Швед Віктар

Мае Айчыны

Віктар Швед

МАЕ АЙЧЫНЫ

Падрыхтаванае на падставе: Віктар Швед, Мае Айчыны, — Беласток: Беларускае Літаратурнае Аб’яднанне Белавежа, 2003. — Бібліятэчка Беларускага літаратурнага аб’яднання “Белавежа”, Кніжка сорак пятая

Рэдактар, прадмова Яўген Міклашэўскі

Copyright © 2015 by Kamunikat.org

Усе дарогі вядуць да Мора

„Мае Айчыны” — дванаццаты паэтычны зборнік вядомага як у Польшчы, так і ў Беларусі  паэта Віктара Шведа, сапраўднага песняра Беласточчыны, дзе ён нарадзіўся і адкуль выйшаў у вялікі свет. На гэтай зямлі ёсць вёска Мора — самая блізкая, самая родная, самая дарагая паэту. Дзе б ні быў і часова ні жыў Віктар Швед (а цяпер ён жыве ў Беластоку), ён заўсёды прыязджае туды, а ў думках і марах ніколі не расстаецца з ёю.

І калі б мы нічога не ведалі ні пра гэтую зямлю, ні пра родную вёску паэта, а толькі прачыталі хаця б адну кніжку яго вершаў — гэтага было б даволі, каб мець уяўленне пра тое, як жыла і жыве Беласточчына, яе беларускае насельніцтва.

Зборнік вершаў Віктара Шведа „Мае Айчыны” працягвае тэму папярэдніх кніг паэта. Гэта — паэтычнае адлюстраванне жыцця беларусаў другой паловы ХХ стагоддзя, спачатку ў пасляваеннай, а потым і ў незалежнай дэмакратычнай Польшчы.

Кожная кніга паэта — усхваляваны паэтычны дзённік, напісаны пафасна, аўталагічнай мовай, якая надае вершам рэалістычную дакладнасць, жыццёвасць малюнка, праўдзівасць перажывання. Паэтычная „дакументальнасць” вершаў паэта павялічвае сілу ўздзеяння аўталагічнага слова.

Кола тэм у новай кнізе Віктара Шведа ранейшае, але прасякнута яна большым болем і смуткам, абумоўленым горкімі, непазбежнымі стратамі блізкіх і родных, сяброў і знаёмых, з кім разам, у смутку і радасці, паэт прайшоў па квеценных лугах і пясчаных узгорках свайго жыцця. Аднак пачуцця беспрасветнай безнадзейнасці кніга „Мае Айчыны” не пакідае.

Яўген Міклашэўскі, Мінск

Не адракуся Беларусі

МАЕ АЙЧЫНЫ

Зямлі я беларускай сынам,

Люблю зямельку і шаную.

Багаты, маю тры Айчыны

І ўсюды галасы іх чую.

Мяне — малая ўзгадавала,

Вялікая — дала асвету.

Другая заўсягды натхняла,

І для яе я стаў паэтам.

Жаданні для яе і мроі,

Бязмежная любоў у сэрцы.

Хварэю сэрцам і душою,

Калі Айчына ў паняверцы.

Вяртаюся з тае вялікай

Зноў у маленькую Айчыну.

Раблю свайго жыцця падлікі,

Тут я жыву і тут спачыну.

НЕ АДРАКУСЯ БЕЛАРУСІ

Заўсёды я таго баюся,

Што дзеецца ў краіне дрэнна,

Што пагражае Беларусі —

Міжволі страціць суверэннасць.

Ніхто ніколі не прымусіць,

Каб я змяніў свае ідэі,

За незалежнасць Беларусі

Душой і сэрцам я хварэю.

Я веру ў несмяротнасць мовы,

У тое, што яна не згіне,

Яе ж вялікі Багдановіч

Узняў да велічных вяршыняў.

І васільковай Беларусі,

І майго кроўнага народа

Ніколі я не адракуся

І буду з імі жыць заўсёды.

АДРАДЖЭНЦЫ І АДРАЧЭНЦЫ

Ёсць у нас, на шчасце, адраджэнцы,

Мову адраджаюць і Айчыну.

Ёсць, на жаль, не меней адрачэнцаў,

Што свайго зракаюцца няспынна.

Ад свайго ім лепшае чужое,

Тое, што не ў іх — далёка недзе,

І сваё айчыннае, святое,

Перадаць гатовыя суседзям.

Ім не трэба вольнай Беларусі,

Беларускай мовы і культуры,

Адрачэнцы хочуць нас прымусіць

Незалежнасць нацыі разбурыць.

Паспрыяй, Усемагутны Божа,

Па зямлі рассеяць адшчапенцаў.

Хай народ нарэшце пераможа,

Што навек асудзіць адрачэнцаў.

НА ПАРОЗЕ ТРЭЦЯГА ТЫСЯЧАГОДДЗЯ

Міне дваццатае стагоддзе —

І на парозе новы век!

Які твой прышлы лёс, народзе,

І твой, бязвольны чалавек?

Ці роднай мовай загаворым,

Ці будзе нейкі новы ўздым,

Ці хутка ў польска-рускім моры

Мы ўжо разыдземся зусім?

Ці будзем нікнуць у краіне

Мы пастаянна з года ў год

І нават след па нас астыне,

Што тут адвечны жыў народ?

Мы хочам жыць у міры, згодзе,

Каб здзек не панаваў, прымус,

У дваццаць першым каб стагоддзі

Не знікнуў цалкам беларус.

КАЛІ Ж МЫ СТАНЕМСЯ ПАРТНЁРАМІ?

Не ведалі сваёй мы вартасці,

Яна зусім прапала недзе.

Заўсёды толькі талерантнасці

Спрадвек прасілі мы ў суседзяў.

Не шанавалі нашай нацыі

Суседзі розныя навокал,

Праявамі дыскрымінацыі

Кармілі нас на кожным кроку.

Жывем мы пад аднымі зорамі,

Адно нас сагравае сонца.

Калі ж мы станемся партнёрамі

З суседзямі ў сваёй старонцы?

НЁМАН

Мой любы Нёман, паўнаводны Нёман,

Блакітнавокі, родны, дарагі!

Той расстаецца з роспаччу і стомай,

Хто на твае прыходзіць берагі.

Вось тут, у санаторыі „Вясёлка”,

Які схаваўся ў баравы масіў,

Ад водару смалы, травы і зёлкаў

І падлячыўся я, і адпачыў.

Суцішным лесам прабіраўся штодзень

Да летуценнай казачнай ракі

І захапляўся родным асяроддзем,

Якое захавалі нам вякі.

О колькі тут чароўнай прыгажосці,

Якую перадаць нястача слоў!

О як шкада, што я тут толькі госцем,

Што ўжо няўзнак вяртаюся дамоў.

Такім сухім, такім спякотным летам

Цудоўна быць ля нёманскай вады!

На развітанне я ўтапіў манету

З надзеяй, што прыеду зноў сюды.

МАРЫЯ, СЛАЎНАЯ МАРЫЯ

Доктару Марыі Чарэпка

Марыя, слаўная Марыя,

Лёс сутыкнуў мяне з табою.

Усе хвіліны дарагія

Я сэрцам успрыняў, душою.

Даведаўся я нечакана,

Што жыць на свеце трэба ўмела,

Пра сэрца помніць пастаянна,

Але не меней і пра цела.

А мы ж пра гэта забываем,

Мы ж частка велічнай прыроды.

Сябе мы самі забіваем.

І так штодня, і так заўсёды.

Шкада, што час тут на зыходзе,

Ды я спасціг навуку гэту:

Сабе самому нельга шкодзіць,

Так можна зжыць сябе са свету.

Твае парады мне святыя:

Жыць нельга толькі ў паняверцы.

Марыя, слаўная Марыя

Твой вобраз вечна будзе ў сэрцы!

Рэспубліка Беларусь

Санаторый-прафілакторый „Вясёлка”

„ВЫБЫЛ НЕИЗВЕСТНО КУДА”

(Памяці дзядзькі Якава)

Жыў дзядзька Якаў у Сібіры,

Сярод адвечнай мерзлаты.

Тужыў ён па Радзіме шчыра

І да радні пісаў лісты.

Слаў вестачкі з сібірскай далі

Братам у Польшчу дзядзька наш.

Яму за гэта прыпісалі

Любоў да Польшчы — шпіянаж.

І не было куды вывозіць,

Жыў у Сібіры ж дзядзька мой.

За памяць аб радні ў астрозе

Плаціць патрэбна галавой.

Вядома стала — расстралялі

Яго ў трыццатыя гады.

Ды нам аднак не напісалі,

Што выбыў ён у нікуды.

ВИКТОР НИКИТИЧ

Калі ж у Беларусь я еду —

Ды рады там усе не Шведу:

Я ў іншым там жыву абліччы:

Я Віктар, ды не Швед — Никитич.

Баяўся я, што ў Беларусі

Без прозвішча зусім згублюся.

І ў санаторыі „Крыніца”

Мяне ўсе клікалі: Никитич!

Іду — здаецца мне, нібыта,

Са мною бацька мой Мікіта.

А з бацькам я магу заўсёды

Свае адолець перашкоды.

Каторы раз, ужо не злічыш,

Там я не Віктар Швед — Никитич.

На Беласточчыну прыеду —

Мне падаюць руку як Шведу.

РЭЛІКВІІ

Матулі нашы вельмі рана

Старэліся нам на вачах.

Складаны выпаў нечувана

На долю іх жыццёвы шлях.

Вайна са смерцю і пажарам

На век прыпала не адна,

І горычы так многа чараў

Прыйшлося выпіць ім да дна.

Які ж іх подзвіг за плячыма,

Самаахвярнасць, пачуццё.

Ім немагчымае — магчымым,

І нежыццёвае — жыццём.

Ды вось таму не толькі старасць

Прыйшла да матак з сівізной,

Дабавіла маршчын на твары

І плечы выгнула дугой.

Святымі заўжды будуць сыну

Матулі гераічны лёс,

Усе заўчасныя маршчыны

І пасмы сівенькіх валос.

Падляшша — Айчына наша

ШТО НАМ ДАСЦЬ ЕЎРАСАЮЗ?

Пражылі другі мы год

Трэцяга тысячагоддзя.

Што ў ім асягнуў народ,

Роднае нам асяроддзе?

Наш дэмакратычны лёс —

Крыўда шматпакутнай нацыі?

Гэты лёс, на жаль, прынёс

Не жыццё, а вегетацыю.

Жывучы так, беларус,

З польскага не выйдзеш ценю.

Можа, хоць Еўрасаюз

Нешта ў нашым лёсе зменіць?

Ды бягуць, бягуць гады,

Не прыносяць змен трывалых,

Шмат ад нас бяруць заўжды,

А даюць надзвычай мала.

КОЛЬКІ НАС?

Быў перапіс — прыспешыў час,

Ды быў чамусь ён пад прымусам.

Ці ж ёсць адказ: а колькі нас,

Жывых, рэальных беларусаў?

І колькі сярод нас такіх,

Хто б стаў для нацыі апорай?

А колькі нам ужо чужых,

Што расплыліся ў польскім моры?

Палякі скажуць: — Вас няма,

Тут аднародная краіна,

Турбуецеся вы дарма:

Люд беларускі ўжо загінуў.

Скажы, тутэйшы беларус,

А пад якім цяпер ты знакам?

Ці пойдзем мы ў Еўрасаюз

Як праваслаўныя палякі?

НАШ ГОРАД

Горад наш родны над рэчкай Бялкай,

Усіх нас хвалюе твой рост небывалы.

Ты расцвітаеш з уздымам палкім,

Павырасталі наўкол кварталы.

Ты хрысціянскіх святыняў поўны,

Купалаў стройных, спічастых вежаў,

Ты і касцельны, ты і царкоўны,

Ты нам адзіны, да нас належыш.

Малой айчыны горад сталічны

Лучыць усіх жыхароў сваіх сёння.

Іх спалучае герб сімвалічны,

Польскі Арол з беларускай Пагоняй.

Павінны жыць мы дружнай сям’ёю

Па-хрысціянску, з верай глыбокай

Ва ўсеагульнае шчасце людское

У нашым доме, у Беластоку.

АРЛЯНСКАЯ ШКОЛА

Зрабіў тут творчы крок найпершы

У дарагім мастацкім слове.

Пачаў пісаць у Орлі вершы

На польскай і на роднай мове.

Малым я хлапчуком вясковым

Тут пачынаў шлях да асветы,

Мяне тут пані Ціжэхова

Назвала ўпершыню паэтам.

Тут сталася вершаскладанне

Маім свяшчэнным абавязкам,

Ездзіў я з Орлі ў веку раннім

На алімпіяду ў Бельск-Падляшскі.

Тут узрастала мая прага

Пазнаць глыбей усё навокал,

Тут нарадзілася адвага

Пайсці вучыцца ў свет шырокі.

І чым нам больш сівеюць скроні,

Растуць на змену пакаленні,

Тым больш нас вабяць і палоняць

Мясціны роднасных карэнняў.

МАРСКАЯ ШКОЛА

У Гайнаўцы плануецца адкрыць

вышэйшую марскую школу.

(З Беластоцкага тэлебачання)

Зусім няма марской вады,

Тут толькі лес расце наўкола.

І як жа планаваць тады

Вышэйшую марскую школу?

Шуміць, як мора, Белавеж,

А вось пытанні ў нас такія:

Студэнтам тут праводзіць дзе ж

Заняткі розныя марскія?

Пасля навукі лёс які

Магістраў школы — невядома.

Ці будуць плаваць маракі

На семяноўскім вадаёме?

Мо і не трэба наракаць,

Што тут няма марской прасторы,

Бо з Гайнаўкі рукой падаць

Да любага мне змалку Мора.

ЗАЛЕШАНЫ

Dnia 19 stycznia 1946 roku

banda reakcyjnego podziemia

w bestialski sposób zamordowała

14 osób, w tym sześcioro dzieci.

(З мемарыяльнай дошкі)

Да сёння яшчэ не залечаны

У сэрцах страшэнныя раны.

Хто ж выжыў у вёсцы Залешаны

Ад здзекаў злачынцаў паганых?

Завошта прайшлі тут з прымусамі,

З разбоем, звярыным здзекам?

За тое, што беларусамі

Былі жыхары тут спрадвеку.

За гэта і закатаванымі

Былі тут дарослыя, дзеці,

За гэта з балючымі ранамі

Жывуць іх нашчадкі на свеце.

У тым, што прайшлі тут з разбоямі,

Хоць нехта тут з іх вінаваты?

Сталіся сёння героямі

Тыя ўчарашнія каты.

ЦЭРКВЫ ГАРАЦЬ

На папялішчы царквы

Праабражэння Гасподняга

на Святой Гары Грабарцы

11 жніўня 1990 года.

Цэрквы гараць, як інквізіцыі кастры,

Папяляцца старынныя іконы.

Гар задушлівы нясуць вятры,

Неба поўніцца зарывам чырвоным.

Гараць вобразы мучанікаў святых,

Што надалей праваслаўе вартуюць.

Калісьці жыўцом спалілі іх

За праваслаўную веру святую.

Цэрквы гараць — неабвержны факт,

Яны пратрывалі стагоддзі, войны.

Гэта бяспраўя страшэннага акт —

Цэрквы гараць у час наш спакойны.

Цэрквы гараць — скарб сакральны прапаў.

Цэрквы гараць — безуцешная справа.

Падпальшчык на боскае руку падняў,

Падпальшчык боскае зняславіў.

ДАМБРОЎШЧЫНА, САКОЛЬШЧЫНА

Дамброўшчына, Сакольшчына!

Я многа меў пашаны

У Ячні, у Талькоўшчыне,

Сынкоўцах, Крушынянах.

Усюды мы дзяліліся,

Як хлебам, родным словам,

Усюды ганарыліся

Тут беларускай мовай.

І песнямі фальклорнымі

Усхвальвалі старонку,

І не былі пакорнымі

Прад націскамі звонку.

Дамброўшчына, Сакольшчына,

Ці ж гэтае магчыма,

Што будзеце вы спольшчаны,

Каб стацца нам чужымі?

АКТЫВІСТАМ БГКТ

(У 45 гадавіну дзейнасці)

Мы працавалі,

Мы гуртавалі

Дзесяцігоддзямі люд вясковы.

І карпатліва,

На свежых нівах

Сеялі словы роднай мовы.

Бацькі вясковыя

Са сваёй моваю

Спачыць збіраюцца ў магіле.

Дзеці сялянскія

Моваю панскаю

У гарадах загаварылі.

І наша нацыя

Асіміляцыі

Тут падвяргаецца заўсёды.

З кожнай хвілінаю

Трацім айчыннае,

Перастаем мы быць народам.

І песняю айчыннаю

Агучваем няспынна мы

Сваё, нам дарагое, асяроддзе.

І людзі родныя

Любяць мелодыі.

Спявай, пакуль жывеш, народзе!

ЧАМУ НЕ МОЖАМ ЖЫЦЬ У ЗГОДЗЕ?

Дзеячам беларускіх

арганізацый у Польшчы.

Чаму няма дабра ў народзе,

Чаму ваюем між сабой?

Чаму не можам жыць у згодзе,

Раз’ятраныя калатнёй?

Чаму чым больш адукаваны,

Чым разумнейшы за другіх,

Тым болей чалавек паганы,

Мацней аплёўвае сваіх?

А трэба нам займацца справай

І аб’ядноўваць наш народ,

А не чыніць над ім расправу,

І так нас меншае штогод.

Мы трацім да сябе пашану,

Не хочам гэтага прызнаць,

Што нас, разбітых, апляваных,

Лягчэй тут асіміляваць.

МЫ БЕЗ НАРОДУ, РОДНАЙ МОВЫ

Удзельнікам ІV З’езда выпускнікоў

і выхаванкаў Бельскага беларускага ліцэя

імя Браніслава Тарашкевіча.

Мы адзначаем паўстагоддзе

Свайго любімага ліцэя.

Ды хто нас ведае ў народзе?

Якою мы жывем ідэяй?

Нас болей тысяч трох па ліку

Даўнейшай моладзі вясковай.

Хто з нас — такой сям’і вялікай

Не пагарджае роднай мовай?

Мы ўжо ў асноўным не нацмены,

У нас нацмены выйшлі з моды.

Мы з роднай нам сышлі арэны,

Зракліся мовы і народу.

Мы не чытаем роднай „Нівы”,

І кожны з нас, як хоча, едзе,

І кожны толькі тым шчаслівы,

Што не кранаюць нас суседзі.

Святкуем сёння мы паўвеку

Як быццам беларускай школы,

Мы ў гэтай нацыі калекі.

Далейшы лёс наш невясёлы.

ВЫХАДЦАМ З ВЁСАК

Пазарасталі на палетках

І сцежкі нашы, і сляды.

Трымаюць у бетонных клетках

Нас, як у пастках, гарады.

Ходзім па гладкіх тратуарах,

Ездзім у клетках, як на здзек,

Жывем мы запаветнай марай:

Пражыць свой у раскошы век.

Няма тут роднае стыхіі,

Чым кожны ў вёсцы даражыў.

І гораду мы ўсе чужыя,

І горад нам зусім чужы.

Мы ў роднай вёсцы — толькі госці,

Там быць часцей няма калі.

Нам асталося свае косці

Злажыць у бацькавай зямлі.

МЫ Ж ТУТ НЕ ГОСЦІ

Ты, Беласточчына-Айчына,

Ты, беларускі мой народзе!

Мянялі ўласнікаў няспынна

Вы ў нашым жудасным стагоддзі.

У царскім вы былі кагале,

Пад кайзераўскім супастатам,

Бальшавікі вас „вызвалялі”

Ад заняволення ў дваццатым.

Другое Рэччы Паспалітай

Прыйшла саветчына на змену,

Улада Гітлера-бандыта

І Маніфест ПКВН-у.

Ад ПНР мы пераходзім

Да трэцяй Рэчы Паспалітай.

І раптам кажуць, мой народзе,

Што ты тут толькі “госць” нібыта.

МАЎЧУНЫ

А колькі ж нас у Беластоку?

Ніхто не можа адгадаць.

Палякі ўсе на кожным кроку,

А беларусаў не чуваць.

Мы растварыліся ў прасторы,

Як пад мятлою мыш сядзім.

На мове мы чужой гаворым,

А на сваёй ужо маўчым.

З усімі мы надзвычай згодны,

Трымаемся чужых калёс.

Каб думаць нам на мове роднай,

Змяніць патрэбна ўласны лёс.

І з кожным днём усё нас меней,

А што ўжо станецца праз год?

Радзеюць нашы пакаленні,

Мы выміраем як народ.

І стануць хутка ўсім чужымі

І нашы дочкі, і сыны.

Ніхто з кален нас не падыме —

Каму патрэбны маўчуны?

ЦІ ЧУЕШ, ЯК ПЛАЧА ЗЯМЛЯ?

„Czy słyszysz jak płacze ziemia?”

(З тэлефільма Т. Саланевіч)

Ці чуеш, як плача зямля,

Якую рэжуць бульдозеры

На апусцелых палях,

Затопленых штучным возерам?

Ці бачыш, ля рэчак часцей

Блукаюць трывожныя цені

Патопленых нашых людзей

Шматлікіх ужо пакаленняў?

Хіба ж, як бярэш яе ў рот,

Вада не здаецца салёнай?

Яна ж увабрала ўвесь пот

Сялян на залітых загонах.

І з блокаў ва ўсіх Бандарах,

Патопленых вёсак сяляне

Зноў бачаць на яве і ў снах

Зямлі сваёй роднай кананне.

БУДАЎНІК

Ён нашы вёскі абнадзеіў,

Пабольшаў крам вясковых лік.

Цяпер у Гайнаўцы музея

Непераможны будаўнік.

Хто ж з нас не ведае Майсені?

Яго прызнала й Беларусь.

Як потым скажуць пакаленні:

Наш лепшы будаўнік Кастусь.

Музей нам стаўся веліканам

І наш ён гонар, сапраўды.

І будуць тут у ім сабраны

Сівой мінуўшчыны сляды.

Усе прылады чалавека,

Што захаваў наш слаўны люд,

Найлепшы доказ, што спрадвеку,

Тут наш айчынны родны кут.

Усё ідзе да заканчэння.

Сядзець без справы не прывык

Наш дарагі Кастусь Майсеня,

Музея слаўны будаўнік!

МАЁ ГРАМАДЗЯНСТВА

Я нарадзіўся менавіта

Не ў першай Рэчы Паспалітай.

І да сусветнай жыў чын-чынам,

Бо быў яе грамадзянінам.

А потым здарылася гэтак,

Што ў нас з’явіліся Саветы,

І хутка я такім жа чынам

Саюза стаў грамадзянінам.

А потым нас запаланіла

Нячыстая фашыстаў сіла

І ў заняволенай краіне

Я Рэйха стаў грамадзянінам.

Вайны заціхла кананада.

Народнай стала ў Польшчы ўлада.

Я споўніў зноў сваю павіннасць —

Той Польшчы стаў грамадзянінам.

Даволі змен несамавітых!

Я ў трэцяй Рэчы Паспалітай.

Хачу дажыць тут, проша паньства,

Без новых зменаў грамадзянства.

У ГЭТЫМ НАШАЯ ВІНА

Чыя, скажыце, тут віна,

Што з беларускасці да дна

Сябе мы выпаласкаць хочам?

Хто вінен, што ад родных слоў

Да непісьменнасці ізноў

У беларускай мове крочым?

Хто будзе вінаваты тут,

Што мы плюем на родны кут,

Адкуль выводзімся, паходзім?

Адкуль бярэцца гэта ў нас,

Што мы ніжэйшы быццам клас,

Што ты найгоршы, наш народзе?

Скуль набылі манер такіх,

Што проста ліпнем да другіх

І з роднай уцякаем хаты?

Ды трэба праўду тут сказаць:

На іншых нельга наракаць,

Калі мы самі вінаваты.

ЧАМУ БЕЛАРУСКАЯ МОВА НЕ МОЖА БЫЦЬ АБАВЯЗКОВАЙ?

Паўсотні гадоў, нават болей,

Ваюем з уладай за гэта,

Каб мова нашая ў школе

Была неабходным прадметам.

Не хоча на гэта згадзіцца

Асветная ўлада ў Варшаве,

Мужыцкая мова як быццам —

Яе вывучаць нецікава.

А польская меншасць у Вільні,

І, трэба сказаць, паспяхова

Змагаецца ўпарта, няўхільна

З уладай за лёс сваёй мовы.

Улада, нарэшце, хай мае

Да моў падыход свой аднакі:

Нам родная мова святая,

Як польская мова палякам.

ЦІ МНЕ ХОПІЦЬ ЧЫТАЧОЎ?

Не шануем родных слоў.

І пытанне гоніць сон:

Ці мне хопіць чытачоў

Да маіх апошніх дзён?

Ліпнем мы да слоў чужых,

І таму я рад не рад

Ды раблю я кніг сваіх

Польскамоўны пераклад.

Узрастае колькасць кніг,

Я ж яшчэ жыву, пішу...

Меней чытачоў маіх,

Поўніць сум маю душу.

Сумнае пытанне зноў

Пранікае ў галаву:

Ці мне хопіць чытачоў

Пакуль я яшчэ жыву?

КНІЖКА — МУЗЕЙНЫ ЭКСПАНАТ

На фэсты пастаянна еду

І нейкую надзею маю,

Што людзі купяць вершы Шведа.

На жаль, ужо іх не купляюць.

— Калі адыдзеш ты са свету, —

Пытае жонка з недаверам, —

Што з кнігазборам будзе гэтым,

Які запоўніў нам кватэру?

Адказваю я жонцы Валі

З лагічным сапраўды разлікам:

— У Гайнаўцы пабудавалі

Музей мы з клопатам вялікім,

А гэта ж і мая апора, —

Адказваю я сумнавата. —

Там, дарагая, мае творы

Музейным стануць экспанатам.

З пакорай да вёскі Мора

КРУГАГЛЯД

Ці не забыў я ў Моры

Юнацкія гады?

Было ж тут столькі гора,

Быў недахоп вады.

А выгляд роднай вёскі

І дзве шарэнгі хат,

І родныя палоскі —

Мой юны кругагляд.

Збыліся мае мары,

Я ўжо штогод амаль

Вяртаюся з загарам

Ад Мора — родных хваль.

На любым сэрцу ўлонні

Мой стомлены пагляд

Усё мацней палоніць

Юнацкі кругагляд.

НА ГАРЫ

Помняцца ўсялякія забавы

Нашае вясковай дзетвары.

Так было палазіць нам цікава

Па старэнькай дзедавай гары.

Колькі ж там было дзівосных цудаў,

Колькі ж усялякіх таямніц!

Заглядалі мы ў куточкі ўсюды,

Да падстрэшных лазілі паліц.

На гары быў балаган вялікі,

Ды было цікавых рэчаў шмат.

Там захоўваліся лапці з лыка,

Як стары музейны экспанат.

Пад страхой падвешаны на дроце

На шасце ашыйнікі кілбас,

На якія заглядаўся коцік,

Ды не мог дабрацца да фрыкас.

Дасканала памяць захавала

Успамін да гэтае пары,

Як дзяцінства наша бушавала

На старэнькай дзедавай гары.

МЕЎ КАЛІСЬЦІ СВАЮ ГОРКУ

За акном на панадворку

Белы пухкі снег.

Шмат дзяцей з’язджае з горкі,

Гоман, радасць, смех.

Помніцца мне ўзрост дзіцячы,

Слаўныя гады!

Я глядзеў на свет іначай

І прасцей тады.

Меў непадалёк ад хаты

Белых гурбаў рой.

Быў і на сяброў багаты —

Ездзілі са мной.

Да дзяцей хацеў бы, чую,

Бегчы ў снегапад.

Толькі ж розум патрабуе:

Асадзі назад!

ЛЫЖЫ

Як гурбы намяло ля хаты,

Што цешыла так хлапчукоў,

Зрабіў мне лыжы добры тата,

На іх я ездзіў шмат гадоў.

Калі я толькі еду ў горы

Марознай зімняю парой,

Уваскрасае вёска Мора

І я на лыжах з дзетварой.

І так мне хочацца ізноўку

Лыжы ўзяць хаця б разок,

І лыжнікам з крутых пагоркаў

Імчаць праз беленькі сняжок.

Гады, на жаль, ужо не тыя,

Я аслабеў, як на бяду.

Імчаць на лыжах маладыя,

А я ўжо пехатой брыду.

КАНЁК

Калісь мы, помню, хлапчукі,

Зімою беглі на лядок,

Да ног прывязвалі канькі,

А праўду кажучы, канёк.

Канёк — паленца, чаранок,

І да яго прыбіты дрот,

І прымацованы шнурок,

Якім абмотвалася бот.

Канёк пад праваю нагой,

З падмогай левае нагі,

З разбегу нас імчаў стралой

На бераг сажалкі другі.

Ніхто не верне нам хвілін

Дзіцячых гульняў, пачуцця.

Ды ёсць у кожнага ўспамін

Ад бестурботнага жыцця.

МАРЫ

Я часта пасвіў ля чыгункі

Кароў маленькім хлапчуком.

Па рэйках роўненькіх, як стрункі,

Я мог пад’ехаць цягніком.

І мара гэтая збылася,

Нам нельга жыць без цягнікоў.

Скорым аб’ехаў я ў міжчасе

Нямала розных гарадоў.

Трапіў калісь я на „Баторый”,

Вазіў мяне балтыйскі флот.

Мяне ў паднебную прастору

Не раз выносіў самалёт.

Таму жыву я марай гэтай:

Мне мала зведаных дарог.

Што мне зрабіць, каб я з ракеты

І шар зямны агледзець мог?

ПРЫЗЯМЛЕННЕ

Я адарваўся ад зямлі,

Пакінуў сваё Мора,

Свае лугі, свае палі

І паімчаў у горад.

На шлях жыццёвы маладосць

Мне падарыла крылы,

Каб гарадская прыгажосць

Мяне запаланіла.

З бетоннай клеткі, з вышыні

Глядзеў я на зямліцу,

Ды засыхалі карані

З прыездам у сталіцу.

І без зямлі, як дрэва, тут

Згасаў я беспрычынна,

І сніўся мне бацькоўскі кут —

Маленькая Айчына.

Наяве, а таксама ў снах,

Я жыў адным імкненнем —

Расквеціць свой жыццёвы шлях

Апошнім прызямленнем.

КАСІЛКА

Не чую ў Моры на світанні,

Як водгук колішніх гадоў,

На панадворках кос кляпання,

Іх звон ад стуку малаткоў.

Не бачу ўжо касцоў-асілкаў,

Што так валодалі касой.

Сяляне селі на касілкі

А з імі брат, вядома ж, мой.

Не вабіць чэрвень сенакосам,

Настаў рамантыцы канец.

І заадно з гаротным лёсам

Ідзе ў нябыт і сам касец.

Не чую больш на лузе звону,

Прыходзіць тэхніка да хат.

Вось і каса, як серп зублёны,

Ужо музейны экспанат.

ВАДАПРАВОД

Жыхарам вёскі Мора

Было калісь тут многа гора

І многа ўсякае бяды.

І як не дзіўна, тут, у Моры,

Быў часты недахоп вады.

І на каромыслах насілі

Ваду да хат сваіх здалёк,

І трацілі празмерна сілы,

Ішлі — быў цяжкі кожны крок.

Жыццё мяняецца няспынна,

Аб гэтым нат не сніў народ:

Ад студні, што з вадой глыбіннай,

Тут правялі вадаправод.

І працавітыя сяляне

Прызналі, што ім лепей жыць.

Бурчыць вадзіца ў кожным кране,

Не трэба вёдрамі насіць.

ТЭЛЕФОНЫ, ТЭЛЕФОНЫ

У вёсцы Мора існуе

пяцьдзесят тэлефонаў

Пасля святла, пасля вады

Напоўніліся хаты звонам:

Тут працягнулі правады

З неспадзяваным тэлефонам.

І горад стаў бліжэй цяпер,

Там знойдзе тэлефон любога.

І выкліча пенсіянер

Карэту хуткай дапамогі.

І я ў кватэры гарадской

Пачую ў трубцы праз хвіліну,

Як маецца там брацік мой

Або мая сястрыца Ніна.

Як толькі пазваню дамоў,

Я раптам горка засумую,

Што ў трубцы голасу бацькоў

Ужо ніколі не пачую.

МЁРТВАЯ ЧЫГУНКА

За царскіх часоў збудавалі чыгунку,

Штодзённа хадзілі сюдой цягнікі.

Змяніліся ў нашым ваколлі варункі,

Паехалі ў горад мае землякі.

Ды ў год той ваенны, сорак чацвёрты,

Калі разгарэўся бязлітасны бой,

Фашысты чыгунку пакінулі мёртвай,

Разбурылі цалкам усё за сабой.

І трэба было шмат напружанай працы,

Каб мы дачакаліся лепшых умоў,

Каб наша жыццё зноў магло аднаўляцца,

Каб ездзіць у горад маглі мы ізноў.

Наведвалі Гайнаўку, Бельск пастаянна,

Не трэба да гэтага нейкіх падзей.

Ля Мора сабе збудавалі паўстанак,

І ў горад даехаць было ўжо лягчэй.

Дзяржаўныя ўлады спыніць захацелі

У Гайнаўку з Бельска усе цягнікі.

Чыгунка зусім зарасла пустазеллем,

Не ездзяць у горад мае землякі.

СОН

Прысніўся сон. У роднай хаце

Я, апынуўшыся ізноў,

Сустрэўся са старэнькай маці

І прывітаў яе без слоў.

І на калені, як ніколі,

Матулю ўзяў, нібы дзіця,

І маё сэрца, замест болю,

Сагрэла хваля пачуцця.

Нядоўга цешымся мы снамі ...

Настаў майго ад’езду час.

Хацеў забраць з сабою маму,

Ды ад яе пачуў адказ:

— Я ўжо, сынок, жыву ў здранцвенні,

Мне рэдка не баліць калі.

Узяў мяне ты на калені —

Нібы абвёз вакол зямлі.

ЛАКАВЫЯ ЧАРАВІКІ

Памяці маці

Пасля ваеннай перамогі

Студэнтам я ў Варшаве стаў,

І ў рамках юнраўскай падмогі

Кардонку рэчаў атрымаў.

У тым пакунку невялікім,

Што з хваляваннем я адкрыў,

І лакавыя чаравікі

Былі і мне, і ўсім на здзіў,

І гэтую абноўку маме

Пастанавіў я падарыць.

А мама адказала прама:

„Шкада, сынок, мне іх насіць.

Не буду абуваць, паверце,

Няхай стаяць, іх не крану.

Абуеце мне іх па смерці,

Калі паложыце ў труну”.

А калі мама памірала,

Яна ў перадсмяротны час,

Як запавет апавяшчала,

Упэўнена прасіла нас:

„Не абувайце мне на ногі

Ніякіх чаравік, галёш,

Без іх, схадзіўшы ўсе дарогі,

Пайду і ў гэту басанож”.

Матулі нашай чаравікі,

Хоць часу прамінула шмат,

Стаяць у хаце, як рэліквія,

Як незвычайны экспанат.

ВУЧЫСЯ, СЫНКУ

Памяці бацькі

Мне вельмі часта паўтараў мой Татка:

„Вучыся, сынку, без навукі — цьма”.

Між войнамі — не лепшыя парадкі:

Пайшоў у школу: „Вольных месц няма”.

Аднак пасля ваеннай перамогі

На лепшае змяніўся стары свет.

Вучыўся я напорыста і многа,

Скончыў чаргова трэці факультэт.

І дзякуючы гэтым факультэтам

І процьме розных бацькавых турбот,

Змог у жыцці сваім я стаць паэтам,

Каб услаўляць Айчыну і народ.

Я праз жыццё вучуся і вучуся,

Жыццёвых спраў даследую сакрэт.

І гэтым я заўсёды ганаруся —

Ажыццяўляю бацькаў запавет.

ПРАМІНАННЕ

Ніне і Васілю

Мой швагер, добры чалавек,

Слабее — стала жыць няпроста.

Ён дажывае ўжо свой век,

Яму ж ужо пад дзевяноста.

Сястра нядужая зусім,

Не год жыве ўжо нездаровай.

Я задаволены адным:

Нас тэлефонны лучыць провад.

І сэрцаў лучыць ён біццё,

І клопат наш і спадзяанні.

Надзвычай цэнім мы жыццё,

Ды сум прыносіць прамінанне.

СУМНАЯ ВОСЕНЬ

Пазваніў я ў Мора

Да сястрыцы Ніны.

„Дык ляжыць жа хворай” —

Чую праз хвіліну.

Адазваўся швагер

Сумненькі, ціхенькі:

„Чуюся я блага,

Надта ўжо слабенькі.

Дзянёчкі і ночкі

Сталі мне цяжарам,

Хоць падпёр кіёчкам

Я сваю ўжо старасць”.

Журыцца хаціна

Бедная, старая.

Тут Васіль і Ніна

Век свой дажываюць.

ВАСЬМІДЗЕСЯЦІГОДДЗЕ

Сваё Васьмідзесяцігоддзе,

Што ў праваслаўным Годзе Новым,

Ты пражыла ў сямейнай згодзе,

У цяжкім побыце вясковым.

У сваёй роднай вёсцы Мора

З разумным мужам Васілёчкам

Выхоўвалі дзяцей шасцёра,

Дачушак трох і трох сыночкаў.

І даглядалі вы таксама

У цеснай невялікай хаце

Дзве родныя слабыя мамы

У мітусні бясконцай працы.

І вось, старэнькія абое,

З любоўю жывяце, не з гневам,

Аднак усё-ткі ў неспакоі,

Што дзень наступны прынясе вам.

Таму я вам, мая сястрыца,

І швагер мой найдаражэйшы,

Скажу: на радасць нам жывіце,

І гэта занатую ў вершы.

У ДЗЕВЯНОСТУЮ ГАДАВІНУ

Гэта, напэўна, няпроста,

Ніхто нам не запярэчыць,

Пражыць гадоў дзевяноста

На вельмі складаным свеце.

Каб лёс даў узнагароду

Дажыць табе гэтага веку,

Напэўна трэба заўсёды

Добрым быць чалавекам.

З сястрой маёй Нінай у Моры

Жывеце ў любові, а дзеці —

Надзея і наша апора —

Усе разбрыліся па свеце.

А вам неабходна ўзаемна

З хваробамі разам змагацца.

Усім нам надзвычай прыемна,

Што вы гаспадарыце ў хаце.

Таму пажадаць мы хочам,

Пры самай шчаслівай нагодзе,

Каб ты, дарагі Васілёчак,

Дажыў да свайго стагоддзя!

З ТРАКТАРАМ ЗАРУЧАНЫ

Пятру

Брат з добрай волі, не з прымусу,

Поўны жыццёвых юных мар,

Прыехаў з Урсуса урсусам,

Як трактарыст і гаспадар.

Бацькоўскія палеткі ў Моры

Ажно да старасці сівой

Ён дужым скалясіў маторам

І кволай сілаю сваёй.

Браток мой, як пчаліны лекар,

Як можа лечыць свой матор,

Таму і служыць ён паўвеку

І аніразу не „памёр”.

У цяжкім побыце вясковым

Злучыў ён з трактарам жыццё.

І з трактарам адначасова

Відаць, адыдзе ў небыццё.

ПРЫМІТЫЎНАЯ АПЕРАЦЫЯ

У Гайнаўскім малым шпіталі,

На ўскрайку Белавежскай пушчы,

Падчас вайны аперавалі

Мяне Стажынскі і Ендрушчак.

Я малаток звычайны ўбачыў,

Дый долата падрыхтавана.

Я блізкі быў тады да плачу

І знерваваны нечувана.

Мне выбівалі дзірку ў косці

У верхняй сківіцы балюча.

Тады ўжо мроілася штосьці,

Пранізваў цела боль пякучы.

У хаце потым фельчар-татка

Рабіў анучныя тампоны,

Пасля спалохана з аглядкай,

Іх насычаў ён самагонам.

Сядзеў я нейкі час у хаце,

О чалавечае цярпенне!

Я толькі два зубочкі страціў,

Якім перацялі карэнні.

ДЗВЕ КАСЫ

Да маёй 77 гадавіны

з дня нараджэння.

Паўсюдна чую галасы:

Табе ж ужо семдзесят сёмы!

А я кажу, што дзве касы

Стаяць каля мяне, вядома.

Дык трэба верыць у свой лёс,

У перамогу сваю верыць.

Калі запас я маю кос —

Магу быць грозным касінерам.

І калі б гэтая з касой

Прыйсці хацела нечакана,

Будзе мець ад мяне адбой —

Яшчэ ж зарана, ой зарана.

МАЁ ЎВАСКРЭСЕННЕ

Што значыць часам кінутае слоўка ...

Раптоўна адышла мая сяброўка,

Ды нехта недзе нешта пераблытаў,

Сказаў камусь, што стаў і я нябытам.

Пасля майго раптоўнага сканання,

Нябожчыку былі нат спачуванні.

А злосныя, жадаючы благога,

Сказалі: „Вось туды яму дарога!”

Магчыма, што нічога б я не ведаў,

Што пахавалі ўжо заўчасна Шведа,

Калі б не выпадковая сустрэча

З адным знаёмым, сябрам мне, дарэчы.

Знаёмы пабляднеў ажно ад жаху,

Перахрысціўся на вачах са страху,

Тады прамовіў голасам дрыжачым:

„Дык ты жывеш? Я ж па табе ўжо плачу!

Мо гэта цуд? Ты, Божа мой нябесны! ...

Хто б мог падумаць ... Віктар уваскрэснуў!”

А потым не адны мне так казалі:

„Жыць будзеш доўга, калі ўжо хавалі”.

У ДВАЦЦАЦЬ ПЕРШЫМ ВЕКУ

Я завітаў у вёску Мора,

Дзе дажываюць брат з сястрою.

І там знайшоўся раз каторы

У стане поўным неспакою.

І раптам цалкам адляцелі

Усе дамоў даехаць спробы.

Тут у суботу і нядзелю

Ужо не курсіруе аўтобус.

У роспачы я да суседа

Звярнуўся з просьбаю адзінай:

У Бельск бліжэйшы можа Шведа

Ты падвязеш сваёй машынай?

Бо век наш новы, дваццаць першы,

Не мае ўжо зусім пашаны

Да тых, што пішуць яшчэ вершы,

Зусім не матарызаваных.

НАТАЛЛІ

Ужо мне семдзесят мінула,

Табе, дачушка, толькі восем.

У твар табе вясна зірнула,

А мне смяецца ў вочы восень.

Я перажыў, дачушка, многа,

Узлётаў шмат было, упадкаў.

Я ўжо ў канцы сваёй дарогі,

Ты — толькі ж у яе пачатку.

Перад табою шлях навукі,

Даволі доўгі і складаны.

Не апускаюцца хай рукі

Перад няўдачай нечаканай.

У творчым будзь заўсёды ўздыме

І веды здабывай упарта,

Каб стаць карыснаю Радзіме

І быць сваёй эпохі вартай.

РАЗМОВА З ДАЧКОЮ

Дванаццаць споўнілася Наце,

Гадкоў ёй хочацца мець болей.

— Калі ж мне стукне васемнаццаць?

Чаму так час ідзе паволі?

— Табе здаецца так, дачуся,

Гэта ўжо маладосці справа.

Калі назад я азірнуся —

Мне гэта бачыцца яскрава.

Час так маланкава ўцякае —

Яму не трэба паганяты.

Я ўжо нікога не пытаю,

Калі пачну васемдзесяты.

НАШЫ ПАЖАДАННІ

Час маланкава ўцякае,

Хутка дзеці вырастаюць.

Споўнілася нашай Наце —

Аж не верыцца — трынаццаць.

Не дзіця яна — падлетак

Скончыла дзве школы летась,

І другі ўжо этап блізка —

Ната стала гімназісткай.

Года школьнага пачатак,

Працы многа мае Ната,

Калі хоча паспяхова

Навучацца ў годзе новым.

Таму пажадаем сёння

Добрага здароўя доні,

А таксама шчасця многа

І ў навуцы перамогі!

ДЗВЕ ЎЗНАГАРОДЫ

У кожнага заўсёды

Дзве будзе ўзнагароды.

Жыццё і смерць таксама

Закладзены ў праграме.

Багатыя цярпеннем,

Жыццё сваё наогул цэнім.

Ды не заўсёды ў згодзе

Мы ўсе яго праводзім.

У калатнечы між сабою,

З ліхой варожасцю сваёю,

Жывем мы недарэчна,

Як быццам жыць нам вечна.

Усе мы баімося смерці.

Няма ахвотнікаў памерці,

Хоць смерць, як гэта ўсім вядома,

Не даруе нікому.

НАШАЕ ЖЫЦЦЁ

На свет прыходзіць чалавек

Парадаксальна — каб памерці.

І ён увесь зямны свой век

Заўсёды думае аб смерці.

На тры этапы падзяліць

Патрэбна ўсе зямныя мукі.

Год трыццаць трэба адпусціць

На гульні, выбрыкі, навукі.

Другія трыццаць — працы шмат

Аддаць патрэбна на ўтрыманне

Старых бацькоў і немаўлят,

На іх вучобу, выхаванне.

Ну і апошнія гады —

Час разважанняў і падлікаў,

Не спешны адыход туды,

Куды наш лёс усіх нас клікаў.

СНІЦЦА ВЁСКА БЕЛАРУСКАЯ

Сніцца мне сцяжына вузкая,

Што вядзе мяне дамоў,

Сніцца вёска беларуская

Між палеткаў і лугоў.

Сняцца людзі мне вясковыя,

Працай змораны сваёй,

З мілагучнай роднай моваю,

З нашай песняй дарагой.

Сніцца моладзь мне шчаслівая,

Нашы дочкі і сыны,

Хто з іх працай карпатліваю

Творыць заўтра без вайны.

Паўтарайся мара сонная,

Сніся поле, неба сінь.

З клеткі гарадской бетоннае

Рвецца сэрца ўдалячынь.

З Богам да роднага парога

ЯК НАРАДЗІЎСЯ ХРЫСТОС

Ён нарадзіўся ў Віфлееме

У бедных яслях пастушкоў,

І пачало людское племя

Шукаць збавення ад грахоў.

Апекаваліся Святыя

Дзіцяткам Божым як маглі,

Язэп старэнькі і Марыя

Ім памагалі на зямлі.

Мінула два тысячагоддзі,

Як Ён сышоў да нас з нябёс,

І так штогод да нас прыходзіць

Як Божы Сын — Ісус Хрыстос.

КАЛЯДА

Каляда, Каляда,

Каб хутчэй прыйшло змярканне,

Нас чакае ўжо звязда —

Распачнем калядаванне.

Мы, малая грамада,

Развучылі песень многа.

Каляда, Каляда,

Песняй услаўляем Бога.

Хоць марозіць — не бяда!

Маем мы настрой прыўзняты.

Каляда, Каляда,

Нараджэння Хрыста Свята!

ВЕСЯЛОСЦЬ У ХАЦЕ

Весялосць у хаце,

Дзіўная навіна,

Прасвятая Маці

Нарадзіла сына.

Бласлаўлёны Богам

Ён ляжыць на сене,

Стаўшыся залогам

Нашага збаўлення.

Усе беларусы

У айчынным краі

Госпада Ісуса

Песняй услаўляюць.

Слаўся, слаўся вечна

Божае Дзіцятка,

Мы Табе сардэчна

Спяваем калядкі.

ІКОНА БОЖАЙ МАЦІ

У беластоцкай хаце

Спяваем мы калядкі,

З намі Святая Маці,

З Хрыстом — малым Дзіцяткам.

Стаіць у нас ікона

На месцы ганаровым,

Як сімвал наш натхнёны

У Ражджаство Хрыстова.

Красуйся нам, Марыя

І Божае Дзіцятка.

Хай песні калядныя

Славяць Сынка і Матку.

ВЯЛІКДЗЕНЬ

Святы Велікодныя,

Вясёлыя святы,

Абрады народныя —

Гэтым мы й багаты!

Воскам маляваныя

Яечкі бабуляй,

Ці пафарбаваныя

Лупіннем цыбулі.

Яйкі валачобныя

Дораныя дзецям,

Гульні паасобныя

Маем на прыкмеце.

Яйкамі ўдараюцца,

Выйграў той, хто з цэлым,

З шуфліка пускаюцца,

Злоўлена-займела.

Мы сям’ёй вялікаю

За сталом багатым

Святкуем Вялікадня

Радаснае свята.

Сталы ўсенародныя

З пасхай-караваем,

Святы Велікодныя

Сардэчна вітаем!

МАЛІТВА

Божа наш Літасцівы, Магутны,

Божа наш Справядлівы,Адзіны!

Учыні, каб народ наш пакутны

Меў заўсёды сваю Айчыну.

Каб народ заставаўся народам,

У чужым не расплыўся моры,

Каб яго аб’ядноўвала згода

У свабоднай жыццёвай прасторы.

Каб народ не цураўся ніколі

Ні традыцый бацькоўскіх, ні мовы,

Каб ніколі не быў у няволі,

Не пакутваў ніколі нанова.

Каб сваё больш цаніў ад чужога,

Каб адстойваў яго штохвіліну.

Дык папросім Магутнага Бога:

Захавай нас і нашу Айчыну!

Не толькі ўзрост ранні падуладны каханню

НАШ ЛЕС

У тваіх, о лес мой, нетрах

Колькі ж казачнай красы!

Тваё чыстае паветра

Поўняць птушак галасы.

Паміж меднастволых соснаў

Разаслаўся дываном

Каляровы свет дзівосны,

З рознай ягадай, грыбом.

Тут каханая жанчына

У кустах брыдзе густых,

І, збіраючы маліны,

Мне нясе з усмешкай іх.

Быццам сэрца на далоні,

Мне нясе пунсовы дар.

І таму я блізкі сёння

Да здзяйснення лепшых мар.

МАЁ СОНЕЙКА

Ты сонейка, што ззяе мне і ўночы,

У цемрадзь пасылае свой прамень.

Трапляе ён у змучаныя вочы

І ў заўтрашні мяне кіруе дзень.

А раніцою, сонейкам сагрэты,

Імкнуся я да новага жыцця.

І як мне сапраўды не быць паэтам,

Калі ў душы так многа пачуцця.

Калі знікаюць жудасныя хмары

З маіх заўжды азмрочаных нябёс,

Калі настаў час збыцца маім марам,

Зноў усміхнуўся мне ласкавы лёс.

Дык будзь заўсёды, сонейка, са мною

І сагравай мяне сваім цяплом.

Хачу заўжды быць, сонейка, з табою

І цешыцца адроджаным жыццём.

О ВЫ, ШЧАСЛІВЫЯ ХВІЛІНЫ

О вы, шчаслівыя хвіліны,

Вярніцеся ка мне ізноў,

Аддайце мне маю жанчыну,

Маё жыццё, маю любоў.

Бо толькі з ёю, толькі з ёю

Магу я спалучыць свой лёс.

Інакш не буду мець спакою,

Шчасце не прыйдзе ад нябёс.

Мы цешыліся быццам дзеці,

Мы насычаліся сабой.

Найшчаслівейшыя на свеце

Былі мы сутнасцю адной.

Нас не раздзеліць нечакана

Надта складанае жыццё.

Імкнуся сэрцам да каханай,

Сваё нясу ёй пачуццё.

ВЕРНАЯ ТЫ АДНАМУ

У сапраўднасці ці жартам

Вось ты сцвердзіла чаму,

Што ў жыцці зусім не варта

Быць адданым аднаму?

Цяжка мне, аднак, паверыць,

Што, калі мяне няма,

Адчыняеш раптам дзверы,

Ты тады камусь сама.

Я за жарт гэта ўспрымаю,

Дык упэўнены таму,

Што ты аднаго кахаеш,

Верная ты аднаму.

ТАЛІСМАНЫ

У парку знойдзены каштан,

Што кінула пад ногі восень

Мне мілая, як талісман,

Дала, каб шчасцейка прыносіў.

І я забраў яго з сабой

Да Беларусі сінявокай,

І ён бадзёрыць мой настрой,

Калі сумую адзінокі.

Не адзінокі я зусім,

Каштан барвовы грэю ў жмені,

Сцяжынкамі вандрую з ім,

Ён у маёй жыве кішэні.

І я дамоў, у Беласток,

Напоўнены таемнай сілай,

Вязу каштанавы лісток,

Які мне восень падарыла.

А ЦЯБЕ НЯМА

Я блукаю, я шукаю,

Дык усё дарма.

Моцна так цябе кахаю,

А цябе няма.

Адыходзіць ужо восень,

Хутка і зіма,

Што ты недзе тут, здалося,

А цябе няма.

Ад цябе не спадзяюся

Нават і пісьма.

Я адзін у Беларусі,

А цябе няма.

Хочацца сустрэцца з любай,

Толькі ўсё дарма.

Хто ж прылашчыць, прыгалубіць,

Як цябе няма?

ЦІ МЯНЕ КАХАЕШ ТЫ?

Сыпле восень залатая

На лясны дыван лісты.

Я вандрую і гадаю:

Ці мяне кахаеш ты?

Колькі ж хараства навокал

У святой лясной цішы!

Ад цябе я так далёка,

Смутак родзіцца ў душы.

З кожным днём мацнее подых

Блізкай сівернай зімы.

Па табе тужу заўсёды,

Мусім зноў сустрэцца мы.

Госць я ў беларускім краі,

Дзе жывуць мае браты.

Моцна так цябе кахаю,

Ці мяне кахаеш ты?

РАЗВІТАННЕ

Заўжды хвіліны развітання

Навейваюць адвечны сум,

Спыняюць безліч спадзяванняў

І мноства нечаканых дум.

Многапакутны твар жаночы.

Яшчэ ў адчыненых дзвярах

Мужчына сумныя меў вочы

І горыч нейкую ў грудзях.

Яна пабегла па пероне,

Рукой махнуўшы наўздагон,

Ды цягніка ўжо не дагоніць,

Ад’ехаў і паехаў ён.

І будзе новае чаканне,

Мо прывязе яго цягнік,

Ізноў надыдзе развітанне,

Чуллівых сэрц балючы крык.

УСМЕШКА

Нас часта не трывожыць лёс жанчыны,

Дык робім мы яе сваёй ахвярай.

Таму так часта з нашае прычыны

Усмешка нікне і з вачэй, і з твару.

А хочам мы, каб гасцявала радасць

Бесперапынку на яе абліччы.

Ёй у душы крывавяць нашы здрады,

Благіх учынкаў столькі, што не злічыш.

І нашая жанчына ўжо не тая,

Якой была ў жыцці сваім калісьці.

І пачуццё ранейшае ўмірае,

І часта ўжо яна не мае выйсця.

Жанчына, веру, кончацца нягоды,

Зноў стрэнеш шчасце на жыццёвай сцежцы!

І на тваім абліччы ўжо заўсёды

Напэўна будзе гасцяваць усмешка.

ВЕРНАЕ КАХАННЕ

Каханне — купал зорны неба,

Яму быць падуладным трэба.

І ад юнацтва да магілы

Яно заўжды дае нам крылы.

Кахаць і заўжды быць каханым —

Для ўсіх найбольшая пашана.

Калі каханне ў сэрцы тлее,

Да нас прыходзіць і надзея.

Хоць састарэліся мы самі —

Надзея свеціць перад намі.

Жыццё кароткае, бясспрэчна,

Каханне жыць дае нам вечна.

А закаханыя бясконца —

Нібыта ўсход і захад сонца.

Да шчасця трэба нам тры словы:

Надзеі, Веры і Любові.

У кожную пару года цудоўная прырода

ВОСЕНЬ

Лясок мой стаўся залаты,

Быццам у казцы я, здалося.

Пад ногі сцелюцца лісты,

Фарбуе іх мастачка-восень.

Пераступае мой парог

І застаецца дамаседам.

Шукаю новых я дарог,

За мною восень крочыць следам.

Мяне ўжо з восенню, відаць,

Ніхто ў жыцці не раз’яднае.

Калі мне з ёю сябраваць —

Заўжды хай будзе залатая!

ЗІМА

Так бела-бела сёння зранку,

Так чыста-чысценька кругом.

Зіма прыехала на санках,

Прырода спіць спакойным сном.

Зіма ўсе рэкі і азёры

Схавала ў гладзенькіх ільдах,

Дзеці на ледзяной прасторы

Тут будуць ездзіць на каньках.

На санках паімчыць з пагоркаў,

Калі пачне ўсё болей днець.

Хаця мароз на панадворку,

Ніяк у хаце не ўсядзець!

Зіма, у нас ты сёння госцем,

А заўтра поўны гаспадар.

Ты маеш столькі прыгажосці,

Навейваеш ты столькі мар!

ПРАДВЕСНЕ

Плача жаласна снег,

Пачарнеў ад смутку.

Ручаёк слёз пабег

Ціхутка, ціхутка.

Адыходзіць зіма

На поўнач далёка,

Ваяваць тут дарма,

Вясны чуваць крокі.

Трыумфальна ідзе,

Нясе подых весні.

Снег ужо дзе-нідзе,

Вітаем прадвесне!

ПТУШКІ-ВЕСЯЛУШКІ

Хачу я жаўрука паслухаць

Абавязкова еду ў вёску,

Выходжу мігам на палоскі

І сэрца пакідае скруха.

Ён, бачу, ледзь прыкметны ўвысі,

Сваімі крыльцамі трапеча,

Як бы склікае ўсіх на веча —

Як свіст і трэлі паліліся.

Раней за іншых на прадвесні

Птушкі-пяюшкі вясну чуюць

І радасна яе вяшчуюць

Залівістай бясконцай песняй.

Люблю ваш весні шчэбет, птушкі,

Якога ў паднябессі поўна,

Прадстаўнікі вясны чароўнай,

Вы ўсе найпершыя вяснушкі.

КАШТАНЫ

Вясна так выбухнула нечакана

І ў гарадскім з’явілася двары,

Развешвае на вулічных каштанах

Шторанку жырандолі-ліхтары.

І так прыгожа сталася навокал,

Такі святочны веснавы настрой.

І цешыць гараджанаў вока

Раптоўнае спаборніцтва з вясной.

А птушкі ў веснавым рознагалоссі

Вяшчуюць дружна, што яны ўжо ёсць,

І ўсе вясне з удзячнасцю прыносяць

Падзяку за цяплынь і прыгажосць.

У квецень каляровую прыбрана

Зямля пасля зімовае пары.

Запальвае вясна на ўсіх каштанах

З суквеццяў каляровых ліхтары.

АКАЛЕЧАНАЕ ДРЭВА

Выходжу з гарадской кватэры

Сустрэць вясну ў цудоўным маі.

Яе пах хлыне ў вокны, дзверы,

Усіх дурманіць, ап’яняе.

Я затрымаўся з непакоем,

Калі угледзеў, анямелы:

Расце чаромха пад сцяною

З кары абдзёртым ствалом-целам.

Гронкі духмяных кветак белых

На аслабелым дрэве вянуць.

Пабушаваць тут захацела

Група бязвольных хуліганаў.

Ставаць у абарону мушу

Свету вакольнага заўсёды.

Якое ж сёння раўнадушша

Да разбуральнікаў прыроды!

ЛЕТА

Лета, радаснае лета,

Колькі ж казачнай красы!

Край наш сонейкам сагрэты

Поўняць птушак галасы.

Лета, залатое лета,

У прыгожы свет наўкол

Ты склікаеш школьных дзетак

З нашых гарадоў і сёл.

Лета, казачнае лета,

Ты навееш безліч мар,

Дываном духмяных кветак

І зямны аздобіш твар.

Лета, дарагое лета,

Адпачынку мілы час.

Ты цяплом абдорыш дзетак

І папоўніш сіл запас.

БАБІНА ЛЕТА

Бела-бела ў полі чыстым,

Над зямлёю паднялося

Многа нітак серабрыстых,

Што напрала сёння восень.

Ззяе бабінае лета

І іскрыцца сівізною,

Гэта першая прыкмета,

Што зіма не за гарою.

Неўзабаве шоўку ніці

Восень зноўку згорне ў жмені,

Будзе для зімы-сястрыцы

Ткаць прыгожае адзенне.

ВЯРБА

Адзінокая ў полі вярба,

Як бабулька стаіць ля дарогі.

І яна, як ахопіць журба,

Быццам кленчыць і моліцца Богу.

Хоча вымаліць лепшы свой лёс,

Адзіноты страшэннай пазбыцца.

Вось каб хтосьці яе перанёс

Ды ў куток, дзе не трэба нудзіцца.

Там, дзе вербаў расце стройны рад,

Дзе вядуць між сабою размовы,

Дзе парадак існуе і лад

І дзе ёсць ад вятрыску ахова.

А тут вецер тармосіць касу,

А яе злосна хіліць дадолу,

І няма каму выказаць сум,

Расказаць аб жыцці невясёлым.

І стаіць адзінока вярба,

Быццам кленчыць і моліцца Богу,

З ёю толькі нуда і журба,

З імі сумна стаяць ля дарогі.

БЯРОЗА

Заплакалі вочкі

Сумнае бярозы.

Жоўтыя лісточкі

Сыплюцца, як слёзы.

Была ж вясной, летам,

Стройнай, як дзяўчына,

А цяпер раздзета,

Голыя галіны.

І таму так суму

У бярозы многа.

Стаіць у задуме

З выглядам убогім.

Не смуткуй, царэўна,

Вясна прыйдзе зноўку,

Дасць табе, напэўна,

Новую абноўку.

РАМОНАК

У Балгарыі рамонак

Называюць: лай-лай кучка.

Не лагічна, не натхнёна,

Гэта ж проста: брэша сучка.

І прыдумаў нехта гэтак

Брыдка і нечалавеча.

Не любіў, відаць, ён кветак,

Што і цешаць нас і лечаць.

Выступаю ў абарону

Кветкі-сонца, кветкі-мары:

Што зрабіць, каб больш рамонак

Так не крыўдзілі балгары?

ПУШЧА ПАШЫРАЕ СВАЕ МЕЖЫ

Пушча пашырае свае межы,

Вырастаюць дрэвы на папары.

Беласток бліжэй да Белавежы,

Адвыкаюць вёскі гаспадарыць.

Штораз больш асірацелых хатак,

Бадылём зарослых панадворкаў,

А навокал толькі страты, страты ...

І аб безнадзейнасці гаворка.

Дажываюць век пенсіянеры,

Дзякуюць за дзень пражыты Богу.

У шчаслівы лёс ужо не вераць

На памежжы побыту зямнога.

Ведаюць — яны ж тут толькі госці,

Зноў кагосьці ў вёсцы не хапіла ...

Зносяць агароджу на пагосце,

Робяць болей месца на магілы.

КАЛОДЗЕЖНЫ ЖОРАЎ

Задумаўся над сваёй згубай

Каля студні жораў з доўгай дзюбай.

Дрэмле ён пад струхлелым плотам

З думкаю, чаму не можа лётаць?

Паляцеў бы ён у свет шырокі

І прыпаў бы да вады глыбокай,

Чэрпаючы, як раней вадзіцу,

Каб маглі, хто смягне, тут напіцца.

Тут, у навакольным асяроддзі,

Ён не заглядае ўжо ў калодзеж.

Бо і тут старэнькія сяляне

Маюць свой запас вадзіцы ў кране.

І стаіць ён, нерухомы жораў,

Са сваім, чужым у вёсцы, горам.

І гняце, гняце яго журбота:

Як шкада, што ён не ўмее лётаць.

УРАЎНІЛАЎКА

Кусты, кусты,

Вы гарадоў прыгожасць!

Вы не платы —

Жывая агароджа.

Яшчэ з вясны

Зямной прывабы поўнай,

Растуць яны

Свабодна і няроўна.

Любой парой

Такі парадак звычны:

Кусты пілой

Раўняюць электрычнай.

Адна з ідэй

У творцаў разбуральных —

Раўняць людзей

У нечым незвычайных.

Пажаданні і развітанні

ЮРКУ ВАЛКАВЫЦКАМУ

У васьмідзесяцігоддзе

13.III.2003

Усе мы, Юрка, маладымі

Са словам пачалі змагацца.

Ты першы ў паэтычным ўздыме

Пазнаў сакрэты творчай працы.

На родны вывёў нас палетак,

Каб шчасця сеялі зярняты,

Каб вырасталі з нас паэты,

Каб мы сабралі плён багаты.

І можаш сёння ганарыцца:

Не ленаваліся мы працы.

Мы з роднай чэрпалі крыніцы

І творча сталі ўзбагачацца.

Хутка мінае час імклівы,

Цяжка паверыць год каторы

На роднай пастаянна „Ніве”

Спелім, галубім свае творы.

Жыві нам сотню гадоў, Юрка

І ў творчым будзь заўсёды ўздыме.

Мы рады — на тваім падмурку

Трывалы ўзнесены будынак.

ЮБІЛЕЙНАЕ

Алене Анішэўскай

4.V.2002

У маляўнічай Белавежы

Пачаўся твой жыццёвы шлях.

Ты сэрцам да яе належыш

Наяве, а не толькі ў снах..

У час ваенны ў Беластоку,

Сярод натхняючых сяброў,

Таіла ў сэрцы ты глыбока

Сваю таемную любоў.

І гэтай вернае любові,

І незвычайнага чуцця

Так многа ў паэтычным слове

І харастве твайго жыцця.

Натхняйся, дарагая Лена,

Лагодай цішы і глушы!

Пакуль мацнее наша змена —

Ты ўсё пішы, пішы, пішы!

МІХАСЮ ХМЯЛЕЎСКАМУ

Нам, дружа, па семдзесят пяць

І мы з табою поруч ходзім.

На лёс няма што наракаць,

Яшчэ ж да сотні чвэрць стагоддзя.

Хоць час выкрадвае гады

І крыху горбіць нашы плечы,

І хоць наш век не малады —

Не цалкам мы яшчэ старэчы.

Мы цешымся сваім жыццём

І штораз больш яго мы цэнім.

І больш цікавых з кожным днём

Спраў дамагаецца здзяйснення.

І ўсе нам сёння пажадаць

Здароўя моцнага павінны,

Каб лёс дазволіў сустракаць

І сотую нам гадавіну.

26.VI.2000

ЯНКУ КРУПУ

„Лявоніху”, сваю эстраду,

Чакаў з прыездам наш народ.

Вітаў ён песню, танец, радасць

І суцяшэнне ад турбот.

Вітаў славутага танцора,

Што сіл не шкадаваў сваіх,

Як птушка лётаў у прасторы

І ачароўваў заўжды ўсіх.

Ты плыў з партнёркаю па сцэне,

Як казачная прыгажосць,

І выклікалі захапленне

Майстэрства, грацыя, маладосць.

Гадочкаў прамінула многа...

Састарыўся і наш танцор.

Адтанцаваў ты, змучыў ногі,

Кіёчкам іх ужо падпёр.

Цяпер жывеш ты ў Беластоку,

Хоць і самотны — не адзін,

Цябе ўсе ведаюць навокал,

І бедаваць няма прычын.

АДНАК ЖА КРУЦІЦЦА

Колькі ж падзей на свеце прамільгнула,

Колькі ж пажарышчаў раздзьмухваюць вятры!

Чатыры ўжо стагоддзі прамінула —

Згарэў Джардана Бруна на кастры.

Якія ж гэта сумныя падзеі!

Свет цемрашальства смерцю пакараў

За гэта, што Каперніка ідэі

Як слушныя публічна прызнаваў.

Інквізітарам бязлітасным у Рыме

Не ўдалося спапяліць ідэй,

Ім паўстрымаць Планеты немагчыма.

„Аднак жа круціцца” — пацвердзіў Галілей.

ЛОНДАН

(Памяці Біскупа Часлава Сіповіча)

Я ў Лондане наведаў цэнтр Скарыны.

Ён створаны перш-наперш нам на славу.

І біскупу Сіповічу Чаславу

Мы ўсе за гэта дзякаваць павінны.

Знаходзячыся пад яго апекай,

Я змог да скарбніц ведаў далучыцца.

Быў працавітым біскуп чалавекам

І шмат чаму я змог там навучыцца.

Чытаў заўзята ў гэтым кнігазборы,

Які ўжо сёння цэлы свет цікавіць.

Не ведаў я, што біскуп надта хворы,

Што ён ад нас адыдзе неўзабаве.

І, адбываючы сваю павіннасць,

Чытаў я вершы не адной асобе,

І слёзы бачыў у вачах жанчыны,

Якой прыйшліся вершы даспадобы.

ЯНУ ТАРАСЕВІЧУ

У саракагоддзе смерці

16.VI.2001

Прыйшлі да цябе, маэстра,

Памаліцца на магілу,

Твая музыка аркестрам

Казачным заваражыла.

У ёй столькі ж прыгажосці,

Цёплых сонечных праменняў,

І парываў маладосці,

Паэтычнага натхнення!

Хоць прайшло саракагоддзе —

Ты ізноў да нас вярнуўся.

Не ў чужым ты асяроддзі —

Уваскрос ты ў Беларусі.

Хай табе спакойна спіцца

Пад апекаю Анёлкаў.

Хай табе заўсёды сніцца

Беласток, Шындзель, Саколка!

ПАМЯЦІ МІКАЛАЯ ЧАРНЕЦКАГА

На адкрыццё надмагільнага помніка

23.VI.1999

Не здзейсніў ты жыццёвых мар,

Знаходзячыся пад прымусам.

Ты апынуўся між ахвяр

Найбольш свядомых беларусаў.

Імкнуўся сэрцам і душой

Усё ў жыцці рабіць рупліва,

Каб край быў незалежны твой,

Каб твой народ мог жыць шчасліва.

Усе сягоння мы ў журбе,

Твайго жыцця быў шлях кароткі.

І неба плача па табе

У сотыя твае ж угодкі.

ПАМЯЦІ ТАМАРЫ САЛАНЕВІЧ

Колькі ж суму тады ў асяроддзі,

Колькі ж слёз праліваем заўсёды,

Як заўчасна ад нас адыходзіць

Той, хто надта патрэбны народу,

Хто хварэў пастаянна душою

За народ свой, што жыў у галечы,

Хто змагаўся за наша святое,

За спагадлівы лёс чалавечы.

Гэты фільм твой, Тамара, удача!

Ён пра беды сялянскага лёсу.

Ці ж зямля, ты сказала, не плача?

Колькі родных затопленых вёсак!

Захапіў мяне фільм твой, Тамара,

І да вершаў маіх быў натхненнем,

Калі ты падзялілася марай:

Здзейсніць фільм пра мае дасягненні.

Ды, на жаль, смерць заўчасна спыніла

Твае лепшыя творчыя планы.

Вечным сном ты спачыла ў магіле,

Адышоўшы ад нас нечакана.

18.VII.2000

ПАМЯЦІ ЯРАСЛАВА КАСТЫЦЭВІЧА

На адкрыццё мемарыяльнай дошкі

10.IX.1994

Наш паважаны Яраслаў,

Ты стаў узорам для народа!

У гушчы беларускіх спраў

І быў, і будзеш ты заўсёды.

Дырэктар і настаўнік наш

І бацька юных пакаленняў

Прайшоў педагагічны стаж

З вялікім гонарам, сумленнем.

Таксама добры будаўнік,

Гмах школы гэта яго помнік.

Ды неабсяжны поўны лік

Яго здзяйсненняў векапомных.

Галоўнае — яго ідэй

Нам нельга забываць ніколі.

Ён, як яднання карыфей,

Павінен жыць у нашай школе.

Мемарыяльны гэты знак

Хай будзе сімвалам навекі.

І тут мы шапку здымем так,

Як Яраслаў прад чалавекам.

ЛЕС І ЛЁС

(Памяці Міколы Гайдука)

Любіў надзвычай лес Мікола,

Лес быў яму царквой, прастолам

І адпачынкам у цянёчку.

Тут ягады збіраў, грыбочкі.

У дзянёк цёплы, вераснёвы,

Паехаў ён у лес сасновы.

Праз дзень грыбочкаў поўны кошык

Ставаўся непасільнай ношай.

І замарыўся ён да смерці

Са сваім надта хворым сэрцам.

Угледзелі Міколы вочы

Раптам яшчэ адзін грыбочак.

Стаяў Мікола на каленях,

Грыбок, здалося, мае ў жмені ...

Ды раптам кроў застыла ў жылах —

Грыб узяць не стала сілы.

Убачыў толькі Бог з нябёсаў,

Як спалучыліся лес з лёсам.

АПОШНЯЯ ДАРОГА

Памяці Янкі Жамойціна

29.IV.2003

Ты, дружа, ехаў на Радзіму,

Якою заўжды даражыў,

Даехаць стала немагчымым —

Смерць вартавала на мяжы.

Ехаў сустрэцца з сястрой, братам

Пасля жыццёвых перашкод,

Каб з Велікодным веснім Святам

Вітаць свой край і свой народ.

Цябе Ўсявышні Бог паклікаў

Так нечакана да сябе,

А мы тут, у смяротных ліку,

Надта сумуем па табе.

У развітальныя хвіліны

Не паўстрымалі сваіх слёз

Твае сябры, твая Радзіна,

Калі пяюць Хрыстос ўваскрос.

Няхай табе спакойна спіцца

Па ўсіх ганеннях вечным сном,

Хай вольная Айчына сніцца,

Якой быў верным Змагаром.

ПАМЯЦІ ЯЎГЕНА АНІСЬКІ

Каб не вывезлі на ўсход,

Ты падаўся сам на захад,

Дзе яшчэ і твой народ,

І дзе менш насілля, жахаў.

І прытулак ты знайшоў

Тут у вёсцы Аўгустова,

Прывіваючы любоў

Да Айчыны, роднай мовы.

Працаваў ты ў школе тут,

Навучаў штодзённа дзетак

Шанаваць айчынны кут,

Штодзень пашыраць асвету.

Твой лёс зламаны быў жыццём,

Не знаў ты радасці ў Айчыне.

Таму і спіш апошнім сном

Нібы выгнаннік на чужыне.

ПАМЯЦІ СЯРГЕЯ КАРНІЛОВІЧА

Ты, дружа, жыў за акіянам,

Цяжкім было тваё жыццё.

І так зарана, нечакана,

У сне пайшоў у небыццё.

А як любіў ты край свой родны,

Вясковы побыт землякоў!

На жаль, ніколі ты свабодна

Не мог паехаць да бацькоў.

Падчас кантролю знайшлі здымак —

Савецкай Арміі салдат!

І правяралі, ці магчыма

Каб гэта быў твой родны брат.

Не раз, калі ты спаў, як цені

Віжы ўваходзілі ў гатэль,

Абмацвалі твае кішэні,

Ператрасалі твой партфель.

І дакументы ты знаходзіў

Ужо не ў ім — пад тапчаном,

І быў шчаслівы пры нагодзе

Што едзеш на аэрадром.

Пасля ганенняў, надта крыўдных,

У самалёце меў спакой.

Ляцеў за акіян, у Кліўлянд,

У „Полацак” любімы свой.

Ты сном заснуў, Сярожа, вечным,

Больш ні ганенняў, ні трывог.

За процьму здзекаў недарэчных

Цябе мо ўзнагародзіць Бог.

Content

Швед Віктар Мае Айчыны

Віктар Швед МАЕ АЙЧЫНЫ

Усе дарогі вядуць да Мора

Не адракуся Беларусі

МАЕ АЙЧЫНЫ

НЕ АДРАКУСЯ БЕЛАРУСІ

АДРАДЖЭНЦЫ І АДРАЧЭНЦЫ

НА ПАРОЗЕ ТРЭЦЯГА ТЫСЯЧАГОДДЗЯ

КАЛІ Ж МЫ СТАНЕМСЯ ПАРТНЁРАМІ?

НЁМАН

МАРЫЯ, СЛАЎНАЯ МАРЫЯ

„ВЫБЫЛ НЕИЗВЕСТНО КУДА”

ВИКТОР НИКИТИЧ

РЭЛІКВІІ

Падляшша — Айчына наша

ШТО НАМ ДАСЦЬ ЕЎРАСАЮЗ?

КОЛЬКІ НАС?

НАШ ГОРАД

АРЛЯНСКАЯ ШКОЛА

МАРСКАЯ ШКОЛА

ЗАЛЕШАНЫ

ЦЭРКВЫ ГАРАЦЬ

ДАМБРОЎШЧЫНА, САКОЛЬШЧЫНА

АКТЫВІСТАМ БГКТ

ЧАМУ НЕ МОЖАМ ЖЫЦЬ У ЗГОДЗЕ?

МЫ БЕЗ НАРОДУ, РОДНАЙ МОВЫ

ВЫХАДЦАМ З ВЁСАК

МЫ Ж ТУТ НЕ ГОСЦІ

МАЎЧУНЫ

ЦІ ЧУЕШ, ЯК ПЛАЧА ЗЯМЛЯ?

БУДАЎНІК

МАЁ ГРАМАДЗЯНСТВА

У ГЭТЫМ НАШАЯ ВІНА

ЧАМУ БЕЛАРУСКАЯ МОВА НЕ МОЖА БЫЦЬ АБАВЯЗКОВАЙ?

ЦІ МНЕ ХОПІЦЬ ЧЫТАЧОЎ?

КНІЖКА — МУЗЕЙНЫ ЭКСПАНАТ

З пакорай да вёскі Мора

КРУГАГЛЯД

НА ГАРЫ

МЕЎ КАЛІСЬЦІ СВАЮ ГОРКУ

ЛЫЖЫ

КАНЁК

МАРЫ

ПРЫЗЯМЛЕННЕ

КАСІЛКА

ВАДАПРАВОД

ТЭЛЕФОНЫ, ТЭЛЕФОНЫ

МЁРТВАЯ ЧЫГУНКА

СОН

ЛАКАВЫЯ ЧАРАВІКІ

ВУЧЫСЯ, СЫНКУ

ПРАМІНАННЕ

СУМНАЯ ВОСЕНЬ

ВАСЬМІДЗЕСЯЦІГОДДЗЕ

У ДЗЕВЯНОСТУЮ ГАДАВІНУ

З ТРАКТАРАМ ЗАРУЧАНЫ

ПРЫМІТЫЎНАЯ АПЕРАЦЫЯ

ДЗВЕ КАСЫ

МАЁ ЎВАСКРЭСЕННЕ

У ДВАЦЦАЦЬ ПЕРШЫМ ВЕКУ

НАТАЛЛІ

РАЗМОВА З ДАЧКОЮ

НАШЫ ПАЖАДАННІ

ДЗВЕ ЎЗНАГАРОДЫ

НАШАЕ ЖЫЦЦЁ

СНІЦЦА ВЁСКА БЕЛАРУСКАЯ

З Богам да роднага парога

ЯК НАРАДЗІЎСЯ ХРЫСТОС

КАЛЯДА

ВЕСЯЛОСЦЬ У ХАЦЕ

ІКОНА БОЖАЙ МАЦІ

ВЯЛІКДЗЕНЬ

МАЛІТВА

Не толькі ўзрост ранні падуладны каханню

НАШ ЛЕС

МАЁ СОНЕЙКА

О ВЫ, ШЧАСЛІВЫЯ ХВІЛІНЫ

ВЕРНАЯ ТЫ АДНАМУ

ТАЛІСМАНЫ

А ЦЯБЕ НЯМА

ЦІ МЯНЕ КАХАЕШ ТЫ?

РАЗВІТАННЕ

УСМЕШКА

ВЕРНАЕ КАХАННЕ

У кожную пару года цудоўная прырода

ВОСЕНЬ

ЗІМА

ПРАДВЕСНЕ

ПТУШКІ-ВЕСЯЛУШКІ

КАШТАНЫ

АКАЛЕЧАНАЕ ДРЭВА

ЛЕТА

БАБІНА ЛЕТА

ВЯРБА

БЯРОЗА

РАМОНАК

ПУШЧА ПАШЫРАЕ СВАЕ МЕЖЫ

КАЛОДЗЕЖНЫ ЖОРАЎ

УРАЎНІЛАЎКА

Пажаданні і развітанні

ЮРКУ ВАЛКАВЫЦКАМУ

ЮБІЛЕЙНАЕ

МІХАСЮ ХМЯЛЕЎСКАМУ

ЯНКУ КРУПУ

АДНАК ЖА КРУЦІЦЦА

ЛОНДАН

ЯНУ ТАРАСЕВІЧУ

ПАМЯЦІ МІКАЛАЯ ЧАРНЕЦКАГА

ПАМЯЦІ ТАМАРЫ САЛАНЕВІЧ

ПАМЯЦІ ЯРАСЛАВА КАСТЫЦЭВІЧА

ЛЕС І ЛЁС

АПОШНЯЯ ДАРОГА

ПАМЯЦІ ЯЎГЕНА АНІСЬКІ

ПАМЯЦІ СЯРГЕЯ КАРНІЛОВІЧА