Дукай Яцек

Wroniec

JACEK DUKAJ

Wroniec

WYDAWNICTWO LITERACKIE

© Copyright by Jacek Dukaj

© Copyright by Wydawnictwo Literackie, 2009

© Copyright for the illustrations by Wydawnictwo Literackie, 2009

Wydanie pierwsze

Opieka redakcyjna serii

Anita Kasperek

Adiustacja i korekta

Sylwia Frołow, Anna Rudnicka,

Urszula Srokosz-Martiuk, Małgorzata Wójcik

Projekt okładki i opracowanie graficzne

Jakub Jabłoński

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o., 2009

ul. Długa 1, 31-147 Kraków

bezpłatna linia telefoniczna: 0 800 42 10 40

księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl

fax: (+48-12) 430 00 96

tel.: (+48-12) 619 27 70

ISBN 978-83-08-04392-9

Wydanie elektroniczne:

NSB, 2010

I spadła na nich potworna wrona, Czarna jak smoła, dziób do ogona;

Bohaterów przeraziła wielce

Że wraz zapomnieli o swej sprzeczce.

- Wiem, co sobie myślisz - rzekł Tweedledum - ale to wcale tak nie jest, nic a nic.

- Wręcz przeciwnie - ciągnął Tweedledee - bo mogłoby tak być, gdyby było; a gdyby tak się zdarzyło, możliwym by było; a że tak nie jest, to nie jest. Oto logika.

Lewis Carroll

O tym, co Alicja odkryła

po drugiej stronie lustra

Wyszedł w szare światło i stanął i przez krótką chwilę widział

wówczas absolutną prawdę o świecie. Zimne, nieubłagane obroty Ziemi bez przyszłości. Ciemność nieprzejednana. Gon ślepych psów słońca. Miażdżąca czarna próżnia wszechświata.

A gdzieś w nim - dwa zaszczute zwierzęta drżące jak lisy w kryjówce.

Cormac McCarthy

Droga

Posłuchajcie, to nie zdarzyło się naprawdę: Dawno, dawno temu był sobie chłopiec o imieniu Adaś. Adaś miał mamę i tatę, miał

siostrzyczkę, babcię, a także wujków i ciotki. Wszyscy żyli w dużym mieście nad rzeką. Pod miastem stały fabryki. Kominy fabryk dzień i noc wypluwały gęste dymy. Niebo nad miastem o zmierzchu i świcie barwiło się landrynkowo.

Mama Adasia pracowała w biurze jednej z tych fabryk. Tata pracował w innym biurze, w centrum miasta. Nie było ich w domu przez większą część dnia. Wówczas Adasiem i jego siostrą zajmowała się babcia.

*

Ojciec przynosił z pracy teczki pełne zadrukowanych i zapisanych papierów. Sam jeszcze w domu stukał na maszynie, wieczorem i w nocy. Aż mama musiała mu przypominać, że dzieci nie mogą spać, kiedy tak hałasuje. Wtedy przestawał. Mamrocząc gniewnie pod nosem, wychodził na balkon. Wypalał tam przed snem papierosa.

Przychodzili brodaci panowie i głośno dyskutowali o tym, co tata napisał na maszynie.

Oni również wychodzili na balkon.

Adaś nauczył się zasypiać przy dźwiękach maszyny do pisania. Tata pozwolił mu też samemu uderzać w jej klawisze. Adaś usiadł mu na kolanach, wysunął język. Bardzo mocno nacisnął po kolei litery na metalowych guzikach. Tata wkręcił specjalnie dla niego czystą kartkę. Adaś wystukał pośrodku białego prostokąta: ADAM.

Zabrał tę kartkę. Zawsze miał ją przy sobie, złożoną w kostkę. Podpisał się, a zatem umiał pisać. Bardzo był z siebie dumny.

Pokazał kartkę siostrzyczce. Ale ona tylko prychnęła i przewróciła oczkami.

Siostrzyczka, pomyślał urażony, jest bardzo głupia. Nie umie nawet mówić.

*

Ojciec pisał na maszynie, bo nie mieli komputera. W tamtych czasach nie było komputerów. Nie było Internetu. Nie było też żadnych gier elektronicznych. Czarno-białe telewizory pokazywały dwa programy. Gadali na nich o nudnych sprawach brzydcy panowie.

W kinach nie wyświetlano amerykańskich filmów. I nie było muzyki do słuchania z iPodów i komórek. Nie było komórek. W domu Adasia w ogóle nie było telefonu.

Telefon miał sąsiad z dołu: bardzo duży, łysy pan z siwymi wąsami. Tata często z nim

rozmawiał na schodach i przed blokiem. Połowa mieszkańców z ich klatki wstępowała do łysego sąsiada i korzystała z jego aparatu. Do niego też ludzie dzwonili, a on chodził i pukał

do drzwi, wołał gromkim głosem lokatorów do telefonu.

*

Adaś mieszkał z rodzicami, siostrzyczką i babcią na trzecim piętrze betonowego bloku.

Wspinał się na szeroki parapet i wyglądał przez okno na szeregi kolejnych betonowych bloków. Jeszcze poruszały się nad nimi wielkie ramiona dźwigów. Czasami Adaś widział

robotników wdrapujących się - wysoko, wysoko - do maleńkich kabin tych dźwigów. To było podniecające: mogli przecież spaść.

Przyciskał czoło do zimnej szyby. Robotnicy chodzili po dachach i błyskali niebieskimi płomieniami. Od tych płomieni latały pod powiekami kolorowe mroczki. Babcia mówiła, żeby tam nie patrzył, bo oślepnie. Adaś patrzył i nie oślepł. Zrozumiał, że babcia się nie zna na budownictwie.

Często po prostu siedział godzinami na parapecie i czytał książki. Tata nauczył go czytać, chociaż Adaś nie chodził jeszcze do szkoły.

*

Tamtej zimy zdarzyło się, że brzydcy panowie zastąpili w telewizji także niedzielną bajkę. Zamknięto szkoły, a nawet niektóre przedszkola. Adaś nudził się bardziej niż zwykle.

W domu pojawił się wujek Kazek. Mama powiedziała, że wujek musi tu z nimi zamieszkać na jakiś czas. Wujek Kazek przesiadywał całymi dniami przy radiu, kłócił się głośno z tatą o różne niezrozumiałe sprawy i palił jeszcze bardziej śmierdzące papierosy.

Sypiał w kuchni na materacu rozłożonym pod kaloryferem. Narzekał, że mróz ciągnie przez szczeliny w oknach. Kichał i smarkał.

*

Mama zabroniła Adasiowi wychodzić na pole. Nie mógł więc nawet pójść na sanki ani porzucać śnieżkami z dziećmi z bloku.

Ojciec i wujek Kazek schodzili na dół do sąsiada. Wracali i narzekali, że telefony ciągle głuche. Potem narzekali, że nie można rozmawiać, bo podsłuchują na linii. Mama przesiadywała u sąsiadki za ścianą.

Adaś zajął swoje miejsce na parapecie.

Zaczął czytać książkę o przygodach szpiegów i partyzantów. Od okna wionęło chłodem i babcia zawinęła chłopca w koc. Od rana wyglądała na bardzo przestraszoną. Czego może bać się babcia?

Osiedle zdawało się Adasiowi opuszczone przez mieszkańców. Nikt nie chodził między blokami. Niebo po wschodniej stronie pociemniało. Może to chmura, a może dymy z fabryk,

teraz prawie czarne. Śnieg też był brudny.

Czasami wieczorem, kiedy wyglądał skulony na szare osiedle, robiło się Adasiowi tak dziwnie smutno. Musiał przełykać ślinę i długo mrugać.

Zapalały się światła w oknach bloków. Adaś widział małych ludzi poruszających się w małych kwadracikach w betonie - na tle żółtym i na tle szaroniebieskim. Szaroniebieskie było tam, gdzie włączono telewizory.

Babcia też włączyła telewizor. W telewizorze pokazywali gadających panów. Potem gadających panów w mundurach. Potem żołnierzy z armatami i czołgami. Potem znowu gadających panów. A potem jednego pana w mundurze, z wielką głową i w wielkich okularach.

Ktoś zapukał do drzwi i babcia wyszła. Adaś został sam w pustym mieszkaniu, ze śpiącą w łóżeczku siostrzyczką i grającym telewizorem.

Przycisnął policzek do zimnej szyby.

Osiedle znikało w ciemności. Przymknął lewe oko. Pomyślał, że jest jedynym człowiekiem na całej ziemi. No, byli ci w podświetlonych oknach - ale przecież nieprawdziwi.

Chuchnął na szybę. Świat zaszedł parą i rozemglił się przyjemnie, bajkowo.

*

Babcia wróciła. Raz spojrzała na Adasia, przyłożyła mu dłoń do czoła i prędko zapakowała pod pierzynę. Adaś rzeczywiście pociągał już głośno nosem. Babcia winiła wujka Kazka. Przepowiadała, że wujek wszystkich w domu pozaraża.

Adaś zasnął na trochę, obudził się, znowu zasnął i znowu obudził. W pokoju było ciemno. Tylko rysa światła pod drzwiami pozwalała odróżnić meble od potworów.

Poszedł do łazienki. Rodzice, wujek i babcia siedzieli w kuchni i kłócili się przyciszonymi głosami. Adaś wysikał się i słuchał przez chwilę. Aż zrobiło mu się zimno i wzięły go dreszcze.

Wrócił do łóżka.

*

Zasypiał i budził się. Śniły mu się widoki z telewizora. Czarno-biali generałowie.

Wielka wrona ponad żołnierzami. Puste ulice ciemnych miast.

Pocił się bardzo. Mama dała mu jeszcze do wypicia gorącą herbatę z sokiem malinowym. Opatuliła go dobrze i ucałowała. Chciał zapytać, co się dzieje, ale zobaczył, że mama też się boi. Tylko nasunął wyżej pierzynę, aż pod oczy. Teraz był prawie bezpieczny.

***

O

cknął się znowu. Coś strasznego stało się w domu, wiedział. Obudziły Adasia hałasy -

ale rozpoznał je dopiero po chwili, gdy usiadł w łóżku i przetarł oczy.

Rozbiła się szyba - to, co usłyszał przez sen, to był trzask sypiącego się szkła. Spadło też coś ciężkiego na podłogę, a mama krzyknęła przestraszona. Wszystko to działo się w pokoju rodziców.

*

Wyskoczył spod pierzyny i podreptał przedpokojem. Zimne powietrze owiało mu stopy.

Znowu zaczął pociągać nosem.

Drzwi pokoju rodziców były uchylone. Paliło się tam światło. Hałas nie ustał. Adaś rozpoznawał głos wujka Kazka. Wujek mówił bardzo brzydkie słowa.

Adaś ostrożnie przysunął główkę do szczeliny.

*

W rozbitym oknie, na połamanej framudze siedział wielki Wroniec, dokładnie taki, jaki się Adasiowi przyśnił: czarny, lśniący, straszny.

Wroniec rozpostarł skrzydła i zasłonił całą ścianę, od biblioteczki do meblościanki. W

jednej szponiastej łapie ściskał zakrwawionego ojca Adasia, drugą zaś wczepił się w parapet.

Uniósł i opuścił gwałtownie długi na metr dziób, ciężki i ostry kilof. Dziabnął nim mamę Adasia. Mama próbowała uratować, odciągnąć tatę; nie udało się jej. Ptaszysko trafiło mamę. Padła na podłogę, krzycząc z bólu.

Wroniec rozwarł dziób. Strzasnął z niego czerwone krople i zaskrzeczał przeraźliwie, aż echo poszło po osiedlu.

Firanki i zasłonki łopotały w strzępach wokół Wrońca. Lodowaty wiatr wdmuchiwał do wnętrza fontanny śniegu. Lampa pod sufitem kołysała się, krzywy cień Wrońca skakał po wyblakłych tapetach.

Adaś rzucił się na pomoc mamie. Wujek Kazek złapał go za ramię. Chłopiec wyrywał

się, krzyczał.

Wroniec obrócił ku niemu czarny łeb. Ogromne płaskie ślepia - węglowe szkła -

wpatrzyły się w Adasia.

Adaś zadygotał z zimna. Złapał się mocno piżamy wujka. Smoliste ślepia musiały wysyłać niewidzialne promienie paraliżujące, bo Adaś nie mógł się ruszyć ani kroku w tył, ani w przód. Martwe, lodowate spojrzenie ptaka przymroziło chłopca do podłogi.

- SYN! - zakrakał Wroniec.

Buch! - pękła jedna z żarówek.

*

Wtem Wroniec zwinął skrzydła, szarpnął nieprzytomnego ojca Adasia - i razem z nim runął w noc.

Pozostał wir czarnych piór, białego śniegu i strzępów papieru z rozdartych książek.

Papiery, dokumenty, wyrwane kartki walały się po całym pokoju.

Adaś i wujek rzucili się do okna. Mroźny wicher wycisnął im z oczu łzy. Adaś chciał się wspiąć na parapet, ale wujek go powstrzymał. Wskazał tylko cień malejący na nocnym niebie nad blokowiskiem, ponad dachami i dźwigami.

*

Wujek z babcią przenieśli mamę do drugiego pokoju. Wujek pobiegł do telefonu.

Babcia próbowała opatrzyć mamę. Wroniec dziabnął ją nad sercem. Na mamy nocnej koszuli rosła czerwona plama.

Mama nie otwierała oczu.

Adaś stał w kącie i gryzł palce.

Zjawił się sąsiad od telefonu.

- Zaraz tu będą - powiedział.

Babcia obejrzała się na przerażonego Adasia.

- Niech pan go zabierze, panie Janie.

Pan Jan porwał Adasia na ręce. Wybiegł na klatkę, sapiąc ciężko. Na schodach minął się z wujkiem Kazkiem. Krzyknęli do siebie w biegu.

*

Pan Jan zatrzasnął pośpiesznie drzwi swojego mieszkania. Przekręcił wszystkie zamki i założył łańcuchy.

Złapawszy dech, ostrożnie odsunął klapkę judasza i wyjrzał przez szklane oczko na klatkę.

- Idą - szepnął.

- Kto?

- Oni.

I położył palec na wargach.

Adaś przycisnął ucho do drzwi.

*

Najpierw poszedł klatką wiatr. Trzasnęły okiennice, futryny. Zaszurały wycieraczki.

Huknęły drzwi klatki na dole. Potem rozległ się tupot wielu par ciężkich butów. TUP-ŁUP, TUP-ŁUP. Oni biegli, ale jakby wcale się nie spiesząc. Piętro za piętrem, coraz bliżej. Adaś oderwał na moment ucho od drzwi. Nie zatrzymali się, pobiegli wyżej. Do mieszkania Adasia.

Pan Jan znowu przyłożył palec do warg. Usłyszeli krzyki babci. Wujek Kazek też mówił

coś głośno.

Kroki znowu zaczęły się zbliżać. Przebiegli z powrotem w dół. TUP-ŁUP, TUP-ŁUP.

Po raz drugi huknęły drzwi na dole klatki.

I cisza.

*

Pan Jan otworzył drzwi, wyjrzał na zewnątrz. Adaś przemknął mu pod ręką i pierwszy popędził na górę, do domu.

Już nie było domu. Połamali, porozbijali, porozdzierali, powywracali, porozlewali, potłukli, porozsypywali, podziurawili, powyrywali, pobrudzili, pokaleczyli, pognietli, postrącali, pomieszali, poniszczyli, zniszczyli.

Adaś zajrzał do łóżeczka siostrzyczki. Puste.

Ani śladu też po mamie, babci i wujku Kazku.

Wszystkie okna otwarte albo wybite. Po ruinie hulał wiatr ze śniegiem.

Pan Jan i Adaś stąpali po ubraniach, papierach, kawałkach sprzętów i mebli.

- Gdzie mama?

- Zabrali ich.

*

Adaś wspiął się na parapet. Pan Jan złapał go za kołnierz.

Na śniegu pod blokiem widniały ślady olbrzymich psich łap z głębokim bieżnikiem. Pod blokowym śmietnikiem stał człowiek w czarnym płaszczu z pięciometrową igłą anteny wyrastającą ze szczytu czaszki. Obracał głową na wszystkie strony, a stalowy szpic kreślił w nocy kółka i ósemki.

- Wzięły ich Suki - zaburczał-zahurczał pan Jan, przyciskając do siebie Adasia grubym ramieniem. Dla chłopca zabrzmiało to, jakby w głębi piersi łysego sąsiada zakręciła się betoniarka.

- Zostawili Szpicla. Uważaj, mały, bo nas zobaczy. Nadaje wszystko do Wrońca.

Adaś zadrżał.

- Z-z-zimno.

*

Wrócili do mieszkania pana Jana. Pan Jan zaparzył herbatę. Sobie nalał z butelki do kieliszka Coś Mocniejszego. Łyknął i chuchnął.

- Jak ci na imię, mały?

- Adaś - chlipnął Adaś.

Sąsiad wyciągnął do niego wielgachną dłoń.

- Jan Stanisław Wieńczysław Beton.

Adaś z trudem uścisnął mu kciuk i palec wskazujący.

- Czemu ma pan takie duże ręce?

- Temi ręcami! - zahurczał pan Beton. - Temi ręcami zbudowałem!

- Co pan zbudował?

- Domy! Ulice! Fabryki budowaliśmy! Miasta!

- Aha.

*

Pan Beton wrócił na górę po ciepłe ubranie dla Adasia.

Adaś tymczasem oglądał ustawione na regale stare fotografie Jana Stanisława Wieńczysława. Wszystkie wykonano na wielkich placach budowy. Pan Beton jeszcze miał

włosy na głowie. Goły do pasa stał tam z cegłówkami w rękach. Albo ze szpachlą i wiadrem.

Na tle maszyn budowlanych. Wkoło pięły się też mury i betonowe słupy. Wisiały na nich wstęgi i transparenty. 1000 PROCENT NORMY. 20 000 PROCENT NORMY. 25 0000

PROCENT NORMY.

Były także dwa zdjęcia mniejsze, z boku. Nieco starszemu panu Betonowi towarzyszyli na nich ładna pani z bardzo długimi włosami oraz chłopiec: kilkuletni, a potem kilkunastoletni. Wszyscy uśmiechali się szeroko.

*

Pan Jan z trudem znalazł dla Adasia dobre ubranie. Sweter został rozdarty na rękawie, spodnie miały dziurę, a buty były nie do pary. Kurtce oberwano pół kołnierza.

- Poczekamy - powiedział pan Jan. - Twój wujek zadzwonił do rodziny. Wszystko będzie dobrze, mały. Ciotka albo dziadek zabierze cię, zanim Wroniec się dowie.

- Ale co z tatą? Co z mamą, proszę pana?

Pan Jan potarł łysinę.

- A, to. Przykra sprawa.

- Ale oni wrócą, prawda?

- Z Wrońcem nie ma żartów.

Ktoś zapukał do drzwi.

*

Był to sąsiad zza ściany pana Jana. Wszystko słyszał. A może i widział przez judasza.

Wszedł, wszedł, i zagadał, zagadał do pana Jana. Pan Jan kiwał głową. Sąsiad uśmiechał

się, uśmiechał do Adasia. Adaś udawał, że interesuje go tylko gorąca herbata, którą siorbał z łyżeczki.

- Mogę mogę dać dać panu panu klucze klucze do przejścia do przejścia przez piwnicę

przez piwnicę - mówił sąsiad.

Pan Jan mu podziękował. Sąsiad poszedł, poszedł do siebie po klucze.

*

- Dlaczego ten pan jest taki podwójny? - Adaś zapytał pana Jana.

- Co ty opowiadasz?

- Robi wszystko podwójnie, i mówi podwójnie.

Pan Beton zmarszczył brwi, wzruszył ramionami.

Ale zaraz palnął się w czoło.

- Mamy pod nosem Podwójnego Agenta!

- Podwójnego Agenta?

- Agent, widzisz, to ten, co działa. Ty działasz, mały, ja działam. Ale każdy za siebie, dla siebie. A są Agenci Podwójni: oni działają i w swoim, i w czyimś imieniu. Jawnie i w sekrecie. Tak i owak. Na prawdę i na kłamstwo. Że w prawo, a w lewo. Niby to, a tamto.

Rozumiesz?

- Nie wiem. Ze on to robi, ale robi też - kto? Wroniec?

- Wroniec - zazgrzytał zębami pan Beton i zacisnął wielkie pięści.

*

Sąsiad wrócił, wrócił z kluczami.

- Dziękuję stokrotnie - powiedział pan Beton i uścisnął mu rękę.

Sąsiad zbladł, zbladł i jęknął, jęknął.

Pan Beton złapał go za szyję, przycisnął do ściany. Sąsiad wybałuszył, wybałuszył oczy.

Pan Beton jedną ręką wciskał go w ścianę bloku, drugą zaś wbił w ten beton i rozgarnął go na boki.

- Temi ręcami! - hurgotał, czerwieniejąc z wysiłku. - Temi ręcami ja was!

Sąsiad wierzgał, wierzgał nogami i machał, machał, bił, bił na wszystkie strony. Ale na panu Janie nie robiło to wrażenia.

Wciskał Podwójnego Agenta w beton, aż wcisnął go całego. Wtedy zaklepał dłońmi powierzchnię wielkiej płyty, że nie pozostał ślad, i otarł siwe wąsy.

- Uff. Prowizorka. Ale ujdzie.

*

Pan Jan usiadł na wersalce. Długo tak siedział, podpierając brodę pięściami i gapiąc się na ścianę.

Adaś wypił całą herbatę. Normalnie chciałoby mu się spać, ale za bardzo był

przestraszony. Bał się też o rodziców i siostrzyczkę i babcię i wujka.

Ze stolika pod telefon spadła Książka Telefoniczna. Pan Jan podniósł się, włożył grubą

kurtkę i naciągnął na łysinę futrzaną czapkę uszankę.

- Idziemy, mały.

- A ciocia?

- Ciocia jest spalona.

- Co?

- Puchacze i ten podwójny Nie możemy czekać.

*

Wyszli na klatkę i zeszli po cichu na półpiętro nad parterem. Pan Beton wyjrzał przez okienko.

- Szpicel. Nie wymkniemy się tędy.

- A przez piwnice?

- Tego by chcieli! Zaczaiły się pewnie jakieś Enesy czy inne Bubeki.

Zeszli na parter. Pan Jan chwycił mocno Adasia. Adaś nie widział dobrze w ciemnościach, co pan Beton robi.

Wtem podniósł on chłopca i przełożył przez dziurę w ścianie do wnętrza ciemnego mieszkania. Potem, stękając i dysząc, sam przełazi przez dziurę.

- Chodź, mały. Nowaccy wyjechali do wnuków. Wyjdziemy przez balkon.

*

Przeszli po omacku przez ciche mieszkanie Nowackich. Adaś pomyślał, że to taka zabawa w duchy. Tylko że teraz to on sam i pan Jan są duchami. A gdyby tu jednak zastali pana Nowackiego? Przestraszyłby się na śmierć!

Wyszli na balkon. Pan Beton podniósł Adasia ponad balustradą i opuścił na śnieg. Adaś rozejrzał się po osiedlu. Tylko szary blask telewizorów migotał w niezliczonych kwadratach okien.

*

Kiedy szli wzdłuż bloku, Adaś zadzierał głowę, żeby zajrzeć do wnętrza mieszkań.

Tam siedziały przed telewizorami całe rodziny. Wypukłe kineskopy rzucały na ich twarze i ubrania plamy ziarnistej szarości. Był w tych obrazach ciepły spokój. Normalny wieczór, normalni rodzice i dzieci. Adasia zakłuło w serce.

Pan Beton odwracał jego głowę, zasłaniał mu wielką dłonią oczy.

- Nie patrz.

*

Wyszli na drogę za barakiem budowlańców.

Pan Jan wskazał czarne kreski na tle nocy, ponad dachami niższych domów: anteny Szpicli. Wyglądało, że pod każdym blokiem na osiedlu czuwa przynajmniej jeden Szpicel.

- Nie zajdziemy teraz daleko, mały. Przenocujemy i się zobaczy. Mam tu starego kumpla.

Adaś był już zmęczony. Nie odzywał się. Mróz szczypał go w policzki, drapał w gardło.

Chłopiec z trudem przebierał nogami w śniegu. Mocno ściskał dłoń pana Jana. Co teraz będzie? Co teraz będzie? Co z tatą? Co z mamą? Gdzie babcia, gdzie wujek Kazek, gdzie siostrzyczka? Wroniec wpadł w środku nocy przez okno i rozszarpał świat na strzępy. Adaś dreptał ze zwieszoną głową i pociągał nosem.

Stary kumpel Jana Stanisława Wieńczysława Betona mieszkał w pakamerze przy ciepłowni. W środku było bardzo gorąco i bardzo duszno. Kumpel pana Jana miał brodę jak Rumcajs i palił dużą fajkę.

Obaj dorośli dyskutowali długo i głośno. Adasiowi kleiły się oczy. Nie słuchał, nie rozumiał.

Rumcajs pościelił mu na kanapie za szafą, dał trzy koce. Lecz wkrótce Adaś wykopał

się spod koców i zakradł do pana Jana, chrapiącego głośno na rozłożonym fotelu. Wdrapał się na pierś łysego wąsacza i przytulił mocno.

Pan Jan odemknął jedno oko, spojrzał i naciągnął na Adasia starą kołdrę.

Adaś zasnął przy dźwiękach obracającej się betoniarki, skulony pod mocarnym ramieniem pana Betona.

***

R

ano marudził i nie chciał wstawać. Rumcajs wyciągnął pochodzące z darów mleko w proszku i zagotował chłopcu. Adaś popił nim czerstwą bułkę z serkiem topionym.

- Pan też ma syna, prawda? - spytał pana Jana.

- Nie mam syna.

- Widziałem na zdjęciach.

- Miałem, ale już nie mam. Jedz.

- Jak miał na imię?

Pan Beton otarł Adasiowi z buzi białe wąsy.

- Krzysztof. Krzyś.

- Nie żyje?

Pan Beton wzruszył ramionami.

Adaś aż zmarszczył czoło.

- Zabrał go Wroniec? - spytał szeptem.

- Można tak powiedzieć - odburknął pan Jan. Więcej już o tym nie mówił.

*

Poszli do miasta.

Czekali na przystanku na autobus. Ale autobusy nie jeździły jak powinny. Poszli na piechotę.

Wzdłuż najdłuższej alei osiedlowej stały słupy telefoniczne. Na drutach siedziały Puchacze. Z zamkniętymi oczami, mocno wczepione pazurami w drut, wsłuchiwały się w rozmowy płynące po nim między telefonami.

Co pewien czas taki Puchacz-Słuchacz otwierał ślepia, kręcił w zdumieniu wielką głową i podrywał się do lotu. Adaś śledził wzrokiem ptaki na szarym niebie. Zmierzały ku centrum.

- Donoszą Wrońcowi - mruknął cicho pan Jan. - Wszyscy donoszą Wrońcowi.

Wschodnią część nieboskłonu zakrywała gęsta, czarna chmura.

*

Miasto zszarzało. Ulice zszarzały, domy zszarzały, samochody zszarzały, sklepy zszarzały, śnieg zszarzał, niebo zszarzało, ludzie zszarzeli.

- Dlaczego wszyscy są tacy szarzy?

- Maszyna pracuje - odparł pan Jan. Wskazał ruchem głowy dzielnice po drugiej stronie rzeki. - Nie zbliżaj się do Maszyny, mały. Ale nie, nie wszyscy zszarzeli.

To prawda: jedni byli mniej, drudzy bardziej szarzy.

Ci zupełnie szarzy chodzili tak: tuż przy ścianie, równo po wydeptanej w śniegu ścieżce.

Sztywnymi nogami stawiali krótkie kroki. A wyglądali tak: ręce schowane w kieszeniach płaszczy i kurtek, głowa opuszczona, wciśnięta w kołnierze płaszczy i kurtek, oczy wbite w błoto przed sobą.

*

Na skrzyżowaniu stał żelazny kocioł czarci i dymił czarnym dymem. W kręgu wokół

kotła zebrali się grubo opatuleni Wojacy-Wroniacy z kanciastymi karabinami na plecach. Po kolei nachylali się nad kotłem i wdychali ciemne wyziewy. A kto wziął wdech mocny, ten robił się zaraz bardziej żołnierski, karabinowaty i wrońcowaty. Nie bał się już zimna. Trzymał

się prosto, zadzierał głowę, spoglądał gniewnie na przechodniów.

Z nieba co jakiś czas pikowały kruki i wrzucały do kotła przyniesione w dziobie kawały krwawego mięsa. Mięso wpadało do gara, rozlegał się syk i dym buchał gęściej. Kruki odlatywały, kracząc głośno.

Teraz Adaś zobaczył, że ptaszyska obsiadły też dachy i górne krawędzie budynków w mieście. Mógłby stać i liczyć czarne kruki na tle białego śniegu cały dzień, a i tak by ich nie zliczył.

*

Zapatrzył się tak z zadartą głową na drugą stronę ulicy. Nie spostrzegł, że zbliżają się do wielkiego budynku z neonowymi literami na ścianie. PRZEZORNY ZAWSZE

UBEZPIECZONY - Adaś odczytał napis. W ostatnim słowie brakowało pierwszej, piątej, szóstej, siódmej i ósmej litery.

Miłypan na placu z flagami zatrzymał młodego człowieka. Młody człowiek wyjął

portfel. Coś powiedział. Miłypan przestał być miły. Rzucił portfel w śnieg i aż podskoczył.

- Pała! Pała! Pała! Pała! - zawołał, sięgając za pas. - Dzięcielina - Pała!

Przybiegł drugi i obaj Milipanci Spałowali młodego człowieka na biało.

Szarzy przechodnie przemykali wokół, jeszcze szybciej przebierając nogami, z głowami jeszcze niżej opuszczonymi. Niektórym udawało się całkowicie wtopić i wkleić w szarość ścian. Niknęli w szarości.

*

Pan Jan rozejrzał się po ulicy.

- Nic nie mów, mały.

Adaś nic nie mówił.

- Dokumenty! - zawołał na nich Miłypan. (Adaś widział, że on wcale nie jest miły).

Pan Beton podał mu Dowód Osobisty.

Miłypan wskazał Pałą na Adasia.

- To syn bywatela? Dokumenty!

Pan Jan zaczął tłumaczyć, że Adaś nie chodzi jeszcze nawet do szkoły, nie ma Dokumentów. Miłypan podskoczył, a brudnobiała Pała zadrgała mu w ręce nerwowo.

- Żąda się od bywatela Dokumentów Tożsamości zaświadczających bywatela stosunku pokrewieństwa ustawy porządku bywatela państwa nieposłuszeństwa papragafu niniejszym bywatel funkcjonariusza w przypadku niezwłocznie Dokumenty! Dokumenty! Dokumenty!

Adaś szukał w pośpiechu po kieszeniach kurtki, spodni i pod spodem. Miał tam jeszcze na sobie piżamę.

W końcu wydobył złożoną w maleńki kwadracik kartkę.

Rozłożył ją starannie i podał Milipantowi.

Miłypan przeczytał: ADAM.

Zasalutował, oddał kartkę.

- Rozejść się!

*

Obeszli wysoki budynek i weszli od tylu w kręte korytarze. Mijali poważne Osoby wyglądające bardzo Urzędowo. Potem przeszli przez szklane drzwi i do sieni. Tu Osoby

poruszały się i mówiły już mniej Oficjalnie.

Pan Jan spoglądał na Adasia spod zmarszczonych brwi.

- Co to był za numer, mały, hę?

- Nie wiem, proszę pana.

- Coś ty mu pokazał?

- Podpisałem się na maszynie taty. Umiem pisać!

Pan Jan na to tylko zaburczał betonowo.

*

Weszli do mniejszego pokoju. Pan Jan szepnął coś komuś na ucho. Przeszli przez pokój na Zaplecze. Trzech panów siedziało tu na paczkach Makulatury i grało w karty Radio skrzeczało Wiadomości i Komunikaty.

Panowie byli bardzo Kolorowi. Najwyższy targował się teraz o coś z panem Janem.

Przebierał w powietrzu palcami i uśmiechał się szeroko. Miał niebieskie spodnie, czerwoną koszulę i zielone okulary. Na palcu, na szyi i w zębie błyskała mu oślepiająco Ameryka.

Posadzili Adasia na wysokiej stercie Makulatury. Adaś majtał nogami i skubał papier.

- Cinkciu-cynkciu, tysiąc pięćset sześć osiemset, cinkciu-cynkciu - syczał pan Kolorowy i Rachował na palcach.

- Kto to jest? - spytał Adaś pana Jana, gdy pan Kolorowy wrócił do swoich kamratów.

- Oni robią Interesy z Wroniakami. Dadzą nam Cynk. Musimy się dowiedzieć, co z twoją rodziną, mały. Ktoś się musi tobą zaopiekować.

- Pan się mną opiekuje.

Pan Beton zrobił dziwną minę.

*

Cinkciarze powiedzieli im, żeby wrócili po wieści przed Godziną Kruka. Radio ogłosiło Komunikat. W Godzinach Kruka, od dziesiątej wieczór do szóstej rano, kruki z rozkazu Wrońca spadają z ciemności na przechodniów i wydziobują im oczy. Nawet Milipanci i Wojacy noszą wtedy dla ochrony twarde Hełmy.

- Nigdy nie wychodź samemu - powtarzał pan Jan Adasiowi. - W ogóle nie wychodź.

Rozumiesz?

- Mama też mi zabroniła wychodzić się bawić.

- Słuchaj mamy, mały, słuchaj mamy.

Adaś pomyślał o mamie. Opuścił głowę.

Pan Beton poprawił mu czapeczkę.

- No, nie bój się, będzie dobrze, będzie dobrze.

*

Wyszli na ulicę. Prószył coraz gęstszy śnieg. Pan Jan pociągnął Adasia w stronę przejścia dla pieszych.

Nagle potknął się. Stanął jakby tknięty złym przeczuciem. Spojrzał w przecznicę za zamkniętą masarnią.

Adaś wyciągnął szyję, by wyjrzeć zza masywnej sylwety pana Betona.

Co w głębi ulicy, to przesłaniał śnieg. Wybiegło z niego dwóch szarych przechodniów.

Potem jeszcze jeden. Ten coś krzyczał.

Pan Jan mocniej ścisnął rączkę Adasia.

Wszyscy już uciekali.

- GAZ! - krzyczeli. - GAZ!

I zanim Adaś zdążył zadać pytanie, zza masarni i Urzędu wyrósł wielki bałwan GAZ-u.

Puchnąc i nadymając się, zakręcił łbem potężnym jak dwa kościoły i w mig połknął masarnię, Urząd i jeszcze przystanek razem z zepsutym autobusem. Połknięci ludzie niknęli w GAZ-ie bez śladu. Nie słychać było nawet ich krzyków. GAZ był bardziej szary od nich. Tak szary, że prawie biały.

*

- Biegiem! - sapnął pan Beton.

Ale sam nie potrafił prędko biec. Sadził ciężkie susy, potykał się i chybotał na boki.

Wszyscy ich wyprzedzali.

GAZ zbliżał się z każdą sekundą. Rozdziawił szarą paszczę, nadął policzki, wybałuszył

bulwiaste ślepia. Siedem okrągłych brzuchów GAZ-u spiętrzyło się falami, blokując całą szerokość ulicy i skrzyżowanie. Nie było dokąd uciec.

Adaś zacisnął powieki, zamknął buzię.

GAZ ich połknął.

*

Inni też biegali na oślep w GAZ-ie. Potrącali Adasia i pana Betona. W końcu ich przewrócili.

Adaś potoczył się po śniegu. Podniósł się i pobiegł z powrotem. Ale gdy otworzył oczy, zaraz zaszły mu łzami. Zaczął też kaszleć i krztusić się.

Dlaczego pan Jan wypuścił jego rękę? Jak to się stało?

- Adaś!

- Proszę pana! Proszę pana!

- Adaś! Tutaj!

- Proszę pana! Niech mnie pan nie zostawia!

*

Zgubili się.

Znowu ktoś przebiegł i trącił Adasia. Adaś padł w błoto i uderzył się boleśnie o krawężnik. Nic nie widział, tylko łzy. Chciał ponownie zawołać pana Jana, ale łzy chyba spłynęły mu do gardła, bo zakrztusił się całkiem.

Został sam w kłębach GAZ-u, sam w mieście i sam na świecie.

W głębinie chmur-brzuchów GAZ-u zaryczały Czołgi.

*

Adaś znał ich ryk z telewizora. Poderwał się i pobiegł przed siebie, byle dalej od Czołgów. Przewracał się i podpierał rękoma.

Słyszał jęki ludzi trawionych przez GAZ. Wyobrażał sobie w przerażeniu, jak to wygląda. Lepkie jęzory GAZ-u ogarniają ofiarę - ofiara je wdycha, ofiara je połyka - GAZ

rozpuszcza nieszczęsnego przechodnia razem z ubraniem. Ta szarość w powietrzu to właśnie szarzy przechodnie: połknięci i przetrawieni przez GAZ do GAZ-owej postaci. Cały GAZ

składa się z trupich smug.

Adaś z krzykiem strącał i odklejał od siebie wilgotne macki.

*

Biegł bardzo długo. A przynajmniej tak mu się wydawało: że biegnie i biegnie i biegnie.

Nie spostrzegł nawet, że wybiegł z GAZ-u, bo dalej łzawiły mu oczy. Po raz kolejny przewrócił się i potłukł, i pozostał tak na dłużej skulony pod murem, bo zabrakło mu tchu.

Nie słyszał już Czołgów. Wtedy dopiero przejrzał na oczy.

Siedział wcale nie pod murem, lecz pod tylną ścianą kiosku Ruchu. Po drugiej stronie ulicy stary cieć zdzierał ze ściany kamienicy wyblakłe plakaty. Dziewczynka prowadziła na smyczy jamnika. Przejechał koński zaprzęg węglarza. Nikt nie zwracał uwagi na Adasia. Nie padał już śnieg. Nie było GAZ-u.

*

Adaś pomyślał: Muszę znaleźć pana Betona.

Jak ma znaleźć pana Betona? Nie wróci po niego w GAZ. Nie wróci do domu. Tam czekają Szpicle i sąsiad podwójny. Mógłby wrócić do pana Rumcajsa. Ale musiałby przejść znowu na piechotę do osiedla. Bał się bardzo, że nie trafi. Zgubi się po drodze między płacami budowy i po Godzinie Kruka ptaki Wrońca wydziobią mu oczy (Nie będę płakał, powiedział sobie. Nie będę, nie będę już płakał).

Ale przypomniał sobie, że pan Jan ma wrócić do Cinkciarzy po Cynk. Trzeba więc tylko odszukać wysoki budynek PRZEZORNY. I tak odnajdzie pana Jana!

*

Adaś był teraz przemoczony i ubrudzony błotem. Zobaczył swoje odbicie w szybie nieczynnego sklepu: szare.

Dreptał przy ścianie. Rączką we włóczkowej rękawiczce ciągnął po szorstkim tynku.

Rozglądał się za wysokimi budynkami.

Zdawało mu się, że wszystkie kruki na dachach obracają za nim łepkami.

Ta stalowa igła między kominami - to antena radiowa czy szpic Szpicla?

*

Zza zakrętu wyszedł wprost na Adasia Miłypan. Adaś czmychnął w pierwszą bramę i wpadł na Kolejkę do Sklepu.

- Pantuniestał!

Adasia odrzuciło, jakby bruk wierzgnął mu pod nogami.

- Pantuniestał!

I znowu odskoczył dalej wzdłuż Kolejki.

- Pantuniestał!

- Pantuniestał!

- Pantuniestał! Pantuniestał!

- Pantuniestał!

Zatrzymał się dopiero za ostatnią panią z torbami.

- Pamiętaj, za kim Stoisz.

Adaś kiwnął głową. Chciał się tylko skryć przed Milipantem. Pani z torbami stanowiła dobrą osłonę. Mogłoby się za nią schować pięcioro dzieci.

*

Miłypan musiał już dawno ich minąć. Adaś chciał wyjść z Kolejki - lecz jego nogi się nie poruszyły. Stopy nie odrywały się od ziemi.

- Oj.

Wszyscy Stacze tkwili tak w Kolejce, przytwierdzeni do swojego w niej miejsca.

Poruszali głowami, poruszali rękami, ale jeśli nie poruszała się Kolejka - nie poruszali nogami.

*

- Proszę pani, proszę pani! - Adaś pociągnął za rękaw panią z torbami. - Niech mnie to puści!

- Trzymaj swoje miejsce, dziecko. Przyjdzie mama, to cię zastąpi.

- Ale ja nie chcę tu stać!

Pani z torbami zaśmiała się smutno.

- Nikt nie chce Stać w Kolejce. Ale Stoimy całe życie.

*

Mieli parasole na wypadek deszczu i śniegu. Mieli torby z jedzeniem i piciem. Sypiali na stojąco. Pod ścianą po prawej, przed bramą, widział szereg pokurczonych, przysypanych śniegiem figur. Byli to Stacze, którzy zakończyli życie w Kolejce. Wyrwano ich po śmierci z Kolejki razem z płytami chodnikowymi i korzeniami, które zapuścili poprzez płyty w głąb ziemi. Korzenie rozchodziły się oddzielnie od każdej stopy. Adaś rozwiązał lewy bucik i spróbował wyjąć z bucika nogę. Też mu się nie udało.

Stacze mieli stopy dwakroć większe od zwykłych stóp. I dłuższe ręce obciążone torbami. Stali w milczeniu. Czasami tylko przekazywali sobie półszeptem tajemne hasło lub zaklęcie. Okręcali wtedy w miejscu tułów, nie obracając głowy, i mówili za siebie. Kolejka szumiała jak drzewa w lesie.

- Proszę pani, proszę pani, a co tu sprzedają?

- Przecież widzisz, że Sklep jest zamknięty.

To prawda, Sklep przyznawał już na szyldzie: SPAŁEM.

*

Adaś stracił nadzieję. Chciał usiąść. To też mu się nie powiodło, skoro nie mógł

oderwać stóp od ziemi. Tylko poleciał w przód, na panią z torbami.

Okręciła się oburzona. Ale zobaczyła minę chłopca i serce jej zmiękło.

- Nie bój się. Stój prosto. - Wydobyła z głębin torby chustkę i wytarła buzię Adasia. -

Gdzieś ty się tak ubrudził?

Więc Adaś opowiedział o GAZ-ie, a potem o panu Betonie, a potem o mamie i tacie i Wrońcu. I tak, pociągając nosem, opowiedział wszystko.

Kolejka przekazała sobie opowieść Adasia, szemrząc i pomrukując. Stacze poruszyli się jak choiny pod wichrem.

*

Następnie w drugą stronę od Stacza do Stacza powędrowały do Adasia rozmaite rady.

Ostatnia pani z torbami powtarzała je Adasiowi.

- Musisz wrócić do rodziny, do wujka, do cioci.

I:

- Pan Bóg opiekuje się dziećmi. Gdzie twoja parafia, twój proboszcz?

I:

- Dziecko drogie, nie ma innej rady, tylko trzeba z tą sprawą iść do Członka. Członek zna, kogo trzeba! Członek Napisze! Członek wykona Telefon!

I:

- Uciekaj na wieś, na wieś, na wieś. Na wsi zawsze bezpieczniej.

Tak opowiadali mu, szeleszcząc torbami, klekocząc parasolkami i łopocząc płaszczami.

Znowu zaczął padać śnieg. Ulicą za bramą przejechały wyjące samochody Adaś zastanawiał się, która to już jest godzina.

Stoi i Stoi. I Stoi. I Stoi. Będzie Stał do końca świata. Nigdy nie zobaczy mamy, taty, babci. Nie odnajdzie go tu pan Beton. Urosną Adasiowi wielkie stopy, zapuści korzenie.

Zwiesił głowę.

*

Nie zobaczył więc nowego pana z siatkami. Pan szedł wzdłuż Kolejki.

- Kto Stoi ostatni?

Pani z torbami trąciła łokciem Adasia.

- Ja jestem ostatni! - pisnął Adaś.

- To ja będę Stał za tobą.

Adaś złapał pana za rękaw.

- Ale to pana miejsce! Proszę!

Pan z siatkami spojrzał na Adasia podejrzliwie.

- Odstępujesz mi swoje miejsce?

- Tak! - Adaś poruszył lewą nogą. Bucik z głośnym chrupnięciem oderwał się od betonu. - Tak. Pantustał!

Kolejka zaszumiała.

- Ontustał.

- Ontustał.

- Ontustał.

Adaś oderwał drugą stopę. Wyskoczył z Kolejki. Pan z siatkami zajął jego miejsce.

Adaś czym prędzej wybiegł na ulicę.

Kolejka zakołysała się na pożegnanie.

***

P

rzeszedł dwie przecznice. Był za mały, zawsze coś zasłaniało mu widok. Zakręcił raz i drugi. Nie potrafił wypatrzeć budynku PRZEZORNEGO.

Postanowił zapytać o drogę przechodnia. Ale wszyscy byli tak szarzy, że Adaś nie rozumiał, co w odpowiedzi mamroczą pod nosem. Coś o ziemniakach, Kartkach, Talonach i papierze toaletowym. Nie patrzyli na Adasia, tylko głębiej wtapiali się w szare mury.

Adaś pojął, że musi znaleźć kogoś bardziej Kolorowego. Może nie tak Kolorowego jak Cinkciarze, ale żeby przynajmniej nie był szary.

Rozglądał się i rozglądał i w końcu dojrzał w głębi ulicy jedną barwną sylwetkę.

Pobiegł, ślizgając się na świeżym śniegu.

*

Brodaty pan w zielonym płaszczu rozrzucał U-Lotki. U-Lotki swawoliły na niebie.

Kręciły zawijasy, zbijały się w stada, rozpraszały.

Adaś podszedł bliżej i zobaczył, że cały płaszcz tego pana zrobiony jest z małych zielonych lampek. Takich lampek używa się w Elektronice. A broda i włosy i brwi pana były z oporników.

Pan Oporny wykrzykiwał Hasła. U-Lotki krążyły wokół niego niczym wielkie motyle.

Szarzy przechodnie na ten widok zawracali na chodniku i uciekali w bramy, byle dalej od pana Opornego. Prędko na ulicy zrobiło się zupełnie pusto.

*

- Bardzo przepraszam, czy pan jest Pozycjonistą? Pan Oporny spojrzał w dół. Przerwał

okrzyki, by złapać oddech.

- Zmykaj, dziecko. Zaraz tu będą.

Adaś rozejrzał się znowu. Na ulicy nie było nikogo. Lecz usłyszał krakanie i uniósł

głowę. Z dachów i z nieba spadały na roztańczone U-Lotki czarne zastępy kruków.

- No, uciekaj, już!

- Ale dlaczego pan nie ucieka?

- Ja nigdy nie uciekam! - Pan Oporny wypiął pierś. - Ja stawiam Opór!

Odepchnął Adasia i cisnął w powietrze ostatnie U-Lotki.

*

Adaś skrył się za nieczynną budką telefoniczną.

Kruki dopadały po kolei bezbronne U-Lotki i rozrywały je dziobami i pazurami. Albo chwytały je w dziób i odlatywały Na pewno wrzucają je do kotłów, z których wdychają dym Wojacy-Wroniacy

Pan Oporny robił śnieżki i ciskał nimi w kruki. Nie trafił ani razu.

Naraz przestał. Obrócił się w stronę skrzyżowania. Rozległy się gwizdki, wycie i tupot buciorów. Na pana Opornego, środkiem jezdni, biegli Milipanci. Białe Pały wznosili nad głowy niczym miecze. Kiedy tak pędzili w szeregu, Adaś odczytał na Hełmach ich imię: MOMO Za MOMO kołysał się ponad samochodami ostry szpic Szpicla.

Pan Oporny zajął Pozycję. Była to Pozycja do Pałowania. Milipanci dopadli go i otoczyli i Spałowali zielonego pana na biało.

*

Adaś skręcił w pierwszą ulicę po prawej. Tu też nie widział żadnych przechodniów. Nad

chodnikiem szybowała smętnie jedna U-Lotka.

Adasiowi żal się zrobiło samotnej U-Lotki. Podbiegł, wyciągnął rękę. U-Lotka zakręciła ósemkę, zniżyła lot i opadła nieśmiało na rękawiczkę Adasia. Adaś przytulił ją do kurtki. U-Lotka przykleiła się do niej, jakby przyciśnięta przez bardzo silny wiatr, i Adaś poczuł, że ten wiatr go unosi.

Najpierw leciutko tuż nad chodnikiem, że mógł iść jak we śnie. To znaczy przesuwając się naprzód, lecz wcale przy tym nie przebierając nogami. A potem U-Lotka podniosła chłopca wyżej: na wysokość okien, i drugich okien, i dachów, i ponad dachy.

Szybowali przez śnieg nad szarym miastem.

*

Adaś śmiał się i wymachiwał rękami i nogami. Obrócił się do nieba brzuchem, obrócił

się plecami. I znowu brzuchem, i znowu pupą. Wywinął koziołka. Niebo i ziemia podskakiwały i kręciły się wkoło niego jak na karuzeli. Śmiał się, a czysty śnieg wpadał mu do buzi i oczu. Musiał przytrzymywać czapeczkę, żeby mu nie spadła.

Nadal bardzo mu to przypominało latanie we śnie. Był lekki, lżejszy od powietrza.

Przesuwał się ponad miastem powoli, jak balonik, chmurka albo dmuchawiec. (Albo papierowa U-Lotka). Nie mógł kierować swoim lotem, ale wcale się nie bał. Leciał, a latanie jest dobre, latanie jest miłe, latanie jest słoneczne i ciepłe jak łąka w lecie.

Dlaczego złe kruki polowały na U-Lotki? Wroniec i jego ptaszyska odebrały tę wolność latania. Adaś przestał się śmiać. Wroniec rządzi swobodą nieba. Kruki rozprawią się z U-Lotkami i wrócą.

Muszę wylądować, pomyślał chłopiec, zanim mnie spostrzegą.

*

Był już prawie nad samą rzeką. U-Lotka niosła go na drugi brzeg. Pogłaskał ją i poprosił, żeby wróciła na dół.

Tymczasem frunął jeszcze wysoko ponad miastem.

Przypomniał sobie, że ma przecież wypatrywać budynku PRZEZORNEGO. Okręcił się w tę i we w tę, jak na dmuchanym materacu płynącym po jeziorze.

*

Widział wyrastającą z centralnego placu wielką, betonową Wieżę Wrońca. Wieńczył ją szpic nad szpicami. Do niego muszą nadawać szpice wszystkich Szpicli. Od Wieży i do Wieży co chwila podlatywały Puchacze-Słuchacze. Wieża była szara jak wyschnięte błoto, a jeszcze większa szarość migotała w tysiącu jej okien. Wokół szczytu Wieży wirowały czarne spirale: stada kruków.

*

Widział wielorybowaty grzbiet GAZ-u przewalającego się powoli przez domy i ulice.

Od czasu do czasu GAZ unosił wielki łeb i wydawał w stronę chmur niemy ryk. W głębi GAZ-owej gardzieli majaczyły duchy przetrawionych przechodniów.

*

Widział tak pod sobą całą mapę miasta. Ze słupami dymów z czarcich kotłów, ze szpicami Szpicli przemieszczających się każdy po swojej ulicy, z pasami mniejszej i większej szarości.

Miasto na zachodnim brzegu było mniej szare. Miasto na brzegu wschodnim, gdzie zaraz Adaś wyląduje, było tak szare, że z trudem przychodziło Adasiowi rozróżnić tam poszczególne domy. Wszystko zlewało się w jedną plamę szarości. Plama lekko pulsowała.

*

Adaś postawił nogę na pomniku Ptasznika. Złapał się kanciastego kamienia i osunął na cokół. U-Lotka, wyczerpana, oderwała się od kurtki Adasia. Omdlała, opadając na stopę Ptasznika. Adaś podniósł ją i złożył delikatnie.

Myślał, że ludzie będą się dziwić spadającemu z nieba chłopcu. Ale tu nikt nie dziwił

się niczemu. Nikt nawet na niego nie spojrzał.

W zasięgu wzroku Adasia nie było ani jednego Koloru. Ludzie nie chodzili - oni przelewali się po murach i błocie z jednej szarości w inną szarość. Czasami tylko odzyskiwali na krótko twardsze kontury: na tle drzewa albo czystego śniegu.

*

Adaś podbiegł do takiej pani dźwigającej siatkę pełną butelek po mleku i śmietanie.

- Bardzo przepraszam, zgubiłem się, pokaże mi pani drogę, proszę?

Pani zamrugała szarymi powiekami szarych oczu, otworzyła usta.

- Kszszszszszszszszszszsz...

Był to szum, jaki wydaje telewizor, kiedy po zakończeniu nadawania programu nie wyświetla nawet Kraty.

Pani poszumiała, poszumiała i przechlupotała po błocie obok chłopca.

Zaraz roztopiła się całkiem na tle baraku skupu butelek.

*

Adaś miał do wyboru trzy ulice. Wybrał najbliższą.

Wyszedł na plac targowy. Ale to już nie był plac targowy. Stragany zwinięto i usunięto.

Całą dalszą stronę placu zajmowała wysoka na dwa piętra piramida Elektroniki. Z niej wybałuszały się ślepia nagich kineskopów. Były ich setki.

Wszystkie kineskopy pracowały pełną mocą i wyświetlały to samo: szary śnieg pustego kanału.

Telewizyjna śnieżyca pulsowała na ścianach, dachach, oknach, samochodach, asfalcie i błocie. Szarość z Maszyny-Szarzyny płynęła w świat gęstymi falami.

Adaś poczuł jej dotyk na buzi: jakby plaśnięto go mokrą tekturą.

*

Przed oblicze Maszyny-Szarzyny MOMO doprowadzało wyłapanych przechodniów. To byli ci nie dość szarzy. Stawiano ich pod migoczącą śnieżycą i tam szarzeli w mig.

Adaś zobaczył młodą panią w żółtych butach i zielonej kurtce. Prędko tak zszarzała, że Milipanci nie musieli jej już trzymać siłą. Kołysała się przed wypukłymi ekranami z opuszczoną głową, mamrotała pod nosem. Czarno-białe telewizory wyprały Kolor z butów i z kurtki i z samej pani. Roztapiała się w tle szarego miasta.

MOMO już wlekło następnych.

*

Dokoła Maszyny-Szarzyny kręcili się Maszyniści-Szarzyści: w szarych kombinezonach i szarych maskach na twarzy. Kabel po kablu, kineskop po kineskopie przesuwali Maszynę przez miasto. Ponad Maszynę wyrastały gęste anteny. Poruszały się jak żywe. Pajęcza sieć drutów łączyła je z antenami na dachach. Maszyniści-Szarzyści musieli za każdym razem rozplątywać i od nowa prząść tę sieć.

Ulice, przez które Maszyna już przeszła, zostały całkowicie zszarzone.

Elektronika buczała przeciągle: MMMRMMMRMMMR...

Anteny i druty brzęczały: ZZZZZZZZZ...

Rozsiadłe na piramidzie Elektroniki kruki krakały: RARARARA!

Zszarzeni i rozciapciani w błoto ludzie szumieli jednostajnie: KSZSZSZSZSZ...

Adaś uciekł.

***

R

az zobaczył z daleka szpic Szpicla. Skręcił w lewo. Raz zobaczył blachę pyska przyczajonej Suki. Skręcił w prawo. Wiedział, że musi uciec z tej dzielnicy szarości na drugą stronę rzeki. Kiedy mignął mu między domami Kolor, podreptał w jego stronę.

*

Była to czerwień flag wystawionych przed potężnym gmachem. Czerwień wywieszono także z okien. Gmach i ludzie wchodzący i wychodzący z gmachu wyglądali bardzo Urzędowo.

Adaś przeczytał napisy na froncie. Przypomniał sobie, co radziła mu Kolejka.

Przed wejściem straż trzymał Miłypan. Adaś drżącą ręką wyjął kartkę ze swoim imieniem. Pokazał ją Milipantowi. Miłypan przeczytał, zasalutował, przytykając dwa palce do

Hełmu i wpuścił Adasia.

*

Gmach stanowił labirynt holów, korytarzy, sal i schodów. Na ścianach wisiały brudne portrety bardzo brzydkich panów. W kątach stały w doniczkach martwe rośliny. Sufitów nie było widać: wisiał pod nimi kożuch dymu papierosowego.

Adaś zaraz się zgubił. Szedł wciąż jednym długim korytarzem, a nie skręcając na żadne schody, znalazł się nagle na drugim piętrze. Potem na trzecim. A potem znów na parterze.

Wspinał się do okien, ale wszystkie wychodziły na ten sam plac z kolejnym pomnikiem Ptasznika. Ptasznik stał z wyciągniętą ku niebu ręką, na której miał przysiąść Ptak z Nieba.

Teraz siedziały na nim czarne kruki.

*

Po budynku krążyły Osoby Urzędowe. Nie zwracały uwagi na chłopca. Postanowił

pójść za taką Osobą.

Szedł, szedł i szedł, a Osoba nadal się nigdzie dłużej nie zatrzymywała. W końcu pojął, że większość Osób Urzęduje, po prostu chodząc w kółko z Dokumentami. Przekazują je sobie w pokojach i przed biurkami i idą dalej. Dokumenty mieszają się, gubią i odnajdują.

Adaś wędrował więc od jednych wielkich drzwi do drugich wielkich drzwi. Zadzierając głowę, odczytywał umieszczone wysoko na nich tabliczki. Kolejka mu powiedziała, że musi trafić do odpowiedniego Gabinetu.

Ale przed wszystkimi Gabinetami siedzieli na krzesłach grubi panowie w szarych, pomiętych garniturach. Dziesięciu, dwudziestu, trzydziestu panów. Każdy palił papierosa.

Dym z ich papierosów okropnie śmierdział.

Oni wszyscy tu przyszli ze Sprawą. Trzymali swoje Sprawy w teczkach, w neseserach, w owłosionych dłoniach, na kolanach. Też czekali, żeby wejść do Gabinetu.

Adaś zajrzał im pod krzesła, sprawdzić, czy nie zapuścili już korzeni.

*

Panowie czekali, a panie bez przerwy wchodziły i wychodziły z Gabinetów. Nosiły naręcza Dokumentów i tace z kawą i herbatą. Panowie ze swoimi Sprawami kulili się na ich widok, uśmiechali się przymilnie. Niepotrzebnie: panie ich nie widziały.

Adaś pomyślał, że jego także nie widzą. Jest przecież mniejszy od panów. Poczekał, aż pani z tekturowymi teczkami pod pachą zejdzie ze schodów, i cicho potuptał za nią. Krył się za jej spódnicą i - smyrk, smyrk - przeskakiwał progi, omijał meble, uciekał spod nóg innych pań i panów.

Pani przeszła przez jedne drzwi, przeszła przez drugie drzwi, odłożyła teczki. Adaś schował się za palmą. Pani zajrzała za trzecie drzwi. Na tych drzwiach wisiała stalowa

tabliczka.

Kiedy pani wyszła na korytarz, dalej krążyć z Dokumentami po budynku, Adaś odczytał

napis na tabliczce.

Podskoczył i złapał klamkę. Drzwi się uchyliły.

*

- Bardzo przepraszam, czy pan jest Członkiem?

- Jestem Członkiem! - nadął się Członek.

Palił dwa papierosy, jeden w lewym, drugi w prawym kącie szerokich ust. Z każdym oddechem i słowem wypuszczał obłok czarnego dymu. Dym zbierał się nad nim jak nad wulkanem.

Adaś podszedł bliżej do gigantycznego biurka, za którym zasiadał Członek. Członek był

wielki i tłusty i rozlewał się w swoim szarym garniturze z góry na dół. Policzki rozlewały się na szyję. Szyja, jeszcze grubsza, rozlewała się na ramiona. Ramiona, jeszcze szersze, rozlewały się na brzuch. Brzuch, jeszcze większy, rozlewał się na wszystkie strony.

Adaś był tak mały, że nie musiał się schylać, by zajrzeć pod biurko Członka. Członek nie siedział na żadnym krześle. Rozlewał się dalej w dół, coraz obficiej. Nie miał nóg, tylko tłustsze i tłustsze zwały cielska, już nie przykryte garniturem. W podłodze za biurkiem wycięto okrągłą dziurę i dalszy ciąg Członka przechodził przez nią w niższe kondygnacje.

Adaś zrozumiał, że w każdym Gabinecie siedzi Członek tego samego cielska.

*

- Proszę pana, moja mama, mój tata -

- Kto was tu Skierował? - zabulgotał Członek. - Kto was Polecił?

- Nikt. Panie w Kolejce -

- Kogo Znacie?

Adaś zastanowił się. Policzył na palcach.

- Znam mamę, znam tatę -

- Kto za wami Stoi?

Adaś aż się obejrzał. Nikt za nim nie stał.

- Nikt za mną nie stoi.

Członek poczerwieniał.

- Czy wy wiecie, kim ja jestem?!

Adaś struchlał.

- Kim pan jest?

- Jestem Członkiem! - nadął się Członek.

*

- Ale może mi pan pomóc?

- Pomóc? W jakiej Sprawie?

- Wroniec zabrał mojego tatę i -

- Co bywatel zrobił?

- Nic. Tata pisał na maszynie i -

- Ha! - Członek uniósł się na kolumnie cielska na trzy metry nad biurkiem. - Bywatel Pisał!

Adaś przełknął ślinę.

- Tata nie zrobił nic złego! Niech pan każe puścić tatę! I mamę. I babcię. Proszę.

- Cała rodzina Elementów!

Nie jestem Element, pomyślał Adaś. I obraził się na Członka.

*

Członek nacisnął guzik. Otworzyły się drzwi, weszła pani i zabrała Adasia.

Posadziła go na krześle pod palmą, po czym zatelefonowała.

- Siedź tu i czekaj. Ktoś się tobą Zajmie. - Pogroziła Adasiowi palcem. - Panu Członkowi nie wolno przeszkadzać!

Adaś siedział i czekał. Pani pisała na maszynie, odpowiadała na telefony i naciskała guziki na biurku.

*

Wtem zatrząsł się cały gmach. Pani poderwała się, otworzyła drzwi Gabinetu. Adaś zerknął do środka. Nie było Członka za jego biurkiem, tylko okrągła dziura w podłodze.

Pani prędko gdzieś zadzwoniła, raz jeszcze pogroziła Adasiowi palcem i wyszła.

Adaś zaraz podskoczył do klamki. Ale pani zamknęła na klucz drzwi na korytarz.

*

Wdrapał się na opuszczone przez panią krzesło. Na biurku leżały stosy papierów.

Elektronika mrugała światełkami. Lśniły czarne telefony.

Adaś podniósł najbliższą słuchawkę.

- Buuuu! - powiedział telefon.

Adaś odłożył słuchawkę.

Chciał pobawić się Elektroniką, ale jego uwagę przyciągnęła maszyna do pisania. Była większa od maszyny taty. Nacisnął ostrożnie klawisz. Maszyna warknęła i czcionka uderzyła w wałek z całą siłą. Adaś mało nie spadł z krzesła.

Przygryzając język, wkręcił w maszynę kartkę papieru. Tu wszystkie kartki były kartkami Oficjalnymi. Miały Ramki, Nadpisy, Podpisy, Pieczęcie, Nadruki, Znaki i Symbole.

Adaś z wielkim przejęciem naciskał klawisze. TATA. Wkręcił drugą kartkę. MAMA. I trzecią. SJOSTRA. I czwartą. BABCJA. I piątą. WUJEK. Pomyślał i wkręcił kolejną. PAN

BETON.

Zmęczył się.

*

Zadzwonił środkowy telefon.

Adaś podniósł słuchawkę.

- Zgodnie z papragafem numer numer numer ustęp ustęp bukwa bukwa bum cyk-cyk potwarzysz Wroniec przysyła po zgłoszonego nieletniego - powiedział telefon. - Gdzie wyżej wymieniony się znajduje?

- Nie ma go - powiedział Adaś.

- Halo? Kto mówi? Numer numer!

- Adaś - powiedział Adaś i odłożył słuchawkę.

*

Zabrał kartki. Spróbował raz jeszcze otworzyć drzwi na korytarz. Zamknięte.

Pobiegł do Gabinetu Członka. Nie było w nim drugich drzwi. Okna wychodziły na plac z pomnikiem Ptasznika.

Adaś podszedł do dziury po Członku, naciągnął mocniej czapeczkę i skoczył w ciemność.

***

P

rzeleciał przez dwa całkiem ciemne piętra. Przeleciał przez salę pełną szaf z pożółkłymi Dokumentami. Przeleciał przez Biuro Pieczątkowe, gdzie stu Urzędników waliło do rytmu wielkimi Pięczątkami. Przeleciał przez magazyn brzydkich portretów i brzydkich posągów. Przeleciał przez las czerwonych flag. Przeleciał przez mroczne cmentarzysko biurek, krzeseł i maszyn. Przeleciał przez chmury dymu tytoniowego. Przeleciał przez chmury kurzu. Wprost z chmur spadł w podziemny tunel.

Ostatni metr Adaś opadał już spokojnie i łagodnie. Stanąwszy na nogach, podziękował

U-Lotce. Zapiął kurteczkę. W tunelu wionęło zimne powietrze.

Adaś mógł pójść w lewo, mógł pójść w prawo. Nie wiedział, w którą stronę wycofał się Członek. Po lewej było jaśniej, poszedł więc tam.

*

Światło pochodziło z kolejnej dziury w suficie. Adaś zadarł głowę. Tam nad nim ciągnęły się inne sale i Gabinety.

Szedł dalej. Buty grzęzły mu w miękkim materiale. Tunel z dołu, z boków i od góry

wyłożono grubą warstwą Gazet. Na nich, na czarno-białych ziarnistych fotografiach brzydcy panowie w szarych garniturach mówili do mikrofonów albo ściskali się niedźwiedzio. Tłustą czcionką wydrukowano tytuły z bardzo długich słów.

Cielsko Członka zgniotło, potargało, wymieszało Gazety, wprasowało je w ściany tunelu.

Tunel zakręcał w tę i we w tę. Dziury w górze pojawiały się to częściej, to rzadziej.

Potem przez długi czas nie było żadnych dziur. Potem znowu jedna. Potem tunel rozdwoił się.

Gazety po lewej zaszeleściły jak trawa poruszona wiatrem. Adaś poszedł w lewo.

*

- Co ty tu robisz, chłopcze?

- Oj! Zgubiłem się.

- Nie bój się.

Pan z białymi opornikami w siwych włosach i brwiach wyciągnął do Adasia rękę. Adaś zawahał się.

- Pan jest Oporny, prawda?

- Psst! Ja jestem Oporniejszy!

Adaś zajrzał w tunel za panem Oporniejszym.

- Co pan tu robi?

Pozycjonista przyłożył palec do warg.

- Psst, psst! Nic nie robię, mnie tu nie ma.

- Aha.

*

Pan Oporniejszy bez przerwy rozglądał się na wszystkie strony. Mrużył oczy, nasłuchiwał.

- Nie widziałeś czegoś podejrzanego?

- Czego, proszę pana?

Pozycjonista szarpnął się za oporniki.

- Wyczuwam Tajniaka - szepnął, nachyliwszy się do Adasia.

- Tajniaka?

- Tajniaka nie zobaczysz, Tajniaka nie usłyszysz. Jest, ale jakby go nie było. Istnieje, ale Tajnie. Rozumiesz, chłopcze? Nie możesz powiedzieć: „tu jest Tajniak”, i nie możesz powiedzieć: „tu nie ma Tajniaka”. Cień na ścianie, kamyk potrącony, odbite echo - to może być tylko cień, kamyk, echo. Ale może - Tajniak! Adaś zamyślił się głęboko.

- To jak on je, proszę pana? Jak on mówi?

- Tajnie! - szepnął pan Oporniejszy. - Zapominasz kanapkę, gubisz jabłko - może kot je porwał, a może nie. To właśnie zjadł Tajniak! Wroniec patrzy na mapę - może tak akurat zostawił ją rozwiniętą, a może to Tajniak daje mu wskazówkę. Właśnie tak Tajniak mówi!

Tak donosi!

Adaś zadrżał.

- To jak się ochronić przed Tajniakami?

- Nie można! Nie można!

*

Pan Oporniejszy cofnął się o trzy dziury. Tam podniósł Adasia i podrzucił do pomieszczenia nad tunelem. Adaś chciał pomóc wspiąć się także Pozycjoniście. Ale ten tylko pokręcił przecząco głową i podążył tunelem w swoją stronę.

Adaś znajdował się w sali przygotowanej do Uroczystości. Teraz nie było tu nikogo.

Lecz zawieszono już portrety, transparenty, flagi, ustawiono popiersia. Dziura dla Członka wycięta została w parkiecie za mównicą.

Adaś podbiegł do drzwi. Podskoczył do klamki. Otwarte. Wysunął głowę. Puste korytarze. Był w szkole.

*

Wyszedł ze szkoły przez niedomknięte okienko w szatni. Brudna para buchająca z Baru Mlecznego płynęła nad szarą uliczką. Adasiowi zaburczało w brzuchu.

Ktoś właśnie wychodził z Baru. Adaś wsunął się do jego wnętrza. Było tu okropnie gorąco. Oblał go pot. Biała mgła zamazywała sylwetki klientów i pań za ladą. Poruszali się powoli, brodzili w ciepłym mleku. Niczym Buka z krainy Muminków. Nikt nic nie mówił. Ci, co jedli - mlaskali. Panie za ladą - dzwoniły blaszanymi naczyniami.

Dopiero teraz Adaś pomyślał, że przecież nie ma Pieniędzy. Nie kupi jedzenia.

*

- Szukasz szukasz kogoś kogoś, synku synku? - spytał, spytał pan w kożuchu, który jadł, jadł kluski z cukrem.

Adaś stanął jak wmurowany. Mleko zalało mu buty.

- No co, no co się się tak tak gapisz gapisz?

- Pan jest podwójny!

- Co co?!

Adaś uciekł na ulicę.

*

Przeszedł pół przecznicy, obejrzał się za siebie i zobaczył, że pan w kożuchu idzie, idzie za nim. Adaś zaczął biec. Pan w kożuchu biegł, biegł także. Prędko doścignął, doścignął

Adasia.

Złapał, złapał go za kołnierz i pociągnął, pociągnął za budkę z piwem. Adaś był tak przerażony, że nie mógł wydać z siebie głosu.

- Kto kto ci ci nagadał nagadał?! - warczał, warczał pan w kożuchu i tarmosił, tarmosił

Adasia, aż chłopcu czapeczka spadła w śnieg. - Mów mów!

Adaś chciał sięgnąć po U-Lotkę - może by go uniosła w niebo, uratowała. Ale pan w kożuchu wykręcił, wykręcił ręce Adasia. Adaś krzyknął z bólu.

- Gadaj gadaj, bo bo -

Naraz pan sam się uniósł, uniósł w powietrze. Pisnął, pisnął cienko i gruchnął, gruchnął

w metalowe kubły.

- Uff - sapnął pan Beton.

*

Adaś rzucił się w objęcia pana Betona. Pan Jan uniósł go ze śmiechem.

- No dobrze, mały, dobrze.

- Bo ja się zgubiłem i, i pana nie było i Czołgi i, i panie w Kolejce powiedziały, a pan z U-Lotkami i, i, i Maszyna i pan Członek -

- Cśśś. Chodźmy stąd, zanim nas MOMO zwinie.

- A moja czapka!

*

Pan Jan miał rację: MOMO pojawiło się w głębi ulicy w wielkiej sile. Przechodnie zawracali. Maszyna-Szarzyna tu jeszcze nie dotarła, nie wszyscy ludzie byli tak szarzy.

MOMO wyłapywało dla Maszyny co bardziej Kolorowych.

Adaś szybko przebierał nogami.

- A jak pan mnie znalazł?

- To długa historia - odburknął pan Jan.

- A Cinkciarze - powiedzieli panu, co z tatą? Co z mamą?

- A niech to, odcięli nam drogę!

Z przeciwnej strony nadciągało MOMO goniące grupę Pangłowców. Pangłowcy mieli na głowach wielkie czuby, gwiazdy, płomienie, korony, drzewa i fontanny. A wszystkie tak Kolorowe jak z obrazka w bajce.

Milipanci pędzili za nimi z wyciągniętymi Pałami. Nie mogli patrzeć wprost na Kolor: mrużyli powieki, odwracali wzrok, osłaniali oczy.

*

Adaś spostrzegł Pangłowca machającego z ukrycia, zza uchylonych drzwi sklepu.

Wskazał go panu Janowi. Pobiegli tam z ostatnimi przechodniami.

Sklep miał na imię SAM. Pani Sklepowa zaraz zamknęła go na trzy kłódki i wywiesiła RELAMENT.

Schowali się tu Pangłowcy i inni nie dość szarzy. Były też dzieci.

Nasłuchiwali w milczeniu odgłosów z ulicy. Słyszeli warczenie Suk, szum Psikawek, krakanie kruków. Potem rozległ się straszny łomot.

- Złomot! - szepnęli Pangłowcy ze zgrozą i przywiędły im Kolory.

*

Pan Beton posadził Adasia na ladzie. Na półkach za nimi leżało Nic, Większe Nic i Całkiem Nic oraz liczne Wyroby Nicopodobne.

Pan Beton otarł Adasiowi buzię, otrzepał kurtkę.

- Uff. Niech no złapię oddech.

- Co powiedzieli Cinkciarze, proszę pana? Co powiedzieli?

- Mhm, mhm, tak. - Pan Jan zmieszał się. - Posłuchaj, mały. Twojego tatę Wroniec zabrał do siebie. Mama jest w szpitalu. Babcia i wujek i siostra - trzymają ich jeszcze na Komisariacie MOMO. Ale w nocy mają wywieźć.

- Wywieźć? Dokąd?

Pan Beton tylko zahurgotal smutno.

*

Adaś zacisnął piąstki. Jak to tak? Wroniec może dziecku porwać tatę - i nic? Może zabrać siostrzyczkę i babcię - i nic? A jak Adaś pomyślał o mamie w szpitalu, to już w ogóle płakać i krzyczeć i kopać naokoło mu się chciało.

- Nie! - Pociągnął pana Jana za kieszeń kurtki. - Tak nie można!

- Tak, wiem, wiem, mały. Ale -

- Uwolnimy ich!

Pan Beton zaśmiał się.

- Jak, dziecko, jak?

Adaś aż zmarszczył czoło.

*

- Pójdziemy i, i, i, i -

- I?

Adaś poszukał w piżamce pod kurtką i wyciągnął kartki.

- O! Milipanci mnie wpuszczą!

Pan Beton przyjrzał się papierom bardzo Oficjalnym. MAMA. TATA. SJOSTRA.

Podrapał się w łysą czaszkę.

- Skądżeś je wziął, mały?

Więc Adaś mu opowiedział.

*

Pan Jan słuchał, słuchał i kręcił z niedowierzaniem głową.

- To mówisz, że patrzyłeś na Maszynę-Szarzynę - i nic ci się nie stało?

- Nic!

- Mhm, dzieciom rzeczywiście łatwiej.

Adaś opowiadał dalej. Pan Jan słuchał i łapał się za głowę.

- I tak przeszedłeś pod spodem?

- Aha. Pan wie, gdzie się podziały wszystkie Członki?

- Ba! Pewnie polazły na Plenum.

- Plenum? I co tam robią?

- Tfu! Pienią się.

*

Adaś opowiadał i już nie tylko pan Jan słuchał. Przysunęły się do lady inne dzieci.

Słuchały z otwartymi szeroko buziami.

Pan Beton mrugnął porozumiewawczo na Adasia. Adaś zrozumiał. Odtąd opowiadał już tylko bajki znane mu z książek. O piratach, o królach i rycerzach, o duchach i potworach, o gwiazdach i planetach, o Indianach. Huśtał nogami i rysował w powietrzu fantastyczne stwory. Jednorożce, roboty, krokodyle, ufoludki, feniksy, małpy.

Słuchały dzieci i słuchali ich rodzice. A im dłużej słuchali, tym mniej i mniej szarzy się robili. Kolory wychodziły im na twarze i ubrania.

Pan Jan patrzył, gładził w zadumie wąsa.

*

Pangłowcy wzięli od pani Sklepowej klucze. Odemknęli kłódki, wysunęli na zewnątrz czerwone czuby i fioletowe gwiazdy. Milipanci zniknęli z ulicy. Pangłowcy wymknęli się w ciemność. Reszta podążyła za nimi.

Był już wieczór. Znowu prószył śnieg.

Pan Jan i Adaś wyszli na most nad rzeką. Na obu końcach mostu Wojacy-Wroniacy usadzili się w fortach z worków z piaskiem. Stały tam wielkie karabiny i armaty.

Kruki krążyły nad miastem. Czekały na swoją Godzinę.

*

Jezdnią gnała z wyciem Suka MOMO. Trąciła stalową łapą zabłąkanego kota. Martwy kociak wpadł w zaspę. Zaraz zakotłowały się nad nim czarne ptaszyska.

Pan Beton odwrócił wzrok.

- Ech, rozdziobią nas kruki, wrony...

Na zachodnim brzegu pan Jan i Adaś minęli Szpicla. Adaś skrył się za panem Janem.

Wcisnął piąstki głęboko w kieszenie kurtki, opuścił głowę.

Paliły się tylko niektóre latarnie. W oknach domów migotała szarość telewizyjna. W

ciemnościach nad ulicami lśniły wielkie ślepia Puchaczy-Słuchaczy Zimny wiatr niósł echa Sygnałów, Alarmów i Syren.

*

- Wywiozą ich w nocy.

- Wywiozą, mały

- A mamę -

- Mama musi leżeć w szpitalu, nic nie poradzimy.

- A tatę -

- Wroniec go ma.

- Ale Milipanci! Oni mnie wpuszczą. Wpuszczą! Zobaczy pan!

Pan Jan szedł długo w milczeniu. Śnieg układał się przed nimi w dziwne wzory.

Wreszcie pan Beton westchnął ciężko, aż mu wąsiska podfrunęły.

- No dobra, mały. Raz się żyło.

Adaś sięgnął w górę, chwycił mocno wielką dłoń pana Jana.

Poszli uwolnić babcię, siostrzyczkę i wujka.

***

K

omisariat MOMO mieścił się w ponurej kamienicy między dwiema innymi ponurymi kamienicami. Okna miał zakratowane. Szyby - zamalowane na szaro. Na ulicy przed Komisariatem drzemały dwie Suki. Powarkiwały przez sen i wypuszczały słodkawe spaliny.

Adaś i pan Jan łatwo poznali, że zbliżają się do Komisariatu. Z Komisariatu dochodziły Jęki, Płacze i Okrzyki. Nikt nie chodził tą ulicą. Gdy Jęki rozbrzmiewały głośniej, na ulicy przygasały latarnie.

Adaś przełknął ślinę. Spojrzał pytająco na pana Betona.

Pchnął drzwi. Weszli do środka.

*

Miłypan za okienkiem w kracie nie miał przy sobie Pały.

- Czego bywatele władzy papragaf ustawa praworządności Dokumenty! Dokumenty!

Czego?

Adaś stanął na palcach i pokazał Milipantowi papiery Oficjalne.

- Przyszliśmy do babci, proszę pana. I wujka. I siostry. Małej.

Miłypan zgarbił się nad Dokumentami.

Przeczytał. Wyprostował się. Zasalutował.

- Tędy, bywatele.

Poszli za Milipantem.

*

Zeszli po schodach. Jęki niosły się długimi korytarzami. Żółte żarówki chwilami gasły niemal zupełnie. Na ścianach wisiały plakaty z ogromnymi Milipantami. Ściany drżały do melodii Jęków. Namalowani Milipanci pochylali się nad Adasiem. Na jednych plakatach -

bardzo mili. Na innych - bardzo groźni.

Przechodząc opodal zamkniętych drzwi, Adaś dosłyszał dźwięk ukryty pod Jękiem Komisariatu. Jakby ktoś bardzo szybko machał mokrym praniem. Komisariat oddychał do jego rytmu, dygocząc, jęcząc i ciemniejąc. Był to dźwięk jednostajnego Pałowania.

Adaś przysunął się bliżej do pana Betona. Pan Beton położył dłoń na główce chłopca.

Nic nie mówili.

*

Miłypan wyjął pęk żelaznych kluczy i otworzył pancerne drzwi. W środku znajdowały się babcia i siostrzyczka Adasia.

Adaś pobiegł do babci. Uścisnęła go, ucałowała. Ale nie spuszczała wzroku z Milipanta i pana Jana.

- Gdzie wujek? - spytał Adaś.

- U Wrońca.

Adaś pociągnął babcię.

- Chodź, babcia, idziemy stąd!

Babcia wzięła na ręce śpiącą siostrzyczkę Adasia.

- Tak się nie da, kochanie.

- Chodź!

*

Miłypan na korytarzu podzwaniał nerwowo kluczami.

- Khm, bywatele upoważnienia pieczątka podpis rozkazu Dokumentu?

Adaś ponownie pokazał mu, co wystukał na Oficjalnych papierach Członka.

- Khm, khm, bywatele upoważnienia telefon zwierzchności rozkazu potwarzysz resortu telefon?

- Co tu się dzieje?!

Z pokoju na końcu korytarza wyłonił się niski, gruby pan w szarej marynarce. Podszedł

bliżej i Adaś zobaczył, że pan nie ma oczu, tylko krucze ślepia bez powiek. Czarne kulki

wciśnięte w dziury w bladej twarzy. Nigdy nie mrugają i nigdy nie zasypiają. Zamiast włosów głowę porastały mu krótkie wronie pióra. Wyciągnął rękę po papiery - nie miał też palców.

Miał ptasie szpony.

- To Bubek - szepnął pan Jan. - Uciekajcie!

*

Miłypan wyprężył się przed Bubekiem.

- Posterunkowy melduje zatrzymanych okazanie rozporządzenia papragaf ustawa polecenia ale Dokumenty! Dokumenty! Dokumenty!

- No, pokażcie te Dokumenty - zaskrzeczał Bubek. A do Adasia uśmiechnął się ptasio. -

Nie bójcie się, tylko zerrrknę.

- To Bubek - szepnął pan Jan. - Kłamie.

Adaś wysunął głowę zza pana Betona.

- Bardzo przepraszam, czy pan jest Bubekiem?

- Oczywiście, że nie - odparł Bubek i nastroszył pióra.

- Uciekajcie! - zahurgotał pan Jan.

*

Złapał Milipanta wpół i wbił go w mur.

Bubek rozłożył ramiona jak skrzydła. Komisariat Zajęczał głośno. Przygasły żarówki. Z

cieni wylazły ciemne stwory bez twarzy.

Babcia chwyciła Adasia za rękę i pobiegli do schodów. Pan Beton, sapiąc, truchtał za nimi.

Ściany zaciskały się wokół nich. Potęga Pałowania była tak wielka, że w momentach ciemności korytarz zmieniał zupełnie kierunek. Supłał się w nowe zakręty. Plątał

uciekinierom drogę.

*

Pan Beton dobiegi do zakrętu i z rozpędu rozgarnął rękoma ścianę na boki.

- Tędy!

Przebiegli przez puste Biuro. Pan Beton ponownie rozdarł ścianę. Wypadli na inny korytarz. Babcia wskazała schody. Wspięli się do wyjścia. Tam stało dwóch Milipantów.

- Pała! Pała! Pała! Pała!

Komisariat Zajęczał przeciągle. Milipanci rzucili się Pałować babcię i Adasia.

*

Po dwóch krokach zaplątały się im nogi albo potknęli się o coś. Łubudu, zwalili się w dół schodów, Milipant na Milipancie, Pała na Pale.

Pan Jan dał susa ponad nimi.

- Szybko!

Komisariat Jęczał, żarówki rozjarzały się i gasły. A z każdym oddechem ciemności przywołane przez Bubeka stwory bez twarzy były coraz bliżej.

Obudziła się siostrzyczka. Zapłakała głośno. Babcia wsunęła jej do buzi smoczek.

*

Na ulicy przed Komisariatem zaalarmowane Suki strzygły uszami, kręciły łbami. Ich ślepia - okrągłe reflektory zaciągnięte brudnym bielmem - strzelały wokoło wiązkami światła.

Pan Jan wyjrzał na zewnątrz. Cofnął się na widok Suk.

- Tędy nie damy rady.

Milipanci wybiegali z sal i korytarzy.

Pan Beton zerwał z siebie kurtkę.

- Tylko mi się nie zgub, mały.

*

Stanął na środku holu Komisariatu MOMO.

- Temi ręcami! - ryknął. - Temi ręcami!

Schylił się jak biegacz na starcie i wbił wielkie dłonie w podłogę. Poczerwieniał. Wydął

policzki. Napiął mięśnie. Adaś wstrzymał oddech. Milion procent normy!, pomyślał.

Pan Beton pufnął, sapnął, zahurgotał - i zawinął całą podłogę, razem z kratami, szafami, telefonami, Dokumentami i rozpędzonymi Milipantami.

Budynek Komisariatu Jęknął po raz ostatni, po czym zamilkł. Zgasły wszystkie żarówki.

*

Ściana, spod której pan Jan wyszarpnął podłogę, zawaliła się. Pan Jan porwał Adasia pod pachę i przeskoczył przez rumowisko do sąsiedniego budynku. Było to jakieś archiwum albo biblioteka. Adaś widział w półmroku tylko półki pełne papierowych teczek.

Pan Beton przebił się przez następne dwie ściany. Wypadli na ciemne podwórze.

- Pan poczeka na babcię!

- Uff, uff, uff.

W mroku nad zaśnieżonym drzewem zalśniły dwa kółka. Puchacz-Słuchacz otworzył

oczy.

*

- Szanowna pani, uff, wybaczy, uff, to już nie te lata.

- Nic się panu nie stało, panie Stanisławie?

- Kiedyś to, uff, cegła do cegły, ściana do ściany -

- Babciu, babciu, bo nas dogonią!

- Mały ma rację, trza zasuwać.

- Pan mnie postawi, proszę pana!

- Uff.

*

Wybiegli na ulicę rozkopaną przez Roboty Drogowe. Roboty stały nieruchomo pod grubymi kożuchami śniegu.

Obeszli rozkopy naokoło.

A za nimi już:

- Pała! Pała! Pała! Pała!

Milipanci wypadli na ulicę i popędzili prosto na Adasia, pana Jana i babcię.

Powywracali się na przykrytych śniegiem wykopach i potoczyli do rowu, Miłypan na Milipancie, Pała na Pale.

Adaś wskazał bramę w ogrodzeniu po lewej. Za bramą zaczynał się park. W parku nigdy nie było żadnych świateł. W lecie sypiali tam pijacy W zimie na głównej alejce parku dzieci urządzały sobie ślizgawkę. Teraz wszystko zaprószył śnieg.

Adaś pobiegł między drzewa, zamachał na babcię i pana Jana.

A za nimi już:

- Pała! Pała! Pała! Pała!

Milipanci wpadli do parku i popędzili prosto na Adasia, pana Jana i babcię.

Powywracali się na ślizgawce i pojechali po lodzie, Miłypan na Milipancie, Pała na Pale.

*

Pan Jan zatrzymał się po drugiej stronie parku. Dyszał głośno. Babcia go uciszała.

- Zgubiliśmy ich! - szepnęła, wyglądając zza pnia.

Nasłuchiwali. Szumiały drzewa. Siostrzyczka ssała smoczek. Babcia przykryła dłonią jej buzię. Gdzieś zaskrzypiał śnieg. Pękła zmarzlina.

Było tak ciemno, że nie mogli widzieć ruchu cieni między cieniami. Dopiero gdy długie ramię sięgnęło z ciemności i zaczęło dusić babcię, poderwali się z krzykiem.

*

Pan Beton wyrwał babcię z uścisku potwora, pociągnął Adasia.

- Enesy! - syknął. - Chodu!

Były to kreatury wezwane przez Bubeka. Wyłaniały się z cienia i rozpływały w cieniu.

Nie miały twarzy, tylko plamy zmieniającej kształty szarości. Coś zamiast nosa, coś zamiast oczu, coś zamiast ust. Podobne i niepodobne. Wszystkie wyglądały tak samo, to znaczy nijako. Nie pozostawiały na śniegu śladów. Nie wydawały dźwięków.

- Do światła! - sapał pan Jan.

Ale w świetle nas zobaczą, pomyślał zrozpaczony Adaś. Puchacze, Szpicle, Podwójni Agenci, Tajniaki.

Dokąd uciec? W mieście Wrony, nocą.

*

Przebiegli przez postój taksówek, na którym nie było żadnych taksówek. Przebiegli przez plac z łysymi oponami, gdzie umierają samochody. Przebiegli przez ulicę z pompą wodną, pompa obmarzła lśniącym pagórkiem lodu. Na końcu ulicy Wojacy-Wroniacy stali wkoło czarciego kotła, wdychali dym.

Zawrócili.

Enes sięgnął z cienia. Złapał pana Jana za kostkę. Pan Jan wdeptał Enesa w asfalt.

- Zagonią nas, uff, na amen.

Babcia się przeżegnała.

- Posłuchajcie!

Adaś uniósł głowę.

Ummmmmmm, ummmmmmmnmmm. Ciche echo płynęło ponad miastem.

*

Musieli przejść na drugą stronę dwupasmówki. Po dwupasmówce jechały pancerne wozy i ciężarówki pełne Wojaków-Wroniaków.

Enesy cofnęły się na moment poza światło latarni.

- Damy radę.

Pan Beton potarł ramiona, pufnął spod wąsów. Na Komisariacie MOMO stracił kurtkę, musiało mu być zimno. Spoglądał w lewo, w prawo, w lewo. Czapka uszanka zjechała na bok łysej głowy.

Ciężarówki z żołnierzami sunęły bez przerwy, zionąc trującym dymem.

- To za drugim skrzyżowaniem. Byle -

RAAA!

Czarne ptaszyska opadły babcię i siostrzyczkę.

Wybiła Godzina Kruka.

*

Pan Beton złapał siostrzyczkę Adasia pod pachę, kruki znad babci przegonił czapką i rzucił się przed ciężarówkę, na drugą stronę drogi. Ciężarówka niespodziewanie zawyła, zarzęziła i stanęła. Babcia pociągnęła Adasia za panem Janem. Klaksony buczały za nimi przeciągle.

Wbiegli w kolejną pustą ulicę. Enesy wyskakiwały z ciemnych bram, spod

zaparkowanych samochodów, z okien piwnicznych, zza rogów. Pan Beton wgniatał je w beton. Kruki spadały z nocnego nieba. Pan Beton odpędzał je znad głów Adasia i babci.

I brakło już mu ręki, żeby osłaniać własną głowę. Wielki kruk wbił pazury w skronie pana Jana i wydziobał mu oko.

*

Pan Jan upadł z gromkim hurgotem. Siadły na nim Enesy. Zaczęły dusić. Adaś rzucił się mu na pomoc. Krzycząc, płacząc, kopał kruki, szarpał stwory bez twarzy.

Babcia wyrwała im siostrzyczkę. Kruki zabrały jej smoczek. Siostrzyczka obudziła się i gaworzyła lękliwie.

Babcia zatrzymała się na zakręcie ulicy. Ratować wnuki? Zostać z panem Betonem?

- Panie Janie!

*

Pan Beton podźwignął się. Strząsnął z siebie ptaki i morderców bez twarzy. Pół głowy miał we krwi i pyle betonowym.

Ścisnął mocno rączkę Adasia. Jakby to Adaś miał go teraz poprowadzić.

- Dobrze. Już dobrze.

*

I tak:

Ulica. Ulica. Czarne okna. Kruki. Śnieg. Mróz. Noc. Oczy Puchaczy. Ulica. Ulica.

Głosy maszyn wojny. Potwory z cienia. Szarość starych kineskopów. Ulica. Nie ma ludzi. Są kruki. A nawet gdyby ktoś na ulicy. To Wroniak. Nie ma nikogo. Na ulicach. Noc.

*

Adaś ujrzał światło w ciemności. Z wysokich okien płynął ciepły blask. Biły dzwony, grała mocna muzyka. Mury były grube, strzeliste, starożytne. Na szerokich schodach stał

człowiek w ciemnej sukni i złotym znakiem odpędzał potwory. Wbiegli po schodach, pan Jan na końcu.

- Jeszcze za nami idą - sapał. - Te bez twarzy.

- Krążą tu co noc. Na granicy mroku. Tną opony, rwą kable w samochodach. Rzucają kamieniami. Podpalają. Biją. Porywają. Schowajcie się w środku.

- Ksiądz też się schowa.

- Może ktoś jeszcze ucieka przed Godziną Kruka.

Weszli do kościoła.

***

P

od kamiennym aniołem kobiety opatrzyły pana Jana. Siostrzyczka nie mogła tu zasnąć,

babcia zabrała ją do zakrystii. Adaś przycupnął na drewnianym stopniu pod amboną. W

kościele paliły się wszystkie lampy i świece. Organista nie pozwalał opaść pieśni. Na ołtarzu stał wielki, lśniący krzyż. Słodki zapach kadzidła łatwo wchodził do głowy. Wroniec tutaj nie sięgnie, pomyślał Adaś. Mury były grube, starożytne. Opadły mu powieki.

*

Zapomnieli o nim. Adaś obudził się w ciszy, w kolorowym półmroku. Przestraszył się.

Chciał zawołać babcię, pana Jana. Ale był w kościele.

Nie widział ponad drewnianymi ławami, obchodził je naokoło. Święci patrzyli na Adasia z góry. Zdjął czapeczkę. Podreptał środkiem.

W ławie przed ołtarzem siedział bardzo stary ksiądz.

- Bardzo przepraszam, gdzie oni wszyscy poszli?

- Rodzice cię zostawili, dziecko?

Adaś pokręcił głową.

- Wroniec ich zabrał.

- Jak ci na imię?

- Adaś.

- Jesteś sam?

- Z panem Janem. Z babcią.

- Ach. Oni.

*

Adaś patrzył na krzyż nad ołtarzem.

- Tata mówi, że gdyby Pan Bóg chciał, to by nam pomógł.

- Pomaga.

- Wroniec jest silniejszy.

- Wroniec też umrze. To wszystko przeminie, Adasiu. Nie będziemy nawet pamiętać.

Adaś pociągnął nosem. Skubnął wystający spod kurtki rękaw piżamki.

- Ja tak nie chcę. Panu Betonowi wydziobali oko.

Stary ksiądz przytulił Adasia.

- Dziecko drogie, takie noce zdają się trwać wiecznie, gdy tracimy nadzieję. Wstanie słońce. Obudzisz się. Wrócą twoi rodzice. Zobaczysz.

Adaś bardzo chciał mu uwierzyć. Ale wiedział, że księża opowiadają o różnych dziwnych rzeczach, których naprawdę nie ma, tylko że nie można mówić, że ich nie ma.

*

Stary ksiądz pokazał Adasiowi drzwi do zakrystii. W ciszy kościoła dźwięki niosły się jak nad wodą. Adaś w krótkim korytarzu za drzwiami usłyszał basowy głos pana Betona.

Zszedł po spiralnych schodach jeden zakręt w dół.

Siedzieli tam w pokoju ze sztandarami, drewnianymi figurami i pękami wielkich świec.

Pan Jan, młodszy ksiądz, dwóch panów Pozycjonistów i siwy staruszek. Palili papierosy, pili herbatę i rozmawiali. Pan Jan prawą stronę głowy miał owiniętą bandażem. Jeden Pozycjonista to był pan Oporniejszy Drugi, jeszcze gęściej zarośnięty opornikami, siedział

tam w swetrze z czerwonego drutu i w ołowianych kaloszach.

*

Mówili o Adasiu.

- Malec wyszedł spod Maszyny - burczał spod wąsa pan Beton - i nic, ani śladu.

- Tak to jest z dziećmi. Zawsze mają swoje zaczarowane królestwa i wyspy piratów.

- Wystukał sobie na paru kartkach i każdy Miłypan czyta i wierzy.

- Jego ojciec - jak on Pisze, wszyscy wierzą.

- Prawda - ocknął się staruszek - to jego syn.

Jestem jego synem, pomyślał Adaś, bardzo przejęty.

Panowie pod sztandarami pili herbatę i palili papierosy.

- Moja córka - mówił pan Oporniejszy. I wzdychali.

- Moi rodzice - mówił ksiądz. I wzdychali.

- Moje oko - mówił pan Beton. I wzdychali.

- Moja młodość - mówił staruszek. I wzdychali.

*

Panowie pod sztandarami pili herbatę i palili papierosy.

- Tak trzeba! - wołał pan Oporniejszy. - Narodem całym! - I walił pięścią w stół.

- Tak trzeba! - wołał ksiądz. - Duszą i sercem! - I walił się w pierś.

- Tak trzeba! - wołał pan Beton. - Siłą, kupą na czołgi, na armaty! - I walił dłonią w dłoń.

- Tak trzeba! - wołał staruszek. - Z dziadami, pradziadami, z duchami dziadów! - I walił

laską w ziemię.

*

Pili herbatę i palili papierosy.

- Nic się nie uda - szeptał pan Oporniejszy.

- Zaleje nas szare błoto - szeptał ksiądz.

- Zadziobią nas - szeptał pan Beton.

- Wroniec zwycięży - szeptał staruszek.

*

- Nie!

Adaś wszedł pod sztandary i figury.

Panowie popatrzyli na niego smutno.

- Uratujemy, uratujemy tatę od Wrońca! - upierał się chłopiec.

A oni wzdychali i kręcili głowami.

*

Adaś złapał za rękaw pana Jana.

- Co pokona Wrońca?

- Nic.

- Nic?

- Nic nie może pokonać Wrońca. Tylko Ameryka.

Adaś zamyślił się.

- Skąd by tu wziąć Amerykę?

Pan Beton wzruszył ramionami.

- Podobno mają ją w Podziemiu.

Spojrzeli na Pozycjonistów.

Pan Oporniejszy spojrzał na starszego Pozycjonistę.

- Nie nie - powiedział tamten.

I tupnął ołowianą nogą.

*

- Czy ten pan jest podwójny? - Adaś spytał na ucho pana Jana.

- To pan Najoporniejszy - odparł mu szeptem pan Jan. - Nigdy na nic nie powiedział

„tak”. Nie może. Widzisz, mały: wtedy nie byłby Najoporniejszy.

- Aha.

*

Panowie opowiadali Adasiowi, dlaczego nie można uwolnić jego taty ze szponów Wrońca.

- Jak go pokonać? Nie ma rady!

Adaś mówił, że Ameryka pokona.

- Ale jak Ameryka dosięgnie Wrońca na szczycie jego betonowej wieży? Nie ma rady!

Adaś mówił, że trzeba zanieść Amerykę do Wrońca.

- Ale jak zanieść Amerykę do Wrońca, kiedy na każdym piętrze Wieży stróżuje sto Milipantów? A każda brama Wieży tonie w takiej szarości, że kto tam wejdzie, ten wychodzi otępiałym Szarzystą? Nie ma rady!

Adaś mówił, że jego Milipanci przepuszczą, a szarość mu niestraszna.

- Ale choćbyś Zamerykanizował Wrońca, zaraz dopadłyby ciebie i tatę wszystkie

Wrońca Bubeki, Tajniaki, Złomoty, Czołgi i GAZ-y! Nie ma rady!

Adaś mówił, że trzeba w takim razie pokonać także Bubeki, Tajniaki, Złomoty, Czołgi i GAZ-y.

- Ale jak pokonać Bubeki, Tajniaki, Złomoty, Czołgi i GAZ-y, kiedy całe miasto zszarzone, kiedy ludzie prawie wszyscy - zszarzeni?

Adaś mówił, że trzeba w takim razie rozbić Maszynę-Szarzynę.

- Ale jak -

- Dosyć! - huknął pan Jan.

*

Adaś miął w dłoniach czapeczkę, rozżalony.

- Wcale nie chcecie pokonać Wrońca!

- To prawdziwe życie, to nie twoje bajki.

- Ale one działają, prawda? - Adaś zwrócił się do pana Jana. - Prawda?

Pan Beton tylko podrapał się po bandażu.

*

Pan Oporniejszy i pan Najoporniejszy długo dyskutowali szeptem. Pan Najoporniejszy kręcił głową. Adaś nie słyszał, ale wiedział, co on mówi. „Nie, nie, nie, nie”.

Pan Oporniejszy zgasił papierosa, dopił herbatę.

- Poczekajcie do jutra - powiedział do Adasia. Wstał. - Schodzę do Podziemia. I zapadł

się pod ziemię.

*

Pan Beton zabrał Adasia do pokoju na plebanii. Spała tu babcia z siostrzyczką Adasia.

Adaś zdjął kurtkę, spodnie i buty. W ubłoconej piżamce ułożył się do snu.

Śniło mu się, że było lato i poszedł z mamą i tatą na lody. Świeciło słońce, latały kolorowe baloniki. W parku pan z saturatorem nalał im wszystkim bąbelkowego soku.

Siostrzyczka goniła po trawniku białe dmuchawce i zachłystywała się gulgotliwym śmiechem. Adaś siadł z tatą na murku fontanny. Tata opowiadał mu niesamowitą bajkę o potworach. Adaś majtał nogami i chlapał wodą. Potwory ginęły od dotyku baloników.

Świeciło słońce. Dzień nie miał końca.

***

W

nocy zdarzyło się coś więcej.

Rano przyszedł młody ksiądz w okularach i powiedział, że muszą czym prędzej opuścić plebanię. Ubrali Adasia i siostrzyczkę. Babci dali koszyk z jedzeniem. Za oknami był tylko śnieg i mgła jak mleko.

Adaś nie chciał iść. Mieli przecież wrócić Pozycjoniści. A pan Jan? Nie pojedziemy bez pana Jana! Chłopiec stroił fochy, rozespany, obrażony.

Ale ksiądz tylko wszystkich poganiał. Pan Jan musi iść do doktora od oczu. Bo mu wejdzie Zakażenie. A tu nie ma czasu do stracenia. I szeptał wciąż do ucha babci.

- Zdrada - podsłuchał Adaś. - Zdradził. - Takie szepty płynęły w rozemgleniu, rozespaniu. - Zdradzeni.

Babcia też zaczęła poganiać dzieci.

*

Zeszli do samochodu. Była to stara warszawa. Nie chciała zapalić. Adaś z siostrzyczką i babcią siedzieli z tyłu. Wyglądali przez małe okna na świat w bieli. Babcia nalała im z termosu gorącej herbaty. Wnętrze samochodu szybko zaparowało. Adaś, wydymając wargi, rysował na szybie fantastyczne figury

Wyjechali, gdy zaczynały bić kościelne dzwony.

*

Warszawa gasła i zatrzymywała się. Czekali wtedy, aż odmieni się humor maszyny.

Adaś pomyślał, że w tej mgle nikt ich nie znajdzie. Nawet jeśli szuka. Zgubią się kruki, zgubią Tajniaki.

- Ale mogliśmy tam zostać. Babciu?

- Rano mówili w radio - westchnęła babcia. Nerwowo poprawiła czapeczkę Adasia. -

Był o nas Komunikat.

- Mówili? - Adaś aż podskoczył. - O nas?

- Same złe rzeczy, dziecko. Musimy się ukryć. Do kościoła też przyjdą Milipanci i Bubeki.

*

Minęła Godzina Kruka, ale ludzie nie pojawiali się na ulicach. A przynajmniej Adaś ich nie widział we mgle.

Lampy to były włóczkowe krzaczki światła. Wokół domów puchły blade aureole. Domy poodsuwały się od siebie, przykucnęły. Ulice rozlały się szerzej. Latarnie i słupy pojawiały się to tu, to tam. Jak samotne drzewa na pustkowiu.

Raz przejechał samochód z naprzeciwka. Wytrzeszczał załzawione reflektory i mrugał

w lęku. Za nim gnała milcząca Suka.

Ksiądz w okularach prowadził nachylony nisko nad kierownicą. Jechali powoli. Babcia wierciła się. Wyglądała to przez boczną, to przez tylną szybkę.

Adaś pałaszował pajdę chleba ze słonym masłem.

- Mmm, a gdzie jedziemy, babciu?

- Ćśśś!

Wyrósł przed nimi krzak brudnego światła. Na skrzyżowaniu płonął ogień w czarcim kotle. Wojacy-Wroniacy zatrzymywali nielicznych przechodniów i samochody. Sprawdzali Dokumenty. A kto nie miał dobrych Dokumentów, tego wrzucali do kotła. Ffucht! - buchał

tłusty dym.

*

Ksiądz zawrócił warszawę. Warszawa kichnęła i stanęła. Babcia przeklęła zupełnie nie po babciowemu.

Ksiądz wysiadł. Podniósł maskę samochodu. Z mgły wyleciał kruk, przysiadł na masce.

I drugi. 1 trzeci.

Ksiądz je przeganiał księdzową czapką. Znikały w szarych oparach i wracały, kracząc.

Wojacy-Wroniacy odpowiadali z mgły od strony czarciego ognia. Wojacy krakali krótkimi rozkazami, po żołniersku.

Gdyby mogli się dogadać, powiedział sobie Adaś, już by nas złapali. Kruki są za głupie.

Ale wcale nie bał się mniej.

Potem zamajaczył mu we mgle ostry szpic Szpicla.

*

Ksiądz kazał wszystkim wysiąść. Pchał samochód z lewej strony. Babcia pomagała z prawej. Adaś, przejęty, naciskał całym ciężarem na tylny zderzak.

Kręcąc kierownicą, ksiądz ukrył warszawę w bocznej uliczce, za starym starem. Spod tego stara wymontowano koła i zastąpiono je cegłami. W wyłupionych oknach ciężarówki wisiały sople.

Stanęli tu w cieniu. Patrzyli we mgłę. Krakały kruki. Zimowe miasto wydawało maszynowe dźwięki. Coś przejechało. Ktoś przeszedł.

Babcia i ksiądz rozmawiali ze sobą szeptem. (Zdrada. Zdradził. Zdradzeni). Ksiądz długo przecierał szmatką okulary, bardzo stropiony.

- Nie ruszajcie się stąd - przykazał, i poszedł.

*

Babcia siadła z powrotem na tylnym siedzeniu. Siostrzyczka zasnęła tam szybko. Adaś robił śnieżki i układał je na karoserii i błotnikach.

Jak długo tak można czekać? Godzinę? Dwie?

Nudził się i bał, bał się i nudził.

- Dokąd poszedł ksiądz? Babciu? Co robimy? Czemu nie wrócimy do kościoła? Do pana Betona? Babciu?

- Nie denerwuj mnie, dziecko, proszę cię. Chodź tu do środka, jeszcze cię ktoś zobaczy.

Adaś nie podnosił głowy znad śnieżek. Czemu dorośli nigdy nie mówią dzieciom, co naprawdę się dzieje?

Dlaczego dzieci muszą żyć między Tajemnicami, Strachami i Potworami?

*

Zadzwoniły metal i szkło. Coś jechało, ktoś szedł. Z mgły wyłonił się Mleczarz z wózkiem na dwóch kołach. Wózek był pełen butelek z mlekiem. Dzwoniły dzuń-tryń. Srebrne kapturki na butelkach błyszczały jak zaczarowane monety.

- Co tu robicie? - spytał Mleczarz.

Adaś skądś znał jego głos, ale nie mógł sobie przypomnieć, skąd.

- Czekamy - odpowiedział, naburmuszony. - Chowamy się.

Mleczarz zajrzał do wnętrza warszawy. Siostrzyczka Adasia obudziła się na dźwięk butelek. Przycisnęła buzię do brudnej szyby. Mleczarz pogładził brodę. Siostrzyczka zagulgotała do niego radośnie. Mleczarz sięgnął do wózka.

- Mleko - powiedział - jest dobre dla dzieci.

Postawił butelkę na masce warszawy i odjechał, dzuń-tryń.

*

Babcia zaraz schowała mleko do koszyka. Wołała na Adasia, żeby wracał do środka samochodu. Adaś nie chciał. Rzucał śnieżkami w plandekę stara.

- Nie poczekaliśmy na Pozycjonistów!

- I dobrze.

- To jak inaczej uwolnimy tatę? Jak znajdziemy mamę i wujka?

- O wujka się nie martw! - prychnęła babcia. - Chodźże tutaj wreszcie! Skaranie boskie.

- Czemu ksiądz nas zostawił? Gdzie on poszedł? Na co czekamy?

- Ćśśś!

- Pan Beton by nas przeprowadził!

- Są takie rzeczy, których nie zrozumiesz.

- Akurat!

- Ksiądz poszedł zobaczyć, czy oni specjalnie się tu na nas nie zaczaili. Że gdyby samochód się nam nie popsuł... - Babcia zacisnęła wargi.

- Jak to: „specjalnie”?

- Donieśli Wrońcowi. Pan Jan rozbił mu MOMO, pamiętasz?

- Kto doniósł? Jakiś Podwójny Agent?

- To nie takie proste, kochanie.

- Musimy wrócić! Jak pokonamy Maszynę-Szarzynę, i Bubeków, i GAZ-y - Adaś

podskakiwał, wymachiwał rękami - to ja z Ameryką dopadnę Wrońca i -

- Wybij sobie z głowy Opornych! - rozgniewała się babcia. - Wrońca nie da się pokonać. Nie bądź głupi!

*

Znów spróbowała złapać Adasia. Chłopiec się jej wywinął.

- Dlaczego nie możemy uwolnić taty?! - wołał rozżalony. - Dlaczego? Pan Beton by pomógł!

- Wracaj tutaj!

Umknął we mgłę.

*

Po chwili Adaś przystanął. Popatrzył za siebie, w biel. Zaraz zrobiło mu się smutno i głupio. Pomyślał, że poszuka księdza. Bo może się ksiądz zgubił. Poprosił U-Lotkę i U-Lotka poniosła go w górę - byle ponad mgłę, nie wyżej.

Zimne, białe słońce świeciło z zimnego, szarego nieba. Wszystkie ulice zaczopowała poranna mgła. Adaś w ogóle nie potrafił rozpoznać kształtu miasta. Z mgły wystawały tylko szpice Szpiclów i betonowa Wieża Wrońca. Szpiclów było więcej tu w okolicy. Adaś spróbował policzyć ich anteny. Z tej strony, i z tej, i z tamtej, i jeszcze tu - jakby się umówili, żeby stanąć wkoło.

Na słabym wietrze U-Lotka poniosła Adasia trochę w bok. Obrócił się w powietrzu.

Czarna chmura na wschodzie wisiała bliżej, niżej. Mgła pulsowała tam biało i szaro.

Maszyna-Szarzyna pracuje dzień i noc. Adaś obrócił się z powrotem. RAAA! Kruki pędziły już na niego całym stadem. Krzyknął, przerażony, i U-Lotka spikowała we mgłę. Spadli pomiędzy dachy.

*

Adaś wylądował na zupełnie innej ulicy. Znowu się zgubi! Dlaczego to się przytrafia akurat jemu? To niesprawiedliwe! Z rozżalenia, strachu i gniewu chciało mu się płakać.

Przecież wszystko już było dobrze! Już by z Pozycjonistami i panem Betonem pokonali Wrońca i uwolnili tatę i wujka. I mama pewnie też by wyzdrowiała. Prawda? I skończyłoby się wszystko ładnie i szczęśliwie. Więc czemu uciekają w popsutej warszawie? Czemu siedzą w jakimś zaułku i czekają nie wiadomo na co? Znowu sami, sami, sami - aż tupał - no czemu?

A on teraz jeszcze zgubi się we mgle. Głupi, głupi Adaś! Chciało mu się płakać.

*

Pobiegł w lewo. Pobiegł w prawo. Gdy słyszał krakanie, zamierał, przywierał do ściany.

Na tle śniegu i mgły przesuwały się szare sylwety. Przechodnie? Milipanci? Wojacy-Wroniacy? Szpicle? Wyciszone, rozmazane na szaro-biało miasto to było miejsce ze snu, gdy

boli brzuch i zbiera się na wymioty.

Zadzwonił metal, zaskrzypiała oś. Mleczarz, pomyślał Adaś. Pobiegł za dźwiękiem.

Trafił na skrzyżowanie i rozpoznał róg budynku. Rozpoznał wystającą zza niego maskę stara. Tutaj!

Wybiegł zza rogu. Rozstąpiła się przed nim mgła.

*

Siostrzyczka musiała się wymknąć babci: stała przed warszawą, zadzierając główkę. Z

wrażenia wypadł jej z buzi nowy smoczek. Szeroko otwarte oczka wpatrywały się w monstrum. Wyciągała ku niemu rączkę.

Przed siostrzyczką stał Złomot. Adaś wiedział, że to Złomot, bo nazwę wypisano na jego Hełmie. Tylko brakowało w niej drugiej i szóstej litery. Złomot był wielki jak kombajn Bizon. Miał sześć rąk, a w każdej ogromną Pałę. Miał rękę siódmą, w niej trzymał

prostokątną Tarczę. Tarczą była betonowa płyta - taka, z jakiej robotnicy budują bloki na osiedlu Adasia. Ręce i nogi Złomota zrobiono z elementów maszyn mechanizacji rolnictwa.

(Adaś znał je z popołudniowych programów w telewizorze). Kończyny Złomota poruszały ścięgna sznurka do snopowiązałek. Kanciasty korpus pochodził chyba z ciągnika Ursus.

Okrywały go pancerze i ochraniacze na barki i nogi z karoserii trabantów, syrenek i polonezów. Kulisty Hełm Złomota wykonano z kotła pieca hutniczego. Wystawały spod niego szeregi zębów glebogryzarki.

Złomot nic nie mówił. Tylko skrzypiał i pobrzękiwał, dzwonił metalicznie. Buchały mu spod pancerzy trujące spaliny, parował mu spod butów śnieg. (Buty to były gumiaki z opon traktorów, na podeszwach z rozżarzonego żelaza).

*

Adaś przełknął ślinę. Pan Beton, pomyślał. Nie ma pana Betona. Ratunku!

Złomot poruszył ramieniem - uniosła się nad siostrzyczką Adasia wielgachna Pała.

Siostrzyczka wsunęła kciuk do buzi.

Adaś rzucił się na Złomota. Kopnął go w stopę, uderzył w nogę. Zapiszczał z bólu, bo stłukł sobie palce.

Złomot zwrócił się ku Adasiowi.

Adaś poślizgnął się na roztopionym wokół Zlomota śniegu. Siedział w kałuży i patrzył, jak wznoszą się nad nim cztery Pały, a betonowa Tarcza przesłania pół nieba.

Rzygnęły czarne spaliny. Nawinęły się sznurki do snopowiązałek. Zazgrzytały blachy.

Asfalt topił się pod butami Złomota. Już po Adasiu.

*

ŁUP! ŁUP, ŁUP, ŁUP! Pały waliły naokoło. Chłopiec odskakiwał w tę i we w tę.

Obsypały go odłamki, ochlapało błoto. Nic nie widział. Rzucił się przed siebie. Kaszlał i pluł.

Za nim łomotał Złomot.

Mgła rzedła prędko. Nie ucieknie Adaś przed Złomotem. Pobiegł schować się za stara.

Złomot Spałował stara na złom. Pobiegł schować się za róg budynku. Złomot skruszył ćwierć budynku w gruz. Pobiegł do bramy naprzeciwko. Złomot cisnął Tarczą i zmiażdżył bramę razem z frontem domu, zanim Adaś zdążył się w nim skryć. Nie ucieknie przed Złomotem.

*

Zawołał błagalnie do U-Lotki. U-Lotka poszybowała wzwyż. Złomot młócił Palami powietrze. Pały mijały Adasia o włos. Adaś fruwał wokół Złomota jak przerażony motylek, w zygzakach i zawijasach. Bo jeśli U-Lotka uniesie go precz od Złomota, to Złomot zaraz wróci do siostrzyczki Adasia i babci. I co wtedy? Więc nie może ich zostawić.

FFUP! FFUP, FFUP, FFUP! Pały świszczały naokoło Adasia. Adaś zahaczył nogawką piżamki o ząb Złomota. Zamachał w panice i capnął za stalowy Hełm-łeb.

Złomot zakręcił się wkoło. Piżamka wysunęła się ze spodni Adasia jeszcze dalej, przedziurawił ją ząb glebogryzarki. Adaś został przyszpilony do Złomota - jak motyl.

*

Złomot usiłował strącić z siebie Adasia. Wywijał łbem na wszystkie strony.

Podskakiwał. Obracał się, schylał i prostował. Ale Adaś trzymał się mocno, a U-Lotka czyniła go lekkim jak piórko.

Złomot sapał spalinami, zgrzytał blachami. Z bezsilnej furii rozgrzał się tak, że kipiały z niego obłoki pary.

Napatoczył mu się pod buciory maluch z jednym reflektorem. To zdeptał jednookiego malucha. Wpadł na latarnię. I już po latarni. Wpadł na kiosk. Nie ma kiosku. Huknął w wielki portret Wrony. Wrona padła. Dalej biegła linia telefoniczna. I Złomot łup w słup. Zaplątał się w druty Puchacze-Słuchacze krążyły wokół, wystraszone. Złomot wywijał Pałami na oślep.

Druty zsupłały mu się ze sznurkami do snopowiązałek. TRACH! - poleciało jedno ramię z Pałą. TRRRACH! - poleciało drugie ramię z Pałą.

A Adaś trzymał się mocno.

*

Złomotowi zostały cztery ręce z Pałami, i ta z Tarczą. Zaczął walić się nimi po łbie, to znaczy w Adasia. Adaś uskakiwał i polatywał naokoło na uwięzi piżamki.

Złomot Pałował się coraz wścieklej. Wgniótł sobie lewy bark. Oberwał sobie pół

szczęki. Pojawiło się MOMO i Suki i gruba Sikawka. Złomot nic już nie widział. Stratował

MOMO. Nadepnął na ogon Suki. Wywrócił Sikawkę. Sikawka psiknęła cienką strugą na czarci kocioł Wojaków-Wroniaków. Wojacy się rozeźlili. Kracząc i wywijając karabinami,

rzucili się na Sikawkę i Złomota. Ten tratował także Wojaków.

Adasiowi pękła nogawka piżamki. Ale nie puścił Złomota. Nie wiedział zupełnie, co się dzieje. Tylko z całych sił trzymał się stalowego Hełmu.

*

Złomot rozpędził się i huknął w mur fabryczny. Adaś nie puścił. Mur ustał. Złomot ustał. Coś mu w sercu maszynowym zagwizdało, ale ustał.

Łomotnął się w łeb Tarczą. Adaś zjechał na kark Złomota. Złomot łomotnął się po raz drugi. I trzeci. Tarcza pękła, pękł łeb. Buchnęły z niego czarne dymy i czerwone płomienie.

Rozpędzone Pały nie przestawały Pałować. Pała lewa Pałowała Pałę prawą. Pała górna Pałowała Pałę dolną. Rozpękła Tarcza waliła w korpus i w nogi. Odpadały blachy i gumy.

Zapaliły się sznurki do snopowiązałek. Odpadła stopa. Złomot stracił równowagę i gruchnął

na bruk jaki długi.

Potworny łomot wstrząsnął budynkami. Z dachów zleciały sople i czapy śniegu. Adaś odbiegł czym prędzej. Ramiona maszyn do obornika i siana nadal młóciły naokoło. Kawałki pogiętych mechanizmów spadały z nieba jak stalowy deszcz.

Tak oto Złomot Spałował się na złom.

*

Adaś popędził co tchu z powrotem do babci i siostrzyczki.

Siostrzyczka siedziała na masce warszawy i oblizywała brudny smoczek. Adaś znalazł

w kieszeni kurtki chusteczkę, wytarł smoczek. Siostrzyczce się to nie spodobało.

Babcię zastał Adaś na tylnym siedzeniu, tak, jak ją zostawił. Lewa część warszawy została zgnieciona przez Złomota, ale babci Złomot nie zranił. Czemu więc nie ruszała się?

Czemu siedziała tak z otwartymi oczami, z dłońmi przyciśniętymi do piersi? I nie odezwała się też, kiedy Adaś szarpał ją za rękę, ciągnął za płaszcz.

- Babciu! Babciu!

Tylko się dziwnie przechyliła i obsunęła na siedzeniu.

*

Ale tam już ujadały Suki, tam już krakały kruki i Wojacy-Wroniacy już łomotały kolejne Złomoty i grzmiały zastępy MOMO. Rozwiała się mgła, wszyscy widzieli furię i śmierć Złomota. Zaraz dopadną tu Adasia i jego siostrzyczkę. Nawet jeśli nie czekali w pułapce, to teraz już wiedzą. Szpicle nadawały do Wrońca.

- Babciu! Obudź się!

To wszystko dlatego, mówił sobie Adaś, że nie byłem grzeczny. Nie posłuchałem babci, uciekłem.

*

Koszyk ześlizgnął się z kolan babci. Wysypał się prowiant. Srebrny kapsel butelki zalśnił magicznie. Mleko, pomyślał Adaś, jest dobre dla dzieci.

Zerwał sreberko. Z butelki wychlusnęło Mleko. Rozlało się na ulice i domy i samochody i niebo i ziemię, i miasto znowu okryła siwa mgła.

Adaś wziął siostrzyczkę za rączkę i powędrowali w mleczne odmęty.

***

S

zli, a przed nimi, za nimi i obok nich majaczyły w tumanach tłustej bieli szare sylwety Znowu wszystko się wyciszyło, spowolniło, oddaliło. Figury zatrzymane w tańcu. Świat jak za zaparowaną szybą. Adaś siedział wtedy na parapecie i wyglądał przez okno.

A teraz sami muszą znaleźć drogę - chłopczyk i jeszcze mniejsza dziewczynka.

*

Mijają szeregi MOMO. Najeżone Pałami, z ciężkimi bulwami Hełmów. Przepasane skórzanymi Pasami. Każdy Miłypan jest trzy razy wyższy od dziecka. Mógłby je zdeptać, jak Złomot deptał samochody. Niech tylko uniesie bucior ogromny. Siostrzyczka patrzy szeroko otwartymi oczyma.

Mijają Suki przyczajone. Z półrozwartymi pyskami, ze ślepiami reflektorów ledwo rozjarzonymi. Zimny pot ścieka po ich blachach. Drapią asfalt chromowanymi pazurami.

Warczą cicho.

*

Mijają Złomota. Czeka w zaułku na rozkaz. Pały, Tarcza, blachy, gumy.

Zmechanizowane cielsko hut i pegieerów. Dyszy gorącymi spalinami. Siostrzyczka na jego widok chowa się za Adasia.

*

Mijają Wojaków-Wroniaków. Żołnierze otoczyli w czarcim rytuale dymiący kocioł.

Kogoś tam ugotowali, kogoś spalili. Łykają czerń. Nad nimi wiszą konstelacje kruczych skrzydeł i dziobów. Obracają się powoli wokół kotła.

*

Mijają szarych ludzi. Figurki wtopione we mgłę. Nie mają twarzy, nie mają w ogóle głów, wcisnęli je między ramiona. Dryfują, byle dalej od Milipantów, Suk i Wojaków. Nie widzą siebie, nie widzą miasta, nie widzą dzieci. Gdy dzieci podejdą za blisko przechodniów, szumi w dziecięcych główkach zła telewizja.

*

Mijają Szpicla. Kiwa igłą anteny, rozglądając się wokół. Każde jedno jego spojrzenie

ciekawskie to dwumetrowy łuk szpica. Mleko nawija się spiralnie na antenę. Tu popatrzył, tam popatrzył, tu zerknął, tam zajrzał.

*

Mijają Czołgi i Czołgistów. Czołgiści wypełzli w mgłę z wnętrza maszyn. Wiją się na śniegu. Kombinezony ubrudzone ciemnym olejem. Ślepe gogle na twarzach. Ręce do wajch, nogi do pedałów. Nie mogą więc chodzić, Czołgają się między gąsienicowymi pancernikami.

Lufy wzniesione ponad dziećmi zioną ciemnością.

*

Mijają śmieci, zaspy i blokady, mijają domy, sklepy, kioski, samochody, pomniki Ptasznika i portrety Wrony, mijają Duchy, Potwory i Sny.

*

Siostrzyczka się zmęczyła. Grymasi i powłóczy nóżkami.

Adaś opowiada jej bajki.

- ...i Baba Jaga złapała Jasia i Małgosię, i wsadziła do pieca, i już miała ich upiec -

- Glu?

- Ale Jaś miał przy sobie bombę pantomową.

- Glu!

- Wrzucił bombę do pieca, bum, wylecieli wszyscy aż na chmury. Baba Jaga na jednej chmurze, a Jaś i Małgosia na drugiej. Ale Jaś miał odkurzacz. Szmruuu, odkurzacz zjadł

chmurę Baby Jagi. I Baba Jaga spadła z nieba. A Jaś i Małgosia, mhm, bo Jaś miał taki żagiel, i postawił żagiel na chmurce, i jeszcze zrobili sobie w chmurze bamboliny i fufaterie, i popłynęli po niebie z powrotem do domu, o.

*

Dzuń-tryń, słychać we mgle Mleczarza. Adaś idzie za tymi dźwiękami.

Dzuń-tryń, dzuń-dzyń.

Opowiada siostrzyczce.

- ...i tam będzie mama, i tata, i wujek, i -

- Glu, glu, glu.

- Wszyscy, wszyscy, i babcia też.

- Glu glu!

- Zobaczysz! I pan Beton, i wrócimy do domu, i wcale nie będzie zimno, do twojego łóżeczka, kokotka i popotama, babcia zagrzeje grysiku, zobaczysz.

- Glu...?

*

Dzuń-tryń.

Z Mleka wyłonił się wielki budynek z brunatnej cegły. W dziesiątkach okien paliło się słabe, żółte światło. Przed budynkiem stały Karetki, a panowie w białych fartuchach palili papierosy.

- Glu?

- A to - opowiadał Adaś - jest szpital, w którym leży mama.

- Glulu!

*

Weszli przez główne drzwi. Pani w białym fartuchu pochyliła się nad nimi. Adaś pokazał jej Dokumenty. ADAM. SJOSTRA.

- Bardzo przepraszam... gdzie mama?

Pani poprowadziła ich przez brzydko pachnące korytarze.

Sala na końcu była otwarta. Stały tam trzy łóżka. W łóżku pod oknem leżała mama.

*

Adaś wdrapał się na łóżko do mamy. Mama spała. Przezroczyste rurki wychodziły z jej ramienia i z nosa, z szyi i z serca. Ginęły w odrapanej Papraturze. Papratura robiła bez przerwy TIK-PIK, TIK-PIK. Mama była bardzo blada.

Adaś przytulił się do mamy.

- Mamuś? - spytał cicho. - Mamuś?

- Gluglu! Glu!

Pomógł wspiąć się siostrzyczce.

Siostrzyczka przyglądała się mamie z wielką powagą.

- Glu?

- Mama śpi - stwierdził Adaś.

TIK-PIK, TIK-PIK.

*

Też tam zasnęli. Wtem było już popołudnie i inna pani pielęgniarka ściągała ich z łóżka mamy. Narzekała głośno, że pobrudzili szpitalną pościel.

Obudziło to mamę. Zdążyła ścisnąć słabo dłoń Adasia, dotknąć główki jego siostry.

- Mama, mama! - wołał Adaś odciągany przez pielęgniarkę. - Milipanci nas gonili, i kruki, i Złomot, i musimy uciekać, musimy tatę uratować, i -

- Poczekajcie przed salą - szepnęła chrapliwie mama, a Papratura zrobiła PIK-PIK-PIK.

- Był tu wujek Kazek. Może już jest z powrotem.

- Ale, mamuś -

- Słuchajcie się wujka, proszę was. Wujek się wami zaopiekuje.

*

Wujek Kazek siedział na krześle na korytarzu i palił papierosa.

- Jesteście - westchnął na widok Adasia i jego siostry. - No, jesteście.

- A mama? Co z mamą?

- Mama, mama musi leżeć. Chodźcie, chodźcie.

Siostrzyczkę Adasia wziął na ręce. Objęła go za szyję i zasnęła z powrotem. Ujął mocno dłoń Adasia i wyszli szybkim krokiem ze szpitala.

*

Na zachmurzonym niebie spiętrzyła się od wschodu chmura największa. W mieście paliły się wszystkie lampy, latarnie, światła. Wujek Kazek nie zatrzymywał się. Adaś musiał

bardzo szybko przebierać nogami. Przeszli dwa skrzyżowania, skręcili. Adaś pytał, dokąd idą.

Pytał o tatę i babcię. Wujek wypluł papierosa, zacisnął wargi. Chyba gniewał się na Adasia.

Oj, narozrabiałem, pomyślał Adaś. Zamilkł.

*

Weszli do brzydkiej kamienicy. Stary pan otworzył drzwi. Przeszli pod tablicami i plakatami. Wujek Kazek zapukał. Z pokoju wyszedł Bubek. Wujek podał mu siostrzyczkę, puścił dłoń Adasia. Adaś otworzył buzię. Wypłynął z niej dziwny dźwięk, nawet nie słowo.

Zakręciło mu się w głowie. Przewrócił się. Siostrzyczka wybuchnęła płaczem.

Wujek odwrócił wzrok. Adasiowi oczy najwyraźniej zaszły łzami, bo obraz wujka to rozpływał się, to znów wyostrzał. Wujek Kazek odszedł bez słowa.

- Terrraz będziesz grzeczny - powiedział Bubek do Adasia.

- Nie... nie... nie chciałem... Pan nas puści do mamy.

- Oczywiście, że was puszczę - powiedział Bubek i uśmiechnął się ptasio.

*

Zabrał ich piętro wyżej. Adaś nie chciał iść. Bubek złapał go mocno szponiastą łapą.

Adaś zawołał na U-Lotkę. Ale Bubek natychmiast rozdarł pazurami kurtkę Adasia, wyrwał

U-Lotkę i wszystkie Papiery Oficjalne i potargał je na strzępy.

- Materrriały antywrrrońcowe! - zakrakał. Nachylił się nad Adasiem. Krucze pióra nastroszyły się mu na głowie. - Element ukrrrywa Prrropagrrrandę Wywrrrotkową!

Jedną łapą ścisnął ramię Adasia, a drugą sięgnął mu do oczu. Chłopiec krzyknął na widok zakrzywionych szponów. Martwe ślepia Bubeka przypomniały Adasiowi ślepia samego Wrońca. Ich spojrzenie paraliżowało, odbierało wolę.

- Będziesz Pisać przeciwko Wrrrońcowi?

- Jjja nnnie...

- Skończysz jak twój starrry

Uśmiechnął się i wbił pazur w czoło Adasia. Krew zalała Adasiowi oczy.

- Syn!

***

W

óda płynęła strumieniami. Brykały w nich alkohochliki i pijafki, białe myszki i czarne robaki. Milipanci w rozpiętych mundurach zanurzali głowy w strumieniach. Bubeki piły zaś ze szklanek musztardówek. Pośrodku kołysał się spocony Członek. Wóda opływała go zewsząd. Rozsupłał krawat, rozpiął koszulę. Bubeki i Milipanci przynosili mu Wódę w butelkach, szklankach, chochlach, wiadrach, hełmach, butach, flakonach, doniczkach, wazach i popielniczkach. Odchylał głowę do tyłu i pił Wódę długimi haustami. Gruba szyja pracowała jak pompa.

Przyprowadzono przed jego oblicze Adasia i siostrzyczkę. Łypnął na nich przekrwionym ślepiem.

- Element! - zakwiczał. - Element!

Zamknął oczy. Beknął. Otworzył oczy.

*

- Czy wy wiecie, kim ja jestem?

- Pan jest Członkiem - pisnął Adaś. Jedną ręką trzymał rączkę siostrzyczki, a drugą ścierał sobie z czoła krew. Czapeczka zjeżdżała mu na oczy.

- Czy wy wiecie, kogo ja znam?

- Pan zna Wrońca.

Członek nadął się z zadowolenia, zakołysał dumnie.

- Czy wy wiecie, co ja z wami zrobię?

Adaś opuścił głowę.

- Co pan z nami zrobi?

Członek wzniósł się nad nimi jeszcze wyżej, zmarszczył srogo brwi, rozdziawił gębę i rzygnął potężnie. Aż zatrząsł się budynek. Przez cielsko Członka i na zewnątrz przez jego żabie usta leciały strumienie Wódy, strumienie Papierów Oficjalnych, Podań, Zeznań, Listów, Petycji i Donosów, Gazet, orderów, papierosów, spinaczy biurowych, wizytówek, kartotek, rolek papieru toaletowego, tekturowych teczek, Talonów, Przydziałów, Kartek. Bubeki i Milipanci rzucili się na pływające w Wódzie Talony i Przydziały i Kartki. Po drukach skakały alkohochliki. Chichocząc, przestawiały w nich cyfry i litery.

Rzygnąwszy tak, Członek oklapł. Beknął. Sflaczał. Przechylił się. Padł. I zachrapał.

*

Pijanym Bubekom zachciało się zabawić Adasiem i jego siostrzyczką.

Świeciły im w oczy lampami. Aż zupełnie oślepiły dzieci. Siostrzyczka zasłaniała buzię.

Kryla się za Adasia. Bubeki rechotały kruczo i tańczyły wokół, obracając żarówki tak i owak.

Adaś nie mógł się zasłonić.

Bubeki doskakiwały do dzieci i wykrakiwały im prosto do uszu straszne historie. To, co się zdarzyło, lub co się właśnie dzieje, lub co się zdarzy. Adaś nawet nie rozumiał ich słów. I tak drżał z przerażenia.

Inne Bubeki opowiadały z uśmiechem, jak to wujek i mama i tata i cała rodzina sprzedała potwarzyszowi Wrońcowi Adasia i siostrzyczkę. Mieli ich już dość i sprzedali. I dlatego wujek ich oddał. I teraz Bubeki zrobią z nimi, co chcą.

Najpierw powyrywają im wszystkie włosy, włosek po włosku. Potem wydłubią oczy.

Potem wyrwą języki. A potem zamkną dzieci w celi ze szczurami i karaluchami i pająkami.

Na rok. Na dziesięć lat. Na zawsze.

*

I kto wie, co dalej zrobiłyby z Adasiem i siostrzyczką. Ale przybiegł inny, trzeźwy Bubek i zakrzyknął:

- Pertynencja! Bominacja! Delegacja!

I Bubeki stanęły na baczność, Bubeki przygładziły pióra, schowały szpony.

Ten z Delegacją złapał Adasia i zapłakaną siostrzyczkę i pociągnął korytarzami, schodami w dół, na dziedziniec. Tam czekały już Suki.

W gmachu Bubeków rozbrzmiewały dzwonki i gwizdki. Zawyło też MOMO. Zahuczały Głośniki.

- Do Wrońca! - rozkazał Bubek.

Suki rozwarły szeroko stalowe pyski i hap!, połknęły Adasia i siostrzyczkę.

*

Adaś turlał się w blaszanym brzuchu Suki. Suka gnała ulicami miasta. Nie zwalniała na zakrętach. Adasiem rzucało w jej wnętrzu na wszystkie strony. Nabił sobie dwa guzy, stłukł

kolano, przygryzł język. Zwinął się w kulę. Rękami obejmował głowę. Płakał cicho, ale nie z bólu.

Wiedział, że Bubeki zawsze kłamią. Kłamały. Na pewno. Musiały kłamać. To nie mogła być prawda. Że sprzedali Adasia i siostrzyczkę - mama, tata. Nie sprzedali. To wujek. Wujek.

Bubeki zawsze kłamią.

*

BUM! Znowu wszystko wywróciło się do góry nogami. Adaś koziołkował szaleńczo w brzuchu Suki. BUM, BUM! Suka znieruchomiała. Zazgrzytała stal. Rozwarły się blachy nad Adasiem.

Adaś mrużył oczy, niewiele widział. Najpierw poczuł na buzi dotyk wilgotnych płatków śniegu.

- No, wyłaź, mały.

Pan Beton wyjął Adasia z rozprutego cielska Suki. Panowie Pozycjoniści pośpiesznie składali rozłożone w poprzek ulicy wielkie Wnyki.

Druga Suka niknęła za zakrętem. Adaś wyciągnął za nią rękę. Jakby chciał ją jeszcze złapać za ogon.

- Nie poradzimy teraz, mały. Trza się zmywać.

*

Pobiegli przez zaśnieżone podwórza i ogródki. Zasapany pan Beton niósł Adasia na rękach. Adaś nic nie mówił. Patrzył na wszystko szeroko otwartymi oczami. Gryzł kołnierzyk piżamki.

Wybiegli na inną ulicę. W oddali wyło MOMO. Nad dachem zamkniętego SAM-u kiwał się szpic Szpicla. Łuna ziarnistej szarości rosła nad miastem.

Ale za kolejnym zakrętem było jednak trochę bardziej Kolorowo. Pan Jan postawił

Adasia na chodniku. Adaś zadarł głowę. Nad zakratowanymi oknami wystawy widniał szyld PEWEKSU.

Pan Oporniejszy nachylił się nad Adasiem. Wyrwał sobie z brwi jeden opornik i wpiął

go w materiał piżamy Adasia.

- Tylko go nie zgub - przestrzegł chłopca - bo inaczej nie wejdziesz do Podziemia.

Pan Beton, jak spostrzegł Adaś, też miał wpięty opornik.

Wszyscy chwycili się za ręce i zapadli się pod ziemię.

*

W Podziemiu pod PEWEKSEM Pozycjoniści trzymali Amerykę.

Jedna była Ameryka Dolarowa. Lśniła złoto i zielono i obracała się w kółko na Elektronicznym Plastiku.

Druga była Ameryka Rewolwerowa. Lśniła stalowo i poklikiwała groźnie Cynglami, Lufami i Nabojami.

Trzecia była Ameryka Kinowa. Ta lśniła słonecznie i błękitnie i pokazywała Cuda i Dziwy i Piękności.

Czwarta była Ameryka Gazetowa. Wcale nie lśniła, tylko straszyła kolczaste Groźby i Okropności.

*

- Którą Amerykę wybierasz? - zapytali Adasia.

Adaś dotknął je ostrożnie koniuszkiem palca. Ameryka Gazetowa go ukłuła. Ameryka

Rewolwerowa była bardzo ciężka, ani drgnęła. Elektroniczny Plastik Ameryki Dolarowej kusząco migotał różnobarwnymi światełkami.

- Dobrze - powiedział pan Oporniejszy. - Weź tę.

Adaś schował Amerykę do kieszeni.

*

Przyszła pani Pozycjonistka i przylepiła plaster na rankę na czole Adasia. Adaś siedział

pod wielką fotografią wąsatego pana Najnajnajoporniejszego. (Pan Najnajnajoporniejszy mógł być tylko Elektrykiem). Adaś obracał w kieszeni Amerykę. Była bardzo przyjemna w dotyku.

Tymczasem pan Jan dyskutował zawzięcie z Pozycjonistami. W końcu nachylili się nad Adasiem.

- I nadal chcesz iść ich ratować? Pokonać Wrońca? Tak?

Adaś pokiwał głową.

- A masz te swoje Papiery?

Adaś pokręcił głową.

*

Pozycjoniści posadzili go przy stole. Dali mu Pióro i Papier.

- Więc Napisz.

Adaś ścisnął w dłoni wielkie Pióro. Atrament od razu zabarwił mu palce na niebiesko.

Kartka była biała, ogromna, całkowicie pusta. Chłopiec pochylił się. Przygryzł język. ADAM, nagryzmolił wielkimi literami. DO MAMY I TATY I SJOSTRY NIE WUJKA. I jeszcze: PSZEPUŚCIĆ. PROSZĘ.

Zmęczył się tym bardzo.

*

Pan Jan wziął go na kolana.

- Posłuchaj, mały. Tobie się wydaje, że to taka bajka. Jak te bajki, co je sobie opowiadasz. Że musi się skończyć szczęśliwie. Nie musi. Wiem, że chcesz dobrze. Ale i tak ruszyło bez ciebie. Poszli już na Maszynę-Szarzynę, na Milipantów. A czy dasz radę Wrońcowi? Pozycjoniści liczą, że przynajmniej odwrócisz jego uwagę. Nie idź tam. Nie pokonasz Wrońca.

Adaś opuścił głowę.

Pan Jan westchnął ciężko. Postawił Adasia na ziemi, poprawił mu czapeczkę.

Adaś ścisnął jego dłoń. Pan Beton westchnął jeszcze ciężej.

- Tak, tak, mały, nie puszczę cię samego.

***

Podziemie Pozycjonistów w dziwny sposób łączyło się z wyściełanymi Gazetami tunelami Członków. Czy Członki i Pozycjoniści rzeczywiście chodzą tymi samymi drogami, gdy nikt ich nie widzi?

Pan Oporniejszy wyprowadził Adasia i pana Jana na rozgałęzienie tuneli.

- Członki nie mają dostępu do Wieży Wrońca. Wroniec im nie ufa. Wroniec ufa tylko Ptasznikowi. Musicie wyjść przed placem. Sporządziłem plan.

Wręczył panu Janowi kratkowaną kartkę. Na kartce wyrysowano kropkami i krzyżykami koślawą mapkę. Adasiowi przypomniała grę w okręty.

- Pośpieszcie się! - wołał za nimi pan Oporniejszy. - Póki my zajmujemy Wrońca w mieście!

*

Adaś i pan Jan znowu wędrowali razem. Doktorzy opatrzyli ranę pana Betona. Miał on teraz na prawym oku czarną opaskę. Adaś wskazał ją palcem.

- Pirat!

- Ano, pirat.

*

Pożółkłe Gazety zaszeleściły z przodu. Pan Jan zatrzymał się.

- Na mój nos - coś tu nie ten-tego.

Nasłuchiwali. Ktoś śpiewał dziarską piosenkę.

I ten głos się zbliżał.

- Przebieraj nogami, mały!

Pobiegli do najbliższego rozgałęzienia. Pan Beton popatrzył w lewo, popatrzył w prawo.

- Tu!

Zaraz potem tunel, z którego uskoczyli, wypełniło szczelnie tłuste cielsko. Tylko im mignął górny korpus Członka w szarym garniturze, z teczką w ręku i papierosami w ustach.

*

Ściana cielska całkowicie blokowała tunel. Mogli wyłącznie podążać do przodu tą odnogą. Pan Jan drapał się po łysej głowie.

- No to leżymy i kwiczymy. - Obracał otrzymaną od Pozycjonistów mapkę tak i siak. -

Nie tędy mieliśmy iść.

Ale Adaś złapał pana Jana za rękaw i pociągnął w głąb.

*

Szli i szli, i szli. Tunel zakręcał w tę i we w tę, lecz nie łączył się z innymi. Kiedy wreszcie stanęli pod otworem w suficie, zobaczyli, że niewiele dalej kończy się też sam tunel.

- Mhm, nie ma wyjścia, musimy tędy. Niech-no wyjrzę.

Pan Beton złapał się krawędzi dziury, podciągnął i ostrożnie wystawił przez nią głowę.

Wyglądał tam ledwo chwilę. Zaraz opuścił się z powrotem.

Bardzo zafrasowany, przyklęknął przy Adasiu. Mówił szeptem.

- Wpadliśmy jak śliwka w kompot. To jeden z Domów Ptasznika.

- Oj?

- Żebyś wiedział. Ojojoj.

*

- To wariactwo, mały. Tam na pewno są Milipanci.

Adaś. pokiwał głową.

Pan Jan zmiął kratkowaną mapkę, wsunął ją do kieszeni.

- Taaak. - Zamrugał i jego jedyne oko zdawało się przez moment patrzeć gdzieś poza Adasia. - Posłuchaj. Kiedy ci się przydarzy coś dziwnego...

- Co?

- Podmuch wiatru. Cień na ścianie. Szept w uchu. Słuchaj tego szeptu.

- Nie rozumiem.

- Jak ja cię znalazłem, wtedy za rzeką? Jak teraz znalazłem Sukę z tobą? Skąd wiem, którędy iść? Kiedy uciekać? - Objął i uścisnął Adasia. Ucałował w czoło. - Miałem syna, synka takiego mądrego, i on wyrósł, i...

- Wroniec go wziął.

- Skusił, zauroczył. Wziął. Tak.

*

Pan Beton podsadził Adasia. Potem sam wygramolił się przez dziurę.

Dom Ptasznika pełen był portretów Ptasznika, popiersi Ptasznika, fotografii Ptasznika, książek napisanych przez Ptasznika, książek napisanych o Ptaszniku oraz klatek na ludzi uplecionych osobiście przez Ptasznika. Pełen był także samych ptaków - wypchanych i żywych. Adaś z trudem odróżniał jedne od drugich. Na długich żerdziach pod sufitem spały kruki, puchacze, a nawet szare wróble.

Pan Jan i Adaś szybko wyszli z wielkiej sali na korytarz. W Domu było bardzo gorąco.

Pan Beton rozpiął swoją kurtkę.

Minęli dwóch panów w szarych garniturach. Panom na ramionach siedziały tłuste kruki.

Pazurami wpijały się w barki, a dziobami wierciły i kłuły głęboko w uszach panów. W głąb ich mózgów. Panowie nie zwracali na kruki uwagi. Spieszyli dokądś z teczkami pełnymi Dokumentów.

Z głośników płynęło przemówienie w obcym języku. Adaś nie znał słów, ale znał ten głos. To Wroniec przemawiał do swoich kruków w ich kruczej mowie. RA, RA, RRRA, RARA, RRRAAA! RA!

*

Następny pan zakruczony na widok pana Jana i Adasia stanął jak wryty Kruk wyjął

dziób z jego ucha. Pan otworzył usta.

Pan Beton prędko złapał go w pół i wbił w ścianę. Krukowi ukręcił łeb. Czarne pióra zawirowały w korytarzu.

- Głupota - sapnął pan Jan i wyrwał oporniki ze swojego swetra i z piżamki Adasia.

- Teraz szybko, zanim się spostrzegą!

*

Błądzili szukając wyjścia na ulicę. Nie mogli przecież pytać o drogę Wroniaków.

Dwa razy zatrzymywali ich panowie Oficjalni. Adaś pokazywał im swoją Przepustkę.

To wystarczało.

Wyszli w końcu na szerokie schody głównego holu. Wtem za ich plecami rozległo się gniewne krakanie. Z głębi korytarza eksplodowała chmura kruków. Za nimi zaś wybiegli panowie zakruczeni. A potem jeszcze Milipanci.

Adaś i pan Jan popędzili do wyjścia. Zastąpili im drogę Wojacy-Wroniacy. Pan Beton skręcił w lewo, rozgarnął mur na boki i tędy wypadli na ulicę.

*

Ale nie minęła chwila i Wroniacy wyskoczyli na ulicę za nimi.

Adaś wyprzedzał pana Betona. Podbiegał i odbiegał. Pan Jan nie nadążał. Ledwo łapał

dech.

- Ufff. Zmykaj, mały. Ukryj się.

- Ale -

- Już!

- Ale -

- Znajdę cię! - I popchnął chłopca.

Adaś posłuchał pana Betona.

*

Przebiegł przez skrzyżowanie. Wpadł w bramę starej kamienicy. Gdzie tu się ukryć?

Zobaczył oko w ciemnej szczelinie. Ktoś wyglądał z mieszkania przez uchylone drzwi. Lecz przed Adasiem prędko je zatrzasnął. Adaś wspiął się po schodach piętro wyżej. Zapukał. (Nie sięgał do dzwonka). We wnętrzu mieszkania chodzili i mówili, tupali i szeptali. Lecz nie otworzyli. Jeszcze piętro wyżej. Zakręcił, przecisnął się przez niedomknięte drzwi strychu.

Wdrapał się po krzywej drabinie, wypełzł na dach i tu schował się za kominem.

Zza tego komina wyjrzał ostrożnie na ulicę przed Domem Ptasznika.

*

Pan Beton nie uciekał. Łapał oddech, zgięty wpół. Ręce oparł na kolanach. Czapka całkiem spadła mu z łysiny. Falowały sumiaste wąsy Dopadło go dwóch panów zakruczonych. Złapał ich za kołnierze i cisnął precz.

Pojechali po śniegu aż pod pomnik Ptasznika.

Na to cofnęli się panowie w szarych garniturach. Wystąpili Milipanci. Wyjęli Pały Było ich dziesięciu, piętnastu, dwudziestu. Wciąż przybywało. Pojawiali się kolejni po obu stronach ulicy. Otaczali pana Jana.

*

Pan Beton zrzucił kurtkę. Podwinął rękawy swetra. Zacisnął wielkie dłonie w pięści.

Pierwszy szereg Milipantów popędził ze wzniesionymi Pałami.

Pan Beton złapał betonowy chodnik i potrząsnął, jakby strzepywał koc. Wzdłuż ulicy poszła betonowa fala. TRKRKRKRKRKRK! Płyty strzelały z chodnika jak korki. Fala rozrzuciła Milipantów na wszystkie strony.

Drugi szereg Milipantów popędził ze wzniesionymi Pałami.

Pan Beton rozdarł asfalt jezdni i Milipanci zapadli się w szczelinę.

Trzeci szereg Milipantów popędził ze wzniesionymi Palami.

Pan Beton wyrwał latarnię i zmiótł nią Milipantów jak kijem hokejowym.

*

Skoczyły na pana Betona Bubeki szponiaste, o ślepiach zimnych, niewolących.

Skoczyła Suka stalowa i Szpicel szpicorożny. Pan Beton tylko pufnął spod wąsa. Przebił Sukę szpicem Szpicla i cisnął ich w Bubeków. Gruchnęli wszyscy razem w ścianę Domu Ptasznika.

Posypały się na nich sople i zaspy śniegu.

- Temi ręcami!!! - zahurgotał gromko pan Beton. Nawet Adaś u góry na dachu go usłyszał.

*

Wyłomotał się na ulicę Złomot okrutny. Pan Beton złapał jego Tarczę betonową i Tarcza rozmiękła mu w dłoniach jak guma do żucia. Wcisnął ją Złomotowi na łeb, na ramiona, na Pały sześciokrotne - i Złomot uwiązł w niej niczym w dybach.

Ale zaraz rozpędził się od nowa. Żeby staranować pana Be tona. Pan Beton tupnął i żelazna stopa Złomota zapadła się w głęboką dziurę w asfalcie.

Złomot stanął. Przechylił się. I tak już zamarł w przechyle. Tylko dyszał pod niebo czarnymi spalinami.

*

Na ulicy po lewej zgromadziło się tymczasem MOMO zaciężne: w Pancerzach, w Hełmach, z Tarczami z plastiku. Adaś próbował policzyć zasadzone w równych rzędach Hełmy. Było ich zbyt wiele.

Naraz Milipanci uderzyli w Tarcze, aż zahuczało.

- Pała! Pała! Pała! Pała!

I ruszyli.

Pan Beton cofnął się pod pomnik Ptasznika. Czarna opaska zsunęła mu się z czoła.

Poczerwieniały po całym tym wysiłku, sapał już chrapliwie. Pot zalewał mu oko.

Adaś zacisnął mocno dłonie na krawędzi komina.

*

RRRUBUDUM! Grzmot przetoczył się ulicą. MOMO nieprzeliczone starło się z panem Betonem. Pan Beton całkiem zniknął Adasiowi za falą pancernych Milipantów.

Przez moment nic się nie działo. Tylko Milipanci Pałowali, Pałowali, Pałowali, Pałowali.

A potem kamienny Ptasznik zadygotał, zachwiał się - i runął na MOMO.

Pan Beton wyłonił się z tumanu pyłu na kupie gruzu. Wiązał zdobyczne Pały w supły i łamał na kolanie Tarcze.

Nikt nie pokona pana Betona! Adaś mało nie wyskoczył zza komina. Bambilion procent normy!

*

Druga armia MOMO gotowała się do szturmu. Wzniosła już Pały - i wtem zatrzymała się.

Pan Beton otarł twarz rękawem, spojrzał w górę. Nad Domem Ptasznika zebrała się przez ten czas chmura kruków większa od Domu. Nie wybiła jeszcze Godzina, ale ptaszyska miały swoje rozkazy.

Skłębiły się w czarny wir i spikowały na pana Jana.

Pan Beton zdążył tylko osłonić dłonią jedyne oko.

*

RA! RA! RA! Przeraźliwe krakanie niosło się ponad miastem. Adaś skulił się za kominem. Zatkał uszy, zamknął oczy.

Nikt nie pokona pana Betona, powtarzał sobie. Nikt nie pokona pana Betona. Nikt nie pokona.

*

Kiedy ponownie wyjrzał zza komina, na śniegu przed zgruchotanym Ptasznikiem

pozostała tylko kupa betonowego gruzu i pyłu i kilka strzępów ubrania pana Jana. Kruki odlatywały, unosząc do czarcich kotłów świeże ochłapy mięsa.

*

Noc opadła na kraj Wrony.

W oddali wyły Suki.

***

A

daś siedział pod kominem. Podciągnął nogi pod brodę. Zacisnął powieki. Kołysał się z boku na bok i mamrotał słowa bez sensu. Kto wie, jak długo by tam tak tkwił. Ale zazgrzytała klapa i na dach wydźwignął się szaroniebieski Miłypan. Zobaczył Adasia i od razu wyrwał

zza pasa Pałę.

- A, tu się schował Element!

*

Adaś ocknął się, poderwał na nogi. Miłypan biegł na niego z Pałą. Chłopiec sięgnął po Przepustkę. Miłypan nawet na nią nie zerknął, biegł dalej. Był tuż, tuż.

Adaś wyjął z kieszeni Amerykę.

Miłypan poślizgnął się, zachybotał. Ameryka świeciła mu w oczy złotem i zielenią.

Stanął i uśmiechnął się do niej głupawo.

Spojrzał na Pałę. Wypuścił ją z palców. Zdjął Hełm. Odpiął Pas. Mundur w świetle Ameryki mienił się innymi barwami. Zmieniał krój. Wydłużył nogawki spodni, skrócił

rękawy kurtki. Zaślepionemu Ameryką Milipantowi urosły bardzo długie włosy. Wyrosły baki. Wykwitły na policzkach rumieńce.

Wcisnął dłonie głęboko w kieszenie spodni. Zaczął też poruszać energicznie szczęką, jak gdyby żuł gumę.

- Zawsze marzyłem, żeby zostać badylarzem.

Zamerykanizowany Miłypan odszedł, pogwizdując i podskakując do rytmu.

*

Adaś schował Amerykę. Nie mógł patrzeć na miejsce śmierci pana Betona, przeszedł na drugą stronę dachu. Stąd widział ciemny zarys wielkiej Wieży Wrońca, szare światła w jej wysokich oknach. Księżyc wychylał okrąglutką głowę spomiędzy chmur. Śnieg srebrzył się na dachach miasta.

Nie żyje, powtarzał sobie Adaś. Pan Jan nie żyje. I babcia nie żyje. I wujek - wujka nie ma, zaczarował go Wroniec. Wroniec zabrał siostrzyczkę. I tatę. I, i, i -

Nie będę płakał.

Zimny wiatr musnął policzek Adasia. Jakby niewidzialna dłoń chciała wytrzeć mu

buzię.

Coś zagrzechotało za nadbudówką. Adaś schylił się, wyjrzał zza blaszanego wywietrznika. Nad dachem przefrunął Puchacz. Nie zobaczył Adasia. Kryła go akurat ciemna blacha.

Adaś kucnął na krawędzi dachu. Wiatr wył i dzwonił w rynnie. Między chmurami błysnęła gwiazdka. Druga, trzecia. Światła w oknach odległych domów zapalały się i gasły.

*

Adaś aż zmarszczył czoło. Przypomniał sobie słowa pana Jana. Starą fotografię na jego regale. Przypomniał sobie słowa pana Oporniejszego.

I jak spadła w mieszkaniu pana Betona Książka Telefoniczna.

I jak ciężarówka Wojaków, zamiast przejechać pana Betona, stanęła wtem na środku jezdni.

I jak zepsuła się warszawa tuż przed blokadą Wroniaków.

A dzuń-tryń Mleczarza we mgle - czy to był Mleczarz?

A poplątane z kablami sznurki Złomota - same się poplątały?

- Krzyś...? - szepnął Adaś. Rozejrzał się wokół.

Wiatr porwał w noc nieśmiałe pytanie.

On jest teraz duży, pomyślał Adaś. Tylko że go nie ma.

- Pan Krzysztof...? Proszę pana?

*

Zdmuchnięte z blachy śnieżynki oprószyły czapeczkę Adasia.

Zastukał kabel anteny.

Załopotała obluzowana papa.

Wiatr ponownie dotknął policzka Adasia. Przesunął zimnymi palcami po brwiach chłopca. Musnął powieki. Światło Księżyca skrzyło na śniegu po lewej. Adaś wstał i poszedł

za światłem.

*

Zszedł na ulicę inną klatką schodową. Brama była otwarta.

Patrzył, jak blask z niebios srebrzy się na drodze, i za nim podążał.

Do placu z Wieżą nie było daleko. Widział Wieżę ponad białymi dachami. Wirowała wokół niej powolna ciemność.

Kruki zbierają się na swoją Godzinę. Muszę zdążyć przed Godziną. Bo wydziobią mi oczy. Jak panu Betonowi.

*

Szarzy przechodnie mijali Adasia, drepcząc prędko przy ścianach. Jakby go wcale nie

widzieli. Jedna pani z siatką buraków spojrzała prosto na Adasia i zaraz odwróciła wzrok.

Na ostatnim zakręcie przed placem stał Szpicel. Adaś błysnął mu w oczy Ameryką.

Szpicel zakręcił anteną, załopotał płaszczem. Otworzył usta i zaczął śpiewać. To wyższym, to niższym głosem, to jedną piosenkę, to inną, to w swoim, to w obcym języku - w miarę jak jego szpic wyłapywał kolejne stacje radiowe.

Zerwał komuś z głowy kapelusz. Po czym ruszył w miasto zbierać do tego kapelusza pieniądze od przechodniów. Śpiewał i tańczył, a lśniąca igła kreśliła na niebie zamaszyste esy-floresy.

Adaś spostrzegł, że Ameryka świeci już trochę słabiej. Schował ją prędko z powrotem.

Musi mu starczyć na Wrońca.

*

Wieża Wrońca wznosiła się pośrodku olbrzymiego betonowego kwadratu. Pokrywał go świeży śnieg. Lecz ten śnieg nie skrzył się wcale pod blaskiem Księżyca. Nie był nawet biały Przepływały po nim fale mniejszej i większej szarości. Szarość biła z okien Wieży. Te bliższe szczytu świeciły jaśniej na tle nieba. Ale te bliższe ziemi tylko szarzyły kineskopowo.

Nikt nie chodził po placu. Żadne samochody nie jeździły przez plac. Jedynie druty wisiały gęstą siecią na niebie między domami i Wieżą.

Adaś wcisnął głębiej piąstki w kieszenie. Nie ma się tu jak ukryć. Wszyscy zobaczą chłopca idącego do Wieży Wrońca.

Ale przecież nie może czekać.

*

Zdjął czapeczkę, wywrócił ją na lewą stronę.

- Czapka Niewidka - opowiadał na głos - kryła rycerza przed Potworami i Czarownikami i latającymi Korkodylami. Jak nałożył Niewidkę - tu Adaś włożył wywróconą na nice czapeczkę - to się robił niewidzialny. Całkiem, psolutnie, sssuper niewidzialny.

Ruszył przez plac do Wieży.

- I wtedy podchodził do Potworów i one wcale go nie widziały, i on je nagle łup po głowie, a miał taki wielki miecz, i one miecza wcale nic nie widziały, i nagle ciach tym mieczem, i nie ma Potwora! I kto go pokonał? I wtedy rycerz ściąga Niewidkę: ja!

Adaś wszedł w bramę Wieży i zdjął czapeczkę.

*

Nie było tu żywej duszy. Tylko telewizory buczały niespokojnie we wszystkich pokojach. Szara śnieżyca szumiała na długich betonowych korytarzach i w ciasnych klatkach schodowych.

Adaś otwierał drzwi, podskakując do klamek.

Wiedział, że Wroniec ma gniazdo na szczycie Wieży. A Adaś już kiedyś jeździł sam windą. Nacisnął po kolei metalowe guziki. Czekał. Drzwi windy się nie otwierały.

Pójdzie schodami.

*

Mijał Biura i Urzędy i Kartoteki i Gabinety. Szarość sączyła się zewsząd. Przez szczeliny, pod drzwiami, i z lamp, z okien, i z Elektroniki. I słyszał Adaś też tylko jedno: szum owej rozszalałej szarości. Jakby milion popsutych radioodbiorników rodziło co sekundę stada much i ciem.

Te Szarzyćmy zaczęły latać Adasiowi przed oczami. Machał rękami. Zaciskał powieki.

*

Pierwsze piętro, drugie, trzecie.

W jednym Biurze widział Adaś pana Oficjalnego całkiem przyszarzonego do biurka i papierów. Marynarka zszarzyła mu się z blatem. Spodnie zszarzyły mu się z krzesłem. Oczy zszarzyły mu się z telewizorem. Nadawały przemówienie szarego Członka. Członek migotał

w szeroko otwartych oczach pana Oficjalnego. Mówił: - Szu-szu, szszszu, szuszuszuszuszu! -

Z rozchylonych ust pana ciekła szara ślina.

W innym Biurze dwie panie Szarzędniczki zbiurowały się ze stertami Dokumentów, Teczek i Segregatorów. Metr Papierów - i ręka. Trzy Segregatory - i głowa. Zszywacz zamiast ust. Taśma klejąca zamiast języka. Długopisy zamiast palców. Pieczątki okrągłe zamiast oczu. Szary tusz cieknie z tekturowych żył. Szszszszszszsz.

Piętro wyżej w Sali Ptasznika stary potwarzysz wyszarza się do cna za mównicą. Na widowni nie ma już nikogo. Potwarzysz zdążył rozszarzyć sobie lewą rękę i lewą nogę. Teraz wyszarza się korpus. Promieniuje gęstą szarością serce potwarzysza: SZASZASZA. Szarzej.

Szarzej. Szarzej.

*

Adaś zrozumiał, że oni wszyscy tu wyszarzyli się na śmierć. I że wszystko było na odwrót. To nie Maszyna-Szarzyna zalewa ludzi szarością. To ludzie napędzają Maszynę-

Szarzynę. A przez Maszynę - wszystkie telewizory w mieście i w kraju. Kineskopy działają w obie strony. Nawet jak kto nie chce - Maszyna-Telewizja go wyszarza. Najpierw oddaje jej Kolor. A potem ona żywi się szarością. Pokazuje ją na ekranach. Nadaje tylko to, czym ludzie ją nakarmili. A oni jeszcze chodzą po mieście i oszarzają domy, ulice, innych ludzi.

Tutaj zaszło najdalej. Bo tutaj musiało się zacząć. Szarość z nich wybuchła. Wyszarzyli się na śmierć.

A Maszyniści-Szarzyści, żeby dalej karmić Telewizję, wyciągnęli potem Maszynę na ulice. I tak prowadzą ją przez miasto dzielnica po dzielnicy. Rosnącą kineskopami, kablami,

Elektroniką.

*

Adaś wspiął się na piętro piąte, dziesiąte, dwudzieste.

Na dwudziestym pierwszym się zgubił. Zmienił się układ korytarzy i nie było tu schodów w górę. Poszedł ich szukać. Skręcił tu i tam i się zgubił.

Drzwi z brudnym szkłem przegradzały drogę we wszystkich kierunkach. Otworzył

jedne - labirynt korytarzy. Otworzył drugie - labirynt korytarzy Otworzył trzecie - to samo.

- Panie Krzysztofie...?

Ale Szarzyćmy latały gęsto przed oczami Adasia. Nie spostrzegł, czy Tajniak daje mu jakiś tajniacki znak. SZASZASZASZA. Nie usłyszał.

*

Adaś zamknął oczy.

- Zgubili się w lesie - powiedział na głos. - Była noc. Wyły wilki. I sowy robiły hu-hu.

Nic nie widzieli. Nie bój się, powiedział książę. Pan leśniczy zdradził mi tajemnicę. Musisz iść zawsze tak: w prawo, potem w lewo, potem w prawo, potem w lewo, potem w prawo, potem w lewo...

Adaś wyszedł prosto przed schody do pięter Wrońca.

*

Na dwudziestym drugim piętrze zobaczył Maszynistów-Szarzystów.

To szare na ich twarzach - to nie były maski. Oni nie mieli twarzy. Ale inaczej niż Enesy. Maszyniści-Szarzyści tak się napromieniowali Telewizją, że ich oblicza całe skakały jak między złymi kanałami. Zaśnieżone, zygzakowate, migoczące, widmowe, czarno-białe.

Czasami, gdy bardzo szybko obracali głowy, zamiast twarzy pojawiała się Mechanizacja Rolnictwa albo Pochód Pierwszomajowy albo Czterej Pancerni albo Dziennik.

Maszyniści chodzili między salami i gabinetami i ciągnęli druty od szarości do szarości.

Adaś opowiedział bajkę i nałożył czapeczkę.

Przemykał im pod nogami, a Maszyniści-Szarzyści nie widzieli go.

*

Na dwudziestym czwartym piętrze starzy Szpicle siedzieli pozamykani w klatkach ptasznikowych. Na oczach zawiązano im czarne opaski. Wielometrowe szpice stalowe nie mieściły się pod sufitem. Pogięte, poskręcane, splątane wiły się nad głową Adasia. Brzęczały elektrycznie. Szpicle dygotali w klatkach do rytmu tego brzęczenia. Nie zamykały się im usta.

Płynęły z nich słowa, hałasy, szumy, głosy mężczyzn, kobiet i dzieci, szepty i krzyki, cyfry i litery.

Panowie zakruczeni przycupnięci pod klatkami spisywali to wszystko w Papierach

Oficjalnych.

Przychodziły Bubeki i zbierały Papiery z Tajemnicami. Zanosiły je do Wrońca.

Adaś poszedł za Bubekami.

*

Na dwudziestym piątym piętrze nie było klatek, tylko oszarzone gabinety. W nich siedzieli sami panowie zakruczeni. Panowało tu zimno i wilgoć. Wiatr ze śniegiem dął przez otwarte na oścież okna. Wlatywały przez nie Puchacze-Słuchacze i siadały panom zakruczonym na lewych ramionach. Na prawych siedziały kruki. Puchacz wbijał krzywy dziób w lewe ucho pana i sączył mu do mózgu podsłuchane Tajemnice. Pan zapisywał je w Papierach Oficjalnych.

Przychodziły Bubeki i zbierały Papiery z Tajemnicami. Zanosiły je do Wrońca.

Adaś szedł za Bubekami.

*

Na dwudziestym siódmym piętrze Wieży znajdowała się Biblioteka. Całe piętro to była jedna wielka sala z biurkami. Ściany sali zasłaniały półki z książkami. Rzędy biurek ciągnęły się od schodów do schodów.

Adaś stąpał cicho tuż przy regałach.

Za każdym biurkiem siedział jeden człowiek i czytał książkę. W większości to byli starsi panowie. Z brodami, w okularach. Każdy miał wbite w środek czoła wielkie czarne pióro. Niektórym ciekła od niego krew. Wąskim strumyczkiem, po czole, po nosie. Ale nawet na to nie zwracali uwagi. Czytali. Bubeki donosiły im z półek kolejne książki. Nikt nic nie mówił. Tylko szeleściły przewracane kartki.

Adaś widział, że panowie z piórami w czołach czytają książki od złej strony. To znaczy od końca: od prawej do lewej.

Podskoczył przy biurku, żeby zajrzeć do takiej książki. I wtedy zobaczył tatę.

***

O

jciec Adasia czytał bardzo gruby tom. Krew od pióra zaschła mu na czole. Był w tej samej piżamie, w której porwał go Wroniec. Siedział przy biurku w środku długiego rzędu.

Nie golił się przed dwa dni i wyglądał jak chory. Adaś podbiegł, chwycił go za rękę.

- Tata! Tata! Tatuś!

Ale tata nawet na niego nie spojrzał.

*

Adaś wspiął się ojcu na kolana. Chciał go objąć za szyję. Ojciec odtrącił Adasia, żeby móc przewrócić następną kartkę.

Adaś zobaczył wtedy, że tata czyta od dołu ku górze. I stronę 354 po stronie 355. I jeszcze - że po czym przeszedł wzrok taty, to znika bez śladu. Litery, słowa, zdania, akapity.

Zamiast czarnych znaków na białym papierze zostaje pusty szary papier.

Tata wyczytywał książkę na szaro. Przeczyta do początku - i nie będzie książki.

- Tata, tata, jestem już, tata, popatrz, musimy uciekać!

Ktoś po prawej zakaszlał.

Zamigotały żarówki.

Zatrzeszczało krzesło.

Adaś spojrzał ponad ramieniem ojca. Po schodach schodził wujek Kazek.

*

Adaś jeszcze szybko złapał tatę za ucho, pociągnął za nos. Tata ani mrugnął.

Adaś zsunął się z jego kolan. Popatrywał na wujka ponad krawędzią blatu.

Wujek niósł pod pachą plik Druków i Gazet. Minął Bubeka i opuścił nisko głowę.

Wszarzał się w regały i podłogę, że prawie wcale nie przypominał wujka.

Adaś zaszeptał do taty. Zawołał cicho, zrozpaczony. Tata ani drgnął. Tylko z pióra wbitego w jego czoło kapnęła czerwona kropla.

Adaś poszedł za wujkiem Kazkiem.

*

Przeszli drugimi schodami na piętro dwudzieste ósme. Tu znajdowały się Biura Dziennikarzy. Wujek i inni donosili im świeże Gazety, a Dziennikarze spisywali z nich Wiadomości i Komunikaty. Zdarzało się, że zawrońcowani pisarze z piętra niżej wyszarzyli tymczasem z książek następne Słowa i całe Opowieści. Toteż na płachtach Gazet widniały puste prostokąty szarości zamiast druku. Dziennikarze nie mogli zapisać, czego nie mogli przeczytać. Przepisywali w kółko to samo. Mówili do siebie już prawie jak Milipanci: długimi ciągami długich słów. Adaś nie rozumiał niczego z mowy Dziennikarzy.

*

Wujek Kazek wszedł do następnego Biura. W nim akurat nikt nie pracował.

Adaś wślizgnął się za wujkiem. Zamknął drzwi. Zdjął czapeczkę i wyjął Amerykę.

Wujek obrócił się i od razu zasłonił oczy przed zielono-złotym blaskiem.

- Zostaw!

- Teraz wujka odczaruję!

Adaś aż zmarszczył brwi, aż przygryzł wargę. Celował Ameryką prosto w twarz wujka.

Wujek jednak, zamiast się Amerykanizować, brzydł i ciemniał. Drugą ręką chwycił się za pierś i jęknął.

- Zostaw! Rozdzierasz mnie!

Adaś zobaczył, że Ameryka świeci coraz słabiej. Zawahał się. Wujek jęczał i brzydł, brzydł i jęczał. Adaś schował Amerykę z powrotem do kieszeni.

*

Wujek Kazek popatrzył na Adasia ze smutkiem. Ledwo zgasła Ameryka, wróciła na wujka cała szarość.

- Muszę pójść po Bubeków. Nie uciekaj.

- Nie!

- Muszę. Już nic się nie da zmienić. Takiego masz wujka.

- Nie, nie, nie! Wszystko można zmienić.

Wujek zaśmiał się ponuro.

- Dziecko, dziecko, naczytałeś się bajek.

Adaś z zaciętą miną stanął przed drzwiami. Zagrodził wujkowi drogę.

- Rycerz przyszedł do czarodzieja - powiedział Adaś głośno. - Do czarodzieja. I poprosił

go o różdżkę. Różdżkę-Odwracajkę. Wróci i odczaruje wszystko złe. Ukradł miecz królowi, i odwróci to. Uciekł przed potworami, i odwróci to. Zdradził brata, i -

Wujek krzyknął z rozpaczą i rozerwał sweter na piersi.

*

W serce miał wbite wielkie czarne pióro. Pierś naokoło zsiniała mu czarno.

Pióro drżało do rytmu tętna wujka.

- Nie mogę, nie mogę, nie mogę! - jęczał wujek.

- A-a-ale - dlaczego wujek to zrobił? - spytał Adaś. - Dlaczego?

- Bo to nie bolało! To teraz boooli. Adasiu, Adasiu - jak musisz iść do dentysty, czy nie targujesz się zawsze, żeby pójść jeden dzień później? Jedną godzinę? Wszystko, byle później!

To pióro - wujek dotknął delikatnie pióra w sercu - to na początku była taka maleńka zadra.

Piórko jak włosek. Nawet go nie czułem. Nie wiem, kiedy tak urosło. I już nie mogę wyrwać.

- Możesz!

- Nie! Zginę! Wykrwawię się na śmierć!

- Możesz!

Adaś podskoczył do wujka i wyrwał mu wronie pióro z serca.

*

Wujek Kazek krzyknął, krzyknął przeraźliwie.

- Coś coś ty ty zrobił zrobił?!

Zadrżał, zadrżał, zadygotał, zadygotał. Rozmazał się w oczach Adasiowi niczym źle wyświetlany film. Po czym rozdarł, rozdarł się kompletnie.

- Dziękuję pożałujesz kochanie smarkaczu - powiedział, powiedział wujek Kazek i usiadł, wyszedł.

*

Oszołomiony Adaś obejrzał się za nim.

- Gdzie wujek poszedł?

- Do Wrońca - odparł wujek. Masował sobie sinoczarną pierś.

Adaś spojrzał na ogromne wronie pióro w dłoni. Kleiło mu się do palców.

- On ich porywa - powiedział sobie - i zaczarowuje we Wroniaków. Wiem! Wyrwę pióro z taty -

- I co? Zaraz Wroniec dopadnie go z powrotem. Jak ukryjesz się przed Wrońcem?

*

Spadla Gazeta z biurka. Zaiskrzył nagi przewód przy żarówce.

Adaś złapał wujka za rękę i zaciągnął go do pokoju po przeciwnej stronie korytarza.

Stanęli tam za przymkniętymi drzwiami.

- Idą.

- Kto?

- Oni.

Adaś starał się nawet oddychać jak najciszej.

*

Przeszedł korytarzem wiatr. Trzasnęły drzwi i okna. Potem rozległ się tupot wielu par ciężkich butów. TUP-ŁUP, TUP-ŁUP, coraz bliżej. Oni wpadli do pokoju opuszczonego przed chwilą przez Adasia i wujka. Adaś przyciskał ucho do drzwi. Słyszał wyraźnie, jak tam po drugiej stronie korytarza wszystko łamią, rozbijają, rozdzierają, wywracają, tłuką, dziurawią, niszczą. Potem wybiegli z powrotem. TUP-ŁUP, TUP-ŁUP. I cisza.

*

- Szukają nas - powiedział wujek.

- Mam czapeczkę - powiedział Adaś. - Mam Amerykę. - Spojrzał raz jeszcze w dłoń. -

Mam Pióro.

Wujek uklęknął. Objął Adasia.

- Mnie i tak dopadną. Sam się dopadnę. Ale ty uciekaj! Nigdy go nie pokonasz. Nawet go tu nie znajdziesz. Ta Wieża ma nad nami dziesiątki pięter. A Wroniec jest zawsze na tym jednym piętrze wyżej. Nie przedostaniesz się przez wszystkich Bubeków, Milipantów, Tajniaków i Enesy. Proszę cię.

Adaś wyrwał się wujkowi. Podszedł do ściany. Przygryzł język i czarnym Piórem naskrobał na ścianie:

WRONIEC

KONIEC

*

Ściana się rozpękła na pół i ujrzeli za nią Wrońca.

***

Wroniec unosił się na zimnym wietrze pośrodku otwartej na mrok sali. Zasłaniał

chmury i Księżyc. Noc najciemniejsza rozpościerała się ze skrzydeł Wrońca, milion czarnych piór nad miastem.

Bubeki i panowie zakruczeni przynosili Wrońcowi Papiery i Dokumenty. Wroniec obracał łeb z morderczym dziobem i łypał ślepiem martwym. Bubeki i panowie zakruczeni klękali przed nim, a on dziobał ich w serce. Odchodzili jeszcze bardziej zwrońcowani.

Przez ogromne puste okna nieustannie wlatywały i wylatywały korowody kruków.

Wirowały tumany czarnych piór i białych płatków śniegu.

Wroniec obracał się na wietrze. Wyglądał to na wschód, to na zachód. Przy jednym z okien stała na trójnogu gruba Luneta.

RA! RA! RRRA! Ogłuszające krakanie nie ustawało tu ani na moment.

*

Adaś wyskoczył ze ściany i pobiegł na Wrońca. Spomiędzy palców świeciła mu Ameryka.

Wroniec znów obrócił się na wietrze. Zakrakał i przelatujące przez salę kruki w mig otoczyły go gęstą chmurą.

Bubeki nastroszyły pióra.

*

Ukryty przed blaskiem Ameryki Dolarowej Wroniec poszybował na wietrze dalej od Adasia. Jeszcze moment i wyfrunie z Wieży

- Nie! - krzyknął Adaś. - To jest Koniec! Nie ucieknie Wroniec!

I podniósł wyżej Amerykę.

*

Panom zakruczonym pojaśniały garnitury. W ustach wyrosły im cygara, na palcach -

złote pierścienie. Bubekom na głowach pióra zmieniały się w Dolary. Szeleściły już Bankowo.

Lecz kruki zasłaniające Wrońca przed złotym światłem Ameryki same się nie Amerykanizowały. One bez przerwy wlatywały i wylatywały z Wieży. Korowód czarny przez

to okno, korowód czarny przez tamto okno. Wymieniały się tak w pędzie w straży Wrońcowej. I żadnego kruka nie obłyszczała Ameryka dłużej niż chwilę.

*

Za to Bubeki Zdolarowały się do reszty.

Obstąpiły wkoło Wrońca.

- Cinkciu-cinkciu!

Uniosły ręce szponiaste, chciwe. Nastroszyły Dolary.

- Cinkciu! Cinkciu!

*

Wroniec wzbił się pod sufit, rozwarł dziób.

- TY! - zakrakał na Adasia z chmury kruczej. - TY! PRECZ!

- Nie pójdę! Oddaj mi tatę! Oddaj mamę! I siostrzyczkę! I -

- SYN!

Wroniec poznał Adasia.

*

- WYDZIOBIĘ CI OCZY!

Adaś tylko podszedł bliżej Wrońca.

- WYDZIOBIĘ CI SERCE!

Adaś podszedł jeszcze bliżej.

- WYDZIOBIĘ CI DUSZĘ!

Adaś zaświecił Ameryką prosto w czarne ślepia Wrońca.

*

Bubeki Zdolarowane tańczyły wkoło Wrońca.

- Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu!

*

Wroniec zasłaniał się przed Ameryką Adasia krukami, zasłaniał się swoim skrzydłem wielkim.

- GŁUPCZE! I CO UCZYNISZ? SPÓJRZ!

Wskazał pazurem na Lunetę.

Adaś ostrożnie przytknął oko do okularu Lunety. Luneta została nacelowana na miasto po drugiej stronie rzeki. MOMO ścierało się tam z Pozycjonistami wokół Maszyny-Szarzyny.

W nocne niebo eksplodowały Kolory uwalniane z Elektroniki.

*

- NIE TAM! DO GÓRY!

Adaś nakierował Lunetę wzwyż.

I zobaczył wyraźnie w świetle Księżyca tę chmurę ciemną, która zakrywała całe

wschodnie niebo. W chmurze kotłowały się miliony kruków.

A między nimi - dziesiątki, setki Wrońców.

- BĘDZIE NASTĘPNY. I NASTĘPNY. I NASTĘPNY. ZAWSZE NASTĘPNY!

*

Bubeki Zdolarowane tańczyły wkoło Wrońca.

- Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu!

*

Adaś popatrzył na Wrońca zapędzonego przez Bubeki i Amerykę w kąt.

- Ale ty - zawołał piskliwie - ty się boisz! Puść ich! Bo jak nie...

- WRÓCĄ! I TY TEŻ WRÓCISZ!

Adaś nie rozumiał.

- Wcale nie chcemy wracać. Zostaw nas w spokoju. Po coś porywał tatę?

Wroniec kłapnął dziobem.

- ICH ZABIERAM SAM.

*

Dlaczego po tatę przyleciał Wroniec? Tata był zbyt niebezpieczny dla Wrońca. Ale co tata robił? Co takiego o tacie zdradził wujek Kazek?

Tata pisał na maszynie. Przychodzili do niego panowie brodaci i kłócili się o to, co tata napisał. Prosili go i pisał. Dziękowali mu i pisał. Zabierali napisane, wynosili, ukrywali. Przed Wrońcem. Tego Wroniec bał się najbardziej. To czary najwyższe, największa potęga.

Adaś wyjął spod piżamki kartki, na których napisał swoje zaklęcia. Przeczytał. Przecież nie były mu już potrzebne na papierze. Zrozumiał.

*

- Bajki zawsze kończą się dobrze - powiedział cicho.

- BAJKI KOŃCZĄ SIĘ SMUTNO.

Adaś zobaczył, że Ameryka już ledwo mruga. Panowie zakruczeni się niecierpliwili. A kruków przybywało.

*

Bubeki Zdolarowane tańczyły wkoło Wrońca.

- Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu!

*

- A jeśli przyrzeknę, że nigdy-nigdy-przenigdy niczego więcej już nie napiszę?

- TO JEST SILNIEJSZE.

- A jeśli -

- NAPRAWDĘ TAK CHCESZ?

- Nie rób tego! - zawołał zza rozłamanej ściany wujek Kazek.

RA! RA! RRRA!

*

- Ale puścisz tatę i mamę i siostrzyczkę! I wszystko będzie jak przedtem! Zostawisz nas w spokoju.

Wroniec patrzył na Adasia z wysokości, z wnętrza chmury kruków złych. Patrzył

lodowato, paraliżująco, wrońcowato.

- OPUŚCISZ TE KRAINY. NIKT CI JUŻ NIE DA WIARY. CHOĆBYŚ MÓWIŁ I MÓWIŁ, PISAŁ I PISAŁ. TY TEŻ NIE UWIERZYSZ. BĘDĄ CIĘ NUDZIĆ.

WYŚMIEJESZ POTWORY I CUDA I TAJEMNICE. SŁOWA BĘDĄ, BRZMIAŁY JAK

SŁOWA. PRZEJRZYSZ JE NA WYLOT. NIC INNEGO SIĘ ZA NIMI NIE KRYJE, TYLKO RZECZY. BĘDĄ CIĘ NUDZIĆ. OPUŚCISZ TE KRAINY I NIGDY NIE

POWRÓCISZ.

*

- Dobrze.

Adaś podarł kartki zapisane. Wyrzucił Pióro.

- Nie rób tego!

*

- Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu! Cinkciu!

*

- CHODŹ TUTAJ!

Wroniec zawisł nad Adasiem na zimnym wietrze. Rozłożył skrzydła. Czerń krucza zawinęła się wokół chłopca. Tysiące ptaszysk krążyły szaleńczo dokoła. Pióra. Dzioby.

Szpony.

Ale dla Adasia nie było już świata poza Wrońcem. Mroźne, cuchnące zgnilizną podmuchy strąciły czapeczkę z głowy chłopca. Zacisnął dłoń na gasnącej Ameryce i zrobił

ostatni krok.

Wroniec uniósł łeb ciężki, wzniósł dziób jak kilof - i wbił go sobie w pierś. Z serca Wrońca popłynęła na sztywne pióra krew gęsta, czarna, gruzłowata. Kapała z wysokości wielkimi kroplami.

*

- PIJ!

Wroniec zagarnął Adasia skrzydłem. Adaś uniósł główkę.

Pierwsza czarna kropla spadła na kołnierz piżamki i szyję. Zapiekło.

- PIJ!

Adaś otworzył usta.

Kolejna kropla spadła mu na wargi. Kolejna - na język.

Przełknął.

- PIJ!

*

Adasiowi zrobiło się niedobrze. Zakrztusił się. Łzy napłynęły mu do oczu. Fala gorąca objęła go od serca do głowy. Serce biło jak szalone. Zatrzęsły Adasiem dreszcze. Pot zimny przemoczył piżamkę.

Trucizna wżerała się w chłopca.

Zapłakał.

Upadł.

Stracił przytomność.

***

...d

zuń-tryń, dzuń-tryń, dzuń-dzuń. Obudziły Adasia butelki Mleczarza. Mleczarz chodził pod blokami. Było jeszcze ciemno. Żółte światło słabych żarówek ściekało pod drzwiami do pokoju. Mama i tata wstali wcześniej i szykowali się do wyjścia do pracy.

*

Adaś wstał, podreptał przez przedpokój.

Siostrzyczka spała w łóżeczku, skulona, pupcią do góry. Gryzła przez sen gumową nogę popotama.

W kuchni babcia przygotowywała kanapki. Adaś podbiegł, podskoczył, chwycił ją za podomkę.

- Babciu, babciu, ty żyjesz!

Babcia złapała się za pierś.

- Ale kiedyś padnę przy tobie na serce.

*

Adaś kaszlał i pociągał nosem. Babcia i mama przykładały mu dłonie do głowy Adaś się krzywił: obudził się i ma taki paskudny smak w gardle, bueee. Babcia dala mu słodki sok.

Pospał jeszcze trochę. Wzeszło nad betonowym osiedlem zimowe słońce. W domu grało już radio. Pan o niskim głosie czytał długie informacje i komunikaty. Wujek Kazek rozbijał

młotkiem sól. Łup, łup, łup! Bardzo był zły. Babcia gotowała pranie w garnczkach.

Mdły zapach rozszedł się po mieszkaniu. Wszystkie okna zaparowały. Jakby mgła przesączyła się do wnętrza przez beton.

Adaś stanął w łazience na taborecie. Umył zęby. W odbiciu w lustrze widział na swoim czole dziwną rankę. Wciąż zaspany, pomyślał o szponach Bubeka. Zadrapanie wyglądało jak

litera. Ale Adaś nie znał takiej litery.

*

Za oknem dzieci bawiły się na śniegu. Robotnicy chodzili po dźwigach. Samochody dyszały czarnymi spalinami.

Adaś chciał wyjść na pole. Babcia mu nie pozwoliła. Dała mu książkę do poczytania.

Zaraz zaczął się wiercić i marudzić. Tylko przewracał kartki w tę i z powrotem. Dała mu kredki i papier.

Chodził za babcią, przeszkadzał wujkowi. Przepędzali go. Chciał się pobawić z siostrzyczką. Siostrzyczka spała. Adaś krążył po domu bez celu.

*

Popołudniem babcia włączyła telewizor. Brzydcy panowie mówili o nudnych sprawach.

Śnieżyło na ekranie. Na szarych ulicach szarzy ludzie chodzili do szarych sklepów. Pani z wielką ondulacją uśmiechała się szaro. Śnieżyło. Adaś dłubał w nosie.

*

Kiedy tata wrócił z pracy, Adaś leżał przed telewizorem i machinalnie bazgrał

kredkami. Tata przydźwigał pudło zadrukowanych papierów.

Wyszedł potem z wujkiem Kazkiem na balkon. Palili papierosy i kłócili się. Tata walił

pięścią w balustradę, wujek dziabał go wyprostowanym palcem w koszulę.

Adaś rysował coraz zamaszyściej. Wychodziły mu wielkie czerwone plamy. Pomazał

palcem i czerwień została na palcu. Patrzył, zdziwiony. Zawołał babcię. Babcia podniosła raban. Tata i wujek przybiegli z balkonu. Położyli Adasia na kanapie. Dali mu zimnej wody do popicia. Dali mu szmatkę umoczoną w zimnej wodzie. Na czoło, nad nos. Całą koszulkę miał też umazaną we krwi. Krew musiała mu kapać z nosa już od jakiegoś czasu. Adaś leżał i patrzył w sufit.

*

Ojciec usiadł przy Adasiu.

- Ale wy? Pogodzicie się? - spytał go Adaś. Oddychał przez usta i mówił bardzo powoli.

- Kto?

- Ty i wujek. Nie pobijecie się?

Tata zmarszczył brwi.

- Też się przecież sprzeczasz z siostrzyczką. Ale się kochacie. Prawda?

Adaś przełykał ciężko.

- On ma. W sercu. Czarne pióro.

Tata znowu przyłożył dłoń do policzka Adasia.

- Przejdzie ci. Przechyl głowę. Nie połykaj znowu krwi.

*

Tata spojrzał na rysunki.

- Strasznie mają duże dzioby. I pazury. I oczy.

- Aha.

- To ja? Wujek? A to - kto?

- Nie wiem.

Wszystko przykrywały kolczaste rozbluzgi czerwieni.

Ojciec Adasia wpatrywał się w nie bardzo, bardzo długo. Nic nie mówił.

*

- Bubeki zawsze kłamią - wyszeptał Adaś. Zasnął.

*

Obudził się i już mu więcej nie leciała krew. Mama wróciła. Chciała dzwonić po doktora. Ale Adaś był zdrowy. Zjadł talerz ziemniaków, popił kefirem. Gonił po łazience mrówki faraona. Rzucał w siostrzyczkę gumowymi piłeczkami. Pum, pum, pum.

Wtem w dużym pokoju trzasnęło drewno. Coś zatłukło się w szafie.

Adaś zamarł, nastawił uszu. Podszedł ostrożnie, otworzył drzwi szafy, zajrzał. Płaszcz zleciał z wieszaka. Wieszak się wygiął. Adaś podniósł wieszak, popatrzył. Drut. Drewno.

Drut. To tylko wieszak się wygiął.

*

Babcia kazała mu pozbierać rysunki. Nie potrafił teraz rozpoznać własnych malunków.

Kształty były rozmazane, kolory nie pasowały do kształtów.

Zgniótł te papiery w kulę i grał nią w piłkę. Kopał ją w tę i we w tę. Kopnął aż do kuchni.

Zatrzymał się w progu.

*

Tata i wujek Kazek siedzieli przy stole kuchennym. Na stole stały szklanki i butelka wódki. Wujek trząsł się i płakał. Pochylił się, dotykał czołem blatu. Jedną rękę wyciągnął

przed siebie. Nie patrzył, tylko sięgnął. Tata ścisnął ją mocno, betonowo. Wujek Kazek coś szeptał. Drugą ręką trzymał się za serce.

Adaś cichutko wycofał się w głąb przedpokoju. Obraz braci malał przed nim w prostokącie światła.

*

Wieczorem Adaś obejrzał w telewizji Dobranockę i podobała mu się.

marzec-czerwiec 2009

Content

Дукай Яцек Wroniec