam człowiek znajdował podporę dla swoich marzeń, nawet wtedy, gdy codzienny trud przeszkadzał wybić się ponad przeciętność. Ogromna potęga fantazji! W głodzie, chłodzie, terrorze tworzyła wizerunki wspaniałych ludzi, jak gdyby rzeźby, rysunki, książki, muzyka, pieśni zawierały w sobie szerokość stepu lub morską głębię. Wszystko razem przełamywało inferno, tworząc pierwszy stopień postępu. Następował później kolejny: samodoskonalenie człowieka i trzeci: przemiany w życiu społeczeństw. Tak właśnie powstały trzy pierwsze wielkie stopnie wzwyż, ale ich osnową była zawsze fantazja.

Na placach i w parkach Ośrodka Mądrości stały głównie obeliski lub wizerunki żmij ze stosownymi napisami. Z rzadka trafiały się pomniki idoli z rozmaitych okresów historii Jan-Jah, bez względu na różnice strojów bliźniaczo do siebie podobne w wojowniczych pozach i wyrazach twarzy. Brakowało zupełnie rzeźb przedstawiających po prostu człowiecze piękno, idee, czy wielkie osiągnięcia. Tu i ówdzie sterczały stosy przerdzewiałego żelastwa, poskręcane jak chore zwoje mózgowe twórców, resztki rzeźb z epoki poprzedzającej Wiek Głodu, zachowane na pociechę dzisiejszym mieszkańcom planety.

Przechodząc obok gmachów użyteczności publicznej, Czedi nie widziała fresków ani witraży. Widocznie bogactwo twórczej wyobraźni przeszkadzałoby władcom, walcząc z nimi o władzę nad ludzkimi duszami. Oczywiście znacznie łatwiej było rządzić ciemną i ubogą psychiką, znającą tylko najprymitywniejsze potrzeby i niepragnącą niczego innego…

Czedi skręciła w wąski zaułek między jednakowymi czerwonymi domami, ozdobionymi obrazkami z czarnej ceramiki. Wydawało się, jakby po gładziźnie ściany ściekały ogromne krople smoły. Tu znajdowały się siedziby „dży” i kwatera Ewizy. Dziewczyna wystukała znany sobie kod, otwierający drzwi i w małym przedpokoju poprosiła głośno o pozwolenie wejścia.

Pan domu, starszy wiekiem bakteriolog, był zwykle nieobecny, pracując w Patrolach Zdrowia. Rozległ się głos gospodyni, zapraszający gościa do sąsiedniego pokoju. W fotelu, z książką w dłoniach siedziała kobieta w średnim wieku z twarzą zalaną łzami. Okazało się, że Ewizy nie było w domu od czterech dni. Kobieta spytała z trwogą:

— Jak pani sądzi, wasza ziemska przyjaciółka jeszcze tu przyjdzie? Przecież zostały tutaj jej rzeczy!

— Oczywiście, że przyjdzie. A co się pani stało?

— Nieszczęście! Pani przyjaciółka jest mi bardzo potrzebna! Tylko ona może rozwiązać mój problem.

— Może ja mogłabym w czymś pomóc?

— Ja…

Kobieta zaszlochała, a po jej policzkach potoczyły się nowe łzy.

Czedi położyła dłoń na jej głowie.

— Nie mogę — oznajmiła tamta, unosząc książkę — kompletnie nie mogę czytać. Nie widzę. Co teraz będzie? Sporo zarabiałam, wypisując dokumenty. A teraz? Co mam teraz robić? Z czego żyć?

— Przede wszystkim proszę się uspokoić. Ma pani męża i dzieci, jest im pani potrzebna.

— To straszne być tak bezradną. Pani tego nie zrozumie. Książki były moją jedyną pociechą. Dawały mi wszystko, nikomu niepotrzebnej, bezużytecznej osobie! — Łzy znów popłynęły. — Nie widzę! I nasi lekarze nie potrafią mi pomóc.

Te łzy bezradności i beznadziei mocno raniły duszę Czedi. Nie potrafiła walczyć z żalem, nowym dla niej, coraz mocniej ogarniającym ją uczuciem. Trzeba będzie poprosić Ewizę, by znalazła dla kobiety jakieś skuteczne lekarstwo. Cierpienia tej niewiasty były jedynie kropelką w oceanie cierpień Tormansa. Uzdrowienie kropelki nie uleczy całego morza. Uczyli Czedi na Ziemi, że należy zawsze znaleźć przyczyny nieszczęścia i usunąć je u korzeni. Tu wszystko było na opak. Przyczyny były oślepiająco jasne, lecz ani ona, ani cała załoga „Ciemnego Płomienia” nie mogła wykorzenić ich w czeluściach inferna. Usiadła obok zapłakanej kobiety i wróciła do domu dopiero, gdy ją uspokoiła.

Ciemniało. Skąpo oświetlonymi ulicami stolicy przemykali nieliczni przechodnie, zjawiając się w blasku latarni i przepadając w mroku. Nisko zawieszony księżyc siał słabe, szare promienie. Niestety, Czedi była jedyną kobietą w tej okolicy. Nie bała się, jak przystało na Ziemiankę. Dawniej podstawą odwagi bywała niewydolność systemu nerwowego lub pewność siebie wynikająca z niewiedzy. Społeczeństwo komunistyczne zrodziło nowy, wyższy stopień odwagi: samokontrolę wiedzy i nadzwyczajną ostrożność postępowania.

Czedi nie spieszyła się z powrotem do swej komórki. Wspominała srebrzyste, księżycowe, ziemskie noce, gdy ludzie jakby roztapiali się w naturze nocy, jednocząc się z nią w miłosnych marzeniach albo spotykali się z przyjaciółmi na wspólnych przechadzkach. Tutaj, wraz z nastaniem ciemności, wszyscy umykali do domów, rozglądając się bojaźliwie, by jak najprędzej schronić się w swoich czterech ścianach. Bezradność Tormansjan wobec Strzały Arymana zaszła już bardzo daleko i stała się prawdziwą tragedią.

Czedi szła około godziny, dopóki nie dotarła do lepiej oświetlonej, centralnej dzielnicy miasta. Rozrywki wieczorne przyciągały tu mnóstwo ludzi, przede wszystkim „kży”, chodzących dla bezpieczeństwa w małych grupach. „Dży” unikali miejsc odwiedzanych przez „kży”.

Czedi także starała się unikać towarzystwa „kży”, by nie prowokować niemiłych wrażeń i nie musieć się posługiwać legitymacją. I tym razem, widząc idącą z naprzeciwka męską kompanię, wyrykującą rytmiczną pieśń pod akompaniament tranzystora, Czedi przeszła na drugą stronę ulicy i zatrzymała się u kamiennej bramy. Co jakiś czas przechodzili obok ludzie, pokrzykując i chichocząc perliście w sposób typowy dla mieszkańców Jan-Jah. Dwaj młodzieńcy próbowali do niej zagadać. Ostre, czerwonopurpurowe światło zalewało szerokie schody, padając ukośną kaskadą z frontonu Pałacu Wieczornych Uciech, otoczonego podwójnym rzędem kwadratowych, niebiesko-złotych kolumn. Chłopcy zniknęli szybko, jak zdmuchnięci porywem wiatru, gdy w pobliżu pojawiły się trzy ciemne typki „kży”. Podeszli bliżej, przypatrując się Czedi i szepcząc pomiędzy sobą. Nagle czyjaś silna dłoń chwyciła Czedi z tyłu, zmuszając, by się obejrzała. Silne odczucie niebezpieczeństwa skłoniło ją, by uchyliła się w bok. Straszne uderzenie metalowej sztangi zahaczyło o tył głowy, rozdarło skórę na potylicy i zmiażdżyło prawy obojczyk z częścią łopatki. Padając, Czedi instynktownie obróciła się na lewą stronę. Potężny szok ścisnął jej gardło i serce, sprawił, że pociemniało w oczach i gasła świadomość. Wstrząs upadku przeszył jej ramię, rękę i szyję tysiącem rozpalonych noży. Wysiłkiem woli dziewczyna szarpnęła się, usiłując podnieść na kolana. Ujrzała przed sobą, jakby z oddali, znajomą twarz. Szotszek patrzył na nią z lękiem, złością i triumfem.

— To ty? — wyszeptała z bezbrzeżnym zdumieniem Czedi. — Za co?

Mimo całej swej tępoty Tormansjanin nie wyczytał z pięknych rysów twarzy swojej ofiary gniewu ani strachu. Tylko zdumienie i żal, specjalnie zwrócony ku niemu! Niezwykła psychiczna moc dziewczyny coś obudziła w jego mrocznej duszy.

— Czego stoisz? Dołóż jej! — krzyknął jeden z jego kamratów.

— Spadaj! — warknął Szotszek, zamachnąwszy się na niego.

Wszyscy rzucili się do ucieczki. Wcześniej rozbiegli się przypadkowi świadkowie zajścia i jaskrawo oświetlone schody opustoszały.

Czedi powoli osunęła się na bok, padając jak długa u nóg Szotszeka. Wraz z jej bezsilnym załamaniem uchodziło w niebyt tyle czystego, nieskończonego piękna, że młodzieniec poczuł nieznośny ból i skruchę, jakby go coś rozerwało na dwoje. „Kży” nie umieli radzić sobie z takimi nieoczekiwanymi uczuciami. Szotszek mógł je przezwyciężyć tylko w jeden sposób. Zgrzytając zębami, wyciągnął z zanadrza długi, trójkątny rylec i wbił go sobie z rozmachem prosto w serce, po czym runął na ziemię, odtoczywszy się parę kroków od ofiary. Czedi nie widziała niczego: ani samobójstwa oprawcy, ani jak dwaj „liliowi” podbiegli, odwrócili ją twarzą do góry, obszukali i znalazłszy legitymację, przerażeni wezwali człowieka z „okiem”.

— Natychmiast do Głównego Szpitala! — zarządził tamten.

11. Podziemne maski

Faj Rodis nie zdołała zobaczyć władcy przed swoją nieoczekiwaną przeprowadzką do Skarbnicy Historii. Uchylił się od audiencji pożegnalnej. Wysoki, chudy „żmijowaty”, będący pośrednikiem między przewodniczącym Rady Czterech a Rodis, oznajmił jej, że Wielki jest bardzo zajęty sprawami państwowymi. Ten nagły nawał obowiązków w kontekście z wydarzeniami ubiegłego tygodnia ubawiłby Faj, gdyby nie troska o przyjaciół, pozostających wciąż w mieście. Przed odjazdem z pałacu Coama zdążyła wszakże ustawić mikronadajnik namiarów.

Nowa kwatera Rodis, bez względu na ponurą architekturę i zapuszczenie, wydała jej się przyjemniejsza od rezydencji w Ogrodach Coama. Nie potwierdzała, co prawda, pompatycznej nazwy Skarbnicy Historii, będąc, bądź co bądź, dawną świątynią, wzniesioną na cześć Władcy Czasu, nie tyle bóstwa, co raczej symbolu, przed którym kłaniali się niezbyt religijni Tormansjanie. Świątynia Czasu składała się z sześciu podłużnych budynków z solidnej, niebieskiej cegły. Postawione zostały równolegle, przylegając do otwartej galerii, znajdującej się na wysokości dwóch metrów i otoczonej balustradą ze splecionych żmij. Frontony każdego z sześciu budynków podtrzymywały kręte kolumny z masywnego żelaza. Zaniedbany ogród z karłowatymi drzewkami i gęstymi krzewami rozpościerał się między świątynią a wysokim czerwonym murem, po którym od czasu do czasu przechadzali się uzbrojeni „liliowi” strażnicy. Nagrzana za dnia sucha ziemia, nocą oddawała ciepło, wionące pyłem.

We wnętrzach budynków mieściły się składy książek. W centrum każdej sali stały wysokie płyty z szarego i czerwonego, ziarnistego kamienia, przyozdobionego zawiłymi wzorami starych napisów. Przed nimi znajdowały się kamienne stoły ofiarne.

Boczne kaplice na wyższych piętrach były zastawione szafami i regałami pełnymi książek. W przerwach pomiędzy nimi piętrzyły się stosy na wpół zetlałych rękopisów, gazet, reprodukcji lub sztychów. Był to obraz dobrze znany Rodis: na planecie Jan-Jah nie było specjalnie zbudowanych archiwów, posługiwano się zatem byle jak przystosowanymi starymi budynkami. Nie było także prawdziwych muzeów ze stałymi ekspozycjami, dioramami optycznymi, odpowiednio oświetlonymi, chronionymi przed kurzem i zmianami klimatycznymi.

Na górnych piętrach znajdowały się też liczne, różnej wielkości pokoje niewiadomego przeznaczenia, wąskie korytarze, chybotliwe balkony i antresole.

Kiedy „żmijowaty” oprowadzał Rodis, by wybrała dla siebie pokój mieszkalny, inżynier Tael, jak zwykle towarzyszący ziemskiej „władczyni”, zdążył jej szepnąć, by uparła się na piąty budynek od bramy. „Żmijowaty” przypuszczając, że przybyszka zechce zakwaterować się bliżej głównego wejścia, wyraźnie się ucieszył, lecz zapytał po chwili z tchórzliwą ostrożnością, czemu spodobał się jej akurat piąty chram.

— Najlepiej zachowany budynek — odparła bez namysłu — a do tego na podeście schodów znajduje się najwspanialsza żmija.

— W rzeczy samej, w samej rzeczy! — zgodził się „żmijowaty”.

Faj Rodis nie żartowała. Rzeźba żmii w piątym chramie rzeczywiście odróżniała się od dwóch typów wizerunków występujących na całej planecie. Zazwyczaj wyobrażano żmiję unoszącą się z szerokich pierścieni w groźnej postawie atakującej kobry lub stojącą na końcu ogona niczym rozciągnięta sprężyna z paszczą wzniesioną ku niebu. Oba typy przedstawień wyrażały gniew i gotowość bojową.

W piątym chramie bezimienny rzeźbiarz wykonał ogromną, żeliwną żmiję w pozie rozpaczy: niesymetryczne, jakby wyłamane w konwulsjach pierścieniowate zwoje, odchylona do tyłu w udręce górna część tułowia, wąski pysk rozwarty w niemym krzyku. Gadzina odczuwała niewolę podobnie jak ludzie i próbowała się z niej wyrwać. Twórca, bez wątpienia, przedstawił koncepcję inferna.

Rodis zaprowadzono do dwóch urządzonych naprędce, niewielkich pokojów, pachnących kurzem i starym papierem, mieszczących się na mansardzie piątego budynku. Wcześniej wniesiono przywiezione umeblowanie. Faj chciała wybrać dwa wygodne, kwadratowe pokoje w tych samych rozmiarach, lecz znowu Tael, znalazłszy odpowiedni moment, doradził jej urządzić się w dwóch asymetrycznych w kształtach pokoikach, w pobliżu szczytu dachowej krzywizny. „Żmijowaty” nakazał „liliowym” wnieść wszystkie rzeczy (cały dobytek Rodis składał się, jak wiadomo, z SDG i torby z zapasowymi bateriami) i zaczął się żegnać, informując, że będzie odwiedzał od czasu do czasu władczynię Ziemian, by sprawdzić, czy ma wszystkie wygody.

— Wielki i mądry — dodał, gnąc się w zwyczajowym ukłonie — polecił mi przekazać, by ze względu na własne bezpieczeństwo nie opuszczała pani Skarbnicy Historii. Tutejsza straż jest odpowiednio wyszkolona, by odeprzeć atak. Na ulicach miasta zawsze jest niebezpiecznie, a władca — kolejny ukłon — jest pewien, że odmówi pani licznej ochrony.

— Odmówię!

— Wielki Czojo Czagas przewidział wszystko! Teraz już pójdę. Pozostaje do pani pomocy, jak wcześniej, inżynier Honteelo Tollo Frael.

„Żmijowaty” niedbale skinął głową inżynierowi i wyszedł. Drewniana podłoga i schody skrzypiały pod ciężkimi krokami. Potem w starej świątyni zapadła cisza.

Milczący dotąd z obojętnym licem Tael ożywił się. Nakazując gestem milczenie Rodis, wydobył tabliczkę do notowania, nakreślił parę znaków i podsunął jej. Przeczytała: „Czy SDG może być detektorem urządzeń elektronicznych i trucizn chemicznych?” Kiwnęła potwierdzająco głową i włączyła dziewięcionoga. Robot wysunął migoczącą, zielonkawą latarenkę, której promień omiótł pomieszczenie, nie zmieniając koloru. Za to krawędź czarnej kulki lokalizatora w mig pokryła się smużkami, wskazując dwa kierunki w pierwszym pokoju i cztery w następnym. Kierując się tymi wskazówkami, Tael znalazł w umeblowaniu, w szafie i framudze okna sześć pojemników z ciemnego drewna. Zgodnie z niemą sugestią inżyniera, Rodis poraziła każdy z nich potężnym ultradźwiękiem. Operacja trwała zaledwie parę minut. Tael odetchnął z ulgą i poprosił Faj, by włączyła pole ochronne.

— Teraz można swobodnie rozmawiać — oświadczył, siadając na tapczanie.

— Po co te środki ostrożności? — spytała z uśmiechem Ziemianka. — Niech sobie słuchają i zapisują.

— W żadnym wypadku! — zawołał entuzjastycznie inżynier. — Zaraz wszystko pani zrozumie! Czagas, wybierając tak odosobnione miejsce, popełnił pierwszy poważny błąd. W starych świątyniach są całe labirynty sekretnych komnat, zapomnianych z biegiem czasu i nieznanych władcom, ponieważ dalekowzroczni uczeni, historycy i architekci, zdołali zachować je w tajemnicy dla nas, „dży”. W dwóch podobnych miejscach, w Wieży Lustrzanej na tylnej półkuli i w Kopule Białych Gwiazd w stolicy, duplikują teraz przyrządy DPA i IKP… A ta Świątynia Czasu zbadana została niedawno. Mój przyjaciel architekt, specjalista od starych budowli, znalazł przypadkiem stare plany. Jest tu pani całkowicie swobodna. W każdej chwili może pani opuścić Skarbnicę Historii pod nosem „liliowych” albo spotkać się tutaj, z kim pani ma ochotę.

— Ważniejsza jest druga sprawa — odpowiedziała uradowana Rodis — mianowicie bezpieczeństwo odwiedzających mnie ludzi. Nie potrzebuję wychodzić teraz do miasta. Śledzona, mogę ściągnąć na kogoś kłopoty. A w ogóle mogę zawsze, kiedy zechcę, przejść między strażami „liliowych”.

— Naprawdę? — spytał Tael ze zdumionym podziwem. — Jak to możliwe?

— Zobaczy pan — obiecała. — Kiedy możemy zobaczyć te plany?

— Jutro przyprowadzę architekta, a teraz pokażę pani podziemne przejście. Muszę wkrótce odejść, żeby nie ściągać na siebie podejrzeń, zbyt długo rozmawiając z panią bez świadków… Tak to wygląda.

Inżynier wszedł do tylnego pokoju, przeznaczonego na sypialnię, uklęknął obok ściany nośnej i ująwszy stopę Rodis, ustawił jej czubek naprzeciwko niemal niezauważalnej szpary w podłodze. Lekko naciskając na piętę, sprawił, że nacisnęła ukrytą zapadkę. Mocne sprężyny odsunęły na bok długą i wąską płytę. Z pionowej szczeliny zaleciało zaduchem podziemi. Inżynier wszedł w ciemną jamę, prowadząc za sobą Rodis. Zapalił latarkę i wskazał zardzewiałą dźwignię, za której naciśnięciem wejście się zamykało.

— Tędy można tylko wejść, a wraca się inną drogą. W tamtych czasach automatyka była niedoskonała, nie ocalałaby zresztą w ciągu wielu stuleci — powiedział.

Zeszli po wąskich schodach między grubymi murami, dwa razy skręcili i zaczęli wchodzić do góry. Na najwyższym stopniu sterczała ze ściany sierpowata rękojeść. Faj nacisnęła ją i mimo woli zmrużyła oczy od światła, znalazłszy się w swojej sypialni, tyle że z drugiej strony.

Tael podskoczył, uchwycił za krawędź gzymsu nad oknem i zręcznie uwiesił się na nim, zamykając ścianę.

— Jeśli ktoś niechcący obróci rączkę, przejście i tak pozostanie zamknięte. — Tormansjanin cieszył się jak chłopiec, który znalazł skarb. — Jutro będziemy czekać na panią za ścianą o tej samej porze. Jeśli pojawi się jakaś przeszkoda, proszę nadać sygnał ultradźwiękowy SDG. Jedzenie będą pani dowozić z pałacu Coama. Proszę niczego nie jeść, sami dostarczymy pani pożywienie. Znając pani dobry smak, nie sądzę, by uznała pani nasze jedzenie za niejadalne. Dziś jednak proponuję pościć.

Faj Rodis uśmiechnęła się tylko.

— Teraz muszę panią pożegnać — oznajmił, ujmując dłoń kobiety z zamiarem podniesienia jej do ust. W związku z „darem śmierci” pozwoliła mu na tę czułość, sama niekiedy całowała go w czoło. Dziś jednak z lekka cofnęła dłoń i powiedziała:

— Pójdę z panem.

— Jak to? Po co? A „liliowi”?

Faj Rodis znowu się uśmiechnęła. Zeszła do posągu żmii i wkroczyła na odkrytą galerię pod nocnym niebem, usianym rzadkimi gwiazdami.

„Liliowi”, przechadzający się przed wejściem do piątego chramu, zauważyli z góry znanego im Taela, lecz nie dostrzegli Rodis.

Przy bramie głównej zebrało się kilku strażników z dowódcą na czele. Wykonując swoje obowiązki, zażądał od Taela przepustki, nie zauważając idącej za nim Ziemianki.

W końcu oboje wyszli na plac z monumentem Władcy Czasu. Rodis widziała go tylko przelotnie z okna samochodu i postanowiła teraz przyjrzeć się mu z bliska. Cztery wysokie latarnie rzucały martwe, rtęciowe światła na pomnik.

— A jak pani wejdzie z powrotem? — zaniepokoił się Tael.

— Tak, jak wyszłam.

— Hipnoza zbiorowa! — domyślił się inżynier. — Używają jej u nas do spowiedzi powszechnej. Biolodzy skonstruowali specjalny aparat w kształcie żmii. Połączenie muzyki, rytmicznego ruchu i światła wywołuje stan hipnotyczny.

— Jest u nas wielu ludzi z wrodzonymi umiejętnościami tego rodzaju. Szkoląc się w tym kierunku, stają się zazwyczaj lekarzami, chociaż ja nim nie zostałam. Dar bezużyteczny dla historyka, nieoczekiwanie okazał się tutaj przydatny…

W oddali dały się słyszeć czyjeś kroki. Inżynier zniknął za postumentem, a Rodis zaczęła powoli obchodzić dookoła stary pomnik, starając się zrozumieć uczucia ludu Jan-Jah, żyjącego przed tysiącami lat. Cztery męskie figury, spojone w jedną gigantyczną postać. „Władcy Czasu” — odczytała wielkie złote znaki na okrągłym piedestale. Zwrócony twarzą w stronę otwartej przestrzeni, gdzie rozchodziły się we wszystkie strony miejskie ulice, stał na szeroko rozstawionych nogach kamienny gigant z obojętnym, niczego niewyrażającym obliczem. Trzymał w rękach szeroką tarczę, ozdobioną napisem, sponad którego górnej krawędzi wznosiła się tormansjańska żmija z wąskim łbem. Z rozwartego pyska sterczały wielkie kły jadowe. „Kto naruszy grobowiec Czasu, będzie ukąszony przez gniewną żmiję”, głosił napis na tarczy. Po prawej stronie, skrywając za uśmiechem złowrogą wiedzę, Czas w swoim drugim wcieleniu wypuszczał spod swojej dłoni nieprzebraną rzeszę ludzi, wychodzących z cokołu. Z drugiej strony ten sam gigant, rozciągnąwszy wargi w okrutnym, szerokim uśmiechu i rozdymając chrapy płaskich nozdrzy groził uchodzącym wielką maczugą, najeżoną gwoździami. Ludzie kulili się, zasłaniając twarze i głowy, padali na kolana lub skręcali z bólu, otwierając poczerniałe usta w niemym krzyku cierpienia. Tam, gdzie nie sięgał oręż giganta, ludzki pochód natrafiał na przeszkodę w postaci ledwie widocznej kraty.

Czwarta strona pomnika, zwrócona ku świątyni, obramowana był ścieżką wyłożoną szkłem tej samej barwy co kamień. Czwarte oblicze jaśniało smutnym i zarazem niosącym pociechę uśmiechem, pełnym dziwnej powagi. Posąg pochylał się ostrożnie i łaskawie nad grupą garnącej się doń młodzieży obu płci o silnych i pięknych ciałach. Szli ufnie ku niemu, on zaś jakby gładził swą dłonią pole wyciągniętych rąk, obracając szeroką czaszę na zwrócone w jego kierunku twarze pełne radosnej nadziei.

Cicha i zadumana Faj wróciła do swej oddzielonej od reszty świata kwatery i połączyła się z Ewizą przez SDG, opisując jej miejsce nowego zamieszkania. Ewiza podłączyła także Wira Norina i Faj ucieszyła się, że jej wygnanie nie odbiło się na losach towarzyszy. Jak widać, niezadowolenie Czojo Czagasa obróciło się tylko przeciwko niej.

Obecnie dla Rodis nie było nikogo ważniejszego od Czedi, Ewizy i Wira Norina, pozostawionych samym sobie w ogromnej stolicy. Najbardziej niepokoiła się o Czedi. Znajdując się w najbardziej niewykształconej i niezdyscyplinowanej grupie społecznej, dziewczyna nie mogła przewidzieć wszystkich zachowań. Ewiza miała jednak nadzieję, że wszystko z nią w porządku i tamta nagromadziła sporo interesujących obserwacji. Rodis zasnęła spokojnie w nowym miejscu, nie bacząc na bezustanne trzeszczenie drewnianych belek stropowych i desek podłogi. W nieprzeniknionej ciemności płonął tylko, jak starożytny kaganek, ognik SDG, który momentalnie podniósłby alarm, gdyby pojawił się nieproszony gość albo zmienił skład chemiczny powietrza…

Dostosowując się do warunków, Rodis ubrała się po tormansjańsku: szerokie spodnie, bluzę z czarnego gładkiego materiału i solidne trzewiki. Zamiast latarki wzięła diadem zapalający się automatycznie w ciemności i wcisnęła noskiem buta zagłębienie w ścianie. Zanim zeszła w odkryte przejście, nastawiła SDG w sąsiednim pokoju, by włączył automatycznie pole ochronne. Zabezpieczywszy mieszkanie przed nieproszonymi gośćmi, Rodis zamknęła za sobą tajne przejście.

Na dole pierwszych schodów czekali na nią Tael z architektem. Znajomość zaczęła się, jak zwykle, od przeciągłego spojrzenia i oderwanych, jakby przypadkowo wypowiedzianych słów. Dość niemądrze wyglądającemu, niewysokiemu architektowi, przywykłemu do ciemnoty dostojników i agresji świata zewnętrznego, Rodis schodząca po schodach w świetlistej aureoli wydała się boginią. Tael tylko się uśmiechnął, wspominając wstrząsające wrażenie, jakie na nim zrobiła podczas pierwszego spotkania. Zygzakowate przejście zawiodło ich do galerii, okalającej pierścieniem arkad główną salę z niskim sklepieniem. W niszach między arkadami majaczyły kamienne ławy. Architekt zaprowadził swych towarzyszy do tej, w której stał nowy stół i masywny cylinder z walcowatą podwójną lampą, którą włączył. Mocne czerwonawe światło zalało podziemie. Architekt cofnął się o krok, ukłonił i przedstawił się.

— Gah Du-Den, czyli Gahden.

Rozłożył plan techniczny podziemi Świątyni Czasu. Rodis zdumiała się ich rozmiarem. Dwie kondygnacje korytarzy i galerii, wydrążone w ziemi, rozchodziły się we wszystkich kierunkach, sięgając w sześciu przypadkach poza mury świątyni.

— Ta galeria prowadzi do pomnika Czasu — wyjaśnił architekt — lecz pozostawiliśmy ją zamkniętą, bo za dużo się kręci tam ludzi. Przejście numer pięć, na lewo od niej, jest dosyć wygodne. Wychodzi do starego pawilonu, w którym są teraz transformatory wysokiego napięcia, gdzie „dży” mają wolny wstęp. Jeszcze lepszy jest czwarty korytarz, wydrążony w skale na stoku góry, na którego występie stoi stare laboratorium chemiczne imienia Zeta Uga. Z jego podziemi schodzi pionowo w dół studzienny tunel, dostępny dla każdego, kto zna tajemnicę świątyni. Inne przejścia prowadzą do odkrytych miejsc i zbyt często używane, mogą być ryzykowne, lecz mogą być w razie czego przydatne.

— Zet Ug, jeden z członków Rady Czterech? — upewniła się Faj. — Nie wiedziałam, że jest chemikiem.

— Bo nie jest! — odparł tamten ze śmiechem. — U nas każdy instytut, teatr albo fabryka może zostać nazwana imieniem jednego z wielkich, którzy nie mają żadnego związku z nauką czy sztuką i w ogóle z niczym, z wyjątkiem władzy.

— Taki zwyczaj — potwierdził Tael, jakby się tłumacząc.

— I mogę się spotykać z ludźmi w tej sali? — spytała, ogarniając wzrokiem pomieszczenie.

— Wydaje mi się, że atakującym byłoby tutaj zbyt łatwo nas otoczyć. Chodźmy piętro wyżej, do Świątyni Trzech Kroków.

Podziemia na górnym poziomie okazały się znacznie bardziej przestronne. Tu i ówdzie ocalały meble wykonane z czarnego drewna lub miękkiego żelaza, szeroko wykorzystywanego na planecie z powodu niedostatku czystych metali. Wszystkie pokryte były grubymi warstwami kurzu. Starannie wygładzone ściany pokrywała twarda warstwa szklistej masy. Zachowały się pod nią freski, namalowane na błyszczącym czarnym tle dwiema ulubionymi barwami Tormansa, rubinową i kanarkową żółcią. Kombinacja obu kolorów, wyodrębniająca kształty, nadawała im znamię pierwotnej dzikości i siły. Rodis mimowolnie zwolniła kroku, spoglądając z zachwytem na dzieła pradawnych artystów Jan-Jah. Tael i Gahden nie zwracali uwagi na ścienne malowidła.

Na ile Rodis mogła się zorientować, freski przedstawiały nieuchronne nadejście śmierci człowieka w nieubłaganym upływie czasu.

Po prawej stronie galerii życiowe uczucia narastały powoli od beztroskich zabaw dziecięcych do doświadczeń dorosłości i wygasały w starości, w wybuchu rozpaczy, za którym następowała śmiertelna przepaść. Wyrażona była grubą linią, za którą przepadało wszystko, co się ku niej zbliżało. Za ową granicą była wyłącznie ciemność. Na tym czarnym tle, na krawędzi skupiła się grupa ludzi przedstawiona z niezwykłą wyrazistością. Zdeformowani wiekiem i chorobami ludzie wspierali się wzajemnie na sobie, zbijając w pryzmę ciał, które ledwie zetknęły się ze straszną linią, zaraz znikały w mroku, jak odrąbane głowy, ręce, kadłuby…

Na lewej ścianie znajdowały się już nie freski, lecz płaskorzeźby, zatopione w szklistej masie, w której jawiły się z niesamowitą realnością. Twórcy wyrazili tu szybkie przejście od pełnego zadumy chłopięctwa do młodości, związanej z narastaniem pożądań seksualnych, jakby cały świat łączył się w rytmie splecionych młodych ciał i erotycznym bestialstwie.

Urodziwi mężczyźni i rozognione kobiety obejmowali się w zmysłowych pozach. Tym zdumiewającym wizerunkom brakowało jednak boskiego dostojeństwa figur erotycznych dawnych Indii, a nawet demonicznej głębi tantrycznych fresków z Tybetu, czy satanistycznych obrazów z Iranu.

Czarna, lustrzana ciemność zamykała procesję figur nie w momencie wygasania żądzy, lecz w chwili crescendo, szczytowej namiętności. Lewa strona, w odróżnieniu od prawej, wyrażała koncepcję wczesnej śmierci.

Idea szybkiej wymiany pokoleniowej i selekcji najbardziej przydatnych w postępie technicznym istniała oczywiście od dawna na Tormansie.

Czarna galeria poszerzyła się. Nad głowami idących zawisły krzykliwie wymalowane, potworne maski. Ogromne rozwarte gęby, wykrzywione jadowitymi uśmiechami, wyszczerzały nieludzko ostre zęby, porażająco żywe oczy mrużyły się pogardliwie. Poniżej tych odrażających maszkaronów ciągnął się rząd innych masek, zbliżonych bardziej wymiarami do ludzkich twarzy, z wypisanym na nich wyrazem beznadziejnej melancholii. Duchowy upadek wyrażony był w nich tak realnie, że aż przytłoczył Rodis. Maski zawsze były przekaźnikami trudności psychologicznych życia, skrywającymi w razie konieczności prawdziwe oblicze człowieka i społeczeństwa. Alegoria tutejszych masek wydawała się bezgranicznie prosta, lecz ze względu na gigantyzm zamysłu i rozmach wykonania nie ustępowały freskom z czarnej galerii. Rodis podzieliła się swymi wrażeniami z architektem. Ożywił się i poprosił, by poczekała. Przynieśli razem z Taelem wysoką ławę i zdjęli z haków maszkarony, ulepione z lekkiego materiału i wyklepane od środka. Maski zakrywały cały fryz znakomicie wykonanych podobizn młodych i pięknych ludzi z dzielnymi, szlachetnymi rysami. W ich nagich ciałach nie było odrobiny wstydliwości ani też seksualnej jednoznaczności rzeźb z czarnej galerii.

— Dlaczego zasłonięto ich tymi gębami? I kiedy to się stało? — spytała Faj.

— W czasach ustanowienia wszechplanetarnej władzy — oznajmił Gahden. — Żeby zlikwidować ostatni duchowy opór człowieka. Ci, którzy dawniej tu przychodzili, kontemplowali te rzeźby i medytowali, stając się podobni duchowo do ludzi z przeszłości, przejmując ich siłę, mądrość i jasność myślenia. Rodziły się w nich męstwo, marzenia i wolna wola, cechy nieznośne dla władców. Dlatego zasłonięto fryz maskami Wieku Głodu i Mordów… Zawieśmy je z powrotem, Taelu!

— Nie trzeba. Niech ci, co do nas przyjdą, zobaczą fałszywe majaki i prawdziwe życie Jan-Jah.

Architekt wprowadził ich do kwadratowej sali, w której rogach także cynicznie uśmiechały się maski. Trzy szerokie stopnie wznosiły się ku scenie naprzeciwko wejścia. Na każdym występie stały dwa rzędy kamiennych ław. W scenicznej niszy znajdował się stół ofiarny.

— Świątynia Trzech Kroków — oświadczył architekt. — Proponuję tutaj urządzić miejsce spotkań.

— Odpowiednie miejsce — przytaknął Tael, zerkając na Rodis.

— Wy o tym decydujcie, skoro znacie życie Jan-Jah. Ciekawi mnie ta świątynia. Dlaczego Trzech Kroków?

— Wydaje się to pani ważne? — spytał architekt.

— Tak. Domyślam się odpowiedzi, lecz potrzebuję potwierdzenia. To dla mnie niezbędne, skoro mam zrozumieć głęboką duchową przeszłość Jan-Jah.

— Dobrze. Dowiem się tego — obiecał architekt. — A teraz muszę już iść. Trzeba przygotować pomieszczenie i przewodników.

Architekt zniknął w ciemności, nie zapalając latarki. Faj Rodis chciała pójść za jego przykładem, rezygnując z infralokatora. Powiedziała o tym Taelowi, lecz inżynier zaoponował:

— Jakie to ma znaczenie: ze światłem czy bez, skoro może pani stać się niewidzialna dla ludzi?

— I przyprowadzić za sobą tych, co ukrywają się w bocznych przejściach poza zasięgiem wzroku?

— Chyba nigdy nie nauczę się myśleć jak Ziemianie. Najpierw o innych, potem o sobie. Od ludzi do siebie, taki jest zwykle tok waszego rozumowania. Uśmiechacie się do każdego, kogo spotkacie, podczas gdy my, odwrotnie, skrywamy się za maską obojętności, bojąc się obrazy albo wyśmiania. Nasza gruboskórność jest wynikiem ciągłego życia w strachu. Krańcowo się od siebie różnimy — stwierdził Tael z goryczą.

— Wcale nie aż tak bardzo — zripostowała z uśmiechem Rodis. — Chodźmy policzyć kroki i zakręty. Chyba że pan też musi już iść?

— Nie. Chcę podłączyć sygnalizację do pani pokojów.

Jakiś czas szli w milczeniu. Rodis pomagała inżynierowi mocować cienki przewód.

— Chcą się z panią spotkać Szare Anioły — oznajmił w końcu Tael.

— Anioły? I do tego szare?

— Starodawne tajne stowarzyszenie. Myśleliśmy, że przestało istnieć jeszcze w Wiekach Rozkwitu. Okazało się, że wciąż istnieli, lecz pozostawali bezczynni. Teraz, jak mówią, wasz DPA przywrócił im życie. Koniecznie chcą się spotkać.

— Świątynia Trzech Kroków i Szare Anioły — powiedziała w zadumie. — Zdumiewające! Czyżby wszystko to było i tutaj?

— Co takiego?

— Powiem panu później, gdy Gahden zawiadomi wszystkich o Trzech Krokach i spotkam się z tymi Szarymi Aniołami.

Resztę dnia Faj Rodis spędziła planując dalsze działania. Już od osiemnastu dni jej towarzysze poznawali życie codzienne Ośrodka Mądrości. Jeszcze trochę i ich misja się zakończy, z wyjątkiem jej samej i Wira Norina. Astronawigator nie miał łatwego zadania, próbując zorientować się w atmosferze intelektualnej tormansjańskiej elity. Zadaniem Faj było natomiast nawiązać nić porozumienia między podzielonymi klasami społeczeństwa Jan-Jah, ludźmi wielokrotnie oszukanymi przez historię, otumanionymi sztuczkami propagandowymi, przytłoczonymi smutkiem i bezcelowością życia. Skuteczna walka musi mieć cel. Tutaj najważniejsze słowa i wspaniałe idee zamieniły się w puste zaklęcia, pozbawione zupełnie mocy. Najgorsze były słowa-klucze, których nadużywanie wypaczyło ich pierwotny sens. Droga ku przyszłości rozproszyła się w tysiącach marnych ścieżek. Ani jedna nie wzbudza zaufania. Podstawy istnienia społeczeństwa i ludzkiej egzystencji zostały tu zrujnowane. Prawość, wiara, prawda i sprawiedliwość, godność ludzka, a nawet wiedza o naturze otaczającego świata zostały unicestwione przez amoralnych władców, niegodziwych ignorantów. Cała planeta zamieniła się w gigantyczne popielisko. Popielisko zniszczonych dusz, których moc i powaga zostały zatracone w jałowej zawiści i nienawiści oraz bezmyślnej rywalizacji. I wszędzie panowało kłamstwo, które stało się osnową wiedzy i stosunków międzyludzkich na tej nieszczęsnej planecie.

Dla owego społeczeństwa było prawdziwym nieszczęściem, że socjalna walka rzeczywistego procesu historycznego zeszła tutaj na dziki, bandycki poziom przemocy, podobnej do walk plemiennych o władzę, żywność albo kobiety.

Niegdyś walczące strony krępowała religijna moralność, a ich cele były jasne: wprowadzić w życie swoje wierzenia i model organizacji społecznej. Obecnie istota walki o władzę zniknęła z ludzkich horyzontów. Skoro wszystko wolno, władza może przypaść każdemu, kto się zdoła wywyższyć. Te zgniłe zasady przyzwolenia zostały wpojone wszystkim i przejawiały się wszędzie: w rodzinie i laboratorium naukowym, w teatrze i sklepie, nie mówiąc już o organach władzy. Honor i godność ludzka padły ich ofiarą.

Ten straszliwy stan niewiary, sceptycyzmu, braku perspektyw pogłębiał jeszcze ogólną schizofrenię. Według tajnych wyliczeń około sześćdziesiąt procent ludności Tormansa cierpiało na schorzenia psychiczne. Do tej pory „kży” gardzili wszystkim, a „dży”, terroryzowani przez „żmijowatych”, żyli w nieustannym strachu. Kryzys dojrzewa. Jedni i drudzy zrozumieli, że nie da się tak dłużej żyć i trzeba zrzucić jarzmo kłamstw, jakie ich pętało. Jeśli uda się pokazać im właściwą drogę i obalić niewiarę, można będzie wracać do domu!

„Statku, wzleć!” Jak długo trzeba jeszcze będzie czekać na te cudowne słowa! Ile jeszcze dni będzie musiała przebywać w mansardzie i podziemiu, gdy nabędzie prawa, aby wypowiedzieć te słowa do Gryfa Rifta, coraz bardziej zniecierpliwionego obrotem spraw. Wkrótce odbędzie z nim kolejne trudne spotkanie przez SDG. Potrzebny będzie jeszcze jeden robot albo chociaż projektor do instalacji w Świątyni Trzech Kroków.

Zasypiając, Rodis pomyślała z nostalgią o swej Mierze, jakby była żywą istotą, pozostawioną w pałacu Coama.

Zbudziły ją pierwsze promienie słońca, lecz zaledwie zdołała dokonać porannych czynności, gdy zjawił się u niej „liliowy”, zapowiadając przybycie (ci nigdy nie przychodzili, tylko „przybywali”) specjalnego pełnomocnika władcy Jan-Jah. Nieco zaskoczona tak wczesną wizytą Faj spotkała się z niewysokim, pulchnym dostojnikiem. Złote żmije na piersi i ramionach świadczyły o wysokiej randze bezpośredniego współpracownika Rady Czterech.

„Żmijowaty” przekazał pozdrowienie od Czojo Czagasa. Ziemianka w żadnym wypadku nie powinna odbierać swoich przenosin jako wygnania czy też aktu niełaski ze strony władcy. Wielki i Mądry uznał, że w rezydencji czuje się samotna i znacznie lepiej jej będzie bliżej towarzyszy.

Rodis podziękowała, skrywając uśmiech i zauważając przy tym, że tutaj czuje się równie odosobniona, jak w pałacu.

Dostojnik westchnął z fałszywym smutkiem. Oświadczył, że Jan Gao-Juar podejmie kroki, by przydać jej odpowiednią ochronę, która nie przeszkadzałaby w przechadzkach po mieście. Rodis wyraziła uprzejme powątpiewanie. „Żmijowaty” zapytał, jak czy wyznaczeni ludzie troszczą się o nią właściwie. Pogawędziwszy jeszcze chwilę o podobnych głupstwach, zebrał się do wyjścia. Jego znudzona, tępa twarz nagle stała się czujna, a rozbiegane oczka spojrzały przenikliwie. Pochylił się i ledwie dosłyszalnie poprosił, by Rodis włączyła urządzenie chroniące przed podsłuchem. Kiwnąwszy twierdząco głową, Faj uruchomiła robota, nastawiając promień poszukujący. Magnetyczny łuk omiótł wszystkie kąty pokoju i fałdy zasłon, na wypadek gdyby założono tam nowe urządzenia. Uspokojony urzędnik znowu zasiadł w fotelu i nie spuszczając z niej uporczywego spojrzenia, zaczął mówić o niezadowoleniu ludu z władzy i dzisiejszego życia. Niektórzy wyżsi funkcjonariusze, rozumiejąc to, gotowi są zmienić obecny ustrój. On sam trzyma w rękach „liliowych” z Jangarem na czele. Gdyby Faj Rodis mu dopomogła, władza Czojo Czagasa i całej Rady Czterech byłaby skończona.

— Co powinnam, według pana, zrobić dla tej sprawy? — zapytała Faj Rodis.

— Nic wielkiego. Proszę nam dać kilka waszych maszyn — wyjaśnił, zerkając na SDG — i wystąpić w telewizji z oświadczeniem, że jest pani po naszej stronie. Możemy to zorganizować.

— I co będzie, gdy obalicie tę władzę?

— Ofiarujemy wam, Ziemianom, pełną swobodę poruszania się po całej planecie. Przebywajcie u nas jak długo chcecie i róbcie co chcecie! Kiedy przyleci drugi gwiazdolot, nie będziemy także stawiać dla jego załogi żadnych ograniczeń.

— To dla nas, dla gości, a dla ludu Jan-Jah?

„Żmijowaty” nachmurzył się, jakby zadała mu nietaktowne pytanie. Zaczął ogólnikowo i mętnie opowiadać o niesprawiedliwościach, masowych kaźniach i torturach, głupocie urzędników, nikczemności trzech mniej ważnych członków Rady Czterech i większości Najwyższego Zboru, specjalnie dobranego przez Czojo Czagasa z ludzi najbardziej tchórzliwych i niekompetentnych. Rodis jednak z uporem wracała do zasadniczego pytania, żądając by przedstawił realne zmiany w życiu mieszkańców planety, jakie nastąpią po obaleniu Rady Czterech.

„Żmijowaty” irytował się, przygryzając wargi i bębniąc palcami w oparcie fotela, a zrozumiawszy w końcu, że nie uniknie konkretów, zaczął:

— Zwiększymy zaludnienie. W krótkim czasie zbudujemy dużo Domów Miłości, Okien Życia i domów wczasowych na brzegach Morza Równikowego. Przestaniemy cenzurować filmy erotyczne, zlikwidujemy odpowiedzialność mężczyzn za utrzymanie i wychowanie dzieci… To wszystko dla obu klas, a szczególnie dla „dży”. Trzeba też zdjąć blokadę komunikatów z kosmosu. Nie widzę w nich żadnego niebezpieczeństwa dla państwa. I tak są rzadko uchwytne i niezrozumiałe…

Rodis wysłuchała w milczeniu dostojnika, starając się pojąć tok jego rozumowania, w końcu odparła powoli:

— Musicie znieść prawo wczesnej śmierci. Nie będzie obowiązywać „kży” ani „dży”. Przestaniecie karmić dzieci niezdrową żywnością! Zwiększycie stokrotnie środki na wykształcenie, lepsze szkoły, podróże, na ogólne podwyższenie poziomu życia. Zbudujecie więcej szpitali, jadłodajni, mieszkań. Otworzycie muzea. Doprowadzicie do rozkwitu naukę i sztukę. Pomożemy wam polepszyć byt narodu.

— O! To wszystko jest znacznie trudniejsze. Planeta bardzo zubożała po Wiekach Głodu. Nie da się zrobić wszystkiego od razu. Wiele naszych struktur jest koniecznych. Niech mi pani wierzy, „kży” są szczęśliwi, oczywiście na swój sposób. — Znów spojrzał natarczywie na Rodis i dorzucił: — Wie pani, że proces historyczny przypomina wahadło, kołyszące się w jedną i drugą stronę, wznoszące się do góry i opadające w dół. Po naszym zwycięstwie wahadło przechyli się w stronę sukcesu ekonomicznego, a wtedy…

— To nieprawda! Prawdziwy ruch historii odbywa się inaczej. Wahadło to tylko symbol wymyślony przez ludzi rozumujących jednostronnie, nieznających dialektyki. Narodził się z cierpienia mas wobec niewielkich korekt systemu władzy, wprowadzanych zamiast zmian podstawowych. Niczego nie zmieni przyjęcie doktryny przeciwstawnej do poprzedniej, dostrojenie i przysposobienie do niej psychologii. Z czasem i tak wszystko runie, przynosząc niezliczone nieszczęścia. Wasi ekonomiści nie potrafią przewidzieć i zabezpieczyć się przed rozlicznymi życiowymi fluktuacjami. Zadaniem człowieka jest zlikwidować problemy wynikające z owych „wahań”.

— Zostawmy na razie dalsze następstwa! Czy przyrost zaludnienia nie będzie sam w sobie cennym osiągnięciem dla ludzkości?

— Oczywiście, że nie! Rozziew pomiędzy nędzą bytowania a nieosiągalnymi przyjemnościami będzie tym straszniejszy, im większa była iluzja. Zubożenie i zawężenie możliwości poszczególnych jednostek w życiu społecznym coraz mocniej rozchodzą się z nierealnymi wizjami, jakimi zostały otumanione. Doskonałość artystyczna, napięcie i uczuciowa pełnia tych iluzji wywołują rozszczepienie psychiki między światem urojonym a rzeczywistym.

— To znaczy, że pani w nas nie wierzy i nie uznaje przewrotu za konieczny?

— Tak. Usłyszałam same frazesy. Pan i pańscy wspólnicy nie mają dostatecznej wiedzy, nie macie gotowego programu i właściwego rozpoznania sytuacji. Nie wiecie, od czego zacząć i ku czemu dążyć, poza hierarchicznymi roszadami w wyższej klasie Jan-Jah.

„Żmijowaty” powstał z kamiennym obliczem. Opanowując się wysiłkiem woli, wyznał, że ma jeszcze jedną prośbę i ma nadzieję, że Ziemianie nie odmówią jej spełnienia.

— Przekażcie naszym lekarzom sposoby na przedłużenie życia, w jaki sposób osiągacie wasze siły i urodę, żyjąc dwa razy dłużej od nas.

— Dlaczego chcecie to wiedzieć?

— Jak to, dlaczego? — krzyknął dostojnik.

— Wszystko powinno mieć jakiś cel i sens. Długie życie potrzebne jest tym, którzy są duchowo bogaci i mogą wiele dać innym ludziom. Skoro tego brakuje, czemu ma służyć? Miliony z was troszczą się tylko o siebie i swoje przywileje. To bezduszne pasożyty, pozbawione poczucia moralnego obowiązku. Uchylacie się od najważniejszych powinności i jednocześnie uważacie za sto razy lepszych od niżej postawionych. Jakie przekonania pozwalają wam postępować jak grabieżcy, dopełniając dzieła waszych niemądrych przodków, którzy wyniszczyli zasoby naturalne i ludność Jan-Jah? Czy ogromna przepaść między wami a ludem nie przyprawia o zawrót głowy?

„Żmijowaty” syknął z cicha, zacisnął pięści, tupnął nogą i prędko ruszył do wyjścia.

— Stać!

Nieoczekiwanie ostry i nieodparcie władczy rozkaz Ziemianki przykuł go do podłoża. Poddając się, spojrzał pokornie na Rodis. Ta nieuchwytnym dla oka, typowym dla Ziemian szybkim ruchem przesunęła dłońmi po jego sylwetce, znalazła w wewnętrznej kieszeni na piersi ciężki rejestrator i odwróciła się do SDG. Lekkie kliknięcie skasowało nagranie. Rodis oddała urządzenie. Przez cały czas urzędnik stał jak sparaliżowany, mamrocząc pod nosem: „Nic nie pamiętam, kompletnie nic nie pamiętam”; nie czując, jak w jego głowie zaciera się pamięć rozmowy. Faj Rodis przy swoich wrodzonych zdolnościach nie potrzebowała nawet IKP. „Żmijowaty” podszedł w końcu do drzwi, ukłonił się i wyszedł. Rodis wyłączyła barierę dźwiękową i w tym samym momencie usłyszała sygnał przywołania. Pojawił się hologram zdenerwowanej i dzięki temu jeszcze piękniejszej Ewizy.

— Czedi jest ciężko ranna. Ma połamane kości. Leży w szpitalu.

Ewiza wymieniła leki i urządzenia, które trzeba ściągnąć koniecznie z „Ciemnego Płomienia” i oznajmiła, że wybierają się zaraz z Norinem do naczelnika miasta, by uprzedzić go o wysłaniu z gwiazdolotu automatycznego dysku i ustalić miejsce lądowania.

— Czedi jest przytomna?

— Śpi.

— Zaraz przyjdę.

Rodis ustawiła dłoń kantem, dając znak zakończenia łączności i przełączyła SDG na częstotliwość statku.

Wir Norin i Ewiza udali się do urzędu miasta w wielkim gmachu na wzgórzu w pobliżu Głównego Szpitala. Setki ludzi snuły się po ciemnych, wysokich korytarzach z całym mnóstwem masywnych drzwi. Ich legitymacje okazały się znowu wszechmocne. Ziemianie zostali natychmiast zaprowadzeni do naczelnika, na audiencję u którego zwykli „kży”, a nawet „dży” musieli czekać miesiącami.

Ogromny gabinet z połyskliwym biurkiem podkreślał znaczenie urzędnika, potężnie zbudowanego, zażywnego i niezmiernie się wywyższającego, gdy zasiadał w głębokim fotelu. Podniósł się z widocznym wysiłkiem, skłonił się i ponownie zapadł w swoje siedzisko, wskazując gościom krzesła przed biurkiem.

Wir Norin przedstawił zwięźle prośbę. Nastąpiło długie milczenie. Urzędnik przeglądał jakieś leżące przed nim papiery, w końcu podniósł wzrok i Ziemianie rozpoznali bezduszność cechującą wszystkich „żmijowatych”.

— To specjalna sytuacja. Nigdy jeszcze nie wystrzeliwano w miasto automatycznych pocisków. Nie mogę na to pozwolić.

— Pilne wysyłki tego rodzaju były praktykowane na Ziemi od tysiąca lat. Są całkowicie bezpieczne! — zapewnił Wir.

— A jeśli coś się popsuje? Jeśli dysk spadnie na dom kogoś ważnego…

— Niech pan zrozumie, że to niemożliwe!

— Wszystko jedno, nie było tego w ustaleniach. Trzeba się skontaktować z Radą Czterech!

— Więc niech się pan skontaktuje! Chodzi o ludzkie życie!

„Żmijowaty” stał się lękliwie niechętny, jakby konsultowanie się z władzą wyższą urażało go osobiście.

— Nawet jeśli odważę się skorzystać z bezpośredniej łączności, żeby złożyć meldunek, to i tak odpowiedź nie nadejdzie szybko. I nie jestem pewien, czy odpowiedź będzie pozytywna.

Ewiza zerwała się z błyszczącymi oczami. Wstał także Wir Norin. Spojrzeli po sobie i buchnęli śmiechem.

— Czy nie jest tak, że wysocy rangą urzędnicy są od podejmowania odpowiedzialnych decyzji? — zapytała miękko Ewiza.

— Dokładnie tak!

— W przepisach nie ma mowy o wysyłaniu automatów, ale nie zakazują tego, nieprawdaż?

„Żmijowaty” wahał się chwilę, lecz szybko zreflektował.

— Nie przewidziane przepisami, a zatem zabronione.

— Został pan wyznaczony do działania w nieprzewidzianych sytuacjach, inaczej po co byłby pan tutaj?

— Jestem tu, by dbać o sprawy państwowe — odparł dumnie „żmijowaty”.

Wir Norin położył dłoń na ramieniu Ewizy.

— Tracimy tylko czas. Niewiele więcej wart, niż zaprogramowany robot. Równie dobrze na jego miejscu mógłby stać magnetofon.

Dostojnik uniósł się groźnie. Astronawigator wyciągnął ku niemu rękę.

— Siadaj! Zaśnij! Zapomnij!

„Żmijowaty” opadł na fotel z zamkniętymi oczami i głową zwieszoną na bok. Ewiza i Wir wyszli z gabinetu i powiedzieli dwóm sekretarkom, że naczelnik debatuje z Radą Czterech. Nabożny strach na twarzach kobiet zaświadczył, że ich szef długo pośpi.

— Trzeba wysłać dysk bezzałogowy bez zezwolenia — zadecydował Norin. — Tael znajdzie właściwe miejsce. Niech załadują wszystko, czego potrzeba, również na potrzeby Taela. Chodźmy szybko do SDG! Rodis porozumiała się z Riftem, a Tael jest u niej.

Tael i jego przyjaciele ustawili sygnalizację świetlną do lądowania w uschniętym parku około kilometra od Głównego Szpitala. Automat pokonał odległość między gwiazdolotem a Ośrodkiem Mądrości w ciągu siedemnastu minut. Ewiza i Wir, zabrawszy z niego co najpotrzebniejsze, puścili się biegiem do kliniki, a grupa Taela została, by wyładować przysłane dla nich materiały i urządzenia. Gryf Rift obiecał, że w nocy przyśle kolejny dysk i przekazał instrukcję sterowania automatem. Tormansjanie mogli ukryć robota w niedostępnym miejscu albo zatopić go w oceanie.

Czedi przyniesiono do szpitala nieprzytomną. Na początku położyli ją na zastawionym łóżkami korytarzu. Dyżurny lekarz nie dał wiary zapewnieniom „liliowych”, niestety niższych rangą, i tylko chichotał w odpowiedzi na informację, że ta dziewczyna przyleciała z Ziemi. Najbardziej niewiarygodne zdawało się jej pojawienie nocą, w ubraniu zwykłej „kży”, na dodatek poranionej w ulicznej bójce. Ostatnie wątpliwości znikły w trakcie obdukcji jej dziwnie skręconego ciała, gdy Czedi wypowiedziała nieprzytomnie kilka słów w mowie Jan-Jah z dźwięcznym akcentem tylnej półkuli. Lekarz zdiagnozował obrażenia jako śmiertelne. Nie czuł się na siłach ratować dziewczynę. Nie należało dodatkowo jej męczyć, wyrywając ze znieczulającego omdlenia. Chirurg machnął ręką na wszystko, nie wiedząc, że w tym samym momencie „oko władcy” wydał rozkaz, by za wszelką cenę odnaleźć Ewizę Tanet.

Silna wola Czedi pomogła jej wynurzyć się z czerwonego morza bólu i słabości, w którym tonęła świadomość. Leżała bez ubrania, przykryta żółtym prześcieradłem, na wąskim, żelaznym łóżku, w ostrym świetle niczym nie osłoniętej lampy próżniowej. Tego rodzaju rażące oczy oświetlenie znajdowało się na Tormansie we wszystkich pomieszczeniach służbowych oraz mieszkaniach „kży”. Tu w szpitalu jaskrawe światło wydawało się nie do zniesienia, nikt jednak z wijących się i majaczących na sąsiednich łóżkach nie zwracał na nie uwagi. W nocy lekarze nikt nie doglądał chorych, ani pielęgniarki, ani lekarze. Musieli przetrzymać długą tormansjańską noc sami ze swymi cierpieniami, zbyt słabi na to, by wstać i z kimś porozmawiać.

Cedi zrozumiała, że umrze, pozostawiona swojemu losowi. Czując nieopisany ból i zawrót głowy, podniosła się, spuściła nogi na podłogę i znowu straciła przytomność. Zbudziło ją przeszywające ukłucie. Otworzywszy oczy, ujrzała tuż nad sobą rozemocjonowane oblicze Ewizy.

W towarzystwie wijącego się ze strachu z powodu swojej omyłki lekarza dyżurnego zawieźli Czedi do pierwszej wolnej sali operacyjnej. Ewiza, upewniwszy się, że pierwsze niebezpieczeństwo minęło, połączyła się z Rodis i Wirem Norinem.

Kolejne wydarzenia, włącznie z bezpłodną rozmową ze „żmijowatym”, zajęły dwie godziny. Czedi wciąż spała na stole operacyjnym. Kiedy Ewiza przybieżała jak wicher, z torbą na ramieniu pełną potrzebnych preparatów, zebrał się już cały personel lekarski. Minutę później nadbiegł Wir Norin dźwigający dwa ciężkie, ciasno związane toboły. Główny chirurg chodził nerwowo przed drzwiami sali operacyjnej, uciekłszy ze swego gabinetu, gdzie na wielkim ekranie pojawiali się na zmianę Zet Ug albo Gen Szi, żądający informacji o stanie Ziemianki. Uprzedzona przez Taela, Ewiza nie wspomniała ani słowem o pomocy przysłanej z gwiazdolotu. W szpitalu myśleli, że pobiegła po lekarstwa do domu albo do swego towarzysza.

Zdołała odpocząć podczas dezynfekcji, toteż natychmiast zabrała się do operowania. Tormansjański chirurg miał okazję zobaczyć niezwykłą technikę ziemskich lekarzy. Ewiza śmiało rozpłatała wszystkie urażone części ciała podłużnymi cięciami, starając się przy tym nie uszkodzić delikatnych włókien nerwowych, a także ciał limfatycznych. Wzmocniła połamane kości, włącznie z najbardziej pokruszonymi, jakimiś czerwonymi haczykami, odizolowała główne naczynia krwionośne, przecięła je i podłączyła do nich niewielki aparat pulsacyjny. Potem cały obszar operacyjny został pięciokrotnie nasycony OMN, roztworem przyspieszającym regenerację kości, mięśni i nerwów, a rozcięcia spojone czarnymi haczykami. Pojawiło się nowe urządzenie do masowania brzegów ran i jednoczesnego wcierania gęstej cieczy skórnej regeneracji — SR. Wtedy Ewiza zbudziła pacjentkę i napoiła obficie emulsją podobną do mleka. Wir Norin w fartuchu pielęgniarza z wielką ostrożnością zdjął Czedi ze stołu operacyjnego. Ziemianie nie przejmowali się miejscowymi względami przyzwoitości, nie dowierzając sterylności tormansjańskich prześcieradeł. Astronawigator zaniósł ją kompletnie nagą na wyciągniętych rękach do małej izolatki. Tam położył ją na specjalnej, połyskującej srebrzyście pościeli i przykrył przygotowanym wcześniej przezroczystym namiotem. Ewiza Tanet, odpoczywając, położyła się na wąskiej leżance z lekka wspierając na lewym łokciu i zakładając pod głowę zgiętą prawą. Obserwowała słupki wskaźników u wezgłowia z przewodami podłączonymi na skroniach, szyi, piersiach i przegubach Czedi.

Wir Norin spojrzał na Ewizę z wdzięcznością, mocno uścisnął łokieć jej sprawnej ręki, wystającej z gęstwiny kręconych włosów i poszedł do wyjścia, stąpając ostrożnie po podłodze wciąż wilgotnej od płynu dezynfekcyjnego.

Norin nie zdążył jeszcze opuścić budynku, gdy do izolatki ze śpiącą Czedi i półsenną Ewizą weszła osoba w wygniecionym, spranym fartuchu odwiedzającego z ukośnie zabandażowaną twarzą. Ewiza rzuciła się jej na szyję.

— Rodis!

— Przyszłam cię zmienić — oznajmiła Faj, przesuwając palcami po zapadłych policzkach towarzyszki.

Ewiza wykrzywiła się, jak dziecko, któremu mydło dostało się do oczu i pokręciła rozpaczliwie głową.

— Nie teraz. Uspokoję się, gdy minie napięcie nerwowe.

— Zajmę się tym. Kładź się!

— Tak dawno nie rozmawiałyśmy, nawet przez SDG. Na długo pozwolili ci wyjść?

Rodis zaśmiała się dźwięcznie, dziewczęco i beztrosko.

— Nikt nie pozwolił, tak samo jak na lądowanie dysku. Gdybym pytała ich o zdanie, nie rozstrzygnęliby tej kwestii do jutra. Będę tu z wami, jak długo będzie trzeba.

— A ta maskarada?

— To dzieło Taela i jego przyjaciół.

Rodis przyoblekła czarną tormansjańską odzież perłowo-srebrzystą, pajęczą siecią ziemskiego fartucha lekarskiego.

— A gdzie się podział twój SDG?

— Wyłączony. Przywiozą go wieczorem i uruchomią u wejścia budynku. Wezwę go tutaj. No, połóż się, a ja pochodzę po pokoju, odpędzając wzburzenie innego rodzaju. Dawno nie ucieszył mnie długi spacer, jak ten dzisiejszy. Zdaje mi się, jakbym spędziła całą wieczność w ciasnocie czterech ścian: prawdziwą na statku i wymuszoną na Tormansie.

— Czedi także nie mogła przywyknąć do takiego życia. Jej długie przechadzki miały służyć poznaniu ludzi i ich zwyczajów, ale w końcu doprowadziły do katastrofy — orzekła Ewiza.

— Dlaczego na nią napadli?

— Niczego jeszcze nie była w stanie powiedzieć. Ten, co ją zaatakował, chwilę potem skończył ze sobą. Nie wiem, czy ma tego świadomość.

Rodis pomyślała chwilę i powiedziała:

— Podstawową przyczyną jest niewyżycie seksualne, związane ze Strzałą Arymana. Słyszałam zresztą o twoim wykładzie na temat ziemskiej erotyki. Poniosłaś porażkę nawet z lekarzami, chociaż powinni mieć o tych sprawach lepsze pojęcie.

— Tak, szkoda — przytaknęła Ewiza smutniejąc. — Chciałam pokazać im opanowanie pożądania, nie prowadzące do zaniku pragnień seksualnych, a przeciwnie, na wyżyny namiętności. Na ile jest jaśniejsza i silniejsza, jeśli nie trzyma się jej na smyczy. Cóż jednak można zrobić, skoro u nich, jak mi mówiła Czedi, istnieje tylko jedno słowo dla miłości, oznaczające fizyczne zespolenie i jeszcze dziesięć słów określających małżeństwo. Tyle na temat miłości, dla której na Ziemi mamy mnóstwo określeń, sama nie wiem ile.

— Ponad pięćset — odparła Rodis bez namysłu — a do tego trzysta określających różne odcienie namiętności i około półtora tysiąca opisujących człowiecze piękno. Nie znalazłam tutaj w tormansjańskich książkach niczego, oprócz miernych prób opisania, na przykład, urody ukochanej ich ubogim językiem. Wszystkie wydają się do siebie podobne, pozbawione poezji, a wyrażane emocje grzęzną w schematach. Oligarchowie (oczywiście przez swoich wykształconych współpracowników) starają się rozpaczliwie stłumić działalność duchową człowieka i związaną z nią wielką potęgę ludzkiej natury. Dokładnie tak samo próbują pomniejszyć wartość fizycznego piękna, żeby przeciętny człowiek w żaden sposób nie mógł czuć się lepszy lub wyższy od władców. Ich usłużni uczeni gotowi są wszystko przekłamać, odrzucić moc duchową albo wykpić urodę.

— W starożytnej Europie, na Bliskim Wschodzie i w średniowiecznych Indiach — kontynuowała Rodis — miłość cielesna przeplatała się z religią, filozofią, obrzędowością. Potem nastąpiła reakcja: Ciemne Wieki, wywyższenie religii i odrzucenie, stłumienie seksualności. Nowa reakcja nastąpiła w ERŚ: wraz z zamieraniem religijności odrodziła się prymitywna erotyka na znacznie słabszym podłożu fizycznym. Nie prowadziło to, jak w dawnych czasach, do wielkiego wzlotu uczuć. Tamten okres, ostatni pod panowaniem ustroju kapitalistycznego w ziemskich społeczeństwach, charakteryzował się absolutnym utylitaryzmem. Erotyka, polityka, nauka… wszystko rozpatrywano z punktu widzenia materialnej użyteczności i pieniędzy… Utylitaryzm prowadził nieuchronnie do ograniczenia uczuć, nie tylko myślenia. Oto dlaczego trzeba u Tormansjan przywrócić normalne odczuwanie świata. Dopiero wtedy będą zdolni do prawdziwej erotyki. Zadziałałaś trochę zbyt szybko, Ewizo! Ale dość tego!

Rodis wodziła palcami po ciele Ewizy, naciskając na odpowiednie punkty i wymawiając przy tym miarowo, melodyjnie słowa. Po kilku minutach Ewiza zasnęła snem niewinnego dziecka. Drobne zmarszczki goryczy czaiły się chwilę w kącikach ust, w końcu jednak i one zniknęły. Wtedy Faj uklękła i odchyliła się do tyłu, dotykając głową podłogi i rozprostowując plecy. Jej przyjaciółki były w wieku, gdy siły prędko odradzają się w głębokim i mocnym śnie. Rodis uwielbiała je i cieszyła się nimi. Zrobiły wszystko, co mogły, by poznać Tormansa i naturalnie nie były w stanie zmienić tutejszego życia. Wrócą teraz na „Ciemny Płomień”. Mimo elementów, jakie Ewiza i Czedi mogłyby jeszcze dodać do gigantycznego zadania obrotu historii planety, nie należało więcej narażać ich życia. Antropolog Czedi i lekarz Gwiezdnej Floty Ewiza odwiedzą jeszcze wiele miejsc we wszechświecie, dadzą Ziemi swoje dzieci, przeżyją długie i ciekawe życie. Niezmierne poniżenie człowieka na Tormansie i przeżywane tutaj cierpienia, smutek i żal odczuwane wobec pobratymców, zatrą się z czasem we wspomnieniach i przestaną je nękać na Ziemi…

Drzwi uchyliły się powoli. Wszedł nimi SDG i zamarł u nóg Rodis. Zdjęła z jego korpusu ciężki biały kociołek i z pewnym wysiłkiem ustawiła na okiennym parapecie, po czym wkręciła kranik w specjalny otwór na powierzchni. W torbie Ewizy znalazła wysoką, przezroczystą szklankę i zapełniła ją równie przejrzystą cieczą. Ledwie upiła pierwszy ostrożny łyk, twarz jej się rozpromieniła. W porównaniu ze sztucznie mineralizowaną, zanieczyszczoną, pachnącą rdzą i zgnilizną stołeczną wodą, smak ziemskiej był naprawdę wspaniały. Nea Holli nie zapomniała też przysłać z gwiazdolotu ziemskiej skoncentrowanej żywności.

Rodis zaczęła przygotowywać jedzenie dla Czedi i Ewizy.

Do izolatki wpadł spiesznie główny lekarz, blady i spocony.

— Nie przypuszczałem, że zawita tutaj sama władczyni Ziemian — powiedział z ukłonem. — Tu będzie pani ciasno i niewygodnie. Załatwimy to później, a teraz zapraszam do mego gabinetu. Telefonują do pani z Ogrodów Coama. Zdaje się — dodał z nabożeństwem — że chce z panią rozmawiać sam Wielki i Mądry…

Faj Rodis stanęła przed ekranem dwustronnej łączności Jan-Jah, na którym wkrótce pojawiła się znajoma sylwetka władcy. Czojo Czagas był nachmurzony. Na jedno jego skinienie zgięty w pół ordynator wyniósł się z gabinetu.

Obejrzał Ziemiankę w jej srebrzystym fartuchu, spod którego prześwitywał strój zwykłej kobiety z Jan-Jah.

— To jest mniej efektowne, niż pani poprzednie kreacje. Teraz wydaje mi się pani bliższa, jakby była moją… poddaną — rzekł z namysłem. — A i tak dziwi mnie, że pani jest tutaj.

— Gdyby nie katastrofa z Czedi, nie opuściłabym Skarbnicy. Są tam bardzo ciekawe materiały i zrobił pan bardzo mądrze, odsyłając mnie.

Czagas lekko się odprężył.

— Mam nadzieję, że przekonała się pani po raz kolejny, jak bardzo niebezpieczne są kontakty z naszym dzikim i złym ludem? Nasz czwarty gość omal nie zginął!

Faj miała ochotę spytać, co doprowadziło naród Jan-Jah do takiego stanu, nie zamierzała jednak drażnić władcy.

— Co pani zamierza teraz zrobić? — zapytał Czojo.

— Kiedy tylko nasza antropolog dojdzie do siebie, odeślę ją wraz z lekarką na gwiazdolot. Teraz to już kwestia paru dni.

— I co dalej?

— Wrócę do Skarbnicy Historii, dokończyć badania nad rękopisami. Tymczasem nasz astronawigator będzie kontynuował poznawanie świata naukowego stolicy. Za dwadzieścia dni się pożegnamy.

— A drugi gwiazdolot?

— Powinien być już blisko. Nie będziemy nadużywać waszej gościny. Tamten raczej nie wyląduje. Zaczeka na orbicie do naszego odlotu.

Rodis wydało się, że władca przyjął wieść z zadowoleniem.

— Dobrze. Urządzą tam panią najlepiej, jak to możliwe.

— Proszę się tym nie kłopotać. Niech pan lepiej zarządzi, by łączyli nas albo pozostałych władców bez zwłoki. Inaczej nie zdołamy się zorientować, gdzie kończy się pańska wola, a zaczyna tępota i strach urzędników.

Czagas skinął łaskawie głową. Jakiś czas przyglądał się Rodis w milczeniu, a potem, również bez słowa, nagle zniknął z ekranu. Faj wróciła do Czedi, która siedziała już, wsparta na poduszkach i bez namiotu tlenowego. Wraz z Ewizą napawały się ziemską wodą i żywnością, mrużąc błogo oczęta.

— Nie sądziłam, że ziemska konserwowana żywność może być taka smaczna — powiedziała Czedi.

— W porównaniu z tormansjańską — rzekła Rodis, zanurzając palce w gęstych włosach dziewczyny, które przybrały swą naturalną, popielato złotawą barwę. Oczy, pozbawione szkieł kontaktowych, były znowu jasnobłękitne.

— Dziwię się — powiedziała Czedi, podnosząc się na łokciu, od czego powstrzymała ją momentalnie Ewiza — jak oni mogą tak zatruwać siebie, swoje dzieci, degenerując przyszłe pokolenia, falsyfikując chemicznie żywność tak, że staje się toksyczna? Wyobraźcie sobie, że na Ziemi ktoś zechciałby jeść takie świństwa. Nie do pomyślenia!

— U nich — odparła Rodis — tym żałosnym sposobem zwiększają ilość żywności, obniżając poziom produkcji. Utrzymują jednak poprzednie wysokie ceny, uzależniając w ten sposób społeczeństwo Tormansa i wzbogacając oligarchów.

— Jestem pewna, że zbadanie w pierwszym z brzegu laboratorium wykazałoby szkodliwość tutejszej żywności — stwierdziła Ewiza. — Trzeba będzie zabrać próbki na Ziemię.

— Dobry pomysł — przytaknęła Rodis. — Zaczniemy od szpitalnego jedzenia.

Nie zwlekając zaczęła masować ramię Czedi ze śladami zaszytych rozcięć i wtapiających się powoli w ciało czarnych haczyków. Czedi zapewniała, że czuje się już całkiem zdrowa, ale Faj i Ewiza obawiały się następstw obrażeń wewnętrznych. Przywiozły jej na małym wózku stosik lekkich, rozrywkowych książek. Czedi zaczęła przeglądać jedną po drugiej z niedościgłą dla Tormansjan, lecz normalną dla Ziemian szybkością, w okamgnieniu ogarniając wzrokiem całe strony.

Gdy znów się zjawiła Ewiza, na pościeli piętrzyła się już góra przeczytanych lektur.

— Są takie ciekawe? — zapytała lekarka.

— Szukałam w nich odrobiny sensu. Nie mogłam uwierzyć, żeby w rozwiniętej technicznie cywilizacji pisze się takie głupoty, podobne do literatury ziemskiej z ERŚ. Brak w nich problemów duchowych, lęków, chorób i nieszczęść. Prawdziwe wielkie tragedie, wspaniałe ludzkie bohaterstwo, ukryte w szarym codziennym trudzie, kompletnie ich nie interesują. Wygląda, jakby sam człowiek ich nie interesował i służył tylko za rekwizyt. Wszystko sprowadza się do modnych głupstewek, przypadkowych nieporozumień albo mieszczańskich frustracji. Kiepscy pisarze szybko nauczyli się, jak prowadzić fabułę, powtarzając ciągle to samo. Piszą też scenariusze programów telewizyjnych, wychwalających mądre przywództwo Czojo Czagasa, który jakoby wybawił ich od przeszłych problemów. Tutaj historia zaczyna się wraz z ustanowieniem władzy wszechplanetarnej przez teoretyka oligarchii, wielkiego Ino-Kau. Mam wrażenie, jakby wszystkie te książki napisano dla niedorozwiniętych umysłowo dzieci. Wszystkie są nowe i mało czytane. Trzeba będzie poprosić o jakieś starsze dzieła.

Ewiza poszła do biblioteki, długo tam buszowała i debatowała z bibliotekarzem, w końcu wróciła niebotycznie zdumiona.

— Kiedy Czojo Czagas objął władzę — oznajmiła — wcześniej wydane książki zostały usunięte ze wszystkich bibliotek na planecie pod groźbą ciężkich kar i zatopione w morzu, obwiązane tonami kamieni. Nieliczne egzemplarze zostały ukryte w specjalnych archiwach, gdzie nie wolno ich czytać ani kopiować. Zabroniono tego wszystkim, oprócz osób specjalnego zaufania.

— To zbrodnia przeciw ludzkości! — osądziła surowo Rodis.

— Och, nie wiesz jeszcze wszystkiego — podjęła Czedi. — Funkcjonuje tutaj przedziwny system cenzury. W każdym Domu Widowisk, na każdym teleekranie i radioodbiorniku znajduje się „oko władcy”. Są w stanie zatrzymać każdy spektakl, wyłączyć całą sieć, gdyby ktoś usiłował przekazać zabronione treści. Mogą skazać na śmierć za śpiewanie zakazanych piosenek. Obok takiego „oka” figuruje spis, co można przedstawiać, a czego nie… I tak jest ze wszystkim. Żal mi tych biedaków! — zakończyła drżącym głosem.

Rodis i Ewiza spojrzały po sobie i Faj przysiadła u wezgłowia Czedi, nucąc i muskając koniuszkami palców jej czoło i twarz. Błyszczące od łez błękitne oczy zamknęły się. Minutę później dziewczyna zapadła w głęboki, spokojny sen.

— A teraz przejdziemy się po szpitalu — zaproponowała Ewiza. — Już późna pora, lekarze się rozeszli do domów. Przyniosłam świeży fartuch.

Faj Rodis włożyła żółty kitel i czapeczkę, po czym obie Ziemianki wyszły na jaskrawo oświetlony, zastawiony łóżkami korytarz.

Nigdy nie zdołałyby zapomnieć czterech nocy spędzonych na dobrowolnych obchodach stołecznego Głównego Szpitala. Rodis dokonywała kolejnych odkryć. Cierpiącym prawie nie podawano leków uśmierzających ból. Medycyna Tormansa nie stworzyła analgetyków nie powodujących zmian w całym organizmie i nie powodujących uzależnienia w postaci narkomanii. Potężne środki przeciwbólowe, jak hipnotyczny masaż, czy siła autosugestii w ogóle nie były tu znane. Lekarze nie zwracali uwagi na cierpienia i lęk przed śmiercią, a męki związane z przełomem w chorobie wydawały się im nieuniknione. Zlikwidowanie zbędnych cierpień uważano za nieistotny drobiazg, w porównaniu z przyspieszeniem uzdrowienia jednych i ulżeniu innym w ostatnich dniach…

Nie prowadzono żadnej walki z osamotnieniem chorych, ani nocami cierpienia w nieprzewietrzonych pokojach. W szpitalu przeważały kobiety, żyjące dłużej od mężczyzn. Leżały tu miesiącami. Wyjaśniono Ziemiankom, że żony i matki „kży” są ratowane dlatego, że mężczyźni pozbawieni ich towarzystwa popadają w depresje i przekupiwszy urzędników, dostają się do Pałaców Łagodnej Śmierci, będąc nierzadko cennymi dla państwa specjalistami. Utrata godności umierania w takich szpitalach przedstawiała dialektyczny porządek całej planety, skoro śmierć była tutaj poświęceniem dla dobra większości. Tym rozpaczliwiej czepiali się życia „dży” w przepełnionych klinikach. Rodis wspominała z uśmieszkiem swoje infernalne doświadczenia. Tutaj zstąpiła w najniższe kręgi inferna.

Ewiza stokrotnie zgadzała się w myślach z przywódcą szóstki „kży”. Faktycznie umierali w pełni sił, nie znając rozpaczliwej walki o życie w strasznych bólach i cierpieniach.

Faj przechodziła od jednego do drugiego łóżka, czasem przysiadywała na skraju któregoś, kojąc ból hipnozą, uspokajając pieśnią, uczyła jak można samemu się uśpić albo pocieszyć się w wyobraźni. Ewiza, pozbawiona takiej mocy psychicznej, wykonywała leczniczy masaż nerwów. Wracając rano do izolatki Czedi, obie padały z wyczerpania.

Pogłoska o niezwykłej kobiecie rozeszła się błyskawicznie po całym szpitalu. Faj witały wszędzie błagalnie wyciągnięte ręce, jakby była boginią. Otaczające ją zło przytłaczało, pozbawiając wewnętrznej swobody. Rodis pierwszy raz zrozumiała, że daleko jej jeszcze do osiągnięcia pełni duchowej doskonałości. Dowodem osłabienia jej sił w oceanie bólu był dręczący żal, odciągający ją od głównego celu. Pomoc udzielana tutaj nie odpowiadała zadaniu, ciążącemu obecnie na Ziemianach: pomóc ludowi Jan-Jah w obaleniu infernalnego systemu społecznego teraz i na wieki.

Po czterech dniach spędzonych w szpitalu, Faj Rodis znowu szła po skrzypiącej podłodze Świątyni Czasu w towarzystwie przyjaciółek i trzech SDG. Dwa z nich niosły wciąż jeszcze słabą Czedi w próżniowym hamaku, podwieszonym na słupkach oporowych. Niezmiernie uradowany Tael witał je u bramy i nawet strażnicy, wybrani teraz ze specjalnie wyszkolonych ludzi, zmiękli na widok błękitnych oczu Czedi spoglądającej na otoczenie z radością rekonwalescentki. Krótko trwała jej radość. Usłyszawszy o powrocie na gwiazdolot, Czedi mocno się zasmuciła i Faj Rodis z wielkim trudem przekonała ją, że to konieczne.

Zaniepokojona Ewiza żądała, by mogła pozostać tutaj na wypadek choroby Faj albo Norina.

— Czuję się doskonale — zripostowała Rodis — a leczenie autosugestią opanowałam najlepiej z was.

— A Wir?

— Wydaje mi się, że już zachorował, ale w taki sposób, że nie pomoże mu nawet lekarz Gwiezdnej Floty.

— Naprawdę? Nasz doświadczony astronawigator? Żartujesz?

— Chciałabym.

— Ależ to jakieś szaleństwo! I mówisz to tak spokojnie!

— Nie większe szaleństwo, niż życie Czedi pomiędzy „kży”, niż twoja praca w szpitalu, niż wszystkie idee, jakie zmusiły nas ingerować w bytowanie tej niegościnnej, udręczonej planety.

— Myślisz o jakimś niebezpieczeństwie? Nie zostawię cię.

— Zostawisz! — Rodis przytuliła Ewizę i na moment jej kruczoczarne włosy splotły się z ciemnorudymi lokami tamtej.

We trzy przeszły się potem do podziemia z maskami i Świątyni Trzech Kroków.

— Tutaj postawimy twój SDG — powiedziała Rodis do Ewizy. — Jego szaro-zielony kolor ze srebrzystym odcieniem dobrze harmonizuje z czarnymi schodami i filarami.

— A mój? — spytała Czedi, bardzo przywiązana do swego dziewięcionoga.

— Podarujesz go Taelowi i nauczysz, jak ma się nim posługiwać.

— I będzie u nas świecił jako zielony ognik?

— Tak! Ja wezmę bransoletę Ewizy, lecz wyłączę bezpośrednie połączenie z „Ciemnym Płomieniem”, gdy będziecie bezpieczne za ścianami statku.

— Za ścianami statku… — powtórzyła Ewiza. — Może to wstyd dla prawdziwego naukowca, ale tam będę szczęśliwa. O wiele lepiej żyć na statku, dokonując tylko czasem wypadów w obcy świat, niż przekonać się, że poza „Ciemnym Płomieniem” otoczeni jesteśmy potokami innego życia, w którym każdy każdemu jest wilkiem, rozsiewając cierpienia i ból nawet tam, gdzie nie powinno być nieszczęść.

Rodis i Norin odprowadzili kobiety do wielkiego, zakurzonego i mocno zdezelowanego pojazdu.

Czedi uściskała mocno Faj, ucałowała astronawigatora, a potem przyklęknąwszy, pogłaskała swojego SDG.

Dwoje Ziemian i tormansjański inżynier stali na tarasie piątego chramu. Pojazd odjechał górną obwodnicą, słup pozostawionego przezeń pyłu długo jeszcze wisiał nad miastem. Tael nauczył się już rozpoznawać nastroje swoich, zdawałoby się, niewzruszonych ziemskich przyjaciół. I teraz, spoglądając na spokojne, skierowane w dal twarze, inżynier postanowił oderwać Ewizę i Norina od ciężkich myśli.

— Nie podziękowałem wam jeszcze za drogocenny dar — powiedział, wskazując na SDG.

— U nas nie dziękuje się za podarunki. Największą radością Ziemianina jest dawać coś innym. To my powinniśmy panu dziękować — odparła Rodis.

Tael zmieszał się z jakiegoś powodu i zmienił temat:

— Zawsze mnie intrygowała liczba nóżek SDG. Dlaczego jest ich 9, czemu nieparzyście, zamiast dwustronnej symetrii: 2, 4, 6, 8, 10?

— Odpowiedź nie jest prosta — wyjawił Norin. — Od bilateralnej symetrii wyższa jest triada. Helikoidalna nieparzystość stoi wyżej od dwustronnej równowagi przeciwnych biegunów, zwykle przyjmowanej na Ziemi i odpowiadającej powierzchniowej strukturze otaczającego świata. 5, 7, 9 dają specjalną możliwość w pokonywaniu trudności w binarnych systemach i stabilność w dwustronnie ustanowionym świecie, czyli umiejętność przechodzenia przez nieoczekiwane przeszkody. Nieparzystość jest większa od jedynki: to wyjście z infernalnej walki przeciwieństw, możność ominięcia dialektycznego ruchu w prawo i w lewo, w dół i do góry. W przyrodzie mają tę zdolność wieloosiowe, fazowe organizmy lub trójfazowe na przykład. Wartość liczb nieparzystych doceniona została już w głębokiej starożytności. 3, 5, 7, 9 uważane były za szczęśliwe, magiczne liczby. U nas stosuje się metodykę krzywych lub helikoidalnych wcięć w zrównoważone systemy przeciwstawnych sił.

Tael pokręcił głową.

— Jedyne, co zrozumiałem, to istnienie mechanizmów, działających na bardziej skomplikowanych zasadach, niż wewnętrzna przeciwwaga. I owe mechanizmy, można rzec, stoją ponad siłami świata urządzonego dialektycznie. Są potężniejsze!

— Owszem, można tak na to spojrzeć. SDG nie są nam potrzebne w codziennym życiu na Ziemi. Roboty sputniki towarzyszą nam wyłącznie w trudnych ekspedycjach do dalekich, nieznanych światów. Tam są niezastąpione.

— I w źle urządzonym świecie także są niezastąpione — dodał Tael.

Cień lęku przemknął po twarzy Wira Norina, czyniąc go na chwilę podobnym do Tormansjanina.

— Musisz już iść, Wirze? — spytała Faj, obejmując go za szyję i spogladając mu w oczy. — Czekają na ciebie? Coś cię niepokoi?

— Tak, pojawiło się coś nieoczekiwanego i niepokojącego.

— Na Tormansie, gdzie nic się nie spełnia? I co będzie dalej, Wirze?

— Nie wiem. Powinienem dojść ze sobą do ładu, ale dni mijają…

— Tak, mamy coraz mniej czasu, mój drogi Wirze — powiedziała czule Rodis.

Astronawigator zbiegł po schodach i przeszedł obok osłupiałych strażników. Faj Rodis została, wsparta końcami palców o balustradę, głęboko zadumana, toteż Tael odszedł bez pożegnania, zabierając ze sobą dziewięcionoga do podziemi.

Rodis długo wpatrywała się w odległe górskie szczyty, okolone purpurowym oparem. Wciąż jeszcze mocno tkwiła w jej pamięci katastrofa w mieście Kin-Nan-Te, dopiero co skończyły się problemy z Czedi, a oto pojawiło się coś nowego. Tym razem nie wiedziała, jaką wybrać drogę wyjścia. Co czeka Wira i jego ukochaną, oprócz ofiar z obu stron? I dlaczego spadło to akurat na Norina, który na licznych statkach przemierzył na wskroś całą Galaktykę, na człowieka o tak jasnym umyśle, chodzącą encyklopedię? Chociaż, zgodnie z prawem nieoczekiwanych obrotów losu, może to być rzeczywiście nieprzezwyciężona przeszkoda?! Ocknąwszy się z własnych myśli, nie zauważyła nawet, jak nadszedł tymczasem zmierzch. Poszła do swego pokoju.

Już u pierwszych drzwi wyczuła obecność kogoś znanego wcześniej. Nie zaprogramowała przed wyjściem SDG i włączyła go dopiero teraz, nie zapalając światła. Jej obręcz sygnałowa zabrzęczała ledwie słyszalnie, sygnalizując zmianę atmosfery w pomieszczeniu. Dziewięcionóg zapalił maleńkie różowe światełko. Rodis zobaczyła szczelnie zamknięte drzwi do sypialni. Jakiś szpieg czaił się w pierwszym pokoju, do którego drzwi były lekko uchylone. Faj otworzyła drzwi, łowiąc nozdrzami ledwie wyczuwalny zapach, na tyle słaby, że nieprzygotowana być może wcale by go nie odczuła. Nagle w jej głowie pojawiła się fala upojenia. Ciemna moc, niby sprężyna zaczęła przewiercać wnętrze kobiety. Ogarnęło ją dzikie pragnienie, by wyć, chichotać i tarzać się na podłodze. Silna wola Faj zwalczyła pierwszy atak trucizny. Cofnęła się w stronę SDG i zasłoniła nos biofiltrem. Teraz był moment na myślenie. Wciąż jeszcze półprzytomna, odnalazła preparat T-9/32, uniwersalną odtrutkę bodźców wzgórza mózgowego. Nawet nie będąc lekarzem, Rodis stwierdziła, że w pokoju rozpylono środek mącący świadomość, wyzwalający bazowe prymitywne refleksy grupy, za którą odpowiedzialne jest wzgórze i szara istota mózgu. Antidotum pomogło. Dobrze, że przewidziała podobne zagrożenia, przygotowując się do lądowania na Tormansie!

Odzyskawszy uprzednią jasność myśli i widzenia, Rodis nakazała SDG oświetlić pokój i natychmiast rzuciła się w stronę ciężkiej kotary, przesłaniającą wnękę okienną. Ukrywała się tam Er Wo-Bia, skulona jak kocica. Przezroczysta maska gazowa z niewielkim zbiornikiem pod brodą, zasłaniała twarz piękności, która prężnie skoczyła na spotkanie Rodis. Głęboko osadzone oczy tamtej patrzyły na Ziemiankę z wyczekującym zdumieniem, jakby pytała: „Dlaczego jeszcze nie padłaś?” Kochanka Czojo Czagasa trzymała w ręce skomplikowane urządzenie, służące na Tormansie do rejestracji filmowej.

Er Wo-Bia sięgnęła wolną dłonią do pasa, za którym miała z pewnością broń.

— Stój! — przykazała jej Rodis. — Mów, dlaczego to zrobiłaś?

Przygwożdżona na miejscu ślicznotka zamarła i zakołysała po chwili swym smukłym ciałem, jakby pragnęła zamienić się w żmiję, tak czczoną na jej planecie.

— Chciałam — wycedziła z wysiłkiem przez zaciśnięte zęby — odkryć twoje prawdziwe „ja” i ujawnić je. Kiedy zaczęłabyś się tarzać miotana dzikimi żądzami, sfilmowałabym ciebie i pokazała to władcy — wyznała, unosząc kamerę. — Za dużo o tobie myśli, zanadto cię wywyższa. Gdyby to zobaczył!

Faj wpatrywała się w wykrzywioną nienawistnie, piękną twarzyczkę. Połączenie złego charakteru z pięknym ciałem wiecznie zdumiewało wyczulonych na piękno ludzi i Rodis nie była w tym względzie wyjątkiem.

— Na Ziemi — odpowiedziała w końcu — uważamy, że każde negatywne działanie powinno mieć swoje skutki. Zdejmij maskę!

Nawet respirator nie mógł ukryć śmiertelnego przerażenia tamtej. Musiała jednak poddać się potężnej woli.

Minutę później Er Wo-Bia leżała na podłodze z odchyloną głową, zamkniętymi oczyma i wyszczerzonymi zębami, doświadczając tego, co chciała zaserwować Rodis.

— Jangar! Jangar! Pragnę cię! Jeszcze bardziej, niż wtedy! Szybciej! Jangar! — zawyła nagle.

W odpowiedzi na jej wezwanie rozwarły się drzwi i w progu stanął sam główny dowódca „liliowych”.

„Gdzieś się tutaj przyczaił!” — domyśliła się błyskawicznie Faj.

Widząc, że ich zamysły obrócone są wniwecz, a tajemnica została odkryta, Jangar wydobył broń. Jakim by jednak nie był szybkim strzelcem, nie miał szans rywalizować z Faj w prędkości reakcji. Zdążyła włączyć pole ochronne. Dwie kule wystrzelone w jej kierunku, wycelowane w głowę i brzuch, zrykoszetowały, trafiając Jangara w nasadę nosa i pod obojczyk. Wbity w Rodis wzrok agenta momentalnie zmętniał, krew zalała mu twarz i upadł na bok, nie znajdując oparcia w ścianie, jakieś dwa metry od swej kochanki.

Wystrzały bez wątpienia odbiły się echem w całym budynku. Trzeba było działać nie zwlekając. Rodis zataszczyła Er Wo-Bia do sypialni i zamknęła drzwi, po czym otworzyła oba okna. Potem rozwarła szczęki tamtej i wlała do ust lekarstwo. Er Wo-Bia przestała miotać się konwulsyjnie. Po chwili otworzyła oczy i podniosła, słaniając na nogach.

— Zdaje się, że ja… — wykrztusiła ochryple.

— Tak. Zrobiłaś wszystko to, czego oczekiwałaś ode mnie.

Złość na jej twarzy w jednej chwili zastąpił szczery, bezsilny strach.

— A kamera? Jangar?

— Tam — odparła Rodis wskazując drzwi do sąsiedniego pokoju. — Jangar zabity.

— Ty go zabiłaś?

Rodis pokręciła przecząco głową.

— Sam siebie zabił. Własnymi kulami.

— I wiesz teraz wszystko?

— Jeśli masz na myśli wasze wzajemne stosunki, to tak.

Metresa upadła Faj do nóg.

— Zlituj się! Władca mi nie wybaczy, nie zniesie takiej urazy.

— Rozumiem to. Tacy jak on nie dopuszczają konkurencji.

— Jego zemsta byłaby niewyobrażalna! Jego siepacze znają straszne tortury!

— Tak jak twój Jangar?

Piękna Tormansjanka pochyliła markotnie główkę, błagając o litość.

Rodis wyszła do sąsiedniego pokoju i wróciła po chwili z kamerą.

— Zwrócę ci ją — oznajmiła, wyciągając rękę — w zamian za resztę trucizny.

Wzdrygając się, Er Wo-Bia oddała pospiesznie niewielki rozpylacz.

— Uciekaj teraz przez pierwsze okno na galerii. Przykucnij za balustradą. Dojdziesz tamtędy do bocznych schodów tylnej fasady i zejdziesz do parku. Mam nadzieję, że masz przepustkę od władcy?

Er Wo-Bia stała milcząc przed Ziemianką, zastygła w zdumieniu.

— I nie obawiaj się. Nikt na planecie nie pozna twej tajemnicy.

Tormansjanka próbowała coś powiedzieć, lecz nie mogła z siebie wydusić słowa. Rodis ostrożnie musnęła ją palcami.

— Nie stój tak, biegnij! Ja też muszę już iść.

Rodis odwróciła się i odeszła, słysząc za plecami szloch tamtej. W pierwszym pokoju tłoczyli się za barierą ochronną strażnicy z oficerem na czele. W kącie wciąż leżało ciało Jangara.

Jak widać, po rozmowie w szpitalu z Rodis, władca wydał rozporządzenie o nieprzerwanej łączności, bo właśnie pojawił się on sam na zaimprowizowanym ekranie SDG. Strażnicy natychmiast zniknęli.

Rodis oświadczyła, że Jangar do niej strzelał. Czojo Czagas był już wystarczająco obeznany z działaniem pól ochronnych, by pojąć następstwa tego faktu. Zresztą, nie wydawał się zasmucony śmiercią dowódcy swej osobistej ochrony i pierwszego asystenta Gen Szi do spraw państwowego bezpieczeństwa, przeciwnie, wydawał się zadowolony.

Rodis nie miała czasu zastanawiać się nad ich złożonymi relacjami, obawiała się bowiem, że po tym incydencie wydalą ją z budynku. Władca zaproponował, by dla bezpieczeństwa wróciła do pałacu, lecz ona odmówiła gorąco, powołując się na niezbadane wciąż jakoby materiały, które zalegały trzy pokoje, przygotowane przez Taela.

— Kiedy pani zakończy pracę? — spytał z obawą Czojo.

— Tak jak się umawialiśmy, za trzy tygodnie.

— Ach, tak! Przed odlotem zapraszam do siebie na parę dni. Chciałbym raz jeszcze wykorzystać pani wiedzę.

— Może pan skorzystać z wiedzy całej Ziemi.

— Tego akurat nie chcę. Proponuje pani wszystko, a ja potrzebuję jedynie cząstki.

— Jestem gotowa też pomóc częściowo.

— Dobrze, proszę pamiętać o mym zaproszeniu! Zanim się rozłączymy, proszę odpowiedzieć tylko na jedno pytanie: Co pani wiadomo o ludziach, których w dawnych czasach zwano na Ziemi mieszczuchami? Dzisiaj natknąłem się na to dziwne słowo.

— Nazywano tak całą warstwę społeczną, później to określenie przeszło na pewien typ ludzi, którzy umieją tylko brać, niczego nie dając. Mało tego, biorą z uszczerbkiem dla innych, przyrody, całej planety w swej bezgranicznej chciwości. Brak samoograniczenia naruszał wewnętrzną harmonię między światem zewnętrznym a uczuciami ludzkimi. Ludzie nieustannie przekraczali granice swych możliwości, próbując podnieść swój status socjalny i zdobyć związane z tym przywileje… a wszystko, co zdobyli, to kompleks niższości, rozczarowanie, zawiść i złość. Przede wszystkim właśnie w tak amoralnym i nerwowym środowisku trzeba było rozwijać wiedzę o samokontroli i dyscyplinie społecznej.

— Całkiem podobni do moich dostojników!

— Naturalnie.

— Dlaczego „naturalnie”?

— Chciwość i zawiść rozkwitają i nasilają się w warunkach dyktatur, gdzie nie funkcjonują tradycje, prawa ani opinia społeczna. Kto pragnie tylko brać, zawsze będzie wrogiem tych „sił hamujących”. Można to zjawisko zwalczyć tylko w jeden sposób: likwidując wszelkie przywileje, w tym również oligarchów.

— Wspaniała rada. Jest pani wierna sobie. Oto dlaczego… — władca zastanowił się chwilę, jakby szukając odpowiedniego słowa — tak mnie do pani ciągnie.

— Pewnie dlatego, że jako jedyna mówię panu prawdę?

— Gdyby tylko dlatego!

— Jeszcze do niedawna funkcjonowały u nas gabinety sumień. Przychodzili tam ludzie, by ocenić własne postępki, wyjaśnić ich motywy albo dowiedzieć się, jak należy postąpić przy pomocy szerokich informacji, udzielanych przez sprawiedliwych ludzi o otwartych umysłach i głębokiej intuicji.

Ta propozycja Rodis nie spodobała się władcy.

Czojo Czagas zrobił gest pożegnalny i zniknął.

Kilka minut później strażnicy starannie zmywali podłogę w miejscu, gdzie jeszcze przed chwilą leżał trup Jangara, oglądając się z zabobonnym lękiem na Rodis przechadzającą się po pokojach. Musiała wyłączyć SDG, obawiała się bowiem nadmiernej ciekawości „liliowych”. W końcu wyszli. Zamiast nich pojawił się zdyszany, ledwie żywy Tael.

— Mój błąd! Moja głupota! — wołał od progu.

Rodis spokojnie wpuściła go do pokoju i zamknęła drzwi, (instynktownie przyswoiła już sobie ostrożność, niezbędną dla mieszkańców Jan-Jah), po czym opowiedziała mu, co się wydarzyło.

Tormansjanin uspokajał się powoli.

— Zejdę teraz do podziemia. Będziemy tam czekać na panią. Proszę nie zapominać, że ma pani dzisiaj bardzo ważne spotkanie! — Na jego wargach pojawił się figlarny, całkiem ziemski, uśmieszek.

— Zaintrygował mnie pan — odparła Rodis z uśmiechem.

Inżynier zmieszał się, czując, że Ziemianka czyta jego myśli, machnął ręką i uciekł.

Zamknąwszy drzwi i nastawiwszy jak zwykle SDG, Faj Rodis zeszła do podziemia.

W Świątyni Trzech Kroków czekali na nią Tael i Gahden wraz z nieznajomym człowiekiem o ostrych rysach twarzy i z uważnym, ptasim spojrzeniem błyszczących czarnych oczu.

— Domyślam się — powiedziała Rodis, zanim inżynier i architekt zdążyli jej przedstawić kolegę — że jest pan artystą?

— To nam ułatwi zadanie — stwierdził Gahden — skoro rozumie pani, że będzie pani dla nas symbolem Ziemi. Ri Bur-Tin, czyli Ritin jest rzeźbiarzem i ma spełnić życzenie wielu ludzi, wykonując pani podobiznę. Jest jednym z najlepszych rzeźbiarzy na całej planecie, a pracuje niewiarygodnie szybko.

— Jeden z gorszych! — nieoczekiwanie wysokim i wesołym głosem zaoponował rzeźbiarz. — W każdym razie w opinii tych, co zarządzają sztuką.

— Czy można „zarządzać” sztuką? — zdziwiła się Rodis, ale dodała po chwili: — Wciąż zapominam, że „rządzić” oznacza u was „chronić”, chronić oligarchię przed zamachami na jej wyłączną władzę nad duchowym życiem innych.

— Trudno ująć to lepiej! — przyznał artysta.

— Są przecież jednak ludzie po prostu kochający sztukę i wspomagający ją. Ci, którzy wiedzą, że nawet jedna róża może upiększyć cały ogród.

— Lubią nas tylko biedacy, a „żmijowaci” są niekulturalni i odnoszą się do wszystkiego utylitarnie. Uznają tylko takich artystów, którzy im schlebiają. Prawdziwa sztuka to wielka praca. Niewiele zdołasz stworzyć, skoro cały czas zajęty jesteś upiększaniem pałaców i parków rzeźbiarską tandetą! A prawdziwe dzieła sztuki, literatury, architektury są dla człowieka tarczą, chroniącą jego marzenia, niespełniające się w życiu codziennym.

— Nie nazywamy sztuki tarczą, lecz kamieniem milowym w walce z infernem — oznajmiła Rodis.

— Jakby jej nie nazywać, najważniejsze, by sztuka przynosiła pociechę, a nie tylko rozrywkę, zachęcała do czynu, a nie usypiała, nie tworzyła sztucznych rajów i nie zamieniała się w narkotyk — powiedział Ritin.

— Pamiętam jak naszą Czedi zdumiała niewielka liczba pomników w mieście, w parkach i na placach. Uważają, że są niepotrzebne?

— Nie tylko. Jeśli monument stoi bez ochrony, niezabezpieczony żelazną kratą, prędko ją zryją i zapaćkają napisami albo w ogóle rozwalą!

— Kto podnosi rękę na piękno? Czy ludzie mogą skrzywdzić dziecko, rozdeptać kwiatek, znieważyć kobietę?

— I dziecko, i kwiat, i kobietę! — odrzekli chórem trzej Tormansjanie.

Rodis rozłożyła ręce.

— Widocznie pojawienie się takich osobników jest nieuchronne w społeczeństwie waszego typu. Czy macie jednak wiedzę, jaki procent ich występuje w stosunku do normalnych ludzi? Ich liczba się zwiększa, czy zmniejsza? To podstawowe pytanie.

Tormansjanie spojrzeli po sobie milcząco.

— Wiem, wiem: statystyka jest tu zakazana. Wy sami powinniście jednak gromadzić informacje, żeby wydobyć się ze społecznej ślepoty… — Faj Rodis zamilkła i po chwili zaśmiała się. — Upodabniam się do oligarchów i zaczynam dawać nie rady, ale, jak to…

— Przykazania — podsunął z szerokim uśmiechem architekt.

— No cóż, niech pan zaczyna, Ritin! Mam stać, usiąść, czy chodzić?

Rzeźbiarz zawahał się, wzdychał, nie mając odwagi odpowiedzieć. Rodis domyślała się, o co mu chodzi, lecz nie spieszyła z pomocą, spoglądając nań wyczekująco z ukosa. Ritin wydusił z trudem:

— Widzi pani, Ziemianie różnią się od nas nie tylko twarzą czy zachowaniem, ale także ciałem… Jest naprawdę niezwykłe. Na pewno nie jest wiotkie, ale też i nie ciężkie. Choć krzepkie i masywne, wasze ciało jest gibkie i zwinne.

— Chce pan, żebym pozowała bez ubrania?

— Jeśli to możliwe! Tylko wtedy stworzę pełny portret ziemskiej kobiety!

Tormansjanie nie zdążyli się zorientować, gdy Faj objawiła się im w całej pełni swej dumnej i niedostępnej nagości.

Architekt wpatrywał się w nią, modlitewnie składając ręce. Przypomniał sobie w tej chwili figury herosów ukryte za maskami podziemia. Ubrani mogliby się wydać tężsi. Z Faj było odwrotnie: ubrana wydawała się szczuplejsza, a teraz linie jej ciała były znacznie bardziej wyraziste niż u rzeźb w galerii.

Tael zastygł, skierował wzrok na podłogę, a nawet przesłonił oczy dłonią. Odwrócił się prędko i skrył w mroku galerii.

— Ten nieszczęśnik kocha panią! — rzekł porywczo, niemal brutalnie rzeźbiarz, nie spuszczając oczu z Rodis.

— Szczęśliwy! — zaoponował Gahden.

— Strzeż się, bo i ty przepadniesz, ale milcz! — rzekł władczo Ritin. — Potrafi pani tańczyć? — zwrócił się do Rodis.

— Jak każda Ziemianka.

— Proszę więc zatańczyć coś takiego, by brało w tym udział całe ciało, każdy mięsień.

Rzeźbiarz zaczął w szalonym tempie szkicować na szarych kartonach. Jakiś czas trwała zupełna cisza. Potem Ritinowi opadły ręce.

— Nie tak! Za szybko! Porusza się pani równie bystro, jak myśli. Proszę wykonywać tylko kulminacje gestów i „zamierać” na mój znak.

Tak poszło znacznie lepiej.

Po skończonym seansie artysta związał grubą tekę rysunków.

— Jutro będziemy kontynuować!.. A zresztą, proszę pozwolić mi jeszcze tutaj posiedzieć. Gdy będzie pani rozmawiała z „Aniołami”, naszkicuję jeszcze panią siedzącą. Nie sądziłem, że ludzie wyższej cywilizacji mogą być tak mocno zbudowani!

— Nie tylko pan się tak pomylił. Nasi przodkowie także sądzili, że człowiek przyszłości będzie cherlawy, wiotki i delikatny, jak blady kwiatek na giętkiej łodyżce.

— Zgadła pani, myślałem dokładnie tak samo! — zawołał rzeźbiarz.

— A jak można inaczej żyć, zmagając się z życiem i zarazem ciesząc się nim? Licząc tylko na maszyny? Co to byłoby za życie? Żeby stać się odpowiednim materiałem, muszę się stać amforą dla myślącej istoty, inaczej okaleczę własne dziecko. Żeby osiągnąć szczyt trudnych prac albo chociaż przeżywać je w pełni, musimy być silni, zwłaszcza nasi mężczyźni. Żeby kontemplować świat w całym jego pięknie i głębi, trzeba władać mocnymi uczuciami. Widziałam na biurku przewodniczącego Rady Czterech symboliczną figurkę. Trzy małpki: jedna zatykała uszy, druga zakryła oczy, trzecia usta. W przeciwieństwie do tego symbolu tajemnicy i pokornego poddania się, człowiek powinien słyszeć wszystko, wszystko widzieć i mówić o wszystkim.

— Kiedy tak to pani wyjaśnia, wszystko do siebie pasuje — odpowiedział rzeźbiarz. — Nie ułatwia mi to jednak obcowania z tak wszechstronną osobą. Zacznę lepić model, gdy znajdę właściwą formę. Dziwną, niezwykle piękną formę, ale nie obcą. W tym cała trudność. Niech mnie pani zrozumie, że to się nie da zrobić od razu!

— Proszę się nie tłumaczyć, rozumiem wszystko. Posiedzę jeszcze z panem, gdy wszyscy wyjdą. Zanim jednak zjawią się tu „Szare Anioły”, muszę wiedzieć wszystko o Świątyni Trzech Kroków. Dowiedział się pan czegoś, Gahdenie?

— Świątynię stworzono, kiedy religijny kult Czasu był w pełnym rozkwicie. Mieli do niej dostęp jedynie ci, którzy osiągnęli trzy stopnie wtajemniczenia albo trzy kroki wyświęcenia.

— Nie myliłam się więc: to wiara przyniesiona do was z Ziemi! Wiara w to, że można na coś zasłużyć raz i na zawsze, bez długiej pracy i walki. I w ciągu dwóch tysiącleci nie zdołano nawet osiągnąć równowagi smutku i radości!

— O jakich wtajemniczeniach mowa? — zainteresował się twórca.

— W każdej religii istnieją specjalne próby, wiodące do poznania wyższej wiedzy tajemnej. Są to trzy stopnie indywidualnej mocy i wielkości. Jak gdyby jakaś moc mogła funkcjonować w oderwaniu od reszty świata. Pierwsze doświadczenie, tak zwana „próba ognia”, to wypróbowanie wytrzymałości, wielkiego męstwa, godności, wiary w siebie, wypalenia wszystkich duchowych słabości. Po tej próbie można jeszcze zawrócić i pozostać zwykłym człowiekiem. Po dwóch następnych nie ma już odwrotu. Ten, kto je przejdzie, nie może już żyć normalnym życiem.

— I wszystko to okazało się przesądem? — spytał, z lekka się zacinając, Tael, zjawiając się na galerii.

— Wcale nie wszystko. Sporo wykorzystaliśmy z tego do treningu psychologicznego. Jednakże wiara w wyższy byt, decydujący o ludzkich losach, była naiwnym przeżytkiem jaskiniowego wyobrażenia o świecie. Co gorsze, była też schedą fanatyzmu religijnego Ciemnych Wieków, wraz z istniejącym równolegle przekonaniem, że człowiek powinien przetrwać wszystkie klęski żywiołowe i katastrofy na planecie tylko z tej racji, iż jest człowiekiem. Boskim stworzeniem. Wierzący w Boga nie wzięli pod uwagę, że gdyby nawet istniał, nie tolerowałby braku wyższych duchowych wartości, pragnień i zalet we własnym dziele, obdarzonym wyjątkowo zdolnością samopoznania. Suma ludzkich zbrodni, rzuconych na szale wagi przyrody, w pełni uzasadniałaby wymarcie tego nieudanego i zadufanego w sobie gatunku.

— Z drugiej strony, taka jest dialektyka świata, że tylko człowiek jest zdolny osądzić naturę za bezmiar cierpień w drodze do doskonałości. Długotrwały proces ewolucji nie zdołał, jak dotychczas, wybawić świata od cierpienia ani znaleźć drogi do prawdziwego szczęścia. Jeśli nie dokona tego myśląca istota, ocean nieszczęść będzie rozrastać się na planecie aż do kompletnej zagłady życia w drodze praw kosmicznych: wygasania słońc, ruchów tektonicznych powierzchni w ciągu miliardów lat.

W tej chwili weszło do podziemia, rozglądając się czujnie, osiem osób z surowymi, nawet dla nieżyczliwych z natury Tormansjan, obliczami, w granatowych opończach, swobodnie zarzuconych na ramiona.

Architekt chciał zaprowadzić ich do Rodis, lecz idący na czele bezceremonialnie odsunął Gahdena na bok.

— Jesteś władczynią ziemskich przybyszów?… Przyszliśmy podziękować ci za aparaty, o których marzyliśmy tysiące lat. Wiele wieków ukrywaliśmy się i powstrzymywaliśmy od działania, teraz zaś możemy przystąpić do walki.

Faj Rodis popatrzyła na twarde oblicza wchodzących, naznaczone wolą i rozumem. Nie nosili żadnych ozdób ani znaków, a ich odzież, oprócz ciemnych płaszczy, mających ich chronić podczas nocnych wędrówek, nie różniła się niczym od zwykłego ubrania średnich „dży”. Tylko na wielkim palcu prawej ręki każdy nosił ciężką platynową obrączkę.

— Zawiera jad? — spytała Rodis przywódcę, wskazując na pierścień i zapraszając gestem, by wszyscy usiedli.

Tamten uniósł brew, całkiem jak Czojo Czagas i uśmiechnął z lekka.

— Ostatni dotyk śmierci dla tych, na których padnie nasz wybór.

— Skąd wzięła się nazwa waszego stowarzyszenia? — zapytała.

— Nie wiadomo. Na ten temat nie zachowały się żadne przekazy. Nazywaliśmy się tak od samego początku, to jest od momentu naszego pojawienia się na planecie Jan-Jah z Białych Gwiazd albo z Ziemi, jak powiadacie.

— Tak myślałam. Nazwa ta ma głębszy sens i jest starsza, niż sądzicie. W Ciemnych Wiekach na Ziemi narodziła się legenda o wielkiej bitwie Boga z Szatanem, dobra ze złem, nieba z piekłem. Po stronie Boga walczyły jasne anioły, ciemne po stronie Szatana. Cały świat był pęknięty na dwoje, dopóki Szatan ze swymi czarnymi zastępami nie został pokonany i strącony do piekieł. Istniały jednak także anioły ani białe, ani czarne, lecz szare, pozostawione samym sobie, nikomu niepodległe, które nie walczyły po żadnej ze stron. Odrzuciło je niebo i odtrąciło piekło, od tego czasu pozostały więc między rajem a piekłem, czyli na Ziemi.

Ponurzy przybysze słuchali z wypiekami na twarzy; legenda im się spodobała.

— Nazwę „Szarych Aniołów” przyjęło tajne stowarzyszenie, walczące z bestialstwami Inkwizycji w Ciemnych Wiekach, jednocześnie przeciwne złu „czarnych” sług Pana oraz obojętności i bezczynności „dobrych białych”. Myślę, że jesteście następcami tych ziemskich braci.

— Porażające! — zawołał przywódca. — To nam doda więcej pewności siebie.

— W czym? — nieoczekiwanie ostro zapytała Faj.

— W konieczności użycia terroru, w przejściu od indywidualnych aktów przemocy do masowej eksterminacji złych ludzi, którzy niezmiernie się rozmnożyli w ostatnich latach!

— Nie można zwalczać zła mechanicznie. Nikt nie może od razu zorientować się, że każde działanie ma dwie strony. Walkę należy tak zrównoważyć, by każde starcie z reakcją prowadziło do zwiększenia szczęścia i dobra. Inaczej utracicie swoją nić przewodnią. Jak sami widzicie, minęły tysiąclecia, a na waszej planecie po dawnemu panują ucisk i niesprawiedliwość, miliony ludzi żyją krótko i nędznie. W naszej wielkiej ludzkiej ojczyźnie nie wiedzieć czemu nigdy i nikt, powtarzam, nigdy nie likwidował prawdziwych zbrodniarzy, z woli których (i tylko ich!) niszczono piękno, zabijano dobrych, grabiono i niszczono rzeczy użyteczne. Niszczyciele Dobra i Piękna żyli dalej i kontynuowali swą złowrogą działalność, a podobni wam mściciele zawsze wydawali śmierci nie tych, których należało.

— Wykorzenić złych ludzi można tylko w konkretnym celu, inaczej będziecie walczyć z widmami. Kłamstwo i bezprawie tworzą na każdym kroku nowe widma zbrodni, dóbr materialnych i zagrożeń. Na Ziemi narastanie takich urojeń nie zostało w swoim czasie zauważone i ludzkość, zmagając się z nimi, tylko umacniała ich psychologiczną tyranię. Teraz wiemy już, że każda akcja spotyka się z reakcją i dbamy o równowagę. Wasze ślepe akty terroru tylko powiększą cierpienia ludu i umocnią inferno. W takim wypadku wy sami powinniście zostać zlikwidowani.

— Tak więc uważa pani, że jesteśmy nieprzydatni? — padło groźne pytanie.

— Co więcej, staniecie się źli, skoro nie zniszczycie źródła zła, to znaczy, jak mawiali dawni myśliwi, nie uderzycie w czułe punkty oligarchii. To zaledwie pierwszy krok i będzie bezużyteczny bez drugiego i trzeciego. Nie bez powodu ta świątynia nosi miano Trzech Kroków.

Rodis zamilkła, wpatrując się przenikliwie w przywódcę „Szarych Aniołów”.

— Proszę mówić dalej — powiedział cicho tamten. — Przecież przyszliśmy tutaj wysłuchać pani rad. Niech nam pani wierzy, nie mamy innego celu, jak ulżyć doli ludu i uczynić życie na planecie szczęśliwym.

— Wierzę wam i w was — oświadczyła. — Zrozumcie jednak: jeśli na planecie panuje bezprawie i chcecie ustanowić nowe prawo, musicie być bardziej potężni, choćby z tej niewidocznej dla innych, ukrytej strony życia, niż oparte na bezprawiu państwo oligarchiczne. Niestabilność źle zorganizowanego społeczeństwa zwykle polega na tym, że znajduje się wciąż na skraju głębokiej przepaści inferna i nawet przy najmniejszym wstrząsie upada jeszcze niżej, w Wieki Głodu i Mordu. Występuje tu pełna analogia z podejściem pod stromą górę, tylko zamiast siły ciążenia, hamują je pierwotne ludzkie instynkty. Jeśli nie zapewnicie ludziom większej godności, wiedzy i zdrowia, zepchniecie ich z jednego kręgu inferna w drugi, znacznie gorszy, gdyż każda zmiana struktury społeczeństwa wymaga odpowiednich sił. Skąd macie czerpać te siły, jeśli nie od ludu, zmniejszając jego ubóstwo i cierpienia!

— Ale wszyscy toniemy w nędzy! Nigdy nie uda nam się ruszyć z miejsca i zapewnić jedności, jeśli nie przeciwstawimy się powszechnej sile korupcji, demagogii i wiary w fetysze.

— Pamiętajcie, że owa siła występuje na najniższym poziomie, na samym dnie ustroju społecznego. Odbicie się od tego dna oznacza pokonanie go w drodze pomagania innym. Ubóstwo bywa różne i materialne ubóstwo planety Jan-Jah nie jest jeszcze zgubne. Wyjście można znaleźć w bogactwie duchowym. Konieczna jest jednak do tego podstawa: biblioteki, muzea, galerie malarstwa i rzeźby, piękne budowle, dobra muzyka, tańce i pieśni. Nawet sławetna nierówność podziału dóbr materialnych nie jest najgorszym nieszczęściem, jeśli tylko władcy nie starają się zachować swojej pozycji poprzez duchowe wyniszczanie narodu. Wielcy reformatorzy ziemskich społeczeństw uczyli przede wszystkim, by zacząć od duchowego wzbogacania człowieka. Można to osiągnąć w działaniu poprzez ciągłą walkę ze złem i wspomaganie współbraci, słowem, w nieustannym trudzie. Walka nie musi być koniecznie związana tylko z niszczeniem. W walce należy zadbać o własne środki służące na drodze ku Dobru, wyzbyte kłamstwa, dręczenia, zabijania i zawziętości. W innym wypadku zwycięstwo będzie dla ludu tylko zmianą ciemiężcy.

— Może pani dać jakieś przykłady tych środków?

— Na niskim poziomie: środki chemiczne straszenia, łzawiące i nieznośnego smrodu. Spisywane donosy niszczyć ogniem. W bezpośrednim starciu przydatne są paralizatory, wzmagające lęk ultradźwięki, szkła hipnotyzujące i tym podobne środki indywidualnej obrony przed prześladowcami. Na wyższym stopniu wysoko rozwinięta moc psychiczna, ułatwiająca rozpoznawanie złoczyńców, sugestię, odczytywanie emocji.

— Istnieje jeszcze potężniejszy czynnik odparcia, odrzucenia na planie psychologicznym, dostępny dla każdego człowieka, naturalnie po odpowiednim wyszkoleniu. To, co wydaje się wam mocami czarodziejskiego magnetyzmu, dawno używane jest przez nas, nawet w dziecięcych zabawach w „znikanie” i „ucieczkę poza widzenie”. Po to, aby wyższe siły ludzkie wprowadzić w czyn, potrzebne jest długie przygotowanie, takie samo, jakie przeprowadzają artyści, szykując nowe dzieło, czyli wyższy wzlot ducha, który przejawia się zazwyczaj intuicyjnie. Tu także następują trzy kroki: wyrzeczenie, koncentracja, objawienie.

— Jak pani sądzi, władczyni Ziemian, czy lud Jan-Jah świadomie utrzymywany jest na niskim poziomie? — zapytał przywódca.

— W mojej opinii tak!

— Zacznijmy więc działać! Jak by nie chronili się władcy i „żmijowaci”, nie uchronią się całkiem. Zatrujemy wodę, którą piją ze specjalnych wodociągów, rozpylimy w ich domach bakterie i środki radioaktywne, nasycimy ich jedzenie powoli działającymi toksynami. Tysiące lat dobierali swoją ochronę z samych ciemniaków. Teraz to niemożliwe i „dży” przenikają do ich strzeżonych warowni.

— I co dalej? Jeśli lud nie zrozumie waszych zamierzeń, sami staniecie się oligarchami. A przecież nie o to wam chodzi?

— W żadnym razie!

— Przygotujcie więc zrozumiały dla wszystkich program działań, przede wszystkim stanowiąc sprawiedliwe prawo, nie służące chronieniu władzy, sobkostwa i przywilejów, lecz podniesieniu godności i wzbogacenia duchowego każdego człowieka. Rozpocznijcie Trzy Kroki: od praw dla nowego społeczeństwa, do powszechnej zmiany świadomości, wiary w ludzi i siebie samego. Zróbcie te trzy kroki, a znajdziecie wyjście z inferna.

— Ale to nie jest terror!

— Oczywiście. To rewolucja. I „Szare Anioły”, jeśli są gotowe, mogą dzięki niej trzymać w strachu władców bezprawia. Jednak bez pracy społecznej, bez sojuszu „dży” z „kży”, będziecie kolejną bandą oligarchów. Z biegiem czasu niechybnie odejdziecie od swych ideałów, ponieważ wyższe społeczeństwo komunistyczne może funkcjonować tylko jak jednolity potok, wciąż zmienny, bo dążący zawsze wyżej, lepiej, dalej; nie zaś jak oddzielne strumyczki, ograniczone swymi przywilejami.

Przywódca „Szarych Aniołów” uniósł dłonie ku skroniom i pokłonił się Rodis.

— Muszę to wszystko jeszcze głęboko przemyśleć, ale ujrzałem światło.

Zawinięci w opończe „Aniołowie” oddalili się w towarzystwie Taela. Rodis wyciągnęła się w fotelu, zakładając nogę na nogę. Rzeźbiarz Ritin usadowił się naprzeciwko niej. Zajęty szkicowaniem, nucił pod nosem jakąś znaną melodię. Faj Rodis rozpoznała ją po chwili: była to stara ziemska piosenka. Przypomniała sobie nawet jej słowa: „Jestem smutny, ponieważ cię kocham”. Zadziwiające, jak muzyka, powstając z głębi wieków, łączyła obie planety i objawiała jednakowe strugi piękna w uczuciach Ziemian i Tormansjan. I w sercu Faj Rodis, mimo ciężaru pracy i lęku o przyszłość tutejszego ludu, zrodziła się pewność sukcesu ziemskiej wyprawy.

12. Kryształowe okno

Wir Norin obejrzał siebie w lustrze przed wyjściem na ulicę. Starał się nie wyróżniać wśród mieszkańców stolicy, nawet chodził jak oni. Mocno zbudowanych, muskularnych ludzi nie było wcale tak mało na Tormansie; głównie byli to zawodowi sportowcy, zapaśnicy, piłkarze, cyrkowi siłacze. Uważny obserwator mógłby jednak odróżnić Norina po błyskawicznym poruszaniu się w tłumie.

Wir udawał się do instytutu medyczno-biologicznego. Uczeni Jan-Jah łączyli obie gałęzie nauk.

Na ulicy wszystko było podporządkowane pośpiechowi nieskończonej rzeki przechodniów, obawiających się spóźnienia z powodu nieumiejętnego rozporządzania własnym czasem i kiepskiego transportu miejskiego do miejsc rozdzielania, a raczej sprzedaży towarów. Mężczyźni szli niespokojnie, kobiety, cienkie jak łodygi, szły nerwowym krokiem, utrudnionym przez niewygodne obuwie i zbyt ciężkie torby z zakupami. Tak zachowywali się „dży”. „Kży” poruszali się znacznie szybciej. Ślady zmęczenia już wyżłobiły ich twarze, oczy mieli zapuchnięte, gorzkie zmarszczki okalały suche, spękane wargi. Wszystkie kobiety kuliły ramiona, chowając piersi, jakby się ich wstydziły. Hardo wyprostowane chadzały tylko ulicznice lub kurtyzany; zwykła kobieta, gdyby szła prosto i śmiało, mogła w każdej chwili być zaczepiona.

Dziwnym trafem ta seksualna pruderia nie kłóciła się z istnieniem luksusowo wyposażonych Domów Jadła, w których późną nocą, za wysoką opłatą usługiwały półnagie albo i całkiem nagie dziewczyny. Kontrasty i nierówności w społecznych i osobistych relacjach, gdzie ludzka godność i troska o innych zastąpione zostały złością i obelgami, przedziwna mieszanina ludzi dobrych i złych, wszystko to przypominało Wirowi rozregulowany przyrząd, którego wskaźniki ciągle skakały w przeróżne strony.

Zawsze cieszyło Norina, kiedy w masie napotkanych przechodniów, jednakowo zmęczonych lub zatroskanych, napotykał czyste, marzycielskie spojrzenie, pełne czułości albo tęsknoty. W ten sposób można było bez DPA odróżnić dobrych ludzi od tych, których dusze były już puste i wypalone. Zwierzył się z tym Taelowi. Inżynier sprzeciwił się, że takie powierzchowne obserwacje dobre są na pierwsze wejrzenie. Nieoszacowane pozostają siła psychiczna, powaga i głębia pragnień i wcześniejsze doświadczenia życiowe. Astronawigator zgodził się z nim, lecz wciąż szukał chciwie oznak prawdziwego życia u tysięcy mijanych przechodniów.

Instytut, który zaprosił Norina, znajdował się w nowoczesnym, prostym budynku. Wszystko pozornie wskazywało na to, że powinny w nim być dobre warunki do pracy. Ogromne okna przepuszczały mnóstwo światła. („Za dużo — stwierdził Wir — skoro nie ma urządzeń zaciemniających ani filtrów przeciwsłonecznych”). Cienkie ściany nie tłumiły ulicznego hałasu, sufity były niskie, a wentylacja fatalna. Zresztą, duchota i ciasnota niezmiennie towarzyszyły życiu w Ośrodku Mądrości. Stare domy, postawione zanim zaczął się kryzys przeludnienia, miały przynajmniej grubsze mury i wyższe pomieszczenia, było więc w nich ciszej i chłodniej.

Liliowy strażnik wyprężył się służbiście na widok przepustki od Rady Czterech. Zastępca dyrektora zszedł z górnego piętra i usłużnie oprowadził gościa z Ziemi po instytucie.

Na trzecim piętrze, tak zwanym biofizycznym, maszyny cyfrowe przetwarzały dane, pracując podobnie jak ziemskie komputery. Astronawigatora wyprowadzono na oświetlone słabo różowawymi lampkami przejście, którego lewą ścianę wypełniało wielometrowe okno z idealnie gładką, jakby kryształową szybą, oddzielającą korytarz od laboratorium. Rozciągała się za nią ogromna, ale dość niska sala, pozbawiona naturalnego światła, podparta czterema kwadratowymi filarami. Przypominałaby trochę szyb kopalniany, gdyby nie smugi świecących niebiesko rurek w suficie i szaro-srebrny odcień gładkich ścian. Panowała tu smętna monotonia: rzędy jednakowych stołów i pulpitów, ludzie obu płci w żółtych fartuchach i czepkach schyleni nad blatami w pełnym skupieniu. Wir Norin zdołał zauważyć, że przyjęli te pozy, gdy tylko w przejściu zjawił się wicedyrektor. Tormansjanin chrząknął z zadowoleniem.

— Dobrze pomyślane! Administratorzy mogą stąd obserwować pracowników. Sporo próżniaków trzeba często poganiać!

— Nie ma innych sposobów? — zapytał Wir.

— Ten jest najlepszy i najbardziej humanitarny.

— I tak jest w każdym laboratorium?

— W każdym, które mieści się w nowym budynku. Stare budowano znacznie gorzej i kierownicy mają tam trudniej. Uczeni rozmawiają podczas pracy o różnych głupstwach, marnując czas, który winni poświęcić dla państwa. Trzeba ich bardziej pilnować.

Najwidoczniej nauka Jan-Jah, jak i inne rodzaje działalności, miała charakter przymusowy. Wiedza, rozbita na drobne fragmenciki, interesowała ludzi nie bardziej, niż każda inna, bezsensowna i bezcelowa robota. Znaczenie miały tylko stopień naukowy i uprzywilejowane stanowisko. Fragmentaryczne wyniki badań z poszczególnych instytutów dostawały się do rąk wyższej klasy uczonych, pracujących w lepiej wyposażonych, pilnie strzeżonych przez „liliowych”, laboratoriach. Najbardziej utalentowani naukowcy byli zebrani w stolicy i paru jeszcze największych miastach na obu brzegach Oceanu Równikowego. Właśnie wśród tej elity Wir Norin poszukiwał prawdziwych inteligentów, poświęcających się dla szczęścia ludności Jan-Jah, jak inżynier Tael i jego przyjaciele.

Wraz z wicedyrektorem obeszli cały budynek. Wszystkie sale laboratoryjne wyglądały identycznie, różniąc się jedynie aparaturą lub liczbą pracujących.

— Wróćmy do sekcji komputerowej — zaproponował Wir. — Zainteresował mnie pewien aparat. Pozwoli pan, że wypytam o niego biofizyków.

— Niewiele panu powiedzą. Obecnie zajmują się charakterystyką strumieni ludzi wchodzących i wychodzących. Niby prosta rzecz, a do tej pory nie udało się ustalić prawidłowości liczbowych.

— A pan zna przeznaczenie tego przyrządu?

— Rozumie się. Nie posiadam danych o pańskiej kompetencji, ale spróbuję wyjaśnić — odparł ważniąc się wicedyrektor. — Sieciowa, czyli retykularna struktura głównego mózgu zapisuje w pamięci stałe asocjacje…

— Przepraszam, to na Ziemi wiemy od dawna. Interesuje mnie wyłącznie przeznaczenie aparatu. U nas nieco podobne służą do najbardziej efektywnego doboru ludzi w grupach o wąskich specjalnościach.

— Strasznie skomplikowane! My używamy tego przyrządu do rozpoznawania i wyłuskiwania zwrotnych skojarzeń, typowych dla wszystkich ludzi, bez wyjątku. U wielu są na tyle silne, że wytwarzają opór wewnętrzny przeciw uwielbieniu dla mądrości Wielkiego. — Zastępca zgiął się odruchowo w kornym pokłonie.

— Wszystko zrozumiałem — odparł lodowato Norin. — Dziękuję. Faktycznie, nie mam po co iść do laboratorium.

— Nasi uczeni chcą się z panem spotkać — podchwycił pospiesznie urzędnik — ale teraz są rozdzieleni na różnych stanowiskach. Trochę potrwa, zanim wszyscy się zejdą. Może przyszedłby pan na nasz „warsztat”? Tak nazywamy wieczorne zebrania, podczas których relaksujemy się, prowadzimy dyskusje lub oglądamy widowiska.

— No cóż — odparł z uśmiechem astronawigator — zapewne będę jednocześnie rozrywką, widowiskiem i przedmiotem dyskusji.

— Co też pan! — zaoponował zmieszany wicedyrektor. — Nasi ludzie chcą porozmawiać z ziemskim kolegą, wypytać pana i odpowiedzieć na pańskie pytania.

— Dobrze — zgodził się Wir, nie zamierzając dłużej dręczyć administratora kolejnymi pytaniami i rozumiejąc, że biedak musi się na nie przygotować. — Przyjdę wieczorem.

Skierował się tymczasem do głównego urzędu pocztowego. Tam, jak z dumą opowiadali mieszkańcy stolicy, pracowały najnowocześniejsze maszyny. Wydawały listy według sześciocyfrowych kodów, sortując w mgnieniu oka korespondencję przeznaczoną dla tych, co nie chcieli posługiwać się wideo-siecią, obawiając się ujawnienia swoich osobistych sekretów. Ludzie nie zdawali sobie sprawy, że podejrzane listy były natychmiast przerzucane do sąsiedniej maszyny, która je prześwietlała i zapisywała treść. Adresat wpisujący kod był automatycznie rejestrowany na tej samej taśmie…

Inne maszyny udzielały wszelkich możliwych informacji, włącznie z rozpoznaniem zdolności i radami w wyborze rodzaju pracy potrzebnej w stolicy.

Stary, solidnie zbudowany urząd pocztowy, składał się głównie z wielkiej sali, otoczonej pulpitami automatów. Podświetlone hieroglify nad każdym pulpitem wyjaśniały przystępnie, jakie czynności wykonać, by otrzymać korespondencję, poradę lub informację. Oczywiście w szkołach tormansjańskich nie uczono posługiwania się maszynami użytku publicznego. Po sali krążyli instruktorzy w brązowych mundurach, gotowi teoretycznie przyjść z pomocą użytkownikowi. Spacerowali jednak z dumnie nieprzystępnym wyrazem twarzy, naśladując dwóch „liliowych”, rozmieszczonych w przeciwległych końcach sali. Wir Norin nie zauważył, żeby ktokolwiek z interesantów zwracał się o pomoc do tych antypatycznych doradców. Czedi miała rację, mówiąc, że zrobili na niej odpychające wrażenie. Wiało od nich niechęcią i duchową pustką.

Byli jak „nieludzie” z dawnych baśni rosyjskich, zewnętrznie podobni do ludzi, ale z duszą zrujnowaną przez nieludzkie szkolenie. Zrobią wszystko na rozkaz, nie myśląc i nie czując niczego.

Wir Norin podszedł do maszyny odczytującej zdolności, starając się wczuć w położenie Tormansjanina, który przyjechał do stolicy z dalekiej prowincji (im dalej od centrum, tym gorsze były wykształcenie i warunki życia) i chciałby rozpocząć tu nowe życie. Wykonał zalecone na tabliczce manipulacje. U góry maszyny zabłysło pomarańczowe okienko i beznamiętny głos ryknął na całą salę: „Niskie zdolności umysłowe, rozwój psychologiczny poniżej średniej stołecznej, głupi tępak, lecz muskulatura wspaniała. Proponujemy pracę kierowcy transportu miejskiego”.

Norin wpatrzył się w automat ze zdziwieniem. Wskaźniki wyższego pulpitu momentalnie pogasły wraz z pomarańczowym światełkiem. Ktoś zaśmiał się za jego plecami. Astronawigator obejrzał się. Ustawił się za nim mały ogonek interesantów. Spostrzegając zmieszanie Norina, zrozumieli je po swojemu.

— Czego stoisz jak słup! Nie podoba ci się praca kierowcy? Co za tępa pała! Odejdź, nie przeszkadzaj! — krzyczeli jeden przez drugiego, poszturchując z lekka intruza. Wir chciał im wytłumaczyć, że usłyszana charakterystyka nie odpowiada jego mniemaniu o sobie, ale szybko pojął, że to na nic, przemieścił się zatem do niemal pustej części sali, gdzie sprzedawano książki i gazety.

Zresztą, dość prędko rozszyfrował negatywną ocenę automatu. Maszyna została zaprogramowana według norm tormansjańskich, nie była więc w stanie zaklasyfikować kogoś wyrastającego ponad nie i zanalizowała go na swoim poziomie. Tak samo zostałby oceniony Tormansjanin o wybijających się zdolnościach według zasad społeczeństwa kapitalistycznego kierującego się Strzałą Arymana. Kiepska literatura częściej opisywała zło niż dobro. Opowieść o złym i ciemnym niesie ze sobą więcej informacji, niż o dobrym i światłym, ponieważ codzienne doświadczenie przynosi więcej złego niż dobrego. Dlatego właśnie łatwiej uwierzyć w coś złego: zło jest bardziej przekonujące, widoczne, mocniej działa na wyobraźnię. Filmy, książki i poezje Tormansa nieporównanie więcej mówią o okrucieństwach, zbrodniach i gwałtach, niż o dobru i pięknie, które znacznie trudniej opisać z powodu ubóstwa języka dotyczącego miłości i urody.

Walka i przemoc stały się tutaj osnową artystycznej tandety. Bez nich mieszkańcy Tormansa nie zainteresują się powieścią, filmem czy obrazem. Co prawda, pod jednym warunkiem. Wszystkie straszne i krwawe rzeczy muszą albo dziać się w przeszłości, albo ukazywać starcie z wrogami wdzierającymi się z kosmosu. Teraźniejszość była ukazywana jako szczęśliwa i spokojna pod mądrym przywództwem władców. Tylko tak, nigdy inaczej! Dlatego sztuka odnosząca się do dnia dzisiejszego nie była interesująca dla przeciętnego Tormansjanina. „Ponury smutek tej sztuki rozpełznął się po całej planecie!” — zauważyła błyskotliwie Czedi.

Główna przyczyna takiego zjawiska tkwiła w fakcie, że w tym świecie więcej było złego niż dobrego. Liczba trudności, nieszczęść, smutków i bólów według przybliżonych wyliczeń Akademii Smutku i Radości dla ERŚ przewyższała szczęście, miłość i radość w około piętnastu — osiemnastu procentach średni poziom duchowych potrzeb. Najwidoczniej na Tormansie było dokładnie tak samo. Doświadczenia całych pokoleń, nawarstwiające się w podświadomości, okazały się czymś przytłaczająco negatywnym. Na tym właśnie polega potęga zła, moc Szatana, jak nazywali ją w starożytności ludzie religijni. Im starszy był dany naród, tym bardziej nawarstwiały się negatywne doświadczenia, na zasadzie entropii. Tormansjanie, potomkowie i bracia Ziemian, przeżyli ostatnie dwa tysiąclecia w permanentnym nieładzie, wydani na ciosy Strzały Arymana i w braku dobra byli bardziej zacofani od dawnej ludzkości…

Wzdychając z goryczą, Wir Norin rozejrzał się i napotkał spojrzenie dziewczyny wspartej łokciem o ścienny załom w pobliżu kiosku z książkami. Ogromne oczy, dziecięco cienka szyja, drobne dłonie, nerwowo przewracające żółte kartki listu. Norinowi udzieliło się jej uczucie trwożnego smutku. Grube łzy spływały jedna za drugą spod długich rzęs dziewczyny. Astronawigator poczuł, jak przenika go do cna głębokie, niespodziewane współczucie. Nie mając odwagi z miejsca do niej zagadać, zastanawiał się, jak jej pomóc w nieszczęściu. Skóra bardziej smagła, niż u mieszkańców stolicy, wskazywała na mieszkankę tylnej półkuli. Krótka, lekka sukienka odsłaniała zgrabne nogi. Dziwny kolor włosów, czarnych z popielatym odcieniem, wyróżniał ją spośród zwykle ciemnych lub kasztanowatych główek Tormansjanek i harmonizował z jej szarymi oczami. Użytkownicy poczty snuli się wokół. Mężczyźni niekiedy rzucali na nią ukradkowe spojrzenia. Dziewczyna odwracała wzrok lub pochylała głowę, pochłonięta lekturą listu.

Im dłużej Wir obserwował nieznajomą, tym mocniej wyczuwał w niej głębię duchową, rzadko spotykaną u Tormansjan, zwykle źle wychowanych i niekulturalnych. Zrozumiał, że znajduje się ona na granicy załamania.

Wiedział, że tu nie wypada po prostu podejść i zagadnąć osobę, która się spodobała. Duchowa czułość, tak powszechna na Ziemi, tutaj wyzwalała ostrożność i reakcję obronną. Starsi „dży” obawiali się, że zaczepiający ich osobnik może się okazać tajnym państwowym agentem, prowokatorem, wyszukującym domniemanych antyrządowych spiskowców, którzy uniknęli „Spotkania ze Żmiją”. Kobiety generalnie bały się mężczyzn. Rozmyślając nad tym, Wir ponownie spotkał się wzrokiem z nieznajomą i uśmiechnął się do niej, wkładając w ten uśmiech całą rodzącą się właśnie sympatię i gotowość przyjścia z pomocą.

Dziewczyna zadrżała, jej rysy stwardniały na sekundę, a w oczach pojawiła się nieprzenikniona bariera. Jednak siła dobra, jaką emanowały oczy Ziemianina, zwyciężyła. Odpowiedziała w końcu bladym i smutnym uśmiechem, przypominającym Norinowi postacie z pradawnych fresków w Muzeum Bizantyjskim na wyspie Chios. Tormansjanka przyglądała mu się teraz uważnie, ze zdziwieniem.

Norin podszedł do niej tak szybko, że dziewczyna cofnęła się o krok i wyciągnęła rękę, jakby go zamierzała odepchnąć.

— Ktoś ty? Jesteś inny. — Raz jeszcze wpatrzyła się weń i powtórzyła: — Całkiem inny.

— Nic dziwnego — odparł z uśmiechem Wir. — Przyjechałem z daleka. Z bardzo daleka! Jestem jednak tutaj bezpieczny, a co panią niepokoi? Jaka spotkała panią przykrość? — zapytał otwarcie, wskazując na list.

— Jak śmiesznie do mnie mówisz, przecież nie należę do stołecznej elity — odpowiedziała także z uśmiechem i walcząc z kolejnym napływem łez, podjęła: — Wszystko się u mnie zawaliło. Powinnam wrócić, ale do tego… — Zamilkła i odwróciła się, unosząc głowę w stronę żeliwnego fryzu, sprawiając wrażenie, że rozpatruje skomplikowaną plątaninę żmij i hieroglifów.

Wir Norin ujął maleńką, spierzchniętą rączkę. Tormansjanka spojrzała na własną dłoń, jakby dziwiąc się, jak się znalazła w cudzych, wielkich rękach.

Bardzo szybko dowiedział się wszystkiego. Sju An-Te albo Sju-Te przybyła z tylnej półkuli, z miasta nieznanego astronawigatorowi, gdzie z jakichś ważnych przyczyn (nie wypytywał o to) nie mogła dłużej zostawać, przyjechała więc do stolicy do brata pracującego w odlewni. Jedyny krewny, jaki jej pozostał na świecie, marzył, by ją urządzić w mieście, nauczyć śpiewu i tańca. Gdyby odniosła sukces, mogłaby awansować na „dży”. Było to wielkim pragnieniem brata, bezgranicznie uwielbiającego siostrę, co niezbyt często zdarzało się w tormansjańskich rodzinach. Z jakiegoś powodu brat życzył sobie, by Sju-Te żyła jak najdłużej, chociaż sam okazał się niezdolny, by zyskać odpowiednie wykształcenie rekomendujące do klasy „dży”.

Zanim Sju-Te dotarła do stolicy, jej brat miał poważny wypadek przy pracy i został odesłany minionej doby do Pałacu Łagodnej Śmierci. Niewielki dobytek, jaki zgromadził, oczekując na przyjazd siostry, rozgrabili sąsiedzi. Przed śmiercią napisał do niej list pożegnalny, wiedząc że po przyjeździe pójdzie na pocztę, by odebrać instrukcję, jak ma go znaleźć w stolicy. I odebrała… Dziewczyna pokazała żółte kartki.

— Co zamierza pani teraz zrobić? — spytał Wir.

— Nie wiem. Pierwszą myślą było pójść do Pałacu Łagodnej Śmierci, ale tam się od razu zorientują, że jestem zbyt młoda i zdrowa, i odeślą mnie w jeszcze gorsze miejsce, niż to, z jakiego przyjechałam. Tym bardziej, że… — Zacięła się nagle.

— Że jest pani piękna?

— Powiedzmy, że wzbudzam pożądanie.

— Naprawdę tak trudno znaleźć w takim dużym mieście dobrego człowieka i poprosić go o pomoc?

Sju-Te spojrzała na niego z odcieniem politowania.

— Naprawdę przyjechałeś z daleka, może z lasów, które, jak mówią, rosną wciąż na grzbietach Gór Czerwonych i Łańcucha Poprzecznego.

Widząc zdziwienie rozmówcy, wyjaśniła:

— Mężczyźni chętnie by mi dali pieniądze, które musiałabym odpracować.

— Odpracować?

— No tak! Naprawdę nie rozumiesz?! — krzyknęła niecierpliwie.

— Aha… A kobiety?

— Kobiety tylko by mnie zrugały i kazały szukać roboty. Nasze niewiasty nie lubią młodych, które bardziej pociągają facetów, niż one. Kobieta kobiecie wrogiem, dopóki się nie zestarzeje.

— Teraz rozumiem. Proszę wybaczyć bezpośrednie pytanie cudzoziemcowi: Może zgodzi się pani, bym jej pomógł?

Dziewczyna sprężyła się, wpatrując uważnie w oblicze Norina, w końcu jej dziecinne usteczka ozdobił delikatny uśmieszek.

— Co rozumiesz przez „pomoc”?

— Pójdziemy teraz do hotelu „Lazurowy Obłok”, w którym mieszkam. Znajdziemy tam pokój dla pani, dopóki się nie urządzi inaczej. Zjemy razem obiad, jeśli zechce mi pani towarzyszyć. Potem każde z nas zajmie się swoimi sprawami.

— Musisz być zamożny, skoro mieszkasz w górnej części miasta w takim hotelu. Sama nie wiem, czemu tak śmiało z tobą rozmawiam. Może bierzesz mnie za kogo innego? Jestem przecież zwykłą, głupią „kży” z głuchej prowincji! Niczego nie umiem…

— A śpiewać i tańczyć?

— Trochę. I jeszcze rysuję, ale kto tego nie potrafi?

— Trzy czwarte mieszkańców Ośrodka Mądrości!

— Dziwne. W naszej dziurze zabitej deskami śpiewają stare pieśni i dużo tańczą.

— Nie biorę więc pani za kogoś innego. Nie znam żadnych kobiet w stolicy.

— Jak to możliwe? Jesteś taki… taki…

Zamiast odpowiedzi Wir ujął ją pod ramię, jak było w zwyczaju mieszkańców stolicy i zaprowadził prosto do hotelu. Sju-Te była bystra, zręczna i prędko dostosowała krok do sposobu chodzenia astronawigatora. Weszli na wzgórze, gdzie znajdował się biało-żółty budynek „Lazurowego Obłoku” i wkroczyli do niskiego westybulu, tak bardzo zaciemnionego, że nawet w ciągu dnia oświetlały go zielone lampy.

— Potrzebujemy pokój dla Sju-Te — oznajmił Norin recepcjoniście.

— Hę?! — odwarknął tamten, bezceremonialnie celując palcem w dziewczynę. — Dokumenty!

Sju-Te pokornie i nerwowo pogrzebała w niewielkiej torebce u paska i wydobyła czerwoną legitymację.

Recepcjonista tylko świsnął przez zęby i nie chciał jej oglądać.

— Oho, a gdzie dowód zameldowania w stolicy?

Stropiona dziewczyna zaczęła tłumaczyć, że meldunek miał załatwić jej brat, ale…

— Wszystko jedno! — przerwał brutalnie portier. — Nie przyjmie cię żaden hotel w Ośrodku Mądrości! Nie ma co prosić!

Wir Norin, z trudem hamując narastającą wściekłość, całkiem niestosowną dla ziemskiego przybysza, próbował przekonywać tamtego. Tym razem jednak nie pomogła nawet wszechwładna legitymacja gościa Rady Czterech.

— Stracę pracę, jeśli wpuszczę człowieka bez dokumentów. Zwłaszcza kobietę.

— Dlaczego „zwłaszcza”?

— Nie wolno popierać nierządu.

Wir pierwszy raz odczuł na sobie ciężar zależności Tormansjan od byle urzędnika, zwyczajnej miernoty.

— Ale mogę przyjmować gości?

— Naturalnie. U siebie, proszę bardzo! Tyle, że nocą mogą przyjść „liliowi” na kontrolę i mogą z tego wyniknąć nieprzyjemności, dla niej, oczywiście! A gdzież ona przepadła?

Norin obejrzał się. W ferworze rozmowy nie zauważył, jak Sju-Te zniknęła. Poczucie ogromnej straty zmusiło go do natychmiastowego wybiegnięcia na ulicę, czym wprawił w oszołomienie niejedno już widzącego portiera. Wrodzony instynkt skierował go w lewo. Po minucie zobaczył Sju-Te. Szła z opuszczoną głową, wciąż ściskając w dłoni bezużyteczną czerwoną legitymację.

Nigdy jeszcze Wir nie czuł takiego wstydu z powodu niespełnionej obietnicy. Nieprzyjemnie ucierpiała też jego męska duma, skoro zawiódł prześliczną dziewczynę.

— Sju-Te — zawołał ją.

Dziewczyna obejrzała się, na jej twarzy pojawił się błysk radości, unosząc do góry kąciki ładnie wykrojonych ust, od czego ścisnęło się serce Ziemianina. Wyciągnął rękę.

— Chodźmy!

— Dokąd? I tak już naraziłam ciebie na nieprzyjemności. Widzę, że jesteś tutaj tak samo obcy, jak ja i nie wiesz, co można, a czego nie można. Żegnaj!

Mówiła to z głębokim przekonaniem. Mądry smutek błyszczał w jej wielkich oczach, nieznośny dla Ziemianina, od małego ćwiczonego do walki z każdym cierpieniem.

Astronawigator nie chciał używać swych mocy psychicznych, by podporządkować sobie dziewczynę, ale starał się ją przekonać.

— Pójdziemy do mnie. Nie na długo! Dopóki nie porozmawiam z przyjaciółmi i nie znajdę dla pani pokoju, a także dla siebie, bo jeśli wcześniej hotel był mi obojętny, teraz stał się obmierzły.

Sju-Te poddała się. Znowu weszli do westybulu, witani cynicznym uśmieszkiem recepcjonisty. Wir postanowił go ukarać: chwilę później tamten przyczołgał się do stóp dziewczyny, wręczając jej klucz do pokoju Norina. Na Tormansie wszystkie wejścia do instytucji publicznych i mieszkań starannie zamykano, co było słabym zabezpieczeniem przed ogromnie rozrośniętym złodziejstwem. Portier ucałował z przymilnym uśmiechem zakurzoną stopę panienki. Wystraszyła się i chciała uciekać. Wir wziął ją za rękę i zaprowadził do swego dwupokojowego apartamentu, przeznaczonego dla przyjemności stołecznych gości.

Usadowił zmęczoną i głęboko wstrząśniętą dziewczynę w miękkim fotelu. Widząc, jak nerwowo oblizuje wyschnięte wargi, dał jej się czegoś napić. Kładąc dłoń na jej gorącym czole, uspokoił ją i dopiero wtedy wezwał ukrytego pod łóżkiem dziewięcionoga. Ciemno-śliwkowy SDG zabuczał cicho, ale Sju-Te i tak podskoczyła, wodząc wystraszonym spojrzeniem z Norina na robota.

Wir zaczął wywoływać Taela, ale znalazł tylko dyżurującego łączność z Ziemianami współpracownika. Poprosił go, by znalazł dla niego mieszkanie u jakichś „dży”.

Zakończywszy rozmowę, przestawił SDG na odbiór, usiadł obok Sju-Te i zaczął wypytywać, dopóki nie wyczuł, że całkiem się uspokoiła i walczy już tylko z potężnym zmęczeniem. Nie pozostawało nic innego, jak pogrążyć dziewczynę w głębokim śnie, przy czym posłusznie zwinęła się w kłębek w fotelu. Sam Wir cierpliwie czekał aż odezwie się SDG, wypoczywając przed atrakcjami „warsztatu” w instytucie biologiczno-medycznym. Tak przeszły ponad dwie godziny. Rozległ się ledwie słyszalny sygnał wywoławczy i na ekranie pojawił się zaniepokojony Tael, zawsze wietrzący nieszczęście.

Przekazał Wirowi adres. W dzielnicy zamieszkanej przez „dży” znalazły się dwa wolne pokoje na użytek Ziemian w mieszkaniu profesora Stowarzyszenia Architektów. Mieszkała tam głównie inteligencja techniczna, w tym wielu zwolenników Taela, mających okazję oglądać wcześniej filmy z „Ciemnego Płomienia”.

Sju-Te obudziła się i rozglądała półprzytomnie, naciągając na kolana wygniecioną sukienkę.

— Proszę się umyć — zaproponował wesoło astronawigator. — Potem pójdziemy na obiad, a później na kwaterę. Znalazłem pokój, tylko będzie sąsiadował z moim. Nie przeszkadza to pani?

Sju-Te klasnęła radośnie w dłonie.

— Wcale nie! Tak szybko? Och, jak długo spałam! Ostatnie dwie noce jechałam stojąc w korytarzu, kończyły mi się pieniądze…

— Jest więc pani bardzo głodna! Chodźmy!

Udali się do wielkiego Pałacu Jadła, pięknego według kryterium Jan-Jah budynku ze szklanymi drzwiami oprawnymi w żelazo i zdobieniami z gładzonego kamienia.

Sju-Te, wstydząc się swej lekkiej, taniej sukienki, (w tych godzinach kobiety zazwyczaj nosiły spodnie), wbiła się w kąt i z ciekawością obserwowała stamtąd nieznane jej urządzenia i zachowania mieszkańców stolicy. Wir Norin także lubił robić to w wolnych chwilach. Podano obiad. Zerkając na nią ukradkiem, zdziwił się, jak ładnie jadła, bez odrobiny łakomstwa i zachłanności, choć była niewątpliwie wygłodzona. Całkiem jak rodowita Ziemianka. Później dowiedział się, że dziewczyna nie otrzymała specjalnego wychowania i jej dobre maniery były tylko przejawem wrodzonej delikatności.

Niedaleko od nich, za gładką kolumną z szarego marmuru, rozsiadła się, zajmując parę stolików, rozbawiona hałaśliwie grupa młodych ludzi. Wir i Sju-Te mogli swobodnie wymieniać się wrażeniami, nie przyciągając niczyjej uwagi. Między stołami przemieszczała się tanecznym krokiem dziewczyna w czerwono-brązowej sukni, wyjątkowo zgrabna jak na Tormansjankę. Chodziła hardo wyprostowana, a jej inteligentna twarz o zadumanym, nieco smutnym wyrazie, była wyzywająco umalowana. Wyróżniała się wyraźnie spośród klientek i kelnerek, choć jej wrodzony wdzięk skażony był nalotem wulgarności. Jej nóżki w złotych pantofelkach na wysokich obcasach kołysały się lekko i kusząco.

— Spójrz, jakie ona ma zgrabne nogi! — zawołała Sju-Te.

Astronawigator zerknął spod oka na maleńkie stópki swej towarzyszki, obute w sandałki z dwoma skrzyżowanymi rzemykami, krzyżującymi się między dużym a drugim palcem. Chude, jak u dzieci, nóżki Sju-Te wydawały się bose i bezbronne. Podwinęła je pod krzesło i podjęła:

— Zobacz, jaka jest smutna. To los wszystkich pięknych dziewcząt. Może też ją ktoś powinien pocieszyć, tak jak mnie?

Wir nie odpowiedział, konstatując, że Sju-Te nie bez powodu zwróciła uwagę właśnie na tę dziewczynę. Jedna i druga odróżniały się swoją powagą spośród grona młodych kobiet, z ich nerwową krzykliwością i grymasami, uznawanymi za modne w stolicy Tormansa.

— Czuję, że jesteś niezwykłym człowiekiem. Może — dodała z nutką lęku — przebranym „żmijowatym”?

— Słyszała pani kiedykolwiek, żeby „żmijowaty” pomagał pierwszej napotkanej osobie? — zripostował z uśmiechem Wir.

— Nigdy! — potwierdziła z uciechą. — Ale dlaczego nie mówisz mi „ty”, jak jest u nas przyjęte? Dlaczego?

— Później wyjaśnię.

Końcówka posiłku przeszła w milczeniu. Przygaszona Sju-Te poszła z Wirem Norinem pod wskazany adres. Trochę błądzili w ciasnych, krętych zaułkach Starego Miasta. Norin zapytał o drogę przechodzącego „kży”.

— Idźcie na prawo — poradził tamten. — Aż znajdziecie kwartał szarych domów z czegoś w rodzaju cegły. Jak zawyją psy, to znak, że jesteście na miejscu.

Norin widział już wcześniej w dzielnicach „dży” sporo psów, wyprowadzanych na podwórka przez kobiety. W innych częściach miasta nie zauważył żadnych domowych zwierząt. Ziemianin nie miał wątpliwości, że psy zostały przywiezione tutaj z rodzimej planety, a ich uderzające podobieństwo do ziemskich nie mogło być przypadkowe.

— Strasznie dużo psów! — zdziwiła się Sju-Te. — Na co im one?

— Zapewne długo żyjący mają więcej czasu, by zajmować się zwierzętami. W miastach psy wydawały mi się zawsze uwięzione w ciasnych domach i mieszkaniach, bardziej odpowiednich dla kotów…

— I dla ludzi — wtrąciła Sju-Te.

— Tak, niestety. Największymi wielbicielami psów są zwykle samotni neurastenicy lub mizantropi obrażeni na innych ludzi. Psie przywiązanie jest dla nich opoką, jakby utwierdzającą ich, że przynależą do wyższego gatunku. Zdumiewające, jak wielostronne jest pragnienie bycia wyższym gatunkiem! Niebezpieczeństwo niedocenione przez starodawnych psychologów!

— Naszych starodawnych psychologów? Znasz historię?

— Trochę.

— Chciałabym dowiedzieć się o niej więcej! To był dla mnie w szkole najciekawszy przedmiot…

Gospodarz był akurat w domu. Wysoki, stary „dży” nisko ukłonił się astronawigatorowi i ostrożnie uścisnął dłoń Sju-Te. W ciemnym, niskim przedpokoju Wir zwrócił uwagę na masywne drzwi, zamykane na kilka skomplikowanych zamków.

— To nie przeciw złodziejom — wyjaśnił gospodarz. — Na nich nie ma zamka!

— Doprawdy?

— Oczywiście. Myślę, że wielu czerpie satysfakcję z tego, jak bardzo my, „dży”, jesteśmy bezbronni przed chuliganami i złodziejami. Nie możemy się przed nimi obronić, nawet gdybyśmy mieli broń! Musimy zapłacić za darowaną nam długowieczność, nawet jeśli ktoś napada na nas z nożem. Dziwi mnie, jak mało „kży” wykorzystuje możliwości udzielane im przez państwo: wdzierania się do domów, zabijania, upokarzania.

— Czemu państwo miałoby wspierać ten chaos?

— Z bardzo prostego powodu. Dostarcza to rozrywki niezadowolonym z życia i daje złudzenie wolności. Złodzieje nie są tacy straszni, zadowalają się tylko rzeczami. O ileż bardziej niebezpieczne są „oczy władcy”! Dorabiają klucze i przetrząsają mieszkania w nadziei, że znajdą zakazane książki lub pieśni, osobiste dzienniki lub listy.

— Wszystko to jest zakazane?

— Z nieba pan spadł? Ach, prawda, rzeczywiście… — zreflektował się zmieszany gospodarz.

Wir Norin poprosił, by zaprowadził ich do pokojów.

Sju-Te uznała dwa kwadratowe, zawieszone gęsto kotarami pokoiki za całkiem przytulne. Wybrawszy za namową właściciela pokój wychodzący na ulicę w formie przybudówki, z trudem powstrzymywała łzy wdzięczności.

— Wiem, że młode dziewczyny lubią marzyć i obserwować przechodzące obok życie — rzekł nieoczekiwanie życzliwie profesor.

— Ma pan córki? — zapytała.

— Miałem jedną… Zmarła w Pałacu Łagodnej Śmierci. Według zdolności okazała się „kży” i nie chciała posłużyć się moim prawem.

— Jakim? — spytał cicho Wir.

— Prawem uchronienia jednego członka rodziny, nawet jeśli okaże się „kży”. By mógł opiekować się w przyszłości starcem, wciąż jeszcze użytecznym dla państwa. I tak nikt mi nie został…

Norin zmienił temat rozmowy, prosząc, by mógł później sprowadzić SDG, nie przyciągając niczyjej uwagi.

Gospodarz pochwalił taką ostrożność.

— Proszę panią, Sju-Te — zwrócił się do niej Wir — by nigdzie nie wychodziła, dopóki nie dostanie zameldowania w stolicy.

— Proszę się nie obawiać! Dopilnuję i nie wypuszczę nigdzie pańskiej ptaszyny. Prawda, że przypomina gitaukę?

Wir Norin przyznał się, że nie ma pojęcia o podobnym stworzeniu.

— Niewielka, z czarno-szarą główką i ogonkiem, pierś wiśniowa, grzbiet i skrzydła jasnoniebieskie, lazurowe. Nigdy jej pan nie widział?

— Nie!

— Proszę wybaczyć staruszkowi. Wciąż zapominam, że nie jest pan nasz.

Norin zauważył, że Sju-Te wzdrygnęła się przy tych słowach.

Wir dotarł do instytutu wraz z nastaniem ciemności. „Warsztat” się właśnie zebrał. Jak zwykle przyjście Ziemianina wywoływało nieukrywaną ciekawość, zwłaszcza ze strony uczonych.

Norin pamiętał ostrzeżenia Taela. Na każdym takim spotkaniu, oprócz agentów Rady Czterech, mogły też funkcjonować urządzenia zapisujące rozmowy lub podsłuchujące. Niedostatek środków nie pozwalał używać ich na każdym zebraniu, ale wszędzie tam, gdzie był obecny gość z Ziemi, na pewno używano magnetofonu. Postanowił więc nie prowokować rozmów niebezpiecznych dla współuczestników.

Ku zdziwieniu astronawigatora, zgromadzeni zachowywali się swobodnie i mówili całkiem otwarcie. Nasłuchawszy się o samowoli oligarchów, Wir Norin wręcz się wystraszył. Za takie wypowiedzi uczeni powinni od razu trafić do ciupy. Dopiero później uświadomił sobie wyrafinowanie psychologicznej polityki Czagasa: niech się wygadają, skoro i tak muszą wciąż myśleć o sytuacji społeczeństwa, niech upajają się pustosłowiem, zamiast tworzyć tajne związki, których zwalczanie oznaczałoby nieuchronną rzeź użytecznych dla państwa inteligentów.

Pierwszy wystąpił młody uczony o ascetycznym wyglądzie z wystającym podbródkiem i gniewnymi oczami. Mówił o bezużyteczności dalszego rozwoju nauki: im szersze stają się jej horyzonty i głębiej wnika w tajemnice przyrody, tym więcej wymaga wysiłków i nakładów materialnych. Szybkie postępy samotnych badaczy nie są możliwe. Wiedza okazała się zbyt wszechstronna, a coraz bardziej skomplikowane eksperymenty tylko hamują postępy badań, a poza tym piętrzą całe góry niepotrzebnych informacji. Wobec niewielkich nakładów na naukę nie ma nadziei, że zdoła wypełnić stawiane przed nią zadania, przeniknąć głębię paradoksalnych mechanizmów biologicznych i rozwoju społecznego. Wygląda, że uczeni otrzymują dotacje od państwa za to, czego nie mogą osiągnąć, czyli stają się pasożytami, żyjącymi z renty w zależności od zdobytych stopni. Rozproszona wiedza zgłębia zagadnienia nieprzydatne w praktyce, skoro naturalne zasoby planety są na wyczerpaniu. Uczony zakończył wezwaniem do zrezygnowania ze zżerającej wszystkich ambicji i zwrócenia oczu ku niebu, skąd zjawiły się gwiazdoloty potężniejszych cywilizacji, potrafiących korzystać z umiarem ze środków dostarczanych przez naturę. Przede wszystkim chodzi o Ziemian, pobratymców ludu Jan-Jah.

Siedzący obok Norina wicedyrektor pokręcił głową i szepnął:

— Niebezpieczne słowa, bardzo niebezpieczne.

— Coś mu za nie grozi?

— Poważne konsekwencje.

— Konsekwencje prawne?

— Nie sądzę, ale koledzy nie wybaczą mu tej krytyki.

Zza stołu, przy którym zasiadało prezydium „warsztatu”, uniósł się drugi uczony, chmurny i blady, cedzący słowa z jadowitą ironią:

— Nie należy wzywać na pomoc obcych cywilizacji z kosmosu. Prędko okażą się najeźdźcami, my zaś staniemy się niewolnikami. Przewidział to wielki Ino-Kau w Wieku Mądrej Odmowy, to jest w chwili pierwszego kontaktu z inną planetą. Niech wybaczy mi ziemski gość, ale to spojrzenie realisty, nie rozmarzonego romantyka!

— Nie dziwię się! — zripostował Wir. — Na Ziemi, jeszcze w Erze Rozbicia Świata, znany chiński uczony, Jang, żądał, żebyśmy nie odpowiadali na wezwania z kosmosu. W tym samym czasie niemiecki astronom, Herder oznajmił, że kontakt z innymi planetami może być ostatnią szansą uniknięcia zbiorowego planetarnego samobójstwa. Miał na myśli wojnę z użyciem najstraszniejszej broni, jaką wówczas stworzyła nauka.

Zabrał głos teraz zastępca dyrektora, wyliczając sukcesy naukowe uczonych tego instytutu w dziedzinie biologii i medycyny, zwłaszcza stworzone przez nich leki halucynogenne i metody przestrajania psychiki.

— Oto konkretna odpowiedź na insynuację pierwszego mówcy, jakoby nauka nie osiągała rezultatów w kwestiach społecznych. Ma bezpośredni związek z dobrem ludzkości.

— Wybaczcie cudzoziemcowi pytanie — wtrącił Norin — ale w jaki sposób?

— Informacja, bez względu na to, jak wielka, nie tworzy sama z siebie mądrości i nie pomaga człowiekowi przezwyciężać problemów. Bezgraniczna ludzka głupota nie daje możliwości zrozumieć prawdziwej natury nieszczęść. Za pomocą naszych aparatów i chemikaliów wbijamy do tępych głów podstawowe rozwiązania problemów społecznych. Zgodnie z przykazaniem wielkiego i mądrego Czojo Czagasa stworzyliśmy hipnotyczną żmiję, demaskującą zamysły wrogów naszego państwa. Nasz instytut skonstruował maszyny nasycające powietrze środkami uspokajającymi i halucynogenami, których niewielka dawka jest w stanie zmienić tok myślenia najbardziej zrozpaczonego człowieka, pogodzić z życiowymi dramatami, a nawet śmiercią…

— Tak, ale nauka nie zdołała nawet wyjaśnić sensu istnienia człowieka — przerwał wicedyrektorowi nowy orator z wąską, rzadką bródką, o mongolskich rysach twarzy. — Ludzie pojmują cel swego życia nie bardziej, niż paskudne stwory lądowe i oceaniczne, które dawno zniknęły z oblicza planety Jan-Jah, toteż nie jestem skłonny triumfować, jak nasz wielce szanowny szef. W oczach ludzi niewykształconych, jak „kży” albo nawet z wyższej klasy społecznej, nauka ma zawsze rację, zmieniając przestarzałe wyobrażenia o świecie. Wydaje im się, że nauka jest sama w sobie najbardziej użytecznym narzędziem człowieka, skażonym jedynie przyrodzonymi ludzkimi wadami, że jest najefektywniejszą siłą życiową. Krótko mówiąc, według nich, powinniśmy iść wyłącznie drogą naukową, zmieniającą magicznie uczonego w czarownika i wróżbitę! Co za ironia! Nie trzeba mówić, jaką gorzką lekcję odebraliśmy, kierując się takim przeświadczeniem, wraz z całą planetą Jan-Jah! Rozdźwięk między życiem a nauką był tak wielki, że zrodził kompletną niekompetencję u większości ludzi, odnoszących się do uczonych z zabobonnym strachem. Odpłacamy im za to obojętnością na losy narodu.

Zastępca dyrektora dał znak prowadzącemu i ten przerwał mówcy:

— Po raz drugi tego wieczoru wystąpienia przyjmują niedopuszczalną formę oszczerstw rzucanych na naukę i jej uczciwych pracowników. Posłuchajmy lepiej naszego gościa, jakie jest jego zdanie o nauce i jak ocenia dzisiejsze wypowiedzi, chociaż nie idą we właściwym kierunku.

Wir Norin wstał, przeprosił, jeśli nie zrozumiał w pełni przedmówców i oznajmił, że postara się przedstawić mniemanie Ziemian na temat nauki w najogólniejszych zarysach.

— Nauka nie ogarnia i nie może całkowicie ogarnąć nieskończonego świata. Wiara w to, że znalazła już rozwiązania dla wszystkich problemów, prowadzi do katastrofy. Mogą tak myśleć tylko ludzie zaślepieni dogmatyzmem lub bezkrytycznym entuzjazmem. Żadne odkrycie ani żadne z wielkich praw nie jest ostateczne. Zazwyczaj o całkowitym spełnieniu nauki roją dogmatyczni matematycy, ale to tak, jakby historyk uznał, że historia jest skończona. Im bardziej rozwijamy swą wiedzę, tym więcej napotykamy zagadek w naturze. Bezgraniczne jest bogactwo samych zwykłych istnień, ich nieprzebrana różnorodność na różnych etapach rozwoju historycznego. My, Ziemianie widzimy naukę jako nieogarnioną pracę, skierowaną w dal na miliardy parseków i w przyszłe pokolenia na tysiące wieków. Wszechświat jest tak skomplikowany i zagadkowy, że po tysiącleciach naukowego rozwoju utraciliśmy zadufanie dawnych uczonych, ucząc się na nowo skromności. Jedna z podstawowych zasad, jakiej uczymy nasze dzieci, brzmi: „Wiemy tylko znikomą część tego, co powinniśmy wiedzieć”…

W pomieszczeniu rozległ się lekki szmer zdziwienia, lecz naukowcy umieli słuchać, Wir zatem kontynuował:

— Natura, której częścią jesteśmy, wytworzyła w ciągu setek milionów lat za pomocą historycznych przemian system równowagi. Jest on w swej prawdziwej strukturze tak głęboko skomplikowany, że nie możemy igrać z naturą, posługując się jedynie ograniczonymi danymi naukowymi. Wygrana może być bardzo rzadka i przypadkowa, a porażki są niezliczone. W dawnych czasach ludzie, ulegając pragnieniu zdobywania czegoś bez wysiłku, brania za nic, grali w gry hazardowe. Jedną z najpopularniejszych była ruletka: łatwo obracające się koło z przegródkami, otoczone nieruchomym okręgiem. Rzucano na koło kuleczkę i zatrzymanie się koła lub kulki, (nie zachowały się do dziś pełne dane), obok określonych cyferek na okręgu dawało wygraną. Inaczej pieniądze zabierał właściciel gry. W tamtych czasach ludzie nie mieli żadnego pojęcia o prawach, na jakich działa to urządzenie i choć uznawali ich przypadkowość, grali dalej, przegrywając całą gotówkę, jeśli w porę nie opuścili kasyna.

— My także więc nie powinniśmy igrać z przyrodą, która miliardy lat gra sama ze sobą na oślep albo jest w tym właśnie metoda, podpatrzona siedem tysięcy lat temu w starożytnych Indiach, nazwana Rasa lila, czyli „boska zabawa”. Naszym zadaniem jest znaleźć wyjście z kasyna przyrody. Tylko połączenie wszystkich gałęzi ludzkiej wiedzy pozwoliło nam wznieść się ponad tę grę, to jest ponad indyjskich bogów. Moglibyśmy z tym nie zdążyć, gdyby w zagęszczającym się infernie naszej planety Strzała Arymana poczyniła nieodwracalne szkody. Użyłem określenia być może dla was niezrozumiałego: „zagęszczenie inferna”. Nie wdając się w zbędne szczegóły, tak to ujmiemy: kiedy człowiek nieumiejętnie przejmuje choćby najmniejszą władzę nad przyrodą, narusza jej wewnętrzną harmonię, zdobytą za cenę kwadrylionów ofiar na ołtarzu życia. „Gdy zrozumiemy, że chabry i pszenica stanowią jedność, wówczas ujmiemy dziedzictwo natury w dobre, opiekuńcze ręce” — powiedział pewien uczony. Taki jest, ogólnie rzecz biorąc, stosunek Ziemian do nauki.

— A co mogę powiedzieć o waszej nauce? Trzy tysiące lat temu mędrzec Erich Fromm pisał, że nauka przyszłości nie powinna stać się wiarą, lecz etyką społeczną, inaczej nie zastąpi w pełni religii i pozostawi pustkę. Głód wiedzy powinien zastąpić potrzebę składania hołdów. Wydaje mi się, że u was te relacje są wywrócone na opak i nawet podstawowy problem wiecznej młodości postanowiliście rozwiązać za pomocą wczesnej śmierci. Jaką widziałem naukę w instytutach i podczas dzisiejszej dyskusji? Wydaje mi się, że jej główną ułomnością jest nieposzanowanie człowieka, absolutnie niedopuszczalne na Ziemi. Humanizm i nieludzkość idą w nauce parami. Dzieli je cienka granica i trzeba być bardzo uczciwym, nieskazitelnym człowiekiem, by jej nie przekroczyć. Mało tego, w miarę swego rozwoju humanizm przetwarza się w swoje przeciwieństwo i odwrotnie; taka jest dialektyka każdego procesu. Zbawianie życia jakąkolwiek metodą zamienia się z czasem w ponurą parodię. DNA wydaje się naszym dobrodziejstwem, kto jednak zechce walczyć z jego niehumanitarną stroną? Przeprowadzacie eksperymenty na zwierzętach i więźniach, ale dlaczego nie zgłębiacie możliwości ludzkiej psychiki, które są znacznie bogatsze i szersze niż jakiegokolwiek środka chemicznego? Dlaczego nie zabezpieczacie atmosfery psychologicznej przed wpływami złości, kłamstwa i biernej zgody na mętne myśli i puste słowa? Nawet największe teorie naukowe w relacjach duchowych i moralnych znajdują się na poziomie myślenia ludzi z epoki kamienia, jeśli nie będą przefiltrowane przez mądrość poznawczą ludzkiej moralności, podobnie jak liczne odkrycia zostały przewidziane w chińskiej oraz hinduskiej filozofii starożytnej.

— Istnienie atmosfery psychologicznej stało się znane jeszcze w ERŚ, gdy jeden z największych ziemskich uczonych, Władimir Wiernadski nazwał ją noosferą. Tysiąc lat przed nim do pojęcia noosfery zbliżyli się starożytni Hindusi. Zdefiniowali ją nawet pełniej jako Niebiańską Kronikę Akaszy. Zawierała jakby zapis historycznych wydarzeń na planecie, rejestrowała uczucia i dzieła sztuki. Wiernadski uważał, że noosfera wypełniona jest tylko niezbędnymi ideami i faktami, czyli wiadomościami naukowymi. Stworzył jednak też jeszcze jedną wielką ideę, której zignorowanie omal nie zgubiło naszej ziemskiej ojczyzny i przywiodło do katastrofy Jan-Jah.

— Wychodząc od dysymetrii przestrzeni zajmowanej przez żywy organizm, jego prawostronności i lewostronności, nierówności obrotów „pod słońce” i przeciw niemu, Wiernadski zdefiniował dysymetryczną przyczynę owych zjawisk (prawo Curie) specjalną geometrię przestrzeni życiowej. Innym sposobem nie może powstać ruch prawostronny ani lewostronny. Stąd bierze się nieodwracalność życiowych zjawisk, skoro przestrzeń żywego organizmu może posiadać jedynie skrajne wektory (wektor upływu czasu i wektor śmierci). Mówiąc inaczej, życie tworzy się wyłącznie zgodnie z zasadami rozwoju dialektycznego.

— Znana jest nam „liczba atomowa”, to jest liczba skupionych atomów i przeciętna szybkość falowego poruszania się w gazowej lub wodnej atmosferze. Liczba ta uzależniona jest od rozmiarów planety i właściwości budowy jej materii. Dlatego istnieje ograniczona liczba żywej materii, mogącej egzystować na danej planecie. To stała wielkość, podlegająca minimalnym wahaniom w kolejnych epokach geologicznych. Naruszenie owej stałej prowadzi do masowego wymarcia. Wróćmy jednak do noosfery. Trzeba troszczyć się o nią bardziej, niż o atmosferę, a u was ignoruje się jedną i drugą. Wasze szpitale zbudowane są bez zrozumienia dla wpływu otoczenia. Dziwię się, jak ludzie mogą w nich wracać do zdrowia.

— Jeszcze jak zdrowieją! — zapewnił wicedyrektor.

— Rozumiem. Ludzie z Jan-Jah nie są podobni do mocno napiętych strun, jak my, Ziemianie, i lepiej znoszą warunki infernalne. Nie mają innego wyjścia. Szybko byśmy zapłacili tutaj za naszą szybkość reakcji, napięcie uczuciowe i nawarstwienie pamięci.

— „Dobrodziejstwa”, o jakich była tu wcześniej mowa, w mojej opinii są szkodliwe i nie da się ich usprawiedliwić korzyściami dla państwa. Środki uspokajające, łagodzące niedogodności życiowe, podobne są do kosy, ścinającej wszystko do korzeni: kwiaty i chwasty, dobre i złe. Widocznie wasza nauka biologii nastawiona jest na zdławienie wewnętrznej wolności w celu powierzchownej standaryzacji jednostek, czyli stworzenia potulnego stada. Wszystkie wymienione przez was badania skierowane są na to samo. Czy można odczuwać piękno i splatać z niego girlandy ludzkich losów, pomagać ludziom znajdować i doceniać jasne strony życia, skoro zagłuszacie emocje i niszczycie duszę?

— Po strasznych wstrząsach i dehumanizacji ERŚ zaczęliśmy rozumieć, że naprawdę można zniszczyć duszę, czyli psychiczne „ja” człowieka poprzez zewnętrzne i samonapędzające się pranie mózgu. Można pozbawić ludzi normalnych uczuć, miłości i psychicznych nawyków i zamienić ich w zaprogramowane maszyny. Pojawiło się wtedy bardzo dużo takich „nieludzi”, bardzo niebezpiecznych, gdyż powierzano im badania naukowe oraz nadzór nad prawdziwymi ludźmi i nad przyrodą. Wymyślając mityczny symbol księcia zła, Szatana, człowiek sam się nim stał, szczególnie wobec zwierząt. Wyobraźcie sobie przez chwilę setki milionów myśliwych zabijających zwierzęta tylko dla przyjemności, gigantyczne rzeźnie i wyprawy doświadczalne naukowców. Kolejny krok na tej drodze i rosną góry trupów w obozach koncentracyjnych, z ludzkich skór robią abażury, a z damskich włosów splatają sznury i dywaniki. Tak było, ludzkość Ziemi nie wypiera się tego i pamięta epoki zła usprawiedliwianego przez uczonych. Im większa jest ludzka wiedza, tym więcej może wyrządzić zła! Nauka wytworzyła metody tworzenia biologicznych potworności, w rodzaju mózgów żyjących w roztworach oddzielnie od ciała, czy połączenia części ludzkiego ciała z maszyną. Ogólnie rzecz biorąc, jest to wciąż ta sama droga tworzenia nieludzi, których jedynym pragnieniem, jakie im pozostało, jest sadystyczna żądza władzy nad innymi, wywołana gigantycznym kompleksem niższości. Na szczęście udało nam się całkiem wyeliminować owe bezmyślne zapędy nowych satanistów.

— Sam pan sobie przeczy, ziemski wysłanniku! — zawołał ktoś, wyciągając cienką szyję, na której chwiała się wielka głowa z płaskim obliczem i złymi, wąziutkimi szparkami oczu. — Skoro natura bezlitośnie igrała z nami w okrutnej grze ewolucji, człowiek, oddalając się od niej, popełnia niewybaczalny błąd. Gdzie leży prawda? A gdzie szatańska droga?

— Dialektycznie rzecz biorąc, w jednym i drugim. Dopóki natura trzyma nas w bezwyjściowym infernie, postępując jednocześnie w ewolucji, kroczy szatańską drogą bezlitosnego okrucieństwa. Kiedy nawołujemy do powrotu do natury, do wszystkich jej cudownie pięknych złudzeń i fałszywej wolności, zapominamy, że pod każdym, podkreślam, pod każdym kwiatkiem ukrywa się żmija. Tak stajemy się sługami Szatana, jeśli używać dalej tego starego pojęcia. Jednak rzucając się w drugą skrajność, zapominamy, że człowiek jest też częścią przyrody. Powinien zawsze mieć ją wokół siebie i nie naruszać swej naturalnej struktury, inaczej straci wszystko, stając się bezdusznym mechanizmem, gotowym do każdego satanicznego dzieła. Do prawdy można dojść po ostrzu między dwiema fałszywymi drogami.

— Świetnie powiedziane! — zawołał pierwszy mówca.

— Niech mi uczeni koledzy z Jan-Jah wybaczą, jeśli nie zdołałem w pełni przekazać mądrości z Ziemi, wzbogaconej o gigantyczną wiedzę Wielkiego Pierścienia Galaktyki. Ostatecznie jestem tylko astronawigatorem. Tylko nieobecność innych, godniejszych ludzi zmusza mnie, bym do was przemawiał. Nie sądźcie, że przepełnia mnie pycha, ponieważ nasza nauka ogarnęła szersze horyzonty. Chylę czoło przed heroicznym dążeniem do wiedzy na samotnej, oddzielonej od innych planecie. Każdy wasz krok jest trudniejszy i przez to cenniejszy, ale tylko pod jednym warunkiem: jeśli podjęty jest w celu zmniejszenia cierpień ludności planety i wyjścia z inferna. To nasze jedyne kryterium użytecznej wiedzy.

Skłonił się nisko słuchaczom, ci zaś milczeli, oszołomieni lub może oburzeni.

Wicedyrektor podziękował Norinowi i powiedział, że ziemska mądrość jest być może wielka, lecz on się z nią nie zgadza. Konieczna jest kontynuacja tak ważnej dyskusji.

— Ja także się z wami nie zgadzam — odparł z uśmiechem Wir — zgodnie z ziemską mądrością. Niegdyś i u nas na Ziemi dyskutowało się miliony kwestii i wydawano mnóstwo książek, w których ludzie polemizowali z innymi. W końcu pogubiliśmy się w plątaninie semantyki i sylogizmów, w gąszczu filozoficznych terminów rzeczy i procesów, skomplikowanych równań matematycznych. Analogiczny proces zachodził w literaturze, prowadząc do nagromadzenia wymyślnych słownych kombinacji i pustego, niczego nie wnoszącego formalizmu.

— Rozproszona wiedza zrodziła w cieniu tych wydumanych labiryntów pokraczne twory w malarstwie i muzyce, gdzie wszystkie dostępne kształty otaczającego nas świata podlegały potwornej deformacji. Dodajcie do tego fakt, że psychika schizoidalna nieuchronnie odrywa się od rzeczywistości, potrzebuje ucieczki w swój własny świat, zrodzony w chorym mózgu, a sami zrozumiecie siłę tej fali w historycznym rozwoju Ziemian. Od tamtej pory obawiamy się jałowych dyskusji i unikamy niepotrzebnego mnożenia pojęć, nieadekwatnych wobec szybko zmieniającego się świata. Powróciliśmy do starożytnej mądrości, wypowiedzianej w indyjskim eposie Mahabharata sprzed kilku tysięcy lat. Jej bohater, Ardżuna tak mówi: „Zbijasz mnie z tropu paradoksami. Mów mi tylko o tym, dzięki czemu mogę posiąść Dobro!”.

— Chwileczkę! — zawołał wicedyrektor. — Uważa pan odkrycia matematyczne za niepotrzebne?

— Matematyka jest potrzebna tylko w swoim wąskim zakresie. Sami doprowadziliście się do głodu, chorób i duchowego nihilizmu poprzez sprzeniewierzenie się człowiekowi i naturze z powodu trzech zwątpień: w możliwość walki ze szkodnikami i podwyższenia wydajności czysto biologicznymi środkami zamiast chemicznych; możliwość produkowania pełnowartościowej sztucznej żywności; w wielką głębię myśli i mocy duchowych człowieka. Oderwaliście się od codziennego poznawania skomplikowanych sił natury, posługując jednostronną logiką, nastawioną na jeden cel i zamieniając tym samym z wolnych myślicieli w niewolników wymyślonych przez was dyscyplin naukowych. Ta sama pierwotna wiara w moc znaku, cyfry, daty i słowa panuje w waszych pracach i formułkach. Ludzie uważający siebie za tych, co poznali prawdę, ograniczeni są takimi samymi przesądami, jakie występują w prymitywnych sloganach i plakatach przeznaczonych dla „kży”.

— Dawni Hindusi mieli przypowieść o potężnym mędrcu, z woli którego wszyscy przed nim pełzali. Mędrzec jednak był nieprzewidujący i został rozszarpany przez tygrysa ludojada w chwili, gdy zbyt mało skupił swą moc na odepchnięciu wrogiego umysłu. Dlatego wasz protest nie powinien przypominać spotkania z tygrysem, lecz powinien zadziałać dopiero po dokładnej analizie sytuacji.

— Mało jeszcze znam waszą planetę, ale nie widziałem dotychczas prawdziwej nauki. Nazwą tą określa się tu jedynie technologię i wąski profesjonalizm, tak odległy od odpowiedzialnego poznawania świata jak rutynowe rzemiosło od artyzmu. Rywalizujecie między sobą w odkrywaniu efemerycznych przyczynków, jakich u nas dokonuje się codziennie setkami. To oczywiście jest też ważne i potrzebne, ale nie tworzy całej nauki. Wbrew powszechnemu mniemaniu, Jan-Jah nie cierpi na brak technologii ani na jej nadmiar. Macie nadmiar techniki w głównych centrach i jej niedostatek w peryferyjnych ośrodkach, co powoduje ogromną nierówność i nieumiejętność jej użytkowania.

— Synteza wiedzy i oświata dla mas nie wydaje się u was podstawowym komponentem badań, a jest przecież fundamentem prawdziwej nauki. Stąd bierze się to nagromadzenie nieistotnych informacji, przedwczesnych odkryć, dokonanych bez przemyślenia i koniecznej selekcji, co nie pozwala wam poszerzyć naukowych horyzontów. Równocześnie pycha młodych badaczy, w istocie niedouczonych technologów, uważających się za naukowców, doszła do tego, że marzą o przebudowie wszechświata, nie mając bladego pojęcia o jego prawach.

— Przesada! — krzyknął wicedyrektor.

— Dokładnie tak! — zgodził się Wir Norin, uchylając się od sporu w ocenie dokonań instytutu.

Wyszedł na ulicę, z radością opuszczając źle wietrzony budynek. Nadeszła wczesna tormansjańska noc z jej absolutną, bezgwiezdną ciemnością, w której tonął niewyraźny szary księżyc. Na rogu, nad daszkiem budki z napojami otumaniającymi zapłonęła latarnia. Tłoczyli się tam mężczyźni, słuchać było zduszone przekleństwa. Lekki wietrzyk przyniósł woń alkoholu, dymu tytoniowego i nocy.

Wir Norin dotarł do hotelu „Lazurowy Obłok”, „zbudził” SDG i wyprowadził go bocznymi schodami na ulicę. Spojrzał ostatni raz na porzucone, niemiłe przytulisko i z przyjemnością pomyślał o zamkniętym na trzy spusty mieszkaniu i spotkaniu z Sju-Te, czułą jak pamięć o niej. Krocząc w towarzystwie dziewięcionoga opustoszałą alejką uschłego skweru, przypomniał sobie słowa profesora o gitauce i postanowił zajrzeć do Muzeum Przyrody. Tylko kiedy? Jutro czeka go kolejna praca z Taelem nad materiałami nadesłanymi dyskiem. Potem nastąpi spotkanie z uczonymi instytutu matematyczno-fizycznego. Oczekują nieznanych dotychczas rewelacji, on zaś nie może im tego dać, z wyjątkiem najbliżej mu znanych obszarów kosmofizyki. Dostosować się do ich odmiennego sposobu myślenia zdołałby tylko wybitny pedagog albo popularyzator, a nie on, Wir Norin. W dodatku tamci mieli ciągoty do objawień metafizycznych.

Astronawigator stanął jak wryty. Obok wzbił obłok kurzu jego dziewięcionóg. W poprzek drogi stało sześciu Tormansjan, oświetlonych odległą latarnią rtęciową. Wir zastanawiał się: iść im na spotkanie, czy odczekać. Niczego by się nie bał, nawet gdyby szedł całkiem sam, a w towarzystwie SDG nie groziło mu żadne niebezpieczeństwo. Mógł jednak w obronie mocno uszkodzić Tormansjan i należało tego uniknąć.

— Jesteś ziemski? — spytał porywczo jeden z młodzieńców, niewątpliwych „kży”, podchodząc do Ziemianina.

Wir skinął twierdząco głową.

— To jesteś nam potrzebny. Jest między wami szalenie piękna kobieta. Widziałem ją w podmiejskim parku. Nazywa się Ewiza Tanet. Ewiza Tanet — powtórzył, przeciągając w rozmarzeniu samogłoski.

— To lekarz naszej wyprawy, medyk Gwiezdnej Floty.

— Uuu! — krzyknął zagadkowo „kży”. — Mówiła mi, żebym się skontaktował z waszą władczynią. Też się ładnie nazywa, nie tak ładnie jak Ewiza, ale brzmi przyjemnie: Faj Rodis. Powiedziała, żebym koniecznie z nią pogadał, że to ważne dla nas i dla was. Nie wiem, dlaczego. Ale jej obiecałem. I wyszło na to, że ja, znany wszystkim Gzer Bu-Jam, przed którym drżą „kży” i „dży”, nie mogę spełnić obietnicy. Dostępu do ziemskiej władczyni broni cała armia liliowych drani, a „dży” mi nie ufają. Myślą, że jestem przekupiony przez „żmijowatych”. A na co mi ich forsa…

— Pewnie na nic — przytaknął z uśmiechem Wir.

— O to, to! Możesz mi zawierzyć i umówić na rozmowę z władczynią?

— Wierzę i mogę.

— Kiedy?

— Teraz. Chodźmy gdzieś, gdzie nikt nie chodzi i jest jakiś mur, za którym można ukryć światło bijące z ekranu.

— A, taka sprawa! — zawołał z satysfakcją „kży” i zaprowadził Norina w bok od głównej alei, gdzie przecinała ścieżkę długa płyta z wykutymi w niej pouczającymi sentencjami. Takie tablice spotykało się w różnych rejonach miasta, lecz Wir nigdy nie zauważył, by ktokolwiek czytał te napisy.

Znał codzienny rozkład zajęć Rodis. Powinna być teraz na górze. Faktycznie, na sygnał jego SDG, Faj odpowiedziała natychmiast. Pojawiła się na zaimprowizowanym na kamiennej tablicy ekranie, ubrana nie w zwykłą tormansjańską odzież, jaką nosiła w Skarbnicy Historii, lecz w krótkiej białej sukience z głębokim dekoltem.

— Uuu! — wyrwał się po raz drugi Tormansjaninowi okrzyk ni to zdziwienia, ni to zachwytu.

Astronawigator powiedział o „kży”, chcącym się skontaktować na prośbę Ewizy Tanet. Rodis wezwała Gzera Bu-Jama, by wszedł w pole zasięgu nadajnika, parę sekund mu się przyglądała i powiedziała:

— Przyjdź do mnie!

— Kiedy i gdzie?

— Chcesz teraz? Podejdź, nie zwracając na siebie uwagi pod pomnik Władcy Czasu i idź na prawo od niego do ósmego domu przy ulicy Ostatniej Wojny. Za pierwszym razem przyjdź sam. Ile czasu ci na to potrzeba? Będę na ciebie czekała i zaprowadzę do siebie.

Rodis przerwała połączenie, a Wir natychmiast wyłączył SDG.

— No i fajnie! — zakrzyknął uradowany „kży”. — Jakie to wszystko proste u prawdziwych ludzi! Dobrze, przekaż ode mnie ukłony dla Ewizy Tanet! Szkoda, że więcej jej nie zobaczę.

— A to czemu? Kiedy przyjdziesz do Rodis, poproś ją, by połączyła się z gwiazdolotem i wezwała Ewizę.

— Tak! A o czym ja z nią będę gadał? — zaniepokoił się „kży”.

— Chociaż na nią popatrzysz!

— Dobre i to. Uuu, dzięki, przyjacielu! Czas na mnie. — Tormansjanin mocno uścisnął dłoń Ziemianina.

Wir się uśmiechnął. Niełatwo było zyskać wdzięczność mieszkańca stolicy Jan-Jah.

Gdyby astronawigator znowu zabłądził w zaułkach Starego Miasta, tym razem przywiódłby go na miejsce ostry słuch Ziemianina. Z daleka słuchać było ujadanie psów, bo psy były równie źle wychowane, jak ich właściciele.

Sju-Te wybiegła do przedpokoju, słysząc zgrzyt otwieranych zamków. Z okrzykiem: „Dziękuję, dziękuję!” rzuciła się w stronę przybyłego, lecz zastygła, powstrzymana nieśmiałością. Okazało się, że dostała tymczasem niebieski kawałek plastiku z odpowiednimi znakami i stemplami, dający prawo przebywania w stolicy.

Wir Norin ucieszył się, słysząc jedyny w swoim rodzaju głos dziewczyny, niższy, niż gardłowe falsety większości Tormansjanek, lecz wyższy i bardziej dźwięczny niż piersiowe mezzosoprany kobiet z gwiazdolotu. Sju-Te z macierzyńską troską kobiet Jan-Jah, zobowiązanych przede wszystkim nakarmić mężczyznę, przygotowała kolację z zapasów gospodarza i zmartwiła się, usłyszawszy, że ten nie jada niczego wieczorem, a tylko pije jakiś specjalny napój. Gdyby kosmonauta wiedział, ile trudu włożyła w przygotowanie jedzenia na prymitywnych tormansjańskich palnikach, postarałby się na pewno chociaż coś skubnąć. Nie mając pojęcia o płytkach grzewczych i wiecznie zapaćkanych rondlach, spokojnie odmówił posiłku. Dziewczyna poprosiła o pozwolenie przyjścia, kiedy mężczyzna odpocznie. Ma do niego ważne pytanie.

„Ważne pytanie” zadane zostało, ledwie stanęła w progu i Wir Norin nie zdołał szukać wykrętów pod przenikliwym, żądającym prawdy spojrzeniem.

— Tak, Sju-Te, nie jestem mieszkańcem Jan-Jah, lecz pochodzę z bardzo dalekiej planety, zwanej Ziemią. Z tego gwiazdolotu, o którym słyszałaś, lecz, jak widzisz, nie jesteśmy bandą kosmicznych zbójów i szpiegów. Jesteśmy jednej krwi, nasi wspólni przodkowie ponad dwa tysiące lat temu żyli na jednej planecie, na Ziemi. Wszyscy pochodzicie stamtąd, nie z żadnych Białych Gwiazd.

— Wiedziałam! — zawołała triumfalnie dziewczyna. — Jesteś zupełnie inny, od razu zauważyłam. Czuję się przy tobie lekko i radośnie, jak nigdy w życiu! — Dziewczyna opadła na kolana, chwyciła dłoń astronawigatora i przycisnęła do policzka, zamykając oczy.

Wir delikatnie wyswobodził dłoń, czule i ostrożnie podniósł małą Tormansjankę i posadził obok siebie na kanapie.

Opowiedział jej o Ziemi, o ich przybyciu tutaj, o śmierci trojga Ziemian. W SDG było parę „gwiazdek”, ułatwiających poznanie życia na Ziemi.

Tak zaczęły się ich wspólne wieczory. Nieumiarkowana ciekawość i podziw miłej słuchaczki cieszyły Wira, tłumiąc nękające go od jakiegoś czasu przeczucie, że nie zobaczy więcej rodzinnej planety.

Już w pierwszych chwilach po wylądowaniu na Tormansie odczuwał całym sobą nieprzyjazną atmosferę psychiczną. Ogólna nieżyczliwość, podejrzliwość, a szczególnie głupia i śmieszna zawiść sąsiadowały z pragnieniem wybicia się za wszelką cenę z ciemnej masy. To ostatnie zjawisko Ziemianie tłumaczyli wcześniejszym kolosalnym przeludnieniem, gdy poszczególne jednostki tonęły bezimiennie w nieprzebranym ludzkim oceanie. Atmosfera psychologiczna Jan-Jah podobna była złej wodzie, w jaką czasem wpada pływak. Zamiast spokoju i czystości dawała uczucie wstrętu, świerzbienie i brud. Takie miejsca nazywano dawniej na Ziemi „złą wodą”. Tam, gdzie rzeki nie spływały z promiennych gór, gdzie potoki nie były odświeżane przez źródełka, lasy i czyste deszcze, a przeciwnie, tworzyły się bagna, martwe odnogi i zamknięte stawy, przesycone zgnilizną umierających resztek życia. Podobnie było z atmosferą psychiczną: tysiącletni zastój, dreptanie w miejscu, nawarstwienie złych myśli i zastarzałych uraz prowadzi do tego, że ginie „świeża woda” czystych uczuć i wysokich celów tam, gdzie zabrakło „wiatru” poszukiwania prawdy i wyrozumiałości dla potknięć.

Zapewne przebywanie w złej „wodzie psychicznej” zrodziło przeczucie tragicznego końca.

Wir Norin wspominał katastrofalne skutki, jakie nastąpiły na różnych planetach, w tym również na Ziemi przed nastaniem komunizmu, kiedy cywilizacja nieostrożnie wydobywała na powierzchnię groźne dla życia śmieci z archaicznych okresów rozwoju planety. Gaz, ropa naftowa, sole, wciąż żywe kultury bakterii, pogrzebane niegdyś pod wielokilometrowymi warstwami geologicznymi, wyszły znów na wierzch, wypuszczone w obieg biosfery, zatruwając wodę morską, wysuszając glebę, krążąc w powietrzu. Trwało to tysiąclecia. Wobec takiej działalności niebezpieczna zabawa z substancjami radioaktywnymi w Godzinie Byka przed świtem wyższej formy społecznej, była krótkotrwała i nie tak znacząca. Tu na Tormansie ludzie, naruszając równowagę przyrody, zdegradowali też ludzką psychikę poprzez fatalne warunki życia. Podobnie jak nafta i sól wydobywane z głębi planety, spod rozerwanego pokrowca wychowania i samokontroli wyszły na jaw archaiczne relikty zezwierzęcenia, przeżytki pierwotnej walki o byt.

W odróżnieniu jednak od pierwotnego zwierzęcia, którego zachowanie uwarunkowane było twardymi prawami dżungli, postępowanie niewychowanego człowieka było nieprzewidywalne. Brak współczucia dla innych wywodzi się z przekonania: „Świat jest stworzony dla mnie” i okazuje się kardynalnym błędem w wychowaniu dzieci. Dlatego człowiek zazdrości i szkodzi swojemu bliźniemu, który z kolei nauczony jest mścić się z całej mocy swego bydlęcego kompleksu niższości. W całym życiu Tormansa uderzała wszechogarniająca i bezustanna zawziętość, której odczucie boleśnie raniło serca Ziemian, wychowanych w przyjaznej ziemskiej atmosferze.

Tym bardziej zaskakująca okazała się dla Norina Sju-Te ze swą troską o innych, dobrocią i czułością, nie wiedzieć skąd objawionymi w świecie Jan-Jah. Dziewczyna zapewniała, że nie jest wyjątkiem, że są jeszcze tysiące podobnych do niej kobiet na planecie.

Martwiło to astronawigatora, ponieważ cierpienie takich ludzi jest znacznie silniejsze od innych. W oczach dziewczyny Wir dostrzegał głębię duszy, która przezwyciężyła własny mrok i rozpaczliwie broniła się przed osaczającą ciemnością.

Niełatwo kiełkowały w jego duszy czułość bliskości i bolesny żal, kiedyś tak typowe dla jego przodków, a utracone, jako nieprzydatne, w światłej erze komunizmu.

Trzeciego dnia przy śniadaniu zauważył, że Sju-Te jest czymś niezwykle poruszona. Czytając w jej duszy jak w otwartej księdze, wyczuł jej gorące pragnienie zobaczenia czegoś, o czym dawno marzyła, lecz nie miała odwagi o to poprosić. Przyszedł jej z pomocą, mówiąc jakby od niechcenia, że ma dziś wolny ranek i chętnie przejdzie się z nią, dokąd tylko zechce. Dziewczyna wyznała, że chciałaby zwiedzić Pneg-Kir, niedaleko pod miastem. Brat pisał jej, że było to pole największej bitwy dawnych czasów, w której poległ jakiś ich przodek (na Tormansie ludzie nie znali swych rodowodów) i obiecał ją tam zawieźć. Chciałaby tam pojechać na pamiątkę brata, ale dla samotnej dziewczyny, nieznającej stolicy, byłoby to zbyt niebezpieczne.

Wir Norin i Sju-Te wepchnęli się do przepełnionego wagonu transportu publicznego, jadącego w dymie, z rykiem, z częstymi zrywami i hamowaniami wykonywanymi nerwowo, a raczej prymitywnie przez kierowcę. Przez zapylone okna ledwie majaczyły jednakowe ulice z uschniętymi tu i ówdzie drzewkami. We wnętrzu panowała nieznośna duchota. Z rzadka, po głośnej awanturze, otwierano okna, a wówczas do środka wdzierał się nagrzany kurz, wywołując nową falę przekleństw, okna więc znów zamykano. Mężczyzna i dziewczyna stali naciskani ze wszystkich stron, uczepieni podwieszonych u sufitu uchwytów. W końcu tłum ich rozdzielił. Wir zobaczył, jak Sju-Te ze wszystkich sił stara się uniknąć zbliżenia z młodym człowiekiem z szerokim nosem i asymetryczną twarzą, którą bezczelnie przysuwał do niej. Stojący przed nią drugi, zupełny jeszcze młodzik, z fanatycznym wyrazem oczu popychał dziewczynę plecami w stronę starszego kolegi. Sju-Te spotkała się wzrokiem z Wirem, prychnęła ze wstydu i oburzenia, i odwróciła się, nie chcąc narażać Ziemianina na szarpaninę z pasażerami. Być może zbyt dobrze pamiętała spotkanie z chamskim portierem hotelowym, który musiał później całować pokornie jej stopy. Astronawigator pojął wszystko w ułamku sekundy, wyciągnął dłoń i oderwał nachalnego młodzieńca od Sju-Te. Tamten odwrócił się i zobaczył wysokiego, silnego osobnika, patrzącego nań bez gniewu. Klnąc, usiłował się wyswobodzić z uścisku. Miał jednak wrażenie, że nie chwyciła go ludzka ręka, lecz stalowe kleszcze. Z dojmującym strachem młodzieniec poczuł jak palce wgłębiają się coraz bardziej w mięsień, zgniatając i paraliżując naczynia krwionośne i nerwy. Zakręciło mu się w głowie, kolana ugięły się i chłopak zawył z przerażeniem: „Przepraszam, już więcej nie będę!” Wir puścił go. Wtedy tamten zakrzyczał na cały wagon, że prawie go zabili za dziewczynę, niewartą złamanego grosza.

Ku zdziwieniu Norina większość pasażerów wzięła stronę kłamcy. Zaczęli wrzeszczeć i wygrażać mu pięściami.

— Wysiądźmy wcześniej! — szepnęła pobladła Sju-Te.

Rozpychając tłum łokciami, wyszli na puste, spalone słońcem przedpola. Sju-Te zaproponowała iść dalej na piechotę. Jej małe stópki stąpały dziarsko i niepowstrzymanie. Śpiewała Ziemianinowi stare pieśni i hymny bojowe z dawnych lat, mocno różniące się od rwanych rytmów, modnych obecnie w stolicy. Chwilami zatrzymywała się, by podkreślić melodię tańcem, on zaś radował się jej figurą i zręcznymi ruchami. Minąwszy wysuszoną podgórską równinę, przeszli ostatnie dwanaście kilometrów kamienną granią, porośniętą z rzadka starymi, cienkolistnymi drzewami, prawie wcale nie dającymi cienia. Zachodnia strona góry odsłaniała szeroką dolinę wysuszonego jeziora. Słaby wiaterek wznosił tam szare kłęby kurzu.

Obelisk z błękitnawego kamienia, przyozdobiony czarnymi, wykutymi w nim napisami, stał na granicy pola starodawnej bitwy, stosy zaś nieociosanych kamieni, rozrzucone tu i ówdzie, oznaczały miejsca pochówku. Było ich bardzo dużo. Szerokie pole, rozciągające się niemal po horyzont, było miejscami zryte transzejami i wałami. Czas zatarł ślad, wolno rosnące drzewa tormansjańskie wyrosły na użyźnionej trupami glebie, teraz jednak z cienkiej sieci cieni sterczały tylko głazy. Nic nie zostało, co przypominałoby o okrucieństwie gigantycznej bitwy, cierpieniach rannych, lęku pokonanych, wrzuconych do jeziora. Ponure miejsce, na pół martwe drzewa, spękana ziemia…

Gorący wiatr szeleścił w gałęziach, jakieś zielonkawe owady ospale pełzały u korzeni. Sju-Te wybrała największy kurhan o piramidalnym kształcie, zbudowany z ułomków o ciemnoczerwonym odcieniu zaschniętej krwi i uklękła przy nim. Przyłożywszy palce do skroni i pochylając głowę, zaczęła szeptać modlitwę. Wir czekał dopóki nie dopełni obrzędu. Gdyż dziewczyna podniosła się, spytał:

— Kto tutaj walczył i kogo pokonano?

— Legenda powiada o starciu między władcami przedniej i tylnej półkuli. Zginęły setki tysięcy ludzi. Zwyciężył władca przedniej i na całej planecie ustanowiono jedną władzę. Bitwę tę określa się jako zwycięstwo mądrości nad ciemnymi, wstecznymi siłami.

— Pani przodkowie walczyli po stronie zwyciężonych?

— Tak!

— A gdyby zwyciężyli wasi ludzie? Czy życie byłoby inne?

— Nie wiem. A po co je zmieniać? Stolicą byłoby pewnie Kin-Nan-Te. Domy budowano by inaczej, tak jak u nas, w formie wież. Może moi przodkowie zostaliby „żmijowatymi”…

— I chciałaby pani przynależeć do tej elity?

— O, nie! Wciąż się bać o pozycję, oglądać za siebie, podejrzewać wszystkich i być powszechnie znienawidzona? Może jestem głupia i niewykształcona, ale nie chciałabym tak żyć. Lepiej wcale…

To właśnie „lepiej wcale” przenikało świadomość młodych Tormansjan, należących do klasy „kży” i warunkowało nieprzezwyciężony fatalizm. „Po co żyć?” wydawało się nieodpartym argumentem.

Wir Norin raz jeszcze ogarnął spojrzeniem wypalone pole. Siła wyobraźni zapełniła je chrzęstem maszyn bojowych, krzykami i jękami setek tysięcy ludzi, stosami zwłok na zrytej, kamienistej glebie. Odwieczne pytania: „Dlaczego? Po co?” wydawały się na tym tle dziwnie bezzasadne. Oszukani ludzie, wierząc, że walczą o swoją przyszłość, za „swój” kraj, swoich bliskich, umierali, przyczyniając się do wywyższenia oligarchów, piramidy hierarchii i jeszcze większego ucisku. Bezsensowne cierpienia i niepotrzebne zgony…

Zwrócił się z westchnieniem do dziewczyny:

— Chodźmy stąd, Sju-Te!

Ziemianin i Tormansjanka zeszli ze wzgórz. Wir zaproponował, by przeciąć na przełaj grzbiet starej drogi, kierując się na okrągłą górkę ze zrujnowanym budynkiem na szczycie, majaczącym smutno w szarej dali. Szybko dotarli na miejsce. Astronawigator zauważył, że Sju-Te zmęczyła się i postanowił zrobić postój w cieniu ruin. Dziewczyna położyła się na ziemi, podpierając głowę rękami. Norin spostrzegł, że uważnie przypatruje się ścianie i marszczy czoło, jak gdyby usiłując coś sobie przypomnieć. Nagle wstała i obeszła dookoła rozwalinę. Potem długo oglądała napisy i relief przedstawiający ogromną dłoń, wyciągniętą w jakby geście przyjaznej pomocy. Trochę uspokojona, usiadła znów obok Wira, obejmując kolana rękami w pozie żywo przypominającej Czedi i długo w milczeniu patrzyła w dal na miraże błękitnych jezior, które wchłaniały dym i kurz Ośrodka Mądrości.

— Ile masz lat? — spytała nagle.

— Według waszej liczby lat, które są znacznie krótsze niż na Ziemi, sto sześćdziesiąt lub czterdzieści dwa wedle kalendarza Białych Gwiazd, identycznego z ziemskim.

— U was to dużo czy mało?

— Na dawnej Ziemi na waszym poziomie rozwoju, był to średni wiek, nie młody i nie stary. Obecnie to wciąż młodość. Według naszych kryteriów mój wiek psychologiczny to dwadzieścia dwa, dwadzieścia trzy lata, a u Rodis dwadzieścia pięć. Mamy długie dzieciństwo. Nie infantylizm, lecz przedłużone dzieciństwo w sensie postrzegania świata. A pani ile ma lat?

— Osiemdziesiąt lub dwadzieścia według Białych Gwiazd. Zbliżam się do naszego ostatecznego wieku i zostało mi pięć lat, nim wejdę do Pałacu Łagodnej Śmierci. Ciebie dawno by już tam wysłali. Nie… gadam głupoty, jesteś przecież uczonym i żyłbyś tu długo jako „dży”!

— Nie mogę sobie wyobrazić tej okropności!

— Nie ma w tym niczego okropnego. Tak jest nawet lepiej. Nie spędzamy dzieciństwa w lepszych szkołach, jak przyszli „dży”, których tam męczą wiedzą niepotrzebną do życia. Nie chorujemy, bo umieramy w pełni sił…

— Jest pani przygnębiona, Sju-Te? Proszę mi spojrzeć w oczy!

Przeniosła na niego smutny wzrok, jakby mówiący: „Widzę koniec swojej drogi życiowej”.

— Nie — odpowiedziała powoli. — Po prostu dzisiaj już drugi raz stykam się z dawną śmiercią.

— Jak to? To także pomnik? Co tu się wydarzyło?

— Nie pomnik, lecz świątynia. W Wieku Głodu i Mordu żył sławny lekarz Rce-Juti. To on wynalazł sposób Łagodnej Śmierci. Jego następcy i asystenci zbudowali ten chram Przyjaznej Dłoni nad bezdenną studnią zamierzchłej przeszłości. Rce-Juti rzekł wszystkim słabym, nieuleczalnie chorym, zmęczonym życiem, prześladowanym i zagubionym: „Przyjdźcie tutaj wszyscy, a ofiaruję wam spokój, dam łagodną śmierć. Przyjdzie do was łagodna i piękna, młoda i kusząca. Na tej planecie nikt nie może dać niczego lepszego, a wy sami przekonaliście się, ile warte są puste obietnice”. I mnóstwo ludzi przychodziło do niego. W pierwszej komnacie zmywali z siebie kurz drogi, zrzucali ubrania i nadzy wstępowali do następnej, wysoko sklepionej sali, gdzie pogrążeni w głębokim śnie umierali szybko i bezboleśnie… Bezdenna studnia przyjmowała ich ciała. Zrozpaczeni, ci, którzy stracili zdrowie lub bliskich, nie przestawali przychodzić, wychwalając mądrość lekarza. To było bardzo dawno…

— I z tego dobrodziejstwa wynika państwowy obowiązek umierania. Pałace Łagodnej Śmierci, podział ludzi na „kży” i „dży”… Czy mądry Rce-Juti mógł przewidzieć tak straszne następstwa?

— Nie wiem — odpowiedziała bezradnie.

— I nie trzeba — rzekł Norin, patrząc na jej rozwiane włosy.

Pochyliła się ku jego twarzy i jej drżąca, ostrożna dłoń musnęła, zdawało się, samo serce Norina. Wyobraził sobie gigantyczne czarne ściany inferna, otaczające Sju-Te, za którymi nie było dla niej niczego, żadnej opoki dla wiary ani duszy.

Wysiłkiem woli pokonał tę wizję, uśmiechnął się i powiedział jej, że jest mądra i czarująca i o tym, jak bardzo mu się podoba.

Sju-Te spojrzała na niego wzrokiem jaśniejącym ufnością, po czym wstała zgrabnie i szybko jak mieszkanka Ziemi. Poszli w stronę mrocznego miasta, a dźwięczny głos Tormansjanki niósł się po pustynnej równinie: „Swój ostatni rok żyję na świecie, nie bywając w innych miastach, nie znając nikogo dobrego…” Wpadająca w ucho melodia przypominała Norinowi coś bardzo znanego, słyszanego we wczesnym dzieciństwie.

13. Statku — wzleć!

Wir Norin rozstał się z Sju-Te na skrzyżowaniu ulic, z których jedna prowadziła do niewielkiej wytwórni przyrządów pomiarowych, w której pracowało wielu przyjaciół Taela. Dziewczyna miała się spotkać z jednym z nich, by załatwić sobie pracę.

Wróciła do domu uskrzydlona — wszystko zgadzało się z jej marzeniami. Wkrótce jednak zgasła radość, ustępując miejsca zmartwieniu, gdy dowiedziała się, że czas pobytu Ziemian na Jan-Jah dobiega końca. Tylko dwoje z nich zostało w stolicy, reszta przebywała już w gwiazdolocie.

Norin tego wieczoru długo czekał, aż dziewczyna wyjdzie ze swego pokoju, ale nie zjawiała się. Nie pojmując jej nastroju, (intuicja psychiczna nie podpowiadała mu niczego złego), w końcu sam zastukał do jej drzwi.

Sju-Te siedziała przy stole z głową złożoną na wyciągniętych rękach. Na jego widok jej twarz nie przybrała jednak wyrazu poczucia winy, jaki miała zawsze, gdy uważała, że popełniła jakąś niezręczność lub przyznawała się do słabości. Rzeczywiście przypominała smutną ptaszynę, gitaukę. Poderwała się, zatroszczyła się, by usadowić wygodnie gościa, sama zaś siadła na położoną na podłodze poduszkę i długo bez słowa wpatrywała się w swego ziemskiego przyjaciela. Wir przejrzał jej uczucia: myślała o ich rychłej rozłące.

— Wkrótce twój gwiazdolot odleci? — spytała w końcu.

— Wkrótce. Chcesz polecieć z nami? — wyrwało mu się pytanie, jakiego nie powinien zadawać.

Na twarzy dziewczyny odbiła się ostra wewnętrzna walka, burząca spokojny smutek. Oczy wypełniły się łzami, oddech stał się przerywany. Po długim milczeniu odparła z trudem:

— Nie… Nie myśl, że jestem niewdzięczna, jak wiele z nas albo, że… cię nie kocham. — Jej smagłe policzki silniej pociemniały. — Zaraz wracam!

Zniknęła w ściennej szafie na odzież, która służyła jej za garderobę.

Wir Norin wpatrywał się w pstrokate wzory dywanu, rozmyślając o jej odmowie lotu na Ziemię. Naturalna mądrość, zawsze towarzysząca Sju-Te, powstrzymuje ją od tego kroku. Rozumie, że byłaby to ucieczka, że na Ziemi utraciłaby cel i sens życia, który właśnie się pojawił, że będzie tam się czuła bardzo obco.

Ledwie słyszalnie stuknęły drzwiczki szafy.

— Wir! — usłyszał jej szept, odwrócił się i zamarł.

Stała przed nim całkiem naga w czystym, szczerym porywie. Poruszające było połączenie kobiecej śmiałości z dziecięcą wstydliwością. Patrzyła na Wira błyszczącymi, smutnymi oczyma, jakby żałując, że nie może dać mu niczego więcej. Rozpuszczone, czarno-siwawe włosy opadały po obu stronach krągłej dziecięcej twarzyczki na szczuplutkie ramiona. Młoda Tormansjanka stała triumfalnie, zamknięta w sobie, jakby spełniała jakiś rytuał. Dotknąwszy złożonymi dłońmi serca, wyciągnęła je do astronawigatora.

Norin wiedział, że według kanonów Jan-Jah, oddawała mu to, co najdroższe i najważniejsze w życiu młodej „kży”. Nie mógł odrzucić takiej ofiary, najwyższego na Tormansie wyrazu miłości i oddania. I nie zamierzał odrzucać. Astronawigator objął Sju-Te, mocno przytulając do siebie.

Pozostało niewiele czasu do świtu. Wir siedział przy łóżku dziewczyny. Spała mocno, podłożywszy złożone dłonie pod policzkiem. Patrzył na spokojną, przepiękną twarz ukochanej. Miłość wyniosła ją ponad świat Jan-Jah i moc oraz czułość kochanka uczyniły niedostępną dla strachu, wstydu albo smutnej obawy, zrównując z ziemskimi siostrami. Skłonił ją, by doceniła swoją urodę i lepiej zrozumiała zmienność swej natury. A ona? Rozbudziła jego pamięć o najpiękniejszych dniach życia…

Przed oczami Norina przepływały nieprzerwanym korowodem, uchodząc w bezkresną dal, zapamiętane obrazy z Ziemi. Tajemnicza dolina w Karakorum, otoczona bastionami fioletowych skał, pokrytych śnieżnymi czapami. Tam, nad rzeką o barwie berylu, nieustannie szemrzącą na czarnych kamieniach, stał lekki, parujący w gorącym powietrzu, budynek stacji badawczej. Droga w dół wiodła płynnymi zakrętami wśród gęstwiny ogromnych himalajskich jodeł do osady naukowców, służącej nasłuchiwaniu sygnałów z najgłębszych sfer kosmosu. Astronawigator bardzo lubił wspominać lata spędzone na budowie nowego obserwatorium, na stepowym brazylijskim płaskowyżu, niskie przeloty nad wyżyną Llanos z ogromnymi stadami zebr, żyraf i białych nosorożców, przywiezionymi tutaj z Afryki; pierścieniowo sadzone lasy Afryki Południowej z niebieskim i srebrzystym listowiem; srebrnosine noce w śniegach Grenlandii; wstrząsane groźnymi podmuchami wiatru budynki jedenastego węzła astro-sieci na brzegu Oceanu Spokojnego.

Jeszcze jeden węzeł na Azorach, gdzie morze jest tak bezdennie przejrzyste w cichych dniach… Wycieczki dla relaksu do świętych dla każdego Ziemianina przybytków starożytnej Hellady, Indii i Rusi…

Żadnej troski o przyszłość, oprócz codziennego skupienia na powierzonej pracy, oprócz pragnienia, by stać się lepszym, silniejszym, odważniejszym i zdążyć zrobić jak najwięcej dla powszechnego użytku. Radosna duma z pomagania bez końca wszystkim i każdemu z osobna, niegdyś właściwa tylko kalifom z arabskich baśni, zapomniana w ERŚ, a obecnie dostępna każdemu. Nawyk, by opierać się pomocy innych i cieszyć się ich uwagą. Możliwość zwrócenia się do każdego człowieka, którego powstrzymywała jedynie silnie rozwinięta delikatność, rozmawiać z nim o wszystkim, prosić o udzielenie wszelkiej pomocy. Czuć wokół siebie krąg dobrych myśli i uczuć, poznać się wzajemnie, dzięki przenikliwemu współodczuwaniu. Pustelnie, gdzie można odpocząć od bezgranicznie różnorodnego świata, a także pragnienie, by dzielić się z innymi: radością, wiedzą, sztuką i mocą…

Pochylony nad śpiącą Sju-Te, Wir Norin doświadczył niezwykle silnego pragnienia, by również jego tormansjańska ukochana odwiedziła wszystkie wspaniałe miejsca na jego rodzinnej planecie.

Młode kobiety są w głębi duszy większymi nomadami niż mężczyźni, lepiej przystosowują się do zmiennych warunków, dlatego ciężej odczuwają ciasnotę inferna. Marzył o tym, by niezliczone rany, jakie odniosła tutaj ta młoda dusza, zaleczyły się na Ziemi bez śladu… i wiedział, że tak się nigdy nie stanie.

Sju-Te wyczuła jego spojrzenie i nierozbudzona jeszcze do końca z przyjemnego snu, długo leżała z zamkniętymi oczami. W końcu zapytała:

— Nie śpisz, ukochany? Odpocznij tu przy mnie. — Zaspany głos miał dziecinne brzmienie. — Miałam sen tak piękny, jak nigdy! Jakbyś odjechał ode mnie, nie na długo, do jakiegoś małego miasteczka. Wybrałam się powitać ciebie. To było nasze i nie nasze miasto. Ludzie, których spotykałam, emanowali dobrocią, gotowi pomóc mi ciebie szukać, proponowali odpoczynek, wskazywali drogę tam, gdzie mogłam zabłądzić. Szłam ulicą o dziwnej nazwie: ulica Miłości, po chodniku porośniętemu z obu stron świeżą i miękką trawą do rzeki pełnej wody i tam byłeś ty! — Sju-Te odnalazła dłoń Wira i przyłożyła ją sobie do policzka, ponownie zasypiając.

Wir nie śmiał się poruszyć, czują dziwną gulę narastającą w gardle. Jeśli sen, sprowadzony jego myślami, był dla niej nieziszczalnym marzeniem, to jakże mało miłości istniało w oceanie życia codziennego Tormansa, w którym przeżyje swój króciutki żywot ta istota tak czysta, jak przeniesiona z Ziemi! Od dawna dręcząca go myśl, stała się teraz nieznośna. Ujął powoli jej dłoń i zaczął okrywać pocałunkami krótko przycięte paznokietki z białymi kropkami. Tak samo, jak sploty sinych żyłek pod skórą, czy lekko zaczerwienione białka oczu były to ślady chorowitego dzieciństwa, złego odżywiania, trudnego życia matki. Sju-Te, nie budząc się, uśmiechnęła się, zaciskając mocno rzęsy. Zdumiewające, jak na tej nędznej glebie mogły wyrastać tak piękne kwiaty! Zrujnowana rodzina, odróżniająca człowieka od dzikiego zwierza, wyzwalająca w nim to, co najlepsze, nieustannie broniła go przed surową przyrodą. I bez rodziny, bez macierzyńskiej opieki, wyrastają takie osoby, jak Sju-Te! Czyż nie jest to dowodem słuszności Rodis, jej wiary w naturalną dobroć człowieka? Na Ziemi także nie ma już rodziny w dawnym pojęciu tego słowa, ale nie unicestwiliśmy jej, lecz rozszerzyliśmy na całe społeczeństwo…

Wir Norin wstał i rozejrzał się po zawieszonym kobiercami i portretami pokoju, przysłuchując się stukom i tupotom, jakie zaczęły dochodzić ze wszystkich stron budzącego się domu. Na ulicy zapiszczał jakiś pies, przejechała z hałasem ciężarówka.

Coraz większy ogarniał go smutek, odczucie znalezienia się w ślepej uliczce, z której on, bywały w świecie i wyszkolony psychicznie, nie umiał znaleźć wyjścia. Jego przywiązanie do malutkiej Sju-Te przeobraziło się w potężną miłość, wzbogaconą w czułość tak silną, o jaką siebie nie podejrzewał. Owo współczucie wyzwalało w wychowanym do dawania szczęścia innym Ziemianinie chęć samoofiary. Trzeba poradzić się Rodis! Gdzie ona jest?…

Faj Rodis spędziła tę noc na rozważaniu problemu „kży”. Gzer Bu-Jam przyszedł na drugie spotkanie w Świątyni Trzech Kroków z paroma kolegami. „Kży” rozpoczęli swą pierwszą wizytę od sporu o przewagę umiejętności i wolności postępowania nad „dży”. Faj zgasiła ich zapał, mówiąc, że to pozorna wolność. Pozwalają im tylko na to, co nie szkodzi prestiżowi ani ekonomii państwa i nie zagraża „żmijowatym”, odgrodzonym od życia ludu murami przywilejów.

— Zastanówcie się nad waszym pojęciem wolności, a wtedy zrozumiecie, że daje tylko prawo do niskich postępków. Wasz protest przeciw uciskowi uderza przede wszystkim w ludzi niewinnych, nieuczestniczących w tym procederze. Władcy nieustannie wmawiają wam, że muszą chronić naród. „Przed kim?” — może warto zapytać? Gdzie są ci rzekomi wrogowie? Majaki, za pomocą których zmuszają was do ofiar i wypaczają waszą psychikę, prowadząc was na manowce.

Gzer Bu-Jam długo milczał, potem długo opowiadał Faj o wielowiekowych prześladowaniach „kży”.

— Wszystko to — oznajmił — zostało wymazane z historii i zachowało się tylko w ustnych przekazach.

Rodis dowiedziała się o masowych otruciach, nasilających się z woli władców, gdy do wydobywania naturalnych zasobów planety nie potrzeba było aż tylu robotników. I odwrotnie, o przymusowym zapładnianiu kobiet w czasach, gdy odmawiały rodzenia dzieci, które czeka przedwczesna śmierć, a bezlitośni słudzy państwa, lekarze i biolodzy rozprowadzali pomiędzy nimi odpowiednie środki. O tragedii pięknych i zdrowych dziewcząt, zabranych jak jałówki i zamkniętych w specjalnych ośrodkach do rodzenia dzieci.

Próba pełnego zastąpienia ludzi automatami zakończyła się krachem i nastąpiła fala powrotna ciężkiej pracy fizycznej, skoro z punktu widzenia społeczeństwa kapitalistycznego ludzie byli znacznie tańsi od skomplikowanych robotów. Te miotania się ze skrajności w skrajność nazywano mądrą polityką władców i przedstawiano ustami uczonych jako pasmo sukcesów na drodze do szczęśliwego życia.

Rodis, jako historyk, dobrze znała prawo Ramgola stworzone dla kapitalistycznych formacji społecznych: „Im biedniejszy kraj albo planeta, tym większe nierówności przywilejów i izolacja poszczególnych warstw społeczeństwa”. Dostatek czyni ludzi bardziej szczodrymi i życzliwymi, kiedy jednak przyszłość nie zapewnia niczego, oprócz życia na niskim poziomie, nasila się powszechna zawiść.

Uczeni pomagali we wszystkim władcom: wynaleźć nową, straszliwą broń, trucizny, surogaty żywności i tworząc otumaniające lud rozrywki, zaciemniające prawdę sprytnymi sloganami. Stąd wzięły się u ludu nienawiść i brak zaufania do uczonych, pragnienie poniżania i bicia, a nie tylko zabijania sługusów reżimu. „Kży” nie rozumieją ich języka, wiele ich słów ma inne znaczenie niż u „dży”.

— Gdy chodzi o język, sami sobie jesteście winni — stwierdziła Rodis. — U nas, na Ziemi, były także czasy, gdy przy różnorodności języków i poziomów kultury te same słowa miały kompletnie inne znaczenia, nawet w obrębie jednej mowy w różnych klasach społecznych. A jednak udało się pokonać ten wielki problem, zamieniając ziemską ludzkość w jedną wielką rodzinę. Możecie obawiać się czegoś innego: im niższy poziom kultury, tym silniej skażona zostaje pragmatyczna użyteczność każdego słownego pojęcia, przybierająca drobne odcienie znaczeniowe w miejsce ogólnego rozumienia. Na przykład słowo „miłość” może u was oznaczać piękną, jak i podłą rzecz. Walczcie o jasność i czystość słów, a wtedy zawsze dogadacie się z „dży”.

— O czym się tu dogadywać? Ich prawda nie jest naszą!

— Doprawdy? Życiowa prawda tworzy się wraz z tysiącletnimi doświadczeniami narodu. Szybkie przemiany życia w rozwiniętej technicznie cywilizacji zamącają dążenie do prawdy, czyniąc ją chwiejną, jak niezrównoważone szalki wagi emocjonalnej. Nie udawało się znaleźć wspólnej dla wszystkich prawdy z pomocą nauki, ponieważ brakowało kryteriów do jej zdefiniowania. Owe kryteria, a raczej miarki, okazywały się w różnych okresach ważniejsze od samej prawdy. Wiedziano o tym na Ziemi już w dawnych wiekach, w starożytnej Helladzie, Indiach czy Chinach… — Rodis zamyśliła się na chwilkę, po czym podjęła: — Porywy ku zrozumieniu zdarzały się u szalonych proroków, którzy intuicyjnie pojmowali ważność miary. W Apokalipsie, zwanej też Objawieniem Jana, jednej z podstaw religii chrześcijańskiej, padają słowa: „I widziałem, a oto koń wrony, a ten, co na nim siedział, miał szalę w ręce swojej”. To marzenie o wspólnej mierze dla wszystkich ziściło się dzięki wynalezieniu elektronicznych maszyn cyfrowych. Umożliwiły właściwą ocenę stosunku smutku do radości i harmonijnego zrównoważenia uczuć z obowiązkami. Mamy ogromną organizację, zajmującą się tymi problemami: Akademię Smutku i Radości. Razem z wami powinni ustanowić właściwą miarę i znaleźć prawdę, o którą warto walczyć bez cienia lęku…

— Prawda to istota rzeczy, a kłamstwo rodzi się ze strachu. Nie upierajcie się jednak przy narzucaniu wszystkim jedynej prawdy, pamiętajcie o subiektywizmie. Człowiek zawsze chce uczynić ją obiektywną, królową wszystkich formuł, lecz każdemu jawi się ona w trochę innym świetle.

— Wychowanie w prawdzie nie powinno być obciążone abstrakcyjnymi formułkami. Przede wszystkim chodzi o rzeczywisty postęp na wszystkich poziomach życia. Kiedy odrzucicie złorzeczenie i obcowanie ze zdrajcami prawdy, nasycicie swój umysł dobrymi i czystymi myślami, a wówczas będziecie niepokonani w walce ze złem.

Tak oto Faj Rodis, krok po kroku, uparcie, ale bezstronnie, przeciągała nić porozumienia między „kży” a „dży”. Reszty dokonały liczne kontakty. Po raz pierwszy przedstawiciele obu grup spotkali się jak równy z równym w podziemiach Świątyni Czasu.

Tael był zdumiony żywością umysłów, zadziwiającą pojętnością i pełną otwartością na nowiny u tych, których przywykli uważać za tępą i bezmyślną grupę społeczeństwa. „Kży” przyswajali nowe idee nawet szybciej, niż wytrenowane, lecz bardziej skostniałe umysły „dży”.

— Dlaczego się nie garnęli do wiedzy, czemu ich rozwój dawno się zatrzymał? — pytał inżynier Rodis. — Okazuje się przecież, że są wcale nie gorsi od nas!

— Wasz największy błąd tkwi w samych pojęciach; „my” i „oni”. To są tacy sami ludzie, jak wy, sztucznie upośledzone przez wasze społeczeństwo i zmuszone żyć w warunkach twardej walki o byt. Krótkie życie powoduje rozwój tylko najbanalniejszych uczuć i dlatego „kży” zaniżają swój poziom pod ciężarem nieuporządkowanego życia. Tak samo w pierwotnych tropikalnych dżunglach żyjące tam przed tysiącami lat plemiona traciły wszystkie siły tylko na jedno: żeby przetrwać. Z pokolenia na pokolenie coraz bardziej wyrodniały, tracąc twórczą energię. Nawet potężne słonie ze stepów lub ogromne hipopotamy wielkich rzek karlały w lasach, zamieniając się w podrzędne stworzenia. Wasza „dżungla” to krótkie życie z perspektywą bliskiej śmierci w dusznej ciasnocie przeludnionych miast z marnym jedzeniem i nieciekawą pracą.

— Tak, ogólnie „kży” to tylko tanie ogniwa pośrednie między drogimi maszynami — oznajmił Tael. — Żadnego mistrzostwa ani radości używania. Maszyna robi wszystko lepiej i szybciej, a ty jesteś przy niej tylko „za podręcznego”, jak mówi Gzer Bu-Jam. „Umieracie chorzy i mądrzy, a my młodzi i głupi, co jest lepsze dla człowieka?”, zadali mi pytanie. Próbowałem im wytłumaczyć, że marna praca każdego z nas, kimkolwiek by nie był, odbija się na naszych bezbronnych braciach, dzieciach, rodzicach, a nie na prawdziwych ciemiężcach, którzy mają ochronę. „Jak możecie tak postępować? — spytałem i w końcu zrozumieli.

— A pomimo tego „oni” mają przewagę nad „wami” — stwierdziła Faj. — Spójrz, jacy to dziarscy chłopcy, ci kompani Gzer Bu-Jama! Nie potrzeba im wiele, dlatego są swobodniejsi. Szkoda, że nie widziałeś, jak zachowywał się Gzer, gdy zobaczył przez SDG Ewizę Tanet! Z jaką dziecinną i naiwną nabożnością na nią spoglądał! „Zobaczyłem drugi raz swoje marzenie i teraz mogę umrzeć!” — zawołał. Rzekomo gruboskórny i ciemny „kży”!

Zabuczał cichy sygnał SDG i Rodis odpowiedziała. Na ekranie pojawił się Wir Norin, który powiedział:

— Chcę przyprowadzić do was Sju-Te.

— Ją?

— Tak. Dla bezpieczeństwa przyjdziemy do podziemi.

— Czekam na was.

Na widok Faj Rodis, Sju-Te cichutko westchnęła, co zabrzmiało jak szloch. Rodis chwyciła ją za ręce i przyciągnęła do siebie, spoglądając na jej otwartą, uniesioną ku niej twarz.

— To pani jest władczynią Ziemian?… Głupia jestem, niepotrzebnie pytam — powiedziała Sju-Te, padając na kolana przed Faj, która dźwięcznie się roześmiała i lekko podniosła dziewczynę, której wargi zadrżały, a po policzkach spłynęły gęste łzy. — Proszę mu powiedzieć… On mówi, że to wszystko nie tak, ale ja nie rozumiem. Do czego jestem potrzebna Ziemianinowi, skoro jesteście takie?… Na Wielką Żmiję, jestem jak żółty pisklak Cza-Hik przy ziemskich kobietach!

— Powiem mu — odpowiedziała poważnie Rodis, sadzając ją obok siebie i trzymając za rękę.

Długo milczała. Sju-Te zadyszała nerwowo i Faj się jakby ocknęła.

— Jesteś wrażliwa i mądra, Sju-Te, dlatego nie zamierzam niczego przed tobą ukrywać. Mój drogi Wirze! Trafiła ci się szansa jedna na milion. Nie jest boginią, lecz stworzeniem innego typu: wróżką. Takie malutkie przejawy dobra od dawna cieszyły się szczególną sympatią w ludzkich baśniach.

— Dlaczego szczególną? — spytała cicho Sju-Te.

— Bogini to heroiczna geneza, opiekunka herosa, prawie zawsze wiodąca go ku sławnej śmierci. Wróżka to bohaterka zwykłego życia, przyjaciółka mężczyzny dająca mu radość, czułość i powodzenie w działaniach. Ta baśniowa różnica wyrażała marzenia ludzi w przeszłości. Ale znaleźć wróżkę tutaj, na Tormansie?! Co teraz zrobisz, biedny Norinie? — zapytała go, przechodząc na ziemski.

— Nie jestem biedny! Gdybym tylko mógł ją zabrać ze sobą, ale ona mówi, że to niemożliwe!

— Ma rację, to mądra mała kobietka.

— Rozumiem ją i zgadzam się. Możliwe jest jednak inne, przeciwstawne wyjście…

— Wirze! — zawołała Rodis. — To przecież Tormans, planeta udręki w głębokim infernie!

Norin rozeźlił się w tym momencie i niczym prawdziwy Tormansjanin zaczął przeklinać inferno, Tormans i ludzki los w języku Jan-Jah, bogatym w klątwy związane z nieszczęściem. Sju-Te poderwała się wystraszona, lecz Faj objęła jej talię ściśniętą zielonym paskiem i zatrzymała na miejscu.

— To nic. Mężczyźni zawsze się tak zachowują, gdy coś nie idzie po ich myśli.

— Zdecydowałem się!

— Być może na twoim miejscu postąpiłabym tak samo, Wirze — nieoczekiwanie zgodziła się Rodis i kontynuowała po ziemsku: — Zginiesz tu, ale przyniesie to wielki pożytek, jej zaś dasz kilka miesięcy, bo raczej nie lat, szczęścia. Uważaj na siebie! Ona umrze, gdy tylko nadejdzie twój koniec. Nie boi się śmierci. Najstraszniejsza dla niej jest rozłąka z tobą. Tylko kobiety z Tormansa mogą przejawić taką dzielność i wytrwałość w uczuciach, nie licząc się z niczym, co może je za to spotkać. Gdzie są koordynaty drogi powrotnej?

— U Menty Kor. Przygotowaliśmy je jeszcze podczas pierwszego oblotu Tormansa.

— Będziemy martwić się o ciebie, Wirze!

— A ja? Mam jednak nadzieję, że dożyję przylotu drugiego GPP i zobaczę, jeśli nie ciebie, to przynajmniej rodaków.

— Idź już, Wirze! Będziemy jeszcze mieli okazję się spotkać przed odlotem. Może jednak zmienisz decyzję…

— Nie! — odpowiedział tak twardo, że Sju-Te, nie rozumiejąc ani słowa, zadrżała. Domyślała się tematu rozmowy dwojga Ziemian dzięki kobiecej intuicji i znowu zalała się łzami, gdy Rodis pożegnała się z nimi długimi pocałunkami.

Wkrótce po spotkaniu z Faj, Wir zjawił się w instytucie fizyczno-technicznym, największym w stolicy, zatrudniającym najwybitniejszych uczonych z całej planety. Inżynier Tael uprzedził Norina, że na tutejszym „warsztacie” może mówić swobodniej, niż na innych. Inżynier nadawał wielkie znaczenie temu spotkaniu.

Zebrani rozsiedli się według ścisłego porządku hierarchii stopni naukowych. Na przedzie, w pobliżu prezydium, siedzieli najznakomitsi, cenieni przez władze. Wielu miało na piersi błyszczące emblematy: fioletowa kula Jan-Jah, okolona złotą żmiją.

Za plecami szacownych i zasłużonych niedbale rozmieścili się przedstawiciele średniej warstwy, a w końcu sali stłoczyła się młodzież. Dopuszczono ich w ograniczonej liczbie.

Wir Norin poznał już wystarczająco dobrze świat naukowy Tormansa, by wiedzieć, jak wyglądało w nim rozdzielanie stanowisk, poczynając od rozmiarów apartamentu i wysokości pensji, a kończąc na przydziałach świeżej, niefalsyfikowanej żywności z magazynów zaopatrujących „żmijowatych”. Ze wszystkich absurdów życia na Jan-Jah najbardziej zdumiewało Norina, jak za takie nędzne priorytety mogły sprzedawać się najpotężniejsze umysły planety. Widocznie, gdy chodziło o wszystko poza ich wąską specjalnością, nie byli zbyt potężni, choć utalentowani.

Zresztą, wielu uczonych zdawało sobie z tego sprawę. Większość zachowywała się hardo i wyzywająco, jak czynią to zwykle ludzie ukrywający kompleks niższości.

— Wiemy już o pańskim wystąpieniu w instytucie medyczno-biologicznym — zagaił przewodniczący, surowy, żółtawy człowieczek — ale tam powstrzymywał się pan od oceny nauki Tormansa. Rozumiemy delikatność mieszkańców Ziemi, ale tu może pan mówić swobodnie i ocenić naszą naukę tak, jak na to zasługuje.

— Odpowiem ponownie to samo: zbyt mało wiem, by ogarnąć całość tutejszej wiedzy i porównać do naszej. Dlatego to, co powiem, należy traktować jako ogólne, bardzo powierzchowne wrażenia. Czy spostrzeżenia ziemskich przybyszów są zawsze trafne? Nie raz zdarzało mi się tutaj słyszeć, że nauki ścisłe mają rozwiązać wszystkie problemy ludności Jan-Jah.

— A u was, zdobywców kosmosu, tak nie jest? — spytał przewodniczący.

Wir Norin pokręcił głową.

— Nawet jeśli posługujemy się stwierdzeniami opartymi na niepodważalnych faktach, nauka w swym największym rozkwicie jest nieobiektywna, niestabilna i niewystarczająco ścisła, aby podjąć się wszechstronnego modelowania otoczenia. Pewien wybitny ziemski uczony, żyjący w dawnych czasach, lord Riley, sformułował to bardzo trafnie: „Nie sądzę, by uczony miał większe prawo uważać się za proroka, niż inni wykształceni ludzie. W głębi duszy wie przecież, że pod tworzonymi przezeń teoriami kryją się sprzeczności, jakich nie jest w stanie rozwiązać. Zagadki bytu, jeśli rozum ludzki w ogóle jest w stanie je przeniknąć, potrzebują innych narzędzi, niż tylko wyliczenia i eksperymenty…”

— Cóż za żałosna bezradność! Pozostaje tylko wezwać na pomoc jakieś bóstwo — rozległ się skądś ostry głos.

Norin zwrócił się w stronę niewidocznego sceptyka.

— Podstawowe prawo naszej psychologii nakazuje odnajdywać w sobie samym to, czego oczekujecie od innych. Cała ta trudna do wytępienia idea o bytach nadprzyrodzonych istnieje tylko w was: bogowie, superbohaterowie, super-uczeni… Wspomniany przeze mnie ziemski fizyk miał na myśli gigantyczne wewnętrzne siły ludzkiej psychiki i jej możliwość powstrzymania destrukcji świata, wynikającej ze skażenia praw natury i niedostatecznej wiedzy. Chodziło mu o konieczność dopełnienia badania zewnętrznego świata, tak typowego niegdyś dla nauki Zachodu naszej planety, introspektywną metodą Wschodu, opierającą się właśnie na osobistej mocy ludzkiego umysłu.

— To są szczyty jałowych rozważań — zaprotestował ktoś z końca sali. — Nie mamy na to czasu ani środków. Władze nie dają nam dużych dotacji, wy zaś patrzycie na nasze ubóstwo z punktu widzenia waszej bogatej planety.

— Ubóstwo i bogactwo wiedzy są względne — zripostował astronawigator. — U nas na Ziemi wszystko zaczyna się od pytania: Jaki pożytek odniesie człowiek w konsekwencji nawet małego wydatkowania sił duchowych i materialnych? Mówicie o braku środków? Dlaczego więc zamierzacie zawładnąć pierwotnymi siłami kosmosu, nie poznawszy należycie niezbędnych do tego narzędzi? Czyżbyście jeszcze nie pojęli, że każdy krok na tej drodze jest trudniejszy od poprzedniego, gdyż elementarne osnowy wszechświata są solidnie ukryte w dostępnych wam rodzajach materii? Nawet czasoprzestrzeń próżni dąży do tego, by przyjąć zamkniętą formę istnienia. Idziecie na przekór prądowi, który wciąż wzrasta. Niezmierny koszt, skomplikowanie i zapotrzebowanie energii waszych aparatów dawno już wyczerpały naturalne źródła energii planety i wolę życia waszych ludzi! Musicie pójść inną drogą: stworzenia społeczeństwa bezklasowego, złożonego z silnych, zdrowych i mądrych ludzi. Na to warto poświęcić wszystkie siły. Jeszcze jeden dawny ziemski uczony, matematyk Poincaré, stwierdził, że liczba objaśnień naukowych dla jakiegokolwiek zjawiska fizycznego jest bezgraniczna. Wybierajcie tylko takie kroki, z których każdy, choćby najmniejszy, posłuży szczęściu i zdrowiu człowieka.

— Zanim nauczymy się nieść cudze brzemię, uczymy się, jak go nie pomnażać. Staramy się, by żadne z naszych działań nie zwiększało summy problemów planety i dopasowało się do dialektyki życia, znacznie bardziej złożonej i trudniejszej, niż wszelkie umysłowe łamigłówki twórców nowych teorii naukowych i nowych kierunków w sztuce.

— Najtrudniejszy do pojęcia w życiu jest sam człowiek, ponieważ opuścił dziki świat natury nie przystosowany do nowej egzystencji, jaką powinien wieść dzięki sile swych myśli i błogosławieństwu uczuć.

— Brak u was ciągle przenikającej wszystko kultury, harmonii między działaniem a zachowaniem, profesją a moralnością, na samych szczytach cywilizacji Jan-Jah, jakimi są tutaj nauki matematyczno-fizyczne…

— A u was takie nie są?

— Nie. Wierzchołek nauki, w którym zbiegają się wszystkie dziedziny wiedzy, stanowi historia.

W tej chwili zabrał głos przewodniczący zebrania:

— Kierunek, jaki obrała nasza dyskusja nie jest zbyt interesujący dla zebranego tutaj kwiatu uczonych Jan-Jah.

Wir Norin zorientował się, że nie został zrozumiany.

— Proszę lepiej zaznajomić nas z ziemskimi koncepcjami budowy wszechświata — zasugerował osobnik z orderem „Żmii i Planety” i wielkimi zielonymi soczewkami na oczach.

Wir Norin spełnił życzenie swoich słuchaczy.

Opowiedział im o spiralnie helikoidalnej strukturze wszechświata, o światach Szakti i Tamasu, o skomplikowanych powierzchniach kosmicznych pól siłowych, podlegających prawom pięcioosiowych struktur elipsoidalnych, o troistej naturze wielkich i małych fal rozwojowych, o spiralnie asymetrycznej teorii prawdopodobieństw, zamiast liniowo symetrycznej, przyjętej przez naukę Jan-Jah, nie mogącej obejść się bez idei bytu nadprzyrodzonego. Mówił o zwycięstwie nad czasem i przestrzenią dzięki rozwiązaniu zagadki gwiezdnych mas ostatecznych, od dawna znanym uczonym Jan-Jah, tak samo jak Ziemianom: wielkości stałe Chandrasekhara i Schwarzschilda, a zwłaszcza po naprawieniu błędu w diagramie Kruskala, które zakończyło wyobrażenie anty-świata jako symetrii naszego. W istocie między Szakti a Tamasem zachodzi spiralna asymetria i wybuchowi kwazarów niekoniecznie odpowiada zapadanie się gwiazd w Tamasie.

Najtrudniej było przedstawić wyobrażenie wszechświata zamkniętego w sobie i w kręgu czasu, a zarazem wiecznie, nieskończenie istniejącego. Formuły matematyczne w rodzaju krzywych Lorenza nie pomogły, tylko skomplikowały kwestię, nie pozwalając ludzkiej myśli przezwyciężyć wszystkich „zamkniętych w sobie” systemów, sfer, kręgów czasu, które jawiły się tylko jako odzwierciedlenie chaosu infernalnego doświadczenia bezwyjściowości. Dopiero gdy człowiek zdołał pokonać kręgi infernalne i zrozumiał, że nie ma zamknięcia, tylko rozwijająca się w nieskończoność helikoida, wówczas, jakby powiedział pewien hinduski mędrzec, rozpostarł swoje łabędzie skrzydła w burzliwym biegu czasu nad szafirowym jeziorem wieczności.

— I dopiero wtedy zawładnęliśmy zdumiewającymi was psychicznymi mocami i przeczuciami oraz wynaleźliśmy Gwiazdoloty Prostego Promienia, zrozumiawszy anizotropową strukturę wszechświata.

— Gwiazdoloty przeszywają oś spirali, zamiast pokonywać nieskończenie długą drogę spiralną. Wyobrażenie uczonego oparte na logicznie liniowych metodach postrzegania świata podobne jest do tej spirali, nieskończenie okręcającej się wokół nieprzekraczalnej granicy Tamasu. Tylko we wczesnym wieku, zanim ustabilizują się w umyśle schematy poznawcze, przejawiają się w nim zdolności Prostego Promienia, uważane dawniej za nadprzyrodzone: na przykład jasnowidzenie, teleportacja i telekineza, umiejętność doboru z przyszłych możliwości tego, co najbardziej realne. Staramy się na Ziemi rozwinąć te umiejętności wraz z dojrzewaniem, dopóki nie ustali się największa moc organizmu: Kundalini, siła dojrzałości płciowej.

— Tej ogólnej prawidłowości podporządkowano rozwój życiowy, nieuchronnie pobudzający do myślenia na różnych poziomach wiekowych. Konieczne są do tego wytrzymałość narządów wewnętrznych organizmu oraz umiejętność przyswajania i gromadzenia informacji. Innymi słowy: niezależność od warunków zewnętrznych egzystencji najbardziej, jak to możliwe, skoro całkowita niezawisłość jest nieosiągalna.

— Żeby stworzyć istotę myślącą wznosząca się spirala ewolucji skręca się coraz gęściej, gdyż korytarz możliwych warunków robi się coraz węższy. Powstają coraz bardziej skomplikowane organizmy, upodabniające się do siebie, choćby pojawiały się w różnych punktach przestrzeni. Myślący organizm nieuchronnie staje się indywidualnością, w odróżnieniu od bezmyślnego członka stada na wcześniejszym stopniu rozwoju, jak mrówka, termit i inne stworzenia, zdolne do kolektywnego działania. Cechy myślącego indywiduum są w pewnym stopniu antagonistyczne wobec potrzeb społeczeństwa. Chcemy tego, czy nie, tak został stworzony ziemski człowiek, a w konsekwencji także i wy. Nie jest to przydatne dla poskromienia inferna, ale zrozumiawszy przypadkowość tej cechy, doszliśmy do koniecznego, teraz już świadomego skracania spirali w sensie ograniczenia indywidualnego rozrzutu emocji i pragnień, to jest konieczności narzucenia wewnętrznej dyscypliny jako dialektycznego bieguna wewnętrznej wolności. Z tego właśnie wynika powaga w traktowaniu nauki i sztuki, charakterystyczna cecha ludzi żyjących w wyższym ustroju komunistycznym.

— Jeśli zamiast skracania spirali społecznej nasilać się będą rozziew i ruina, pojawi się wtedy mnóstwo anarchistycznych osobowości (szczególnie w trudnych warunkach życia), odpowiednio nastąpi także dezintegracja w sztuce: zdeformowane obrazy, słowa i formy. Po szerokim oddziaływaniu tego rodzaju twórczości można ustanowić okresy upadku danego społeczeństwa, epoki nieodpowiedzialnych, niezdyscyplinowanych ludzi. W nauce Jan-Jah wyraźnie objawia się jej nieodpowiedzialny charakter, a w związku z tym nieumiejętność odnalezienia właściwej drogi. Pojedyncze efekty, bez harmonijnej kompozycji muzycznej, zorkiestrowanej do podstawowych potrzeb ludzkości… Przykładacie nadmierną wagę do niedojrzałych odkryć, nieskierowanych na wszechstronny pożytek, obracacie wszystkie siły i środki na coś, co w końcu okazuje się zboczeniem z głównego szlaku, mnożeniem bezsensownych formuł i pustych symboli.

Wir Norin zatrzymał się chwilę, potem stwierdził:

— Wybaczcie, nie chciałem poruszać kwestii społecznych, lecz widocznie my, Ziemianie nie umiemy myśleć inaczej, niż mając na oku główny cel: obronę pokoju, radości i twórczej pracy ludzkiej!..

Tormansjańscy uczeni przyjęli zakończenie mowy Wira ponurym milczeniem. Siedzieli nieruchomo, nie wyrażając swoich odczuć słowem ani gestem, dopóki prelegent, nieco zaskoczony reakcją audytorium, nie zszedł z katedry. Zresztą, odczuł narastającą niechęć już na początku swych socjologicznych spostrzeżeń. Ukłonił się i wyszedł z sali, całym swym jestestwem wyczuwając gwałtowną wrogość uprzywilejowanych słuchaczy. Kiedy zamknął za sobą drzwi, usłyszał zmieszany gwar, dochodzący do krzyku. Oczywiście nikt nie wyszedł, by go odprowadzić i Wir, nielubiący pożegnalnych ceremonii, nawet się z tego ucieszył, że zaoszczędził czas i wcześniej zobaczy Sju-Te.

Pół godziny później był już pod swoim domem. W jego duszy zrodziła się niejasna obawa: coś złego dojrzewało w jego przyszłych losach, być może w związku z wystąpieniem w instytucie fizyczno-technicznym. Tak, zrobił wrażenie na słuchaczach, ale jakiego rodzaju? Zachował się nie tak, jak należało, nie potrafiąc utrzymać się w ramach „czysto” naukowych Jan-Jah. Jednakże Tael podkreślał potrzebę takiego właśnie wystąpienia… Trzeba porozmawiać z Rodis, która potrafi dalej od niego zaglądać w przyszłość…

Złe przeczucia Norina znikły od razu, gdy ujrzał Sju-Te. Nigdy nie wyobrażał sobie, ile prawdziwego szczęścia można zaznać na granicy niebezpieczeństwa w tak małym pokoiku. Twarz dziewczyny jaśniała tak bezgranicznym oddaniem, że Wir zrozumiał, jak drogi mu jest każdy jej gest, dołeczki tworzące się przy uśmiechu, sposób chodzenia, jej dziwnie czuły głos, nie za wysoki ani zbyt niski, ni dźwięczny, ni głuchy. Zawsze potrafiła wnieść coś nowego, niespodziewanego do rozmowy, przechodząc nagle od euforycznej radości do trwożnych myśli o przyszłe losy, od gorącej, niemal zawziętej namiętności do smutnego skupienia się w sobie. Czasem, jakby się budząc, Sju-Te patrzyła na niego, jakby był jej życiową przepaścią, w którą gotowa była rzucić się ciałem i duszą, poświęcić wszystko do ostatniego tchnienia. Chwilami stawało przed jej oczyma widmo przyszłych nieszczęść, pojawiało się przenikliwe uczucie nietrwałości jej szczęścia z dziwnym przybyszem z międzygwiezdnej przestrzeni, nieogarnionej dla jej umysłu, a wówczas rzucała się mu w objęcia i zastygała bez tchu.

Często mu śpiewała, zaczynając zwykle od jakiegoś tęsknego motywu, ale potem puszczała się w zadziorny, rytmiczny tan. Zwierzała mu się ze swych dziecinnych marzeń, opowiadała o swych dziewczęcych przeżyciach z delikatnością uczuć i obserwacji, niedostępnych dla wielu ziemskich kobiet. I znowu śpiewała, zapatrzona w przyszłość, jak w mętną rzekę, płynącą powoli w nieznaną dal. Pragnął w takich chwilach zapomnieć o wszystkim, żeby tylko być z nią, czerpiąc z jej szczodrej miłości i samemu dawać jej z siebie wszystko. Nieziszczalne marzenie. Sytuacja na obcej planecie była zbyt złożona, skoro stał się katalizatorem rodzącej się walki o prawa człowieka, o wyjście z inferna! Czekał go jeszcze trudny moment, gdy gwiazdolot ze wszystkimi przyjaciółmi odleci na rodzimą planetę. Oczekiwanie na tę chwilę męczyło Wira, choć w zapasie zostało jeszcze wiele dni współpracy z Rodis i częstych rozmów przez SDG z załogą statku.

Tak myślał Wir Norin, ale się mylił.

Po opuszczeniu instytutu przez gościa, z tłumu kłócących się osób wyszedł niewysoki człowieczek, ze skórą tak żółtą, że wyglądał na chorego. Był jednak zupełnie zdrowy, pochodził po prostu z grupy etnicznej zamieszkującej górną szerokość geograficzną przedniej półkuli. Nar-Jang zapracował już sobie na podwójne imię, będąc znanym astrofizykiem. Pospieszył do gabinetu na czwartym piętrze instytutu, zamknął się w nim i otoczony kłębami dymu fajkowego, zabrał za wyliczenia. Twarz wykrzywiał mu chwilami sarkastyczny uśmieszek, rozpływający się ostatecznie w złowieszczej radości. Zebrał w końcu zapiski i udał się do poczekalni Wysokiej Rady, gdzie znajdował się punkt kontaktowy z najważniejszymi dostojnikami w sprawach najwyższej wagi państwowej.

Na wideo-ekranie pojawił się nadęty „żmijowaty”.

Uskrzydlony swoim odkryciem, Nar-Jang zażądał połączenia z Władcą. Odkryta przez niego tajemnica jest tak ważna i wielka, że może ją przekazać tylko samemu Czojo Czagasowi.

„Żmijowaty” długo wpatrywał się w astrofizyka z głębi ekranu, zastanawiając się nad czymś, wreszcie jego złe i chytre oblicze skrzywiło się w czymś na kształt uśmiechu.

— No dobrze! Będziesz musiał zaczekać, sam rozumiesz.

— Oczywiście, rozumiem…

— Więc czekaj!

Ekran zgasł i Nar-Jang, zapadając w wygodny fotel, oddał się rozkosznym marzeniom. Za takie doniesienie nagrodzą go orderem „Żmii i Planety”, tytułem Wiedzącej Żmii, dadzą piękną willę na brzegach Morza Równikowego. A Gae Od-Timfit, znakomita tancerka, o którą od dawna zabiegał, stanie się bardziej przychylna…

Drzwi rozwarły się z trzaskiem i weszło nimi dwóch silnie zbudowanych „liliowych”. Za ich plecami mignęła pobladła twarz portiera. Zanim astrofizyk zdążył się połapać, co się dzieje, wyciągnęli go z fotela, wykręcili ręce do tyłu i zawlekli do wyjścia. Wystraszony i wzburzony Nar-Jang zawołał o pomoc, grożąc, że się poskarży Czojo Czagasowi. Uderzenie w głowę momentalnie go ogłuszyło, przerywając lamenty. Oprzytomniał dopiero w samochodzie, rwącym wściekle do góry po nierównej drodze, i wtedy odważył się spytać porywaczy, dokąd i po co go wiozą. Mocny policzek przerwał dalsze pytania.

Wywlekli go z samochodu przed zamkniętą na głucho bramą ciemnoszarego domu, otoczonego żelaznym płotem. Serce Nar-Janga zadrżało od mieszanych uczuć strachu i ulgi. Mieszkańcy stolicy bali się rezydencji Gen Szi, groźnego pierwszego zastępcy Czojo Czagasa. Astrofizyka pognali na dół, do podziemia. W jaskrawo oświetlonym pomieszczeniu aresztant zmrużył oczy. Strażnikom wystarczyło jedno mgnienie, by zerwać z jego odzieży zapinki, pas i rozerwać koszulę od góry do dołu. Zasuszony naukowiec w jednej chwili zamienił się w żałosnego oberwańca, podtrzymującego wstydliwie opadające portki. Ostre pchnięcie w plecy wystarczyło, by drżąc z lęku i złości znalazł się przed wielkim biurkiem, za którym siedział Gen Szi. Drugi władca planety uśmiechał się życzliwie i Nar-Jang poczuł się trochę pewniej.

— Moi ludzie byli nadgorliwi — oświadczył Gen Szi. — Widzę, że niedokładnie przekazano wam rozkaz — zwrócił się do „liliowych” — przywieźć nie przestępcę, tylko ważnego świadka.

Chwilę przyglądał się żółtawemu astrofizykowi, potem powiedział cicho:

— No, składaj meldunek! Mam nadzieję, że postanowiłeś niepokoić władcę z rzeczywiście ważnego powodu, inaczej sam rozumiesz… — Od jego uśmiechu przeszło Nar-Janga mrowienie na całym ciele.

— Wiadomość jest tak ważna, że mogę ją przekazać tylko samemu Wielkiemu — odrzekł twardo.

— Wielki jest zajęty i życzył sobie, by nie przeszkadzać mu przez dwa dni. Gadaj szybko!

— Chciałbym zobaczyć się z władcą. Rozgniewa się, jeśli powiem to komuś innemu — oznajmił uczony, spuszczając oczy.

— Nie jestem dla ciebie „kimś innym” — odparł ponuro tamten. — Nie radzę się upierać.

Nar-Jang milczał, starając się przezwyciężyć strach. Nie ośmielą się mu zrobić niczego, dopóki posiada tajemnicę, która może zginąć wraz z nim.

Astrofizyk pokręcił milcząco głową, bojąc się, że głosem ujawni strach. Gen Szi również milcząc zapalił długą fajkę i jej dymiącym końcem wskazał kąt pomieszczenia.

Natychmiast przyskoczyli do Nar-Janga „liliowi” i zdarli z niego spodnie; dwaj inni strażnicy zdjęli kołpak ze stojącego w kącie przedmiotu. Gen Szi wstał ospale i zbliżył się do grubo ciosanej drewnianej figury umaaga. Dawniej na planecie Jan-Jah używano owych zwierząt, obecnie prawie wymarłych, do jazdy wierzchem i w zaprzęgu. Pysk umaaga szczerzył się w zwierzęcym uśmiechu, a jego grzbiet wyciosany był był w kształcie ostrego klina.

„Liliowy” zapytał:

— Zwykłe siedzenie, władco albo?…

— Albo! — odpowiedział Gen. — On jest uparty, a siedzenie wymaga czasu. Spieszę się.

„Liliowy” skinął głową, wstawił pokrętło w łeb drewnianego zwierza i zaczął nim obracać. Klinowaty grzbiet zaczął otwierać się jak zapadka.

— No cóż, załóżcie mu strzemiona! — polecił władca, wypuszczając kłąb dymu.

Nim siepacze go pochwycili, Nar-Jang zrozumiał swój los. Wśród ludu od dawna krążyła opowieść o strasznym wynalazku Gir Bao, poprzednika Gena Szi, za pomocą którego można było wydobyć dowolne zeznanie z każdego mężczyzny. Sadzano ich na wierzch umaaga i drewniana szczelina na grzbiecie zaczynała powoli się zaciskać. Dzikie przerażenie złamało całkiem upór i godność ludzką astrofizyka. Wrzeszcząc: „Wszystko powiem!”, podpełznął do nóg władcy, przywierając do podłogi i błagając o litość.

— Odstawcie strzemiona! — rozkazał Gen. — Podnieście go i posadźcie… nie, nie na umaaga, w fotelu!

I Nar-Jang, przeklinając własną nikczemność, drżąc i zachłystując się, opowiedział jak dzisiaj rano ziemski gość wygadał się na zebraniu w instytucie fizyczno-technicznym, nie domyślając się, jakie wnioski wyciągną uczeni Jan-Jah z nakreślonego dla nich obrazu wszechświata.

— I ty jeden okazałeś się mądry?

— Nie wiem — zająknął się astrofizyk.

— Możesz nazywać mnie wielkim — poinformował łaskawie Gen Szi.

— Nie wiem, wielki. Od razu poszedłem kreślić i wyliczać.

— I co?

— Gwiazdolot przybył do nas z niewyobrażalnej kosmicznej dali. Potrzeba co najmniej tysiąca lat, by wyprawa przedsięwzięta stąd dotarła do Ziemi, dwa tysiące lat na wymianę sygnałów.

— To znaczy?! — niecierpliwie krzyknął Gen Szi.

— To znaczy, że nie będzie żadnego drugiego gwiazdolotu… Uczestniczyłem w charakterze doradcy w rozmowach z Ziemianami… W dodatku — dodał pospiesznie — pokazane nam posiedzenie, decydujące o zniszczeniu Jan-Jah, to fałsz i blef, mistyfikacja, puste zastraszanie. Nie będą nikogo ścierać z oblicza planety! Nie mają do tego pełnomocnictw!

— No, takie działania możliwe są i bez pełnomocnictw, zwłaszcza gdy są daleko od swoich władców — myślał głośno Gen Szi i nagle ostro tknął palcem uczonego: — Nikt o tym nie wie? Nikomu nie wygadałeś?

— Nie, nie, przysięgam na Żmiję i Białe Gwiazdy!

— I to wszystko, co możesz oznajmić?

— Wszystko.

Doświadczone ucho Gena Szi wyłowiło lekkie zawahanie w odpowiedzi. Uniósł wygięte, jak u większości mieszkańców Jan-Jah brwi, przeszywając ofiarę bezlitosnym spojrzeniem.

— Szkoda, że mimo wszystko trzeba będzie cię przewieźć na umaagu. Brać go!

— Nie trzeba! — zawył rozpaczliwie Nar-Jang. — Powiedziałem wszystko, czego się domyśliłem. Tylko… Zlituje się pan nade mną i przebaczy, o wielki?

— No?! — ryknął Gen, krusząc resztki oporu uczonego.

— Słyszałem rozmowę dwojga naszych fizyków. Przypadkiem, przysięgam na Żmiję! Jakoby rozwiązali zagadkę pola ochronnego Ziemian. Nie należy go przebijać uderzeniami kul ani wybuchami. Im silniejsze uderzenie, tym większa siła odrzutu. Ale jeśli rozsiekać je powolnym naciskiem polaryzowanego promienia kaskadowego, podda się naporowi. Jeden z nich powiedział, że chciałby wypróbować do tego swój generator kwantowy, niedawno zbudowany prototyp.

— Imiona?

— Du Ban-La i Niu-Ke.

— To już wszystko?

— W zupełności, o wielki. Nic więcej nie wiem, przysięgam…

— Możesz odejść. Dajcie mu igłę i płaszcz, potem odwieźcie, gdzie trzeba.

„Liliowi” podeszli do naciągającego spodnie Nar-Janga.

— Wyślijcie ludzi po tych dwoje fizyków! Nie, weźcie tylko Du Ban-La. Z kobietą stracimy więcej czasu, zawsze są bardziej uparte!

Dowódca „liliowych”, nisko się kłaniając, zniknął w drzwiach. Pozostali odprowadzili uczonego do wyjścia. Ledwie stanął za progiem, oficer w czerni, stojący cicho na uboczu, wstrzelił mu w potylicę długą igłę z pistoletu pneumatycznego. Igła bezdźwięcznie wbiła się między podstawą czaszki a pierwszym kręgiem szyjnym, przerywając życie Nar-Janga, który nie potrafił nauczyć się prostej prawdy, że nie skutkują żadne gwarancje, umowy ani błagania, gdy się ma do czynienia z bandytami. Resztki dawnej wiary w słowo, uczciwość albo współczucie zgubiły wielu Tormansjan, próbujących wysługiwać się oligarchom i wierzących w „prawo” i „sprawiedliwość” szajki morderców, jaką była w rzeczywistości Rada Czterech wraz z najbliższymi współpracownikami.

Gen Szi ruchem palca odesłał oficera w czerni i przeszedł do drugiego pomieszczenia z pulpitami i ekranami łączności. Nacisnąwszy niebieski przycisk, wywołał Kando Lelufa, czyli Ka Lufa, trzeciego członka Rady Czterech, zarządzającego gospodarką planety. Był to pulchny, malutki człowieczek, we wspaniałym paradnym stroju, przypominający Zeta Uga, lecz z pełniejszymi policzkami, maleńkimi żeńskimi usteczkami i piskliwym głosikiem.

— Kando, musisz zmienić plan zajęć — powiadomił go Gen bez wstępów. — Natychmiast do mnie przyjedź, będziemy stąd dowodzić pewną operacją. Nadarza się niezwykła okazja, by zrobić to, o czym myśleliśmy…

Minęło pół godziny i dwaj członkowie Rady Czterech, potężnie kurząc z fajek, ułożyli zdradziecki plan.

Czojo Czagas udawał się niekiedy do sekretnych komnat swego pałacu (nawet Gen Szi nie wiedział, co się znajduje w owych lochach pod wieżą). Tym razem władca był nieobecny tylko dobę, a to oznaczało, że tak czy inaczej jeszcze przez całą dobę będzie w ich rękach. W takim czasie można dużo zrobić!

Plan był prosty: aresztować Faj Rodis i Wira Norina, zmusić ich torturami, by powiedzieli wszystko, co trzeba, w telewizji, a potem jak najszybciej zabić. Ziemianie nie będą walczyć z całą planetą. Oczywiście, najlepiej byłoby sprowokować gwiazdolot do aktywnego działania i skłonić katuszami władczynię Ziemian, by rozkazała uderzyć na Ogrody Coama i zlikwidować Czagasa, jako głównego winowajcę. Wielka była moc gwiazdolotu. Z Ogrodów zostanie jama, w której przepadną ochroniarze i najbliżsi zausznicy władcy, nie mówiąc już o nim samym. Zet Ug też tam zapewne będzie, tak więc Gen Szi i Ka Luf staną się po ich śmierci pierwszymi osobami w państwie. Wszystkich świadków należy uwięzić, w tym również tego głupca Taela, co nie umiał nawet szpiegować!

— Na przyszłość trzeba się zatroszczyć o bunkry ukryte głęboko pod ziemią. Ziemskie gwiazdoloty, raz odkrywszy drogę, znowu się tutaj pojawią. Rozkażę, by wszyscy zdolni do pracy w stolicy nie byli zsyłani do Pałacu Łagodnej Śmierci ani w jakieś odległe miejsca, niech zrobią z nich armię podziemnych robotników — rzekł Gen Szi.

— Mądra myśl! — zapiszczał Ka Luf.

Podczas gdy spiskowcy naradzali się na górze, do podziemnych kazamatów przytaszczyli pobitego, lecz wciąż opierającego się fizyka Du Ban-La. Okazał się bardziej uparty od łatwowiernego Nar-Janga i „liliowi” musieli posadzić go na umaaga. Straciwszy głos od nieludzkiego wrzasku, zlany potem i łzami, fizyk poddał się i pod konwojem siepaczy pojechał po swój aparat.

Faj Rodis wraz z nastaniem nocy, zeszła do podziemia. Na dzisiaj zwołano duże wspólne zebranie „kży” i „dży”, służące połączeniu sił we wspólnej walce o wolność. Przysłuchując się ich rozmowom, Rodis wciąż zastanawiała się, jak pomóc Wirowi i jego umiłowanej wróżce Sju-Te. Nie wątpiła, jaka będzie decyzja wszystkich Rad Ziemi. Nie wyślą tu następnej ekspedycji, dopóki nie zakiełkują ziarna zasiane przez ludzi z „Ciemnego Płomienia” albo, w najgorszym wypadku, póki nie stanie się jasne, że Godzina Byka wciąż jeszcze trwa i demony ciągle władają Tormansem. W takiej sytuacji można zastosować przepis Wielkiego Pierścienia dotyczący zniszczenia reżimów, zamykających istotom myślących drogę do wszechstronnego poznawania świata, hamujących ich rozwój i chroniących inferno. Nikt nie zechce powielać błędów dawnych ziemskich kolonizatorów, osiedlających się w obcych stronach, nie znając historii, psychiki ani obyczajów tubylców, tym bardziej skoro owe ludy dysponowały własną, wysoko rozwiniętą kulturą.

To dobra idea: porozumieć się z Czagasem, by Wir Norin został legalnie na planecie Jan-Jah w charakterze historyka, obserwatora i korespondenta aż do przylotu następnego statku. Albo pod jeszcze lepszym pretekstem, że „wezwany” przez nią jakoby gwiazdolot wstrzymał lot, a astronawigator zostanie tutaj dla nawiązania łączności i przygotowania ewentualnego lądowania. Zapewni to Wirowi jakiś czas spokojnego życia…

Z otaczającej ciemności nadeszło poczucie groźnego niebezpieczeństwa, prędko zagęszczającego się, jak złowieszcze chmury, przygnane wiatrem. Psychika Rodis ostrzegła ją. Po raz pierwszy od chwili przybycia na Tormans czuła, że zawisła i nad nią śmiertelna groźba.

Wróg był blisko. Rozmyślania o Wirze osłabiły jej normalną czujność i spóźniła się co najmniej godzinę. Wezwawszy Taela, zwierzyła mu się ze swoich obaw. Inżynier przyjrzał się jej uważnie i dreszcz przebiegł mu po plecach. Łaskawa, niemal czuła ostrożność ziemskiej kobiety zmieniła się w groźną determinację, połączoną z nieuchwytną szybkością ruchów i myśli. Cała wibrowała wolą, niczym mocno naciągnięta struna, oddziałując na uczucia otaczających ją osób.

Rodis doradziła, by zaczęli się rozchodzić dwoma głównymi i dalszymi tunelami. Szybko zlustrowała ich psychiki, czy nie znajdzie w którejś zapaści. Nikt z nich nie powinien wpaść w łapy „liliowych”, inaczej rozwinie się straszna sieć prześladowań.

Potem weszła na górę w towarzystwie Taela, koncentrując całą swoją moc na przyzwaniu Wira Norina. Mijały minuty, lecz nie odebrała odzewu.

— Spróbuję się połączyć z Władcą — powiedziała do Taela, wchodząc po schodach wiodących do jej sypialni.

— Ma pani na myśli Czojo Czagasa? — podjął inżynier, zadyszany od szybkiego wchodzenia.

— Tak. Z resztą nie warto gadać. Nie tylko są nieodpowiedzialni, w dodatku wrodzy Czagasowi.

— Na Wielką Żmiję i Błyskawicę! Przecież nie ma Czojo i teraz rozumiem…

— Jak to: nie ma? — (We wspomnieniach Rodis mignął obraz tajnego skarbca, zawierającego obiekty wywiezione z Ziemi).

— Udał się na dwie doby do tajnej rezydencji i przekazał, jak zwykle, uprawnienia Genowi Szi.

— Chcą więc nas schwytać pod jego nieobecność i wymusić torturami, by coś dla nich zrobić albo po prostu nas zabić, żeby statek ukarał Czagasa, to oczywiste. Ratuj Norina, drogi Taelu. Zabierz SDG ze świątyni, odejdź z nim gdzieś opodal i nawiąż z nim łączność. Jest u siebie, postaram się go zaktywizować, ty zaś powiedz mu, gdzie ma się ukryć. Szybciej, Taelu, nie zwlekaj. W pierwszym rzędzie spróbują schwytać mnie. Szybciej! Też będę go wzywać ze swojego pokoju.

— A co będzie z panią? Jeśli zdołają…

— Mój plan jest prosty. Otoczę się polem ochronnym, dopóki nie połączę się z gwiazdolotem. Podaj mi namiary miejsca w opustoszałym parku, gdzie lądował dysk po wypadku Czedi. Na przygotowanie dysku potrzeba półtorej godziny. Potrwa dwadzieścia minut, nim przyleci Gryf Rift. Baterie dziewięcionoga wystarczą na pięć godzin, nawet przy nieustannym ostrzale. Mam wiele czasu w zapasie. Kiedy ukryjesz Wira, wróć tu z dziewięcionogiem i czekaj na mnie przy wyjściu czwartej galerii. Nastawię mój SDG na samozniszczenie przed rozładowaniem, a sama zejdę na dół, póki będą miotać się dookoła. Nie bój się, zaprogramuję wybuch do góry, by nie uszkodził budynku i nie odsłonił zejścia do podziemi. Jeszcze się nam przyda.

— Nie boję się niczego, oprócz… — Na chwilę głos Taela zdławił krótki szloch. — Boję się o panią, Rodis, moja gwiazdo, opoko, miłości! Nadchodzi coś okropnego!

Faj sama zmagała się ze złowróżbnym przeczuciem, ostrym klinem przebijającym się z osaczającej ją ciemności do jej niezłomnej psychiki. Najwidoczniej Tormansjaninowi udzieliło się to uczucie.

— Idź już, Taelu. Możesz się spóźnić z ratunkiem dla Norina.

— Proszę mi pozwolić wejść z panią na górę! To tylko dwie minuty. Chcę się upewnić, że nie przedostali się do pani pokoju.

— Nie dadzą rady. Zagrodziłam wejście, jak zawsze, gdy schodzę do podziemi.

Bardzo ostrożnie przesunęli płytę ścienną w sypialni Rodis. Przykładając palec do ust, Faj podkradła się do drzwi drugiego pokoju, usłyszała głośne buczenie dziewięcionoga i zajrzała do środka. W rozwartych na oścież drzwiach na korytarz kłębiło się sporo ludzi w czarnych kurtach z opuszczonymi kapturami i w rękawicach, przypominających dawnych oprawców. Szerokie przejście między pomieszczeniami górnego piętra było zapełnione „liliowymi”, majaczącymi w rozmytych konturach pola ochronnego. Z tyłu dźwigano coś ciężkiego, pozostali zaś stali nieruchomym szeregiem, nie strzelając ani nie rzucając się do ataku.

Niezauważona przez nich Faj cofnęła się do sypialni.

— Pospiesz się, Taelu!

Inżynier cofnął się w otwarte wciąż przejście i jeszcze się obejrzał. Całe jego oddanie i uwielbienie dla Rodis odmalowały się na jego twarzy w wyrazie przedśmiertnego pożegnania.

Faj objęła go i ucałowała z taką siłą uczucia, że na chwilę zaćmiło mu wzrok. Taelowi przypomniały się w tej chwili filmy o Ziemi, o chłodnej i czułej ziemskiej miłości, dziwnie łączącej się z dziką namiętnością…

Po chwili zbiegał krętymi schodami w nieprzenikniony mrok, a Rodis podskoczywszy, nacisnęła gzyms, zamykając tajne przejście.

Stolica zasypiała wcześnie i o tej porze w dzielnicy „dży” panowała cisza. Wir Norin zbudził się nagle. W wyłożonym dywanami pokoiku Sju-Te ledwie dawał się słyszeć równy oddech śpiącej. Usłyszał nieme zawołanie z ciemności: „Obudź się, Wirze! Ocknij się! Niebezpieczeństwo!”.

Zerwał się, momentalnie przeganiając resztki snu. Rodis! Co się stało?

Zbudziwszy Sju-Te, pobiegł do siebie, włączył dziewięcionoga i zobaczył ciemny pokój Rodis. Parę sekund później obraz się zmienił i zjawił się Tael…

Sju-Te ogarniały na przemian strach i zachwyt podczas szalonej jazdy na SDG po ciemnych ulicach miasta. Na kopule dziewięcionoga mogła zmieścić się tylko jedna osoba. Wir wziął dziewczynę na ręce. Fantastyczna koordynacja i wyczucie równowagi utrzymywały go na mknącej z ogromną prędkością niewielkiej maszynie. Astronawigator zatrzymał ją na rozwidleniu dróg za miastem. Za radą Taela objechał wolno spory krąg, spryskując glebę specjalnym środkiem, dostarczonym wcześniej przez inżyniera. Ten utajniony przed władcami syntetyk na długo paraliżował zmysł powonienia. Puszczone ich śladem psy przestały być groźne. Pozostały już tylko dwa kilometry do miejsca lądowania dyskoida.

Tymczasem Rodis wyszła z sypialni i wrogowie zobaczyli ją przez nieszczelną osłonę. Ruszyli się, wskazując na nią palcem i dając znaki stojącym z tyłu. Faj wzmocniła pole, szara ściana zakryła poruszające się postaci, a przejście pogrążyło w mroku. Niewidoczna dla wrogów, wezwała statek ściągającym promieniem. Przy tarczy, na której płonęły obecnie tylko dwa światełka towarzyszy i trzeci Taela, siedziała Menta Kor. Natychmiast obudziła Gryfa Rifta, który zjawił się w parę sekund. W całym gwiazdolocie zadźwięczał sygnał alarmowy. Reszta załogi zaczęła szykować dysk, ostatni z trzech zabranych z Ziemi. Rift, pochylony trwożnie nad pulpitem, prosił Rodis, by nie czekała dłużej i uciekała do lochów.

— Dziewięcionóg da sobie radę bez ciebie. Od dawna obawiałem się czegoś takiego i nie mogłem się nadziwić twojemu flirtowi z Czojo Czagasem.

— To nie on.

— Tym gorzej. Im bardziej władza im się wymyka, tym robią się niebezpieczniejsi. Przylecę do ciebie niezwłocznie. Na światłe niebiosa, kiedy w końcu wrócisz na statek, zamiast się taplać w piekle Tormansa?

— Tutaj jest cała masa ludzi nie gorszych od nas. Są zmuszeni przebywać tutaj od narodzin do śmierci. Ta myśl jest dla mnie nie do zniesienia. Boję się także o Wira.

— Otóż i on! Siedzi pod drzewami lądowiska dysku. Uciekaj natychmiast!

— Idę, nie zrywając łączności. Obserwujcie pokój. Ciekawa jestem, jak długo wytrzyma mój wierny SDG. Pożegnam się z nim dopiero z „Ciemnego Płomienia”.

Rodis zabrała ze stolika rolkę nieprzekazanych jeszcze na gwiazdolot zapisków i posławszy Gryfowi ucałowanie czubkami palców, poszła do sypialni.

Rozległ się wizg tak ogłuszający, że Faj zamarła na moment. Z ciemności pola ochronnego, niczym potworna paszcza, rozpalonym klinem wynurzył się nieznany mechanizm. Rozpruwszy ścianę osłony, błyszczącym promieniem uderzył w drzwi sypialni, odrzucając Rodis ku oknu, w pobliżu którego stał dziewięcionóg.

Gryf Rift wczepił się palcami w krawędź pulpitu, przybliżając do ekranu wykrzywione strachem oblicze.

— Rodis! Rodis! — wołał, starając się przekrzyczeć świst promienia, który emitowało dziwne urządzenie, wniesione do pokoju przez czarno odzianych siepaczy Gena Szi. — Kochana, moje niebo, powiedz, co mam robić?

Faj klęczała obok SDG, pochylając głowę nad odbiornikiem.

— Za późno, Gryfie! Jestem zgubiona. Błagam cię na wszystko, komendancie, nie mścij się za mnie! Nie powiększaj skali przemocy. Nie powinniśmy, zamiast świetlistego marzenia o Ziemi, zasiewać strachu i nienawiści w sercach ludu Tormansa. Nie pomagajcie tym, którzy zabijają na podobieństwo boga, karzącego okrutnie winnych i niewinnych, co jest najokropniejszym ludzkim wymysłem. Nie pozwól, by nasza ofiara była daremna! Odlatuj do domu! Słyszysz, Rift? Statku… wzleć!

Nie zdążyła pocieszyć się wspomnieniami z ukochanej Ziemi. Przypomniała sobie nędznych tormansjańskich chirurgów, lubiących eksperymentować z ożywianiem konających i zrozumiała, że nie może zwyczajnie umrzeć. Poderwała dźwigienki SDG wyzwalające wybuch, jednocześnie wysiłkiem woli zatrzymując serce i padła na aparat.

Wdzierający się z triumfalnym wrzaskiem oprawcy, stanęli nad nieruchomym ciałem w ostatniej minucie swego życia…

Z ust komandora Gwiazdolotu Prostego Promienia po raz pierwszy w długim życiu wyrwał się krzyk gniewu i bólu. Zielony ognik Faj Rodis zgasł na pulpicie. Tam zaś, gdzie stał SDG, wzbił się w czarne niebo słup niebieskiego ognia, roznosząc popioły spalonego ciała Faj w wyższych warstwach atmosfery, skąd równikowy prąd powietrzny zaniósł go na orbitę planety.

Epilog

„Gwiazdka” pamięci maszyny dawno przestała emitować film o wyprawie na Tormans, ale uczniowie wciąż siedzieli skamieniali z wrażenia. Nauczyciel nie obawiał się o silną psychikę dziewcząt i chłopców Ery Podanych Rąk i pozwolił im przetrawić to, co zobaczyli. Pierwsi ocknęli się Kimi i Puna, zawsze najbardziej bystrzy.

— Postarzałam o tysiąc lat! — zawołała Puna. — Co za straszny świat! I mieszkają w nim nasi ziemscy krewniacy. Czuję się jak struta. Może nie powinnam oglądać inferna?

— Nie postarzałaś się, ale zmądrzałaś — odparł nauczyciel z uśmiechem. — Mądrzeć zawsze niełatwo. Wydoroślejecie, gdy zrozumiecie, że wiedza, jaką daje wam szkoła i doświadczenia, jakim was poddaje, nie służy jedynie temu, by nabić wasze głowy prostą summą faktów i definicji. To konieczny korytarz, którym każdy musi przejść, żeby wyostrzyć swoje instynkty, nauczyć się odczuć wartość wiedzy ogólnej, a przede wszystkim ostrożności w działaniu i delikatnego postępowania z ludźmi. Korytarz jest bardzo wąski i trudny do przejścia.

— Teraz wszystko rozumiem — zgodziła się Puna — nawet systemy ochronne, które wydawały mi się niepotrzebne. Są absolutnie niezbędne! Im bardziej złożona jest struktura społeczeństwa, tym łatwiej może ono popaść w inferno. A do tego — dorzuciła pospiesznie — wszystkie myśli, postępki i marzenia powinny służyć zmniejszaniu ludzkich cierpień i powiększaniu zakresu wolności.

— Tak, masz rację! — poparł ją gorąco Kimi. — Odniosłem inne, bardzo dziwne wrażenie. Ziemia stała się tysiąc razy bardziej przyjazna i piękniejsza. Teraz zrozumiałem, jak cudowny jest nasz dom w nieskończonym świecie i dlaczego należało go stworzyć. Wszystko to jednak jest jakby cienką zasłoną, skrywającą za sobą bezdenne ciemności w przeszłości człowieczeństwa i losach planet. Zostanę historykiem, jak ona, będę pracować w Akademii Smutku i Radości.

— „Ona”, to oczywiście Faj Rodis? — zapytał nauczyciel.

— Tak! — przytaknął gorliwie Kimi. — I przekonacie się, że nie pomyliłem się w wyborze.

— Wnuczka Faj Rodis uczy się w szkole trzeciego cyklu na półkuli południowej w okolicach Durbanu — podsunął chytrze nauczyciel.

— Jak to? — wybuchnął chłopak.

— Faj zostawiła na Ziemi córkę, która poślubiła syna Gryfa Rifta. Mają córkę i syna — wyjaśnił wychowawca. — Żyją też potomkowie pozostałych kosmonautów. Wiem o synach Czedi i córkach Ewizy, którzy przyszli na świat po powrocie tamtych z Tormansa — dorzucił.

— Choć jedna wróciła z fizyczną raną, a na pewno obie z duchowymi — zauważyła Dalwe. — Nie da się bezkarnie przejść przez inferno, czego obie doświadczyły. Od razu poczułam strach, gdy zrozumiałam, jak krucha jest ludzka kultura. Tormansjanie zdobyli kosmos, przemierzyli niewyobrażalną przestrzeń, a los im podarował wspaniałą planetę…

— Tak! I rozgrabili ją, staczając się w ciemną przepaść inferna, zabijając wzajemnie i czyniąc zło — dodała zdławionym głosem Iwetta.

— Wszystko u nich poszło na opak, jak w Tamasie. Silna indywidualność i wybitne zdolności, zamiast służyć społeczeństwu, zamieniają człowieka w zamkniętego egoistę, wywyższającego siebie nad innych — oceniła marzycielska Kunti.

A Miran, bardziej pochmurny niż zwykle, dodał do tego:

— Zrozumiałem całą głębię problemu Tormansjan, kiedy wyjaśniło się ich odnoszenie do artystów. Nie rozumieli, że ludzie sztuki po kawałku wyrywali z łap śmierci fragmenty czasu, a z chaosu i próżni wydobywali piękno, marzenia, ideały, nieziszczające się od razu, ale możliwe, tworząc kolejne stopnie wyjścia z inferna, w odróżnieniu od chwilowych odczuć i nietrwałego szczęścia natury.

— Dobrze powiedziane, Miranie — pochwalił nauczyciel. — Właśnie na tym, by pomóc innym podnieść się z inferna, polega istota działania artysty. Bez tego jego talent jest ślepy, jakby nie był wielki. Spektrum czarów przyrody: zwierzęca siła ciała, poczucie niekontrolowanej swobody, kołowrót ciągłego koczowania, polowania i walki, „złe” czary i namiętności, wszystko to stanowi animalną istotę dzikich synów i cór Ziemi. Tej potężnej, pradawnej magii przeciwstawiacie potęgę wszechświatowej noosfery, na przekór pokonanemu samodzielnie „ja”.

— A co się stało z ocalałą częścią załogi „Ciemnego Płomienia”, kiedy wróciła na Ziemię? — spytała Puna.

— Przeczytacie o tym w wielu książkach i zobaczycie parę filmów, poświęconych dalszym losom tych, co wrócili — odparł nauczyciel.

— Mówimy o powracających — wtrącił Kimi — a co stało się na Tormansie? Czy znane są losy Wira Norina i Taela? Czy gwiazdolot odleciał od razu po śmierci Rodis, porzucając wszystko na pastwę losu? Nasi ludzie nie mogli tak zrobić!

— Nie mogli! — potwierdził nauczyciel. — Czekałem na to pytanie. Oto dodatkowa „gwiazdka”, zapisana na „Ciemnym Płomieniu”. Jest dosyć krótka. Proponuję obejrzeć ją od razu, póki świeżo macie w pamięci to, co się wydarzyło…

Wir Norin na minutę przed katastrofą przełączył się na gwiazdolot i widział wszystko w bocznym okienku ekranu, podobnie jak Tael, korzystający z robota Ewizy, zabranego ze świątyni.

Tael opadł na kamienną podłogę budynku, w którym czekał na Rodis. Sygnał SDG zmusił go, by się podniósł. Wir zażądał, by zdobyć dla niego natychmiast czarną kurtę z kapturem, jakie noszą oprawcy.

— Co chce pan zrobić, Wirze? Nie znajdzie pan drugiej Rodis, jedynej na cały wszechświat!

— Ale jest aparatura, która ją zabiła. Jestem pewien, że na razie jest tylko jeden egzemplarz. Inaczej zaatakowaliby jednocześnie nas dwoje. Stań się Ziemianinem, Taelu! Działaj! Idę do ciebie.

Zapłakana i zrozpaczona, ale niezłamana Sju-Te została w zrujnowanym parku pod ochroną dziewięcionoga, by zaczekać na powrót Norina.

Kiedy Wir przybiegł do laboratorium imienia Zeta Uga, Tael miał już dla niego strój nocnego oprawcy. Norin zszedł do podziemi. Minąwszy galerię prowadzącą do piątego chramu, wyszedł pewnie na plac z pomnikiem Władcy Czasu. Przy głównej bramie „liliowi” w zwykły dla siebie sposób przeganiali tłum zaniepokojonych wybuchem obywateli. Napotkani ludzie cofali się lękliwie przed Norinem, dla dwóch zaś dyżurujących w bramie siepaczy uczynił się niewidzialnym. Przez park przemykały ledwie widoczne postacie w poszukiwaniu kogoś. Wir pomyślał o przenikliwości i bystrości umysłu Faj Rodis, która uratowała przed większym zagrożeniem rodzący się dopiero tormansjański ruch oporu.

Bieganina czarnych siepaczy ułatwiła mu zadanie. Przez nikogo nie zaczepiany Wir dotarł do piątego chramu i dobrze znając jego strukturę, wszedł zachodnimi schodami do górnego korytarza, w którym jak wcześniej tłoczyło się około pięćdziesięciu czarnych. Powoli, jakby od niechcenia przemieszczając się wzdłuż ściany, astronawigator słyszał urywki rozmów, składające się na jasny obraz sytuacji.

— Na co czekamy? Aż sam przyjedzie… A złapali tego drugiego? Załatwili go?… Ech, tracimy tylko czas! No widzisz, ten, co stworzył aparat, sam się zabił!

Obok urządzenia, w połowie wepchniętego do pokoju Rodis, leżał bezgłowy trup. Oczywiście wynalazca, nie chcąc dłużej służyć władcom, wsadził głowę pod tnący promień.

— Ej, ty tam! Co się tak snujesz? Chodź tutaj! — zawołał do Norina dowodzący operacją, ze srebrną żmiją naszytą na kurcie.

Wir podszedł bez wahania, kryjąc wzrok w ciemności kaptura.

— Tak, zgadza się, kazałem ci tutaj stać! Nie dopuszczaj nikogo do maszyny, odpowiadasz za to powolną śmiercią w beczce z kwasem!

Norin skłonił się i stanął koło maszyny, kuląc się, by ukryć swój wzrost. Odczekawszy minutę, rozkręcił cztery znajdujące się w różnych częściach urządzenia i połączone kablami sześciany, postał jeszcze chwilę, po czym wyszedł tą samą drogą, jaką się tutaj dostał.

Ku zdziwieniu i przerażeniu oprawców, pilnie strzeżone urządzenie samo się zapaliło, wywołując pożar, który ledwie zdołali ugasić. Pozostała bezużyteczna kupka poczerniałego metalu, podobna do rzeźb abstrakcyjnych z dawnych czasów. Rozwścieczony Gen Szi kazał wysadzić dom, w którym mieszkał Wir. Zaminowany według wszelkich zasad sztuki inżynieryjnej budynek zawalił się, wywołując panikę w całej dzielnicy. Pogrzebałby pod swymi zwałami nie tylko Norina, ale też około trzystu mieszkańców, gdyby w porę nie zostali ewakuowani przez posłańców Taela. Inżynier dobrze znał władców i ich potwornie lekceważący stosunek do życia ludzkiego…

Wybuch zatarł ostatni ślad pobytu Norina w Ośrodku Mądrości. Teraz wszystko polegało na znalezieniu dobrej kryjówki dla astronawigatora i jego wybranki.

Dopóki kontaktował się przez SDG, tłumaczył swym towarzyszom przyczyny, dla których postanowił zostać na Tormansie. Jeśli wcześniej odczuwał lekkie wahanie, niepewność w sensowność postępku, nie miał teraz już cienia wątpliwości.

Skoro Faj Rodis zginęła, nie zdążywszy umocnić swego dzieła oświecenia, Wir zostanie, by pomagać Tormansjanom. Naturalnie zdawał sobie sprawę, że nie ma co mierzyć się z Rodis, na jakie naraża się śmiertelne niebezpieczeństwo i jak wiele utracił, żegnając się z piękną Ziemią, lecz jego dusza znalazła opokę, zakorzeniła się w nowej glebie, radowała wielką miłością. Wir przyprowadził przed ekran stropioną Sju-Te. Stała z oczami zapuchniętymi od łez, z pałającymi rumieńcami na policzkach, ze spuszczoną głową, malutka, dobra i prześliczna.

Ziemianie zrozumieli, że rozłąka nie wchodzi w grę, a mieszkańcy Ziemi nigdy nie lękali się śmierci w imię wielkiej idei.

— Wypełnijcie nakaz Rodis, drodzy przyjaciele! — powiedział Wir. — Pamiętajcie jej ostatnie słowa. Słyszeliśmy je tylko my dwaj, ja i Rift!

— Jakie? Czemu nic nie mówicie? — pytała Czedi, zapłakana nie mniej, niż Sju-Te. Stała na uboczu, wtulona w Ewizę Tanet. W tej bolesnej i rozpaczliwej pozie, zapisanej w wideo-kronice statku, uchwycili je twórcy pomnika „Ciemnego Płomienia”.

— Dowiesz się z nagrania. Nie mam siły, by je powtórzyć. Lecz ostatnie słowa szefowej wyprawy powinniście poznać od razu: „Statku — wzleć!”

Gryf Rift pobladł. Wydawało się, że komendant za chwilę upadnie. Ewiza rzuciła się mu na pomoc, lecz on odsunął ją i wyprostował się.

— Potrzebujecie jeszcze czegoś, ty i Tael? — spytał martwym, bezbarwnym tonem.

— Tak! Wyślijcie do nas ostatni dysk. Zostawcie wszystkie filmy o Ziemi, materiały do konstrukcji DPA i IKP, zapasowe baterie do SDG i… — Astronawigator zaciął się na chwilę. — Trochę ziemskiego jedzenia i wody, żeby tormansjańscy przyjaciele mogli czasem wypróbować smak naszego świata. Jak najwięcej lekarstw, niewymagających specjalistycznej wiedzy. To wszystko!

— Zaraz przygotujemy — odparł Gryf. — Podaj miejsce lądowania.

Komandor musnął pulpit i sferoidalna kabina pilotów zapłonęła ogniście, co było sygnałem rychłego odlotu. Serce Wira Norina przeszył ból rozstania. Pokłonił się w milczeniu towarzyszom i wyłączył SDG.

Gwiazdolot zerwał wszelkie kontakty z Tormansem, jakby znajdował się na wrogiej dla ziemskiego życia planecie. Wyjściowe galerie i balkony zostały pozamykane. Gładki korpus statku trwał nieruchomo w gorącym powietrzu dnia i mroku nocy, jak mauzoleum poległych Ziemian. Wewnątrz przy ekranach siedziała bezustannie Olla Dez. Jej zręczne ręce i słuch nastawione były na sygnały od Norina i Taela, lecz obaj milczeli. Nawet kompletnie nieobznajomiony ze sprawami Tormansa człowiek zdołałby wyłowić w komunikatach telewizyjnych nutki popłochu i niepokoju, chociaż nie powiedziano ani słowa o zgonie Rodis, ani o domniemanej śmierci Norina. Po jakimś czasie Zet Ug wystąpił z krótkim przemówieniem o przyjaźni między Ziemianami a mieszkańcami Jan-Jah. W wiadomościach nie pojawiali się natomiast Gen Szi ani Ka Luf. Czedi i Ewiza wyjaśniły towarzyszom nawyk ukrywania przed ludem nadzwyczajnych wydarzeń, tym bardziej, jeśli zdarzyło się coś „na górze”, jak potocznie zwano oligarchiczną elitę władzy.

Dobę później nieoczekiwanie zostały przerwane transmisje na wszystkich kanałach. Czojo Czagas połączył się z „Ciemnym Płomieniem” poprzez tajną sieć, obiecując wyjaśnić ostatnie zdarzenia i zapewniając, że podjęte zostały kroki do wyśledzenia i ukarania winowajców. Nie odpowiedzieli mu. Nie mieli z nim już o czym rozmawiać. Prosić o opiekę nad astronawigatorem, oznaczało wydać go w ręce ludzi niehonorowych i niesłownych, o złych zamiarach. Dogadywać się w kwestii powrotu wyprawy lub transportu wyposażenia medycznego i technicznego, filmów i innych dzieł? To godziło w podstawy polityki społeczeństwa oligarchicznego. Jak tu się zresztą porozumiewać, skoro na planecie nie przestrzegano przepisów, nie było Rad Honoru i Prawa ani nikt nie liczył się z opinią publiczną!

Władca nakazał wywoływać statek do wieczora, a potem przejść do pogróżek. Nadeszła noc i jak poprzednio nad przybrzeżnymi krzewami widniał niemy korpus ogromnego statku. A jednak jeszcze jeden raz udało się kosmonautom spojrzeć na swój gwiazdolot z zewnątrz.

Od przerwania łączności z Wirem Norinem minęło według galaktycznego czasu „Ciemnego Płomienia” ponad osiem stutysięcznych sekundy, co odpowiadało czternastu ziemskim godzinom. Olla Dez odmawiała opuszczenia posterunku, chociaż proponowali ją zmienić wszyscy pozostali członkowie załogi, skończywszy przygotowania do odlotu dyskolotu. Tylko Menta Kor i Diw Simbel kontynuowali wyliczenia koordynatów lotu.

Gryf Rift, odganiając natrętne myśli o Rodis, pracował nad listami rzeczy zgromadzonych na dysku, starając się niczego nie uronić, jak gdyby pozostawili Norina na niezbadanej planecie. Brak łączności bardzo zaniepokoił komandora. Pojawiła się nieznośna myśl o kolejnych ofiarach ze strony Ziemian lub tormansjańskich przyjaciół. Stolica milczała wciąż uporczywie i brak wiadomości męcząco rozciągał godziny nawet dla wytrwałych Ziemian.

Rift zastanawiał się, czy by jednak nie porozumieć się z Czojo Czagasem i wypytać go delikatnie o los Taela, gdy w końcu zadźwięczał sygnał i na ekranie pojawił się Wir Norin… Zwiadowcy „liliowych” znaleźli w końcu wejście do podziemi Świątyni Czasu, ale zastali je puste i spryskane środkiem likwidującym zapachy. Architekci odszukali obszerne wyjście ewakuacyjne na obrzeżu stolicy w pobliżu wyschniętego jeziora. Tam właśnie, na dawne pole bitwy, należało wysłać dyskolot.

Wir podał namiary i odsunął się. Inżynier Tael powitał niskim ukłonem ziemskich przyjaciół i podniósł do odbiornika SDG dwa trójwymiarowe zdjęcia. Bez objaśnień Norina kosmonauci nie zrozumieliby, kim są ci dwaj dostojnicy, siedzący martwi we wspaniałych czarnych fotelach z przerażeniem zastygłym na twarzach. Straszne sztylety Jan-Jah sterczały ze skurczonych ciał. Gen Szi i Ka Luf ponieśli zasłużoną karę, nie doczekawszy się śledztwa ani sądu ze strony Czojo Czagasa, podczas których może zdołaliby się wyłgać. Setki usłużnych pochlebców oplątałyby władcę warstwami kłamstw. Wmieszały się jednak inne siły: „Szare Anioły”, które wznowiły swoją działalność w ten właśnie, spektakularny sposób.

— Skazanych zostało na śmierć jeszcze dwudziestu głównych winnych napadu — oznajmił z gniewnym triumfem inżynier.

— Co przez to osiągniecie? — zapytał Gryf.

— To było konieczne. Trzeba systematycznie i absolutnie bezwzględnie zwalczać bezprawie, kłamstwo i hańbę. Wy też na Ziemi twardo przestrzegacie w stosunkach społecznych trzeciej zasady dynamiki Newtona: każdej akcji odpowiada reakcja, właściwa dla sytuacji, bez oczekiwania, jak dawniej, na ingerencję boga, losu lub władcy… Ludzie długo czekali na odpłatę dla swoich katów, mijały wieki, nawarstwiając zło i umacniając władzę podłych ludzi. Wasze społeczeństwo wzięło w końcu na siebie wymierzanie boskiej sprawiedliwości Nemezis: „Mnie pomsta, ja oddam!”, szybko wykorzeniając wszelkie podłości i udręki. Nie wyobrażacie sobie, jak wielu rozpleniło się u nas nieludzkich drani w ciągu tylu wieków niszczenia lepszych ludzi, dzięki czemu zyskiwali przewagę lepiej przystosowani donosiciele, kaci, ciemiężcy! Powinniśmy się tym kierować, a nie ślepo was naśladować. Kiedy potajemnie i bez echa zaczną ginąć tysiące „żmijowatych” i ich zauszników, „liliowych” oprawców, wtedy wysoka pozycja w państwie przestanie przyciągać niegodziwców. Wiele nauczyliśmy się od Rodis i od was wszystkich, ale sami wybierzemy sposoby walki. Piękne obrazy Ziemi i wielki rozum Wira Norina będą naszą opoką na tej długiej drodze. Nie dość słów wdzięczności dla was, bracia! Ta pamiątka na zawsze nam pozostanie. — Tael pokazał zdjęcie gwiazdolotu zrobione teleobiektywem z pobliskiego wzgórza.

Olla Dez natychmiast je skopiowała. W polu widzenia pojawiła się Sju-Te, mówiąc coś do Norina.

— Dysk wylądował sto metrów od nas! — zawołał Wir i dodał ciszej: — To już wszystko.

Tael, Sju-Te i Wir Norin stali przed dziewięcionogiem. Ośmioro Ziemian ustawiło się w szereg pożegnalny. Czedi zawołała, nie wytrzymując milczenia:

— Przylecimy tu jeszcze, Wirze, na pewno!

— Gdy się skończy Godzina Byka! A my postaramy się, by stało się to jak najszybciej — odpowiedział Wir. — Jeśli jednak demony nocy powstrzymają świt i Ziemia nie dostanie od nas żadnych wieści, niech następny gwiazdolot przyleci za sto ziemskich lat.

Wir Norin nacisnął bransoletę na prawej ręce. Ekran TWF na statku zrobił się czarny i niemy. Jednocześnie na pulpicie zgasł zielony ognik astronawigatora. Jedyne światełko, nie należące do Ziemianina, lecz do Tormansjanina Taela, pozostało jak symbol zawartego właśnie braterstwa dwóch planet.

Droga powrotna „Ciemnego Płomienia” okazała się znacznie trudniejsza niż lot na Tormansa, po raz kolejny ujawniając niebezpieczną niedoskonałość GPP. Z nieznanych przyczyn gwiazdolot zszedł z wyznaczonej trajektorii. Zamiast spaść, niczym jastrząb na zdobycz, prosto z wysokich szerokości Galaktyki na ósmy krąg jej spirali, przeleciał przez trzy spiralne odnogi i wyszedł na skraju przestrzeni Szakti w pasmo „rentgenowskich” lub neutronowych gwiazd o tak niezwykłej gęstości, że centymetr kwadratowy ich substancji ważyłby na Ziemi setki milionów ton. Między tymi opornymi słupami masywnej substancji w miejscach kontaktu z najgęstszymi odcinkami Tamasu płonęły osobliwe zawirowania materii Szakti. W nich, jak w bezdennych lejach, krążyły w szalonym wirze przyspieszone przez Tamas promieniowanie. Rozprzestrzeniały się na obrzeżach naszej Galaktyki, jakby przeciwieństwo naszego wszechświata. Zjawisko to długo pozostawało niezbadane. W czasach pierwszego zaznajomienia się z graniczną strefą świata Szakti wiry te zwano kwazarami. Skomplikowana struktura zewnętrznych warstw Galaktyki i Metagalaktyki nie pomieściła się w „gwiazdce” dotyczącej powrotu „Ciemnego Płomienia”. Uczniowie zrozumieli tylko, w jak wielkim niebezpieczeństwie znalazł się statek.

W TWF zobaczyli jeszcze krótkie podróżne zapisy z pamięci maszyn gwiazdolotu: wychudłą, zasuszoną od ciągłej pracy Mentę Kor, nieśpiącego całymi tygodniami komendanta Gryfa Rifta, wykończonych inżynierów urządzeń pilotażowych i cyfrowych, Diwa Simbela i Sola Saina. Każdy miał swego „opiekuna technicznego”. Solem opiekowała się Ewiza, Simbelem Czedi, Riftem Olla Dez, a Nea Holli dbała o biologiczną formę Menty Kor, karmiąc ją i pojąc, masując i usypiając w chwilach odpoczynku.

„Ciemny Płomień” wydostał się z zewnętrznej strefy siłowej bez uszkodzeń, lecz z wielkimi stratami energii. Drugie, bardziej udane prześliźnięcie się na krawędzi bezdni sprawiło, że gwiazdolot przebił się do dwudziestego szóstego obszaru ósmego obrotu, skąd zostało około trzech miesięcy podróży na Ziemię. Wylądował na tym samym płaskowyżu Rewat, z którego jedenaście miesięcy temu odleciał na planetę Tormans.

— Co zaszło na Ziemi po powrocie statku, wie każdy Ziemianin i nie jest to dla was nic nowego — powiedział nauczyciel, gasząc TWF i zatrzymując się, jakby na coś czekał.

— Termin, wyznaczony przez Taela, właśnie się skończył! — stwierdził Kimi z poparciem wszystkich pozostałych. — Pora wysłać następny gwiazdolot na Tormans!

— Czyżby niczego z tym nie zrobiono? — zawołała Ajoda. — Nikt nie zwracał się do Rady Gwiezdnych Lotów?

Nauczyciel obserwował z figlarnym uśmieszkiem rozgorączkowaną młodzież. W końcu podniósł rękę, spory ucichły i wszyscy zwrócili się ku niemu.

— Byliście w zeszłym roku na Pustyni Namib i ominęło was jedno wydarzenie, które poruszyło całą planetę. Znowu, jak trzy wieki temu, GPP Cefejan przemierzał przestrzeń w pobliżu Tormansa i przyciągnęły go sygnały automatycznej stacji na satelicie planety. Kodem Wielkiego Pierścienia stacja prosiła wszystkie GPP lecące do dwudziestego szóstego obszaru ósmej odnogi Galaktyki, by dokonały lądowania na planecie i odebrały wiadomość…

— Dla nas, dla Ziemi? — wpadła mu w słowo Puna. — I gwiazdolot ją odebrał?

— Odebrał. Jaki gwiazdolot mógłby odmówić odebrania poczty na odległość dostępną tylko dla niego?

— Co było w tej wiadomości? — spytali chórem uczniowie.

— Nie wiem. Napisana była w języku Tormansa, który jest tłumaczony w laboratorium badającym ową planetę. Bardzo obszerna informacja o tym, co zmieniło się na planecie w ciągu stu, nawet stu trzydziestu lat. Ale przygotowałem dla was trzy zdjęcia trójwymiarowe…

— I nic pan nie mówił? — rzekła Ajoda, obdarzając nauczyciela karcącym spojrzeniem ciemnych oczu.

— Milczałem do chwili, aż będziecie gotowi na ich przyjęcie — odparł niewzruszenie wychowawca.

Szczęknął włącznik TWF.

Rozpoznali plac i pomnik Władcy Czasu. Starego chramu, miejsca śmierci Rodis, nie było. Zamiast niego szeroko rozkładały się na niebie półksiężycowe dachy budowli. Schody wiodły do ogromnej, wysokiej arki, otoczonej na górnym piętrze odkrytą galerią. Dwa końce galerii, przykryte przezroczystymi daszkami, niewiadomym sposobem uczepione kopuł, sterczały śmiało i wysoko, wisząc nad placem i otaczającymi go budynkami.

— To pomnik na cześć Ziemi — rzekł cicho nauczyciel — od planety nie nazywającej się już Jan-Jah, lecz w relacji z ziemskim przezwiskiem Tormans, zwie się obecnie Tor-Mi-Oss. W ich języku nazwa ta znaczy to samo, co dla nas Ziemia. To nowa planeta i nowa gleba, na której człowiek pracuje, uprawiając żywność, zasiewając sady i budując domy dla przyszłości swoich dzieci, dla pewnej drogi ludzkości w bezgraniczny świat.

Na drugim zdjęciu, na tle budowli stała rzeźbiona grupa, składająca się z trzech figur.

— Faj Rodis! — zawołał Kimi i nauczyciel potwierdził milczącym skinieniem, nie mniej wzruszony od dzieci.

Rodis, wyrzeźbioną z czarnego kamienia w pełni kształtów jej czarnego skafandra, nieśli na rękach dwaj ludzie o twarzach Taela i Gzera Bu-Jama, wyciosani z ciemnożółtego, prawie brązowego górskiego głazu. Dwaj mężczyźni, „dży” i „kży”, obejmowali się krzepko za ramiona. Siedziała na nich Faj ze swobodnie spuszczonymi nogami, zwrócona twarzą do Gzera i obejmująca za szyję Taela.

Rzeźbiarz z jakiegoś powodu przedstawił Faj w szerokim, niedbale zamotanym turbanie, tak, jak pierwszy raz zobaczył ją Tael. Kamień posągu, podobny do najwspanialszych opali z kontynentu australijskiego, skrzył się wewnętrznym ogniem. Tak miliony gwiazd przenikają mrok tropikalnych ziemskich nocy, o których często opowiadała Tormansjanom Rodis, inspirując ich pięknością świata.

Ziemianie długo spoglądali na wizerunek dostarczony z odległości tysięcy lat świetlnych, póki nauczyciel nie zmusił się, by przełączyć na trzeci, ostatni obrazek z pawilonu po lewej stronie.

Tu także stały rzeźby: Wira Norina i Sju-Te. Astronawigator „Ciemnego Płomienia”, uwieczniony w ciemnoczerwonym brązie, spoczywał z opuszczonymi rękami, wsparty ramionami i głową na SDG, z oczami zamkniętymi w wiecznym śnie. Tormansjanka Sju-Te, wykonana z najczystszego białego kamienia, unosiła w dziecinnych dłoniach drogocenne dary Ziemian: matowy sześcian IKP i błyszczący owal DPA.

W obu figurach było to magiczne niedopowiedzenie realizmu, które zmusza każdego widzieć w żywej formie cud swego indywidualnego marzenia.

— Światłe niebo! — powiedział Lark, naśladując kosmonautów. — To znaczy, że na Tormansie skończyła się Godzina Byka? Czy wszystkiego tego dokonaliśmy my, Ziemianie: Rodis, Norin, Czedi, Ewiza i wszyscy inni, stojący na płaskowyżu Rewat wokół swojego statku?

— Nie — odparł nauczyciel. — Mieszkańcy Tormansa sami tego dokonali, bo tylko oni mogli wyjść samodzielnie z inferna. Ofiary oligarchicznego reżimu Tormansa nawet nie przypuszczały, że są ofiarami przebywającymi w niewidzialnym więzieniu zamkniętej planety. Wyobrażali sobie, że są wolni, dopóki wraz z przybyciem naszej ekspedycji nie zobaczyli prawdziwej wolności, odnowili swą wiarę w prawdziwą ludzką naturę i jej ogromne możliwości, ci sami, którzy do tej pory uganiali się tylko za kłamliwymi obietnicami sukcesu materialnego. Od razu pojawiło się pytanie: kto odpowie za zranioną, zniszczoną planetę, za miliardy straconych istnień? Dotychczas każda porażka odbijała się bezpośrednio lub pośrednio na masach ludu. Teraz zaczęli szukać niewątpliwych winowajców owych porażek. A wtedy stało się jasne, że pod nowymi maskami utaiło się to samo kapitalistyczne społeczeństwo wyzysku, zniewolenia, eksploatacji, umiejętnie przykryte za pomocą metod naukowych propagandy, sugestii, tworzenia pustych iluzji. Tormansjanie zrozumieli, że nie można być wolnym bez wiedzy, że konieczne jest poważne wykształcenie psychologiczne, że trzeba oceniać ludzi po ich cechach duchowych i tępić u korzenia wszelkie złe uczynki. Dopiero wtedy nastąpił przewrót w życiu planety. Nie należy sądzić, że osiągnęli już wszystko, ale odkryli samych siebie i swój świat, i nas, swoich braci, jako kochających przyjaciół. Pomniki, które widzieliście, to bezsporny przejaw ich natchnionej wdzięczności. Przybycie naszego gwiazdolotu i działania Ziemian były punktem przełomu. Rodis i jej towarzysze rozbudzili w Tormansjanach dwie potężne siły społeczne: wiarę w siebie i zaufanie do innych. Nie ma niczego potężniejszego, niż ludzie zjednoczeni zaufaniem. Nawet słabsze jednostki zahartowały się we wspólnej walce, czując, że na nich liczą w pełni, że zdolni są do najwyższej samorealizacji, wierząc w siebie, jak w innych i w innych jak w siebie samego… Jak podsumujecie znaczenie wyprawy?

— Zniszczona została wysepka inferna we wszechświecie, wybawione od niepotrzebnych udręk miliardy ludzi teraz i w przyszłości — odpowiedzieli zgodnie uczniowie.

Nauczyciel pokłonił się swoim dzieciom.

— Trudno o lepszą odpowiedź i jestem z niej bardzo zadowolony.

— Powinniśmy pojechać jeszcze raz na płaskowyż Rewat — powiedziała Iwetta. — Zobaczymy ich teraz jak żywych!

— Wkrótce zobaczycie żywych Tormansjan — oznajmił nauczyciel z uśmiechem. — Zgodnie z rekomendacją Maszyn Ogólnego Pożytku poleciał tam Gwiazdolot Prostego Promienia z planety Zielonego Słońca. Myślę, że już wylądował na planecie Tor-Mi-Oss.

Od Autora

Trzecia opowieść o dalekiej przyszłości po Mgławicy Andromedy i Sercu Węża, pojawiła się nieoczekiwanie dla mnie samego. Zacząłem pisać powieść historyczną i popularnonaukową pracę z dziedziny paleontologii, a jednak poświęciłem ponad trzy lata na napisanie powieści science fiction, która, choć nie była bezpośrednią kontynuacją poprzednich utworów, także opowiadała o drodze rozwoju społeczeństwa komunistycznego.

Godzina Byka powstała jako odpowiedź na coraz bardziej rozprzestrzeniającą się w naszej fantastyce naukowej (nie mówiąc o zagranicznej) tendencję, by ukazywać przyszłość w mrocznych barwach nadciągających katastrof, klęsk i głównie niemiłych niespodzianek. Podobne utwory, nazywane powieściami ostrzegawczymi lub antyutopiami, byłyby nawet niezbędne, gdyby wraz z wizjami nieszczęść ukazywały też, jak ich uniknąć lub w ostateczności, jak wyjść z groźnych pułapek, które gotuje ludzkości przyszłość.

Za drugi biegun antyutopii można uznać niemało utworów fantastycznonaukowych, od niewielkich opowiadań po obszerne powieści, w których szczęśliwa komunistyczna przyszłość osiągnięta została jakby sama z siebie, lecz ludzie z epoki wszechświatowego komunizmu zmagają się z nieomal gorszymi niedostatkami, niż my, ich niedoskonali przodkowie. Ich niezrównoważeni, niesympatyczni, gadatliwi i płasko ironiczni bohaterowie przypominają bardziej niedouczonych i źle wychowanych próżniaków naszych czasów.

Te dwa bieguny wizji przyszłości mają wspólne cechy, jakimi są nieznajomość praw dialektyki marksistowskiej historycznego rozwoju społeczeństw i niewiara w człowieka.

Chciałem przeciwstawić się moją powieścią tego rodzaju utworom i zrealizować tym samym trzy najważniejsze stwierdzenia W. I. Lenina, które dziwnym trafem umknęły uwagi twórcom modeli przyszłego życia na Ziemi.

Niewyobrażalna złożoność świata i materii, którą zaczynamy dopiero dostrzegać w drugiej połowie XX stulecia, a o której pisał już trzy ćwierci wieku temu, wymaga olbrzymiej pracy dla istotnych osiągnięć w ich poznawaniu.

Przejście do bezklasowego społeczeństwa komunistycznego i całkowite urzeczywistnienie marzenia marksistów o „przemianie konieczności w wolność” nie jest proste i wymaga od ludzi większego zdyscyplinowania oraz świadomej odpowiedzialności za każde działanie. I na koniec właśnie tutaj wypada wspomnieć radę, udzieloną przez W. I. Lenina twórcy fantastyki naukowej A. A. Bogdanowowi: ukazać rabunek naturalnych zasobów i niszczenie przyrody naszej planety przez gospodarkę kapitalistyczną.

W Godzinie Byka przedstawiłem planetę, na którą przesiedliła się grupa Ziemian. Powtarzają dzieje pionierskiego podboju Zachodu Ameryki, lecz na znacznie wyższym poziomie technicznym. Niewiarygodnie przyspieszony wzrost zasiedlenia i gospodarka kapitalistyczna doprowadziły do zniszczenia planety i masowej śmiertelności z głodu i chorób. Ustrój państwowy na podbitej planecie powinien być naturalnie oligarchiczny. Aby stworzyć model takiego państwa przeniosłem w przyszłość tendencje gangsterskiego faszyzującego monopolizmu rodzące się obecnie w Ameryce i niektórych innych krajach, próbujących zachować „wolność” przedsiębiorstwa kapitalistycznego na podstawie głęboko nacjonalistycznej.

To zrozumiałe, że nauka i technika odległej przyszłości, czy dziwne cywilizacje niezmiernie dalekich światów nie były celem mojej powieści. Mieszkańcy przyszłej Ziemi, wyrastający w wielowiekowym istnieniu wyższej komunistycznej formy życia, kontrast między nimi, a takimi samymi Ziemianami, lecz ukształtowanymi przez ucisk i tyranię ustroju oligarchicznego innej planety, oto główny cel i treść owej książki.

Jeśli udało się to w jakimś stopniu pokazać i dopomóc w ten sposób budowniczym przyszłości, naszej młodzieży, pójść dalej ku wszechstronnej doskonałości ludzi komunistycznego jutra, duchowej wielkości człowieka, moja praca nie została podjęta na próżno.

Sierpień 1968 r.

Content

Jefremow Iwan Godzina Byka

IWAN JEFREMOW GODZINA BYKA

Prolog

1. Mit o planecie Tormans

2. Na skraju otchłani

3. Nad Tormansem

4. Zew inferna

5. W ogrodach Coama

6. Cena raju

7. Oczy Ziemi

8. Trzy kręgi śmierci

9. Skuta Wiara

10. Strzała Arymana

11. Podziemne maski

12. Kryształowe okno

13. Statku — wzleć!

Epilog

Od Autora