Maj Sjöwall

Per Wahlöö

ROSEANNA

Maj Sjöwall

Per Wahlöö

ROSEANNA

1965

Przekład Halina Thylwe & Amber

Tytuł oryginału Roseanna

Copyright © Sjöwall and Per Wahlöö 1965.

Published by arrangement with Salomonsson Agency. Ali rights reserved.

For the Polish edition

Copyright © 2008 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-3252-2

Redaktor serii

Małgorzata Foniok

Korekta

Barbara Cywińska

Elżbieta Steglińska

Projekt graficzny serii

Małgorzata Foniok

Ilustracja na okładce

Fotostock/East News

Druk

Drukarnia Naukowo-Techniczna

Oddział Polskiej Agencji Prasowej SA,

Warszawa, ul. Mińska 65

Warszawa 2009. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

00-060 Warszawa, ul. Królewska 27

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Rozdział 1

Zwłoki wyciągnięto ósmego lipca tuż po piętnastej. Były w dobrym stanie, zapewne nie leżały w wodzie zbyt długo.

O tym, że je w ogóle znaleziono, zdecydował przypadek. A fakt, że znaleziono je tak szybko, powinien ułatwić policyjne śledztwo.

Poniżej stopnia wodnego śluzy w Borenshult jest falochron, który osłania wypływające jednostki przed wiatrem ze wschodu. Kiedy tej wiosny udostępniono kanał do żeglugi, wejście do portu znów zaczęło się zamulać. Statki miały kłopoty z manewrowaniem, skrzydła śrub napędowych podrywały z dna tłustą, żółtoszarą breję. Nietrudno było dojść do wniosku, że trzeba temu zaradzić, i już w maju firma żeglugowa wystąpiła do dyrekcji Urzędu do Spraw Budownictwa Lądowego i Wodnego o podesłanie pogłębiarki. Pismo przeszło przez ręce kilku niezdecydowanych pracowników i zostało przekazane do Urzędu Żeglugi Morskiej. Urząd Żeglugi Morskiej uznał, że odmulenie powinna wykonać pogłębiarka chwytakowa, której dysponentem jest Urząd do Spraw Budownictwa Lądowego i Wodnego. W Urzędzie do Spraw Budownictwa Lądowego i Wodnego doszukali się, że pogłębiarkami chwytakowymi administruje Urząd Żeglugi Morskiej, i jakiś desperat postanowił obarczyć tą sprawą dyrekcję portu w Norrköpingu. Dyrekcja portu w Norrköpingu natychmiast odesłała pismo do Urzędu Żeglugi Morskiej, a ten pchnął je do Urzędu do Spraw Budownictwa Lądowego i Wodnego, gdzie ktoś podniósł słuchawkę i wybrał numer do pewnego inżyniera, który wszystko wiedział o pogłębiarkach chwytakowych. Koledzy przezwali go Szlamiarzem. Wiedział na przykład, że z pięciu pogłębiarek chwytakowych, jakie są na stanie, tylko jedna ma odpowiednie gabaryty, umożliwiające pokonanie śluz. Nosiła nazwę „Gryf”, ale oczywiście mówiono na nią „Syf”, i tak się złożyło, że cumowała w porcie rybackim w Gravarne. Rankiem piątego lipca przybiła do Borenshult, gdzie wlepiły w nią oczy miejscowe dzieci i wietnamski turysta.

Godzinę później na pokład wszedł przedstawiciel firmy żeglugowej, żeby omówić szczegóły. Zajęło to trochę czasu. Następnego dnia była sobota, statek został przy falochronie, a załoga rozjechała się na weekend do domów. Załogę pogłębiarki chwytakowej stanowili jak zwykle: mistrz, będący jednocześnie kapitanem, uprawnionym do wychodzenia w morze, operator i pracownik pokładowy. Dwaj ostatni pochodzili z Göteborga i wsiedli do pociągu odjeżdżającego wieczorem z Motali. Szef mieszkał w Nacce. Zona przyjechała po niego samochodem.

O siódmej rano w poniedziałek wszyscy stawili się na pokładzie, a godzinę później przystąpili do pracy. O jedenastej ładownia była pełna i pogłębiarka wypłynęła na głębokie wody jeziora Vättern, żeby ją opróżnić. W drodze powrotnej musiała przepuścić biały parowiec, który przecinał jezioro Boren, kierując się na zachód. Przy relingu tłoczyli się zagraniczni turyści. Z histerycznym zachwytem pomachali do arcypoważnych mężczyzn na pogłębiarce. Statek pasażerski wolno piął się po stopniu śluzy ku Motali i Vättern, w porze lunchu jego wimpel na maszcie zniknął za najwyższą śluzą. O wpół do drugiej kontynuowano bagrowanie.

Sytuacja wyglądała następująco: Był ciepły, ładny dzień, wiał lekki kapryśny wietrzyk, po niebie leniwie przepływały obłoczki. Na falochronie i nad kanałem było trochę ludzi.

Przeważnie się opalali, kilka osób wędkowało, a dwie lub trzy patrzyły na pogłębiarkę.

Czerpak łyknął kolejną porcję szlamu z dna Boren i zaczął się wynurzać na powierzchnię.

Operator rutynowo przesuwał drążki w kabinie, mistrz popijał kawę w kambuzie, a pracownik pokładowy opierał się łokciami o zapaćkany reling i spluwał do wody. Czerpak wędrował w górę.

Kiedy pojawił się nad powierzchnią, z nabrzeża podniósł się jakiś mężczyzna i podszedł kilka kroków do statku. Wymachiwał rękami i coś wołał. Pracownik pokładowy wyprostował się, jakby dzięki temu mógł lepiej słyszeć.

– W czerpaku ktoś jest! Stójcie! Ktoś leży w czerpaku!

Pracownik pokładowy, wyraźnie zmieszany, popatrzył najpierw na mężczyznę, a potem na czerpak, który powoli przesunął się nad ładownię, żeby wypluć zawartość. Kiedy operator go zatrzymał i do ładowni chlusnęła brudnoszara woda, pracownik pokładowy zobaczył to, co wcześniej dostrzegł mężczyzna. Z pyska czerpaka wystawała obnażona ręka.

Najbliższe dziesięć minut wlekło się niemiłosiernie. Podjęto określone kroki, a na nabrzeżu ktoś powtarzał w kółko to samo:

– Nic nie róbcie, niczego nie dotykajcie, zostawcie wszystko, jak jest, do przyjścia policji.

Operator wyszedł z kabiny, pogapił się i wrócił do swojego w miarę bezpiecznego miejsca za drążkami. Ramię dźwigu się kołysało, czerpak wisiał rozdziawiony, kiedy mistrz, pracownik pokładowy i jakiś nadgorliwy wędkarz wyciągali ciało.

To były zwłoki kobiety. Położyli ją na plandece na końcu falochronu, wokół stała grupka skonsternowanych ludzi. Prócz dorosłych było też kilkoro dzieci, których tam być nie powinno, ale nikt nie pomyślał o tym, żeby je wyprosić. Wszystkich połączyło jedno: Nigdy nie zapomną widoku tej kobiety.

Pracownik pokładowy wylał na nią trzy wiadra wody. Dużo później, kiedy śledztwo utknie w martwym punkcie, znajdą się tacy, którzy będą mu to wypominać.

Kobieta była naga, nie miała biżuterii. Piersi i podbrzusze – jaśniejsze niż reszta ciała, jakby opalała się w bikini. Szerokie biodra, masywne uda, czarne włosy łonowe – mokre i gęste. Piersi małe i obwisłe, z dużymi ciemnymi brodawkami. Od talii do kości biodrowej biegła biało-czerwona rysa. Poza tym skóra była gładka i czysta, bez znamion i blizn. Miała małe dłonie i stopy, paznokcie niepomalowane. Z powodu opuchniętej twarzy trudno się było zorientować, jak naprawdę wygląda. Ciemne grube brwi, bodaj szerokie usta. Włosy czarne, półdługie, sklejone. Jedno pasemko na szyi.

Rozdział 2

Motala to szwedzkie miasto średniej wielkości. Leży w Östergötlandii, nad jeziorem Vättern, i liczy dwadzieścia siedem tysięcy mieszkańców. Najwyższym przedstawicielem organu powołanego do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego jest komendant, który jednocześnie pełni obowiązki prokuratora. Podlega mu komisarz, będący szefem drogówki, obyczajówki i wydziału kryminalnego, młodszy policjant śledczy z dziewiętnastą grupą uposażeniową, sześciu szeregowych policjantów kryminalnych i policjantka. Jeden z szeregowych policjantów ma dyplom fotografa, a oględziny medyczne powierza się któremuś z miejscowych lekarzy.

W godzinę od zgłoszenia większość wyżej wymienionych zebrała się na falochronie w Borenshult, kilka metrów od portowej latarni morskiej. Zrobiło się dosyć tłoczno, załoganci pogłębiarki już nie widzieli, co się dzieje, bo statek cumował lewą burtą. Mimo to zostali na pokładzie.

Za blokadą, u wejścia na falochron, kłębiło się teraz dziesięć razy więcej ludzi niż na początku. Po drugiej stronie kanału było trochę samochodów. Między innymi cztery policyjne i pomalowana na biało karetka z czerwonymi krzyżami na tylnych drzwiach. Obok stali dwaj mężczyźni w białych kombinezonach i palili papierosy. Bodaj tylko oni nie przejawiali cienia zainteresowania grupką krzątającą się koło latarni morskiej.

Na falochronie lekarz zaczął zbierać swoje instrumenty. Jednocześnie rozmawiał z komisarzem, wysokim siwowłosym mężczyzną o nazwisku Larsson.

– Niewiele mogę na razie powiedzieć – stwierdził lekarz.

– Czy ona musi tu tak leżeć?

– To raczej ja powinienem was o to spytać.

– Nie jest to zapewne miejsce zbrodni.

– Dobrze, niech ją zabiorą do kostnicy. Zadzwonię.

Lekarz zamknął torbę, wstał i odszedł.

– Ahlberg – powiedział komisarz – przypilnujesz blokady.

– Jasne.

Przy latarni morskiej komendant nie odezwał się słowem. Nie miał zwyczaju wtrącać się do prac dochodzeniowych w ich wstępnej fazie.

– Paskudne siniaki – zauważył, wracając z komisarzem do miasta.

– Yhm.

– Informuj mnie o wszystkim.

Larsson nawet nie skinął głową.

– Zlecisz to Ahlbergowi?

– Ahlberg jest dobry.

– Oczywiście.

Koniec rozmowy.

Dojechali na miejsce, wysiedli i udali się do swoich pokojów. Komendant zadzwonił do komendanta wojewódzkiego w Linköpingu.

– Będę miał rękę na pulsie – powiedział wojewódzki.

Komisarz odbył krótką rozmowę z Ahlbergiem.

– Musimy ustalić, kim ona jest.

– Jasne.

Ahlberg poszedł do siebie, zadzwonił do straży pożarnej i poprosił o dwóch płetwonurków. Potem przeczytał raport o kradzieży z włamaniem na terenie portu. Wkrótce sprawa będzie rozwiązana.

Wstał i poszedł do dyżurnego.

– Czy ktoś zgłosił zaginięcie?

– Nie.

– Listy gończe?

– Nic.

Ahlberg wrócił do pokoju. Czekał. Telefon odezwał się po kwadransie.

– Musimy zrobić obdukcję – oznajmił lekarz.

– Została uduszona?

– Chyba tak.

– Zgwałcona?

– Chyba tak. – Lekarz umilkł na chwilę. – I chyba dość brutalnie.

Ahlberg przygryzł paznokieć. Pomyślał o urlopie, na który wybierał się w najbliższy piątek, i o tym, jak się żona ucieszy.

Lekarz źle odczytał jego milczenie.

– Jest pan zaskoczony? – zapytał.

– Nie.

Ahlberg odłożył słuchawkę i poszedł do Larssona. Razem udali się do komendanta.

Dziesięć minut później komendant zwrócił się do urzędu wojewódzkiego z prośbą o dokonanie ekspertyzy sądowo-lekarskiej, a urząd wojewódzki skontaktował się z krajową jednostką lekarzy sądowych.

Obducentem okazał się siedemdziesięcioletni pan profesor. Przyjechał nocnym pociągiem ze Sztokholmu. Rześki i radosny, przystąpił do obdukcji, która trwała osiem godzin. Pracował niemal bez przerwy.

Potem wydał wstępną opinię następującej treści: „Śmierć przez uduszenie w związku z aktem przemocy seksualnej. Rozległe krwawienia wewnętrzne”.

Protokoły przesłuchań i raporty już zaczęły się piętrzyć na biurku Ahlberga. Można je było podsumować jednym zdaniem: W basenie śluzy w Borenshult znaleziono zwłoki kobiety.

Nikt nie zgłosił zaginięcia ani w mieście, ani w okolicznych dystryktach. Nikt jej nie ścigał listami gończymi.

Rozdział 3

Był kwadrans po piątej rano, padał deszcz. Martin Beck długo, starannie mył zęby, żeby usunąć z podniebienia smak ołowiu. I chyba mu się to udało.

Potem zapiął kołnierzyk, zawiązał krawat i apatycznie zerknął na swoją twarz w lustrze.

Wzruszył ramionami, wyszedł do przedpokoju, przeciął duży pokój, tęsknym spojrzeniem obrzucił w połowie gotowy model statku szkolnego „Dania”, któremu poprzedniego wieczoru poświęcił zdecydowanie za dużo czasu, i wśliznął się do kuchni. Z przyzwyczajenia i żeby nie obudzić dzieci, poruszał się cicho, na palcach.

Usiadł przy kuchennym stole.

– Nie ma gazety? – spytał.

– Nigdy nie przynoszą przed szóstą – odpowiedziała małżonka.

Na dworze, mimo zachmurzonego nieba, było całkiem widno. Kuchnia tonęła w szarościach. Małżonka nie zapaliła światła. Podobno w ramach oszczędności.

Otworzył usta, ale zaraz je zamknął, nie mówiąc ani słowa. Skończyłoby się na kłótni. Poza tym nie był to najwłaściwszy moment.

Wolno zabębnił palcami w laminowany blat i popatrzył na pustą filiżankę w niebieskie różyczki; od szczerby na rancie biegła brązowa rysa. Ta filiżanka towarzyszyła im niemal od początku małżeństwa. Ponad dziesięć lat. Zona rzadko coś tłukła, a jeśli już, to nigdy doszczętnie i nieodwracalnie. Co dziwne, dzieci miały to po niej.

Czy można dziedziczyć tak osobliwe cechy? Nie wiedział.

Zdjęła z kuchenki dzbanek kawy i nalała do filiżanki. Przestał bębnić po stole.

– Chcesz kanapkę? – spytała.

Pił ostrożnie, małymi łykami. Lekko się garbił.

– Powinieneś coś zjeść.

– Przecież wiesz, że rano nic nie przełknę.

– Mimo wszystko powinieneś. Z twoim żołądkiem…

Przesunął po twarzy opuszkami palców, wyczuł na brodzie kilka ostrych włosków, które się uchowały po goleniu. Pił kawę.

– Zrobię grzanki – zaproponowała.

Pięć minut później Martin Beck bezgłośnie postawił filiżankę na spodku, podniósł wzrok i spojrzał na małżonkę.

Miała na sobie czerwony włochaty szlafrok, pod spodem nylonową koszulę nocną, siedziała z łokciami na stole, wspierając brodę na dłoniach. Była blondynką o jasnej karnacji i ciut odstających, krągłych uszach. Brwi zazwyczaj przyciemniała, ale latem płowiały i teraz niemal się zlewały z włosami. Była parę lat starsza od niego i choć ostatnio sporo przytyła, na szyi pojawiły się pierwsze zmarszczki.

Dwanaście lat temu, kiedy urodziła się córka, rzuciła pracę w biurze architektonicznym i od tamtej pory nie myślała o żadnej posadzie. Kiedy syn poszedł do szkoły, Martin Beck zaproponował jej, żeby się zatrudniła na pół etatu, ale uznała, że to się nie opłaci. Poza tym była wygodnicka z natury i bynajmniej nie narzekała na to, że siedzi w domu.

No tak, pomyślał Martin Beck, wstając. Cicho wsunął niebieski taboret pod stół, podszedł do okna i wyjrzał. Mżawka. Opodal parkingu i trawiastego zbocza połyskiwała pusta autostrada. W kilku oknach wieżowców na wzgórzu, za stacją metra, paliło się przytłumione światło. Pod siwym niebem krążyła para mew, i to wszystko. Żadnych innych żywych stworzeń.

– Dokąd jedziesz? – zapytała.

– Do Motali.

– Długo tam będziesz?

– Nie wiem.

– Chodzi o tę dziewczynę?

– Tak.

– Myślisz, że to potrwa?

– Wiem tyle samo, co ty. Tyle, co napisali w gazetach.

– Dlaczego musisz się tłuc pociągiem?

– Koledzy pojechali już wczoraj. Miało mnie tam nie być.

– Jak zwykle cię wykorzystują.

Wziął głęboki oddech i patrzył w okno. Mżawka chyba ustępowała.

– Gdzie się zatrzymasz?

– W hotelu.

– Kto będzie z tobą?

– Kollberg i Melander. Jak mówiłem, pojechali wczoraj.

– Samochodem?

– Tak.

– A ty się będziesz telepać pociągiem?

– Tak.

Słyszał, jak myje filiżankę w niebieskie różyczki, z wyszczerbionym rantem.

– W tym tygodniu muszę zapłacić za prąd i lekcje jazdy konnej Kruszynki.

– Nie wystarczy ci pieniędzy?

– Nie chcę ich podejmować z banku, przecież wiesz.

– Tak, jasne.

Wyjął portfel z wewnętrznej kieszeni marynarki, zerknął do środka, wyciągnął banknot pięćdziesięciokoronowy, obejrzał go, wsunął z powrotem i schował portfel.

– Nie cierpię podejmowania pieniędzy – powiedziała. – To byłby początek końca.

Martin Beck wyjął banknot, złożył go, odwrócił się i zostawił na kuchennym stole.

– Spakowałam ci walizkę.

– Dziękuję.

– Uważaj na gardło. To zdradliwa pora roku, zwłaszcza noce. I pada.

– Tak.

– Zabierasz ten swój obrzydliwy pistolet?

Nie, tak, pomyślał Martin Beck. Entliczek, pentliczek, czerwony stoliczek, na kogo wypadnie, na tego bęc…

– Z czego się śmiejesz? – spytała.

– Z niczego.

Ruszył do dużego pokoju, otworzył szufladę sekretarzyka, wyjął pistolet, wsunął go do przegródki walizki i zatrzasnął zamek.

Miał najzwyklejszego walthera, kaliber 7,65, na szwedzkiej licencji. Na ogół do niczego się nie nadawał, a poza tym Martin Beck był kiepskim strzelcem.

Wyszedł do przedpokoju i włożył trencz. Kiedy stał z czarnym kapeluszem w dłoni, przez otwór na listy wpadła gazeta.

– Nie pożegnasz się z Rolfem i Kruszynką?

– To śmieszne, żeby nazywać dwunastoletnią dziewczynkę Kruszynka.

– A mnie się podoba. To takie słodkie.

– Nie chcę ich budzić. Poza tym wiedzą, że wyjeżdżam. – Włożył kapelusz. – No to cześć! Zadzwonię.

– Cześć! Uważaj na siebie.

Czekając na metro, pomyślał, że bez żalu opuszcza dom, mimo że nie skończył modelu statku szkolnego „Dania”.

Martin Beck nie był szefem wydziału zabójstw. Nie miał takich aspiracji. Czasami wątpił, by kiedykolwiek został komisarzem, choć mogłaby mu w tym przeszkodzić tylko śmierć lub poważne wykroczenie służbowe. Był pierwszym policjantem śledczym Komendy Głównej, z ośmioletnim stażem w wydziale zabójstw. Niektórzy uważali, że jest najlepszym przesłuchującym w kraju.

Przepracował w policji połowę życia. Jako dwudziestojednolatek trafił do komisariatu w parafii Jakuba, potem przez sześć lat patrolował śródmiejskie dystrykty Sztokholmu, potem zrobił asystenturę w Szkole Policyjnej. Zaliczał się do najlepszych, po zakończeniu nauki został policjantem śledczym. Miał wtedy dwadzieścia osiem lat.

W tym samym roku zmarł jego ojciec i Martin Beck przeprowadził się z wynajmowanego pokoju w parafii Klary do domu rodzinnego na Södermalmie, żeby się opiekować matką.

Kilka miesięcy później, latem, poznał swoją przyszłą żonę. Dzieliła z przyjaciółką domek na jednej z wysepek archipelagu sztokholmskiego, gdzie przypadkiem przypłynął swoim żaglowym kanu. Zakochał się po uszy, jesienią, kiedy spodziewali się dziecka, poślubił ją w ratuszu i przeniósł się do jej małego mieszkanka na Kungsholmen.

W rok po przyjściu na świat córki niewiele pozostało z tej radosnej i pełnej życia dziewczyny, którą pokochał, i w ich małżeństwie powiało nudą.

Martin Beck siedział w wagonie metra na obitej zielonym brezentem ławce, wyglądał przez mokre od deszczu okno i rozmyślał o swoim małżeństwie. Kiedy się zorientował, że zaczyna się nad sobą użalać, wyjął z kieszeni trencza gazetę i usiłował się skupić na wstępniaku.

Wyglądał na zmęczonego, opalenizna w siwym świetle dnia przybrała żółtawy odcień. Martin Beck miał szczupłą twarz; szerokie czoło, wydatne, mocne szczęki, krótki prosty nos, wąskie usta, w kącikach warg dwie głębokie zmarszczki. Kiedy się uśmiechał, można było dostrzec zdrowe białe zęby. Ciemne, zaczesane do tyłu włosy jeszcze nie posiwiały, z szaroniebieskich oczu emanowały otwartość i spokój. Martin Beck był szczupły, niezbyt wysoki i troszkę się garbił. Zdaniem niektórych kobiet był przystojny, większość jednak uznałaby jego wygląd za pospolity. Nigdy nie ubierał się wyzywająco, chciałoby się powiedzieć, że zanadto bezbarwnie.

W wagonie było duszno. Czuł lekkie mdłości, co często mu się zdarzało w metrze. Kiedy wjeżdżali na Centralny, już czekał z walizką przy drzwiach. Nie znosił metra, ale był na nie skazany, bo jeszcze gorzej tolerował samochód, a o mieszkaniu w śródmieściu mógł tylko pomarzyć.

Ekspres do Göteborga odjechał o wpół do ósmej. Martin Beck przejrzał gazetę od deski do deski i nie znalazł ani słowa o morderstwie. Zaczął czytać o antropozofie Rudolfie Steinerze, ale już w Stuvście zmorzył go sen.

Obudził się przed Hallsbergiem, gdzie miał przesiadkę. Wrócił smak ołowiu na podniebieniu i nie chciał się ulotnić, mimo że wypił trzy kubki wody.

Do Motali dotarł o wpół do dwunastej. Deszcz ustał. Ponieważ był tu pierwszy raz, w dworcowym kiosku spytał o drogę do hotelu i zaopatrzył się przy okazji w paczkę papierosów marki Floryda i motalski dziennik.

Hotel mieścił się przy Stora Torget, zaledwie kilka przecznic od dworca. Krótki spacer dobrze mu zrobił. W pokoju umył ręce, rozpakował się i wypił butelkę wody ze zdroju w Medevi, którą kupił w recepcji. Stał przez chwilę przy oknie i patrzył na plac, gdzie pysznił się pomnik bodaj Baltzara von Platena. Potem udał się do komendy. Trencz zostawił w pokoju; gmach policji był po drugiej stronie ulicy.

Strażnik w holu, któremu się przedstawił, od razu wskazał mu pokój na pierwszym piętrze.

Na drzwiach widniała tabliczka z nazwiskiem Ahlberg.

Za biurkiem siedział niski, lekko łysiejący, barczysty mężczyzna. Na oparciu krzesła wisiała jego marynarka. Pił kawę z kartonowego kubka. W pełnej petów popielniczce dopalał się papieros.

Martin Beck miał osobliwy zwyczaj wślizgiwania się do rozmaitych pomieszczeń. Niektórych to irytowało. Ktoś kiedyś powiedział, że potrafi stanąć w pokoju, zamknąć za sobą drzwi i jednocześnie w nie pukać z drugiej strony.

Mężczyzna za biurkiem wydawał się lekko zaskoczony. Odsunął kubek, wstał i przedstawił się:

– Ahlberg.

W jego postawie było coś wyczekującego. Martin Beck już się z tym spotkał i wiedział, dlaczego tak się dzieje. On, ekspert ze Sztokholmu, przyjeżdża do policjanta z prowincji, który ugrzązł w śledztwie. Pierwsze minuty zdecydują o charakterze ich współpracy.

– Jak ci na imię? – spytał Martin Beck.

– Gunnar.

– Co robi Kollberg i Melander?

– Nie wiem. Pewnie coś, o czym zapomniałem.

– Czy mieli wypisane na twarzy: „Uwiniemy się z tym w try miga”?

Ahlberg podrapał się po rzadkich blond włosach, po czym krzywo się uśmiechnął i usiadł na krześle.

– Mniej więcej – odparł.

Martin Beck usiadł naprzeciwko niego, wyjął papierosy i położył na krawędzi biurka.

– Wyglądasz na zmęczonego – powiedział.

– Mój urlop diabli wzięli.

Ahlberg dopił kawę, zgniótł kubek i cisnął go pod biurkiem w kierunku kosza.

Na biurku panował niesamowity bałagan. Martin Beck pomyślał o swoim biurku w Kristinebergu. Zazwyczaj wyglądało zupełnie inaczej.

– Jest coś nowego?

– Nic – przyznał Ahlberg. – Po przeszło tygodniu wiemy tylko tyle, co usłyszeliśmy od lekarzy. – Odruchowo zmienił słownictwo. – Pozbawiona życia przez uduszenie w związku z aktem przemocy seksualnej. Sprawca brutalny. Skłonność do zachowań perwersyjnych.

Martin Beck uśmiechnął się. Ahlberg popatrzył na niego pytająco.

– Powiedziałeś „pozbawiona życia”. Czasami też tak mówię. Piszemy za dużo raportów.

– Prawda? Cholery można dostać. – Ahlberg westchnął i podrapał się po głowie. – Wyciągnęliśmy ją osiem dni temu. I nic więcej nie wiemy. Nie wiemy, kto to jest, nie znamy miejsca zbrodni, nie mamy żadnych podejrzanych. Nie znaleźliśmy absolutnie nic, co dałoby się jakoś sensownie powiązać z ofiarą.

Rozdział 4

Pozbawiona życia przez uduszenie, pomyślał Martin Beck.

Przeglądał zdjęcia, które Ahlberg wygrzebał spod sterty papierów na biurku. Był na nich basen śluzy, pogłębiarka, zbliżenie czerpaka, zwłoki na plandece i na stole w kostnicy.

Martin Beck położył jedno zdjęcie przed Ahlbergiem.

– Możemy ją trochę upiększyć, wykadrować, podretuszować i zacząć wypytywać mieszkańców. Jeśli jest stąd, ktoś powinien ją rozpoznać. Ilu miałbyś ludzi do tej roboty?

– W najlepszym razie trzech. Chwilowo brakuje nam personelu. Trzech chłopaków jest na urlopie, jeden złamał nogę i leży w szpitalu. Bez komendanta, Larssona i mnie zostało ośmiu. – Ahlberg liczył na palcach. – W tym jedna kobieta. Ktoś musi pilnować innych spraw.

– W razie czego sami się tym zajmiemy. To może potrwać. A co z przestępcami seksualnymi?

Ahlberg w zamyśleniu popukał się ołówkiem po zębach, po czym pogrzebał w szufladzie i wyciągnął jakiś papier.

– Przesłuchaliśmy jednego. Z Västra Ny. Gwałciciel. Przedwczoraj został zatrzymany w Linköpingu. Ma alibi na cały tydzień. Tyle napisał Blomgren w raporcie. Sprawdził też zakłady karne.

Włożył raport do zielonej teczki na biurku.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu. Martin Beck czuł ssanie w dołku. Pomyślał o żonie i jej ględzeniu o regularnych posiłkach. Od dwudziestu czterech godzin nic nie jadł.

W pokoju było siwo od dymu papierosowego. Ahlberg wstał i otworzył okno. Gdzieś z radia rozbrzmiał sygnał czasu.

– Pierwsza – powiedział Ahlberg. – Jeśli jesteś głodny, mogę coś zamówić. Ja umieram z głodu.

Martin Beck skinął głową i Ahlberg podniósł słuchawkę. Po chwili do drzwi zapukała dziewczyna w niebieskim kitlu i czerwonym fartuszku. Przyniosła koszyk jedzenia.

Martin Beck zjadł kanapkę z szynką i wypił kilka łyków kawy.

– Jak myślisz, skąd ona się tam wzięła? – spytał.

– Nie wiem. W dzień to się raczej nie stało, bo zawsze się tam kręci dużo ludzi. Mógł ją zrzucić z nabrzeża albo z falochronu, a potem prądy statków przesunęły ją dalej. Albo wyrzucił ją z jakiegoś statku.

– A jakie łodzie przepływają przez śluzę? Prywatne jachty i żaglowce?

– Tak, ale nie jest ich zbyt dużo. Najczęściej odbywa się tu ruch dostawczy. Statki towarowe. I oczywiście pasażerskie: „Diana”, „Juno” i „Wilhelm Tham”.

– Możemy tam pojechać i się rozejrzeć?

Ahlberg wstał, wziął zdjęcie, które wybrał Martin Beck, i powiedział:

– Chodźmy. Po drodze podrzucę to do laboratorium.

Wrócili z Borenshult przed trzecią. Na śluzie panował ożywiony ruch. Martin Beck z przyjemnością zostałby wśród urlopowiczów i wędkarzy, żeby popatrzeć na statki i łodzie. Porozmawiał z załogą pogłębiarki, był na falochronie, widział basen śluzy. Na jeziorze Boren dostrzegł żaglowe kanu płynące z umiarkowanym wiatrem i zatęsknił do swojej łódki, którą sprzedał kilka lat temu. W drodze powrotnej rozmyślał o niegdysiejszych żeglarskich wyczynach na archipelagu.

Na biurku Ahlberga leżało osiem odbitek zrobionych w laboratorium. Jeden z policjantów, który był także fotografem, podretuszował trochę zdjęcie, dzięki czemu twarz dziewczyny wyraźnie ożyła.

Ahlberg przejrzał odbitki, cztery wsunął do zielonej teczki i powiedział:

– Świetnie, rozdam je chłopakom, niech się biorą do roboty.

Kiedy po kilku minutach wrócił, Martin Beck stał przy biurku, pocierając nasadę nosa.

– Chciałbym zadzwonić.

– To się przenieś do ostatniego pokoju w korytarzu.

Pokój był większy niż gabinet Ahlberga, były tu dwa okna. Na umeblowanie składały się dwa biurka, pięć krzeseł, szafa na dokumenty i stolik, na którym stał zniszczony stary remington.

Martin Beck usiadł, wyjął papierosy i zapałki, otworzył zieloną teczkę i zabrał się do lektury raportów. Dowiedział się niewiele więcej, niż usłyszał od Ahlberga.

Półtorej godziny później skończyły mu się papierosy. Przeprowadził kilka nieudanych rozmów telefonicznych i spotkał się z komendantem i komisarzem Larssonem, którzy sprawiali wrażenie zmęczonych i zagonionych.

Kiedy zgniatał paczkę po papierosach, zadzwonił Kollberg. Dziesięć minut później siedzieli razem w hotelu.

– Koszmarnie wyglądasz – powiedział Kollberg. – Napijesz się kawy?

– Nie, dziękuję. Co robiłeś?

– Pogadałem z gościem z lokalnej gazety. Wydawało mu się, że na coś wpadł. Jakaś babka z Linköpingu dziesięć dni temu miała podjąć pracę w Borensbergu, ale w ogóle się tam nie pokazała. Podobno wyjechała z Linköpingu dzień wcześniej i od tamtej pory słuch po niej zaginął. Nikt jej nie szukał, najwyraźniej nie można było na niej polegać. Ten chłopak z gazety znał jej pracodawcę i zaczął prywatne śledztwo, ale nie przyszło mu do głowy, żeby sprawdzić, jak kobieta wygląda. Ja sprawdziłem i okazało się, że to nie ta. Gruba blondyna. Wciąż zaginiona. Zajęło mi to cały dzień. – Odchylił się na krześle i dłubał w zębach zapałką. – Co teraz?

– Ahlberg wysłał kilku swoich chłopaków, żeby popytali mieszkańców. Mógłbyś ich wesprzeć. Jak się pojawi Melander, omówimy wszystko z komendantem i Larssonem. Idź do Ahlberga, powie ci, co masz robić.

Kollberg dopił kawę i wstał.

– Idziesz ze mną?

– Nie, nie teraz. Przekaż Ahlbergowi, że gdyby mnie potrzebował, będę w hotelu.

Na górze, w swoim pokoju, Martin Beck zdjął marynarkę, buty i krawat i usiadł na łóżku. Wypogodziło się, po niebie płynęły białe obłoczki. Pokój rozjaśniło popołudniowe słońce.

Martin Beck wstał, uchylił okno i zaciągnął cienkie bawełniane zasłony. Potem się położył, splatając dłonie na karku.

Myślał o dziewczynie z mulistego dna jeziora Boren.

Kiedy przymknął oczy, widział ją taką, jak na zdjęciach. Była naga i bezbronna, o szczupłych ramionach, czarnowłosa, z pasemkiem włosów na szyi.

Kim była, co myślała, jakie miała życie? Kogo spotkała?

Była młoda i ładna. Na pewno ktoś ją kochał. Ktoś jej bliski, kto się teraz zastanawia, co się z nią dzieje. Na pewno miała przyjaciół, kolegów z pracy, rodziców, może rodzeństwo. Żaden człowiek, a zwłaszcza młoda piękna kobieta, nie jest aż tak samotny, żeby nikomu go nie brakowało.

Martin Beck długo się zastawiał, dlaczego nikt jej nie szuka. Współczuł tej dziewczynie, nie potrafił znaleźć odpowiedzi. A może powiedziała, że wyjeżdża? Jeśli tak, upłynie dużo czasu, zanim najbliżsi zaczną się niepokoić, gdzie się podziewa.

Pytanie: ile czasu?

Rozdział 5

Było wpół do dwunastej. Trzeci dzień pobytu Martina Becka w Motali. Wstał wcześnie i, jak się okazało, nie wiadomo po co. Teraz siedział przy biurku i przeglądał notatnik. Dwa razy wodził palcami po aparacie telefonicznym, powinien zadzwonić do domu, ale dał sobie z tym spokój.

Tak jak z wieloma innymi rzeczami.

Włożył kapelusz, zamknął pokój na klucz i zszedł na dół. Fotele w holu okupowali jacyś dziennikarze, na podłodze, w torbach, leżały aparaty fotograficzne i złożone statywy, przypięte rzemieniami. Pod ścianą przy wejściu stał dość młody fotograf. Z papierosem w kąciku ust podniósł leicę do oczu i patrzył przez wizjer.

Mijając ich, Martin Beck nasunął kapelusz na czoło, zgarbił się i przyspieszył kroku. Zrobił to odruchowo, bez żadnego rozmysłu, ale znalazł się jakiś reporter, którego to zirytowało, bo zdumiewająco kąśliwie zapytał:

– Szykuje się dzisiaj kolacyjka z grupą śledczą?

Martin Beck, nie zatrzymując się, wymruczał coś w odpowiedzi, sam nie wiedział co. Zanim otworzył drzwi, usłyszał trzask migawki.

Szybko ruszył chodnikiem, dopóki nie znalazł się poza zasięgiem obiektywu. Wtedy przystanął, niezdecydowany Wyrzucił na wpół wypalonego papierosa, wzruszył ramionami i po dziesięciu sekundach udał się na postój taksówek. Opadł na tylne siedzenie, palcem wskazującym prawej dłoni potarł nasadę nosa i zerknął w stronę hotelu. Spod ronda kapelusza zobaczył człowieka, który zagadnął go w holu. Stał przed wejściem i gapił się na taksówkę. Po chwili wzruszył ramionami i wszedł do hotelu.

Dziennikarze i ludzie z głównego wydziału zabójstw często zatrzymywali się w tym samym hotelu i po szybkich, udanych śledztwach ostatni wieczór spędzali na wspólnej, zakrapianej kolacji. Z czasem stało się to zwyczajem. Martin Beck, w odróżnieniu od wielu kolegów, nie był tym zachwycony.

Dzięki dwudniowemu pobytowi w Motali Martin Beck, mimo wątpliwych sukcesów, trochę poznał miasto. Na przykład nazwy ulic: Prästgatan, Drottninggatan, Östermalmsgatan, Borensvägen, Verkstadsvägen… Poprosił taksówkarza, żeby się zatrzymał przy moście, zapłacił i wysiadł. Oparł dłonie na balustradzie i patrzył na kanał przecinający długie zielone zbocze. Wyglądał jak schody. Przypomniał sobie, że taksówkarz nie napisał na rachunku trasy przejazdu, co przy wypłacie może się skończyć jakąś głupią awanturą, jeśli zrobi to własnoręcznie. Wystuka potrzebne dane na maszynie.

Tak będzie wiarygodniej.

Wciąż o tym myślał, wędrując północną ścieżką nad kanałem.

Rano spadł ulewny deszcz. Teraz było rześko. Przystanął w pół drogi. Pachniały polne kwiaty i trawa. Z takich doznań składało się jego dzieciństwo. Ich intensywność skutecznie przytłumił papierosowy dym, odór spalin i zobojętniała błona śluzowa.

Minął pięć śluz i ruszył nabrzeżem. W basenie i przy falochronie cumowało kilka łódek, na jeziorze Boren kołysały się dwie żaglówki. Pięćdziesiąt metrów od falochronu dudniła i siorbała pogłębiarka chwytakowa, pilnowana przez mewy, które zataczały nad nią duże koła. Kręcąc główkami, czekały, co też czerpak wyciągnie z dna. Ich czujność i zmysł obserwacji były godne podziwu, podobnie jak wytrwałość i optymizm. Martin Beck pomyślał, że przypominają Kollberga i Melandera.

Zatrzymał się na końcu falochronu. Tutaj leżała. Dokładniej mówiąc, tutaj położyli jej sponiewierane zwłoki na plandece, wystawiając na widok publiczny. Po kilku godzinach zabrało ją na noszach dwóch mężczyzn w ubraniach roboczych, w jakiś czas później pewien starzec najpierw ją fachowo rozpłatał i pociął, następnie jako tako pozszywał, po czym trafiła do lodówki w kostnicy. Martin Beck jej nie widział. Dobre i to.

Uświadomił sobie, że stoi z założonymi do tyłu rękami i kołysze się na stopach. Trudny do wytępienia, nieznośny nawyk z czasów, kiedy patrolował ulice. Wpatrywał się w skrawek ziemi, gdzie deszcz dawno temu zmył ślady kredy po pierwszych rutynowych oględzinach. Najwyraźniej upłynęło trochę czasu, bo w otoczeniu zaszły pewne zmiany. Przede wszystkim do basenu śluzy zmierzał z niezłą szybkością mały biały statek pasażerski.

Dwadzieścia obiektywów aparatów fotograficznych wzięło na cel pogłębiarkę, co spotkało się z rewanżem operatora. Wyszedł z kabiny i zrobił zdjęcie ciekawskim. Martin Beck śledził statek wzrokiem. Zauważył kilka szczegółów. Kadłubowi wprawdzie nic nie brakowało, za to maszt był odcięty, a pierwotnie wysoki, prosty i ładny komin zastąpił jakiś opływowy blaszany kołpak. Z siłowni parowej, gdzie powinny rozbrzmiewać rytmiczne dźwięki, dochodziły dziwne pomruki, prawdopodobnie z diesla. Pokłady okupowali turyści. Przeważnie starsi lub w średnim wieku, w słomkowych kapeluszach z kwiecistymi wstążkami.

Statek nosił nazwę „Juno”. Martin Beck przypomniał sobie, że Ahlberg wymienił ją podczas ich pierwszego spotkania.

Na falochronie i nad kanałem zebrało się wyjątkowo dużo ludzi. Niektórzy wędkowali, inni się opalali, ale większość przyglądała się statkowi.

Nareszcie Martin Beck miał powód, żeby się odezwać.

– Czy ten statek zawsze przypływa o tej porze?

– Tak, jeśli płynie ze Sztokholmu. Zawsze o wpół do pierwszej. A ten, który płynie z przeciwnej strony, jest później, tuż po czwartej. Spotykają się w Vadstenie. Tam przybijają do przystani.

– Sporo tu ludzi na brzegu.

– Przychodzą popatrzeć na statek.

– Zawsze jest ich tyle?

– Na ogół tak.

Mężczyzna, z którym rozmawiał, wyjął fajkę z ust i splunął do wody.

– To mi dopiero rozrywka – prychnął. – Gapić się na tabuny turystów.

Wracając wzdłuż kanału, Martin Beck znowu mijał biały statek, który z łagodnym chlupotem kołysał się w trzeciej śluzie. Dużo pasażerów zeszło na ląd. Niektórzy fotografowali statek, niektórzy tłoczyli się przed kioskami, żeby kupić proporczyki, widokówki i plastikowe suweniry made in Hongkong.

Martin Beck nie usiłował sobie wmawiać, że czas go nagli, i pojechał autobusem, tak jak mu nakazywał wrodzony szacunek do państwowych funduszy.

W holu nie zastał dziennikarzy, w recepcji nie czekała na niego żadna wiadomość. Wszedł do pokoju, usiadł przy stole i patrzył na Stora Torget. Właściwie powinien zajrzeć do komendy, ale był tam już dwa razy przed lunchem… Pół godziny później wybrał numer Ahlberga.

– Cześć! – Ahlberg nie krył radości. – Dobrze, że dzwonisz. Jest u nas komendant wojewódzki.

– I?

– Ma nietęgą minę. O szóstej będzie konferencja prasowa.

– Aha.

– Chce, żebyś przyszedł.

– Okej.

– Ściągniesz Kollberga? Nie zdążyłem mu o tym powiedzieć.

– A co z Melanderem?

– Jest z moimi chłopakami, coś sprawdza.

– Coś godnego uwagi?

– Nie.

– A co poza tym?

– Nic. Wojewódzki boi się prasy. Mam drugi telefon.

– No to cześć!

Martin Beck siedział przy stole i palił, dopóki nie skończyły mu się papierosy. Potem spojrzał na zegarek, wstał i wyszedł na korytarz. Minął dwoje drzwi, zatrzymał się przed trzecimi, zapukał i starym zwyczajem, cicho i błyskawicznie, wśliznął się do środka.

Kollberg czytał na łóżku jakąś popołudniówkę. Był bez butów i marynarki, w rozpiętej koszuli. Na nocnej szafce leżał służbowy pistolet i krawat.

– Spadliśmy na dwunastą kolumnę – oznajmił. – Ciężki jest los popaprańców.

– Kogo?

– Pismaków. „Bestialską zbrodnię w Motali spowija gęsta mgła. W nieprzeniknionych ciemnościach błądzi nie tylko miejscowa policja, ale również zadowoleni z siebie śledczy z głównego wydziału zabójstw”. Skąd oni to biorą?

Kollberg byl przy kości; jego pozorna apatia i jowialność niejednego wyprowadziły w pole.

– „Zapowiadało się na zwykłe, rutynowe dochodzenie, tymczasem wszystko się skomplikowało. Śledczy nabrali wody w usta, podjęli kilka tropów. Naga piękność z Boren”… Ech, pocałujta wójta. – Przebiegł oczami cały tekst i spuścił gazetę na podłogę. – Jasne, prawdziwa piękność. Krzywonoga dziewoja z tłustym zadkiem i mikrym cycem.

Martin Beck podniósł gazetę i machinalnie ją przeglądał.

– Miała za to dużą cipę – kontynuował Kollberg. – I to ściągnęło na nią nieszczęście.

– Widziałeś ją?

– No pewnie. A ty?

– Tylko na zdjęciach.

– A ja nie tylko. Jasna cholera!

– Co robiłeś po południu?

– Jak myślisz? Czytałem raporty. Kupa śmieci. To obłęd posyłać tylu chłopaków samopas. Każdy kleci coś po swojemu i widzi co innego. Niektórzy skrobią cztery strony o jednookim kocie i zasmarkanych dzieciakach, inni pewnie tylko na marginesie wspomnieliby o trzech trupach i bombie zegarowej. Każdy pyta, jak chce, i co mu ślina na język przyniesie.

Martin Beck milczał.

Kollberg westchnął.

– Powinni mieć formularze. To by zaoszczędziło co najmniej dwadzieścia pięć procent czasu.

– Yhm.

Martin Beck zaczął przeszukiwać kieszenie.

– Jak wiesz, nie palę – stwierdził radośnie Kollberg.

– Za pół godziny komendant wojewódzki ma konferencję prasową. Chce, żebyśmy przyszli.

– Aha. Na pewno będzie wesoło. – Kollberg wskazał na gazetę. – A gdybyśmy tak zadali kilka pytań pismakom? Przez cztery dni z rzędu ten sam gość pisze, że po południu sprawca zostanie ujęty. Akurat! Ofiara raz wygląda jak Anita Ekberg, innym razem jak Sophia Loren.

Usiadł na łóżku, zapiął koszulę i zawiązywał buty. Martin Beck podszedł do okna.

– Zanosi się na deszcz.

– Psiakrew!

Kollberg ziewnął.

– Jesteś zmęczony? – zapytał Martin Beck.

– Ostatniej nocy spałem dwie godziny. W świetle księżyca szukaliśmy po lasach tego typa z parafii Zygfryda.

– Jasne.

– I kiedy przez siedem godzin woziliśmy tyłki po pięknych turystycznych szlakach, ktoś raczył nam donieść, że przedwczoraj chłopaki z Klary zgarnęli gnojka w Berzelii Park. – Kollberg ubrał się i wsunął pistolet do kabury. – Coś taki zdołowany? Stało się coś?

– Nie…

– No to chodźmy. Prasa światowa czeka.

W sali, gdzie miała się odbyć konferencja, zebrała się chmara dziennikarzy. Prócz komendanta wojewódzkiego, komendanta motalskiego i Larssona zjawił się operator TV z kamerą i dwoma punktowcami. Ahlberga nigdzie nie było widać. Komendant wojewódzki siedział za stołem i w zamyśleniu przeglądał jakieś papiery. Sporo ludzi stało, nie starczyło krzeseł dla wszystkich. Tłoczyli się i mówili jeden przez drugiego. Szybko zrobiło się duszno. Martin Beck, który nie cierpiał tłumów, prześliznął się do tyłu i oparł plecami o ścianę, zajmując pozycję strategiczną między odpowiadającymi a pytającymi.

Po kilku minutach komendant wojewódzki powiedział coś do komendanta motalskiego, który zwrócił się do Larssona scenicznym szeptem, zagłuszającym wszystkie inne dźwięki:

– Gdzie się, u licha, podziewa Ahlberg?

Larsson chwycił za słuchawkę i czterdzieści sekund później Ahlberg wszedł do sali. Z zaczerwienionymi oczami, spocony, nerwowo wkładał marynarkę.

Komendant wojewódzki – wysoki, bardzo przystojny, nienagannie ubrany mężczyzna – wstał i lekko uderzył w stół wiecznym piórem.

– Drodzy panowie, cieszę się bardzo, że tylu z was mogło przyjść na naszą zaimprowizowaną naprędce konferencję. Widzę na sali przedstawicieli wszystkich mediów: prasy, radia i telewizji. – Skinął głową kamerzyście, prawdopodobnie jedynej osobie, którą rozpoznał. – Z ogromną przyjemnością chciałbym od razu zaznaczyć, że generalnie potraktowaliście tę przykrą i… delikatną sprawę w sposób niezwykle odpowiedzialny. Niestety, nie obyło się bez wyjątków, taniej sensacji i nieuprawnionych spekulacji, które nie powinny mieć miejsca w tak… drażliwym wypadku…

Kollberg ziewnął od ucha do ucha, nie myśląc o tym, żeby zasłonić usta dłonią.

– Chyba rozumiecie i chyba nie muszę tego podkreślać, że to śledztwo ma charakter szczególny i…

W drugim końcu sali błękitnooki Ahlberg spojrzał na Martina Becka z ponurą akceptacją.

–.. i że te… delikatne kwestie wymagają wyjątkowo delikatnego potraktowania…

Komendant wojewódzki mówił dalej. Martin Beck zajrzał przez ramię siedzącego przed nim dziennikarza; niepozbawiony artystycznych zdolności, rysował gwiazdę. Operator nie odrywał się od statywu.

– …i naturalnie nie chcemy, hm, nie chcemy i nie będziemy ukrywać, że jesteśmy wdzięczni za wszelką pomoc w tym… delikatnym śledztwie. Krótko mówiąc, potrzebujemy wsparcia społeczeństwa, czyli naszego Wielkiego Detektywa.

Kollberg ziewał. Ahlberg był załamany.

Martin Beck zdobył się w końcu na odwagę i baczniej przyjrzał zebranym. Rozpoznał trzech starszych dziennikarzy ze Sztokholmu i jeszcze dwóch. Większość była bardzo młoda.

– A teraz, drodzy panowie, szefostwo grupy dochodzeniowo-śledczej jest do waszej dyspozycji – zakończył komendant wojewódzki i usiadł.

Początkowo na pytania odpowiadał Larsson. Zadawali je głównie trzej młodzi, przekrzykujący się reporterzy. Martin Beck zwrócił uwagę, że niektórzy dziennikarze milczą i nie robią notatek. Ich postawa wobec szefostwa świadczyła o współczuciu i zrozumieniu. Fotoreporterzy ziewali. W sali było siwo od dymu papierosowego.

Pytanie: Dlaczego dopiero teraz zwołujecie konferencję prasową?

Odpowiedź: Szefostwo miało mnóstwo pracy. Poza tym pewne istotne fakty nie mogły i nie mogą być upublicznione z uwagi na dobro śledztwa.

Pytanie: Czy zatrzymanie to kwestia najbliższych dni?

Odpowiedź: Niewykluczone, ale chwilowo nie możemy udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

Pytanie: Czy na pewno macie jakieś rozeznanie w sytuacji?

Odpowiedź: Możemy powiedzieć tylko tyle, że działamy zgodnie z procedurami.

(Po tej zdumiewającej serii półprawd komisarz z pewnym zatroskaniem zerknął na komendanta wojewódzkiego, który nie odrywał wzroku od swoich paznokci.)

Pytanie: Pod adresem kilku moich kolegów padły słowa krytyki. Czy zdaniem szefostwa grupy dochodzeniowo-śledczej w sposób mniej lub bardziej zamierzony przeinaczyli fakty?

(Pytanie zadał notorycznie konfabulujący dziennikarz, ten sam, którego teksty wywarły niezatarte wrażenie na Kollbergu.)

Odpowiedź: Owszem.

Pytanie: A czy przypadkiem nie jest tak, że policja wystawiła nas do wiatru, odmawiając udzielenia jakichkolwiek rzeczowych informacji? Że z rozmysłem wysłała nas na szukanie dowodów na własną rękę?

Odpowiedź: Hrrm.

(Kilku trochę mniej wygadanych dziennikarzy nie kryło zniesmaczenia.)

Pytanie: Czy ustaliliście tożsamość ofiary?

(Komisarz Larsson dobitnym spojrzeniem przekazał pałeczkę Ahlbergowi, usiadł i z kieszonki na piersi demonstracyjnie wyjął cygaro.)

Odpowiedź: Nie.

Pytanie: Czy mogła być stąd, z miasta lub okolic?

Odpowiedź: To mało prawdopodobne.

Pytanie: Dlaczego?

Odpowiedź: Bo udałoby się nam ustalić jej tożsamość.

Pytanie: Czy to jedyny powód do przypuszczeń, że pochodzi z innej części kraju?

(Ahlberg spojrzał chmurnie na komisarza, którego bez reszty zaabsorbowało cygaro.)

Odpowiedź: Tak.

Pytanie: Czy badania dna koło falochronu przyniosły jakieś rezultaty?

Odpowiedź: Znaleźliśmy kilka przedmiotów.

Pytanie: Czy mogą mieć związek z tą zbrodnią?

Odpowiedź: Trudno powiedzieć.

Pytanie: Ile miała lat?

Odpowiedź: Od dwudziestu pięciu do trzydziestu.

Pytanie: Jak długo nie żyła, kiedy została znaleziona?

Odpowiedź: Też bardzo trudno powiedzieć. Od trzech do pięciu dni.

Pytanie: Rysopis, jaki podaliście, jest dość mętny. Czy nie można się było zdobyć na większą dokładność, żeby coś z tego wynikało?

Odpowiedź: Mamy już nowy rysopis. Bardzo proszę. Poza tym wyretuszowaliśmy trochę zdjęcie twarzy ofiary. Wykorzystajcie je.

(Ahlberg podniósł plik kartek i zaczął je rozdawać. W sali było duszno; pocili się.)

Pytanie: Czy miała jakieś znaki szczególne?

Odpowiedź: O ile nam wiadomo, nie.

Pytanie: To znaczy?

Odpowiedź: Po prostu nie miała żadnych znaków szczególnych.

Pytanie: Czy stan jej uzębienia wniósł coś nowego do sprawy?

Odpowiedź: Miała zdrowe zęby.

(Tu zapadła długa, dojmująca cisza. Martin Beck zauważył, że siedzący przed nim dziennikarz upiększa gwiazdę.)

Pytanie: Co zyskaliście dzięki odpytywaniu mieszkańców?

Odpowiedź: Opracowujemy materiał.

Pytanie: Czy istnieje taka ewentualność, że zwłoki wrzucono do wody w innym miejscu i że prądy przyniosły je w okolice falochronu?

Odpowiedź: Nie wydaje się to prawdopodobne.

Pytanie: Czy, reasumując, nie można by powiedzieć, że policja stanęła w obliczu zagadki?

Tym razem odpowiedział komendant wojewódzki:

– Większość przestępstw to w fazie początkowej zagadki.

Na tym konferencja się zakończyła.

Kiedy wychodzili z sali, jeden ze starszych dziennikarzy położył dłoń na ramieniu Martina Becka i spytał:

– Nic nie wiecie?

Martin Beck pokręcił głową.

W pokoju Ahlberga dwóch ludzi przedzierało się przez gąszcz raportów z wielkiej akcji odpytywania mieszkańców. Kollberg podszedł do biurka, rzucił okiem na kilka kartek i wzruszył ramionami.

Ahlberg zdjął marynarkę, powiesił ją na oparciu krzesła i zwrócił się do Martina Becka:

– Wojewódzki chce z tobą rozmawiać. Jest na sali.

Na sali przy stole siedzieli dwaj komendanci.

– Nie wydaje mi się, Beck – zaczął komendant wojewódzki – żeby wasza obecność była tu dalej niezbędna. Po prostu nie ma aż tylu obowiązków dla was trzech.

– Zgadzam się.

– Poza tym można je z powodzeniem wykonywać gdzie indziej.

– Chyba tak.

– Krótko mówiąc, nie chcę was zatrzymywać, zwłaszcza jeśli bylibyście bardziej potrzebni w innym miejscu.

– Ja też tak uważam – odezwał się komendant motalski.

– I ja – skwitował Martin Beck.

Uścisnęli sobie dłonie.

W pokoju Ahlberga nadal panowała cisza. Martin Beck jej nie zakłócił.

Po chwili wszedł Melander. Odwiesił kapelusz, przywitał się skinieniem głowy, podszedł do stolika, wkręcił papier w maszynę Ahlberga, wystukał kilka linijek, wykręcił, podpisał się i włożył kartkę do jeden z teczek na półce.

– Coś ważnego? – spytał Ahlberg.

– Nie.

Twarz Melandera pozostała bez wyrazu.

– Jutro wracamy do domu – powiedział Martin Beck.

– Świetnie – przyznał Kollberg i ziewnął.

Martin Beck ruszył do drzwi, odwrócił się i spojrzał na kolegę za biurkiem.

– Idziesz z nami do hotelu?

Ahlberg odchylił głowę i patrzył w sufit. Po chwili wstał i włożył marynarkę. W holu hotelowym pożegnali się z Melanderem.

– Ja już jadłem. Dobranoc.

Melander wyznawał wstrzemięźliwy tryb życia. Poza tym oszczędzał na dietach i żywił się przeważnie hot dogami, które popijał lemoniadą.

Trzej panowie usiedli w restauracji.

– Gordon dry z tonikiem – zaordynował Kollberg.

Martin Beck i Ahlberg zamówili po befsztyku, piwie i wódce. Kollberg wypił swojego drinka trzema haustami. Martin Beck wyjął rysopis i zaczął czytać.

– Idę do łóżka – powiedział Kollberg.

– Mógłbym cię o coś prosić?

– Zawsze.

– Chciałbym, żebyś napisał nowy rysopis, przeznaczony wyłącznie dla mnie. Coś w rodzaju charakterystyki osoby, nie zwłok. Szczegóły. Jak mogła wyglądać za życia. Nie spiesz się.

Kollberg milczał przez chwilę.

– Domyślam się, o co ci chodzi. Chciałbym dodać, że nasz przyjaciel Ahlberg podrzucił dzisiaj naszym światowym żurnalistom jedną fałszywkę. Otóż ofiara miała znamię. Na wewnętrznej stronie uda. Brązowe. W kształcie świnki.

– Nie widzieliśmy go – przyznał Ahlberg.

– Ale ja widziałem – stwierdził Kollberg i dorzucił na odchodne: – Nie łam się. Nie można widzieć wszystkiego. Zresztą od tej chwili to twoje morderstwo. Zapomnij, że mnie spotkałeś. Przywidziałem ci się, ot co. Cześć!

– Cześć!

Martin Beck i Ahlberg konsumowali w milczeniu.

– Powiesz o tym? – odezwał się wreszcie Ahlberg, nie odrywając wzroku od kieliszka.

– Nie.

– Ja też nie. Nigdy w życiu.

Pół godziny później pożegnali się.

W drzwiach do pokoju tkwiła złożona mała kartka. Martin Beck rozłożył ją i od razu poznał wyraźne, bardzo czytelne pismo Kollberga. Ponieważ znali się jak łyse konie, ani trochę się nie zdziwił.

Rozebrał się, umył w zimnej wodzie, włożył piżamę, wsunął spodnie pod materac, zgasił górne światło, zapalił lampkę i wszedł pod kołdrę.

„O kobiecie, która zaprząta Twoje myśli – napisał Kollberg – można powiedzieć, co następuje:

1. Miała (o czym wiesz) 167 centymetrów wzrostu, szaroniebieskie oczy i ciemnobrązowe włosy. Zęby zdrowe, nie przeszła żadnych operacji, ciało bez znaków szczególnych, nie licząc znamienia, usytuowanego wysoko po wewnętrznej stronie lewego uda, w odległości 4-5 centymetrów od pachwiny. Znamię brązowe, wielkości 10 öre, owalne, przypominające świnkę. W prywatnej opinii obducenta (którą od niego wymusiłem telefonicznie) miała 27-28 lat. Waga: około 56 kilo.

2. Budowa ciała: wąskie ramiona i szczupła talia, szerokie biodra i duża pupa. Przybliżone wymiary: 82-58-94. Uda: masywne i długie. Łydki: umięśnione, powyżej kostki tęgie, ale nie grube. Stopy bez wyraźnych deformacji, palce długie i proste, odcisków brak. Podeszwy stóp stwardniałe, jakby często chodziła boso, w sandałach lub gumowym obuwiu. Nogi mocno owłosione, przypuszczalnie rzadko wkładała rajstopy itp. Ustawienie nóg: na iksa, stopy na zewnątrz. Była przy kości, ale w normie. Szczupłe ręce. Małe dłonie, długie palce. Rozmiar buta: 37’.

3. Opalenizna: opalała się w dwuczęściowym kostiumie i w okularach przeciwsłonecznych, na stopach białe paski po rzemykach sandałów.

4. Narząd płciowy wydatny, bujne ciemne owłosienie. Piersi małe i obwisłe. Duże ciemnobrązowe brodawki.

5. Dość krótka szyja. Twarz bardzo wyrazista. Duże usta, pełne wargi. Ciemne proste krzaczaste brwi, rzęsy jaśniejsze, niezbyt długie. Nos raczej prosty, krótki i dość szeroki.

Żadnych kosmetyków. Paznokcie dłoni i stóp twarde, krótko obcięte, bez śladu lakieru.

6. W protokole obdukcji (który czytałeś) zwróciłem uwagę na kilka szczegółów. Nie miała dzieci i nie dokonała aborcji. Morderstwa nie popełniono w związku z konwencjonalnym stosunkiem (brak spermy). Na 3-5 godzin przed śmiercią jadła mięso, ziemniaki, truskawki i piła mleko. Nie chorowała, nie stwierdzono zmian organicznych. Nie paliła.

Zamówiłem budzenie na szóstą. Cześć!”

Martin Beck dwa razy przeczytał charakterystykę Kollberga, zanim ją położył na nocnej szafce. A potem zgasił lampkę i odwrócił się do ściany.

Kiedy zasnął, wstawał świt.

Rozdział 6

Kiedy wyjeżdżali z miasta, nad motalskim asfaltem unosiło się rozedrgane, gorące powietrze. Był wczesny ranek, na szosie żywego ducha. Kollberg siedział za kierownicą, Melander obok, a z tyłu Martin Beck; opuścił szybę, żeby wiatr owiewał mu twarz. Nie czuł się najlepiej, pewnie zaszkodziła mu kawa, którą wypił duszkiem, wciągając na siebie ubranie. Jego zdaniem, Kollberg prowadził źle, bo zrywami, ale tym razem postanowił to przemilczeć.

Melander tępo patrzył przez boczną szybę i przygryzał ustnik fajki.

Mniej więcej po czterdziestopięciominutowym milczeniu Kollberg zwrócił głowę na lewo, gdzie między drzewami połyskiwało jezioro.

– Boren – obwieścił. – Boren, Roxen i Glan. Tyle, kurde, zapamiętałem ze szkoły. Mniej więcej.

Odpowiedziała mu cisza.

W Linköpingu zatrzymali się przed jakąś kawiarnią. Martin Beck nie czuł się dobrze, poczekał na kolegów przy samochodzie. Śniadanie wprawiło Mełandera w lepszy humor, dzięki czemu panowie na przednich siedzeniach zamienili z sobą kilka słów. Martin Beck uparcie milczał. Nie chciało mu się gadać.

Ledwie dotarli do Sztokholmu, od razu pojechał do domu. Małżonka opalała się na balkonie. Toples. Na odgłos otwierających się drzwi zdjęła biustonosz z balustrady i wstała.

– Cześć! Jak ci tam było?

– Koszmarnie. Gdzie dzieci?

– Pojechały na pływalnię. Blady jesteś. Na pewno jadłeś byle co. Zrobię ci śniadanie.

– Jestem zmęczony. Nie mam ochoty na śniadanie.

– Uwinę się raz-dwa. Usiądź…

– Nie mam ochoty na śniadanie – powtórzył. – Chciałbym się zdrzemnąć. Obudź mnie za godzinę.

Kwadrans po dziewiątej poszedł do sypialni i zamknął drzwi. Kiedy go zbudziła, miał wrażenie, że spał kilka minut. Była za piętnaście pierwsza.

– Powiedziałem: „za godzinę”.

– Byłeś taki zmęczony. Dzwoni komisarz Hammar.

– Cholera.

Godzinę później siedział w jego gabinecie.

– Naprawdę do niczego nie doszliście?

– Nie. Nic nie wiemy. Absolutnie nic. Ani kim ona jest, ani gdzie została zamordowana i przez kogo. Jedyne, co wiemy, to jak i kiedy.

Hammar – piętnaście łat starszy od Martina Becka, dość tęgi, o gęstych siwych włosach i krzaczastych brwiach – położył dłonie na biurku i marszcząc czoło, przyglądał się paznokciom. Był przyzwoitym szefem, spokojnym, niemal ślamazarnym. Dobrze się rozumieli.

Komisarz Hammar splótł dłonie i spojrzał na Martina Becka.

– Bądź w kontakcie z Motalą. Przypuszczalnie jest tak, jak mówisz. Dziewczyna miała urlop, może wyjechała za granicę. Co najmniej po dwóch tygodniach będzie jej komuś brakowało. Zakładając, że miała trzy tygodnie wolnego. Ale jak najszybciej chciałbym zobaczyć raport.

– Zobaczysz dzisiaj po południu.

Martin Beck udał się do swojego pokoju, zdjął pokrowiec z maszyny, przez chwilę wertował kopie, które dostał od Ahlberga, i zabrał się do pisania. O wpół do szóstej zadzwonił telefon.

– Będziesz na kolacji?

– Raczej nie.

– Czy nie ma tam innych policjantów? – powiedziała małżonka. – Czy ty musisz zawsze wszystko robić? Co oni sobie myślą? Niby kiedy masz się spotykać z rodziną? Dzieci o ciebie pytają.

– Postaram się wrócić o wpół do siódmej.

Półtorej godziny później raport był gotowy.

– Idź do domu i prześpij się trochę – poradził Hammar. – Wyglądasz na zmęczonego.

Martin Beck był zmęczony. Pojechał do domu taksówką, zjadł kolację i położył się.

Zasnął natychmiast.

O wpół do drugiej w nocy obudził go dzwonek telefonu.

– Spałeś? Przepraszam, że cię budzę. Chciałem tylko powiedzieć, że wszystko się wyjaśniło. Wrócił.

– Kto?

– Holm, sąsiad. Jej mąż. Kompletnie się załamał. Zazdrość. Dziwne, co?

– Czyj sąsiad? O kim ty mówisz?

– Jak to o kim? No o tej babie ze Storängen. Chciałem ci to powiedzieć, żebyś nie zarywał nocy na rozmyślania… O rany, pomyliłem się?

– Tak.

– Psiakrew. Przecież to nie ty tam byłeś, tylko Stenström. Przepraszam. Do jutra!

– Fajnie, że zadzwoniłeś.

Martin Beck wrócił do łóżka, ale nie mógł zasnąć. Patrzył w sufit, słuchał pochrapywania żony, czuł pustkę i zniechęcenie.

Kiedy do sypialni zajrzało słońce, odwrócił się na bok i pomyślał, że następnego dnia zadzwoni do Ahlberga.

I zadzwonił. Następnego dnia i cztery lub pięć razy w ciągu tygodnia, niewiele jednak mieli sobie do powiedzenia. Pochodzenie dziewczyny wciąż stanowiło zagadkę. Gazety przestały się tą sprawą interesować, a Hammar przestał wypytywać co i jak.

Zgłoszone zaginięcia jej nie dotyczyły. Można było odnieść wrażenie, że dziewczyna nigdy nie istniała. Jakby wszyscy prócz Martina Becka i Ahlberga zapomnieli, że w ogóle ją widzieli.

Na początku sierpnia Martin Beck wziął tydzień urlopu, który spędził z rodziną na archipelagu sztokholmskim. Po powrocie czekały go rutynowe zajęcia. Był przybity i źle spał.

Którejś nocy pod koniec sierpnia leżał w łóżku i wpatrywał się w ciemność.

Późnym wieczorem zadzwonił Ahlberg. Z hotelu. Był lekko zawiany. Porozmawiali przez chwilę o morderstwie i zanim się rozłączyli, Ahlberg powiedział:

– Dorwiemy go, kimkolwiek i gdziekolwiek jest.

Martin Beck wstał i podreptał boso do dużego pokoju. Zapalił lampkę na biurku i spojrzał na model statku „Dania”. Wciąż brakowało takielunku.

Usiadł i wyjął z szuflady teczkę, gdzie przechowywał charakterystykę dziewczyny autorstwa Kollberga i odbitki, które niespełna dwa miesiące temu zrobił w Motali policyjny fotograf. Mimo że znał tę charakterystykę niemal na pamięć, przeczytał ją ponownie, powoli i dokładnie. Potem rozłożył przed sobą zdjęcia i długo im się przyglądał.

Kiedy zamknął teczkę i zgasił lampkę, pomyślał: Rozwiążę to, kimkolwiek i skądkolwiek była.

Rozdział 7

– Interpol, a niech mnie! – powiedział Kollberg.

Martin Beck milczał. Kollberg zerkał mu przez ramię.

– To z policji w Tuluzie. Jedna osoba zaginęła.

– Francuska policja. Parę lat temu szukałem u nich przez Interpol takiej jednej flamy z Djursholmu. Przez trzy miesiące nie dawali znaku życia, potem nagle dostałem cholernie długi list z Paryża. Nie zrozumiałem ani słowa, dałem to do tłumaczenia, a następnego dnia przeczytałem w gazecie, że znalazł ją szwedzki turysta. Znalazł, ha-ha! Urzędowała w słynnej na cały świat knajpie, gdzie przesiadują wszystkie szwedzkie kurwiszony…

– Le Dôme.

– Tak. Była w towarzystwie jakiegoś Araba, z którym mieszkała, i od pół roku prawie dzień w dzień przesiadywała w tej knajpie. Po południu odebrałem tłumaczenie i się dowiedziałem, że od trzech lat z hakiem nikt jej we Francji nie widział i że na bank jej tam nie ma. W każdym razie nie ma jej tam żywej. Napisali, że „normalne” zaginięcia wyjaśniają w dwa tygodnie i że w tym wypadku trzeba się, niestety, liczyć z popełnieniem przestępstwa.

Martin Beck złożył pismo, chwycił je za róg kciukiem i palcem wskazującym prawej dłoni i wrzucił do szuflady.

– Co tam nabazgrali? – spytał Kollberg.

– O dziewczynie z Tuluzy? Hiszpańska policja znalazła ją tydzień temu na Majorce.

– To wszystko? Krócej nie mogli? Po jaką cholerę tyle tu pieczątek i dziwacznych słów?

– No właśnie.

– Poza tym ta twoja panna pewnie jest Szwedką. Tak jak się wszystkim wydawało od początku. Ciekawe.

– Co?

– Że nikt jej nie szuka. Bez względu na to, kim była. Też czasami o niej myślę. – Ton jego głosu stopniowo się zmieniał. – Wkurza mnie to. Wkurza jak jasny gwint. Ile miałeś takich niewypałów?

– Razem z tym – dwadzieścia siedem.

– Będą następne.

– Na pewno.

– Tylko się tym za bardzo nie przejmuj.

– Jasne.

Dobre rady zdecydowanie łatwiej się daje, niż przyjmuje, pomyślał Martin Beck, wstał i podszedł do okna.

– Wracam do mojego zabójcy – powiedział Kollberg. – Nic, tylko beczy i zażera się kanapkami. Niezły ciąg zdarzeń, szkoda gadać. Najpierw trąbi litr wody mineralnej, potem szlachtuje siekierą kobietę i dzieciaki, potem próbuje podpalić dom i poderżnąć sobie gardło piłą do drewna, a potem leci na policję, beczy i narzeka na żarcie. Po południu wyślę go do czubków. Tak, życie jest piękne.

Kollberg wyszedł, trzaskając drzwiami.

Zieleń między komendą a hotelem w Kristinebergu zaczynała płowieć. Szare niebo zasnuwały deszczowe, strzępiaste chmury, drzewa już nie zachwycały bogactwem liści. Był dwudziesty dziewiąty września – nieodwołalna, bezapelacyjna jesień. Martin Beck z niechęcią spojrzał na do połowy wypaloną florydę. Pomyślał o swoich wrażliwych drogach oddechowych i pierwszym o tej porze roku katarze, który go niebawem dopadnie.

– Bidulko – powiedział cicho. – Kim ty jesteś?

Zdawał sobie sprawę, że z każdym dniem szanse maleją. Może nigdy się nie dowiedzą, kim była. I kto jest sprawcą. Chyba że zrobi to jeszcze raz. Kobieta, która leżała w słońcu na falochronie, miała przynajmniej twarz i ciało, i bezimienny grób. Morderca był pozbawionym konturów widmem. Nikim.

Ale widma nie mają żądz ani ostrych narzędzi, ani rąk dusiciela.

Martin Beck potrząsnął głową. Pamiętaj, pomyślał, że masz trzy najważniejsze dla policjanta cnoty. Rozumujesz logicznie, jesteś uparty i opanowany. Nic cię nie wyprowadzi z równowagi. W każde śledztwo angażujesz się wyłącznie zawodowo. Słowa takie jak „ohyda, okropieństwo, bestialstwo” może przystoją prasie, ale nie ma dla nich miejsca w twoim świecie pojęć. Mordercy to zwyczajni ludzie, tyle że bardziej nieszczęśliwi i nieprzystosowani. Ahlberg sprawiał wrażenie wyłącznie upartego.

– Psiakrew, psiakrew, psiakrew – mruknął, uderzając się pięścią w czoło.

Po chwili usiadł za biurkiem, obrócił się na krześle w lewo i patrząc na kartkę wkręconą w maszynę, usiłował sobie przypomnieć, co chciał napisać, zanim Kollberg pojawił się z pismem od Francuzów.

Sześć godzin później, za dwie piąta, włożył kapelusz i płaszcz i z nienawiścią pomyślał o zatłoczonym metrze. Wciąż padało, już czuł zatęchły odorek mokrych ubrań i klaustrofobiczny lęk przed zwartym, zbitym tłumem w wagonie.

Za minutę piąta przyszedł Stenström. Jak zwykle znienacka otworzył drzwi jednym szarpnięciem. Było to irytujące, ale całkiem znośne w porównaniu z pukaniem Melandera à la dzięcioł i ogłuszającym waleniem Kollberga.

– Mam wiadomość z wydziału od zaginionych dziewczyn. Musisz czym prędzej wysłać kartkę z podziękowaniami do ambasady amerykańskiej. Tylko oni stanęli na wysokości zadania.

Stenström przebiegł wzrokiem różowy pasek teleksu.

– Lincoln, Nebraska. A co było poprzednio?

– Astoria, Nowy Jork.

– Czy to oni przysłali nam rysopis na trzy strony i zapomnieli dodać, że to była Murzynka?

– Tak – potwierdził Martin Beck. Stenström wręczył mu teleks.

– Tu jest numer telefonu do faceta z ambasady. Chyba powinieneś zadzwonić.

Zadowolony, bo każdy powód oddalający widmo męczarni w metrze przynosił mu ulgę, znów usiadł za biurkiem. Ale, niestety, było już za późno. Pracownicy ambasady rozjechali się do domów.

Następnego dnia, w środę, była wyjątkowo paskudna pogoda. W porannej poczcie znalazła się informacja o zaginięciu dwudziestopięcioletniej pomocy domowej z miejscowości Räng w Skanii. Nie wróciła z urlopu.

Przed południem wysłano zredagowane kopie charakterystyki Kolłberga i podretuszowane zdjęcia do komendanta w Vellinge i detektywa porucznika Elmera B. Kafki, Homicide Squad, Lincoln, Nebraska, USA.

Po lunchu Martin Beck poczuł, że zaczynają mu puchnąć węzły chłonne, a wieczorem, kiedy wrócił do domu, miał kłopoty z przełykaniem.

– Jutro wydział zabójstw będzie musiał sobie poradzić bez ciebie – oznajmiła małżonka. – Już ja się o to postaram.

Otwierał usta, żeby jej odpowiedzieć, ale spójrżał na dzieci i zrezygnował.

– Masz zatkany nos – dodała triumfalnie. – I łapiesz powietrze jak okoń wyrzucony na brzeg.

Odłożył nóż i widelec, wymruczał „dziękuję za kolację” i zamknął się w pokoju, żeby rozwiązać kwestię takielunku. Dzięki temu zajęciu stopniowo odzyskiwał spokój. Pracował wolno i metodycznie, nie myśląc o niczym innym. Jeśli za ścianą ryczał telewizor, on tego nie zarejestrował. Po bliżej nieokreślonym czasie w progu stanęła córka. Naburmuszona, z balonową gumą do żucia na brodzie.

– Dzwoni do ciebie jakiś typek – obwieściła. – Jak zwykle w połowie Perry’ego Masona.

Cholera, pomyślał, muszę przenieść telefon.

Cholera, muszę się zająć wychowaniem dzieci.

Cholera, jak się rozmawia z trzynastolatką, która uwielbia The Beatles i już ma piersi?

Cicho wszedł do dużego pokoju, jakby przepraszał, że żyje, cielęcym spojrzeniem obrzucił zblazowaną twarz słynnego adwokata, która pojawiła się na ekranie, i wymknął się z telefonem do przedpokoju.

– Cześć! – odezwał się Ahlberg. – Wiesz, chyba coś mam.

– Tak?

– Pamiętasz, co mówiłiśmy o kursach statków po kanale? O tych, które przepływają tędy w lecie o wpół do pierwszej i o czwartej po południu?

– Pamiętam.

– W tym tygodniu próbowałem się w tym połapać, co i kiedy, statki towarowe, mniejsze łodzie i tak dalej, ale to praktycznie niemożliwe. Godzinę temu jeden z naszych chłopaków powiedział mi, że latem, w środku nocy, koło grobowca von Platena widział statek pasażerski, płynący na zachód. Daty nie zapamiętał, w ogóle o tym nie myślał, dopóki go nie spytałem. Patrolował ten teren tylko kilka razy. Potem miał urlop i o wszystkim zapomniał.

– O nazwie statku też?

– Nie, słuchaj, zadzwoniłem do przedsiębiorstwa żeglugowego w Göteborgu i dowiedziałem się, że to ma ręce i nogi. Powiedział, że statek nazywa się „Diana”, i podał mi namiary na kapitana. – Ahlberg zapalił zapałkę. – Skontaktowałem się z tym kapitanem. Doskonale pamiętał, chociaż wolałby o wszystkim zapomnieć. Najpierw przy Hävringe musieli przez trzy godziny czekać, aż się rozproszy gęsta mgła, a potem pękła jakaś rura parowa w silniku…

– W siłowni.

– Co?

– W siłowni. Nie w silniku.

– Tak czy inaczej, ponad osiem godzin zajęła naprawa w Söderköpingu. I z prawie dwunastogodzinnym opóźnieniem, po północy, minęli Borenshult. Nie przybili do Motali ani do Vadsteny, tylko od razu zacumowali w Göteborgu.

– Kiedy? Jaki to był dzień?

– Według kapitana drugi kurs po sobótkach, czyli z czwartego na piąty czerwca.

Zaległa dziesięciosekundowa cisza.

– Cztery dni, zanim ją znaleźliśmy – powiedział Ahlberg. – Jeszcze raz zadzwoniłem do faceta z przedsiębiorstwa żeglugowego, żeby się upewnić. Zapytałem, czy wszyscy, którzy byli na pokładzie, dotarli na miejsce. Nie bardzo wiedział, kto niby miał nie dotrzeć. Pewnie wziął mnie za wariata.

Znów zaległa cisza.

– Myślisz, że to coś znaczy? – odezwał się Ahlberg.

– Nie wiem – przyznał Martin Beck. – Może. W każdym razie odwaliłeś kawał dobrej roboty.

– Gdyby ci, którzy weszli na pokład, przybili do Göteborga, zapomnij o dobrej robocie. – W jego głosie pobrzmiewało rozczarowanie, przemieszane ze skrywaną satysfakcją. – Musimy wszystko dokładnie sprawdzić.

– Jasne.

– No to cześć!

– Cześć! Odezwę się.

Martin Beck stał przez chwilę ze słuchawką w dłoni, po czym zmarszczył czoło, jak lunatyk przemaszerował przez duży pokój, postawił telefon i wrócił za biurko, do modelu statku, ostrożnie zamknąwszy za sobą drzwi. Podniósł prawą dłoń do sztagu bezan-masztu i natychmiast ją opuścił.

Siedział tak co najmniej godzinę, dopóki małżonka nie zagoniła go do łóżka.

Rozdział 8

– Nie da się ukryć, że nie tryskasz zdrowiem – zauważył Kollberg.

Martin Beck czuł się podle. Miał katar, bolały go uszy i gardło, rzęziło w oskrzelach. Przeziębienie planowo wchodziło w najbardziej dokuczliwą fazę. Mimo to z rozmysłem je bojkotował, siedząc w pracy. Głównie zależało mu na uniknięciu niebywale troskliwej opieki, jaką niechybnie musiałby znosić, gdyby został w łóżku. Odkąd dzieci wyrosły, małżonka z hałaśliwym zapałem i maniakalną nadgorliwością postanowiła wczuć się w rolę pielęgniarki i jego regularne nawroty grypy stały się dla niej równie wielkim wydarzeniem jak urodziny i święta.

Poza tym z jakiegoś powodu sumienie nie pozwalało mu zostać w domu.

– Po co tu siedzisz w takim stanie?

– Nic mi nie jest.

– Niepotrzebnie tyle myślisz o tej sprawie. Nie pierwszy raz nam się nie udało. I nie ostatni. Dobrze o tym wiesz. Nic nam od tego nie ubędzie ani nie przybędzie. Dobry gliniarz. Czy to w ogóle ma jakieś znaczenie?

– Nie o tym myślę.

– Przestań medytować. To źle wpływa na moralność.

– Na moralność?

– Sam pomyśl, ile głupot przychodzi człowiekowi do głowy, kiedy ma za dużo czasu. Medytacja jest matką braku skuteczności – powiedział Kollberg i wyszedł z pokoju.

Tego dnia nic się nie działo. Martin Beck nudził się, kichał, odkrztuszał flegmę, odwalał szare, rutynowe obowiązki. Dwa razy zadzwonił do Motali, przede wszystkim po to, żeby pocieszyć Ahlberga, który doszedł do wniosku, że jego odkrycie jest niewiele warte, dopóki nie uda się go powiązać ze zwłokami w basenie śluzy.

– Wydaje mi się, że łatwo nadać czemuś przesadne znaczenie, kiedy się tyle czasu haruje jak wół bez żadnego rezultatu.

Ahlberg sprawiał wrażenie przegranego i skruszonego. Powiedział to przejmująco.

Zaginiona dziewczyna z Rängu wciąż się nie odnalazła. Ale to go nie martwiło. Miała sto pięćdziesiąt pięć centymetrów wzrostu, tlenione włosy i czesała się jak Bardotka.

O piątej pojechał taksówką do domu. Wysiadł przy stacji metra i ostatni odcinek pokonał pieszo, żeby uniknąć wykańczającej dyskusji o pieniądzach, która by się z pewnością rozpętała, gdyby małżonka przypadkiem zobaczyła go w taksówce.

Nie mógł jeść, wlał w siebie tylko kubek naparu z rumianku. Na wszelki wypadek, żeby go na dokładkę nie rozbolał brzuch. Potem się położył i prawie natychmiast zasnął.

Następnego dnia rano czuł się nieco lepiej. Że stoickim spokojem wypił gorącą wodę z miodem i zjadł sucharka. Rozmowa na temat jego stanu zdrowia i absurdalnych wymagań państwowego urzędu wobec swoich pracowników trochę się przeciągnęła, dlatego dotarł do Kristinebergu dopiero kwadrans po dziesiątej.

Na biurku leżał telegram.

Minutę później Martin Beck po raz pierwszy od ośmiu lat służby przekroczył próg gabinetu szefa, nie pukając do drzwi i lekceważąc czerwoną lampkę, która świadczyła o tym, że przełożony jest zajęty.

Wszędobylski Kollberg przysiadł na biurku i studiował plan jakiegoś mieszkania. Hammar był tam gdzie zawsze, na krześle, i wspierał głowę na rękach. Obaj spojrzeli na niego zdumieni.

– Dostałem telegram od Kafki.

– To cholernie śmieszny początek dnia – zauważył Kollberg.

– Tak się nazywa. Kryminalny z Lincoln w Ameryce. Zidentyfikował kobietę z Motali.

– Telegraficznie? – zdziwił się Hammar.

– Na to wygląda.

Martin Beck położył telegram na biurku, żeby wszyscy mogli przeczytać.

THAT’S OUR GIRL. ALL RIGHT. ROSEANNA MCGRAW, 27, LIBRARIAN. EXCHANGE OF FURTHER INFORMATIONS NECESSARY AS SOON AS POSSIBLE.

KAFKA, HOMICIDE.

– Roseanna McGraw – powiedział Hammar. – Bibliotekarka. Tego nie przewidzieliście. Lat dwadzieścia siedem. Szybka wymiana informacji i tak dalej…

– Miałem swoją teorię – przyznał Kollberg. – Myślałem, że ona była z Mjölby. Gdzie jest Lincoln?

– W Nebrasce, chyba gdzieś pośrodku – wyjaśnił Martin Beck. Hammar jeszcze raz przeczytał wiadomość.

– No to do roboty. Teraz to wygląda trochę lepiej. Ale jakim cudem znalazła się w Motali? – Zwrócił telegram Martinowi Beckowi. – Na pewno dowiemy się czegoś więcej z listu.

– To dla nas aż nadto – powiedział Kollberg. – Nie jesteśmy rozpuszczeni.

– Dobrze, dobrze, ale ty i ja mamy tu jeszcze coś do załatwienia.

Martin Beck wrócił do siebie. Chwilowe uczucie triumfu zaczęło się ulatniać. Trzy miesiące zajęło im zdobycie informacji, którą w dziewięćdziesięciu dziewięciu przypadkach na sto, mieli zwykle od ręki. Teraz pozostawało to, co najważniejsze.

Ambasada i komendant wojewódzki mogli poczekać. Martin Beck przysunął do siebie telefon i zadzwonił do Motali.

– Słucham – odezwał się Ahlberg.

– Znamy jej tożsamość.

– Na pewno?

– Raczej tak.

Ahlberg milczał.

– To Amerykanka z Lincoln w Nebrasce. Notujesz?

– Jasne.

– Nazywa się Roseanna McGraw. Literuję: Rudolf, Olof, Sigurd, Erik, Adam, Niklas, Niklas, Adam – i nazwisko: Martin, Cesar, Gustav, Rudolf, Adam, Wilhelm. Masz to?

– Yes.

– Miała dwadzieścia siedem lat, była bibliotekarką. Tyle wiem.

– Jak ci się to udało?

– Rutyna. Zaczęli jej poszukiwać. Nie przez Interpol, tylko przez ambasadę.

– Statek – powiedział Ahlberg.

– Co?

– Statek. Gdzie mógłby się bawić amerykański turysta, jak nie na jakimś statku. Albo na jachcie. Trochę tu tego pływa.

– Może nie była turystką.

– Racja. Od razu zabieram się do roboty. W ciągu dwudziestu czterech godzin dowiem się, czy znała kogoś w mieście albo czy tu mieszkała.

– Dobrze. Odezwę się, jak tylko będę miał więcej wiadomości.

Martin Beck zakończył rozmowę, kichając Ahlbergowi w ucho. Chciał go przeprosić, ale ten już się rozłączył.

Mimo bólu głowy, który nie ustępował, i zatkanych uszu czuł się świetnie. Jak długodystansowiec na sekundę przed startem. Niepokoiły go tylko dwie rzeczy. Morderca miał nad nim trzymiesięczną przewagę i nie było wiadomo, którędy pobiegł.

Niepewność i znaki zapytania nie przeszkodziły mu w zaplanowaniu najbliższych czterdziestu ośmiu godzin śledztwa, o którym mógł powiedzieć, że przyniesie określone rezultaty. To równie oczywiste jak piasek przesypujący się w klepsydrze.

Od trzech miesięcy praktycznie o niczym innym nie myślał. O chwili, kiedy dochodzenie ruszy z kopyta. Do tej pory błąkał się po bagnach w ciemnościach. Teraz wyczuł pod stopami pierwszą kępę trawy. Druga nie powinna być zbyt daleko.

Nie spodziewał się szybkich sukcesów. Gdyby Ahlberg się dowiedział, że kobieta z Lincoln pracowała w Motali, mieszkała u znajomych albo w ogóle tam przebywała, Martin Beck zdziwiłby się dużo bardziej, niż gdyby morderca wszedł do jego pokoju i położył na biurku niezbite dowody zbrodni.

Sporo sobie obiecywał po uzupełniających danych z USA. Myślał o najróżniejszych informacjach, które niebawem podeśle im kolega ze Stanów, i o uporczywym obstawaniu Ahlberga przy pozbawionej podstaw teorii, że kobieta przypłynęła statkiem. Logika podpowiadała, że ciało wyrzucono do wody z samochodu. Samochód był nowym bożkiem; spełniał większość funkcji, służył także do nielegalnego transportu zwłok.

Potem pomyślał o detektywie poruczniku Kafce. Ciekawe, jak wygląda i czy komisariat, w którym pracuje, jest taki sam jak na amerykańskich filmach.

Zastanawiał się, która teraz może być godzina w Lincoln, gdzie mieszkała ta kobieta, czyjej mieszkanie stoi puste, czy meble są przykryte białymi pokrowcami, czy w dusznym, ciężkim powietrzu unoszą się drobinki kurzu.

Uświadomił sobie, że jego wiedza geograficzna o Ameryce Północnej jest dość mglista.

Praktycznie nie mial pojęcia, gdzie leży Lincoln, a Nebraska była tylko jedną z wielu pustych nazw. Po lunchu poszedł do biblioteki i przyjrzał się mapie świata. Bez trudu odszukał Lincoln. Miasto rzeczywiście znajdowało się pośrodku stanu i pośrodku USA. Przypuszczalnie było duże, ale nie mógł tego sprawdzić, bo nie mieli żadnych książek z danymi o amerykańskich miastach. Za pomocą kieszonkowego kalendarzyka obliczył różnicę czasu. Siedem godzin. W Sztokholmie była wpół do trzeciej po południu, a w Lincoln wpół do ósmej rano. Pewnie Kafka leżał w łóżku i czytał poranną gazetę.

Postał jeszcze chwilę przed mapą, dotknął palcem czarnej kropki wielkości łebka od szpilki w południowo-wschodniej części stanu Nebraska, obok 100° W od Greenwich, i mruknął do siebie:

– Roseanna McGraw.

Powtórzył jej imię i nazwisko kilka razy, jakby chciał je sobie raz na zawsze zakarbować. Kiedy wrócił, Kollberg siedział na krześle przy biurku i łączył jego spinacze w niekończący się łańcuszek.

Zanim któryś z nich zdążył się odezwać, zadzwonił telefon.

– Tu centrala. Za trzydzieści minut będzie rozmowa ze Stanami Zjednoczonymi. Będziecie mogli odebrać?

Detektyw porucznik Elmer B. Kafka jednak nie leży w łóżku i nie czyta porannej gazety. To był pochopny wniosek.

– Z Ameryki! Ja cię kręcę – powiedział Kollberg.

Telefon zadzwonił trzy kwadranse później. Najpierw coś szumiało i mnóstwo telefonistek mówiło jednocześnie, potem dał się słyszeć zdumiewająco czysty, wyraźny głos.

– Yeah, Kafka speaking. That’s you, Mr Beck?

– Yes.

– You got my wire?

– Yes. Thank you.

– It’s all clear, isn’t it?

– Is there not any doubt about that it is the right women?

– Mówisz jak rodowity Amerykanin – zauważył Kollberg.

– Nope, sir, that’s Roseanna all right. I got her identified in less than one hour – thanks to your excellent description. I even double-checked it. Gave it to her girlfriend and that ex-boyfriend of hers down in Omaha. Both were quite sure. All the same, I’ve mailed photographs and some other stuff for you.

– When did she leave home?

– Beginning of May. Her idea was to spend about two months in Europę. It was her first trip abroad. As far as I know she was travelling alone.

– Do you know anything about her plans?

– Not very much. In fact no one here does. I can give you one clue. She wrote a post-card from Norway to her girlfriend, telling that she was to stay one week in Sweden, then proceeding to Copenhagen.

– Did she not write anything more?

– Well, she said something about boarding a Swedish ship. For some sort of lake cruise trough the country or something like that. That point was not very clear.

Martin Beck wstrzymał oddech.

– Mr Beck, are you still there?

– Yes.

Na linii wystąpiły zakłócenia.

– I understand she was murdered! – wrzasnął Kafka. – Did you get the guy?

– Not yet.

– I can’t hear you.

– In a short tirne, I hope, not yet.

– You shot him?

– I did what? No, no, not shot…

– Yeah, I hear, you shot the bastard! – krzyknął mężczyzna po drugiej stronie Atlantyku. – That’s great. I’ll give that to the papers here.

– You are misunderstanding!!! – wydarł się Martin Beck.

Jak cichy szelest pośród szumów i świstów usłyszał ostatnie słowa Kafki:

– Yeah, I understand petfectly well. I’ve got your name all right. So long. You’ll be hearing from me. Well done, Martin.

Martin Beck odłożył słuchawkę. Stał podczas całej rozmowy. Ciężko dyszał, na czole perlił się pot.

– Coś ty wyprawiał? – odezwał się Kollberg. – Myślisz, że jesteśmy połączeni z Nebraską rurą głosową?

– Na końcu było nie najlepiej słychać. Sądził, że zastrzeliłem mordercę. Miał to podać do gazet.

– Wspaniale. Jutro będziesz tam bohaterem dnia. Pojutrze dostaniesz honorowe obywatelstwo, a na Wigilię przyślą ci klucz do bram miasta. Pozłacany. Martin Spluwa, mściciel z Bagarmossen. Chłopaki skonają ze śmiechu.

Martin Beck wysiąkał nos i otarł pot z czoła.

– Co jeszcze powiedział ten twój szeryf? A może wyłącznie cię chwalił?

– Chwalił przede wszystkim ciebie. Za charakterystykę. Powiedział, że jest rewelacyjna.

– Był pewien, że osoba się zgadza?

– Tak, zdecydowanie. Skontaktował się z jej przyjaciółką i jakimś byłym adoratorem.

– Co jeszcze?

– Wyszła z domu w połowie maja. Miała spędzić dwa miesiące w Europie. Był to jej pierwszy wyjazd poza granice kraju. Wysłała pocztówkę z Norwegii do swojej przyjaciółki i napisała, że będzie tu przez tydzień, a potem pojedzie do Kopenhagi. Powiedział, że wysłał kilka jej zdjęć i kilka innych rzeczy.

– Czy to wszystko?

Martin Beck podszedł do okna i wyjrzał na zewnątrz. Obgryzł paznokieć kciuka.

– Napisała na pocztówce, że wybiera się na wycieczkę łodzią. Coś w rodzaju rejsu po Szwecji po jeziorach i wodach śródlądowych…

Odwrócił się i spojrzał na kolegę. Kollberg już się nie uśmiechał, a z jego oczu zniknął drażniący wyraz. Po chwili powiedział bardzo powoli:

– A więc przypłynęła łodzią kanalową. Nasz przyjaciel w Motali miał rację.

– Na to wygląda – powiedział Martin Beck.

Rozdział 9

Martin Beck wziął głęboki oddech, wychodząc ze stacji metra. Podróż z zatłoczonymi wagonami metra sprawiła, że jak zwykle poczuł się lekko chory.

Powietrze było czyste i lekkie, a znad Bałtyku wiał nad miastem świeży wietrzyk. Przeszedł przez ulicę i kupił paczkę papierosów w sklepie tytoniowym. Poszedł w stronę mostu Skepps i zatrzymał się, zapalił papierosa i stanął, opierając się łokciami o poręcz mostu. Statek wycieczkowy z angielską banderą stał zakotwiczony przy molo w oddali. Nie mógł rozróżnić nazwy, ale domyślił się, że to „Devonia”. Grupa mew piszczała, walcząc o jakieś śmieci, które zostały wyrzucone za burtę. Stał przez chwilę patrząc na statek, a potem ruszył w stronę molo.

Dwóch ponuro wyglądających mężczyzn siedziało na stosie drewna. Pierwszy próbował zapalić niedopałek papierosa w drewnianej podstawce, a kiedy mu się to nie udało, drugi, którego ręce mniej się trzęsły, próbował mu pomóc. Martin Beck spojrzał na zegarek. Pięć minut do dziewiątej. Pewnie są spłukani, pomyślał, inaczej czekaliby pod drzwiami sklepu monopolowego o tej porze.

Minął „Bore II”, który był zacumowany przy molo załadunkowym, i stanął na krawężniku naprzeciwko hotelu Reisen. Minęło kilka minut, zanim udało mu się przedrzeć przez niekończący się sznur samochodów i przedostać na drugą stronę ulicy.

Listy pasażerów na rejs „Diany” w dniu 3 lipca nie było w biurze wysyłkowym łodzi kanałowej. Było w biurze w Göteborgu, ale obiecali wysłać je tak szybko, jak to możliwe. Jednak natychmiast podano mu listę załogi i pozostałego personelu. Wychodząc zabrał ze sobą kilka broszur, które przeczytał w drodze powrotnej do biura.

Kiedy przybył, Melander już siedział na krześle dla gości.

– Cześć – powiedział Martin Beck.

– Dzień dobry.

– Cuchnie ta twoja fajka, ale co tam, siedź, siedź i zatruwaj powietrze, proszę bardzo. A może masz do mnie jakąś sprawę?

– Od palenia fajki nie umiera się tak szybko na raka. Podobno najbardziej szkodliwe są papierosy marki Floryda. Tak słyszałem. A tak w ogóle to jestem na służbie.

– Sprawdź American Express, pocztę, czeki, telefony, kontakty, no, sam wiesz.

– Chyba wiem. Przypomnij mi, jak ona się nazywała.

Martin Beck napisał na kartce „Roseanna McGraw” i wręczył ją Melanderowi.

– Graw. Ładnie. Różne rzeczy się graweruje. Na przykład na nagrobkach – zauważył Melander. – Jak to się wymawia? „Gru”? Jak „grób”?

Kiedy wyszedł, Martin Beck otworzył okno. Było chłodno, wiatr strącał liście z drzew. Po chwili zamknął okno, powiesił marynarkę na oparciu krzesła i usiadł za biurkiem.

Podniósł słuchawkę i wybrał numer sekcji zagranicznej. Jeśli zameldowała się w hotelu, powinna być w ich rejestrze. Nawet bez meldunku muszą ją mieć. Odczekał swoje, zanim ktoś się odezwał, potem czekał kolejne dziesięć minut, zanim dziewczyna znalazła, co trzeba. Roseanna McGraw mieszkała w Gillet od trzydziestego czerwca do drugiego lipca.

– Proszę to przysłać – zaordynował Martin Beck. Rozłączył się, natychmiast zadzwonił po taksówkę i włożył marynarkę. Wsunął do kieszeni wyretuszowane zdjęcie Roseanny McGraw i wyszedł z pokoju. Dziesięć minut później wysiadł na Brunkebergstorg, zapłacił za kurs i pchnął przeszklone drzwi hotelu.

W recepcji, przy kontuarze, stało sześciu mężczyzn. W klapach marynarek mieli identyfikatory i mówili jeden przez drugiego. Recepcjonista z nieszczęśliwą miną raz po raz rozkładał ręce. Zapowiadało się na dłuższą wymianę zdań.

Martin Beck usiadł w fotelu w holu. Czekał, dopóki recepcjonista czegoś tam uczestnikom kongresu nie wyperswadował i nie odprowadził do windy.

Potem ze stoickim spokojem kartkował listę gości, znalazł nazwisko na końcu strony i odwrócił ją do Martina Becka. Wpisała się ładnymi, równymi wersalikami. „Miejsce urodzenia: DENVER, COL. US. Miejsca zamieszkania: LINCOLN, NEBR. Ostatnie miejsce zamieszkania: NEBR. US”.

Martin Beck przejrzał listę gości, którzy wpisali się przed i po trzydziestym czerwca. Przed Roseanną McGraw wpisało się aż ośmioro Amerykanów. Sześcioro podało ostatnie miejsce zamieszkania w USA. Pierwsza osoba, Phyllis, nazwisko nieczytelne, wpisała „Przylądek Północny, Szwecja”. Druga – „Przylądek Północny, Norwegia”.

– Czy to była jakaś wycieczka? – spytał Martin Beck.

– Chwileczkę. – Recepcjonista przechylił głowę. – Nie, nie pamiętam, ale to bardzo prawdopodobne. Czasami zatrzymują się u nas amerykańskie grupy Przyjeżdżają z Narviku pociągiem.

Martin Beck pokazał mu zdjęcie.

– Nie, niestety. – Recepcjonista pokręcił głową. – Mamy tylu gości…

Choć nikt jej nie rozpoznał, wizyta przy Brunkebergstorg coś dała. Teraz Martin Beck wiedział, gdzie mieszkała, widział jej wpis, obejrzał pokój. Drugiego lipca opuściła hotel. A co było potem? – powiedział do siebie. – Gdzie się podziała?

Pulsowało mu w rozpalonych skroniach, bolało go gardło. Ciekawe, czy mam wysoką gorączkę…

Mogła wsiąść na statek w Sztokholmie wieczorem, w przeddzień rejsu. W broszurze firmy żeglugowej przeczytał, że noc poprzedzającą podróż można było spędzić na pokładzie. Coraz bardziej utwierdzał się w przekonaniu, że Roseanna była na „Dianie”, choć w dalszym ciągu nic konkretnego na to nie wskazywało.

Gdzie jest Melander? – pomyślał, sięgając po telefon. Już chciał wybrać numer, kiedy usłyszał charakterystyczne stukanie do drzwi.

W progu stanął Melander.

– Nie – zaczął – American Express odpada. Nic z tych rzeczy. Nic o niej nie wiedzą. Jeśli nie masz nic przeciwko, pójdę teraz coś zjeść.

Martin Beck nie miał i Melander wyszedł.

Zadzwonił do Motali, ale nie zastał Ahlberga.

Ból głowy się nasilił. Po bezskutecznym poszukiwaniu proszków postanowił poprosić o parę sztuk Kollberga. W drzwiach do jego pokoju zaniósł się paskudnym kaszlem i przez dłuższą chwilę nie był w stanie wykrztusić ani słowa.

Kollberg przekrzywił głowę i popatrzył na niego ze współczuciem.

– Charczesz głośniej niż osiemnaście dam kameliowych razem wziętych. Chodź, doktor cię obejrzy. – Zlustrował Martina Becka przez szkło powiększające. – Jeśli nie posłuchasz pana doktora, twoje dni będą policzone. Jedź do domu, połóż się i wychyl dwie szklanice grogu. Albo trzy. Z rumem jest najlepszy. Tylko to ci pomoże. A potem lulu i budzisz się jak nowo narodzony.

– Nie lubię rumu.

– Może być koniak. Nie przejmuj się Kafką. Jak się odezwie, zajmę się tym. Mój angielski jest excellent.

– Raczej się nie odezwie. Masz jakieś proszki od bólu głowy?

– Nie, ale mam pralinki.

Martin Beck wrócił do siebie. W pokoju było duszno, wolał jednak nie wietrzyć, żeby nie wpuszczać zimnego powietrza.

Ahlberga wciąż nie było, kiedy zadzwonił pół godziny później. Wyjął listę załogi „Diany”. Osiemnaście nazwisk i adresów różnych miejscowości w kraju. Sześć osób mieszkało w Sztokholmie, dwie osoby w Motali, dwóch adresów brakowało.

O wpół do czwartej postanowił posłuchać rady Kollberga. Uprzątnął biurko i włożył płaszcz i kapelusz.

W drodze do domu wstąpił do apteki po magnecyl.

W spiżarce znalazł resztki koniaku, wlał je do filiżanki bulionu i poszedł do sypialni. Kiedy chwilę później żona przyniosła soluks, już spał.

Następnego dnia obudził się wcześnie, ale wstał i ubrał się dopiero za kwadrans ósma. Czuł się znacznie lepiej, po bólu głowy nie było śladu.

O dziewiątej stanął w drzwiach służbowego pokoju. Na biurku leżała koperta z czerwoną nalepką „Express”. Nie zdejmując płaszcza, natychmiast ją otworzył.

W kopercie była lista pasażerów.

Od razu zobaczył jej nazwisko.

„McGraw, R., miss, USA: Singel cabin A7”.

Rozdział 10

– Wiedziałem, że mam rację – powiedział Ahlberg. – Czułem to. Ilu pasażerów było na statku?

– Według listy sześćdziesięciu ośmiu – odparł Martin Beck, zapisując liczbę na kartce.

– Są tam adresy?

– Nie, tylko narodowość. Zapowiada się niezły zasuw, zanim wszystkich odszukamy. Niektórych możemy, oczywiście, od razu skreślić. Na przykład dzieci i starsze panie. Ale dochodzi załoga. W sumie osiemnaście osób, ale mam ich namiary.

– Kafka ci powiedział, że podróżowała sama. Co o tym myślisz?

– Nie wydaje mi się, żeby ktoś jej towarzyszył. Zajmowała jednoosobową kajutę. Sądząc z planu, na rufie, na międzypokładzie.

– Nie ukrywam, że niewiele mi to mówi – przyznał Ahlberg. – Co prawda od lat widzę te statki w sezonie letnim kilka razy w tygodniu, ale mało o nich wiem. Nigdy na żadnym nie byłem. Wszystkie trzy wyglądają podobnie.

– Na pewno nie są identyczne. Myślę, że powinniśmy się przyjrzeć „Dianie”. Dowiem się, gdzie cumuje.

Martin Beck opowiedział Ahlbergowi o wizycie w hotelu Gillet, podał mu adresy oficera pokładowego i chiefa, którzy mieszkali w Motali, i obiecał, że zadzwoni, jak tylko zlokalizuje „Dianę”.

Po rozmowie z Ahlbergiem poszedł do szefa z listą pasażerów.

Hammar pogratulował sukcesu i poprosił, żeby jak najszybciej obejrzał statek. Listą zajmą się w tym czasie Kollberg i Melander.

Melander był średnio zachwycony perspektywą poszukiwania adresów sześćdziesięciu siedmiu ludzi rozrzuconych po całej kuli ziemskiej. Siedział w pokoju Martina Becka z kopią listy pasażerów w ręku i dokonywał wstępnych szacunków.

– Piętnaścioro Szwedów, w tym pięcioro Anderssonów, troje Johanssonów i troje Peterssonów. Wygląda obiecująco. Dwudziestu pięciu Amerykanów. Minus jeden, hm, to znaczy jedna. Dwanaścioro Niemców, czworo Duńczyków, czworo Anglików, jeden Szkot, dwóch Francuzów, dwóch Południowoafrykańczyków, których można łatwo znaleźć, kierując się dźwiękami tam-tamów, pięcioro Holendrów i dwóch Turków. – Wystukał tytoń z fajki do kosza i włożył listę do kieszeni. – Turcy na Kanale Götajskim – mruknął i wyszedł z pokoju.

Martin Beck zadzwonił do firmy żeglugowej. „Diana” cumowała w Bohus nad rzeką Göta, około dwudziestu kilometrów od Göteborga. Ktoś z göteborskiego biura miał się z nimi spotkać i oprowadzić po statku.

Zadzwonił do Ahlberga i poinformował, że po południu wyjeżdża ze Sztokholmu do Motali. Uzgodnili, że nazajutrz o siódmej rano wyruszą do Bohus, gdzie powinni być o dziesiątej.

Tym razem nie wracał do domu w godzinach szczytu, dzięki czemu wagony metra były niemal puste.

Małżonka chyba zaczęła rozumieć, ile dla niego znaczy ta sprawa, bo pozwoliła sobie tylko na nieśmiały protest, kiedy powiedział, że wyjeżdża. Posępnie milcząc, pakowała mu walizkę, a on udawał, że nie widzi jej demonstracyjnie kwaśnej miny. Przelotnie pocałował ją w policzek i wyszedł z domu na godzinę przed odjazdem pociągu.

– Nie zarezerwowałem ci pokoju w hotelu – powiedział Ahlberg, odbierając go z dworca w Motali. – Mamy naprawdę wspaniałą kanapę.

Tej nocy długo rozmawiali. Rano, kiedy zadzwonił budzik, byli mało przytomni. Ahlberg zadzwonił do zakładu kryminalistyki. Obiecali wysłać dwóch ludzi do Bohus.

Potem wsiedli do samochodu. Było chłodno i dżdżysto. Chwilę później zaczęło padać.

– Skontaktowałeś się z oficerem i z chiefem? – spytał Martin Beck, kiedy wyjechali z miasta.

– Tylko z chiefem. Nie było łatwo. Wszystko musiałem z niego wyciągać. Ale wygląda na to, że miał niewiele wspólnego z pasażerami. Nie widział ani nie słyszał nic, co mogłoby mieć związek z morderstwem. Podczas tego rejsu był potwornie zajęty, bo mieli awarię silnika… o, przepraszam, siłowni parowej. Wpadł w zły humor, ledwie wspomniałem o tym rejsie. Powiedział, że pomagało mu dwóch chłopaków, którzy potem zamustrowali się na jakiś statek pływający do Anglii i Niemiec.

– Ich też odszukamy. Trzeba będzie to sprawdzić w przedsiębiorstwach żeglugowych.

Deszcz się wzmógł, spływał strumieniami po szybie. W Bohus tak lało, że niewiele mogli zobaczyć. Miejscowość sprawiała wrażenie dość małej; kilka fabryk i ciąg zabudowań nad rzeką. Wolno ruszyli wzdłuż brzegu i wkrótce dostrzegli statki. Wydawały się porzucone, wyglądały upiornie. Dopiero kiedy podjechali bardzo blisko, mogli przeczytać nazwy namalowane czarną farbą.

Nie wychodząc z samochodu, wypatrywali mężczyzny z firmy żeglugowej. Wokół nie było żywego ducha, tylko kawałek dalej parkowało jakieś auto. Za kierownicą ktoś siedział i patrzył w ich stronę.

Zatrzymali się tuż obok. Mężczyzna opuścił szybę i coś krzyknął. Mimo szumu deszczu udało im się usłyszeć swoje nazwiska. Martin Beck skinął głową w odpowiedzi.

Mężczyzna przedstawił się i zaproponował, by nie zważając na deszcz, od razu wejść na pokład.

Był niski i przysadzisty. Kiedy ruszył przodem, prowadząc ich do „Diany”, wydawało się, że się toczy. Z pewnym wysiłkiem pokonał reling i czekał na nich, osłonięty skrzydłami mostku.

Potem otworzył drzwi od prawej burty i weszli do czegoś w rodzaju szatni. Po drugiej stronie, naprzeciwko, podobne drzwi prowadziły na pokład spacerowy. Po prawej, za dwojgiem przeszklonych drzwi, zobaczyli jadalnię. Między drzwiami wisiało ogromne lustro. Tuż obok lustra były strome schody, którymi zeszli dwa pokłady niżej, gdzie znajdowały się cztery duże kajuty i salon z obitymi brezentem kanapami. Niski mężczyzna pokazał im, jak można zasłaniać kanapy kotarami.

– Mogą tu spać pasażerowie pokładowi – wyjaśnił.

Wdrapali się na wyższy pokład. Były tutaj kabiny dla pasażerów i załogi, toalety i łazienki. W jadalni na międzypokładzie stało sześć okrągłych sześcioosobowych stołów, pod grodzią rufową był bufet, a obok mały pokój serwisowy z wyciągiem połączonym z kuchnią znajdującą się poniżej. Po drugiej stronie szatni była czytelnia z dużymi oknami widokowymi.

Kiedy wyszli na pokład spacerowy, deszcz niemal ustał. Ruszyli ku rufie. Od prawej burty było troje drzwi, pierwsze do pokoju serwisowego, drugie i trzecie do kajut. Po trapie na rufie wchodziło się na górny pokład i mostek kapitański. Koło trapu była kajuta Roseanny McGraw.

Drzwi kajuty wychodziły wprost na rufę. Mężczyzna otworzył je. Kajuta była mała, liczyła jakieś trzy metry na półtora, nie miała świetlika. Oparcie koi po podniesieniu tworzyło drugą, górną koję. Wyposażenia dopełniała zabudowana umywalka z mahoniową pokrywą, nad którą wisiało lustro i półeczka na przybory toaletowe. Na podłodze leżał przybity gwoździami dywan. Pod koją wygospodarowano miejsce na walizki, a za nią, w grodzi były wieszaki na ubrania.

Ledwie mieściły się tutaj trzy osoby, co dość szybko zauważył mężczyzna z firmy żeglugowej. Wyszedł, usiadł na skrzyni z pasami ratunkowymi i ze zmarszczonym czołem oglądał ubłocone gliną buty, dyndające nad pokładem.

Martin Beck i Ahlberg dokładnie przepatrzyli kajutę. Nie liczyli na znalezienie jakichkolwiek śladów obecności Roseanny; wiedzieli, że odkąd tu nocowała, mnóstwo razy już ją sprzątano.

Ahlberg ostrożnie położył się na koi i stwierdził, że trudno ją uznać za wygodne miejsce do spania dla dorosłej osoby.

Wyszli, nie zamykając za sobą drzwi, i przysiedli się do mężczyzny.

Kiedy w milczeniu patrzyli na kajutę, na przystań zajechał czarny samochód. Ludzie z kryminalistyki. Taszczyli dużą czarną torbę. Chwilę później zabrali się do pracy.

Ahlberg szturchnął Martina Becka w bok i wskazał na trap. Weszli na górny pokład. Były tam dwie szalupy, po jednej z każdej strony komina, i dwie skrzynie na pokładowe krzesła i koce. I to wszystko. Na mostku były dwie kajuty pasażerskie, schowek i kajuta kapitana za sterownią.

Martin Beck zatrzymał się przy trapie i wyjął rozkład kajut, który dostał w firmie żeglugowej. Z rozkładem w garści jeszcze raz obeszli statek. Kiedy wrócili na tylny międzypokład, niski mężczyzna tkwił na skrzyni i z zafrasowaną miną patrzył na dwóch policjantów, którzy na klęczkach wyciągali w kajucie gwoździe z dywanu.

Dopiero o drugiej czarny wóz policyjny ruszył ku Göteborgsvägen, wyrzucając spod kół strumienie błotnistej gliny. Technicy zabrali z kajuty wszystko, co się dało, czyli niewiele.

W ich ocenie na wyniki analizy nie trzeba będzie długo czekać.

Martin Beck i Ahlberg podziękowali pracownikowi firmy żeglugowej. Uścisnął im dłonie z przesadnym entuzjazmem, zadowolony, że nareszcie może się stąd wynieść.

Kiedy jego samochód zniknął za zakrętem, odezwał się Ahlberg:

– Jestem zmęczony i głodny. Przenocujmy w Göteborgu. Co ty na to?

Pół godziny później zaparkowali przed hotelem na Postgatan. Wzięli dwie jedynki, przez godzinę odpoczywali, a potem poszli na obiad.

Przy obiedzie Martin Beck opowiadał o statkach, a Ahlberg o podróży na Wyspy Owcze.

Żaden nie wspomniał o Roseannie McGraw.

Rozdział 11

Z Göteborga do Motali jedzie się na wschód drogą numer 40 przez Borås i Ulricehamn do Jönköpingu, gdzie trzeba skręcić na północ i europejską trójką dostać się do Ödeshög, potem drogą numer 50 minąć Tåkern i Vadstenę. I już jest Motala. Trasa liczy dwieście siedemdziesiąt kilometrów i tego ranka Ahlberg pokonał ją niemal w trzy godziny. Wystartowali o wpół do szóstej, bladym świtem, kiedy zamiatacze, roznosicielki gazet i nieliczni policjanci niepodzielnie panowali na lśniących od deszczu ulicach.

Mieli za sobą szmat płaskiej szarej szosy, zanim przerwali milczenie. Za Hindås Ahlberg odchrząknął i zapytał:

– Czy ty naprawdę myślisz, że to się stało w tej klitce?

– A gdzie miałoby się stać?

– Przecież dwadzieścia centymetrów obok, za ścianą, byli ludzie.

– Za grodzią.

– Co?

– Za grodzią, nie za ścianą.

– Ech.

– Z innymi tak blisko, musiałby powstrzymać ją od krzyku – powiedział Martin Beck dziesięć kilometrów później.

– Ale jak mógł ją powstrzymać? Musiało… trwać to jakiś czas?

Martin Beck milczał. Obaj myśleli o małej kajucie i jej spartańskich sprzętach. Obaj puścili wodze fantazji. Obu ogarnęło przykre uczucie bezsilności. Wyłowili z kieszeni papierosy i zapalili.

Martin Beck spojrzał na jezioro Asunden i pomyślał o Sturem Młodszym, który tam leżał, na zamarzniętej tafli, ciężko ranny w bitwie, i wkrótce potem zmarł. Na jego ranach igrały płatki śniegu, kreśląc wiekopomne aforyzmy o śmierci. Woskowożółtej, łagodnej, z wykrwawienia.

– Niektóre rany mogła odnieść po śmierci albo po utracie przytomności – powiedział, kiedy wjeżdżali do Ulricehamnu. – Świadczyłyby o tym wyniki obdukcji.

Ahlberg pokiwał głową. Obaj wiedzieli, że taki sposób myślenia wpływa na ich lepsze samopoczucie.

W Jönköpingu zatrzymali się na kawę. Martin Beck jak zwykle miał mdłości, ale nieco się ożywił.

W Grännie Ahlberg powiedział to, o czym obaj rozmyślali od godziny:

– Nie znamy jej.

– Yhm.

Martin Beck nie odrywał oczu od zasnutego mgłą, pięknego widoku na Visingsö Pera Brahego.

– Chodzi mi o to, że nie wiemy, kim była…

Ahlberg umilkł.

– Wiem, o co ci chodzi.

– Bo tak jest, prawda? Nie wiemy, jak żyła, jak się zachowywała, jaka była w relacjach z innymi ludźmi i tak dalej.

– Tak.

Kobieta leżąca na plandece miała imię, nazwisko, adres i zawód. I nic poza tym.

– Myślisz, że ludzie z kryminalistyki coś znajdą?

– Nie traćmy nadziei.

Ahlberg obrzucił Martina Becka przelotnym spojrzeniem. Nic dodać, nic ująć.

Najprawdopodobniej mogli liczyć tylko na to, że badania kryminalistyczne nie zniweczą hipotezy o miejscu zbrodni, której w ich mniemaniu dokonano w kajucie A7. Odkąd kobieta z Lincoln tam była, „Diana” miała na swoim koncie dwadzieścia cztery rejsy po kanale. A to znaczyło, że tyle razy kajutę dokładnie wysprzątano, że wielokrotnie prane ręczniki i pościel bezpowrotnie się przemieszały. Poza tym po Roseannie McGraw w kajucie nocowało od trzydziestu do czterdziestu osób, które – rzecz jasna – zostawiły swoje ślady.

– Trzeba przesłuchać świadków – powiedział Ahlberg.

– Yhm.

Osiemdziesiąt pięć osób, w tym przypuszczalnie jeden sprawca, a pozostałe – to ewentualni świadkowie, każdy z puzzlem tej wielkiej układanki. Osiemdziesiąt pięć osób rozrzuconych po świecie. Samo ich odszukanie to syzyfowa praca. O przesłuchaniach i zbiorczych raportach nie miał nawet odwagi pomyśleć.

– I znajomych Roseanny McGraw – dodał Ahlberg.

– Tak. Widzę tylko jeden sposób.

– Koleżka z Ameryki?

– Yhm.

– Jak on się nazywa?

– Kafka.

– Dziwnie. Jest dobry?

Martin Beck pomyślał o absurdalnej rozmowie telefonicznej sprzed kilku dni i po raz pierwszy tego ponurego dnia się uśmiechnął.

– Trudno powiedzieć – odparł, a w połowie drogi między Vadsteną a Motalą mruknął pod nosem: – Walizki, ubrania, przybory toaletowe, szczoteczki do zębów, upominki, paszport, pieniądze, czeki podróżne.

Ahlberg zacisnął dłonie na kierownicy, wbijając złowieszcze spojrzenie w tira, który wlókł się przed nimi od dwudziestu kilometrów.

– Przeczeszę kanał – powiedział. – Najpierw od Borenshult do portu. Potem na wschód od Boren. Śluzy są już sprawdzone, ale…

– Jezioro Vättern?

– Tak. Wtedy bylibyśmy bez szans. Jeśli, oczywiście, pogłębiarka nie zakopała wszystkiego w Boren. Czasami śni mi się ta piekielna maszyna, budzę się w środku nocy, siadam na łóżku i klnę jak szewc. Zona mówi, że zwariowałem. Biedactwo.

Ahlberg zatrzymał się przed komendą. Martin Beck spojrzał na niego z zazdrością, niedowierzaniem i szacunkiem.

Dziesięć minut później Ahlberg siedział za biurkiem, jak zwykle bez marynarki, i rozmawiał z zakładem kryminalistyki. Do pokoju wszedł Larsson, uścisnął mu rękę i pytająco uniósł brwi.

Ahlberg odłożył słuchawkę.

– Plamy krwi na materacu i dywanie. Dokładnie czternaście. Analizują.

Gdyby tych śladów nie było, teorię o kajucie A7 jako miejscu zbrodni można by między bajki włożyć.

Komisarz nie zauważył ulgi Martina Becka i Ahlberga. Nie miał pojęcia, jak bardzo ich zbliżyła wspólna wyprawa, podczas której porozumiewali się bez słów.

Znów uniósł brwi.

– To wszystko?

– I stare odciski palców – powiedział Ahlberg. – Niezbyt dużo. Porządnie tam sprzątają.

– Jedzie do nas komendant wojewódzki – poinformował Larsson.

– Oczywiście będzie mile widziany – skwitował Ahlberg.

– Inna opcja nie wchodzi w grę.

Martin Beck złapał pociąg do domu o 17.20. Przez Mjölby. Podróż trwała cztery i pół godziny, które spędził dość pracowicie, pisząc list do Ameryki. Kiedy dotarł do Sztokholmu, miał gotowy brudnopis. Nie był zachwycony, ale mówi się trudno. Zęby zyskać na czasie, pojechał taksówką do kolegów z najbliższego komisariatu, skorzystał z ich pokoju i przepisał list na maszynie. Kiedy go czytał, usłyszał wrzaski i przekleństwa pijaczków dobiegające z sąsiedniego pomieszczenia, gdzie byli poddawani rewizji, i głos policjanta:

– Spokojnie, panowie, tylko spokojnie.

Po raz pierwszy od dawna wrócił myślami do czasów, kiedy patrolował ulice i jak serdecznie nie znosił tej dołującej, cosobotniej śpiewki.

Za kwadrans jedenasta był na Vasagatan. Blaszana klapka skrzynki pocztowej opadła z trzaskiem.

Mimo mżawki bez pośpiechu minął hotel Continental i nowy dom towarowy. Zjeżdżając ruchomymi schodami na Centralny, zastanawiał się, czy Kafka, którego nie znał, dobrze go zrozumie.

Martin Beck był tak zmęczony, że zasnął w metrze już w okolicach Slussen, na co mógł sobie pozwolić, bo wysiadał na stacji końcowej.

Rozdział 12

Rano, dziesięć dni później, na biurku Martina Becka leżał list z Ameryki. Od razu go zauważył, zanim zamknął drzwi. Odwieszając płaszcz, w lustrze przy drzwiach zobaczył swoją twarz. Była chorobliwie blada, z ciemnymi workami pod oczyma, ale już nie z powodu grypy, tylko braku snu. Rozerwał dużą brązową kopertę i wyjął dwa protokoły przesłuchań, list napisany na maszynie i biogramy. Z ciekawością to przejrzał, powstrzymując się przed lekturą.

W biurze zleceń zażądał ekspresowego przekładu w trzech egzemplarzach. Potem przeniósł się piętro wyżej i otworzył drzwi do pokoju Kollberga i Melandera. Siedzieli biurko w biurko, odwróceni do siebie plecami, i pracowali.

– Zrobiliście przemeblowanie?

– Tylko tak możemy z sobą wytrzymać – odparł Kollberg.

Kollberg, podobnie jak Martin Beck, był blady i miał podkrążone oczy. Niewzruszony Melander wyglądał jak zwykle.

Przed Kollbergiem leżała żółta przebitka raportu. Przesuwając palcem po wersach, powiedział:

– Pani Lise-Lotte Jensen z Vejle, Dania, lat sześćdziesiąt jeden, mówi policjantowi, że podróż była czarująca, ziąb na pokładzie też był czarujący, dzień i noc padał deszcz i statek miał opóźnienie, a drugiej nocy, kiedy padało, zapadła na chorobę morską. Mimo to rejs był zachwycający i wszyscy pasażerowie cudowni. Tej cudownej dziewczyny ze zdjęcia nie może sobie przypomnieć. Na pewno nie siedziały przy jednym stole, ale kapitan był uroczy i jej mąż powiedział, że posiłki były przepyszne i arcyobfite, więc nie jest wykluczone, że innym pasażerom również nie udało się wszystkiego zjeść. Wspanialszą pogodę, nie licząc deszczowych dni, trudno sobie wyobrazić. Nie wiedzieli, że Szwecja jest taka piękna. Cholera, ja też tego nie wiedziałem. Często grali w brydża z przeuroczym małżeństwem, państwem Hoyt z Durbanu, z Afryki Południowej. Tylko kajuty były przyciasne i drugiego dnia wieczorem – tu coś mamy – na łóżku siedział duży owłosiony arachnida. Jej mąż zdobył się na odwagę, żeby go wynieść z kajuty. Zuch! Czy arachnida to seksualny maniak?

– Pająk – powtórzył Melander z fajką w zębach.

– Kocham Duńczyków. Nie zauważyli, nie widzieli ani nie słyszeli niczego niezwykłego. Na zakończenie policjant Toft z Vejle, który prowadził przesłuchanie, pisze, że w zeznaniu tej przemiłej pary raczej nie ma nic, co rzuciłoby nowe światło na sprawę. Mistrz puenty.

– Zobaczymy – bąknął Melander.

– Niech żyją bratnie narody – odburknął Kollberg, chwytając za dziurkacz.

Martin Beck, pochylony nad biurkiem, przeglądał papiery i mruczał coś pod nosem. Po dziesięciu pracowitych dniach udało im się namierzyć dwie trzecie pasażerów „Diany”. Skontaktowali się z czterdziestoma i otrzymali protokoły przesłuchań dwudziestu trzech osób. Wyniki okazały się mizerne. Jak dotąd wszyscy wiedzieli o Roseannie tylko tyle, że być może raz albo dwa zauważyli ją na pokładzie podczas rejsu.

Melander wyjął fajkę z ust.

– Karl-Åke Eriksson, członek załogi – powiedział. – Odszukaliśmy go?

Kollberg sprawdził na liście.

– Palacz. Nie, ale coś tam wiemy. Trzy tygodnie temu przemustrował się w biurze marynarki handlowej w Göteborgu. Na fiński frachtowiec. Zwróćcie uwagę na przedrostek „prze”.

Kollberg z dumą spojrzał na Martina Becka.

– Uhum – mruknął Melander. – Ma dwadzieścia dwa lata?

– Tak. Co miało znaczyć to „uhum”?

– Jego nazwisko nie jest mi obce. Też powinieneś je pamiętać. Ale wtedy tak się nie nazywał.

– Na pewno masz rację. Cokolwiek ci się przypomina – przyznał z rezygnacją Kollberg i zwrócił się do Martina Becka: – Ten sukinkot ma pamięć jak cyrkowy słoń. Jakbym dzielił pokój z segregatorem.

– Wiem.

– Który kopci najgorsze świństwo na świecie.

– Zaraz do tego wrócę – powiedział Melander.

– Jasne. Chryste, jaki jestem zmęczony – jęknął Kollberg.

– Za krótko śpisz.

– No.

– Powinieneś to zmienić. Ja śpię osiem godzin. Zasypiam, ledwie przyłożę głowę do poduszki.

– I co na to twoja żona?

– Nic. Zasypia jeszcze szybciej, czasami nie zdążymy zgasić światła.

– Klawo jak cholera. To nie dla mnie.

– Dlaczego?

– Nie wiem. Po prostu nie śpię.

– I co robisz?

– Leżę i myślę, jaki jesteś beznadziejny.

Kollberg zabrał się do przeglądania sterty listów. Melander wytrząsnął popiół z fajki i wpatrywał się w sufit. Martin Beck domyślił się, że właśnie wprowadza nowe dane do swojej kartoteki pamięci, gdzie zwykł przechowywać wszystko, co kiedykolwiek widział, czytał i słyszał.

Pół godziny po lunchu dziewczyna z biura zleceń przyniosła mu przekład. Martin Beck zdjął marynarkę, zamknął drzwi na klucz i zaczął czytać.

Najpierw list.

„Drogi Martinie, chyba rozumiem, o co ci chodzi. Protokoły przesłuchań, które Ci wysyłam, zostały spisane z taśmy magnetofonowej. Niczego nie poprawiałem ani nie skracałem. Sam będziesz mógł ocenić ten materiał. Jeśłi chcesz, mogę odszukać więcej osób, które ją znały, ale tych dwoje to, jak sądzę, jej najlepsi przyjaciele. Święcie wierzę, że złapiecie szatana, który to zrobił.

Kiedy wytropisz tego kundla (?), nie zapomnij dać mu stosowną pamiątkę również ode mnie. Załączam zestawienie wszystkich danych biograficznych, jakie udało mi się zgromadzić, i komentarz do protokołów.

Pozdrowienia, Elmer”

Martin Beck odłożył list i pochylił się nad protokołami.

„Przesłuchanie Edgara M. Mulvaneya w biurze oskarżyciela publicznego, Omaha, Nebraska, 11 października 1964 r. Przesłuchujący: porucznik Kafka. Świadek przesłuchania: sierżant Romney.

Kafka: Edgar Moncure Mulvaney, lat 33, zamieszkały przy East Street 12 w tym mieście. Z wykształcenia inżynier, od roku na etacie zastępcy kierownika w Northern Electrical Corporation, Omaha. Zgadza się?

Mulvaney: Tak, zgadza się.

Kafka: Nie jest pan przesłuchiwany pod przysięgą, pańskie zeznanie nie wymaga poświadczenia notariusza. Niektóre pytania będą dotyczyły intymnych szczegółów pańskiego życia prywatnego i może je pan uznać za nieprzyjemne. Celem przesłuchania jest uzyskanie wyjaśnień. Nic z tego, co pan powie, nie będzie upubłicznione ani wykorzystane przeciwko panu. Nie mogę pana zmusić do odpowiedzi, ale chciałbym podkreślić, że odpowiadając zgodnie z prawdą i wyczerpująco na wszystkie pytania, może się pan w znacznym stopniu przyczynić do tego, że osoby winne zabójstwa Roseanny McGraw zostaną schwytane i ukarane.

M: Zrobię wszystko, co w mojej mocy.

K: Jedenaście miesięcy temu mieszkał pan w Lincoln. I tam pan pracował.

M: Tak, na stanowisku inżyniera w komunalnym pionie technicznym, sekcja oświetlenia ulicznego.

K: Gdzie pan mieszkał?

M: Na Greenock Road 83. Dzieliłem mieszkanie z kolegą z pracy. Obaj nie byliśmy wtedy żonaci.

K: Kiedy poznał pan Roseannę McGraw?

M: Prawie dwa lata temu.

K: Czyli jesienią 1962?

M: Tak, w listopadzie.

K: W jakich okolicznościach się poznaliście?

M: Na przyjęciu u mojego kolegi z pracy, Johnny’ego Matsona.

K: Na imprezie?

M: Tak.

K: Czy Matson dobrze znał Roseannę McGraw?

M: Nie. To była impreza otwarta, mnóstwo ludzi przychodziło i wychodziło. Johnny znał ją przelotnie z biblioteki, w której pracowała. Zaprosił najróżniejsze osoby, Bóg jeden wie, skąd je wytrzasnął.

K: Jak pan poznał Roseannę McGraw?

M: Nie wiem, po prostu wpadliśmy na siebie.

K: Czy poszedł pan na imprezę, żeby poszukać sobie damskiego towarzystwa? (pauza) Proszę odpowiedzieć na pytanie.

M: Próbuję sobie przypomnieć. To możliwe, nie miałem wtedy nikogo na stałe. Ale raczej poszedłem tam dla zabicia czasu.

K: I co się wydarzyło?

M: Roseanna i ja poznaliśmy się przypadkiem. Rozmawialiśmy chwilę. Potem tańczyliśmy.

K: Ile razy?

M: Dwa pierwsze tańce. Impreza ledwie się zaczęła.

K: Więc poznaliście się na początku?

M: Tak.

K: I?

M: Zaproponowałem, żebyśmy wyszli.

K: Po dwóch tańcach?

M: Dokładnie w połowie drugiego.

K: I jak zareagowała miss McGraw?

M: Zgodziła się.

K: Tak po prostu?

M: Tak.

K: Co skłoniło pana do złożenia takiej propozycji?

M: Czy muszę odpowiadać?

K: Inaczej nasza rozmowa nie miałaby sensu.

M: Okej. Zauważyłem, że się podnieciła.

K: Podnieciła się? Jak? Seksualnie?

M: Oczywiście.

K: Jak pan to zauważył?

M: Nie (pauza) umiem tego wyjaśnić. Tak czy inaczej, to było bardzo wyraźne. Zauważyłem po jej zachowaniu. Nie potrafię tego opisać.

K: A czy pan też był podniecony seksualnie?

M: Tak.

K: Pil pan alkohol?

M: Góra jedno martini.

K: A miss McGraw?

M: Roseanna nie brała alkoholu do ust.

K: Wyszliście z przyjęcia. I co było potem?

M: Żadne z nas nie przyjechało na imprezę samochodem, więc złapaliśmy taksówkę i pojechaliśmy do niej, na 2 South Street 116, gdzie nadal mieszka. To znaczy mieszkała.

K: I zgodziła się jakby nigdy nic?

M: Wymieniliśmy kilka frazesów. Takie tam głupawe żarty. Jakie, nie pamiętam. Zresztą rozmowa ją nudziła.

K: Czy doszło do zbliżenia w taksówce?

M: Całowaliśmy się.

K: Nie opierała się?

M: Ani trochę. Powiedziałem, że się całowaliśmy. Liczba mnoga.

(Pauza)

K: Kto zapłacił za taksówkę?

M: Roseanna. Nie zdążyłem jej powstrzymać.

K: A potem?

M: Poszliśmy do niej. Piękne gniazdko. Pamiętam, że byłem zdziwiony. Miała mnóstwo książek.

K: Co robiliście?

M: No…

K: Doszło do współżycia?

M: Tak.

K: Kiedy?

M: Natychmiast.

K: Czy zechciałby pan o tym opowiedzieć, nie pomijając żadnego szczegółu?

M: O co panu, do cholery, chodzi? Co to ma być? Pytania do raportu Kinseya?

K: Przykro mi. Chciałbym się odwołać do początku naszej rozmowy. Mówiłem, że to może być ważne.

(Pauza)

K: Czy trudno panu sobie przypomnieć?

M: Nie, skąd!

(Pauza)

M: Dziwnie się czuję, donosząc na kogoś, kto nie zrobił nic złego i w dodatku nie żyje.

K: Rozumiem. Będę jednak nalegać, ponieważ potrzebujemy pańskiej pomocy.

M: No dobrze, niech pan pyta.

K: Weszliście do jej mieszkania. I co dalej?

M: Zdjęła buty.

K: A potem?

M: Całowaliśmy się.

K: A potem?

M: Poszła do sypialni.

K: A pan?

M: Poszedłem za nią. Chodzi panu o szczegóły?

K: Tak.

M: Rozebrała się i położyła.

K: Na łóżku?

M: Nie. Weszła pod kołdrę.

K: Była naga?

M: Tak.

K: Sprawiała wrażenie zawstydzonej?

M: Ani trochę.

K: Zgasiła światło?

M: Nie.

K: A pan?

M: A jak pan myśli?

K: I potem współżyliście ze sobą?

M: A co niby mieliśmy robić? Łupać orzechy? Przepraszam, ale…

K: Jak długo pan tam został?

M: Dokładnie nie pamiętam. Do pierwszej albo do drugiej. Potem poszedłem do domu.

K: I wtedy po raz pierwszy widział pan miss McGraw?

M: Tak, po raz pierwszy.

K: Co pan o niej myślał, kiedy pan wyszedł? Tamtej nocy i następnego dnia.

(Pauza)

M: Myślałem… najpierw pomyślałem, że to tania dziwka, chociaż nie sprawiała takiego wrażenia. Potem pomyślałem, że jest nimfomanką. Jedna myśl głupsza od drugiej. Teraz, kiedy się okazało, że nie żyje, nie chce mi się wierzyć, że mogłem tak o niej myśleć.

(Pauza)

K: Proszę mnie posłuchać, przyjacielu. Zapewniam, że zadawanie tych pytań jest dla mnie równie przykre, jak dla pana udzielanie odpowiedzi. Nigdy bym sobie na to nie pozwolił, gdyby nie było ku temu żadnego powodu. Niestety, jeszcze nie skończyliśmy.

M: Przepraszam, że się uniosłem. Nieswojo się tutaj czuję. Czysty obłęd. Tkwię w szklanej klatce i opowiadam o Roseannie, o której nigdy dotąd nikomu nie wspomniałem, dookoła latają gliniarze, magnetofon jest włączony, sierżant siedzi z boku i się gapi. Nie jestem cynikiem, zwłaszcza jeśli chodzi o…

K: Jack, opuść żaluzje i poczekaj na zewnątrz.

(Pauza)

Romney: Zegnam.

M: Przepraszam.

K: Nie ma pan za co przepraszać. Co się wydarzyło między panem a miss McGraw później, już po tym pierwszym spotkaniu?

M: Zadzwoniłem do niej po dwóch dniach. Nie miała ochoty się ze mną widzieć, powiedziała mi to wprost, ale chciała, żebym się do niej odezwał. Kiedy zadzwoniłem drugi raz – mniej więcej po tygodniu – zaprosiła mnie do siebie.

K: I…

M: Tak, spaliśmy ze sobą. I tak to się zaczęło. Zawsze spotykaliśmy się u Roseanny. Czasami raz w tygodniu, czasami dwa razy. Często w sobotę albo w sobotę i w niedzielę, kiedy mieliśmy wolne.

K: Jak długo trwał wasz związek?

M: Osiem miesięcy.

K: Dlaczego się zakończył?

M: Zakochałem się w niej.

K: Chyba czegoś nie rozumiem.

M: To właściwie bardzo proste. Prawdę mówiąc, szybko się w niej zadurzyłem. Pokochałem ją. Ale nigdy nie rozmawialiśmy o miłości, więc nic nie mówiłem.

K: Dlaczego?

M: Żeby jej nie stracić. A kiedy powiedziałem… to był koniec.

K: Jak to wyglądało?

M: Widzi pan, Roseanna była najuczciwszą dziewczyną, jaką kiedykolwiek poznałem. Dosyć mnie lubiła, lubiła się ze mną kochać, ale nie chciała ze mną żyć. Nigdy nie robiła z tego tajemnicy. Oboje świetnie wiedzieliśmy, po co się widujemy.

K: Jak zareagowała, kiedy pan wyznał jej miłość?

M: Zmartwiła się. Potem powiedziała: Będziemy się kochać jeszcze raz, a jutro stąd wyjdziesz i nie wrócisz. To koniec. Nie będziemy się krzywdzić.

K: Czy pan to zaakceptował?

M: Tak. Gdyby pan ją znał równie dobrze jak ja, zrozumiałby pan, że nie ma innego wyjścia.

K: Kiedy to się stało?

M: Trzeciego lipca ubiegłego roku.

K: I od tamtego dnia przestaliście się kontaktować?

M: Tak.

K: Czy kiedy byliście z sobą, spotykała się z innymi mężczyznami?

M: Tak i nie.

K: Inaczej mówiąc, odniósł pan wrażenie, że od czasu do czasu była z innymi?

M: Nie, nie odniosłem takiego wrażenia, ja to wiem. W marcu pojechałem na czterotygodniowy kurs do Filadelfii. Uprzedziła mnie, że nie mogę liczyć na jej… wierność. Kiedy wróciłem i ją o to zapytałem, powiedziała, że zrobiła to jeden raz, po trzech tygodniach.

K: Z kimś współżyła cieleśnie?

M: Tak. Piękne określenie, nie ma co! I, jak idiota, spytałem, z kim.

K: Co odpowiedziała?

M: Że to nie moja sprawa. Jasne, że nie moja, jeśli na to spojrzeć z jej perspektywy.

K: Przez osiem miesięcy, kiedy się spotykaliście, współżyliście cieleś… regularnie, czy tak?

M: Tak.

K: A jak spędzała wieczory i noce, kiedy nie byliście razem?

M: Samotnie. Lubiła samotność. Dużo czytała, poza tym pracowała wieczorami. Coś pisała. Co, nie wiem. Nie rozmawiała o tym ze mną. Widzi pan, Roseanna była bardzo niezależna. Poza tym mieliśmy inne zainteresowania. Oprócz jednego. Było nam ze sobą dobrze.

K: Skąd ta pewność, że była sama?

M: Bo… bywałem zazdrosny. Kilka razy, kiedy nie chciała się ze mną spotkać, obserwowałem jej dom. Dwa razy czekałem do rana.

K: Dawał jej pan pieniądze?

M: Nigdy.

K: Bo?

M: Od razu powiedziała, że nie chce moich pieniędzy. Ile razy gdzieś wychodziliśmy, zawsze płaciła za siebie.

K: A potem, kiedy przestaliście się spotykać?

M: Nie wiem. Nigdy jej już nie zobaczyłem. Krótko potem dostałem nową pracę i przeprowadziłem się tutaj.

K: Jakby pan opisał jej charakter?

M: Jak już mówiłem, była bardzo niezależna. Uczciwa. Pod każdym względem naturalna. Na przykład nigdy się nie malowała ani nie nosiła biżuterii. Przeważnie była spokojna i wyluzowana, chociaż… kiedyś mi powiedziała, że nie chce mnie widywać zbyt często, bo na pewno działałbym jej na nerwy. Tak reagowała na wszystkich ludzi, ale w naszym przypadku wolała tego uniknąć.

(Pauza)

K: Teraz zadam kilka bardzo intymnych pytań.

M: Proszę pytać. Odpowiem na wszystkie.

K: Czy orientuje się pan, ile razy byliście ze sobą?

M: Tak. Czterdzieści osiem.

K: Wie to pan tak dokładnie?

M: Tak. I mogę wyjaśnić dlaczego. Zawsze kiedy się spotykaliśmy i spaliśmy ze sobą, zaznaczałem to czerwonym kółkiem w biurowym kalendarzu. Zanim go wyrzuciłem, policzyłem dni.

K: Czy jej zachowania seksualne określiłby pan jako całkiem normalne?

M: Była rozbudzona seksualnie.

K: Czy miał pan wystarczające doświadczenie w tej dziedzinie, żeby to ocenić?

M: Jak się poznaliśmy, miałem trzydzieści jeden lat. Coś tam zdążyłem przeżyć.

K: Czy miała orgazm, kiedy byliście razem?

M: Tak, zawsze.

K: Czy mieliście kilka stosunków, jeden po drugim?

M: Nie. Nigdy. Nie czuliśmy takiej potrzeby.

K: Czy stosowaliście środki antykoncepcyjne?

M: Roseanna brała jakieś pigułki. Codziennie rano.

K: Czy rozmawialiście o seksie?

M: Nie, nigdy. Wiedzieliśmy, co trzeba.

K: Czy często mówiła o swoich wcześniejszych doświadczeniach?

M: Nigdy.

K: A pan?

M: Jeden raz. Była kompletnie niezainteresowana, więc dałem sobie z tym spokój.

K: O czym rozmawialiście?

M: O wszystkim. Najczęściej o codziennych sprawach.

K: Z kim się spotykała oprócz pana?

M: Z nikim. Miała jedną przyjaciółkę, koleżankę z biblioteki, ałe rzadko się widywały prywatnie. Jak już mówiłem, Roseanna była odludkiem.

K: Ale jednak wybrała się na przyjęcie, na którym się poznaliście.

M: Tak, żeby się z kimś przespać. Długo była… wstrzemięźliwa.

K: Jak długo?

M: Ponad sześć tygodni.

K: Skąd pan wie?

M: Bo mi powiedziała.

K: Czy trudno ją było zadowolić?

M: Mnie nie.

K: Czy była wymagająca?

M: Chciała zaspokojenia, jak wszystkie kobiety. Jeśli mnie pan rozumie…

K: Czy miała jakieś szczególne upodobania?

M: W łóżku?

K: Tak.

M: W Nebrasce nie obowiązuje prawo Harrisona, prawda?

K: Prawda, proszę się nie obawiać.

M: Zresztą to bez różnicy. Jedno, hm, upodobanie można by ewentualnie uznać za szczególne. Drapała.

K: Kiedy?

M: Praktycznie przez cały czas. Zwłaszcza podczas orgazmu.

K: Jak?

M: Jak?

K: Jak drapała?

M: Aha, już wiem. Obiema dłońmi, wszystkimi palcami. Paznokciami. Po plecach. Od bioder po kark. Do dzisiaj mam ślady. Pewnie zostaną mi do końca życia.

K: Czy różnicowała swoje praktyki seksualne?

M: Gratuluję słownictwa. Nie, nie różnicowała. Zawsze przyjmowała tę samą pozycję. Na plecach, z poduszką pod pupą, nogi szeroko rozłożone. Była absolutnie autentyczna, bezpośrednia i szczera. Chciała to przeżyć raz, intensywnie, długo, bez rozmieniania się na drobne, w swoim, naturalnym rytmie.

K: Rozumiem.

M: Najwyższy czas.

(Pauza)

K: Jeszcze jedno. Na podstawie tego, co pan powiedział, odniosłem wrażenie, że to pan zabiegał o podtrzymywanie waszych kontaktów. Pan dzwonił, a ona mówiła, czy chce się z panem spotkać, czy ma pan zadzwonić później. Innymi słowy, to od niej zależało, kiedy się zobaczycie.

M: Chyba tak.

K: Czy kiedykolwiek odzywała się pierwsza, prosząc o spotkanie?

M: Tak, kilka razy.

(Pauza)

K: Czy trudno było jej odmówić?

M: Tak.

K: Bardzo mi pan pomógł. Naprawdę. Dziękuję.

M: Mam nadzieję, że wszystko zostanie między nami. W ubiegłe Boże Narodzenie poznałem pewną kobietę, która w lutym została moją żoną.

K: Oczywiście. Przecież powiedziałem o tym na wstępie…

M: Okej, prosiłbym więc o wyłączenie magnetofonu.

K: Jasne”.

Martin Beck odłożył protokół i w zamyśleniu otarł chusteczką pot z czoła i dłoni. Zanim przystąpił do lektury drugiego protokołu, wyszedł do toalety, obmył twarz i wypił szklankę wody.

Rozdział 13

Drugi protokół był krótszy i odmienny w tonie.

„Przesłuchanie Mary Jane Peterson w kwaterze głównej policji, Lincoln, Nebraska, 10 października 1964. Przesłuchujący: porucznik Kafka. Świadek przesłuchania: sierżant Romney.

Romney: Mary Jane Peterson. Niezamężna, lat 28, zamieszkała przy 2 South Street 62. Pracuje w bibliotece miejskiej w Lincoln.

Kafka: Proszę usiąść, miss Peterson.

Peterson: Dziękuję. O co chodzi?

K: Mamy kilka pytań.

P: O Roseannę McGraw?

K: Tak.

P: Wiem tyle, co już powiedziałam. Przysłała mi pocztówkę. To wszystko. Wyciągnęliście mnie z pracy, żeby usłyszeć to samo?

K: Czy przyjaźniła się pani z miss McGraw?

P: Tak.

K: Czy mieszkałyście razem, zanim miss McGraw załatwiła sobie nowe lokum?

P: Tak, przez czternaście miesięcy. Przyjechała z Denver i nie miała się gdzie podziać. Zgodziłam się więc, żeby zatrzymała się u mnie.

K: Dzieliłyście się kosztami utrzymania?

P: Naturalnie.

K: Kiedy się wyprowadziła?

P: Przeszło dwa lata temu, wiosną 1962.

K: Ale nie przestałyście się spotykać?

P: Widziałyśmy się codziennie w bibliotece.

K: A wieczorami?

P: Rzadko. Miałyśmy dosyć swojego towarzystwa w pracy.

K: Co pani sądzi o charakterze miss McGraw?

P: De mortuis nil nisi bene.

K: Jack, zastąp mnie. Zaraz wrócę.

R: Porucznik Kafka zapytał o charakter miss McGraw.

P: Słyszałam i odpowiedziałam: De mortuis nil nisi bene. To po łacinie, a znaczy: O zmarłych należy mówić tylko dobrze.

R: Pytanie brzmiało: Jaki miała charakter?

P: Proszę o to zapytać kogoś innego. Czy mogę już iść?

R: Niech pani tylko spróbuje.

P: Matoł z pana. Czy nikt panu tego nie powiedział?

R: Gdybym – Boże uchowaj! – był na pani miejscu, liczyłbym się ze słowami.

P: Dlaczego?

R: Bo może mi się to nie podoba.

P: Ha-ha.

R: Jaki charakter miała miss McGraw?

P: Zapytaj o to kogoś innego, idioto.

K: Dziękuję, Jack. Miss Peterson?

P: Tak?

K: Dlaczego pani i miss McGraw przestałyście razem mieszkać?

P: Było nam za ciasno. Poza tym nie wydaje mi się, żeby to był pański interes.

K: Przyjaźniłyście się?

P: Oczywiście.

K: Mam tutaj raport policyjny z trzeciego dystryktu, zaprotokołowany w dzienniku 8 kwietnia 1962. Dziesięć po pierwszej w nocy lokatorzy budynku przy 2 South Street 62 donieśli o krzykach, głośnej wymianie zdań i głuchych odgłosach dochodzących z mieszkania na czwartym piętrze. Kiedy dziesięć minut później przybyli tam policjanci Flynn i Richardson, nie wpuszczono ich do środka. Drzwi otworzył im dozorca. W mieszkaniu zastali panią i miss McGraw. Miss McGraw była w szlafroku, a pani – w butach na obcasie i, jak to ocenił Flynn, białej sukni koktajlowej. Miss McGraw miała świeżą ranę na czole. W pokoju panował bałagan. Żadna z was nie chciała złożyć doniesienia i po przywróceniu porządku policjanci opuścili mieszkanie.

P: Po co pan to wyciąga?

K: Następnego dnia miss McGraw przeniosła się do hotelu, a tydzień później załatwiła sobie mieszkanie na tej samej ulicy, kilka przecznic dalej.

P: Zapytam jeszcze raz: Po co pan wyciąga tę skandaliczną historię? Spotkało mnie w związku z tym wystarczająco dużo nieprzyjemności.

K: Usiłuję panią przekonać o konieczności udzielania odpowiedzi na nasze pytania. Poza tym mówienie prawdy popłaca.

P: No dobrze, wyrzuciłam ją. W końcu to było moje mieszkanie.

K: Dlaczego ją pani wyrzuciła?

P: A jakie to ma dzisiaj znaczenie? Kogo obchodzi stara kłótnia między przyjaciółkami?

K: Wszystko, co dotyczy Roseanny McGraw, jest przedmiotem powszechnego zainteresowania. Jak pani zapewne zauważyła, dziennikarze prawie nic o niej nie wiedzą.

P: Czy chce pan przez to powiedzieć, że może pan o tym roztrąbić w gazetach?

K: Ten raport jest jawny.

P: To ciekawe, czemu do tej pory nie trafił do prasy.

K: Po części może dlatego, że obecny tutaj sierżant Romney pierwszy do niego dotarł. Ale z chwilą kiedy go odeśle do centralnego archiwum, każdy będzie mógł się z nim zapoznać.

P: A jeśli nie odeśle?

K: To zmienia postać rzeczy.

P: Czy protokół tego przesłuchania też jest jawny?

K: Nie.

P: Na pewno?

K: Tak.

P: Okej, co chce pan wiedzieć? Tylko szybko, zanim dostanę ataku histerii.

K: Dlaczego zmusiła pani miss McGraw do wyprowadzki?

P: Dlatego że mnie ośmieszyła.

K: W jaki sposób?

P: Roseanna była dziwką. Goniła się jak suka. Powiedziałam jej to.

K: Jak zareagowała?

P: Drogi poruczniku, Roseanna nie reagowała na takie drobiazgi. Zlekceważyła to. Jak zwykle leżała nago na łóżku i czytała jakiegoś filozofa. Popatrzyła na mnie z politowaniem i niedowierzaniem.

K: Czy miała wybuchowy temperament?

P: Była pozbawiona temperamentu.

K: I to było bezpośrednim powodem tak gwałtownego rozstania?

P: Niech pan zgadnie. Nawet pan powinien mieć odrobinę wyobraźni.

K: Mężczyzna?

P: Bydlak, z którym się przespała, kiedy ja czekałam na niego w zapadłej dziurze, trzydzieści kilometrów od domu. Nie wiedzieć czemu głupek zrozumiał, że ma po mnie przyjechać. Kiedy przyjechał, już mnie nie zastał. Ale, naturalnie, zastał Roseannę. Ona zawsze była w domu. I stało się, co się stało. Na szczęście wyniósł się, zanim wróciłam. Inaczej szyłabym teraz worki w Sioux City.

K: Skąd się pani dowiedziała, co zaszło?

P: Od Roseanny. Ona nigdy nie kłamała. Dlaczego to zrobiłaś? Najdroższa Mary Jane, ja tego chciałam. Poza tym myślała logicznie. Najdroższa Mary Jane, to przecież dowodzi, że nie można mu ufać.

K: Czy nadal obstaje pani przy tym, że byłyście przyjaciółkami?

P: Tak. Wiem, że to dziwne. Jeśli Roseanna w ogóle miała jakąś przyjaciółkę, to byłam nią ja. Lepiej się zaczęło między nami układać, kiedy się wyprowadziła i nie siedziałyśmy sobie na głowie dwadzieścia cztery godziny na dobę. Odkąd się tu pojawiła – po studiach – zawsze była sama. Trochę wcześniej zmarli jej rodzice, prawie jednocześnie. Nie miała rodzeństwa, krewnych ani przyjaciół. I nie miała pieniędzy. Były jakieś zawirowania ze spadkiem, ciągnęło się to bardzo długo. W końcu coś dostała, zaraz po załatwieniu sobie mieszkania.

K: Jak określiłaby pani jej charakter?

P: Wydaje mi się, że miała coś w rodzaju kompleksu niezależności, który bardzo dziwnie się manifestował. Na przykład byle jak się ubierała. Stawiała to sobie za punkt honoru. Chciała wyglądać okropnie. Szczytem elegancji w jej wydaniu były obcisłe rybaczki i zaluźne, powyciągane swetry. Od biedy wbijała się w sukienkę, kiedy szła do pracy. Miała mnóstwo dziwactw. Biustonosz wkładała od wielkiego dzwonu, mimo że przydałby się jej bardziej niż komukolwiek. Nie znosiła obuwia. Mówiła, że w ogóle nie lubi ciuchów. Jak miała wolne, całymi dniami latała nago po mieszkaniu. Nigdy nie widziałam jej w koszuli nocnej ani w piżamie. Potwornie mnie to wkurzało.

K: Czy była niechlujna?

P: Tylko w kwestii wyglądu. Jestem pewna, że dokładnie to sobie obmyśliła. Udawała, że nie ma pojęcia o istnieniu kosmetyków, fryzjerek i nylonowych pończoch. Ale w innych sprawach była niemal pedantyczna, zwłaszcza jeśli chodzi o książki.

K: Czym się interesowała?

P: Dużo czytała. Coś pisała, ale proszę mnie nie pytać co, bo nie wiem. Latem często gdzieś przepadała. Mówiła, że lubi długie spacery. Można było w to wierzyć albo nie. I rajcowali ją mężczyźni. Niczym więcej się nie interesowała.

K: Czy miss McGraw była atrakcyjna?

P: Ależ skąd! To chyba oczywiste po tym, co powiedziałam. Miała hopla na punkcie facetów, i tyle.

K: Czy nie była w żadnym stałym związku?

P: Po wyprowadzce związała się z kimś od dróg. Mniej więcej na pół roku. Widywałam go przy różnych okazjach. Bóg jeden wie, ile razy go zdradziła. Pewnie ze sto.

K: Czy kiedy mieszkałyście razem, często sprowadzała mężczyzn?

P: Tak.

K: To znaczy?

P: Nie rozumiem.

K: Kilka razy w tygodniu?

P: No nie. Bez przesady.

K: Jak często? Proszę odpowiedzieć.

P: Tylko nie tym tonem, dobrze?

K: Mój ton, moja sprawa. Jak często sprowadzała mężczyzn?

P: Raz lub dwa razy w miesiącu.

K: Za każdym razem innych?

P: Nie wiem. Nie zawsze ich widziałam. Przeważnie wcale. Miewała okresy samotności. Czasami korzystała z okazji, kiedy na przykład wychodziłam potańczyć.

K: Czy miss McGraw nie dotrzymywała pani towarzystwa?

P: Nigdy. Nawet nie wiem, czy umiała tańczyć.

K: Czy może pani podać imię i nazwisko któregoś z jej mężczyzn?

P: Był taki niemiecki student. Przychodził do biblioteki. To ja ich z sobą poznałam. Chyba nazywał się Mildenberger. Uli Mildenberger. Przyprowadziła go do domu trzy albo cztery razy.

K: Długo to trwało?

P: Miesiąc, może pięć tygodni. Codziennie do niej dzwonił. Poza tym na pewno spotykali się w innych miejscach. Mieszkał w Lincoln kilka lat, a tej wiosny wrócił do Europy.

K: Jak wyglądał?

P: Był przystojny. Wysoki, postawny blondyn.

K: Czy panią też coś z nim łączyło?

P: A co to pana obchodzi?!

K: Ilu mężczyzn było u niej, kiedy mieszkałyście razem?

P: Sześciu, może siedmiu.

K: Czy miss McGraw pociągał jakiś określony typ mężczyzn?

P: Pod tym względem była absolutnie normalna. Podobali jej się przystojni i męscy Przynajmniej z wyglądu.

K: Co pani wie o jej podróży?

P: Tylko tyle, że planowała ją od dawna. Chciała popłynąć statkiem do Europy, tam pojeździć przez miesiąc, żeby jak najwięcej zobaczyć, a potem gdzieś się zatrzymać, na przykład w Paryżu albo w Rzymie. Dlaczego pan o to pyta? Przecież policja zastrzeliła jej zabójcę.

K: Niestety, ta informacja okazała się fałszywa. Wyniknęła z pewnego nieporozumienia.

P: Czy mogę wreszcie stąd wyjść? Praca na mnie czeka.

K: Jak pani zareagowała na wiadomość o tym, co spotkało miss McGraw?

P: Oczywiście byłam zszokowana, ale niezbyt zaskoczona.

K: Dlaczego niezbyt zaskoczona?

P: Jeszcze pan pyta? Z jej podejściem do życia…

K: To wystarczy. Zegnam, miss Peterson.

P: Chyba nie zapomni pan o danej obietnicy?

K: Niczego nie obiecywałem. Jack, możesz już wyłączyć magnetofon”.

Martin Beck odchylił się na obrotowym krześle, podniósł lewą dłoń do ust i przygryzł środkowy staw palca wskazującego. Po chwili wziął ostatnią już kartkę z Lincoln i pobieżnie, w roztargnieniu, przeczytał komentarz Kafki.

„Roseanna Beatrice McGraw, ur. 18 maja 1937 w Denver, Kol. Ojciec: farmer. Nieduża farma 30 km od Denver. Wykształcenie: college w Denver, potem trzy lata na Uniwersytecie Kolorado. Oboje rodzice zmarli jesienią 1960. Spadek, ok. 20 tys. dolarów, wypłacony w lipcu 1962. Miss McGraw nie zostawiła testamentu i, o ile nam wiadomo, nie ma spadkobierców.

Wiarygodność świadków. Odniosłem wrażenie, że Mary Jane Petereson przemilczała kilka szczegółów, które mogłyby zaszkodzić jej reputacji. Zeznanie Mulvaneya miałem okazję po części zweryfikować. Informacja, że R. McG. spotkała się tylko z jednym mężczyzną w okresie listopad 1962 – lipiec 1963, wydaje się prawdziwa. Świadczyłby o tym zapisek w dzienniku, który znalazłem w jej mieszkaniu. Było to 22 marca, inicjały mężczyzny to U.M. (Uli Mildenberger?). Zawsze odnotowywała swoje kontakty tak samo: data plus inicjały. W wypowiedziach Mulvaneya nie doszukałem się kłamliwych lub fałszywych stwierdzeń.

O świadkach. Mulvaney ma ok. 185 cm wzrostu, dobrze zbudowany, oczy niebieskie, ciemny blondyn. Wydaje się uczciwy i nieco naiwny. Mary Jane Peterson to wystrzałowa cizia (quite a girl), szykowna i elegancka. Wyjątkowo szczupła i zgrabna. Oboje nienotowani, nie licząc tej śmiesznej awantury w 1962”.

Martin Beck włożył marynarkę, otworzył zamek w drzwiach i wrócił za biurko. Porozkładał papiery Kafki na blacie, wsparł czoło na dłoniach i siedział bez ruchu.

Rozdział 14

Martin Beck podniósł wzrok znad protokołu przesłuchania, kiedy Melander szarpnięciem otworzył drzwi do jego pokoju. Bardzo rzadko wchodził bez pukania.

– Karl-Åke Eriksson-Stolt – zaczął Melander. – Pamiętasz go?

Martin Beck pomyślał chwilę.

– Chodzi ci o palacza z „Diany”?

– Teraz nazywa się Eriksson. Dwa i pół roku temu nazywał się Eriksson-Stolt. Kiedy został skazany na rok więzienia za współżycie z niespełna trzynastoletnią dziewczynką. Nie pamiętasz? Długowłosy chamski mięśniak.

– Tak, chyba pamiętam. Jesteś pewien, że to ten sam człowiek?

– Ten sam. Sprawdziłem w pośredniaku dla marynarzy.

– Sprawy dokładnie nie pamiętam. Czy on mieszkał w Sundbybergu?

– W Hagalundzie. Z matką. Nigdzie nie pracował. Któregoś dnia, kiedy rodzicielka wyszła do pracy, ściągnął do domu córkę dozorcy. Nie miała trzynastu lat. Potem okazało się, że była trochę upośledzona umysłowo. Upił ją bodaj wódką z sokiem i wykorzystał.

– I jej rodzice złożyli na niego doniesienie?

– Tak, to ja go zgarnąłem. Na przesłuchaniu odstawiał twardziela, niby nie wiedział, że dziewczynka jest za młoda, a poza tym sama chciała. Wyglądała na góra jedenaście lat i była dziecinna jak na swój wiek. Lekarz, który ją zbadał, obawiał się, że szok, jakiego doznała, pozostawi trwałe ślady. Tak czy inaczej, Erikssona skazano na rok ciężkich robót.

Martina Becka zmroziło na samą myśl, że ktoś taki był na pokładzie „Diany” w tym samym czasie co Roseanna.

– Gdzie on teraz jest? – spytał.

– Na fińskim frachtowcu „Kalajoki”. Zlokalizuję ją. Zwróć uwagę, że powiedziałem „ją”. Rodzaj żeński.

Ledwie Melander zamknął za sobą drzwi, Martin Beck podniósł słuchawkę i zadzwonił do Motali.

– Musimy go dorwać – powiedział Ahlberg. – Odezwij się, jak tylko będziecie mieli namiary. Sprowadzę go tutaj, nawet gdybym miał po niego płynąć pieskiem. Drugi palacz też się zamustrował na jakiś statek, szybko go znajdę. Poza tym jeszcze raz porozmawiam z chiefem. Rzucił marynarski fach, pracuje w Elektroluksie.

Rozłączyli się. Martin Beck przez chwilę siedział bezczynnie i zastanawiał się co dalej.

Nagle wstał i zszedł piętro niżej.

Melander właśnie odkładał słuchawkę. Kollberga nie było w pokoju.

– Ten statek, „Kalajoki”, wypływa z Holmsundu. Nocą zakotwiczy w Söderhamnie. Mam potwierdzenie, że Eriksson jest na pokładzie.

Martin Beck wrócił do siebie i zadzwonił do Motali.

– Jadę tam po niego z moimi chłopcami – powiedział Ahlberg. – Dam znać, kiedy go tu ściągniemy. – Na moment umilkł. – Myślisz, że to on?

– Nie wiem. Możliwe, że to zbieg okoliczności. Widziałem go tylko raz ponad dwa lata temu. Tuż przed wyrokiem. Paskudny typ.

Przez resztę popołudnia Martin Beck nie ruszył się z pokoju. Choć jego wydajność drastycznie spadła, udało mu się uporać z kilkoma zaległymi sprawami. Cały czas zaprzątał jego myśli fiński frachtowiec płynący do Söderhamnu. I Roseanna McGraw.

W domu próbował się skupić na modelu swojego statku, ale z nikłym powodzeniem, bo po kilku chwilach przyłapał się na tym, że siedzi i patrzy na splecione dłonie. Nie mógł liczyć na to, że Ahlberg odezwie się tego samego dnia, więc w końcu się położył. Spał niespokojnie, obudził się o piątej.

Kiedy na podłodze w przedpokoju wylądowała poranna gazeta, zdążył się ogolić i ubrać. Kiedy zadzwonił Ahlberg, czytał ostatnie, sportowe kolumny.

– Jest u nas. Zgrywa twardziela. Nic nie mówi. Średnio go lubię. Rozmawiałem z komendantem. Powiedział, że gdybym potrzebował eksperta od przesłuchań, powinienem zwrócić się do ciebie. Chyba potrzebuję.

Martin Beck spojrzał na zegarek. Rozkład jazdy miał w małym palcu.

– Okej, zdążę na pociąg o wpół do ósmej. Do rychłego!

Poprosił taksówkarza, żeby na moment zatrzymał się przed komendą, skąd wziął teczkę z protokołami przesłuchań i aktami personalnymi, i dwadzieścia pięć po siódmej siedział w pociągu.

Karl-Åke Eriksson-Stolt urodził się dwadzieścia dwa lata temu w parafii Katariny. Kiedy miał sześć lat, zmarł jego ojciec i rok później przeprowadził się z matką do Hagalundu. Był jedynakiem. Matka, szwaczka, utrzymywała go, dopóki nie skończył szkoły. Jedyny nauczyciel, który go pamiętał, ocenił go jako ucznia bardzo przeciętnie uzdolnionego, uciążliwego i krnąbrnego. Po szkole imał się różnych zajęć, był gońcem, pracował w warsztacie samochodowym. W wielu osiemnastu lat zaczął pływać, najpierw w charakterze chłopca okrętowego, potem palacza. Szefowie nie mieli o nim nic szczególnego do powiedzenia. Rok później wrócił do matki i był na jej utrzymaniu, czym w kolejnym roku zainteresowało się państwo. W kwietniu 1963 opuścił zakład karny na Långholmen.

Martin Beck przestudiował protokoły przesłuchań dzień wcześniej, teraz czytał je ponownie. W teczce była także opinia psychiatry sądowego. Dość zwięzła, ograniczała się do podania kilku cech, takich jak labilność, letargia i oziębłość. Poza tym Karl-Åke Eriksson-Stolt miał skłonności psychopatyczne i rozbudzony ponad miarę popęd płciowy, co w połączeniu mogło prowadzić do reakcji anormalnych.

Z dworca Martin Beck udał się wprost na komendę i za dziesięć jedenasta zapukał do pokoju Ahlberga. U Ahlberga siedział komisarz Larsson. Obaj zmęczeni i zatroskani. Chyba im ulżyło, że mogą przekazać pałeczkę komu innemu. Nie licząc kilku przekleństw, nie udało im się wycisnąć z Erikssona ani słowa.

Ahlberg przejrzał dane osobowe i zamknął teczkę.

– Skontaktowałeś się z drugim palaczem? – zapytał Martin Beck.

– W pewnym sensie. Pracuje na niemieckim statku, który stoi na kotwicy w Hoek van Holland. Dzisiaj rano zadzwoniłem do Amsterdamu i rozmawiałem z jakimś komisarzem, który trochę zna niemiecki. Szkoda, że nie słyszałeś mojego niemieckiego. Jeśli ja go dobrze zrozumiałem, mają w Hadze chłopaka, który mówi po duńsku i mógłby go przesłuchać. Jeśli on dobrze mnie zrozumiał, jutro powinniśmy coś wiedzieć.

Ahlberg zamówił kawę do pokoju.

Martin Beck wypił dwie filiżanki i powiedział:

– No dobrze, zaczynajmy. Gdzie to ma być?

– W sąsiednim pokoju. Jest tam magnetofon i wszystko, czego możesz potrzebować.

Eriksson wyglądał mniej więcej tak, jak Martin Beck go zapamiętał. Był wysoki, około stu osiemdziesięciu centymetrów wzrostu, i bardzo chudy. Lekko pociągła twarz, blisko osadzone niebieskie oczy, długie podwinięte rzęsy, gęste proste brwi. Długi prosty nos, małe usta, wąskie wargi, cofnięta broda. Włosy czarne, z tyłu długie, na czole wysoka fala. Długie baki i wąsik, których chyba nie nosił, kiedy Martin Beck widział go ostatnim razem. Garbił się. Był w wytartych niebieskich dżinsach, granatowej bluzie, czarnej skórzanej kamizelce i czarnych butach ze spiczastymi noskami.

– Proszę usiąść – powiedział Martin Beck, wskazując krzesło po drugiej stronie biurka. – Papierosa?

Eriksson poczęstował się, przypalił i usiadł. Wetknął papierosa w kącik ust, zsunął się na krześle i położył prawą stopę na lewym kolanie. Następnie wsunął kciuki za pasek i patrząc na ścianę za plecami Martina Becka, wymachiwał stopą.

Martin Beck przyglądał mu się przez dłuższą chwilę, włączył magnetofon stojący na stoliku tuż obok i zaczął czytać dane z teczki:

– „Eriksson Karl-Åke, urodzony dwudziestego trzeciego jedenastego tysiąc dziewięćset czterdziestego pierwszego. Marynarz, ostatnio zamustrowany na fińskim frachtowcu »Kalajoki«. Miejsce zamieszkania: Hagalund, Solna”. Zgadza się?

Eriksson zrobił nieokreślony ruch głową.

– Zadałem pytanie. Zgadza się? Czy te dane są prawdziwe? Proszę odpowiedzieć. Tak czy nie?

E: Tak, kurde.

B: Kiedy zamustrował się pan na „Kalajoki”?

E: Trzy tygodnie temu.

B: Co robił pan przedtem?

E: Nic szczególnego.

B: Gdzie robił pan nic szczególnego?

E: Że co?

B: Gdzie pan mieszkał, zanim się pan zamustrował na ten fiński statek?

E: U kumpla w Göteborgu.

B: Jak długo mieszkał pan w Göteborgu?

E: Parę dni. Może tydzień.

B: A wcześniej?

E: U matki.

B: Pracował pan?

E: Nie, byłem chory.

B: Na co pan chorował?

E: Byłem chory, i tyle. Parszywie się czułem, miałem gorączkę i takie tam.

B: Gdzie pan pracował, zanim pan zachorował?

E: Na statku.

B: Jak się nazywał statek?

E: „Diana”.

B: Co pan tam robił?

E: Byłem palaczem.

B: Jak długo pracował pan na „Dianie”?

E: Przez całe lato.

B: Od…?

E: Od pierwszego lipca do połowy września. Potem kończą. Pływają tylko w lecie. Tam i z powrotem wożą kupę turystów. Śmiertelna nuda. Chciałem od razu dać nogę, ale kumplowi zależało na tej robocie, a poza tym szmal zawsze się przyda.

Ten oratorski popis najwyraźniej Erikssona wyczerpał, bo jeszcze niżej osunął się na krześle.

B: Kim jest ten kumpel? Co robił na „Dianie”?

E: Był palaczem. Tylko trzech nas było w siłowni. Ja, kumpel i chief.

B: Czy znał pan innych ludzi z załogi?

Eriksson pochylił się i zgasił papierosa w popielniczce.

– A co to, kurde, za przesłuchanie?! – Odchylił się na krześle. – Ja nic nie zrobiłem. Człowiek sobie załatwia robotę i w ogóle i przylatują pieprzone psy…

B: Proszę odpowiadać na pytania. Czy znał pan innych ludzi z załogi?

E: Na początku znałem tylko kumpla. Potem poznałem innych. Był taki jeden rozrywkowy gość, robił na pokładzie.

B: Czy poznał pan jakieś kobiety podczas rejsu?

E: Była tylko jedna znośna panna, ale kręciła z kokiem. Reszta to stare baby.

B: A pasażerki?

E: Mało kogo widziałem. W ogóle nie spotkałem żadnej facetki.

B: Pracowaliście w siłowni na zmiany?

E: Tak.

B: Czy pamięta pan coś niezwykłego, co się wydarzyło na pokładzie „Diany”?

E: Nie. Niezwykłego?

B: Czy jakiś rejs różnił się czymś od innych? Czy na przykład nic się nie popsuło?

E: A, jasne, tak. Pękła rura. Musieliśmy przybić do Söderköpingu, żeby to naprawić. Straciliśmy cholernie dużo czasu. Ale to nie była moja wina.

B: Pamięta pan, kiedy to się stało?

E: Chyba za Stegeborgiem.

B: Aha. A którego dnia?

E: Czort jeden może wiedzieć. Co to za gadka? To nie ja popsułem. Poza tym wtedy akurat nie pracowałem. Uderzyłem w kimono.

B: A czy pracował pan, kiedy wyszliście z Söderköpingu?

E: Tak. Wtedy i tuż przed. Harowaliśmy we trzech, żeby jak najszybciej uruchomić tę łajbę. Zasuwaliśmy całą noc, potem pracowałem cały dzień. Ja i chief.

B: Kiedy pan tamtego dnia skończył zmianę?

E: Jak wypłynęliśmy z Söderköpingu? Chyba późno po południu.

B: I co pan robił potem?

Eriksson wpatrywał się tępo w Martina Becka i milczał.

B: Co pan robił tamtego dnia po pracy?

E: Nic.

B: Coś musiał pan przecież robić. Co?

To samo tępe spojrzenie.

B: Gdzie był statek, kiedy miał pan wolne?

E: Nie wiem. Wydaje mi się, że na Roxen.

B: Co pan robił po zejściu ze zmiany?

E: Już powiedziałem. Nic.

B: Musiał pan coś robić. Spotkał pan kogoś?

Eriksson, wyraźnie znudzony, przesunął powoli dłonią po plerezie.

B: Proszę się zastanowić. Co pan robił?

E: Pieprzenie w bambus! A niby co można robić na takim statku? Grać w nogę? Pośrodku bajora? Nie, na czymś takim można tylko żreć i kimać.

B: Czy tamtego dnia spotkał pan kogoś?

E: Jasne, zakolegowałem się z Brigitte Bardot. Skąd, kurde, miałbym pamiętać? To było sto lat temu.

B: No dobrze, zacznijmy jeszcze raz. Czy latem, kiedy pracował pan na statku „Diana”, poznał pan kogoś z pasażerów?

E: Nie poznałem ani jednego pasażera. Poza tym nie wolno nam się było spotykać z pasażerami. A nawet gdyby było wolno, nie miałbym na to ochoty. Tabuny nadętych turystów. Miałem ich w dupie.

B: Jak się nazywa pański kumpel, który pracował na „Dianie”?

E: Bo co? O co chodzi? My nic nie zrobiliśmy.

B: Jak on się nazywa?

E: Roffe.

B: Imię i nazwisko.

E: Roffe Sjöberg.

B: Gdzie on teraz jest?

E: Na jakiejś niemieckiej łajbie. A gdzie? Trudno wyczuć. Może w Kuala Lumpur. Cholera wie.

Martin Beck poddał się. Wyłączył magnetofon i wstał. Eriksson rozprostował kończyny i podniósł się z krzesła.

– Siedzieć! – wrzasnął Martin Beck. – Siedzieć, dopóki nie powiem, że można wstać!

Zadzwonił po Ahlberga, który już pięć sekund później stanął w progu.

– Proszę wstać – powiedział Martin Beck i pierwszy opuścił pokój.

Kiedy Ahlberg wrócił do siebie, Martin Beck siedział przy biurku. Podniósł głowę i wzruszył ramionami.

– Chodźmy coś zjeść – zaproponował. – Potem znów spróbuję.

Rozdział 15

Nazajutrz o wpół do dziewiątej rano Martin Beck poprosił, żeby przyprowadzili Erikssona po raz trzeci. Przesłuchanie trwało dwie godziny i przyniosło równie mierne rezultaty jak dwa poprzednie dzień wcześniej.

Kiedy Eriksson wyszedł z pokoju, ponaglany przez młodego policjanta, Martin Beck przewinął taśmę i zawołał Ahlberga. Słuchali w milczeniu, które Martin Beck od czasu do czasu przerywał krótkimi komentarzami.

Kilka godzin później siedzieli w pokoju Ahlberga.

– No i co myślisz?

– To nie on – odparł Martin Beck. – Jestem prawie pewien. Po pierwsze, brakuje mu sprytu, żeby zachować zimną krew. Nie ma bladego pojęcia, o co chodzi, on niczego nie udaje.

– Może masz rację – przyznał Ahlberg.

– Po drugie, jest coś jeszcze, co mogę złożyć na karb mojego zdrowego rozsądku, ale w pełni na nim polegam. Trochę już znamy Roseannę, prawda?

Ahlberg pokiwał głową.

– Trudno mi sobie wyobrazić, żeby chciała mieć cokolwiek wspólnego z kimś takim jak Karl-Åke Eriksson.

– To prawda. Była chętna, ale nie z pierwszym lepszym. Ale skąd wiemy, że tego chciała?

– Pewnie poznała kogoś, z kim miała ochotę się przespać, ale kiedy zrozumiała, że się pomyliła, było już za późno. Ale tym kimś nie był Karl-Åke Eriksson.

– Mogło być inaczej – z wahaniem powiedział Ahlberg.

– Niby jak? W tej ciasnej kajucie? Ktoś otworzył drzwi i rzucił się na nią? Broniłaby się i przeraźliwie krzyczała, ludzie na pokładzie na pewno by ją usłyszeli.

– Mógł jej grozić. Nożem albo pistoletem.

Martin Beck wolno skinął głową, gwałtownie się podniósł i podszedł do okna.

Ahlberg śledził go spojrzeniem.

– Co z nim zrobimy? Nie mogę go dłużej trzymać.

– Porozmawiam z nim jeszcze raz. Wydaje mi się, że on nie wie, dlaczego tu jest. Teraz się dowie.

Ahlberg wstał, włożył marynarkę i wyszedł z pokoju.

Martin Beck usiadł, chwilę się zastanawiał, po czym wybrał wewnętrzny, poprosił, żeby ściągnęli Erikssona, wziął teczkę i udał się do sąsiedniego pokoju.

– Co to, kurde, ma być? – obruszył się Eriksson. – Ja nic nie zrobiłem. Nie możecie mnie tu trzymać, bo nic nie zrobiłem. Do jasnej cholery…

– Proszę milczeć, dopóki nie pozwolę panu mówić. Niech pan odpowiada na pytania. Nic poza tym. – Martin Beck wyjął podretuszowane zdjęcie Roseanny McGraw i pokazał je Erikssonowi. – Poznaje pan tę kobietę?

– Nie. Co to za jedna?

– Proszę się najpierw dokładnie przyjrzeć. Czy widział pan tę kobietę?

– Nie.

– Jest pan całkowicie pewien?

Eriksson położył łokieć na oparciu krzesła i przeciągnął palcem wskazującym pod nosem.

– Jestem. Nigdy jej nie widziałem.

– Roseanna McGraw. Czy to panu coś mówi?

– Rany, ale się nazywa, nie ma co! Aktorka?

– Czy słyszał pan wcześniej to imię i nazwisko?

– Nie.

– No to coś panu powiem. Kobieta na zdjęciu nazywa się Roseanna McGraw. Amerykanka, była na „Dianie”, która trzeciego lipca wypłynęła w swój pierwszy tego roku rejs ze Sztokholmu. Podróż się przedłużyła o pół doby, najpierw z powodu mgły nad Oxelösund, potem wskutek awarii w siłowni. Potwierdził pan, że był pan wtedy na pokładzie. Kiedy statek przybił do Göteborga z dziesięciogodzinnym opóźnieniem, Roseanny McGraw już nie było. Została zamordowana w nocy z czwartego na piąty lipca i trzy dni później znaleziono ją w basenie śluzy w Borenshult.

Eriksson wyprostował się na krześle i kurczowo chwycił się poręczy. Drżał mu lewy kącik ust.

– To dlatego? Myślicie, że…

Zacisnął dłonie, wsunął je między kolana i pochylił się do przodu, niemal dotykając brodą blatu biurka. Martin Beck zauważył, jak pobladł.

– Ja nikogo nie zamordowałem! Nigdy jej nie widziałem! Przysięgam!

Martin Beck nie odrywał wzroku od jego twarzy. W zdumionych oczach Erikssona pojawił się strach.

– Gdzie pan był i co pan robił wieczorem czwartego lipca i w nocy z czwartego na piąty lipca? – rzeczowo, obojętnie spytał Martin Beck.

– Byłem w kajucie. Przysięgam! Spałem! Nic nie zrobiłem! Nigdy nie widziałem tej facetki! To najprawdziwsza prawda! – Jego głos przeszedł w falset, odchylił się na krześle, przygryzł kciuk prawej dłoni, wpatrywał się w zdjęcie, zmrużył oczy, był bliski histerii. – Podpuszcza mnie pan, co nie? Ta panienka to podpucha! Roffe wszystko zwalił na mnie. Pieprzony kabel. Ale to jego robota. Naprawdę. Ja jestem czysty. Roffe powiedział, że to ja?

Martin Beck nie spuszczał wzroku z jego twarzy.

– Parszywy gnój! To on się włamał i to on zakosił szmal! – Eriksson pochylił się, rozgorączkowany. – Zmusił mnie do tego! Zasuwał w tym pieprzonym lokalu. To od początku do końca jego plan. Ja nie chciałem. Powiedziałem mu to. Że olewam. Że nie idę na żaden włam. Ale ta gnida mnie zmusiła! Parszywy kabel…

– Okej, Roffe zakapował. Czy mogę usłyszeć pańską wersję?

Godzinę później Martin Beck puścił taśmę Larssonowi i Ahlbergowi. Karl-Åke Eriksson przyznał się, że razem z Roffem Sjöbergiem miesiąc temu obrobili warsztat samochodowy w Göteborgu.

Kiedy Larsson wyszedł, żeby zawiadomić göteborską policję, Ahlberg powiedział:

– Teraz przynajmniej wiemy, co przeskrobał. – Przez chwilę bębnił palcami po blacie. – Zostało nam plus minus pięćdziesiąt osób. Jeśli przyjąć, że mordercą jest jeden z pasażerów.

– Kilkoro możemy od razu wykluczyć. Kollberg i Melander nad tym siedzą. Materiał jest ogromny. Melander mówi o metodzie eliminacji i podejrzewa wszystkich, łącznie z małymi dziećmi i leciwymi nauczycielkami prac ręcznych.

Martin Beck umilkł i spojrzał na Ahlberga, który spuścił głowę i oglądał paznokcie kciuków. Wydawał się przygnębiony, podobnie jak Martin Beck, kiedy sobie uświadomił, że przesłuchanie Erikssona nic nie dało.

– Jesteś rozczarowany?

– Tak. Przez chwilę myślałem, że jesteśmy blisko celu, a tymczasem nie posunęliśmy się o krok.

– No, trochę się posunęliśmy. Dzięki Kafce.

Zadzwonił telefon. Ahlberg natychmiast odebrał i dobrą chwilę milczał, przyciskając słuchawkę do ucha.

– Ja, ja, ich bin hierl Ahlberg hier! – zawołał nagle. – Amsterdam na linii – poinformował Martina Becka.

Martin Beck dyskretnie opuścił pokój. Myjąc ręce w toalecie, pomyślał: an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen, i przypomniał sobie słodkawy zapach w pewnym pokoju, okrągły stół przykryty zielonym bajowym obrusem i starą nauczycielkę ze zniszczonym podręcznikiem do gramatyki języka niemieckiego w pulchnych dłoniach.

Kiedy wrócił, Ahlberg odkładał słuchawkę.

– Co za koszmarny język – powiedział. – Sjöberga nie ma na statku. Zamustrował się w Göteborgu, ałe w ogóle się nie pojawił na pokładzie. Na razie to nie nasze zmartwienie.

W pociągu Martin Beck zasnął. Obudził się dopiero na Centralnym. A rozbudził na dobre, kiedy leżał we własnym łóżku w Bagarmossen.

Rozdział 16

Dziesięć po piątej Melander zabębnił w drzwi, odczekał pięć sekund, nacisnął klamkę, wsunął do środka swoje ponure pociągłe oblicze i powiedział:

– Chciałbym już wyjść. Mogę?

Nie było żadnych formalnych powodów, żeby musiał o to pytać, a mimo to robił tak dzień w dzień. Nigdy się natomiast nie zdarzyło, żeby meldował się rano.

– Jasne. Na razie – odparł Martin Beck i po sekundzie dodał: – Dziękuję za dzisiaj.

Kończyła się dniówka. Najpierw umilkły telefony, potem maszyny do pisania, stopniowo zamierały głosy, wreszcie ucichły kroki na korytarzach. O wpół do szóstej Martin Beck zadzwonił do domu.

– Zaczekać na ciebie z kolacją?

– Nie, jedzcie.

– Późno wrócisz?

– Nie wiem. Może tak.

– Wieki całe nie widziałeś dzieci.

Nie ulegało cienia wątpliwości, że je widział i słyszał przed niespełna dziewięcioma godzinami, o czym małżonka świetnie wiedziała.

– Martin?

– Słucham.

– Masz taki niewyraźny glos. Czy coś się dzieje?

– Nie, nic. Mamy dużo pracy.

– I to wszystko?

– Naturalnie.

I znów była taka jak zwykle. Jeszcze kilka wyświechtanych fraz i koniec rozmowy. Rozkojarzony, wciąż trzymał słuchawkę przy uchu. Usłyszał kliknięcie, potem zaległa głucha cisza. Jakby byli od siebie oddaleni o tysiące kilometrów. Jakby ostatni raz z sobą rozmawiali lata temu.

Zmarszczył czoło i westchnął, błądząc wzrokiem po papierach rozłożonych na biurku. Każda kartka coś mówiła o Roseannie McGraw i ostatnich dniach jej życia. Był tego pewien.

Ponowna lektura wydawała się bezsensowna, ale przypuszczalnie zaraz się do niej zabierze. Wyciągnął rękę po papierosa. Paczka była pusta. Cisnął ją do kosza i zaczął obmacywać marynarkę w poszukiwaniu nowej, niezaczętej. W ostatnich tygodniach palił dwa razy więcej niż zwykle, co dało się zauważyć w portfelu, o gardle nie wspominając. Najwyraźniej wyczerpał już swoje zapasy, bo w wewnętrznej kieszeni znalazł jedynie coś, czego w pierwszej chwili nie rozpoznał.

Tym czymś była pocztówka, którą kupił w trafice w Motali. Przedstawiała śluzę w Borenshult, widzianą z góry. W tle majaczyło jezioro i falochron, a na pierwszym planie dwaj mężczyźni otwierali śluzę dla statku pasażerskiego. Zdjęcie musiało być stare, bo takie statki od lat nie istniały w realnym świecie. Ten nazywał się „Astrea” i lata temu poległ pod razami pił i palników w bazie złomowej jakiejś stoczni.

Kiedy fotograf z zakładu Almquist i Cöster przybył do Motali, było lato. Martin Beck nagle sobie przypomniał kwaskowaty zapach kwiatów i wilgotnej zieleni. Wysunął szufladę i wyjął szkło powiększające. Było w kształcie czerpaka, w rączce znajdowała się bateria. Po naciśnięciu guzika oglądany obiekt oświetlała dwuipółwatowa żaróweczka. Dzięki dobrej jakości zdjęcia Martin Beck wyraźnie widział kapitana na skrzydle mostku po lewej stronie burty i kilku pasażerów przy relingu. Na pokładzie dziobowym piętrzyły się towary ułożone w sztaple. Kolejny dowód, że statek sfotografowano dawno temu.

Przesunął szkło kilka centymetrów w prawo, kiedy niczym grom z jasnego nieba Kollberg walnął pięścią w drzwi i wpakował się do środka.

– Cześć! Przestraszyłeś się?

– Śmiertelnie – odparł Martin Beck, wsłuchując się w głośne bicie serca.

– Jeszcze tu jesteś?

– Nie, skąd. Siedzę na trzecim piętrze w Bagarmossen i wcinam salceson.

– Wiesz, jak chłopcy z obyczajówki nazywają to coś?

Kollberg wskazał na szkło powiększające.

– Nie.

– Mendowizjer Marie-Louise.

– Aha.

– Czemu nie? Jeśli może być łopatka do tortu Johanna i takie tam. Słyszałeś najnowsze wieści z frontu promocji?

– Nie.

– Przy zakupie przeliczarki banknotów Marcus można dostać za friko paczkę pomarańczy Ajax.

– To na co czekasz? Kupuj.

– Zęby się upewnić, czy mam aż jeden banknot dziesięciokoronowy? A propos, kiedy dostaniemy pensję?

– Mam nadzieję, że jutro.

Kollberg usiadł w fotelu dla gości.

– Język lata jak łopata…

– …nie ma siostry ani brata – dokończył Martin Beck. Przez dłuższą chwilę siedzieli w milczeniu. Automatycznie przerzucali się słowami, nawet nie próbowali udawać, że ich to bawi.

– Wymaglowałeś tego oberwańca i nic – odezwał się w końcu Kollberg. – Pudlo.

– To nie on.

– Jesteś pewien na mur?

– Nie.

– Na czuja?

– Tak.

– To mi wystarczy. Na dobrą sprawę jest pewna różnica między gwałceniem pijanych dwunastolatek a mordowaniem dorosłych kobiet.

– Yhm.

– Poza tym w życiu by nie poleciała na takiego szczyla. Jeśli dobrze zrozumiałem Kafkę.

– Na pewno by nie poleciała – potwierdził Martin Beck.

– Co na to koleś z Motali? Rozczarowany?

– Ahlberg? Tak, trochę. Ale nie daje za wygraną. A co powiedział Melander?

– Nic. Znamy się jeszcze z woja. Jedyne, co go dołowało, to reglamentacja tytoniu. – Kollberg zaczął w skupieniu kartkować notes w czarnej okładce. – Kiedy cię nie było, jeszcze raz wszystko przejrzałem i dokonałem czegoś w rodzaju krótkiego podsumowania.

– I?

– Zadałem sobie pytanie, które usłyszymy jutro od Hammara: Co wiemy?

– I co odpowiedziałeś?

– Najpierw ty mi powiedz, co wiemy o Roseannie McGraw.

– Sporo. Dzięki Kafce.

– To prawda. W mojej ocenie wiemy o niej wszystko, co najważniejsze. A co wiemy o morderstwie?

– Znamy miejsce zbrodni. I mniej więcej wiemy, kiedy i jak do niej doszło.

– Czy aby na pewno wiemy gdzie?

Martin Beck bębnił palcami po krawędzi blatu.

– Tak – odparł. – W kajucie A7 na pokładzie „Diany”.

– Owszem, grupa krwi się zgadza, ale to za mało, żeby sporządzić akt oskarżenia.

– Zgoda, ale my to wiemy.

– Okej. Załóżmy, że wiemy. Kiedy?

– Wieczorem czwartego lipca. Po zapadnięciu ciemności. W każdym razie po kolacji, którą wydawano do ósmej. Przypuszczalnie między dziewiątą a północą.

– Jak? Tu mamy wynik obdukcji. Poza tym możemy przyjąć, że rozebrała się sama. Dobrowolnie. Groźba użycia siły wydaje się mało prawdopodobna.

– Tak.

– I wreszcie pytanie kluczowe: Co wiemy o sprawcy? – Po dwudziestu sekundach Kollberg sam udzielił odpowiedzi: – Że to zaburzony seksualnie sadysta.

– I że to mężczyzna – dodał Martin Beck.

– Najprawdopodobniej. Poza tym na pewno jest dość silny. Roseanna McGraw nie wypadła sroce spod ogona.

– Wiemy, że był na „Dianie”.

– Jeśli nasze wstępne założenia są słuszne.

– Był pasażerem albo członkiem załogi.

– Czy na pewno to wiemy?

W pokoju zaległa cisza. Martin Beck pocierał czoło opuszkami palców.

– Nie ma innej możliwości – powiedział w końcu.

– Nie ma?

– Nie.

– Niech tak będzie. Natomiast nic nie wiemy ani o jego wyglądzie, ani o narodowości. Nie mamy odcisków palców, nie mamy nic, co mogłoby go łączyć z morderstwem. Nie wiemy, czy znał Roseannę McGraw wcześniej, nie wiemy, skąd się wziął, gdzie się podział i gdzie jest teraz. – Kollberg był śmiertelnie poważny. – Wiemy cholernie mało, Martin. Czy my w ogóle możemy być pewni, że Roseanna McGraw nie wysiadła w Göteborgu cała i zdrowa? Czy pomyślałeś o tym, że ktoś mógł ją pozbawić życia po rejsie? Wiedział o jej podróży, przewiózł zwłoki do Motali i wrzucił do jeziora.

– Tak, pomyślałem o tym. To zbyt absurdalne.

– Dopóki nie dostaniemy menu ze statku, przynajmniej teoretycznie nie możemy tego wykluczyć. Mimo że się kłóci ze zdrowym rozsądkiem. Nawet jeśli zdołamy udowodnić, naprawdę udowodnić, że nie dopłynęła do Göteborga, istnieje jeszcze jedna ewentualność: Zeszła na ląd w Borenshult podczas śluzowania „Diany” i zaatakował ją jakiś szaleniec, który szwendał się po okolicy.

– Gdyby tak było, powinniśmy go znaleźć.

– Powinniśmy. Są w tej sprawie takie rzeczy, których kompletnie nie rozumiem. Czysty obłęd! Jak, u diabła, mogła zniknąć w połowie rejsu i nikt tego nie zauważył? Choćby sprzątaczka albo kelnerki.

– Człowiek, który ją zabił, został na pokładzie i zadbał o to, żeby jej kajuta wyglądała całkowicie normalnie. Chodziło tylko o jedną noc.

– A gdzie się podziało prześcieradło? I koce? Na pewno były upaprane krwią. Przecież ich nie wyprał. A gdyby wszystko wrzucił do jeziora, skąd wytrzasnąłby nowe?

– Zdaniem obducenta nie było zbyt dużo krwi. Poza tym jeśli zabił ją ktoś dobrze zorientowany, to mógł wyjąć czystą pościel z bieliźniarki.

– Czy pasażer może być aż tak zorientowany, żeby nikt go nie zauważył?

– To nie jest takie trudne. Płynąłeś kiedyś w nocy na statku pasażerskim?

– Nie.

– Wszyscy śpią. Jest cicho, nigdzie żywego ducha. Na dokładkę wszystkie szafy i schowki nie są zamykane na klucz. Kiedy „Diana” przecinała Vättern, podczas psiej wachty z całą pewnością nie spały tylko trzy osoby: dwie na mostku i jedna w siłowni.

– Czy ktoś nie powinien był zauważyć, że nie zeszła na ląd w Göteborgu?

– Nie ma tu jakiejś szczególnej procedury. Statek cumuje przy Lilla Brommen, każdy zabiera swoje klamoty i pędzi do trapu. Pewnie wszyscy się spieszyli z powodu dużego opóźnienia. Poza tym było ciemno. – Martin Beck wpatrywał się w ścianę. – Bardziej irytuje mnie to, że pasażerowie z sąsiedniej kajuty niczego nie zauważyli.

– Od dwóch godzin wiem dlaczego. W kajucie A3 mieszkało holenderskie małżeństwo. Oboje po siedemdziesiątce i oboje kompletnie głusi. – Kollberg przewrócił kartkę i podrapał się po głowie. – Nasza tak zwana teoria o tym, jak, gdzie i kiedy doszło do przestępstwa, opiera się przede wszystkim na zasadzie prawdopodobieństwa, przesłankach logicznych i psychologizacji. Właściwie nie mamy niezbitych dowodów. Trzymamy się naszej wersji, ponieważ inną nie dysponujemy. Skoro tak, podobnie możemy potraktować statystyki. Zgadzasz się?

Martin Beck odchylił się na krześle i skrzyżował ramiona na piersi.

– Mów dalej.

– Znamy nazwiska osiemdziesięciu sześciu osób, które były na pokładzie. Sześćdziesięciu ośmiu pasażerów i osiemnastu członków załogi. Na razie zlokalizowaliśmy siedemdziesiąt pięć osób, z niektórymi nawiązaliśmy kontakt. O jedenastu wiemy, skąd pochodzą, znamy ich płeć i – z wyjątkiem trzech – wiek. A teraz zastosujmy metodę eliminacji. Oczywiście wykluczamy Roseannę McGraw. Zostaje osiemdziesiąt pięć.

Następnie wykluczamy wszystkie kobiety, osiem załogantek i trzydzieści siedem pasażerek.

Zostaje czterdzieści. W tej czterdziestce jest czterech chłopców poniżej dziesięciu lat i siedmiu starców powyżej siedemdziesiątki. Zostaje dwadzieścia dziewięć. Dalej są kapitan i człowiek za sterem. Mieli wachtę od dwudziestej do północy i zapewniają sobie alibi. Raczej nie znaleźliby czasu na mordowanie ludzi. Sytuacja obsługującego siłownię nie jest już tak jasna. Czyli minus dwa, co daje dwadzieścia siedem osób płci męskiej w wieku od czternastu do sześćdziesięciu ośmiu lat. Dwunastu Szwedów, w tym siedmiu z załogi, pięciu Amerykanów, trzech Niemców, jeden Duńczyk, jeden Południowoafrykańczyk, jeden Francuz, jeden Anglik, jeden Szkot, jeden Turek i jeden Holender. Rozrzut geograficzny jeży włosy na głowie. Jeden Amerykanin mieszka w Oregonie, inny w Teksasie, Anglik mieszka w Nassau na Bahamach, Południowoafrykańczyk w Durbanie, a Turek w Ankarze. Ten, kto będzie ich przesłuchiwał, zdrowo się najeździ. Poza tym czterech z tej grupy – Duńczyka i trzech Szwedów – nie zdołaliśmy namierzyć. Melander prześlęczał nad listami pasażerów z ostatnich dwudziestu pięciu lat. Żaden nie płynął tą trasą wcześniej. Moim zdaniem nie zrobił tego pasażer. Tylko czterech miało pojedyncze kajuty, inni byli pod mniej lub bardziej czujnym okiem swoich połowic. Nikt nie znał statku, procedur pokładowych i trasy na tyle dobrze, żeby mógł to załatwić niepostrzeżenie. Pozostaje ośmiu członków załogi: oficer pokładowy, dwóch palaczy, kok i trzech chłopaków pokładowych. Chiefa już odrzuciliśmy ze względu na wiek. Według mnie nie mógł tego zrobić żaden z nich. Jeden na drugiego miał oko, poza tym możliwości bratania się z pasażerami były dość ograniczone. Reasumując, nikt nie zamordował Roseanny McGraw. Taka jest moja teoria. Jak zwykle do bani. Tragiczne skutki myślenia. – Kollberg zamilkł na pół minuty. – Chyba że to ten łajdus Eriksson… Świetnie, że udało ci się go zapuszkować. Czy ty w ogóle mnie słuchasz? Wiesz, co powiedziałem?

– Naturalnie – odparł Martin Beck, nieobecny duchem. – Naturalnie, że słucham.

Nie skłamał. Naprawdę słuchał. Tyle że przez ostatnie dziesięć minut głos Kollberga wydawał się coraz bardziej odległy. Zaświtały mu w głowie dwie myśli. Pierwsza miała związek z czymś, co ktoś powiedział, i błyskawicznie utonęła w mętnych wodach niepamięci. Druga była klarowniejsza, dawała jakiś punkt zaczepienia.

– Musiała spotkać kogoś na pokładzie – mruknął pod nosem.

– Jeśli to nie było samobójstwo – zauważył Kollberg, z nutką ironii.

– Kogoś, kto nie zamierzał jej zabić, przynajmniej nie od początku, i nie miał powodów, żeby się ukrywać…

– Jasne, tylko co z tego, kiedy nie…

Martin Beck bardzo dokładnie przypomniał sobie ostatni dzień lipca w Motali. „Juno” opływał pogłębiarkę, kierując się do basenu portowego.

Wyprostował się, wyjął pocztówkę i wpatrywał się w nią.

– Lennart, ile osób miało aparaty fotograficzne? Co najmniej dwadzieścia pięć, ale raczej trzydzieści, może czterdzieści. Przy każdej śluzie zbiegali na ląd, żeby sfotografować statek i siebie nawzajem. Teraz zdjęcia z tej podróży są w dwudziestu albo trzydziestu albumach rodzinnych. Wszelkie możliwe zdjęcia, pierwsze z nabrzeża w Riddarholmen, ostatnie z Lilla Bommen. Powiedzmy, że dwadzieścia osób pstryka w ciągu trzech dni po trzydzieści fotek. Czyli, lekko licząc, jeden film na głowę. Niektórzy mieli kamery. Minimum sześćset zdjęć. Lennart, rozumiesz… sześćset zdjęć. Może tysiąc.

– Tak – z namysłem przytaknął Kollberg – rozumiem…

Rozdział 17

– Czeka nas straszna robota – powiedział Martin Beck.

– Nie gorsza od tej, którą już mamy – skonstatował Kollberg.

– Może to poroniony pomysł. Mogę się mylić.

To była gra. Bawili się w nią nie po raz pierwszy. Martin Beck miał wątpliwości i potrzebował wsparcia. Z góry wiedział, co usłyszy w odpowiedzi, nie mówiąc o tym, że Kollberg też wiedział, że on wie. Mimo to trzymali się reguł.

– Na pewno coś zyskamy. – Kollberg nie ustępował. – Poza tym to i owo wpadło nam w ręce za bezdurno. Prawie wszystkich namierzyliśmy, z większością zdążyliśmy się skontaktować.

Kollberg jak zwykle brzmiał przekonująco. To była jego specjalność.

– Która godzina? – zapytał Martin.

– Dziesięć po siódmej.

– Czy ktoś przypadkiem nie mieszka w pobliżu?

Kollberg studiował swoje zapiski w notesie.

– Bliżej, niż myślisz – odparł po chwili. – Norr Mälarstrand. Emerytowany pułkownik z małżonką.

– Kto u nich był? Ty?

– Melander. Powiedział, że to sympatyczni ludzie.

– Tylko tyle?

– Tak.

Mokry, lśniący asfalt okazał się zdradziecki. Kollberg wpadł w poślizg na rondzie i zaklął szpetnie. Trzy minuty później byli na miejscu.

Otworzyła im pani pułkownikowa.

– Axel, przyszli dwaj panowie z policji! – krzyknęła przeraźliwie w głąb mieszkania.

– Zaproś ich do środka! – odkrzyknął pułkownik. – A może wolisz, żebym z nimi rozmawiał na schodach?!

Martin Beck otrzepał kapelusz z deszczu i wszedł. Kollberg ze wzruszającą energią wytarł buty.

– Manewrowa pogoda! – ryknął pułkownik. – Panowie wybaczą, że nie wstanę!

Na ławie przed nim były kostki domina, koniakówka i butelka Remy Martin. Dwa metry dalej, na ekranie nastawionego na cały regulator telewizora, rodzina Jetsonów jak zwykle hałaśliwie spędzała kolejny dzień.

– Manewrowa pogoda! – powtórzył pułkownik. – Czy napiją się panowie koniaku? Nie ma lepszego lekarstwa.

– Ja prowadzę! – zagrzmiał Kollberg, grobowym spojrzeniem obrzucając butelkę.

Po dziesięciu sekundach Martin Beck wykrzesał z siebie odrobinę solidarności, wzdrygnął się i pokręcił głową.

– Mów ty – powiedział do Kollberga.

– Co, proszę?! – krzyknął mężczyzna siedzący w fotelu. Martin Beck zdobył się na uśmiech i odmowny gest. Nie miał cienia wątpliwości, że jego udział w rozmowie przynajmniej przez tydzień pozbawiłby go możliwości korzystania ze strun głosowych.

– Zdjęcia? Nie, już nie robimy zdjęć – powiedziała pani pułkownikowa. – Ja bardzo źle widzę, a Axel zawsze zapomina o wyjęciu filmu. Poza tym już nas o to pytał taki miły chłopiec, który był tutaj czternaście dni temu. Naprawdę uroczy.

Martin Beck i Kollberg wymienili szybkie spojrzenia, zaskoczeni nie tylko przedziwną charakterystyką Melandera.

– To zabawne – ryknął pułkownik – ale major Jentsch… No tak, panowie naturalnie nie wiedzą, kto zacz. Otóż on i jego małżonka siedzieli z nami przy jednym stole podczas rejsu. To oficer intendentury, wspaniały mężczyzna. Okazało się, że jesteśmy rówieśnikami, tyle że jego karierę zniweczył nieszczęśliwy finał wyprawy wojennej przeciwko bolszewikom. Widzicie, panowie, można było szybko awansować, dopóki trwała wojna, ale po czterdziestym piątym wszystko się skończyło. Biedacy! Ale Jentsch nie mógł narzekać. W końcu pracował w intendenturze, a tacy byli na wagę złota w okresie odbudowy. Powierzono mu kierownicze stanowisko w firmie spożywczej, bodaj w Osnabrück. Tak czy inaczej, dużo nas łączyło, mieliśmy o czym rozmawiać, czas szybko płynął. Major Jentsch niejedno widział w czasie wojny. Niejedno. Przez dziewięć miesięcy, a może jedenaście… nieważne, był oficerem łącznikowym w Błękitnej Dywizji. Pamiętają panowie Błękitną Dywizję? To hiszpańskie jednostki elitarne, które Franco powołał przeciwko bolszewikom. Muszę powiedzieć, że u nas często wrzucamy Włochów, Greków, Hiszpanów i innych… tak, wrzucamy ich do jednego worka, a tymczasem chłopcy z Błękitnej Dywizji naprawdę znali się na…

Martin Beck odwrócił głowę i z rozterką w sercu patrzył na ekran telewizora. W Aktualnościach donosili o zbiorach buraków w Skanii. Materiał co najmniej sprzed miesiąca. Pułkownikowa również skupiła całą swoją uwagę na telewizorze, zapominając o bożym świecie.

– Rozumiem! – Kollberg wziął głęboki wdech i kontynuował z godnym podziwu natężeniem głosu i konsekwencją. – Pan pułkownik wspomniał coś o fotografowaniu. Że to zabawne…

Przez blisko minutę ekspert od zbioru buraków niepodzielnie zawładnął mieszkaniem. Hm, coś dla osłody.

– A, tak, chciałem powiedzieć, że to zabawne, że major Jentsch okazał się niedościgłym mistrzem w posługiwaniu się aparatem fotograficznym. Mimo że ani nie widzi, ani nie słyszy dużo lepiej od nas. Podczas podróży bez przerwy robił zdjęcia i kilka dni temu przysłał nam pokaźny pliczek. Bardzo to miłe z jego strony, na pewno się wykosztował. Niesamowicie stylowe fotki. Wspaniała pamiątka.

Martin Beck wstał i odrobinę ściszył telewizor. Instynktownie, w samoobronie, nie do końca zdając sobie sprawę z tego, co robi. Pułkownikowa obrzuciła go nieprzychylnym spojrzeniem.

– Słucham? Tak, naturalnie. Missan, czy mogłabyś przynieść zdjęcia, które dostaliśmy z Niemiec? Chcę je pokazać panom policjantom.

Martin Beck patrzył spod zmarszczonych brwi, jak kobieta zwana Missan gramoli się z telewizyjnego fotela.

Pułkownik trzymał w dłoni około dwudziestu kolorowych odbitek formatu 12 x 12. Martin Beck i Kollberg pochylili się nad nim z dwóch stron.

– To my: to majorowa Jentsch, to moja małżonka… a to ja. To zdjęcie było zrobione na mostku pierwszego dnia. Rozmawiam z kapitanem, co zapewne panowie widzą. A tutaj… niestety, wzrok mi nie dopisuje… podaj lupę, kochanie… – Pułkownik długo i starannie wycierał szkło powiększające. – A, właśnie, to jest major Jentsch we własnej osobie, ja i małżonka… Chyba majorowa zrobiła to zdjęcie, jest mniej wyraźne od pozostałych. A tu znowu my, bodaj w tych samych okolicznościach, ale w innym ujęciu. Zaraz… zaraz… niewiasta, z którą rozmawiam, to frau Liebeneiner, Niemka. Siedziała przy naszym stole, bardzo miła, z klasą, tyle że w dość podeszłym wieku. Straciła męża pod El Alamein.

Martin Beck wytężył wzrok. Pod szalupą, z filiżanką kawy w jednej dłoni i kawałkiem babki drożdżowej w drugiej, stała leciwa mała grubaska w kwiecistej sukience i różowym kapeluszu.

Oglądali zdjęcie po zdjęciu. Widoczki były podobne. Martinowi Beckowi zaczął wysiadać kręgosłup. Teraz już nie miał cienia wątpliwości, jak wygląda majorowa Jentsch z Osnabrück.

Przed pułkownikiem na mahoniowej ławie leżało ostatnie zdjęcie. Jedno z tych, które Martin Beck spodziewał się zobaczyć. „Diana” od rufy, cumująca przy nabrzeżu w Riddarholmen, w tle ratusz i dwie taksówki koło trapu.

Zdjęcie chyba zostało zrobione tuż przed wypłynięciem, ponieważ na pokładzie było dużo ludzi. Za szalupą przy prawej burcie, na osłoniętym pokładzie stała majorowa Jentsch z Osnabrück, a poniżej, tuż pod nią – Roseanna McGraw: pochylona, przedramiona na relingu, stopy szeroko rozstawione. Miała na sobie sandały, okulary przeciwsłoneczne i luźną żółtą sukienkę na ramiączkach. Martin Beck nachylił się jeszcze niżej, próbując rozpoznać osoby stojące tuż obok Roseanny McGraw. Usłyszał, że Kollberg aż gwizdnął z wrażenia.

– Aha, no tak – kontynuował niewzruszenie pułkownik – tutaj jest nasz statek, na przystani w Riddarholmen, w głębi wieża ratusza, a na górze stoi Hildegarda Jentsch. Wtedy jeszcze się nie znaliśmy. O, to zabawne, bo ta dziewczynka też kilka razy siedziała przy naszym stole. Holenderka albo Angielka. Potem przenieśli ją gdzie indziej, żeby takim oldboyom jak my zapewnić trochę więcej miejsca dla łokci.

Solidny, pokryty białym meszkiem palec wskazujący, dodatkowo pogrubiony przez szkło powiększające, zatrzymał się na kobiecie w sandałach i workowatej żółtej sukience.

Martin Beck nabrał oddechu, żeby coś powiedzieć, ale Kollberg go ubiegł.

– Czy pan pułkownik jest tego pewien?

– Co?! Czy jestem pewien? Oczywiście, że jestem pewien! Co najmniej cztery albo pięć razy siedziała z nami przy stole. Jeśli dobrze pamiętam, w ogóle się nie odzywała.

– Ale…

– Wasz kolega pokazywał mi jakieś zdjęcia, ale, rozumieją panowie, ja nie rozpoznaję twarzy. Nie zapamiętuję ich. Pamiętam sukienki. A dokładniej rzecz ujmując, niezupełnie sukienki…

Odwrócił się w lewo i swoim ogromnym paluchem dźgnął Martina Becka w pierś. Ból był nie do zniesienia.

– Pamiętam dekolty – wyjaśnił grzmiącym szeptem.

Rozdział 18

Kwadrans po jedenastej znów siedzieli w pokoju służbowym w Kristinebergu. Wiatr się nasilił, o szyby bębnił głośno zacinający deszcz.

Przed Martinem Beckiem leżało dwadzieścia zdjęć. Bodaj po raz pięćdziesiąty odsunął na bok dziewiętnaście i oglądał w podświetlonym szkle powiększającym Roseannę McGraw. Wyglądała tak, jak to sobie od początku wyobrażał. Patrzyła w górę, przypuszczalnie na iglicę kościoła w Riddarholmen. Zdrowa, rozluźniona i beztroska, miała przeżyć jeszcze trzydzieści sześć godzin. Po jej lewej stronie było widać kajutę A7. Drzwi stały otworem, ale nie dało się dostrzec wnętrza.

– Zdajesz sobie sprawę, że się nam dzisiaj poszczęściło? – odezwał się Kollberg. – Po raz pierwszy w tym przeklętym śledztwie. Prędzej czy później zawsze ma się fart, ale w tym wypadku cholernie długo musieliśmy na to czekać.

– I malutki niefart.

– Chodzi ci o to, że wylądowała przy jednym stole z dwoma głuchymi jak pień żołdakami i trzema na wpół ślepymi babciami? To nie jest niefart, tylko dobrze znane prawo odwiecznej złośliwości wszechrzeczy. Zbierajmy się do domu. Podwiozę cię. Chyba że wolisz metro.

– Najpierw musimy wysłać telegram do Kafki. Resztę korespondencji załatwimy jutro.

Uporali się z tym w pól godziny W ulewnym deszczu Kollberg prowadził szybko i byle jak. Martin Beck nie zwracał na to uwagi, mimo że w samochodach zawsze czuł się nieswojo. Przez całą drogę milczeli. Kollberg ocknął się przed domem Martina Becka w Bagarmossen.

– No tak – powiedział – a teraz będziemy sobie leżeć i myśleć o tym. Cześć!

W mieszkaniu było cicho i ciemno. Dopiero kiedy przechodził obok pokoju córki, usłyszał przyciszoną muzykę. Prawdopodobnie leżała z radiem tranzystorowym pod poduszką. On zwykle czytał pod kołdrą powieści marynistyczne, świecąc sobie latarką.

Na stole w kuchni był chleb, masło i żółty ser. Zrobił sobie kanapkę. Bez powodzenia przepatrzył lodówkę w poszukiwaniu piwa. Stojąc przy zlewie, zjadł swój skromny wieczorny posiłek, który popił szklanką mleka.

A potem się położył. Bardzo cicho. Na wpół rozbudzona małżonka odwróciła się do niego, żeby coś powiedzieć. Znieruchomiał i wstrzymał oddech. Po paru minutach zasnęła. Rozluźnił się, zamknął oczy i oddał rozmyślaniom.

Roseanna McGraw została uwieczniona na jednym z pierwszych zdjęć. Poza tym można było na nich zidentyfikować pięć innych osób: dwóch emerytowanych wojskowych, ich żony i wdowę Liebeneiner. Spokojnie mógł liczyć na dwadzieścia pięć do trzydziestu innych takich zbiorów, zapewne bogatszych od tego. Dotrą do wszystkich negatywów, odpytają wszystkich fotografujących, kto na nich jest. To się po prostu musi udać.

Nareszcie zdobędą dokumentację ostatniej podróży Roseanny McGraw. Zobaczą ją jak na filmie.

Dużo zależało od Kafki, od tego, co znajdzie w ośmiu domach rozsianych po całej Ameryce Północnej. Amerykanie są znani z rozrzutności. Poza tym kto, jeśli nie Amerykanin, miałby się kontaktować ze swoją rodaczką z Lincoln? Może mordercy też powinno się szukać wśród krajanów? Może pewnego dnia usłyszy w szumiącej i trzeszczącej słuchawce głos Kafki: Yeah, I shot the bastard!

Nie dokończywszy tej myśli, Martin Beck usnął, nagle i mimowolnie, co od dawna mu się nie zdarzyło.

Nazajutrz też padało, był szary, ponury dzień, ostatnie żółte liście przyklejały się do ścian domów i okien.

Kafka, jakby czytał w nocnych myślach Martina Becka, przysłał lakoniczny telegram:

Wyślijcie jak najwięcej materiałów.

Dwa dni później Melander, który zawsze wszystko pamiętał, wyjął fajkę z ust i powiedział z doskonałą obojętnością:

– Uli Mildenberger jest w Heidelbergu. Był tam przez całe lato. Chcesz, żeby go przesłuchać?

Martin Beck zastanawiał się pięć sekund.

– Nie.

Chciał dodać: „Tylko zapisz adres”, ale się w ostatniej chwili powstrzymał, wzruszył ramionami i poszedł do siebie.

W tych dniach miał coraz mniej pracy. Dochodzenie toczyło się swoim torem, oplatało całą kulę ziemską niczym wątki szmirowatej powieści. Gorąca linia obejmowała Ahlberga w Motali, Martina Becka w Kristinebergu i kilka miejsc rozrzuconych wachlarzowo na mapie świata, od Przylądka Północnego po Durban na południu i Ankarę na wschodzie. Bezwzględnie najważniejsze było połączenie z pokojem służbowym Kafki w Lincoln, niemal dziesięć tysięcy kilometrów na zachód, skąd informacje trafiały dalej, do geograficznie odległych punktów na kontynencie amerykańskim.

Czy dysponując tak ogromną machiną, można nie wytropić mordercy? Logicznie rzecz biorąc, niestety, można. Martin Beck wyniósł bolesne doświadczenia z innego śledztwa w sprawie zabójstwa na tle seksualnym. Popełniono je w piwnicy jednego z domów na przedmieściach Sztokholmu, ciało znaleziono niemal błyskawicznie, policja przyjechała na miejsce w niespełna godzinę. Sporo ludzi widziało mordercę, podali dokładny rysopis, sprawca zostawił odciski stóp, pety, zapałki, poza tym zgubił kilka przedmiotów. Sposób, w jaki potraktował ofiarę, wskazywał na rzadką odmianę perwersji. Mimo to nie zdołali go namierzyć. Początkowy optymizm przerodził się w bezsilność, wszystkie ślady prowadziły donikąd. Siedem lat później mężczyzna dopuścił się próby gwałtu w zupełnie innym zakątku kraju i został schwytany na gorącym uczynku. Podczas przesłuchań nieoczekiwanie się załamał i przyznał do morderstwa.

Dla Martina Becka zarówno ta zbrodnia, jak i jej wyjaśnienie były czymś marginalnym. Ale dla jego starszego kolegi były wszystkim. Dobrze pamiętał, jak miesiąc po miesiącu, rok za rokiem, długo po tym, jak śledztwo utknęło w martwym punkcie, siedział po nocach w swoim pokoju, po raz pięćsetny albo tysięczny sprawdzając i przeglądając wszystkie raporty i protokoły przesłuchań. Mnóstwo razy spotykał go w przedziwnych okolicznościach i nieoczekiwanych sytuacjach, kiedy powinien mieć wolne albo urlop, wytrwale szukającego nowych punktów zaczepienia w śledztwie, które stało się tragedią jego życia. Po pewnym czasie zachorował i przeszedł na wcześniejszą emeryturę. Ale nawet wtedy nie dał za wygraną. W końcu wszystko się wyjaśniło, kiedy pewien człowiek, nigdy dotąd niekarany ani niepodejrzewany o jakiekolwiek przestępstwo, wybuchł płaczem w obecności zdumionego komendanta policji w Hallandzie i przyznał się do morderstwa sprzed siedmiu lat. Wtedy wyszły na jaw beznadziejne zbiegi okoliczności, zaniechania i przeoczenia, które uniemożliwiły natychmiastowe ujęcie sprawcy. Martin Beck czasami się zastanawiał, czy rozwiązanie po tak długim czasie mogło przynieść spokój temu staremu policjantowi.

Bywa i tak. Ale między kobietą znalezioną w piwnicy a Roseanną McGraw nie istniało żadne podobieństwo. Ta pierwsza, nieprzystosowana społecznie, była dryfującym wrakiem ludzkim.

Martin Beck często o tym myślał, czekając na dalszy rozwój wydarzeń.

W Motali Ahlberg nie ustawał w irytowaniu budżetówki, domagając się przepatrzenia przez płetwonurków centymetr po centymetrze całego kanału i dna jeziora. Rzadko się kontaktował z Martinem Beckiem, ale w każdej chwili spodziewał się telefonu.

Po tygodniu przyszedł następny telegram od Kafki. Tekst brzmiał tajemniczo i zaskakująco:

You will have a break any minute now.

Martin Beck zadzwonił do Ahlberga.

– Napisał, że lada chwila czeka nas przełom.

– Pewnie czuje, że potrzebujemy pocieszenia – stwierdził Ahlberg.

Kollberg miał odmienne zdanie.

– Gość jest słaby na umyśle. Cierpi na przypadłość pod tytułem intuicja.

Melander w ogóle się nie odezwał.

Dziesięć dni później dostali pięćdziesiąt zdjęć i trzy razy tyle negatywów, które natychmiast wywołali. Dużo było kiepskiej jakości i tylko na dwóch rozpoznali Roseannę McGraw. Obydwa zrobiono na przystani w Riddarholmen. Stała sama na rufie, na pokładzie A, parę metrów od swojej kajuty. Na jednym, pochylona, drapała się w prawą kostkę. I to wszystko. Poza tym zidentyfikowali dwudziestu trzech kolejnych pasażerów. Czyli łącznie z poprzednimi – dwudziestu ośmiu.

Melander zajął się szczegółowymi oględzinami, po czym przekazał zdjęcia Kollbergowi, który poukładał je w miarę chronologicznie. Martin Beck ślęczał nad fotkami godzina po godzinie i milczał.

W najbliższych dniach podesłano im jeszcze kilka tuzinów zdjęć, ale Roseanny McGraw na nich nie było.

Za to nareszcie przyszedł list z policji w Ankarze. Leżał na biurku Martina Becka rano dnia trzynastego – wedle ich rachuby czasu – ale dopiero dwa dni później ambasadzie udało się sprokurować angielski przekład. Wbrew wszelkim oczekiwaniom mogli odnotować swój pierwszy sukces w śledztwie.

Turecki pasażer, dwudziestodwuletni student medycyny Günes Fratt, rozpoznał kobietę na zdjęciach, nie wiedział jednak, jak się nazywa ani skąd pochodzi. „Poddany uporczywemu przesłuchaniu” przez pułkownika policji o tasiemcowym nazwisku, składającym się wyłącznie z „ö”, „ü” i „z”, przyznał, że go pociągała i pierwszego dnia dwa razy próbował się do niej „zbliżyć werbalnie”, po angielsku, ale dostał kosza. Kobieta w ogóle mu nie odpowiedziała. Trochę później zobaczył ją z innym mężczyzną i pomyślał, że jest mężatką i zapewne wyjątkowo, wskutek „nieporozumienia” (?) nie była u boku małżonka. O wyglądzie owego mężczyzny świadek mógł powiedzieć tylko tyle, że „chyba był wysoki”. Potem świadek już jej nie widział.

Wuj Günesa Fratta, przesłuchany „informacyjnie” przez pułkownika policji o skomplikowanym nazwisku, zapewnił, że podczas rejsu nie spuszczał oka z bratanka i nie zostawiał go samego dłużej niż na dziesięć minut.

Ambasada dodała od siebie, że dwaj panowie pochodzą z zamożnej, powszechnie szanowanej rodziny.

Ten list średnio ucieszył Martina Becka. Jakby przez cały czas niczego innego się nie spodziewał. Owszem, posunęli się o krok naprzód, ale kiedy rozpracowywał pokrętne wątki prowadzące do Motali, najczęściej myślał o tym, co czuje ktoś „uporczywie przesłuchiwany” przez tureckiego pułkownika policji.

Piętro wyżej Kollberg przyjął tę wiadomość z zimną krwią.

– Turcy? Namierzyłem ich. Kupa ludzi ich przyuważyła. – Kartkował swoje notatki. – Zdjęcia dwadzieścia trzy, trzydzieści osiem, sto dwa, sto dziewięć…

– Wystarczy.

Martin Beck znalazł w pliku fotek odbitkę, na której bardzo wyraźnie było widać tych dwóch mężczyzn. Przelotnie zerknął na białe wąsy wuja i utkwił wzrok w Günesie Fratcie, niskim, elegancko ubranym młodzieńcu, z niewielkim czarnym wąsikiem, o regularnych rysach twarzy. Niczego sobie.

Roseanna McGraw miała, niestety, inne zdanie.

W piętnastym dniu od genialnego pomysłu Martina Becka z całą pewnością zidentyfikowali na zdjęciach czterdziestu jeden pasażerów. Poza tym zbiory powiększyły się o kolejne dwie fotki kobiety z Lincoln. Obie zrobiono na kanale przy Södertälje. Na jednej widać ją było w głębi, odwróconą plecami do fotografującego, na drugiej stała profilem przy relingu, z wiaduktem kolejowym w tle. Trzy godziny bliżej śmierci Roseanna McGraw zdjęła ciemne okulary i mrużyła oczy od słońca. Wiatr rozwiewał jej czarne włosy, rozchyliła usta, jakby chciała coś powiedzieć albo jakby ziewała.

Martin Beck długo się jej przyglądał przez szkło powiększające.

– Kto zrobił to zdjęcie? – zapytał po chwili.

– Dunka – odparł Melander. – Vibeke Amdal z Kopenhagi. Podróżowała sama w jednoosobowej kajucie.

– Dowiedz się o niej jak najwięcej.

Pół godziny później wybuchła bomba.

– Wiadomość ze Stanów Zjednoczonych – powiedziała telegrafistka. – Czytam: „Struck gold mine yesterday. Ten rolls eight milimeter color film and one hundred fifty stills. You will see a lot oj Roseanna McGraw. Some unknown character seems to be with her. Panamerican guarantees delivery Stockholm Thursday. Kafka”. Czy mam to przetłumaczyć?

– Bardzo proszę.

– „Wczoraj trafiłem na żyłę złota. Dziesięć rolek kolorowego filmu na taśmie ośmiomilimetrowej i sto pięćdziesiąt zdjęć. Sporo z Roseanną McGraw. Jest z nią jakiś nieznany osobnik. Panamerican obiecał dostawę do Sztokholmu w czwartek”. Podpisane: „Kafka”.

Martin Beck osunął się na krześle. Potarł czoło i rzucił okiem na kalendarz. „Imieniny: Katarina. Środa, 25 listopada 1964 r.”.

Za oknem zacinał zimny deszcz. Niedługo sypnie śniegiem.

Rozdział 19

Puścili film w laboratorium naprzeciwko Norra Station. W salce projekcyjnej było ciasno; nawet tutaj, mimo wyjątkowej sytuacji, Martin Beck nie potrafił przezwyciężyć swojej awersji do tłumu.

Był szef i komendant wojewódzki z Linköpingu. Z Motali stawili się komendant, komisarz Larsson i Ahlberg. Poza tym przyszli Kollberg, Stenström i Melander.

Hammar, choć naoglądał się więcej przestępstw od nich wszystkich razem wziętych, siedział spięty i milczący.

Zgasło światło. Zaterkotał projektor.

– Aha, no, no… tak – bąknął Kollberg, który jak zwykle musiał coś powiedzieć.

Zmiana warty. Plac Gustawa Adolfa. Most. Fasada Opery.

– Kompletnie bez klasy – skomentował Kollberg. – Wyglądają jak patrol żandarmerii.

Komendant wojewódzki syknął.

Wrak statku „Waza” w roztańczonych fontannach. Śliczna Szwedka o blond włosach i zadartym nosku na schodach filharmonii. Lapoński namiot w Skansenie. Zamek Gripsholm z tancerzami ludowymi na pierwszym planie. Amerykanka w średnim wieku o fioletowych wargach, w okularach inkrustowanych strasem. Hotel Reisen, Skeppsbron, rufa „Svea Jarl”, promu kursującego do Djurgården, duży statek pasażerski na kotwicy w Strömmen widziany z płynącego stateczku turystycznego.

– Co to za jednostka? – zapytał komendant wojewódzki.

– „Braził” Moore-McCormacka – wyjaśnił Martin Beck. – Przypływa tu każdego lata.

– Co tam jest? – zapytał komendant wojewódzki.

– Dom starców – odpowiedział Kollberg. – Hajle Sellasje oddał mu honory, kiedy tu przyjechał przed wojną. Myślał, że to zamek królewski.

Mewa pięknie machająca skrzydłami, centrum Farsty, ludzie na przystanku, gramolący się do autobusu z dachem z pleksiglasu. Poławiacz stynek, złowieszczo wpatrujący się w obiektyw.

– Kto to filmował? – zapytał komendant wojewódzki.

– Wilfred S. Belamy Junior z Klamath Falls w Oregonie – poinformował Martin Beck.

– W życiu o nim nie słyszałem.

Svartmangatan, niedoświetlona zabytkowa pompa na starówce.

– Teraz – powiedział komendant wojewódzki.

„Diana” na przystani w Riddarholmen. Ukośnie od rufy. Roseanna McGraw w dobrze znanej pozie, z podniesioną głową.

– To ona – skonstatował komendant wojewódzki.

– O rany – westchnął Kollberg.

Kobieta o fioletowych wargach z lewej, łyskająca zębami. Flaga towarzystwa żeglugi i wieża ratusza. Widok na przystań. Białe kropki. Migotanie. Brunatne cienie. Czarno.

Rozbłysło światło. W uchylonych drzwiach pojawił się mężczyzna w białym fartuchu.

– Momencik. Drobny kłopot z projektorem.

Ahlberg odwrócił się i spojrzał na Martina Becka.

– Pewnie się zapalił i doszczętnie spłonął – zauważył policjant śledczy Lennart Kollberg, który umiał czytać w myślach.

Zgasło światło.

– Teraz musimy wyostrzyć wzrok, chłopcy – powiedział komendant wojewódzki.

Wzgórze, plecy turystów, Västerbron, panorama z widokiem na sklepienie mostu. Spieniony kilwater, szwedzka flaga, żaglówka płynąca z wiatrem przeciwnym kursem. Długie ujęcie Mrs Bellamy, z zamkniętymi oczami opalającej się na pokładowym leżaku.

– Uważajcie na drugi plan – powiedział komendant wojewódzki.

Martin Beck rozpoznał sporo osób w tle. Ale nie było tam Roseanny McGraw.

Śluza w Södertälje, most, wiadukt kolejowy. Maszt od dołu z flagą towarzystwa żeglugi falującą na niebie. Żaglowiec z beczkami na pokładzie, pomocnik koka machający ręką na powitanie. Ten sam żaglowiec ukośnie od rufy, po prawej – profil Mrs Bellamy.

Oxelösund od strony wody, wieża kościoła na tle nieba, huta żelaza z dymiącymi kominami, grangesbergczycy na rampie. Obraz przesunął się w górę i w dół, poddając się łagodnemu kołysaniu statku. Mętny szarozielony kolor.

– Pogoda się popsuła – zauważył komendant wojewódzki.

Cały ekran był jasnoszary, zwrot kamery, kawałek mostka kapitańskiego, pokład dziobowy, pusty, nie licząc lśniących pleców płaszcza przeciwdeszczowego. Na dziobie mokra flaga Göteborga. Oficer pokładowy, balansując z tacą, schodzi na przedni pomost.

– A teraz? – zapytał komendant wojewódzki.

– Są przy Hävringe – powiedział Martin Beck. – Około piątej albo szóstej. Zatrzymała ich mgła.

Ujęcie z rufy na pokład, samotne leżaki, szarość, wilgoć. Ani śladu człowieka.

Kamera w prawo, lekkie szarpnięcie i powolny powrót. Roseanna McGraw wchodzi po schodkach z pokładu A, sandały na gołych stopach, na sukience cienka przezroczysta peleryna, kaptur naciągnięty na głowę. Mija szalupę, patrzy w obiektyw kamery, obrzuca obojętnym spojrzeniem fotografa, twarz spokojna, rozluźniona, wychodzi z kadru na prawo. Szybki zwrot. Roseanna McGraw z tyłu, łokcie na relingu, ciężar ciała na prawej nodze, staje na palcach, pociera lewą kostkę prawą piętą.

Na dobę przed śmiercią. Martin Beck wstrzymał oddech. Nikt się nie odezwał. Kobieta z Lincoln zniknęła, na ekran wpełzły białe cętki. Koniec taśmy.

Mgła się rozwiała. Wymuszony fioletowy uśmiech. Starsze małżeństwo na leżakach, nogi przykryte kocami. Nie ma słońca, ale nie pada.

– Kto to jest? – zapytał komendant wojewódzki.

– Amerykanie – wyjaśnił Kollberg. – Andersonowie.

Statek w śluzie. Ujęcie z mostka na pokład dziobowy, dużo pleców. Odbojnica z góry, długie mokre drzazgi świerczyny wpadające do czarnej wody.

Załogant na lądzie, głęboko pochylony nad kabestanem, naprowadzający statek ku wrotom śluzy. Obiektyw wycelowany na forpik, wrota śluzy otwierają się. Pomarszczony podwójny podbródek Mrs Bellamy, ukośnie z dołu, w tle mostek i nazwa statku.

Nowe ujęcie z mostku. Kolejna śluza. Na pokładzie dziobowym mnóstwo ludzi. Zbliżenie mężczyzny w słomkowym kapeluszu.

– To Cornfield, Amerykanin, podróżował sam – poinformował Kollberg.

Martin Beck zastanawiał się, czy ktoś oprócz niego zauważył Roseannę McGraw w poprzednim ujęciu. Stała przy relingu od prawej burty, jak zwykle wsparta na łokciach, w rybaczkach i ciemnym swetrze.

Śluzowanie trwało, ale jej już nie było widać.

– Gdzie to jest? – zapytał komendant wojewódzki.

– Pod Karlsborgiem – powiedział Ahlberg. – Ale nie tym nad Vättern, tylko na zachód od Söderköpingu. Wyszli z Söderköpingu za kwadrans dziewiąta. Tam byli najprawdopodobniej koło jedenastej.

Następna śluza, następne ujęcie pokładu dziobowego. Znowu była. Czarny sweter, na pewno golf. Dużo ludzi obok. Odwróciła głowę do kamery, chyba się śmiała. Kilwater. Długa sekwencja z Mrs Bellamy i małżeństwem Andersonów. Raz, niechcący, przesłonił widok wojowniczy pułkownik z Norr Mälarstrand.

Martin Beck poczuł pot na karku. Zostało jej dziesięć godzin życia. Śmiała się?

Migawka z pokładu dziobowego. Tylko kilka osób. Statek płynął po jeziorze. Białe cętki.

Koniec taśmy.

Komendant wojewódzki poruszył się.

– Co to było za jezioro? Roxen?

– Nie – odparł Ahlberg. – Asplången.

Następna taśma. Most zwodzony. Budynki na brzegu. Gapie machający rękami.

– Norsholm – powiedział Ahlberg. – Jest kwadrans po trzeciej.

Kamera uparcie panoramowała brzeg. Drzewa, krowy, domy. Ścieżką nad kanałem szła siedmioletnia dziewczynka. Niebieska letnia sukienka, mysie ogonki, drewniaki. Ktoś z pokładu rzucił jej monetę. Podniosła ją i dygnęła, zawstydzona, zmieszana. Więcej monet. Dziewczynka zaczęła je zbierać. Podbiegła kilka kroków. Kobieca dłoń ze lśniącą półdolarówką w dwóch żylastych palcach o karmazynowych paznokciach. Kamera w tył, Mrs Bellamy rzuca monetę. Egzaltacja. Dziewczynka na brzegu z garścią monet, osłupiała, zdumione spojrzenie.

Martin Beck usłyszał głębokie westchnienie Ahlberga. Kollberg wyprostował się na krześle.

Za filantropką z Klamath Falls w Oregonie mignęła na wyższym pokładzie Roseanna McGraw. Przeszła na prawo. Nie była sama. Po jej lewej stronie, tuż obok, szedł mężczyzna w sportowej czapce. Głowę wyższy od niej. Przez ułamek sekundy na jasnym tle dał się zauważyć jego profil.

– Zatrzymajmy – powiedział komendant wojewódzki.

– Nie, nie! – zaprotestował Ahlberg.

Kamera już nie wróciła na statek. Patrzyli na urocze zielone brzegi, łąki, przepych listowia, rozkołysane sitowie, dopóki letniego pejzażu nie zdominowały białe kropki.

Martin Beck wyjął chusteczkę z kieszonki na piersi, rozłożył ją i otarł pot z karku.

Na ekranie pojawił się nowy obraz. Na wprost był kanał: długie łagodne zakole pośród zalesionych brzegów. Po lewej stronie biegła ścieżka, nieco dalej, za ogrodzeniem pasły się konie. Ścieżką nadchodziła grupa ludzi.

Ahlberg ubiegł komendanta wojewódzkiego.

– To jest na zachód od Roxen. Statek minął śluzy Bergs. W tym czasie fotograf dotarł do Ljungsbro. Tam są ostatnie śluzy przed Borensbergiem. Jest mniej więcej siódma wieczorem.

Daleko, zza zakrętu wychynął biały dziób z flagą Göteborga. Ludzie na ścieżce byli coraz bliżej.

– Dzięki Bogu – powiedział Ahlberg.

Tylko Martin Beck wiedział, co Ahlberg ma na myśli. Fotografujący, korzystając z przerwy na śluzowanie, mógł pójść z przewodnikiem, który pokazywał chętnym klasztor we Vrecie.

„Diana” objawiła się teraz w całej okazałości. Dostojnie sunęła kanałem w sennym siwym pióropuszu dymu, przez który przesiewało się światło wieczoru.

Nikt na sali projekcyjnej nie patrzył na statek. Rozproszona grupka pasażerów idących ścieżką była tak blisko, że można było rozróżnić pewne szczegóły.

Martin Beck od razu rozpoznał Günesa Fratta, dwudziestodwuletniego studenta medycyny z Ankary. Maszerował na czele i gestykulując, coś mówił do sąsiada. A potem… Jakieś piętnaście metrów za grupą szły dwie osoby: Roseanna McGraw, nadal w jasnych rybaczkach i ciemnym swetrze, i sadzący długimi krokami mężczyzna w sportowej czapce.

Jeszcze byli daleko.

Oby tylko starczyło filmu, pomyślał Martin Beck.

Zbliżali się. Obiektyw kamery ani drgnął. Czy uda się rozpoznać twarze?

Zobaczył, że wysoki mężczyzna bierze Roseannę McGraw pod ramię, jakby chciał jej pomóc ominąć kałużę na ścieżce. Potem się zatrzymali i patrzyli na płynący statek, który zaczął ich zasłaniać. Zniknęli. Ale Mr Bellamy z Klamath Falls nie dał za wygraną i nie skierował kamery gdzie indziej. Roseanna McGraw minęła statek, potrząsnęła głową, wyciągnęła prawą rękę do tego kogoś, kogo jeszcze nie było widać. Wyłaniał się…

I nagle, ni stąd, ni zowąd, zmiana obiektu. Zbliżenie śluzy, na obrzeżach kadru nogi patrzących. Martin Beck dostrzegł jasne spodnie, stopy w sandałach, a tuż obok półbuty. Obraz zniknął. Lekkie migotanie. Kilka osób na sali wypuściło powietrze z płuc. Martin Beck miął chusteczkę w dłoni.

Ale to jeszcze nie był koniec. Na ekranie pojawiła się przez chwilę niedoświetlona twarz o fioletowych wargach, w okularach inkrustowanych strasem. Na pokładzie A, przy lewej burcie, kelnerka w białej bluzce uderzyła w gong. Tuż za nią z jadalni wyszła Roseanna McGraw, zmarszczyła brwi, spojrzała w niebo, roześmiała się i odwróciła do kogoś wewnątrz. Zobaczyli tylko rękaw z cętkowanego tweedu i kawałek barku. Potem ekran zdominowały białe kółka, obraz odpłynął, zastąpiła go szarość, szarość, szarość.

Śmiała się. Był tego pewien. Czwartego lipca o siódmej wieczorem. Dziesięć minut później, kiedy szwedzki pułkownik i niemiecki major wywrzaskiwali swoje poglądy na temat bitwy pod Stalingradem, zjadła stek, młode ziemniaki i truskawki i napiła się mleka.

Ekran zalało światło. Następne śluzy. Błękitne niebo z obłoczkami. Kapitan z dłonią na telegrafie maszynowym.

– Sjötorp – powiedział Ahlberg. – Dwunasta następnego dnia. Zaraz będą na Vänern.

Martin Beck pamiętał wszystkie szczegóły. Godzinę wcześniej przestało padać. Roseanna McGraw nie żyła. Od dwunastu godzin spoczywała w mule przy falochronie w Borenshult, naga, zgwałcona.

Na pokładzie ludzie wyciągali się na leżakach, rozmawiali, śmiali się, mrużyli oczy od słońca. Pomarszczona arystokratka z Klamath Falls w Oregonie uśmiechała się fioletowo do kamery.

Lustrzana tafla Vänern. Kręcący się ludzie. Obrzydliwy młody człowiek z pokoju przesłuchań w Motali wysypuje z worka do jeziora popiół i żużel. Twarz w sadzach, kwaśne spojrzenie na fotografa.

Nigdzie nie ma kobiety w czarnym swetrze, spodniach khaki i sandałach.

Nigdzie nie ma wysokiego mężczyzny w tweedowej marynarce i sportowej czapce. Przewijały się taśma za taśmą. Vänersborg w wieczornym słońcu. „Diana” cumuje przy nabrzeżu. Chłopiec pokładowy schodził na ląd. Kanał Tröllhatten.

– Na pokładzie dziobowym stoi motorower – powiedział Ahlberg.

Jasne poranne słońce, „Diana” cumuje przy Lilla Bommen. Niżej rufa fregaty „Viking”.

Ujęcie pokładu dziobowego, ludzie schodzą po trapie. Motoroweru nie ma.

Nowe ujęcie. Kobieta o fioletowych wargach siedzi wyprostowana na jednej z łodzi wycieczkowych, panoramowanie ślicznych klombów Zarządu Zieleni Miejskiej, białe kropki w poziomych rządkach.

Migotanie. Koniec. Rozbłysło światło.

Po piętnastu sekundach absolutnej ciszy komisarz Hammer podniósł się z krzesła i popatrzył kolejno na komendanta wojewódzkiego, komendanta i Larssona.

– Pora na lunch, panowie. Na koszt państwa. – Obojętnie zerknął na pozostałych. – A wy, jak mniemam, jeszcze trochę tu zabawicie.

Stenström też wyszedł, miał inne obowiązki.

Kollberg spojrzał pytająco na Melandera.

– Nie, w życiu go nie widziałem – przyznał Melander.

Ahlberg podniósł prawą dłoń do twarzy.

– To pasażer pokładowy – skwitował, odwracając się do Martina Becka. – Pamiętasz naszego przewodnika po statku w Bohus? Wspomniał o kotarze, którą można zaciągnąć, gdyby ktoś chciał się przespać na kanapie.

Martin Beck pokiwał głową.

– Motoroweru nie było tam od początku – powiedział Melander. – Pierwszy raz zobaczyłem go na śluzie za Söderköpingiem. – Wyjął fajkę i pocierał ją palcami. – I wtedy był tam ten facet w sportowej czapce. Króciutkie ujęcie, ukośnie od tyłu.

Kiedy znowu puścili film, okazało się, że Melander miał rację.

Rozdział 20

Sypnęło pierwszym śniegiem. Duże płatki uderzały w okna i natychmiast się topiły, spływając po szybach strugami. W rynnach szumiało, ciężkie krople rozpryskiwały się o parapety.

Mimo że była dwunasta, środek dnia, Martin Beck musiał zapalić lampkę na biurku. Jej miękkie światło padało na rozłożoną teczkę. Resztę pokoju spowijał półmrok.

Martin Beck zgasił ostatnią florydę, uniósł lekko popielniczkę i zdmuchnął popiół z blatu.

Był głodny, żałował, że nie poszedł z Kollbergiem i Melanderem do kantyny.

Dziesięć dni temu obejrzeli filmy przysłane przez Kafkę i wciąż czekali, aż coś się wydarzy. Podobnie jak wszystko w tym śledztwie, nowe tropy zniknęły w dżungli znaków zapytania i mętnych zeznań świadków. Przesłuchaniami, sprawnie i energicznie, zajął się Ahlberg i jego ludzie. Niestety, z miernym rezultatem. Jedyny plus był taki, że żadna z pozyskanych informacji nie przekreślała przyjętej wersji o pasażerze, który mógł wejść na pokład w Mem, Söderköpingu albo Norsholmie i zejść na ląd w Göteborgu. Poza tym nikt nie zaprzeczył, że inkryminowany pasażer – wysoki, normalnej budowy ciała – miał na sobie sportową czapkę, szaro nakrapianą tweedową marynarkę, szare gabardynowe spodnie i brązowawe buty. I nikt nie twierdził, że nie był właścicielem niebieskiego motoroweru marki Monark.

Oficer pokładowy, którego zeznanie wniosło najwięcej, powiedział, że chyba sprzedał bilet mężczyźnie ze zdjęć. Nie pamiętał kiedy, nie potrafił nawet określić, czy to było tego lata.

Równie dobrze mogło się to stać w innym sezonie. Coś mu jednak świtało, że ten mężczyzna, jeśli to rzeczywiście był on, oprócz roweru albo motoroweru miał wędkę i inne wędkarskie akcesoria.

Ahlberg osobiście prowadził to przesłuchanie i wycisnął ze świadka tyle, ile się dało. Martin Beck miał przed sobą kopię protokołu.

„Ahlberg: Czy często się zdarza, że zabieracie podczas rejsu pasażerów pokładowych?

Świadek: Kiedyś było ich więcej, ale zawsze kilku się trafi.

A: Gdzie zazwyczaj wsiadają?

Ś: Wszędzie tam, gdzie cumujemy, albo przy śluzach.

A: A który odcinek jest najpopularniejszy?

Ś: Praktycznie każdy. Często turyści, piesi i ci na dwóch kółkach, wsiadają w Motali albo w Vadstenie, żeby się przeprawić przez Vättern.

A: A na innych trasach?

Ś: Bo ja wiem. Kiedyś zabieraliśmy ich ze Sztokholmu do Oxelösundu i z Lidköpingu do Vänersborga. Ale to się skończyło.

A: Dlaczego?

Ś: Bo się zwalała kupa ludzi. Ci, co mieli kajuty, słono płacili za takie rejsy. To żadna przyjemność tłoczyć się z tabunami paniuś i dzieciaków przewalających się po pokładzie z termosami i kanapkami.

A: Czy coś mogłoby przemawiać przeciwko temu, żeby ktoś wsiadł w Söderköpingu?

Ś: Nie, nic. Mógł dołączyć gdziekolwiek. Przy śluzie. Na tym odcinku jest sześćdziesiąt pięć śluz. Poza tym cumujemy w różnych miejscach.

A: Ilu takich pasażerów może być na pokładzie?

Ś: Jednocześnie? Obecnie rzadko powyżej dziesięciu. Przeważnie dwóch albo trzech. Czasami nie ma ani jednego.

A: Co to za ludzie? Szwedzi?

Ś: Nie. Często cudzoziemcy. Właściwie to może być każdy, kto na przykład lubi statki i jest na bieżąco z rozkładami jazdy.

A: I nie wciąga się ich na listę pasażerów?

Ś: Nie.

A: Czy mogą się stołować z innymi?

Ś: Tak, jeśli tylko zechcą. Najczęściej w drugiej turze. Są ustalone ceny za posiłki. À la carte.

A: Wcześniej powiedział pan, że nie pamięta kobiety na tych zdjęciach, a teraz wydaje się panu, że rozpoznaje tego mężczyznę. Nikt inny, tylko pan jako oficer pokładowy powinien się troszczyć o pasażerów. Prawda?

Ś: Odbieram od nich bilety, kiedy wsiadają, i mówię: „Witamy na pokładzie”. Potem zostawiamy ich w spokoju. Te wycieczki nie polegają na tym, żeby pakować im do głowy mnóstwo krajoznawczych wiadomości. Mają ich dosyć z innych źródeł.

A: Czy to nie dziwne, że pan nie rozpoznaje tych osób? Przecież spędził pan z nimi prawie trzy doby.

Ś: Wszyscy wydają mi się podobni. Poza tym co roku widzę dwa tysiące pasażerów. W ciągu dziesięciu lat – dwadzieścia tysięcy. A kiedy pracuję, jestem na mostku. Dwanaście godzin dziennie. Mam tylko jednego zmiennika na wachcie.

A: Ale ten rejs był wyjątkowy, sporo się działo.

Ś: Tak czy inaczej, dzień w dzień miałem dwunastogodzinną wachtę. Poza tym była ze mną żona.

A: Nie ma jej na liście pasażerów.

Ś: A niby czemu miałaby być? Oficerom wolno zabierać członków rodziny.

A: Czyli informacja, że na pokładzie było wówczas osiemdziesiąt sześć osób, jest nieprawdziwa. Łącznie z pasażerami pokładowymi i członkami rodziny mogło ich równie dobrze być koło setki.

Ś: Oczywiście.

A: No tak. Kiedy ten mężczyzna z motorowerem zszedł na ląd?

Ś: Ponieważ nie jestem w stu procentach pewien, czy go w ogóle widziałem, skąd mam, do cholery, wiedzieć, kiedy zszedł na ląd? Ci, którzy się spieszyli na pociąg, samolot albo inny statek, wysiedli o trzeciej w nocy, kiedy przybiliśmy do Lilla Bommen. Inni spali do południa, więc zeszli później.

A: A gdzie wsiadła pańska żona?

Ś: W Motali. Mieszkamy tutaj.

A: W Motali? W środku nocy?

Ś: Nie, to było pięć dni wcześniej. Zeszła na ląd ósmego lipca o czwartej po południu. Zadowolony?

A: Co pana zdaniem zaszło podczas tamtego rejsu?

Ś: Moim zdaniem nie było tak, jak pan mówi.

A: Dlaczego?

Ś: Ktoś by to zauważył. Proszę pomyśleć, sto osób na małym statku – trzydzieści metrów długości, pięć szerokości – i kajuta o wymiarach pułapki na myszy.

A: Czy kiedykolwiek łączyły pana z pasażerami stosunki pozazawodowe?

Ś: Tak, z żoną”.

Martin Beck wyjął z kieszeni trzy zdjęcia: dwa skopiowane z filmu i powiększoną czarno-białą odbitkę, którą przesłał Kafka. Przedstawiały wysokiego mężczyznę w sportowej czapce i tweedowej marynarce i były bardzo kiepskiej jakości.

Zaopatrzono w nie setki policjantów w Sztokholmie, Göteborgu, Söderköpingu i Lidköpingu. Poza tym powinny być w każdej komendzie i większości komisariatów od Karesuando po Smygehamn. Nie licząc innych miejsc rozsianych po całym świecie. Owszem, zdjęcia były kiepskie, ale ktoś, kto znał tego mężczyznę, powinien go bez trudu zidentyfikować.

Chyba powinien.

– Jest podobny do Melandera – obwieścił Hammar na ostatniej odprawie. – Ładne mi dochodzenie. To jakaś zgaduj-zgadula. Czy cokolwiek wskazuje na to, że facet jest Szwedem?

– Motorower.

– Który wcale nie musiał być jego?

– No nie.

– To wszystko?

– Tak.

Martin Beck schował zdjęcia do kieszeni, przebiegł wzrokiem protokół Ahlberga i znalazł to, czego szukał: „A: Czy mogą się stołować z innymi? Ś: Tak, jeśli tylko zechcą. Najczęściej w drugiej turze”…

Potem dotarł do listy personelu pracującego na statku w ostatnich pięciu latach, przeczytał ją i zaznaczył ołówkiem jedno nazwisko.

„Göta Isaksson, kelnerka, Polhemsgatan 7, Sztokholm. Zatrudniona w gospodzie SHT od 15/9/64. »Diana«: 1959–1961,»Juno«: 1962, »Diana«: 1963, »Juno«: 1964”.

Nie było żadnej adnotacji świadczącej o tym, że Mellander albo Kollberg z nią rozmawiali.

Zadzwonił do dwóch firm taksówkowych. Zajęte. Porzuciwszy myśl o radiowozie, włożył kapelusz i płaszcz, postawił kołnierz i ruszył w śnieżnej brei do metra.

Kierownik sali w SHT, zaganiany i poirytowany, wskazał mu stolik obsługiwany przez pannę Götę – tuż przy drzwiach wahadłowych prowadzących do kuchni. Martin Beck usiadł na przymocowanej do ściany kanapie i podano mu menu. Kiedy je pobieżnie przeczytał, rozejrzał się po lokalu.

Niemal wszystkie stoliki były zajęte, głównie przez samotnych mężczyzn w średnim wieku. Sądząc po zażyłym traktowaniu kelnerek, należeli do stałych bywalców.

Martin Beck obserwował kelnerki biegające między kuchnią a salą. Zastanawiał się, która z nich to panna Göta. Po dwudziestu minutach jego ciekawość została zaspokojona. Miała okrągłą sympatyczną twarz, duże zęby i krótkie zmierzwione włosy.

Zamówił sandwicza, bitki z ziemniakami i cebulą i holenderskie piwo marki Amstel. Jadł, nie spiesząc się, czekał, aż minie lunchowe szaleństwo. Kiedy skończył i wypił cztery kawy, klienci panny Göty wyszli i mogła się do niego przysiąść.

Powiedział, co go do niej sprowadza, i pokazał zdjęcie. Przyglądała się przez chwilę, położyła na stoliku i poprawiła obcisły biały żakiet.

– Tak, poznaję. Nic o nim nie wiem, ale kilka razy widziałam go na „Juno” i na „Dianie”. Tak mi się wydaje.

Martin Beck wyprostował się, podniósł zdjęcie i odwrócił w jej stronę.

– Czy jest pani pewna? To nie najlepsza fotografia, może być na niej ktoś inny.

– Tak, jestem pewna. Poza tym zawsze był tak samo ubrany. Poznaję tę marynarkę i cyklistówkę.

– Czy widziała go pani latem? Pracowała pani na „Juno”, prawda?

– Tak. Niech pomyślę. Szczerze mówiąc, nie wiem. Widzi się tyle ludzi. Ale zeszłego lata na pewno widziałam go kilka razy. Co najmniej dwa. Wtedy pracowałam na „Dianie”. Znała go moja koleżanka, kelnerka. Pamiętam, że ze sobą rozmawiali. Nie miał kajuty, płynął z nami tylko kawałek. Jako pasażer pokładowy. Tak czy inaczej, jadł w drugiej albo trzeciej turze i nie wszystkie posiłki. Wydaje mi się, że wysiadał w Göteborgu.

– Gdzie mieszka pani przyjaciółka?

– Nie nazwałabym jej przyjaciółką, byłyśmy tylko koleżankami z pracy. Nie wiem, gdzie mieszka, ale po sezonie zawsze jeździła do Växjö. – Panna Göta założyła nogę na nogę, skrzyżowała ramiona na brzuchu i mrużąc oczy, popatrzyła w sufit. – Tak. Växjö. Chyba właśnie tam mieszka.

– Czy dobrze znała tego mężczyznę?

– Naprawdę nie wiem. Wydaje mi się, że trochę się w nim podkochiwała. Spotykała się z nim po pracy, mimo że personelowi nie wolno się spoufalać z pasażerami. Wyglądał całkiem, całkiem…

– Czy mogłaby go pani opisać? Mam na myśli kolor włosów, oczu, wzrost, wiek i tak dalej.

– Hm… dosyć wysoki. Chyba wyższy od pana. Nie był ani szczupły, ani gruby, dobrze zbudowany, szeroki w barach. Oczy niebieskie, ale nie jestem pewna. Włosy jasne, popielate, ciut jaśniejsze od moich. Najczęściej chodził w cyklistówce, więc niewiele można było zobaczyć. Pamiętam, że miał ładne zęby. Oczy okrągłe… to znaczy… trochę wyłupiaste. Ale był z całą pewnością przystojny. A wiek? Trzydzieści pięć – czterdzieści.

Martin Beck zadał jeszcze kilka pytań, ale niczego więcej się nie dowiedział. Kiedy wrócił do swojego pokoju, znów przejrzał listę i odszukał nazwisko interesującej go osoby. Nie było adresu, tylko informacja o pracy na „Dianie” w latach 1960–1963.

W dwie minuty znalazł numer w książce telefonicznej abonentów w Växjö. Potem długo czekał, zanim odebrała. Była niechętna, nie mogła się jednak nie zgodzić na spotkanie. Wsiadł do nocnego pociągu i o wpół do siódmej dotarł do Växjö. Nadal było ciemno.

Ciepły mglisty poranek. Spacerował ulicami, patrząc, jak miasto się budzi. Za kwadrans ósma wrócił na dworzec. Zapomniał kaloszy, przemokły mu buty. W kiosku kupił gazetę, którą przeczytał na ławce w poczekalni, grzejąc stopy na kaloryferze. Potem znalazł czynną kafejkę, zamówił kawę, posiedział do dziewiątej, zapłacił i wyszedł.

Cztery minuty później stał przed drzwiami opatrzonymi metalową tabliczką z nazwiskiem „Larsson” i wizytówką z floresowatym napisem „Siv Svensson”.

Drzwi otworzyła duża kobieta w błękitnej podomce.

– Panna Larsson? – zapytał Martin Beck.

Kobieta zachichotała, cofnęła się, po chwili z głębi mieszkania dobiegł go jej głos:

– Karin, jakiś facet do ciebie.

Nie usłyszał odpowiedzi. Duża kobieta wróciła, zaprosiła go do środka i zniknęła.

Stał w małym ciemnym przedpokoju, trzymając kapelusz w ręku. Po dobrych kilku minutach rozsunęła się jakaś kotara i kobiecy głos powiedział, żeby wszedł do pokoju.

– Nie spodziewałam się pana tak wcześnie.

Miała czarne, przetykane siwizną włosy, niedbale zebrane na karku. Pociągła twarz wydawała się zbyt drobna w porównaniu z resztą ciała. Regularne, ładne rysy, blada cera, nie zdążyła się umalować. Wokół piwnych, nieco skośnych oczu dostrzegł lekkie ślady tuszu. Zielona dżersejowa sukienka opinała piersi i biodra.

– Pracuję do późna, więc zwykle śpię do południa – powiedziała z wyrzutem w głosie.

– Proszę mi wybaczyć. Chciałbym panią prosić o pomoc w pewnej sprawie, która ma związek z pani pracą na „Dianie”. Czy tego lata też pani tam pracowała?

– Nie, w lecie byłam na statku kursującym do Leningradu.

Wciąż stała i patrzyła na niego wyczekująco. Usiadł w kwiecistym fotelu i podał jej zdjęcie. Spojrzała, po jej twarzy przemknął ledwie zauważalny grymas, na ułamek sekundy szerzej otworzyła oczy, po czym zwróciła fotkę.

– Tak?

– Zna pani tego mężczyznę, prawda?

Przeszła przez pokój, wyjęła papierosa ze szklanego pucharka na stoliku pod oknem, zapaliła i usiadła na kanapie naprzeciwko Martina Becka.

– Ja? Nie, nigdy go nie widziałam. Dlaczego pan pyta?

Była spokojna. Martin Beck przyglądał się jej przez chwilę.

– Wiem, że pani go zna. Poznaliście się na „Dianie” zeszłego lata.

– Nie. Nigdy w życiu go nie widziałam. Proszę już iść. Muszę się wyspać.

– Dlaczego pani kłamie?

– No nie, to szczyt bezczelności. Proszę wyjść.

– Panno Larsson, dlaczego nie chce się pani przyznać do tej znajomości? Wiem, że mija się pani z prawdą. Jeśli teraz pani tego nie powie, może mieć pani potem nieprzyjemności.

– Nie znam go.

– Mogę udowodnić, że kilka razy widziano panią z tym mężczyzną, więc byłoby lepiej, gdyby powiedziała pani prawdę. Chcę się dowiedzieć, kto to jest, a pani zna odpowiedź. Proszę być rozsądną.

– To jakaś pomyłka. Musiał się pan pomylić. Nie znam go. Proszę mnie zostawić w spokoju.

Podczas tej wymiany zdań Martin Beck nie spuszczał z niej wzroku. Siedziała teraz na brzeżku kanapy i nerwowo strzepywała popiół z papierosa, choć nie było czego strzepywać. Miała napiętą twarz, chodziły jej szczęki.

Bała się.

Próbował ją nakłonić do mówienia. Na próżno. Zamilkła, siedziała sztywno na kanapie i zeskrobywała pomarańczowy lakier z paznokci. W końcu wstała i zaczęła krążyć po pokoju. Po chwili Martin Beck podniósł się z kwiecistego fotela, wziął kapelusz i pożegnał się. Nie zareagowała, stała odwrócona do niego plecami.

– Jeszcze się do pani zgłoszę.

Zostawił na stole wizytówkę i wyszedł.

Dojechał do Sztokholmu wieczorem, prosto z dworca poszedł do metra i wrócił do domu.

Następnego dnia rano zadzwonił do Göty Isaksson. Zaczynała pracę dopiero po południu i mógł do niej wpaść. Godzinę później siedział w jej małym dwupokojowym mieszkanku na Kungsholmen. Zaparzyła kawę, nalała do filiżanek i usadowiła się naprzeciwko niego.

– Wczoraj byłem w Växjö i rozmawiałem z pani koleżanką – powiedział Martin Beck. – Zaprzeczyła, że zna tego mężczyznę. I sprawiała wrażenie wystraszonej. Czy wie pani, dlaczego nie chciała się przyznać do tej znajomości?

– Nie mam pojęcia. Ale ja mało o niej wiem. Nie była zbyt rozmowna. Pracowałyśmy razem przez trzy letnie sezony i bardzo rzadko mówiła o sobie.

– A o mężczyznach?

– Tylko o jednym. Powiedziała mi kiedyś, że poznała na statku fajnego faceta. To był nasz wspólny drugi sezon. – Göta Isaksson przechyliła głowę i liczyła po cichu. – Tak. To było latem sześćdziesiątego pierwszego.

– Często o nim mówiła?

– Nie. Wyglądało na to, że spotyka się z nim od czasu do czasu. Mógł być na kilku rejsach, mogli się widywać w Sztokholmie albo w Göteborgu, mógł być pasażerem, mógł jeździć ze względu na nią… Nie wiem.

– Nigdy go pani nie widziała?

– Nie. W ogóle o tym nie myślałam, dopóki pan mnie nie zapytał. To mógł być ten mężczyzna ze zdjęcia, chociaż nie wydaje mi się, żeby go wtedy znała. W każdym razie nic o tym nie mówiła.

– A co mówiła o tym fajnym facecie w sześćdziesiątym pierwszym?

– Nic szczególnego. Chyba coś napomknęła o jego elegancji. Przypuszczam, że miała na myśli to, że jest dobrze wychowany, uprzejmy i takie tam dyrdymały… Jakby normalni faceci nie dorastali jej do pięt… Ale potem przestała o nim mówić. Pewnie ze sobą zerwali, może do czegoś między nimi doszło, bo pod koniec lata przez jakiś czas była podłamana.

– Czy następnego lata też się spotkałyście?

– Nie. Ona była na „Dianie”, a ja na „Juno”. Widziałyśmy się parę razy, chyba w Vadstenie, bo statki tam cumują w tym samym czasie, ale nie rozmawiałyśmy ze sobą. Czy dolać panu kawy?

Martin Beck czuł, że żołądek zaczyna się buntować, ale nie potrafił się zdobyć na krótkie „Nie, dziękuję”.

– Tak pan o nią wypytuje. Czy ona coś zrobiła?

– Nie, nic nie zrobiła, ale chcielibyśmy dotrzeć do tego mężczyzny ze zdjęcia. A może zeszłego lata powiedziała albo zrobiła coś, co mogłoby mieć jakiś związek z tym mężczyzną?

– Niczego takiego nie pamiętam. Mieszkałyśmy w tej samej kajucie, w nocy czasami gdzieś wychodziła. Przypuszczam, że spotykała się z jakimś facetem, ale ja nie mam zwyczaju wtykać nosa w cudze sprawy. Wiem tylko, że nie tryskała radością… Chodzi mi o to, że gdyby się w kimś podkochiwała, byłaby w siódmym niebie. A ona chodziła smutna, podminowana. Może dlatego, że była chora. Przestała pracować przed końcem sezonu, chyba miesiąc wcześniej. Po prostu pewnego dnia się nie zjawiła i musiałam zasuwać sama, dopóki nie znaleźli zastępstwa. Podobno wylądowała w szpitalu, ale nikt nie wiedział, co jej jest. Tak czy inaczej, już nie wróciła i od tamtej pory jej nie widziałam.

Dolała im kawy, wmusiła w Martina Becka kilka ciasteczek i chętnie opowiadała o swojej pracy, kolegach i pasażerach, których zapamiętała.

Godzinę później Martin Beck wyszedł. Wypogodziło się. Ulice niemal wyschły, na bezchmurnym niebie świeciło słońce. Martina Becka mdliło po kawie. Idąc do Kristinebergu nadbrzeżną promenadą Norr Mälarstrand, zastanawiał się nad tym, co usłyszał od kelnerek.

Od Karin Larsson nie dowiedział się absolutnie nic, ale wizyta w Växjö utwierdziła go w przekonaniu, że ona zna tego mężczyznę i boi się o tym mówić.

Od Göty Isaksson dowiedział się, że:

1. Latem 1961 Karin Larsson poznała na „Dianie” jakiegoś mężczyznę. Prawdopodobnie był pasażerem pokładowym, który tamtego lata kilka razy płynął „Dianą”.

2. Latem 1963 Karin Larsson poznała jakiegoś mężczyznę, prawdopodobnie pasażera pokładowego, który od czasu do czasu podróżował statkiem. Według Göty Isaksson mógł to być ten sam mężczyzna co na zdjęciu.

3. Latem 1963 Karin Larsson była podłamana i podminowana i na miesiąc przed końcem sezonu, czyli na początku sierpnia, przestała pracować i trafiła do szpitala.

Martin Beck nie dowiedział się, dlaczego trafiła do szpitala, jaki to był szpital ani jak długo tam była. Tylko ona znała odpowiedź.

Ledwie wszedł do pokoju, zadzwonił do Växjö, ale nikt nie odbierał. Przypuszczał, że Karin Larsson śpi albo pracuje na pierwszą zmianę.

Po południu i wieczorem dzwonił wielokrotnie. Bez rezultatu.

Kiedy o drugiej po południu następnego dnia po raz siódmy wybrał numer, usłyszał w słuchawce głos dużej kobiety w podomce:

– Nie ma jej. Wyjechała.

– Kiedy?

– Przedwczoraj wieczorem. A kto pyta?

– Dobry znajomy. Dokąd pojechała?

– Nie powiedziała. Ale słyszałam, jak dzwoni do informacji i pyta o pociągi do Göteborga.

– Może usłyszała pani coś jeszcze?

– Zdaje się, że chciała się zatrudnić na jakimś statku.

– A kiedy zdecydowała się na wyjazd?

– Myślę, że podjęła tę decyzję błyskawicznie. Przedwczoraj rano był u niej jakiś facet i zaraz potem jakby coś w nią wstąpiło.

– Czy wie pani, na jakim statku miała pracować?

– Nie, nie usłyszałam.

– A jak długo jej nie będzie?

– Nie powiedziała. Czy coś jej przekazać, jeśli się odezwie?

– Nie, dziękuję.

Wzięła nogi za pas, uciekła na łeb na szyję. Był przekonany, że odpłynęła w siną dal.

Jego domysły zamieniły się w pewność. Karin Larsson śmiertelnie się bała kogoś albo czegoś i on, Martin Beck, musi poznać przyczynę.

Rozdział 21

W szpitalu w Växjö nie zasypiali gruszek w popiele.

– Larsson Karin Elisabeth, tak, zgadza się, leżała na oddziale ginekologicznym od dziewiątego ósmego do pierwszego dziesiątego ubiegłego roku. O tym, na co się leczyła, proszę porozmawiać z ordynatorem.

Ordynator oddziału ginekologicznego powiedział:

– Tak, chyba coś pamiętam. Zadzwonię, kiedy przejrzę kartę choroby.

Czekając, Martin Beck patrzył na zdjęcia i czytał rysopis, który sporządził po rozmowie z Götą Isaksson. Nie był doskonały, ale zdecydowanie lepszy niż zaledwie kilka godzin wcześniej.

„Wzrost: ok. 186 cm. Budowa ciała: normalna. Kolor włosów: popielate. Oczy: prawdopodobnie niebieskie (zielone albo szare), okrągłe, lekko wyłupiaste. Zęby: białe, zdrowe”.

Telefon zadzwonił godzinę później. Ordynator odszukał kartę choroby.

– Jest tak, jak myślałem. Przyjechała do nas wieczorem dziewiątego sierpnia. Pamiętam, że właśnie miałem iść do domu, kiedy poproszono mnie, żebym rzucił na nią okiem. Obficie krwawiła. Najprawdopodobniej od dłuższego czasu, bo straciła sporo krwi i była w kiepskim stanie. Ale, oczywiście, niezagrażającym życiu. Kiedyją spytałem, co się stało, odmówiła odpowiedzi. Często się zdarza na moim oddziale, że pacjentki nie chcą ujawniać przyczyn takich krwawień. Można się domyślać dlaczego. Zresztą prędzej czy później udaje się nam to z nich wyciągnąć. Ale Karin Larsson najpierw milczała, a potem powiedziała nieprawdę. Czy przeczytać panu komisarzowi, co zapisaliśmy w karcie choroby, czy wolałby pan to usłyszeć w przystępniejszej wersji?

– Będę wdzięczny za prostszą wersję – powiedział Martin Beck. – Łacina nie jest moją mocną stroną.

– Nawiasem mówiąc, moją też nie. – Lekarz był ze Skanii, mówił spokojnie, zrozumiale i rzeczowo. – No więc obficie krwawiła i miała boleści. Dostała zastrzyk. Krwawienia były z macicy i pochwy. Rany na szyjce macicy i tylnej ściance pochwy zostały zadane jakimś twardym i ostrym narzędziem. Pęknięcia wokół zwieracza pochwy świadczyły o tym, że narzędzie było pokaźnych rozmiarów. Nie jest niczym niezwykłym, że kobiety, które trafiają na bezdusznych i niedouczonych aborterów albo same próbują usunąć ciążę, doznają poważnych okaleczeń. Ale mogę panu komisarzowi powiedzieć, że w tego rodzaju przypadkach nigdy czegoś podobnego nie widziałem. To absolutnie wykluczone, żeby sama doprowadziła się do takiego stanu.

– Czy twierdziła, że zrobiła to sama?

– Tak, właśnie tak. Starałem się, jak mogłem, ale cały czas utrzymywała, że zrobiła to sama. Nie uwierzyłem jej, wiedziała, że jej nie wierzę, w końcu przestała udawać, nie siliła się na żadne nowe argumenty, tylko powtarzała w kółko „sama to zrobiłam”, jak zacinająca się płyta gramofonowa. Co dziwne, ona nie była w ciąży. Owszem, miała uszkodzoną macicę, ale jeśli nawet byłaby w ciąży, to w tak wczesnym stadium, że z całą pewnością nie mogłaby o tym wiedzieć.

– Co się pana zdaniem stało?

– Okaleczył ją jakiś perwersyjny szaleniec. To straszne, ale jestem niemal pewien, że chciała go chronić. Martwiłem się o nią, dlatego została w szpitalu aż do pierwszego października, mimo że można ją było wypisać wcześniej. Poza tym miałem nadzieję, że powie prawdę. Niestety. I w końcu musiała wrócić do domu. Nic więcej nie mogłem zrobić. Rozmawiałem o tym ze znajomymi policjantami, też coś tam próbowali zrobić, ale bez powodzenia.

Martin Beck milczał.

– Jak powiedziałem, nie wiem dokładnie, co się stało, w każdym razie użyto jakiegoś przedmiotu, może butelki. Czy coś z nią nie tak?

– Nie, nie, chciałem z panią Larsson tylko porozmawiać.

– To z pewnością nie będzie łatwe.

– Tak. Dziękuję za pomoc.

Martin Beck wsunął długopis do kieszeni. Nie zrobił żadnych notatek. Pocierając czoło, patrzył na zdjęcie mężczyzny w cyklistówce.

Pomyślał o kobiecie z Växjö, o strachu, który najpierw zmusił ją do ukrywania prawdy, a teraz do ucieczki przed wszelkimi pytaniami. Wpatrując się w zdjęcie, mruknął „Dlaczego?”, chociaż wiedział, że jest tylko jedna odpowiedź.

Zadzwonił telefon. Ordynator.

– O czymś zapomniałem, co może pana zainteresuje. Karin Larsson była już u nas wcześniej, pod koniec grudnia w sześćdziesiątym drugim. Zapomniałem, bo w tym czasie byłem na urlopie, a poza tym leżała na innym oddziale. Kiedy trafiła do mnie, zajrzałem do jej karty. Miała złamane dwa palce lewej ręki, wskazujący i środkowy. W dolnych stawach, tuż przy dłoni. Wtedy też nie chciała powiedzieć, co się stało. Ale kiedy ją spytano, czy przypadkiem nie spadła ze schodów, potwierdziła, że owszem, właśnie tak było. Kolega, który się nią zajmował, uważał, że to mało prawdopodobne. Palce były złamane na zewnątrz, w kierunku grzbietu dłoni, poza tym nie miała innych obrażeń. Wiem jeszcze tylko tyle, że założono jej gips i że nie było żadnych powikłań.

Martin Beck podziękował i ledwie odłożył słuchawkę, natychmiast ją podniósł i wybrał numer do SHT. W restauracyjnym brzęku i gwarze usłyszał, jak ktoś woła: „Trzy befsztyki à la Lindström!”. Poczekał kilka minut, zanim Göta Isaksson podeszła do telefonu.

– Halo? Nic nie słyszę! Gdzie cumowaliśmy, kiedy Karin zachorowała?! Tak, pamiętam, w Göteborgu. Nie przyszła rano, zmienniczka dołączyła w Törebodzie.

– Gdzie mieszkałyście w Göteborgu?

– Jak zwykle zatrzymałam się w hotelu Armii Zbawienia na Postgatan, a gdzie ona, tego nie wiem. Przypuszczalnie spała na statku albo w jakimś innym hotelu. Przepraszam, ale muszę wracać do pracy. Goście czekają.

Martin Beck zadzwonił do Motali. Ahlberg wysłuchał go w milczeniu.

– Czyli prosto z Göteborga pojechała do szpitala w Växjö – powiedział w końcu. – Dowiemy się, gdzie spędziła noc z ósmego na dziewiąty sierpnia. To się musiało stać właśnie wtedy.

– Było z nią dość kiepsko. Dziwne, że udało jej się dotrzeć do Växjö w tym stanie.

– Może ten, kto to zrobił, mieszka w Göteborgu. A jeśli tak, to doszło do tego u niego w domu. – Ahlberg milczał chwilę. – Jak zrobi to jeszcze raz, dorwiemy go. Cholera, że też nie mogła powiedzieć, jak on się nazywa, na pewno to wie.

– Bała się – powiedział Martin Beck. – Śmiertelnie się bała.

– Myślisz, że już za późno, żeby ją odnaleźć?

– Tak. Wyjeżdżając, była przekonana, że wie, co robi. Może być nieosiągalna przez całe lata. My też wiemy, co zrobiła.

– Co?

– Uciekła, żeby ratować swoje życie – odparł Martin Beck.

Rozdział 22

Na ulicach i dachach zalega gruba warstwa brejowatego śniegu. Śnieg skapuje z dużych złotych gwiazd rozwieszonych między fasadami domów na Regeringsgatan. Huśtają się tam od paru tygodni, mimo że do Bożego Narodzenia został jeszcze miesiąc.

Na chodnikach tłoczą się załatani ludzie, na jezdniach niemrawo suną samochody. Od czasu do czasu któryś kierowca przyspiesza i wciska się w lukę w sznurze aut, wzbijając spod kół szaroburą maź.

Patrolujący policjant Lundberg bodaj jako jedyny nigdzie się nie spieszy. Z rękami na plecach spaceruje Regeringsgatan na południe, tuż obok świątecznie udekorowanych witryn sklepowych. Ciężkie krople topniejącego śniegu spadają mu na czapkę mundurową, pod śniegowcami chlupoce błotnista breja. Skręca w spadzistą Smålandsgatan, gdzie ruch jest mniejszy. Stąpa ostrożnie, żeby się nie pośliznąć, po chwili zatrzymuje się przed kamienicą, w której kiedyś mieścił się komisariat, i strząsa wodę z czapki. Jest młody, w policji pracuje od niedawna, więc nie może pamiętać, że obowiązki tej zlikwidowanej lata temu jednostki przejęli koledzy z jego komisariatu.

Policjant Lundberg ma pewną sprawę na Smålandsgatan. Na rogu z Norrlandsgatan jest cukiernia. Tam wchodzi. Od kelnerki ma odebrać kopertę z nieznaną mu zawartością. Czekając na kopertę, opiera się o ladę, na której leżą ciastka, i rozgląda po lokalu.

Jest dziesiąta przed południem i tylko trzy stoliki są zajęte. Naprzeciwko niego, na kanapie, siedzi jakiś mężczyzna i pije kawę. Lundberg ma wrażenie, że gdzieś go widział, i usiłuje sobie przypomnieć gdzie. Mężczyzna wsuwa dłoń do kieszeni spodni, żeby wyjąć pieniądze, i odruchowo na niego patrzy. Policjanta Lundberga przeszywa dreszcz. Człowiek z Kanału Götajskiego!

Policjant Lundberg jest prawie pewien, że to on. Często przyglądał się fotografiom w komisariacie i wizerunek tego mężczyzny wrył mu się w pamięć. Jest tak przejęty, że niewiele brakuje, by zapomniał o kopercie. Odbierają od kelnerki w tym samym momencie, w którym mężczyzna wstaje i zostawia na stoliku kilka monet. Jest z gołą głową, bez płaszcza i kiedy podchodzi do drzwi, Lundberg konstatuje, że wzrost, budowa ciała i kolor włosów zgadzają się z rysopisem.

Policjant Lundberg widzi przez przeszklone drzwi cukierni, że mężczyzna skręca w prawo. Szybko żegna się z kelnerką, podnosząc dwa palce do daszka czapki mundurowej, i wybiega. Dziesięć metrów przed nim mężczyzna znika w bramie. Podchodzi tam w samą porę, by dostrzec zamykające się drzwi. Na drzwiach wisi tabliczka: „J. A. Eriksson Ekspresowa Firma Przewozowa”. W górnej części drzwi jest szybka. Lundberg spokojnie je mija, usiłując zajrzeć do środka. Udaje mu się zauważyć jeszcze jedne drzwi z szybką pod kątem prostym do wejściowych. Na podwórzu stoją dwie ciężarówki z białym tekstem: „Ekspresowa Firma Przewozowa J. A. Eriksson”.

Policjant Lundberg wraca. Tym razem bardzo wolno mija biuro. Wyciąga szyję, wytęża wzrok. Za szybkami są dwie albo trzy ścianki działowe z drzwiami wychodzącymi na korytarz. Na pierwszych, w których jest okienko, dostrzega słowo „Kasa”. Na drugich widnieje napis: „Ekspedytura F. Bengtsson”.

Wysoki mężczyzna jest w ekspedyturze. Widać go przez szybkę w drzwiach. Stoi i rozmawia przez telefon, zwrócony w stronę zamalowanego na biało okna, plecami do Lundberga. Przebrał się. Zdjął marynarkę i włożył czarny fartuch. Trzyma rękę w kieszeni.

Otwierają się drzwi na końcu korytarza. Pojawia się jakiś człowiek w kombinezonie i czapce z daszkiem. Niesie papiery. Kiedy ma wejść do ekspedytury, patrzy ku drzwiom wyjściowym. Lundberg spokojnie się oddala.

Policjant Lundberg właśnie po raz pierwszy w życiu kogoś śledził.

– W mordę i nożem! – skwitował Kollberg. – Do roboty!

– Chyba wychodzi na lunch o dwunastej – powiedział Martin Beck. – Jak się pospieszysz, to może zdążysz. Bystry chłopak z tego Lundberga. Jeśli oczywiście się nie pomylił. Zadzwoń po południu, to Stenström cię zmieni.

– Sam sobie poradzę. Może mnie zmienić wieczorem. Cześć!

Kollberg był na miejscu za kwadrans dwunasta. Usadowił się w piwiarni, usytuowanej naprzeciwko ekspresowej firmy przewozowej. Na jego stoliku stała filiżanka kawy i malutki czerwony wazonik ze zwiędłym tulipanem, świerkową gałązką i zakurzonym plastikowym krasnoludkiem. Niespiesznie sącząc kawę, nie spuszczał wzroku z bramy. Domyślał się, że pięć okien po lewej należało do firmy przewozowej, nikogo jednak nie mógł za nimi zobaczyć, ponieważ do połowy szyby były zamalowane na biało.

Kiedy z bramy wyjechała ciężarówka z nazwą firmy na drzwiach, Kollberg spojrzał na zegarek. Za trzy dwunasta. Dwie minuty później z biura wyszedł wysoki mężczyzna w ciemnoszarym płaszczu i czarnym kapeluszu. Kollberg położył na stoliku półtorej korony, wstał i włożył kapelusz, nie odrywając oczu od mężczyzny, który ukośnie przeciął ulicę tuż obok piwiarni. Kiedy Kollberg stanął na chodniku, mężczyzna skręcał w Norrlandsgatan. Dwadzieścia metrów dalej zniknął w grill-barze.

Sporo ludzi stało w kolejce. Mężczyzna cierpliwie czekał. Wreszcie podszedł do lady, wziął tacę, postawił na niej małą butelkę mleka, położył kromkę chleba i masło, coś zamówił, zapłacił i usiadł przy stoliku plecami do Kollberga.

Kiedy dziewczyna przy kasie powiedziała: „Troć!” – wstał i poszedł po swoje danie. Jadł powoli, w skupieniu, podnosił wzrok znad talerza tylko po to, żeby napić się mleka.

Kollberg zdecydował się na kawę i usiadł tam, skąd mógł obserwować twarz mężczyzny.

Po chwili nabrał większej pewności, że to właśnie jego widział na filmie.

Mężczyzna nie wypił kawy ani nie zapalił po jedzeniu, starannie wytarł usta serwetką, włożył płaszcz i kapelusz i opuścił bar. Kollberg poszedł za nim do Hamngatan i dalej, do Kungsträdgården. Trzymał się w odległości dwudziestu metrów. Na wysokości fontanny Molina mężczyzna skręcił w prawo, minął fontannę, której basen do połowy wypełniała brudnoszara pacia, minął restaurację Victoria i Blanches kafe, dotarł do domu towarowego NK, skręcił w Norrlandsgatan, przeciął Smålandsgatan i zniknął w bramie. Aha, pomyślał Kollberg, cholernie fascynujące.

Spojrzał na zegarek. Lunch i spacer zajęły trzy kwadranse. Co do minuty.

Po południu nie wydarzyło się nic godnego uwagi. Ciężarówka wróciła pusta, tak jak wyjechała, ludzie wchodzili i wychodzili, wyjechała i przyjechała furgonetka, wyjechały obie ciężarówki, jedna, wracając, o mały włos nie zderzyła się z furgonetką, która właśnie wyjeżdżała.

Za pięć piąta z bramy wyszedł jeden z kierowców ciężarówki w towarzystwie grubej siwowłosej kobiety. O piątej wyszedł drugi kierowca, trzeci jeszcze nie wrócił. Zaraz za nim wyszło trzech mężczyzn. Wparowali do piwiarni, donośnie zamówili po pilznerku, dostali, co chcieli, i pili w milczeniu.

Pięć po piątej wyszedł obserwowany mężczyzna. Zatrzymał się przy drzwiach, wyjął z kieszeni pęk kluczy i pozamykał, co trzeba. Schował klucze do tej samej kieszeni, sprawdził, czy drzwi są zamknięte, jak należy, i wyszedł na ulicę.

Wkładając płaszcz, Kollberg usłyszał strzępek rozmowy dwóch piwoszy:

– Folke idzie do domu.

– I po jaką cholerę? Przecież to luzak. Nie wie, gościu, jak sobie dogodzić. Żebyście wczoraj słyszeli moją starą, jak wróciłem do chałupy… Piekło i szatany tylko dlatego, że się wypiło dwa piwka po robocie. Czy ja jestem, do kur…

Dłużej Kollberg nie słuchał. Wysoki mężczyzna, który z całą pewnością nazywał się Folke Bengtsson, gdzieś przepadł. Odnalazł się na Norrlandsgatan. Przebijał się przez tłum do Hamngatan na przystanek autobusowy naprzeciwko NK.

Kiedy Kollberg tam dotarł i ustawił się w kolejce, dzieliły go od Bengtssona cztery osoby. Miał nadzieję, że obaj zmieszczą się w autobusie. Bengtsson cały czas patrzył przed siebie, jakby się wgapiał w bożonarodzeniową dekorację witryn NK. Przyjechał autobus.

Kollbergowi ledwo ledwo udało się wcisnąć tuż przed zamknięciem drzwi.

Na Sankt Eriksplan mężczyzna wysiadł. Był duży ruch i dopiero po dłuższej chwili zdołał pokonać wszystkie światła, żeby się dostać na drugą stronę placu. Na Rörstrandsgatan zrobił zakupy w sklepie samoobsługowym.

Potem ruszył dalej Rörstrandsgatan i minąwszy Birkagatan, przeciął ulicę i wszedł do bramy. Kollberg przeczytał spis lokatorów. W budynku były dwie klatki schodowe, jedna dla mieszkańców oficyny, druga dla tych, którzy zajmowali mieszkania od ulicy. Kollberg pogratulował sobie w duchu, widząc, że Bengtsson mieszka w drugiej, na drugim piętrze. Stanął w bramie naprzeciwko i spojrzał na drugie piętro. W czterech oknach wisiały białe tiulowe zasłonki obszyte falbankami, na parapetach dostrzegł las roślin doniczkowych. Ponieważ dzięki mężczyznom w piwiarni wiedział, że Bengtsson jest kawalerem, uznał, że te okna może sobie darować. Skupił się na dwóch pozostałych. Jedno było uchylone i kiedy mu się przyglądał, w drugim, chyba kuchennym, rozbłysła lampa. Zobaczył sufit i kawałek białych ścian. Dwa razy ktoś się tam pojawił, ale z tej odległości nie potrafił rozstrzygnąć, czy to był Bengtsson.

Po dwudziestu minutach w kuchni zgasło światło i zapaliła się lampa w sąsiednim pomieszczeniu. Chwilę później w oknie stanął Bengtsson. Otworzył je na oścież, wychylił się, znowu je przymknął, założył haczyk, opuścił żółtą roletę i odszedł od okna. Prawdopodobnie nie miał zasłon, bo po obu stronach rolety jaśniały smugi światła.

Kollberg zadzwonił do Stenströma.

– Jest w domu – powiedział. – Jeśli się nie odezwę przed dziewiątą, zmienisz mnie.

Stenström był osiem po dziewiątej. Wydarzyło się tylko tyle, że o ósmej zgasło światło, a potem w szparach wokół rolety dało się zauważyć niebieską poświatę.

Stenström miał w kieszeni popołudniówkę. Zajrzał i sprawdził, że w telewizji leci amerykański film.

– Całkiem niezły – przyznał Kollberg. – Widziałem go z dziesięć lat temu. Fantastycznie się kończy, wszyscy umierają, z wyjątkiem panny młodej. No to spływam, może zdążę obejrzeć. Jeśli wcześniej nie zadzwonisz, zmienię cię o szóstej.

Dziewięć godzin później Stenström raźnym krokiem maszerował ku Sankt Eriksplan. Był zimny rozgwieżdżony poranek. Odkąd o wpół do jedenastej pokój na drugim piętrze spowiły ciemności, nic się nie wydarzyło.

– Uważaj, żebyś nie zamarzł – rzucił na odchodne Kollbergowi.

Kiedy wysoki mężczyzna wyszedł z bramy, Kollberg bardzo się ucieszył, że nareszcie zażyje ruchu.

Bengtsson miał na sobie ten sam płaszcz co poprzedniego dnia i szarą czapkę ze sztucznych karakułów. Szedł szybko, wydychał białe obłoczki pary. Na Sankt Eriksplan wsiadł w autobus, dojechał do Hamngatan i przed ósmą otworzył drzwi do ekspresowej firmy przewozowej.

Po dwóch godzinach znów się pokazał, przeszedł kilka kroków do kawiarni w sąsiednim budynku, gdzie wypił kawę i zjadł dwie kanapki. O dwunastej był w grill-barze, a po posiłku okrążył gmaszysko Kreugera przy Norrmalmstorg i wrócił do biura. Parę minut po piątej zamknął drzwi na klucz, pojechał autobusem do Sankt Eriksplan, kupił chleb w piekarni i poszedł do domu.

Dwadzieścia po siódmej znów był na ulicy. Przy Sankt Eriksplan skręcił w prawo, przeszedł przez most, skręcił w Kungsholmsgatan i zniknął za jakimiś drzwiami. Kollberg przystanął na chodniku, odczytał połyskujący czerwienią napis „Kręgielnia”, nacisnął klamkę i wszedł do środka.

W sali oprócz siedmiu torów był bar, a w nim okrągłe stoliki i obciągnięte skajem krzesła. Gwar rozmów i śmiech niosły się echem, od czasu do czasu rozlegały się odgłosy toczących się kul i przewracających kręgli.

Kollberg nigdzie nie zauważył Bengtssona, za to natychmiast dostrzegł dwóch z trzech mężczyzn z piwiarni. Siedzieli w barze. Kollberg wycofał się do drzwi, żeby go nie zobaczyli. Po chwili do stolika podszedł trzeci mężczyzna w towarzystwie Bengtssona.

Kiedy zaczęli grać, Kollberg opuścił lokal.

Po dwóch godzinach czterech kręglarzy wyszło. Pożegnali się na przystanku tramwajowym przy Sankt Eriksplan. Bengtsson tą samą drogą wrócił do domu.

O jedenastej w mieszkaniu Bengtssona zgasło światło, ale nie widział tego Kollberg, który już leżał w swoim łóżku, tylko jego ciepło ubrany zmiennik, Stenström, przemierzający tam i z powrotem Birkagatan.

Następny dzień, czyli środa, upłynął podobnie jak poprzedni. Przeziębiony Stenström większość czasu spędził w kawiarni na Smålandsgatan.

Wieczorem Bengtsson wybrał się do kina. Pięć rzędów za nim Kollberg cierpiał katusze, oglądając zmagania półnagiego Mr America z kinematograficznym banałem.

Dwa kolejne dni niczym się nie różniły. Stenström i Kollberg na zmianę śledzili monotonne, do bólu rutynowe poczynania wysokiego mężczyzny. Kollberg znów był w kręgielni i dowiedział się, że Bentsson dobrze gra i że od dawna spotyka się tam w każdy wtorek z trzema kolegami z pracy.

Siódmego dnia, w niedzielę, zdaniem Stenströma, nareszcie wydarzyło się coś interesującego: mecz hokejowy Szwecja–Czechosłowacja, który obejrzał razem z Bengtssonem i dziesięcioma tysiącami innych kibiców.

Noc z niedzieli na poniedziałek Kollberg spędził w innej bramie na Birkagatan.

Kiedy drugą sobotę z rzędu zobaczył, jak dwie minuty po dwunastej Bengtsson zamyka biuro na klucz i kieruje się ku Regeringsgatan, pomyślał: A teraz skoczymy do Löwenbräu na piwo. Kiedy Bengtsson wszedł do Löwenbräu, Kollberg sterczał na rogu Regeringsgatan i Drottninggatan i ział nienawiścią.

Wieczorem był w komendzie i po raz enty przeglądał zdjęcia. Długo i dokładnie. Wciąż nie chciało mu się wierzyć, że widzi na nich tego samego faceta, którego spokojny żywot obserwuje od dwóch tygodni.

Rozdział 23

– To nie on – stwierdził Kollberg.

– Masz dosyć?

– Nie, nie. Nie mam nic przeciwko temu, żeby spędzać noce w bramie na Birkagatan, ale…

– Ale co?

– Przez dziesięć dni na czternaście wydarzyło się, co następuje: O dziewiętnastej zero zero podnosi roletę. O dziewiętnastej zero jeden otwiera okno. Za dwadzieścia pięć ósma przymyka okno. Za dwadzieścia ósma wychodzi z bramy, idzie do Sankt Eriksgatan, wsiada do autobusu numer pięćdziesiąt sześć, wysiada przy skrzyżowaniu Regeringsgatan–Hamngatan, idzie do ekspresowej firmy przewozowej i otwiera drzwi wejściowe pól minuty przed ósmą. O dziewiątej udaje się do kawiarni City, gdzie wypija dwie kawy i zjada kanapkę z żółtym serem. O dwunastej zero jeden wychodzi do jednego z dwóch grill-barów. Je…

– Co zamawia? – spytał Martin Beck.

– Rybę albo pieczyste. Kończy dwadzieścia po dwunastej, odbywa szybki spacer po Kungsträdgården albo dookoła Norrmalmstorg i wraca do pracy. Pięć po piątej zamyka biuro i wraca do domu. Jeśli jest paskudna pogoda, jedzie autobusem numer pięćdziesiąt sześć. Jeśli jest ładnie, idzie pieszo Regeringsgatan, Kungsgatan, Drottninggatan, Barnhusgatan, Upplandsgatan, Observatoriegatan, przez Vasaparken do Sankt Eriksgatan, mija Birkaplan i już. Po drodze robi zakupy w jakimś sklepie samoobsługowym, gdzie nie ma dużo ludzi. Codziennie kupuje mleko i ciastka, w równych odstępach czasu chleb, masło, żółty ser i marmoladę. Przez osiem wieczorów na czternaście siedzi w domu i gapi się w telewizor. W środy lezie do kina na dziewiętnastą zero zero. Wyjątkowa chała. Akurat na mnie padło. Wracając, wtrzącha parówkę z chlebem, musztardą i keczupem. W dwie niedziele z rzędu jedzie metrem na stadion, żeby obejrzeć mecze hokejowe. Oczywiście, padło na Stenströma. We wtorki jest w kręgielni na Kungsholmsgatan i przed dwie godziny gra z trzema facetami z firmy. W soboty pracuje do dwunastej. Potem wypija w Löwenbräu kufel piwa i wcina sałatkę kiełbasiano-ziemniaczaną. Potem spacerkiem wraca do domu. Nie ogląda się za dziewczynami, czasami patrzy na plakaty filmowe i witryny sklepów sportowych. Nie kupuje żadnych dzienników i żadnego nie prenumeruje. Kupuje za to dwa tygodniki, „Rekordy” i coś głupawego dla wędkarzy. Nie zapamiętałem tytułu. Mea culpa. W jego piwnicy nie ma niebieskiego motoroweru marki Monark, tylko czerwony marki Svalan. Rzadko dostaje pocztę. Nie zadaje się z sąsiadami, ale grzecznie się z nimi wita na schodach.

– Jaki on jest?

– A skąd mam to, u licha, wiedzieć? Stenström mówi, że kibicuje Djurgården.

– Pytam poważnie.

– Wygląda na zdrowego, spokojnego, silnego i nudnego. Na noc zostawia uchylone okno. Łazi na luzie, ma fajne ciuchy, nigdzie się nie spieszy ani nie ociąga. Powinien palić fajkę. Ale nie pali.

– Zauważył was?

– Nie sądzę. W każdym razie nie mnie.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu i patrzyli na duże płatki mokrego śniegu.

– Wiesz – podjął Kollberg – mam wrażenie, że możemy się tak bawić, dopóki znowu nie pójdzie na urlop. To doprawdy fascynujące, tylko czy naszą ukochaną budżetówkę stać na to, żeby dwie jako tako zdatne do pracy osoby… – Przerwał. – A propos zdatne. Zeszłej nocy, kiedy przysypiałem w bramie, jakiś pijaczyna wrzasnął mi nagle „buuuuuuu!” prosto w ucho. O mało nie dostałem zawału.

– Czy to nasz człowiek?

– Jest bardzo podobny do tego z filmu.

Martin Beck zakołysał się na krześle.

– Dobrze. Zgarniamy go.

– Teraz?

– Tak.

– Kto go zgarnia?

– Ty. Po pracy. Żeby nie zaniedbał jakichś obowiązków. Przyprowadzisz go do siebie i załatwisz personalia. A potem dasz mi cynk.

– Wariant aksamitny?

– Yhm.

Czternastego grudnia, w dniu imienin Stena, o wpół do dziesiątej Martin Beck zdążył odcierpieć ciut spóźnione obchody świętej Łucji. Zjadł zakalcowate szafranowe ciasteczko i wypił dwie szklanki bezalkoholowego grzańca.

Potem zadzwonił do komendanta w Linköpingu i do Ahlberga w Motali i nieco zaskoczony usłyszał w odpowiedzi, że obaj przyjadą do Sztokholmu.

I o trzeciej przyjechali. Komendant wojewódzki wybrał drogę przez Motalę. Zamienił kilka słów z Martinem Beckiem i poszedł do Hammara.

Ahlberg siedział dwie godziny w fotelu dla gości, ale nie rozmawiali o niczym godnym wzmianki.

– Myślisz, że to on? – spytał Ahlberg.

– Nie wiem.

– To musi być on.

– Tak.

Za pięć piąta ktoś zapukał do drzwi. Przyszedł komendant wojewódzki i Hammar.

– Jestem przekonany, że masz rację – powiedział komendant wojewódzki. – Sam wybierz metodę.

Martin Beck skinął głową.

Za dwadzieścia szósta zadzwonił telefon.

– Cześć! – odezwał się Kollberg. – Możesz wpaść? Jest u mnie Folke Bengtsson, o którym ci wspominałem.

Martin Beck odłożył słuchawkę i wstał. W drzwiach się odwrócił i spojrzał na Ahlberga.

Żaden nie powiedział słowa.

Wolno ruszył schodami na górę. Mimo tysięcy przesłuchań, które miał na swoim koncie, czuł rwący ból w przeponie i klatce piersiowej.

Kollberg, bez marynarki, spokojny i dobroduszny, opierał łokcie o blat biurka. Melander siedział plecami do niego, ogromnie czymś pochłonięty.

– To jest właśnie pan Folke Bengtsson – powiedział Kollberg i wstał.

– Beck.

– Bengtsson.

Zwyczajny uścisk dłoni.

Kollberg włożył marynarkę.

– Uciekam. Cześć!

– Cześć!

Martin Beck usiadł. W maszynie Kollberga tkwiła kartka. Przesunął ją nieco do góry i przeczytał: „Folke Lennart Bengtsson, kierownik ekspedytury, ur. 6/8 1926 w parafii Gustawa Wazy w Sztokholmie. Nieżonaty”.

Popatrzył na mężczyznę. Niebieskie oczy, dość pospolita twarz. Lekko szpakowate włosy. Śladu zdenerwowania. W ogóle nic szczególnego.

– Czy wie pan, dlaczego pana tutaj zaprosiliśmy?

– Nie, nie wiem.

– Niewykluczone, że będzie pan mógł nam w czymś pomóc.

– W czym?

Martin Beck spojrzał w okno.

– Rozpadało się na dobre.

– Tak, rzeczywiście.

– Gdzie pan był w pierwszym tygodniu lipca tego roku? Pamięta pan?

– Naturalnie. Byłem wtedy na urlopie. Firma, w której jestem zatrudniony, zamyka swoje podwoje na cztery tygodnie, począwszy od świętego Jana.

– I?

– Byłem w różnych miejscach. Między innymi dwa tygodnie na Västkusten. Kiedy mam wolne, zawsze się tam wybieram na ryby. Co najmniej na tydzień. Również zimą.

– Jak pan tam dojechał? Samochodem?

Mężczyzna uśmiechnął się.

– Nie, ja nie mam samochodu. Ani prawa jazdy. Pojechałem motorowerem.

Martin Beck milczał przez chwilę.

– Nieźle, też miałem kiedyś motorower. Jakiej marki jest pański?

– Wtedy jeździłem monarkiem, ale jesienią kupiłem inny.

– Czy pamięta pan, jak pan spędził ten urlop?

– Naturalnie. Najpierw przez tydzień byłem w Mem, tam gdzie się zaczyna Kanał Götajski, a potem pojechałem do Bohuslän.

Martin Beck wstał i podszedł do karafki z wodą, która stała na szafce przy drzwiach. Przelotnie spojrzał na Melandera. Wrócił za biurko, podniósł pokrywę magnetofonu i podłączył mikrofon. Melander włożył fajkę do kieszonki na piersi i opuścił pokój. Mężczyzna popatrzył na magnetofon.

– Czy z Mem do Göteborga płynął pan statkiem?

– Nie, z Söderköpingu do Göteborga.

– Jak się nazywał statek?

– „Diana”.

– Którego to było dnia?

– Tego nie pamiętam. Na początku lipca.

– Czy podczas podróży wydarzyło się coś szczególnego?

– Nie, nie przypominam sobie.

– Jest pan pewien? Proszę się zastanowić.

– A, tak, statek miał awarię, ale to się stało wcześniej, zanim wszedłem na pokład. Przypłynął z opóźnieniem. W przeciwnym razie bym nie zdążył.

– Co pan robił po przybiciu do Göteborga?

– Byliśmy na miejscu przed świtem. Pojechałem do Hamburgsundu, gdzie zawczasu zamówiłem pokój.

– Jak długo pan tam został?

– Dwa tygodnie.

– Co pan robił podczas tych dwóch tygodni?

– Wędkowałem tak często, jak mogłem. Była zła pogoda.

Martin Beck wysunął szufladę biurka i wyjął trzy zdjęcia Roseanny McGraw.

– Czy poznaje pan tę kobietę?

Mężczyzna oglądał zdjęcia. Jego twarz ani drgnęła.

– Wydaje mi się znajoma – przyznał. – Kto to jest?

– Była na „Dianie”.

– Tak, chyba pamiętam – powiedział obojętnym tonem i jeszcze raz popatrzył na zdjęcia. – Ale nie jestem pewien. Jak ona się nazywa?

– Roseanna McGraw. Amerykanka.

– Teraz pamiętam. Rzeczywiście była na pokładzie. Rozmawiałem z nią kilka razy. Najlepiej, jak potrafiłem.

– Czy od tamtej pory nie widział pan ani nie słyszał jej nazwiska?

– Nie. Słyszę je dopiero od pana.

Martin Beck pochwycił spojrzenie mężczyzny. Było chłodne, spokojne i pytające.

– Nie wie pan, że Roseanna McGraw została zamordowana podczas tej podróży?

Leciutka zmiana na twarzy mężczyzny.

– Nie – odrzekł po chwili. – Nie… nic nie wiedziałem. – Zmarszczył brwi. – Czy to prawda?

– To bardzo dziwne, że nic pan o tym nie słyszał. Szczerze mówiąc, nie wierzę panu.

Martin Beck odniósł wrażenie, że mężczyzna go nie słucha.

– Naturalnie, teraz rozumiem, dlaczego mnie tutaj sprowadziliście.

– Słyszał pan, co powiedziałem? To bardzo dziwne, że uszło pańskiej uwagi wszystko, co napisano o tym wypadku. Po prostu nie wierzę.

– Gdyby mi się cokolwiek obiło o uszy, na pewno sam bym się zgłosił.

– Sam?

– Jako świadek.

– Świadek czego?

– Powiedziałbym, że ją poznałem. Gdzie została zabita? W Göteborgu?

– Nie, na statku, w swojej kajucie. Kiedy pan był na pokładzie.

– To mało prawdopodobne.

– Dlaczego?

– Ktoś by zauważył. Wszystkie kajuty były zajęte.

– Mniej prawdopodobne wydaje się to, że pan o tym nie słyszał. Nie chce mi się wierzyć.

– Chwileczkę, mogę to wyjaśnić. Ja nie czytam gazet.

– Dużo się o tym mówiło w radiu i w telewizji. Te zdjęcia były pokazywane w Aktualnościach. Wiele razy. Nie ma pan telewizora?

– Oczywiście, że mam, ale oglądam tylko programy przyrodnicze i filmy fabularne.

Martin Beck w milczeniu wpatrywał się w mężczyznę.

– Dlaczego nie czyta pan gazet? – zapytał niecałą minutę później.

– Bo nie ma tam nic, co mnie interesuje. Tylko polityka i… właśnie to, o czym pan mówi, morderstwa, katastrofy i inne nieszczęścia.

– Czy pan w ogóle nic nie czyta?

– Naturalnie, że czytam, nawet sporo. O sporcie, wędkarstwie, rekreacji. I książki przygodowe.

– Jakie tytuły pan czyta?

– Regularnie „Gazetę Sportową”. Poza tym kupuję „Sport”, „Rekordy” i „Lekturę”, którą czytam od dziecka. Czasami przeglądam amerykańskie czasopisma wędkarskie.

– Nie rozmawia pan z kolegami o aktualnych wydarzeniach?

– Nie, oni mnie znają i wiedzą, że się tym nie interesuję. Naturalnie, rozmawiają między sobą, ale ja rzadko słucham. Naprawdę.

Martin Beck milczał.

– Rozumiem, że to się może wydawać dziwne. Mogę jedynie powtórzyć, że to prawda. Niech mi pan wierzy.

– Czy jest pan religijny?

– Nie. Czemu pan pyta?

Martin Beck wyjął papierosa i przysunął paczkę do mężczyzny.

– Dziękuję, nie palę.

– Pije pan alkohol?

– Lubię piwo. W soboty po pracy wypijam jedno albo dwa. Nigdy nic mocniejszego.

Martin Beck cały czas mu się przyglądał. Mężczyzna nie usiłował odwracać wzroku.

– Najważniejsze, że w końcu pana odnaleźliśmy.

– Tak, naturalnie. A skąd się dowiedzieliście, że byłem na pokładzie?

– Ach, przez czysty przypadek. Ktoś pana rozpoznał. W każdym razie sprawy tak się mają, że jak dotąd jest pan jedyną osobą, która rozmawiała z tą kobietą. Jak pan ją poznał?

– Wydaje mi się… Tak, pamiętam. Staliśmy wtedy obok siebie i o coś mnie spytała.

– I?

– Odpowiedziałem. Najlepiej, jak umiem. Mój angielski nie jest zbyt dobry.

– Przecież czytuje pan amerykańskie czasopisma.

– Naturalnie – i właśnie dlatego chętnie korzystam z okazji, żeby porozmawiać z Anglikami i Amerykanami. Dla wprawy. Nie trafia się to zbyt często. Raz w tygodniu chodzę na amerykańskie filmy. Wszystko jedno, jakie, byle amerykańskie. I często oglądam w telewizji kryminały, chociaż nie interesuje mnie ich treść.

– A więc rozmawiał pan z Roseanną McGraw. O czym?

– Hm…

– Proszę sobie przypomnieć. To może być ważne.

– Powiedziała to i owo o sobie.

– Na przykład co?

– Gdzie mieszka, ale nie zapamiętałem.

– Czy to mógł być Nowy Jork?

– Nie, wymieniła jakiś stan w Ameryce. Może Nevadę… Naprawdę nie pamiętam.

– Co jeszcze?

– Powiedziała, że pracuje w bibliotece. Tego jestem całkowicie pewien. I że była na Przylądku Północnym i w Laponii. Że widziała słońce polarne. Poza tym pytała mnie o różne rzeczy.

– Dużo czasu spędziliście razem?

– Nie, tego bym nie powiedział. Rozmawiałem z nią trzy albo cztery razy.

– Kiedy?

– To musiało być pierwszego dnia – odparł mężczyzna po namyśle. – Pamiętam, że dotrzymywaliśmy sobie towarzystwa między Bergiem a Ljungsbro, tam gdzie pasażerowie idą kawałek lądem, kiedy statek przeprawia się przez śluzę.

– Czy zna pan kanał i okolice?

– Tak, dość dobrze.

– Pływał pan tą trasą wcześniej?

– Naturalnie, wiele razy. Zwykle korzystam z okazji, żeby kawałek podjechać, jeśli tylko się to pokrywa z moimi planami urlopowymi. Mało mamy takich starych statków, a podróż nimi jest piękna.

– Ile razy?

– Tak od ręki panu nie powiem. Musiałbym pomyśleć. Pewnie z dziesięć. Różne odcinki. A jeden raz przepłynąłem całą trasę, z Göteborga do Sztokholmu.

– Jako pasażer pokładowy?

– Tak. Kajuty rezerwuje się z dużym wyprzedzeniem. Poza tym to sporo kosztuje.

– Ale bez kajuty nie jest chyba zbyt wygodnie.

– Nie, ani trochę. Można spać pod pokładem na kanapie w salonie. Zresztą nie jestem wygodnicki.

– No dobrze, poznał pan Roseannę McGraw. Pamięta pan, że byliście razem w Ljungsbro. A później?

– Wydaje mi się, że rozmawiałem z nią jeszcze przy jakiejś okazji. Przelotnie.

– Kiedy?

– Naprawdę nie pamiętam.

– Czy widział ją pan pod koniec podróży?

– Nie przypominam sobie.

– Czy wie pan, którą kajutę zajmowała?

– Niech się chwilę zastanowię. Nie, chyba się tego nie dowiedziałem.

– Nie był pan w jej kajucie?

– Nie. Te kajuty są strasznie małe, poza tym śpią w nich po dwie osoby.

– Zawsze?

– Niektórzy pewnie są w pojedynkę, ale rzadko, bo to bardzo dużo kosztuje.

– Czy Roseanna McGraw podróżowała sama?

– Nie myślałem o tym. Jeśli dobrze pamiętam, nic o tym nie mówiła.

– I nie odprowadzał jej pan do kajuty?

– Nie.

– O czym rozmawialiście w Ljungsbro?

– Pamiętam, że spytałem, czy chciałaby zobaczyć kościół klasztorny we Vrecie, który jest tuż obok. Podejrzewam, że nie zrozumiała, o co mi chodzi.

– O czym jeszcze rozmawialiście?

– Naprawdę nie pamiętam. O niczym szczególnym. Raczej nie mówiliśmy dużo. Szliśmy nad kanałem. Jak mnóstwo innych ludzi.

– Czy widział ją pan w czyimś towarzystwie?

Mężczyzna milczał. Obojętnie popatrzył w okno.

– To bardzo ważne.

– Rozumiem. Usiłuję sobie przypomnieć. Na pewno rozmawiała z innymi, kiedy staliśmy razem, z jakimś Amerykaninem albo Anglikiem. Nic ponadto.

Martin Beck wstał i podszedł do karafki z wodą.

– Napije się pan?

– Nie, dziękuję, nie chce mi się pić.

Martin Beck napił się, usiadł za biurkiem, nacisnął guzik dzwonka pod blatem, przewinął taśmę i wyłączył magnetofon.

Minutę później wrócił Melander.

– Bądź tak dobry i dołącz to do akt – powiedział Martin Beck.

Melander wziął taśmę i wyszedł.

Mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, siedział wyprostowany na krześle i patrzył na Martina Becka pozbawionymi wyrazu niebieskimi oczami.

– Jak powiedziałem, jest pan do tej pory jedyną osobą, o której wiemy, że rozmawiała z ofiarą.

– Rozumiem.

– Czy to przypadkiem nie pan ją zabił?

– Nie, to naprawdę nie ja. Tak pan myśli?

– Ktoś to zrobił.

– Nawet nie wiedziałem, że nie żyje. Ani jak się nazywa. Chyba pan nie myśli, że ja…

– Gdybym się spodziewał, że pan się przyzna, inaczej zadałbym to pytanie – powiedział Martin Beck.

– Chyba… rozumiem. Żartował pan?

– Nie.

Mężczyzna milczał.

– Co by pan powiedział, gdybym oświadczył, że nie mamy najmniejszych wątpliwości, że był pan w kajucie tej kobiety?

Odpowiedź padła po mniej więcej dziesięciu sekundach:

– Że musieliście się pomylić. Ale nie powiedziałby pan tego, gdyby nie miał pan całkowitej pewności, prawda?

Martin Beck nie odezwał się ani słowem.

– Chyba że byłem tam, nie wiedząc o tym.

– Czy zawsze pan wie, co pan robi?

Mężczyzna lekko uniósł brwi.

– Tak, naturalnie – odparł i dodał stanowczo: – Nie byłem tam.

– Widzi pan, ta sprawa jest w najwyższym stopniu zagadkowa.

Dzięki Bogu, że to się nie nagrywa, pomyślał Martin Beck.

– Rozumiem – powiedział mężczyzna.

Martin Beck spłaszczył ustnik florydy i zapalił.

– Pan nie jest żonaty?

– Nie.

– Czy jest pan w stałym związku?

– Nie. Nie zrezygnowałbym z kawalerskiego życia, przywykłem do samotności.

– Czy ma pan rodzeństwo?

– Nie. Jestem jedynakiem.

– Wychowywali pana rodzice?

– Matka. Ojciec zmarł, kiedy miałem sześć lat. Ledwie go pamiętam.

– Nigdy nie utrzymywał pan kontaktów z kobietami?

– Naturalnie mam pewne doświadczenia. Niedługo skończę czterdzieści lat.

Martin Beck nie odrywał od niego wzroku.

– Co pan robi, czując potrzebę damskiego towarzystwa? Korzysta pan z usług prostytutek?

– Nie, nigdy.

– Mógłby pan wymienić jakąś kobietę, z którą pan był przez jakiś czas?

– Może mógłbym, ale nie chcę.

Martin Beck wysunął szufladę na niecałe piętnaście centymetrów, zajrzał do środka i przesunął palcem wskazującym po dolnej wardze.

– Wolałbym, żeby pan podał jej nazwisko – powiedział niewyraźnie.

– Ta, która przychodzi mi do głowy, z którą byłem najbardziej związany… teraz jest mężatką. Od dawna się nie kontaktowaliśmy. To by ją krępowało.

– Mimo to byłbym zobowiązany – mruknął Martin Beck, nie podnosząc głowy.

– Nie chciałbym sprawiać jej przykrości.

– Nie będzie miała żadnych przykrości. Jak się nazywa?

– Jeśli może to pan zagwarantować… Siv, po mężu Lindberg. Ale bardzo proszę…

– Gdzie mieszka?

– Na Lidingö. Jej mąż jest inżynierem. Adresu nie znam, chyba gdzieś na osiedlu Bodal.

Martin Beck po raz ostatni spojrzał na zdjęcie kobiety z Växjö i zamknął szufladę.

– Dziękuję. Przykro mi, że muszę zadawać takie pytania, ale tego, niestety, wymaga moja praca.

Wrócił Melander i usiadł przy swoim biurku.

– Proszę chwilę poczekać – powiedział Martin Beck i wyszedł.

W pokoju piętro niżej z magnetofonu padały końcowe repliki. Martin Beck oparł się o ścianę i słuchał. „Napije się pan? / Nie, dziękuję, nie chce mi się pić”.

Komendant wojewódzki odezwał się pierwszy:

– No?

– Wypuśćmy go.

Komendant wojewódzki patrzył w sufit, Kollberg w podłogę, a Ahlberg na Martina Becka.

– Nie przycisnąłeś go – zauważył komendant wojewódzki.

– Przesłuchanie nie trwało zbyt długo.

– Yhm.

– A gdybyśmy go zatrzymali? – powiedział komendant wojewódzki.

– To w czwartek o tej samej porze musielibyśmy go wypuścić – skonstatował Hammar.

– I niczego się nie dowiemy.

– No właśnie.

– All right – skwitował komendant wojewódzki.

Martin Beck skinął głową, wyszedł z pokoju i ruszył po schodach piętro wyżej. Ból w klatce piersiowej go nie opuszczał.

Melander i mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, chyba się w ogóle nie poruszyli, odkąd zostawił ich samych, i nic nie wskazywało na to, by z sobą rozmawiali.

– Przykro mi, że musiałem pana fatygować. Czy zapewnić panu transport?

– Nie, dziękuję, wrócę metrem.

– Tak może będzie szybciej.

– Naturalnie.

Martin Beck zgodnie z rutyną odprowadził gościa do wyjścia.

– Do widzenia.

– Do widzenia.

Zwyczajny uścisk dłoni.

Kollberg i Ahlberg wpatrywali się w magnetofon.

– Śledzimy go dalej? – zapytał Kollberg.

– Nie.

– Myślisz, że to on? – zapytał Ahlberg.

Martin Beck stał pośrodku pokoju i patrzył na prawą dłoń.

– Tak – odparł. – Oczywiście, że to on.

Rozdział 24

Budynek na Bodalsvägen przypominał z grubsza jego dom w Bagarmossen. Nieszczególna klatka schodowa ze standardowymi tabliczkami na drzwiach i zsypami na półpiętrach. Martin Beck dojechał tam lokalną kolejką.

Czas został starannie wybrany. Kwadrans po pierwszej szwedzcy urzędnicy siedzą w biurze, a małe dzieci śpią po lunchu. Pani domu włącza muzykę w radiu i pije kawę z sacharyną.

Otworzyła mu niska blondynka o niebieskich oczach. Tuż przed trzydziestką. Ładniutka.

Nie puszczała klamki, gotowa błyskawicznie zamknąć drzwi.

– Policja? Czy coś się stało? Mąż…

Na jej twarzy malowały się lęk i konsternacja. I wdzięk, pomyślał Martin Beck. Pokazał legitymację, co chyba ją uspokoiło.

– Nie wiem, jak mogłabym panu pomóc, ale proszę wejść…

Mieszkanie było bezosobowe, niezbyt ciekawie umeblowane i schludne. Z przepięknym widokiem na Lilla Värtan. Dwa holowniki właśnie popychały jakiś transatlantyk do nabrzeża. Dużo by dał, żeby tu zamieszkać.

– Czy mają państwo dzieci? – zapytał zdawkowo.

– Tak, dziesięciomiesięczną córeczkę. Przed chwilą ją położyłam.

Wyjął zdjęcia.

– Czy zna pani tego mężczyznę?

Natychmiast się zaczerwieniła, miała rozbiegane spojrzenie. Niepewnie skinęła głową.

– Tak, znałam go. Ale to było kilka lat temu. Co on zrobił?

Martin Beck milczał.

– Rozumie pan, czuję się wyjątkowo niezręcznie. Mój mąż…

Szukała słów.

– Usiądźmy – powiedział Martin Beck. – Przepraszam, że to proponuję.

– Tak. Oczywiście.

Przycupnęła na brzeżku kanapy, spięta, wyprostowana.

– Nie musi się pani niczego obawiać. Sprawy tak się mają, że z pewnych powodów ten mężczyzna interesuje nas jako świadek. Nie ma to absolutnie nic wspólnego z panią. Po prostu chcielibyśmy się czegoś o nim dowiedzieć od osoby, która w taki lub inny sposób była z nim związana.

To jej najwyraźniej nie uspokoiło.

– Czuję się wyjątkowo niezręcznie – powtórzyła. – Mój mąż, widzi pan, pobraliśmy się blisko dwa lata temu i on nic nie wie… o Folkem, nie mówiłam mu o tym mężczyźnie, ale, co oczywiste, musiał przecież zdawać sobie sprawę, że wcześniej byłam z innym.. – Była coraz bardziej zakłopotana, znów się zaczerwieniła. – My nigdy o tym nie rozmawiamy.

– Proszę się nie niepokoić. Chciałbym tylko usłyszeć odpowiedź na kilka pytań. Pani mąż o niczym się nie dowie. Ani nikt inny. W każdym razie nikt, kogo pani zna.

Pokiwała głową, uparcie patrząc gdzieś w bok.

– A więc zna pani Folkego Bengtssona?

– Tak.

– Kiedy i gdzie się poznaliście?

– My… Poznaliśmy się ponad cztery lata temu w takiej jednej firmie, w której oboje pracowaliśmy.

– W firmie przewozowej Erikssona?

– Tak, byłam tam kasjerką.

– I mieliście romans?

Skinęła głową, nie patrząc w jego stronę.

– Jak długo?

– Rok – szepnęła.

– Byliście szczęśliwi?

Obrzuciła go spłoszonym spojrzeniem i bezradnie rozłożyła ręce.

Martin Beck popatrzył nad jej ramieniem przez okno na pochmurne szare zimowe niebo.

– Jak to się zaczęło?

– Widywaliśmy się codziennie w pracy i zaczęliśmy razem wychodzić na kawę, a potem na lunch. I… kilka razy odprowadził mnie do domu.

– Gdzie pani mieszkała?

– Na Vasastanie przy Upplandsgatan.

– Sama?

– Nie, nie, wtedy jeszcze mieszkałam z rodzicami.

– Czy Folke Bengtsson był kiedyś u pani?

Energicznie pokręciła głową, nie patrząc na niego.

– I co dalej?

– Kilka razy zaprosił mnie do kina. A potem… zaprosił mnie na kolację.

– Do siebie do domu?

– Nie za pierwszym razem.

– A kiedy?

– W październiku.

– Jak długo się wtedy spotykaliście?

– Kilka miesięcy.

– I od października staliście się prawdziwą parą?

– Czy muszę odpowiedzieć? – zapytała po długim milczeniu.

– Tak, to ważne. Lepiej, żeby pani teraz odpowiedziała. Uniknie pani niepotrzebnych przykrości.

– Co chce pan wiedzieć?

– Współżyliście ze sobą, prawda?

Skinęła głową.

– Od kiedy? Czy doszło do tego podczas pierwszej wizyty u niego w domu?

– Nie, nie… może czwartej albo piątej. Chyba piątej.

– I na jednym razie się nie skończyło?

Popatrzyła na niego bezradnie.

– Czy często współżyliście ze sobą?

– Niezbyt.

– Ale zawsze, kiedy byliście u niego?

– O, nie.

– Jak spędzaliście czas?

– Ach, różnie, coś jedliśmy, rozmawialiśmy, oglądaliśmy telewizję i ryby.

– Ryby?

– Miał wielkie akwarium.

Martin Beck głęboko odetchnął.

– Czy była pani z nim szczęśliwa?

– Ja…

– Proszę odpowiedzieć.

– Pan… pan mi zadaje bardzo trudne pytania. Tak, myślę, że tak.

– Czy był wobec pani brutalny?

– Nie rozumiem.

– Czy kiedy byliście z sobą, nie bił pani?

– Nie, nie.

– W ogóle?

– Nie, nigdy. Dlaczego miałby mnie bić?

– Czy rozmawialiście o tym, żeby się pobrać i zamieszkać razem?

– Nie.

– Bo?

– Nigdy o tym nie wspomniał.

– Czy nie bała się pani, że zajdzie w ciążę?

– O, tak, ale bardzo uważaliśmy.

Martin Beck zdobył się na to, żeby na nią spojrzeć. Siedziała wyprostowana, kolana złączone, napięte mięśnie nóg. Teraz miała czerwoną nie tylko twarz, ale również szyję i ramiona, a na czole, u nasady włosów, perlił się pot.

– Jaki był w łóżku?

To pytanie kompletnie zbiło ją z tropu. Zadrżały jej ręce.

– Miły – odparła po chwili.

– To znaczy jaki?

– No… chodzi mi o to, że potrzebował dużo czułości. A ja… ze mną było podobnie.

Mimo że siedzieli w odległości niespełna półtora metra od siebie, ledwie ją słyszał.

– Kochała go pani?

– Chyba tak.

– Zaspokajał pani oczekiwania?

– Nie wiem.

– Dlaczego przestaliście się spotykać?

– Nie wiem. Przestaliśmy i już.

– Chciałbym prosić o odpowiedź na jeszcze jedno pytanie. Czy to z jego inicjatywy dochodziło między wami do intymnych zbliżeń?

– No… co mam powiedzieć… pewnie tak, ale chyba zawsze tak jest. A ja zawsze się zgadzałam.

– Ile razy do tego doszło?

– Pięć – wyszeptała.

Martin Beck patrzył na nią w milczeniu. Powinien zapytać: Czy on był pani pierwszym mężczyzną? Czy rozbieraliście się do naga? Czy robiliście to przy zapalonym świetle? Czy on czasami…

– Do widzenia – powiedział, wstając. – Przepraszam, że panią niepokoiłem.

Zamknął za sobą drzwi.

Jej ostatnie słowa brzmiały:

– Proszę mi wybaczyć, jestem nieśmiała.

Martin Beck, zgarbiony, z rękami w kieszeniach płaszcza, chodził tam i z powrotem po śniegowej brei pokrywającej peron i gwizdał, niemiłosiernie fałszując.

Nareszcie wiedział, na czym stoi.

Rozdział 25

Hammar słuchał, rysując ludziki na bibule. To był ponoć dobry znak.

– Skąd weźmiesz kobietę? – zapytał po głębszym namyśle.

– Na pewno u nas jakaś jest.

– Ale najpierw trzeba ją znaleźć.

– Skąd ją wytrzaśniesz? – dziesięć minut później zapytał Kollberg.

– A niby kto przez osiemnaście lat przesiadywał na wiadomych biurkach? Ja czy ty?

– To nie może być pierwsza z brzegu.

– Nikt ich nie zna lepiej niż ty.

– Służba nie drużba. Mogę się rozejrzeć.

– I o to chodzi.

Melander nie okazał cienia zainteresowania.

– Vibeke Amdal mieszka na Toldbodgade, ma pięćdziesiąt lat, jest wdową po piwowarze – powiedział, nie odwracając się i nie wyjmując fajki z ust. – Roseannę McGraw widziała tylko na zdjęciu, jakie sama zrobiła w Riddarholmen. Karin Larsson uciekła ze statku w Rotterdamie. Policja twierdzi, że nie ma jej w mieście. Przypuszczalnie wsiadła na inny statek na fałszywych papierach.

– Oczywiście zagranicznych – orzekł Kollberg. – Rok może minąć, zanim ją znajdziemy. Albo pięć lat. A ona i tak nic nie powie. Czy Kafka się odezwał?

– Jeszcze nie.

Martin Beck zszedł piętro niżej i zadzwonił do Motali.

– Tak – spokojnie skonstatował Ahlberg. – To chyba jedyny sposób. Ale skąd weźmiesz dziewczynę?

– Z firmy. Na przykład od was.

– Nie, ona się nie nadaje.

Martin Beck odłożył słuchawkę i natychmiast zadzwonił telefon. Kolega z cywilnego patrolu z Klary.

– Zrobiliśmy tak, jak powiedziałeś.

– I?

– Facet zgrywa chojraka, ale cały czas ma się na baczności. Jest czujny, rozgląda się, często przystaje. Trudno byłoby go śledzić niepostrzeżenie.

– Czy rozpoznał któregoś z was?

– Nie, byliśmy we trzech, nie szliśmy za nim, staliśmy, kiedy nas mijał. Nasza praca polega na tym, żeby nie dać się rozpoznać. Czy coś jeszcze możemy dla ciebie zrobić?

– Na razie nie.

Następny telefon był z dystryktu Adolfa Fredrika.

– Tu Hansson z piątki. Pilnowałem go od rana na Bråvallagatan do teraz. Wrócił do domu.

– Jak się zachowywał?

– Spokojnie, ale wydaje mi się, że był czujny.

– Nie zorientował się?

– Nie ma mowy. Rano siedziałem w samochodzie, potem był dziki tłok. Tylko raz stałem kilka kroków za nim w kolejce do kiosku przy Sankt Eriksplan.

– Co kupił?

– Gazety.

– Jakie?

– Cały plik. Cztery dzienniki poranne i dwie popołudniówki.

Melander zapukał jak dzięcioł, otworzył drzwi i wetknął głowę.

– Chciałbymjuż wyjść. Mogę? Muszę kupić prezenty gwiazdkowe – dodał na swoje usprawiedliwienie.

Martin Beck skinął głową, odłożył słuchawkę, pomyślał: Boże, prezenty – i natychmiast zapomniał, co pomyślał.

Mimo że wracał do domu późno, nie uniknął tłoku. Przedświąteczna gorączka rozpętała się na całego, sklepy były otwarte dłużej niż zwykle.

Małżonka zwróciła mu uwagę, że jest rozkojarzony, ale jej nie słuchał i stracił okazję do repliki.

Rano, kiedy pili kawę, zapytała:

– Masz wolne między świętami?

W pracy nic się nie działo do kwadrans po czwartej, kiedy Kollberg załomotał w drzwi, wszedł i oznajmił:

– Chyba znalazłem jedną, która się nada.

– Od nas?

– Pracuje na Bergsgatan. Będzie tu jutro koło wpół do dziesiątej. Jak się zgodzi, Hammar załatwi jej natychmiast chwilowe przeniesienie.

– Jak wygląda?

– Wydaje mi się, że na swój sposób przypomina Roseannę. Jest bardziej wyrośnięta, trochę ładniejsza i przypuszczalnie cwańsza.

– Coś potrafi?

– Jest u nas od paru lat. Spokojna, fajna dziewczyna. Zdrowa i silna.

– Dobrze ją znasz?

– Prawie wcale.

– Nie jest mężatką?

Kollberg wyciągnął z kieszeni jakąś kartkę.

– Tu masz wszystko, co chcesz wiedzieć. A teraz idę po prezenty gwiazdkowe.

Prezenty gwiazdkowe, pomyślał Martin Beck, patrząc na zegarek. Wpół do piątej. Tknięty nagłą myślą, przysunął do siebie telefon i zadzwonił do kobiety z Bodalsvägen.

– Oj, to pan. Bardzo proszę…

– Dzwonię nie w porę?

– Nie, nie… mąż będzie najwcześniej za piętnaście szósta.

– Jedno proste pytanie: Czy mężczyzna, o którym rozmawialiśmy wczoraj, coś od pani dostał? Chodzi mi o jakiś prezent, pamiątkę, coś w tym rodzaju.

– Nie, nigdy nie robiliśmy sobie prezentów. Widzi pan…

– Był skąpy?

– Powiedziałabym, że bardzo oszczędny. Tak jak ja. Jedyna rzecz…

Milczenie. Niemal słyszał, jak Siv Lindberg się czerwieni.

– Co mu pani podarowała?

– Mały… amulet… a raczej wisiorek… taki tani drobiazg…

– Kiedy mu go pani dała?

– Na pożegnanie… Chciał go mieć… nigdy się z nim nie rozstawałam.

– Zabrał go pani?

– Och, chętnie mu dałam. Zawsze chce się mieć jakąś pamiątkę… nawet jeśli…

– Bardzo pani dziękuję. Do widzenia.

Zadzwonił do Ahlberga.

– Rozmawiałem z Larssonem i z komendantem. Nasz wojewódzki jest chory.

– Co powiedzieli?

– W porządku. Uznali, że nie ma innego sposobu. Chociaż to nie całkiem legalne, ale…

– Nawet w Szwecji nie ma w tym nic niezwykłego. To, co ci teraz zaproponuję, będzie absolutnie nieprawomyślne.

– Już się cieszę.

– Puść wiadomość do prasy, że jesteśmy na dobrej drodze do rozwikłania tej sprawy.

– Dzisiaj?

– Tak, natychmiast. Wiesz, o co chodzi?

– Jasne. Cudzoziemiec.

– Otóż to. Na przykład: Osoba od dawna poszukiwana przez Interpol w związku z zabójstwem Roseanny McGraw została aresztowana przez amerykańską policję.

– A my od początku wiedzieliśmy, że sprawcy nie ma już w Szwecji.

– Coś w tym stylu. Najważniejsze, żeby to pchnąć jak najszybciej.

– Rozumiem.

– Poza tym byłoby dobrze, gdybyś tu przyjechał.

– Natychmiast?

– Tak jakby.

Do pokoju wszedł goniec. Martin Beck przytrzymał słuchawkę ramieniem i otworzył telegram. Był od Kafki.

– Co pisze? – spytał Ahlberg.

– Dwa słowa: „Zastawcie pułapkę”.

Rozdział 26

Policjantka Sonja Hansson rzeczywiście przypominała Roseannę McGraw. Kollberg miał rację.

Siedziała u Martina Becka w fotelu dla gości, z dłońmi na kolanie, i patrzyła na niego szarymi oczami. Miała ciemne włosy uczesane na pazia, grzywka przesłaniała lewą brew.

Zdrowa szczera twarz chyba nie widziała makijażu. Wyglądała góra na dwadzieścia lat, ale Martin Beck wiedział, że ma dwadzieścia pięć.

– Przede wszystkim powinnaś wiedzieć, że to jest absolutnie dobrowolne – zaczął. – Jeśli chcesz, możesz odmówić. Wybraliśmy ciebie, bo naszym zdaniem najlepiej się do tego nadajesz. Po pierwsze, dzięki powierzchowności.

Dziewczyna odgarnęła grzywkę z czoła i spojrzał na niego pytająco.

– Po drugie – kontynuował Martin Beck – mieszkasz w śródmieściu i nie masz męża ani, że się tak wyrażę, stałego narzeczonego, prawda?

Sonja Hansson skinęła głową.

– Mam nadzieję, że będę mogła wam pomóc. Ale co jest nie tak z moją… powierzchownością?

– Pamiętasz Roseannę McGraw, tę Amerykankę, która została zamordowana latem na Kanale Götajskim?

– Czy pamiętam? Pracuję w wydziale, który zajmuje się uciekinierkami, i przez jakiś czas byłam włączona w tę sprawę.

– Wiemy, kto to zrobił, mieszka tutaj. Przesłuchałem go, zeznał, że był na statku, kiedy to się stało, i że ją spotkał, ale twierdzi, że nic nie słyszał o morderstwie.

– Nic nie słyszał? Przecież tyle się o tym pisało.

– Mówi, że nie czyta gazet. Zabrnęliśmy w ślepą uliczkę. Wydaje się absolutnie szczery, szczerze odpowiada na pytania. Nie mogliśmy go zatrzymać i już go nie śledzimy. Liczymy tylko na to, że znowu to zrobi, i dlatego tu jesteś. W charakterze jego kolejnej ofiary. Oczywiście, jeśli się zgodzisz i uznasz, że dasz radę.

– O, jak milo – skwitowała Sonja Hansson, wyłuskując papierosa z kieszeni żakietu.

– Jesteś dość podobna do Roseanny i chcielibyśmy, żebyś posłużyła za przynętę. Co mogłoby się odbyć następująco: Idziesz do jego biura, do ekspresowej firmy przewozowej na Smålandsgatan, gdzie jest szefem ekspedytury, zamawiasz transport, flirtujesz z nim, zostawiasz adres i numer telefonu. Musisz go sobą zainteresować. Potem trzeba tylko czekać i nie tracić nadziei.

– Przesłuchiwaliście go. Czy nie będzie podejrzliwy?

– Wypuściliśmy kilka informacji, które powinny uśpić jego czujność.

– Więc mam go uwieść. Ciekawe jak? A jeśli mi się uda?

– Nie obawiaj się, będziemy w pobliżu. Ale najpierw musisz się zapoznać ze sprawą. Przeczytasz wszystkie materiały. To bardzo ważne. Musisz być Roseanną McGraw, musisz się do niej upodobnić.

– Co prawda grywałam w teatrze szkolnym, ale najczęściej role aniołków albo muchomorów.

– No tak. Jakoś to będzie. – Martin Beck zamilkł na kilka sekund. – Nie mamy innego wyjścia. On potrzebuje bodźca i my musimy mu go dać.

– Okej, spróbuję. Mam nadzieję, że sobie poradzę. Ale to niełatwe.

– Teraz wszystko przejrzyj, raporty, filmy, protokoły przesłuchań, listy, zdjęcia. Potem się spotkamy i porozmawiamy.

– Teraz?

– Tak. Dzisiaj. Hammar załatwi ci wolne u szefa na Bergsgatan, dopóki się z tym nie uwiniemy. Aha, jeszcze jedno. Musimy się rozejrzeć po twoim mieszkaniu. I musimy dorobić zapasowe klucze. Resztę omówimy później.

Po dziesięciu minutach zostawił ją w gabinecie sąsiadującym z pokojem Kollberga i Melandera. Z łokciami na biurku zasiadła do lektury pierwszego raportu.

Po południu przyjechał Ahlberg. Ledwie zdążył opaść na fotel dla gości, wparował Kollberg i grzmotnął go w plecy z taką siłą, że o mały włos nie wylądował na podłodze.

– Gunnar jutro wraca do domu – poinformował Martin Beck. – Powinien do tego czasu obejrzeć sobie Bengtssona.

– Byle ostrożnie – zauważył Kollberg.

– Przecież on mnie nie zna – powiedział Ahlberg.

– Załatwimy to, jak będzie wychodził z pracy – zdecydował Kollberg. – Musimy się zbierać. Każdziuteńki człowiek w mieście plus połowa populacji lata za prezentami gwiazdkowymi.

Ahlberg pstryknął palcami i klepnął się w czoło.

– Prezenty gwiazdkowe! Na śmierć zapomniałem.

– Ja też – przyznał Martin Beck. – To znaczy, czasami o nich myślę, ale nic z tego nie wynika.

Były koszmarne korki. Za dwie piąta podwieźli Ahlberga do Norrmalmstorg i patrzyli za nim, dopóki nie zniknął w tłumie na Smålandsgatan.

Kollberg i Martin Beck czekali w samochodzie przy restauracji i sali koncertowej Bernsa.

Po dwudziestu minutach Ahlberg usadowił się na tylnym siedzeniu.

– No jasne, że to ten gość z filmu – powiedział. – Wsiadł w autobus pięćdziesiąt sześć.

– Wysiądzie na Sankt Eriksgatan, kupi mleko, masło i chleb i pójdzie do domu – wyrecytował Kollberg. – Potem zje, pogapi się w telewizor, walnie do wyra i uderzy w kimono. Gdzie was wyrzucić?

– Tutaj – odparł Martin Beck. – Przed nami wielka szansa na zakup gwiazdkowych prezentów.

– Kollberg się pomylił – stwierdził Ahlberg godzinę później w dziale zabawek. – Druga połowa populacji też tu jest.

Zakupy zajęły im blisko trzy godziny, godzinę jechali do Bagarmossen.

Następnego dnia Ahlberg po raz pierwszy zobaczył kobietę, która miała być ich przynętą.

Zdołała przeczytać znikomą część materiałów.

Wieczorem udał się do Motali na święta. Ustalili, że przystąpią do dzieła po Nowym Roku.

Rozdział 27

Nadeszły szare święta Bożego Narodzenia. Mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, spędził je spokojnie u matki w Södertälje. Martin Beck bez przerwy o nim myślał, nawet na pasterce i kiedy się pocił w masce mikołaja. Kollberg się przejadł i trzy dni przeleżał w szpitalu na Södermalmie.

Ahlberg zadzwonił w drugi dzień świąt i nie był trzeźwy.

W gazetach pojawiło się kilka wyzutych z emocji jednoszpaltowych wieści, z których wynikało, że sprawa morderstwa na kanale wkrótce znajdzie swój finał w USA i że policja szwedzka nie ma już żadnego powodu, by się tym dłużej zajmować.

Jak co roku, w noc sylwestrową popełniono zabójstwo, tym razem w Göteborgu, i wszystko rozwikłano w niecałą dobę. Kafka przysłał ogromną kartkę, obrzydliwie fiołkową, z jeleniem na tle zachodzącego słońca. Ahlberg został urzędnikiem państwowym.

Siódmy stycznia wyglądał jak siódmy stycznia. Na ulicach tłoczyli się szarzy zmarznięci ludzie bez pieniędzy. Zaczęły się przeceny, ale sklepy ziały pustką. Poza tym było mgliście, zimno i dżdżysto.

Siódmy stycznia był „Dniem D”.

Rano Hammar dokonał przeglądu grupy bojowej i spytał:

– Jak długo potrwa ten eksperyment?

– Aż się powiedzie – odrzekł Ahlberg.

– I kto to mówi? Nasz odkomenderowany.

Hammar brał pod uwagę wszystkie możliwe sytuacje. Na przykład kiedy Martin Beck i Kollberg będą potrzebni do innych zadań, Melander i Stenström powinni, przynajmniej czasowo, przejąć pałeczkę. Poza tym wydział trzeci zacznie się pieklić, jeśli wkrótce nie zobaczy wypożyczonej pracownicy.

– Powodzenia, dzieci! – rzucił na odchodne.

Chwilę później została tylko Sonja Hansson. Siedziała w fotelu dla gości, przeziębiona i zasmarkana. Martin Beck popatrzył na nią. Miała na sobie kozaczki, szarą garsonkę i czarne getry.

– Tak chcesz pójść? – zapytał kwaśno.

– Nie, najpierw pojadę do domu się przebrać. Ale chciałabym zwrócić uwagę na pewien drobiazg. Trzeciego lipca ubiegłego roku było lato, teraz jest zima. Nie wiem, jak to zostanie odebrane, jeśli wpadnę do firmy transportowej w bikini i okularach przeciwsłonecznych, żeby mi przewieźli komodę.

– Daj z siebie wszystko. Najważniejsze, żebyś wiedziała, o co chodzi. – Umilkł na chwilę. – Sam chciałbym wiedzieć…

Sonja Hansson spojrzała na niego z wahaniem.

– Chyba wiem. Przeczytałam o niej wszyściuteńko, co do słowa. Minimum dziewięć razy obejrzałam film. Wybrałam stosowne ciuchy i całymi godzinami ćwiczyłam przed lustrem. Sporo mnie to kosztowało. Mamy inne charaktery i nawyki. Inaczej myślę o życiu i tego nie zmienię. Ale dam z siebie wszystko.

– Świetnie – skwitował Martin Beck.

Sprawiała wrażenie niedostępnej i niełatwo było dojść z nią do ładu. O jej życiu prywatnym dowiedział się tylko tyle, że ma pięcioletnią córkę, która mieszka na wsi z jej rodzicami. Widocznie nie była mężatką. Choć nie znał jej bliżej, spodobała mu się. Była bystra, rzetelna i oddana swojej pracy. To dobry kapitał.

Odezwała się o czwartej po południu.

– Byłam tam. I wróciłam prosto do domu. Czy masz coś przeciwko temu?

– Nie, ale chyba od razu za tobą nie poleci. Jak poszło?

– Myślę, że dobrze. Nic dodać, nic ująć. Komoda będzie już jutro.

– Spodobałaś mu się?

– Nie wiem. Miałam wrażenie, że się napalił. Ale to nic pewnego, bo nie znam jego reakcji.

– Ciężko było?

– Szczerze mówiąc, nie. Wydaje się dość sympatyczny. I może się podobać. Co prawda nie mam żadnych doświadczeń w zadawaniu się z mordercami, ale trudno mi sobie wyobrazić, żeby zabił Roseannę. Jesteś pewien, że to on?

– Tak, jestem pewien. Co powiedział? Dałaś mu numer telefonu?

– Jasne. Zapisał numer i adres. I wspomniałam o domofonie, z którego korzystam tylko wtedy, kiedy ktoś uprzedzi mnie o wizycie telefonicznie. Nie był zbyt rozmowny.

– Byliście sami w biurze?

– Tak. Za szybką siedziała jakaś grubaska, ale nie mogła nas słyszeć. Rozmawiała przez telefon i ja jej nie słyszałam.

– Czy udało ci się z nim pomówić nie tylko o komodzie?

– Tak. Powiedziałam, że jest brzydka pogoda, a on na to: „Uff, paskudna”. Potem powiedziałam, że na szczęście święta mamy już za sobą, a on na to, że naturalnie uważa tak samo. Wtedy dodałam, że kiedy człowiek jest samotny jak ja, święta są smutne.

– A on co?

– Że naturalnie też jest samotny i że Boże Narodzenie jest dość smutnym świętem, chociaż spędza je zazwyczaj z mamą.

– Nieźle – przyznał Martin Beck. – Rozmawialiście o czymś jeszcze?

– Nie, chyba nie. – Na moment zamilkła. – Aha, poprosiłam, żeby mi zapisał numer i adres firmy, żebym nie musiała szukać w książce telefonicznej. Dał mi wizytówkę.

– I wyszłaś?

– Tak, nie mogłam przecież pleść trzy po trzy. Ale się nie spieszyłam. Wcześniej rozpięłam płaszczyk, żeby zobaczył mój obcisły golf, więc musiałam go zapiąć i tak dalej. Aha, i powiedziałam, że nic się nie stanie, jeśli dostarczą komodę wieczorem, bo wtedy zawsze jestem w domu, i mam nadzieję, że ktoś do mnie zadzwoni. Zapewnił, że naturalnie powinni przyjechać przed południem.

– Znakomicie. Dzisiaj chcielibyśmy zrobić próbę. Będziemy w komisariacie w parafii Klary, Stenström zadzwoni do ciebie i poda się za Bengtssona. Odbierzesz, zadzwonisz do mnie na komisariat, przyjedziemy do ciebie i poczekamy na Stenströma. Jasne?

– Jasne. Dzwonię do ciebie natychmiast po telefonie Stenströma. Mniej więcej o której?

– Tego ci nie powiem. Przecież nie będziesz wiedziała, o której odezwie się Bengtsson.

– Masz rację. Martin?

– Tak?

– On był naprawdę czarujący. Nieobleśny ani nieszurnięty, nic z tych rzeczy. Chociaż to całkiem oczywiste. Roseanna też tak myślała.

Świetlica w komisariacie czwartego dystryktu na Regeringsgatan była schludna i zadbana, acz oferowała dość skromne rozrywki.

Parę minut po ósmej Martin Beck dwa razy przeczytał popołudniówki od deski do deski, z wyjątkiem stron sportowych i ogłoszeń. Ahlberg i Kollberg od dwóch godzin rozgrywali partyjkę szachów, która najwyraźniej odebrała im ochotę do rozmowy, a Stenström spał z otwartymi ustami na krześle przy drzwiach. Był usprawiedliwiony, bo ostatniej nocy zajmował się inną sprawą. Poza tym miał zagrać przestępcę i nie musiał być przesadnie czujny.

Od czasu do czasu zaglądali do świetlicy policjanci z drogówki, siadali z wyciągniętym nogami przed telewizorem i zerkali na kolegów z kryminalnej.

Dziesięć po ósmej Martin Beck podszedł do Stenströma i lekko go trącił.

– Zaczynamy.

Stenström ruszył do telefonu i wybrał numer.

– Cześć! – powiedział. – Czy mogę przyjść? Tak? Świetnie.

I znów usiadł na krześle, i zapadł w drzemkę.

Martin Beck spojrzał na zegarek. Telefon odezwał się po pięćdziesięciu sekundach. Linia była zarezerwowana wyłącznie dla nich. Nikt inny nie mógł z niej korzystać.

– Beck, słucham?

– Cześć, tu Sonja. Właśnie zadzwonił. Będzie za około pół godziny.

– Zrozumiałem. – Martin Beck odłożył słuchawkę. – Do roboty, chłopcy.

– Nie masz szans, możesz się poddać – powiedział Ahlberg.

– Okej – zgodził się Kollberg. – Jeden zero dla ciebie.

Stenström otworzył jedno oko.

– Z której strony mam przyjść?

– Z której chcesz.

Zeszli do samochodu zaparkowanego na dziedzińcu komisariatu. Samochód był Kollberga i on prowadził. Kiedy skręcił w Regeringsgatan, oświadczył:

– Zaklepuję sobie wyłączność na stanie w szafie.

– Nie, staruszku, to działka Ahlberga.

– Dlaczego?

– Bo tylko on może wejść do budynku jakby nigdy nic. Nikt go nie rozpozna.

Sonja Hansson mieszkała na Runebergsgatan na drugim piętrze w narożnym domu, którego okna wychodziły na Eriksbergsplan.

Kollberg zaparkował na Tegnérgatan i rozdzielili się. Martin Beck przeciął ulicę, udał się na skwer i ustawił koło popiersia Karla Staaffa. Miał stąd znakomity widok na dom, na cały Eriksbergsplan i strategiczne odcinki pobliskich ulic. Widział, jak Kollberg z doskonałą nonszalancją wędruje Runebergsgatan. Ahlberg wziął kurs na drzwi wejściowe, otworzył je i zniknął w środku. Jak lokator wracający do swojego mieszkania. Za czterdzieści pięć sekund powinien być u Sonji Hansson, a Kollberg na posterunku pod łukowatym sklepieniem pod Eriksbergsgatan. Martin Beck zatrzymał stoper i odczytał czas. Odkąd odłożył słuchawkę po rozmowie z Sonją Hansson, upłynęło pięć minut i dziesięć sekund. Było zimno i dżdżysto, podniósł kołnierz płaszcza i warknął na jakiegoś pijaczka, który chciał od niego wyłudzić papierosy.

Stenström naprawdę się postarał. Nie dość, że pojawił się dwanaście minut za wcześnie, przyszedł z najmniej oczekiwanej strony, od Eriksbergsparken. Wychynął zza rogu, zasłonięty przez grupę ludzi wychodzących z kina. Martin Beck zauważył go dopiero wtedy, kiedy chyłkiem wślizgiwał się do budynku.

Kollberg też się spisał, bo zgodnie z planem spotkali się przed bramą. Weszli razem i otworzyli przeszklone, wewnętrzne drzwi. Nie odezwali się do siebie ani słowem. Kollberg ruszył po schodach. Miał się zatrzymać na drugim półpiętrze i czekać na sygnał. Martin Beck próbował ściągnąć windę, ale bez skutku, pognał więc po schodach i na pierwszym piętrze minął zdumionego Kollberga. Winda stała, rzecz jasna, na drugim. Stenström ją unieruchomił, nie zamykając kratowych drzwi. W ten sposób udało mu się udaremnić tę część planu, która zakładała, że Martin Beck wjedzie windą na trzecie piętro i zejdzie na drugie schodami.

W mieszkaniu było cicho, ale Stenström nie kazał na siebie długo czekać, bo już po trzydziestu sekundach dał się słyszeć stłumiony krzyk i łoskot. Martin Beck trzymał klucz w pogotowiu i dziesięć sekund później stanął w sypialni.

Sonja Hansson siedziała na łóżku. Stenström ziewał na środku pokoju, a Ahlberg wykręcał mu prawe ramię.

Martin Beck zagwizdał i do mieszkania wpadł jak parowóz Kollberg. W pośpiechu przewrócił stolik w przedpokoju. Na szczęście nie musiał otwierać żadnych drzwi.

Martin Beck, pocierając nos, spojrzał na Sonję Hansson.

– Dobrze.

Tak jak myślał, wybrała wersję realistyczną. Włożyła bawełnianą szmizjerkę z krótkim rękawem, odsłaniającą kolana. Był pewien, że nie ma nic pod spodem.

– Narzucę coś na siebie i zaparzę kawę – powiedziała.

Poszli do dużego pokoju. Sonja Hansson błyskawicznie wróciła: w sandałach, dżinsach i brązowym sweterku. Dziesięć minut później raczyli się kawą.

– Mój klucz się zacina – stwierdził Ahlberg. – Musiałem się nieźle napocić.

– To nie ma większego znaczenia – odparł Martin Beck. – Nie będziesz działał w takim pośpiechu jak my.

– Słyszałem cię na schodach – powiedział Stenström. – Kiedy otwierała mi drzwi.

– Gumowe podeszwy – rzucił Kollberg.

– Wizjer w szafie jest w porządku – wtrącił Ahlberg. – Dobrze cię widziałem.

– Następnym razem wyjmij klucz – powiedział Stenström. – Korciło mnie, żeby cię zamknąć.

Zadzwonił telefon. Wszyscy zamarli. Sonja Hansson podniosła słuchawkę.

– Halo? A… cześć… nie, nie dzisiaj… przez jakiś czas będę zajęta… czy kogoś poznałam?… tak, w pewnym sensie. – Rozłączając się, napotkała ich spojrzenia. – To nic takiego – wyjaśniła.

Rozdział 28

Sonja Hansson płukała pranie w łazience. Kiedy zakręciła wodę i wyprostowała się, usłyszała dźwięk telefonu. Wpadła do dużego pokoju i chwyciła słuchawkę mokrą dłonią.

Dzwonił Bengtsson.

– Komoda jest w drodze – powiedział. – Samochód powinien być na miejscu za kwadrans.

– Dziękuję, to okropnie mile, że pan dzwoni. Jak mówiłam, bez uprzedzenia nikomu nie otwieram, nie myślałam, że to będzie tak wcześnie. Czy mam przyjść do biura, żeby zapłacić, czy…

– Proszę zapłacić kierowcy. Będzie miał fakturę.

– Dobrze, dziękuję. I dziękuję za uprzejmość, panie…?

– Bengtsson. Mam nadzieję, że panna Hansson będzie zadowolona z naszej usługi. Jak wspomniałem, dostarczymy przesyłkę za kwadrans. Dziękuję i do widzenia.

Kiedy się rozłączył, wybrała numer Martina Becka.

– Komoda będzie za kwadrans. Przed chwilą zadzwonił. O mały włos nie odebrałabym. Ale nie ma tego złego. Teraz do mnie dotarło, że kiedy puszczam wodę w łazience, nie słyszę telefonu.

– Przez jakiś czas nie będziesz mogła się kąpać – powiedział Martin Beck. – Mówiąc poważnie, musisz pamiętać, żeby się trzymać w pobliżu telefonu. Nie chodź na strych ani do pralni.

– Tak, wiem. Czy mam tam iść od razu, jak tylko przywiozą komodę?

– Tak. I potem do mnie zadzwoń.

Martin Beck siedział w swoim pokoju w towarzystwie Ahlberga, który pytająco uniósł brwi.

– Będzie tam za około pół godziny – wyjaśnił Martin Beck.

– No to pozostaje nam czekać. Dobra z niej dziewczyna, lubię ją.

Po przeszło dwóch godzinach Ahlberg powiedział:

– Chyba nic jej się nie stało…

– Spokojnie. Zadzwoni.

Zadzwoniła trzydzieści minut później.

– Długo czekacie?

Martin Beck odchrząknął.

– Opowiadaj.

– Zacznę od początku. Dwadzieścia minut po naszej rozmowie dwóch facetów przywiozło komodę. Nawet na nią nie spojrzałam, powiedziałam im tylko, gdzie mają ją postawić. Kiedy odjechali, zorientowałam się, że to nie ta komoda, i poszłam do biura z reklamacją.

– Trochę się tam zasiedziałaś.

– Jak przyszłam, był u niego jakiś klient. Czekałam za szybką, a on popatrywał na mnie, jakby chciał się go czym prędzej pozbyć. Był niesamowicie skruszony, powiedziałam mu, że za tę pomyłkę nie można obciążać firmy, i prawie się pokłóciliśmy o to, czyja to wina. Potem poszedł się dowiedzieć, czy ktoś mógłby mi przywieźć właściwą komodę jeszcze dzisiaj wieczorem.

– No i?

– Nie udało się. Obiecał, że przyjadą jutro przed południem. Powiedział, że naturalnie z przyjemnością przywiózłby mi tę komodę osobiście, a ja na to, żeby sobie nie robił zachodu, chociaż byłoby mi ogromnie miło.

– Aha. I wyszłaś?

– Wyobraź sobie, że nie.

– Trudno się z nim rozmawia?

– Nie bardzo. Wydawał się onieśmielony.

– O czym rozmawialiście?

– O koszmarnych korkach w mieście i o tym, że kiedyś było dużo lepiej. Dodałam, że Sztokholm nie sprzyja samotnym, a on się ze mną zgodził, mimo że samotność mu nie doskwiera, przeciwnie, dobrze się czuje sam ze sobą.

– Czy chętnie z tobą rozmawiał?

– Chyba tak. Ale nie mogłam tam siedzieć w nieskończoność. Powiedział, że lubi chodzić do kina, poza tym rzadko rusza się z domu. To właściwie wszystko. Odprowadził mnie do drzwi i w ogóle był przemiły. I co dalej?

– Nic. Czekamy.

Dwa dni później Sonja Hansson znów była w ekspresowej firmie przewozowej.

– Chciałam podziękować za pomoc i powiedzieć, że komoda jest już na swoim miejscu. Przykro mi bardzo, że sprawiłam tyle kłopotów.

– To żaden kłopot – odparł Folke Bengtsson. – Zapraszamy ponownie. Zawsze do usług.

Do pokoju wszedł jakiś mężczyzna, prawdopodobnie szef, i przerwał ich konwersację.

Opuszczając biuro, Sonja Hansson czuła, że Bengtsson na nią patrzy. Odwróciła się za drzwiami, zerknęła przez szybkę i napotkała jego spojrzenie.

Dni wlekły się niemiłosiernie. Minął tydzień i powtórzyli eksperyment. Znów za pretekst posłużyły problemy z transportem. Sonja Hansson na Runebergsgatan mieszka od niedawna i wciąż ściąga rzeczy odziedziczone po przodkach i inne sprzęty, które przechowuje na różnych strychach.

Upłynęło pięć dni i ponownie zjawiła się w firmie, tuż przed piątą, tylko dlatego, że przypadkiem była w pobliżu…

Zadzwoniła do Martina Becka, zniechęcona.

– Nadal nie reaguje? – zapytał.

– Średnio najeża. Myślę, że to nie on.

– Bo?

– Jest nieśmiały. I niezainteresowany. Ostatnio poszłam na całość, poleciałam otwartym tekstem. Siedmiu facetów na dziesięciu od tygodnia wyłoby pod moimi drzwiami. Najwyraźniej w ogóle na niego nie działam. Co mam robić?

– Kontynuuj.

– Powinniście poszukać innej dziewczyny.

– Kontynuuj.

Kontynuuj. Łatwo mu było mówić. Tylko jak długo? Z każdym dniem Hammar przyglądał mu się z coraz większym powątpiewaniem, a twarz, którą widział w lustrze, była coraz bledsza.

Elektryczny zegar ścienny w świetlicy komisariatu odmierzył następne trzy noce. Od próby generalnej upłynęły trzy tygodnie. Plan był zapięty na ostatni guzik, ale nic nie wskazywało na to, żeby mieli jakikolwiek powód do wcielenia go w czyn. Nie wydarzyło się absolutnie nic. Mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, wiódł spokojne, unormowane życie, pił zsiadłe mleko, chodził do pracy i spał po dziewięć godzin na dobę. Tymczasem oni tracili kontakt z rzeczywistością. Psy szczuły się nawzajem, a zwierzyna o niczym nie miała pojęcia. Dziwny porządek rzeczy, pomyślał Martin Beck.

Wpatrywał się wrogo w czarny aparat telefoniczny, który milczał od trzech tygodni. Kobieta z mieszkania na Runebergsgatan miała zadzwonić tylko w jednej jedynej sytuacji. Oni dzwonili do niej kontrolnie dwa razy dziennie: o szóstej po południu i o dwunastej w nocy. I tyle się działo.

W domu Martina Becka panowała napięta atmosfera. Małżonka nic nie mówiła, ale jej sceptyczne spojrzenia były coraz bardziej jednoznaczne, ilekroć na nią patrzył. Od dawna przestała wierzyć w powodzenie tej dziwacznej operacji, która nie dość, że nie przynosiła żadnych rezultatów, noc w noc zmuszana go do przebywania poza domem. A on nie mógł ani nie chciał się tłumaczyć.

Kollberg miał ciut lepiej. Co trzecią noc zmieniał go Melander albo Stenström. Że szkodą dla Ahlberga, który musiał grać w szachy sam ze sobą. Nazywało się to rozwiązywanie problemów. Już dawno wyczerpali wszystkie tematy do rozmów.

Martin Beck udawał, że czyta jakiś artykuł, którego sens ciągle mu umykał. Ziewnął i popatrzył na swoich posągowych kolegów.

W milczeniu siedzieli naprzeciwko siebie, w głębokiej zadumie opuszczając głowy. Zerknął na zegarek. Za pięć dziesiąta. Znowu ziewnął, wstał na sztywnych nogach i poszedł do toalety. Umył ręce, opłukał twarz zimną wodą i wrócił. Kiedy był w odległości trzech kroków od drzwi, usłyszał dzwonek telefonu.

Kollberg właśnie zakończył rozmowę i odłożył słuchawkę.

– Czy on…

– Nie – przerwał mu Kollberg. – Stoi przed jej domem.

W ciągu trzech minut Martin Beck opracował szczegółowy plan. Sytuacja była nietypowa, ale praktycznie nic się nie zmieniło. Mężczyzna nie mógł sforsować drzwi wejściowych, a nawet gdyby mu się udało, zjawiliby się na miejscu, zanim by dotarł na drugie piętro.

– Musimy być ostrożni.

– Yhm – potwierdził Kollberg, parkując na Tegnérgatan. Martin Beck stanął na skwerze. Widząc, że Ahlberg wchodzi do budynku, spojrzał na zegarek. Odkąd zadzwoniła, upłynęły cztery minuty. Pomyślał o tej samotnej dziewczynie w mieszkaniu na drugim piętrze. Po mężczyznie, który nazywał się Folke Bengtsson, nie było śladu.

Trzydzieści sekund później w oknie na drugim piętrze zapaliło się światło i błyskawicznie zgasło. Ahlberg był na posterunku.

Czekali w ciszy przy oknie w sypialni, którą spowijały ciemności. Tylko spod drzwi wpadała smuga światła. W dużym pokoju paliła się lampa, co miało zaświadczać o tym, że Sonja Hansson jest w domu. Z okna sypialni był widok na Eriksbergsplan, część parku, który rozciągał się za budynkiem, kawałek Birger Jarlsgatan, Regeringsgatan, Tegnérgatan i wlot Runebergsgatan.

Bengtsson stał na przystanku autobusowym po drugiej stronie ulicy i patrzył w jej okno. Był sam. Rozejrzał się, wolno przeciął jezdnię, wszedł na wysepkę u wylotu ulicy i zniknął za budką telefoniczną.

– Teraz – powiedział Ahlberg, wykonując jakiś gest w ciemnościach.

Obok przystanku przejechał autobus i kiedy skręcił w Tegnérgatan po drugiej stronie placu, Bengtssona jeszcze nie było widać. Wszedł do budki czy nie? Czekając na dzwonek telefonu, Ahlberg nie puszczał ramienia Sonji Hansson.

Telefon milczał. Po kilku minutach mężczyzna na ukos przeszedł przez jezdnię.

Wzdłuż chodnika biegł kamienny mur, który kończył się przy ścianie budynku pod jej oknem. Za murem było trawiaste zbocze, a u jego podnóża stały dwie toalety, do których wchodziło się od ulicy przez furtkę w murze.

Mężczyzna zatrzymał się na chodniku, spojrzał na dom, niespiesznie ruszył do drzwi wejściowych i zniknął im z pola widzenia.

Ahlberg długo wpatrywał się w skwerek, zanim zauważył Martina Becka, który tkwił nieruchomo pod drzewem. Na kilka sekund przesłonił mu widok tramwaj jadący Birger Jarlsgatan. Kiedy przejechał, Martina Becka nie było.

Po pięciu minutach Bengtsson się odnalazł. Szedł tak blisko muru, że dostrzegli go dopiero na jezdni koło parku. Kierował się na przystanek tramwajowy pośrodku placu. Zatrzymał się przed kioskiem i kupił kiełbaskę. Jadł tuż obok, nie odrywając wzroku od jej okna.

Potem, z rękami w kieszeniach, spacerował tam i z powrotem po wysepce tramwajowej. Od czasu do czasu patrzył w górę.

Kwadrans później Martin Beck znów stał pod drzewem.

Ruch zgęstniał, w pobliżu parku pojawili się ludzie. Wychodzili z kina.

Na kilka minut znów stracili Bengtssona z oczu. Był w grupie melomanów. Kierował się do budki telefonicznej, dwa metry przed nią stanął i nagle szybkim krokiem ruszył na skwer. Martin Beck odwrócił się i powoli odszedł spod drzewa.

Bengtsson przeciął skwer, potem ulicę i za restauracją skręcił w Tegnérgatan. Dwie minuty później pojawił się na przeciwległym chodniku i zaczął okrążać Eriksbergsplan.

– Czy myślisz, że był tu już wcześniej? – zapytała Sonja Hansson. – Przecież to czysty przypadek, że go zobaczyłam dzisiaj wieczorem.

Ahlberg oparł się plecami o ścianę przy oknie i palił papierosa. Przyglądał się dziewczynie stojącej tuż obok i zwróconej do okna: szeroko rozstawione stopy, ręce w kieszeniach szmizjerki, oczy w słabej poświacie ulicznych latarni jak dwie czarne dziury, blada twarz.

– Może przychodzi tutaj co wieczór – powiedziała.

Kiedy mężczyzna po raz czwarty wędrował Tegnérgatan, okrążając plac, dodała:

– Jeśli będzie tak łaził przez całą noc, ja zwariuję, a Lennart i Martin zamarzną na śmierć.

Dwadzieścia pięć minut po północy Folke Bengtsson obszedł plac po raz ósmy w znacznie żwawszym tempie. Przystanął u podnóża schodów prowadzących do parku, popatrzył na dom i półbiegnąc, udał się na przystanek tramwajowy. Po chwili obok zatrzymał się autobus i kiedy odjechał, Bengtssona nie było.

– Spójrz, tam jest Martin – powiedziała Sonja Hansson.

Ahlberg wzdrygnął się na dźwięk jej głosu. Do tej pory rozmawiali szeptem, po raz pierwszy od dwóch godzin przemówiła normalnie.

Zobaczył, jak Martin Beck szybko przechodzi przez ulicę i wskakuje do samochodu zaparkowanego na Tegnérgatan. Wystartował, zanim zdążył zatrzasnąć drzwi, i ruszył za autobusem.

– Dziękuję – powiedziała Sonja Hansson. – Położę się spać.

– Tak, śpij.

Ahlberg też by to chętnie zrobił, gdyby mógł. Dziesięć minut później przekroczył próg komisariatu w parafii Klary. Dwie minuty po nim zjawił się Kollberg.

Wykonali pięć ruchów na szachownicy i wrócił Martin Beck.

– Wysiadł z autobusu na Sankt Eriksplan i poszedł do domu. Prawie natychmiast zgasił światło. Pewnie już śpi.

– Sonja zauważyła go przez czysty przypadek – powiedział Ahlberg. – Mógł tam być kilka razy wcześniej.

Kollberg analizował układ na szachownicy.

– Jeśli nawet, to o niczym nie świadczy.

– Jak to?

– Kollberg ma rację – przyznał Martin Beck.

– Też ganiałem jak kocur w marcu pod oknami napalonych panienek.

Ahlberg wzruszył ramionami.

– Ale oczywiście byłem młodszy – dodał Kollberg. – Dużo młodszy.

Martin Beck milczał. Koledzy bez entuzjazmu kontynuowali partyjkę. Po chwili Kollberg doprowadził do remisu, mimo że miał wygraną w kieszeni.

– Cholera! Ten bydlak kompletnie mnie rozkojarzył. Iloma punktami prowadzisz?

– Czterema. Jest dwanaście i pół do ośmiu i pół.

Kollberg wstał i zaczął krążyć po świetlicy.

– Zwińmy go jeszcze raz, przeszukajmy chałupę i porządnie przemaglujmy.

Milczeli.

– Moglibyśmy go śledzić, wzięłoby się nowych chłopaków.

– Nie – powiedział Ahlberg.

Martin Beck przestał gryźć palec.

– Czy ona zaczyna się bać?

– Raczej nie – odparł Ahlberg. – Nie jest z tych, co się denerwują na dzień dobry.

Podobnie jak Roseanna McGraw, pomyślał Martin Beck.

Nie byli zbyt rozmowni, ale wciąż w pełni władz umysłowych, kiedy hałas uliczny na Regeringsgatan obwieścił, że dla nich dniówka się skończyła, a dla innych rozpoczęła. Coś się wydarzyło, ale Martin Beck nie bardzo wiedział co.

Ahlberg powiększył swoją przewagę o kolejny punkt. I to wszystko.

Nazajutrz był piątek. Do końca pierwszego miesiąca nowego roku zostały trzy dni. Na dworze odwilż, szarówka i mgła.

Było dziesięć po dziewiątej, kiedy nagle, w ciszy, rozległ się sygnał telefonu; jakby eksplodował granat. Martin Beck podniósł słuchawkę.

– Znowu tu jest. Stoi na przystanku autobusowym.

Dotarli na miejsce piętnaście sekund szybciej niż poprzednio, mimo że Kollberg zaparkował trochę dalej, na Birger Jarlsgatan. Pół minuty później dostali wiadomość, że Ahlberg jest na posterunku.

Powtórka była co nieco zatrważająca. Mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, spędził cztery godziny na Eriksbergsplan. Cztery albo pięć razy zatrzymał się pod budką telefoniczną, raz zjadł kiełbaskę. Potem pojechał do domu. Kollberg pojechał za nim.

Martin Beck okropnie przemarzł. Raźnym krokiem, z rękami w kieszeniach płaszcza i wzrokiem wbitym w ziemię, pomaszerował Regeringsgatan.

Kollberg dołączył pół godziny później.

– Na Rörstrandsgatan cisza i spokój.

– Zauważył cię?

– Szedł jak lunatyk. Nie zauważyłby nawet hipopotama.

Martin Beck wybrał numer policjantki Sonji Hansson. Czuł, że jeśli w myślach nie opatrzy jej nazwiska wykonywanym zawodem, nie poradzi sobie.

– Jutro, a właściwie dzisiaj, jest sobota. Kończy pracę o dwunastej. Zasadź się na niego, podbiegnij, jakbyś się gdzieś spieszyła, chwyć za ramię, spytaj, dlaczego się nie odzywa, i powiedz, że na niego czekasz. Albo coś w tym stylu. Tylko tyle. A potem odejdź. I nie opatulaj się zanadto. – Martin Beck zrobił dłuższą pauzę. – Tym razem musisz dać z siebie wszystko.

Rozłączył się. Koledzy gapili się na niego.

– Kto jest najlepszy w śledzeniu? – zapytał, rozkojarzony.

– Stenström.

– Od jutra, kiedy rano wyjdzie z domu, nie spuszczamy go z oka. Stenström się tym zajmie. O wszystkim będzie nas informował. O każdym jego ruchu. Będziemy czuwać przy telefonie. Zawsze we dwóch. Gdyby jeden musiał wyjść, drugi zostanie na posterunku.

Ahlberg i Kollberg nie odrywali od niego wzroku, ale on tego nie widział.

Za dwadzieścia ósma otworzyły się drzwi na Rörstrandsgatan i Stenström przystąpił do wykonywania swoich obowiązków.

Krążył w pobliżu firmy przewozowej na Smålandsgatan, a kwadrans po jedenastej wszedł do kafejki, usiadł przy oknie i cierpliwie czekał.

Za pięć dwunasta na rogu Smålandsgatan i Norrlandsgatan zauważył Sonję Hansson.

Miała na sobie modry tweedowy płaszczyk z dużym dekoltem. Mocno zaciągnięty pasek wyraźnie podkreślał talię. Pod spód włożyła czarny golf. Była z gołą głową, w rękawiczkach i bez torebki. Nylonowe pończochy i czarne czółenka wydawały się mało odpowiednie na taką pogodę.

Przecięła ulicę i zniknęła mu z oczu.

Z bramy zaczęli wychodzić pracownicy firmy przewozowej, na końcu mężczyzna o nazwisku Bengtsson, który zamknął biuro na klucz. Kiedy był na jezdni, około dwóch metrów od chodnika, nadbiegła Sonja Hansson. Zatrzymała go, chwyciła za rękaw, patrząc mu w oczy, coś powiedziała, natychmiast go puściła, odwróciła się na pięcie i pobiegła przed siebie.

Stenström widział jej twarz, na której malowało się podniecenie i niekłamana radość. W myślach szczerze jej pogratulował tego występu.

Mężczyzna odprowadzał ją spojrzeniem. Drgnął, jakby chciał za nią pobiec, ale zrezygnował, wsunął ręce do kieszeni i wolno, ze spuszczoną głową, ruszył dalej.

Stenström włożył kapelusz, zapłacił przy kontuarze i ostrożnie wyjrzał przez oszklone drzwi. Kiedy Bengtsson skręcił za róg, poszedł za nim.

W komisariacie Martin Beck z posępną miną wpatrywał się w aparat telefoniczny. Ahlberg i Kollberg chwilowo zarzucili szachy. Ahlberg coś czytał. Kollberg rozwiązywał krzyżówkę, zajadle gryząc długopis, który przegryzł na pół, kiedy telefon wreszcie się odezwał.

Martin Beck przyciskał słuchawkę do ucha, zanim wybrzmiał pierwszy dzwonek.

– Cześć! – powiedziała Sonja Hansson. – Chyba dobrze poszło. Zrobiłam tak, jak mówiłeś.

– Dobrze. Widziałaś Stenströma?

– Nie, ale pewnie był gdzieś w pobliżu. Wolałam się nie odwracać, biegłam aż do NK.

– Denerwujesz się?

– Nie. Ani trochę.

Telefon zadzwonił po raz drugi kwadrans po pierwszej.

– Jestem w trafice na Järntorget – powiedział Stenström. – Sonja świetnie się spisała. Najwyraźniej zabiła mu ćwieka. Przeszedł przez Kungsträdgården i most nad Strömmen, a potem zaczął błąkać się bez celu po Starówce.

– Bądź ostrożny.

– Spokojna głowa. Zachowuje się jak zombi, nic nie widzi, nic nie słyszy. Muszę spadać, żebym go nie zgubił.

Ahlberg wstał i zaczął się przechadzać po świetlicy.

– Zafundowaliśmy jej niezbyt przyjemne zajęcie.

– Poradzi sobie – powiedział Kollberg. – Byle tylko Stenström czegoś nie spaprał. – Milczał przez chwilę. – Oczywiście, Stenström jest dobry.

Zegar ścienny wskazywał dwie minuty po trzeciej, kiedy Stenström znów zadzwonił.

– Jest na Folkungagatan. Nic, tylko łazi, to tu, to tam, nie zatrzymuje się, nie rozgląda. Wydaje się apatyczny.

– Rób swoje – polecił Martin Beck.

Zwykle dużo trzeba, żeby wyprowadzić go z równowagi, ale teraz, po czterdziestu pięciu minutach gapienia się w ciszy to na zegar, to na telefon nie wytrzymał, zerwał się z krzesła i wyszedł do toalety.

Ahlberg i Kollberg spojrzeli na siebie. Kollberg wzruszył ramionami i zaczął rozstawiać figury na szachownicy.

Martin Beck opłukał dłonie i twarz zimną wodą i starannie je wytarł. Na korytarzu otworzyły się jakieś drzwi i policjant bez mundurowej marynarki zawołał, że jest do niego telefon.

Dzwoniła małżonka.

– Nie dość, że cię nie widuję, nie mogę się nawet do ciebie dodzwonić. Co ty wyprawiasz? Kiedy będziesz w domu?

– Nie wiem – odparł zmęczony.

Mówiła dalej, ale kiedy jej alt przeszedł w piskliwy, krzykliwy falset, przerwał jej w połowie zdania.

– Nie mam teraz czasu – warknął z irytacją. – Cześć! Nie dzwoń do mnie.

Pożałował tych słów, ledwie odłożył słuchawkę. Po chwili wzruszył ramionami i wrócił do kolegów szachistów.

Trzeci raz Stenström odezwał się z Skeppsbron. Była za dwadzieścia piąta.

– Przed sekundą wszedł do Zum Franziskaner. Siedzi sam w kącie i pije piwo. Obeszliśmy cały Södermalm. Wciąż zachowuje się dziwnie.

Ssanie w dołku uzmysłowiło Martinowi Beckowi, że przez cały dzień nic nie jadł. Zamówił trzy dania w grill-barze naprzeciwko. Po posiłku Kollberg zasnął na krześle i zaczął chrapać. Poderwał go sygnał telefonu. Była siódma.

– Siedział tam do tej pory i wypił cztery piwa. Teraz zasuwa do śródmieścia. Zadzwonię, jak tylko będę mógł. Cześć!

Stenström był zdyszany, jak po biegu, i odwiesił słuchawkę, zanim Martin Beck zdążył cokolwiek powiedzieć.

– On tam idzie – stwierdził Kollberg.

O wpół do ósmej meldunek Stenströma był jeszcze krótszy.

– Engelbrektsplan. Zaiwania Birger Jarlsgatan.

Czekali, popatrując to na zegar, to na aparat telefoniczny.

Pięć po ósmej. Martin Beck podniósł słuchawkę w połowie pierwszego dzwonka.

Stenström był zawiedziony.

– Skręcił w Eriksbergsgatan i przeszedł przez wiadukt. Teraz idzie Odengatan do Odenplan. Wraca do siebie. Zwolnił.

– Jasna cholera. Zadzwoń, kiedy będzie w domu.

Stenström odezwał się pół godziny później.

– Nie poszedł do domu. Skręcił w Upplandsgatan. Jakby nogi same go niosły. Moje niedługo odmówią posłuszeństwa.

– Gdzie jesteś?

– Na Norra Bantorget. Właśnie mija teatr.

Martin Beck pomyślał o mężczyźnie mijającym teatr. Co mu chodzi po głowie? Czy on w ogóle nad czymkolwiek się zastanawia, czy po prostu idzie przed siebie, godzina za godziną, powodowany jakimś mrocznym pożądaniem? Co czuje? Ponad osiem godzin krąży po mieście, jakby zapomniał o bożym świecie, jakby go gnała jedna jedyna myśl albo jakby dojrzewał do podjęcia decyzji.

W ciągu kolejnych trzech godzin Stenström dzwonił cztery razy z różnych miejsc. Mężczyzna chodził ulicami okalającymi Eriksbergsplan, nigdy jednak nie zbliżył się do jej domu.

O wpół do trzeciej Stenström zameldował z Rörstrandsgatan, że Folke Bengtsson nareszcie jest u siebie i przed chwilą zgasił światło.

Martin Beck wysłał Kollberga, żeby go zmienił.

Kollberg wrócił w niedzielę o ósmej rano, obudził Ahlberga, który spał na kanapie, sam się na niej uwalił i zapadł w sen.

Ahlberg poszedł do Martina Becka, czuwającego przy telefonie.

– Kollberg wrócił? – zapytał Martin Beck, łypiąc zaczerwienionym oczami.

– Śpi. Jak kłoda. Stenström go zmienił.

Na pierwszy meldunek w tym dniu czekali zaledwie dwie godziny.

– Wyszedł. Skręcił na Kungsholmen.

– Jak wygląda?

– Bez zmian. To samo ubranie. Czort wie, czy w ogóle je zdjął na noc.

– Szybko idzie?

– Nie, wlecze się.

– Spałeś?

– Trochę. Ale nie czuję się jak Superman.

Do czwartej po południu Stenström odzywał się mniej więcej co godzinę. W ciągu sześciu godzin Folke Bengtsson zrobił sobie dwie krótkie przerwy na kawę. Krążył po ulicach Kungsholmen, Södermalmu i Starówki. Z dala od domu Sonji Hansson.

O wpół do szóstej Martin Beck zasnął na krześle przy telefonie. Stenström obudził go kwadrans później.

– Jest na Norrmalmstorg. Idzie do Strandvägen, zachowuje się inaczej.

– Czyli?

– Jakby zmartwychwstał. Jakby się do czegoś zmuszał.

A półtorej godziny później:

– Muszę uważać. Skręcił z Odengatan w Sveavägen. Rozgląda się za dziewczynami.

O wpół do dziewiątej:

– Karlavägen–Sturegatan. Wolnym krokiem idzie do Stureplan. Jest spokojniejszy, ciągle gapi się na dziewczyny.

– Bądź czujny.

Martin Beck poczuł się nagle rześki i wypoczęty, mimo że od dwóch dni prawie nie zmrużył oka.

Kiedy patrzył na mapę, na której Kollberg zaznaczył na czerwono trasę bezsensownej błąkaniny Bengtssona, znów zadzwonił telefon.

– To już dziesiąty raz – powiedział Kollberg.

Martin Beck podniósł słuchawkę i spojrzał na zegar ścienny. Za minutę jedenasta. Zamiast Stenströma usłyszał Sonję Hansson.

– Martin! On znowu tu jest.

Mocno ścisnął słuchawkę.

– Jedziemy.

Sonja Hansson rozłączyła się i popatrzyła na zegarek. Dwudziesta trzecia zero jeden. Za cztery minuty przyjdzie Ahlberg. Dzięki niemu pozbędzie się tego przykrego uczucia bezsilności.

Wytarła spocone dłonie w bawełnianą szmizjerkę, opinającą biodra, i weszła do ciemnej sypialni. Czuła pod stopami chłód parkietu. Stanęła na palcach, oparła się prawą ręką o framugę okna i dyskretnie wyjrzała zza cienkiej zasłonki. Na ulicy było trochę ludzi, zwłaszcza przed restauracją naprzeciwko. Minęło co najmniej półtorej minuty, zanim go zobaczyła. Wyszedł z Runebergsgatan, od frontu jej budynku, i ruszył wzdłuż muru do Birger Jarłsgatan. Pośrodku jezdni, na szynach tramwajowych, nagle skręcił w prawo. Po trzydziestu sekundach zniknął z pola widzenia. Szedł bardzo szybko, sadził długimi krokami, patrzył przed siebie, jakby nikogo ani niczego nie dostrzegał albo intensywnie o czymś myślał.

Wróciła do dużego pokoju, w którym paliło się światło i było kilka jej ulubionych drobiazgów. Głęboko zaciągnęła się papierosem. Mimo że doskonale zdawała sobie sprawę, w co gra, oddychała z ulgą, ilekroć szerokim łukiem omijał budkę telefoniczną.

Wystarczająco długo czekała na dźwięk dzwonka, który zburzy jej spokój i zakłóci domową harmonię. Miała nadzieję, że nigdy do tego nie dojdzie. Że to pomyłka, że wróci do stałych zajęć i nigdy więcej nie pomyśli o tym mężczyźnie.

Wzięła sweterek, który od trzech tygodni robiła na drutach, i podeszła z nim do lustra. Niedługo skończy. Znów spojrzała na zegarek. Ahlberg powinien tu być od dziesięciu sekund. Dzisiaj nie pobije rekordu. Uśmiechnęła się. Na pewno nie będzie zachwycony, kiedy mu to wypomni. Napotkała w lustrze swój ciepły uśmiech. Na czole, u nasady włosów, lśniły kropelki potu.

Sonja Hansson przeszła przez przedpokój do łazienki. Szeroko rozstawiła stopy na przyjemnie chłodnej terakocie, pochyliła się i obmyła twarz zimną wodą.

Kiedy zakręciła kran, usłyszała, jak Ahlberg przekręca klucz w zamku. Spóźnił się przeszło minutę.

Z ręcznikiem w dłoni wyszła do przedpokoju, odsunęła łańcuch i otworzyła drzwi.

– Chwała Bogu! Dobrze, że jesteś.

To nie był Ahlberg.

Nadal z uśmiechem na ustach powoli cofnęła się w głąb mieszkania. Mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson, nie spuszczał z niej wzroku, kiedy zatrzaskiwał drzwi i zakładał łańcuch.

Rozdział 29

Martin Beck był już w drzwiach, kiedy zadzwonił telefon. Czym prędzej dopadł słuchawki.

– Stoję w szatni w Ambasadorze – powiedział Stenström. – Zgubiłem go w tłumie przed wejściem. Jakieś cztery minuty temu.

– Już jest na Runebergsgatan. Leć tam.

Rzucił słuchawkę na widełki i puścił się biegiem po schodach. Wcisnął się za Ahlbergiem, na tylne siedzenie. Zawsze tak jeździli. Chodziło o to, żeby Ahlberg wysiadał pierwszy.

Kollberg wrzucił bieg i natychmiast wcisnął pedał sprzęgła, żeby przepuścić szary policyjny mikrobus. Kiedy wyjechał na Regeringsgatan, wylądował między zielonym volvem i beżową skodą. Siąpił marznący deszcz. Martin Beck położył łokcie na kolanach, oparł głowę na dłoniach i patrzył przed siebie. Choć był maksymalnie spięty, nie opuszczała go świadomość, że jest dobrze przygotowany. Jak sportowiec przed próbą pobicia rekordu świata.

Dwie sekundy później zielone volvo zderzyło się z furgonetką, która wyjechała pod prąd z David Bagares gata na Regeringsgatan. Tuż przed stłuczką volvo odbiło w prawo, Kollberg, który zamierzał je wyprzedzić, też skręcił w prawo, i samochody zatrzymały się w poprzek skrzyżowania, równolegle do siebie, jeden przy drugim. Kollberg wrzucał wsteczny, kiedy beżowa skoda wbiła się w ich prawe drzwi. Jej kierowca popełnił błąd, zbyt gwałtownie zahamował, nie biorąc poprawki na pogodę.

Wypadek nie był groźny. Za dziesięć minut zjawi się dwóch ludzi z drogówki, zmierzą, co trzeba, spiszą numery rejestracyjne i nazwiska, poproszą o okazanie prawa jazdy, opiszą szkody, wzruszą ramionami i pójdą. Chyba że któryś z tych wściekle gestykulujących i wydzierających się kierowców zionie alkoholem. Wtedy nie wsiądą do swoich poobijanych blaszanych bożków i nie odjadą.

Ahlberg zaklął. Po dziesieciu sekundach Martin Beck zrozumiał dlaczego. Nie mogli się wydostać; drzwi były perfekcyjnie zablokowane, jakby je ktoś przyspawał.

Kiedy Kollberg podjął desperacką decyzję o wycofaniu się z tego kotła, tuż za nimi zatrzymał się autobus linii 55, odcinając jedyną możliwość ewakuacji. Nigdzie nie było widać kierowcy beżowej skody. Przypuszczalnie rozjuszony do żywego, zapalczywie gdzieś wyłuszczał swoje racje.

Ahlberg zaparł się stopami o drzwi i pchał, aż do bólu, ale skoda, którą właściciel zostawił na biegu, ani drgnęła.

Upłynęły trzy, może cztery koszmarne minuty. Ahlberg krzyczał i wymachiwał rękami. Tylną szybę pokryła marznąca mżawka. Na zewnątrz majaczył policjant w czarnej błyszczącej pelerynie.

W końcu kilku gapiów połapało się w sytuacji i zaczęli spychać na bok beżową skodę.

Nieudolnie i ślamazarnie. Policjant chciał im w tym przeszkodzić, ale szybko zmienił zdanie i się do nich przyłączył. Odsunęli skodę na metr. Zgniecione zawiasy wciąż blokowały drzwi. Ahlberg klął i uderzał w nie stopami. Martin Beck czuł na karku krople potu, które spływały zimną strużką między łopatkami.

Drzwi puściły, wolniutko, ze zgrzytem.

Ahlberg, zataczając się, wysiadł z samochodu. Martin Beck i Kollberg usiłowali się wydostać jednocześnie, co im się, o dziwo, udało.

Policjant już czekał z notesem w ręku.

– Jak to się stało?

– Stul pysk! – ryknął Kollberg.

– Gazu! – krzyknął Ahlberg, który zdążył przebiec pięć metrów.

Jacyś ludzie próbowali ich zatrzymać. Kollberg przewrócił obnośnego sprzedawcę kiełbasek.

Czterysta pięćdziesiąt metrów, pomyślał Martin Beck. Dobrze wytrenowany sportowiec pokonałby ten dystans w minutę. Ale oni niczego nie trenowali. Poza tym nie biegli po tartanie, tylko po asfalcie, w marznącej mżawce. Już po stu metrach ból rozsadzał mu klatkę piersiową. Ahlberg wciąż był pięć metrów przed nimi, ale na Jutas Backe pośliznął się i o mały włos nie upadł. Stracił przewagę i niemal ramię w ramię zbiegli ze zbocza do Eriksbergsplan. Martinowi Beckowi mroczki latały przed oczami. Za sobą słyszał charczący oddech Kollberga.

Wypadli za róg i donośnie chlupocząc, puścili się przez skwer. Od razu zobaczyli… W sypialni na drugim piętrze budynku przy Runebergsgatan paliło się światło. Roleta była opuszczona.

Mroczki zniknęły, ból w klatce piersiowej minął, jak ręką odjął. Przecinając Birger Jarlsgatan, Martin Beck nie miał cienia wątpliwości, że nigdy w życiu nie biegł szybciej, a mimo to Ahlberg był trzy metry przed nim, a Kollberg tuż obok. Kiedy dobiegł pod dom, Ahlberg zdążył otworzyć drzwi wejściowe.

Winda nie stała na parterze, ale nawet przez myśl im nie przeszło, żeby z niej skorzystać. Na pierwszym półpiętrze zauważył, co następuje: Po pierwsze, zabrakło mu powietrza w płucach, a po drugie, Kollberg gdzieś przepadł. Plan był świetny, pomyślał na drugim półpiętrze, ściskając klucz w ręku.

Zamek, jeden obrót, drzwi otworzyły się na dziesięć centymetrów. Zobaczył łańcuch, z mieszkania nie dochodziły żadne ludzkie odgłosy, tylko uporczywy, metaliczny dźwięk domofonu. Czas stanął w miejscu. Widział wzorek na chodniku w przedpokoju, ręcznik i but.

– Odsuń się – wychrypiał zdumiewająco opanowany Ahlberg.

Hulcnęlo, jakby cały świat wylatywał w powietrze. Ahlberg przestrzelił łańcuch i Martin Beck, który ciągle napierał na drzwi, raczej siłą rozpędu, bez udziału świadomości, przeleciał przez duży pokój do sypialni.

Obraz wydawał się nierzeczywisty i statyczny jak tableau w gabinecie figur woskowych madame Tussaud, jak prześwietlona fotografia. Zapamiętał wszystkie makabryczne szczegóły.

Mężczyzna miał na sobie płaszcz. Jego brązowy kapelusz leżał na podłodze, do połowy zasłonięty podartą niebiesko-białą szmizjerką.

Mężczyzna, który zabił Roseannę McGraw. Pochylał się nad łóżkiem i mocno przytrzymywał kolanem udo kobiety. Lewą dłoń położył na jej brodzie i ustach, dwoma palcami zaciskając nos. Prawą dłonią szukał gardła i właśnie znalazł.

Między jego rozczapierzonymi palcami Martin Beck zobaczył szeroko otwarte oczy kobiety. Po jej policzku spływała strużka krwi. Odpychała go od siebie, zapierała się prawą stopą o jego pierś i obejmowała rękami prawy nadgarstek. Była naga. Napięła mięśnie. Widział wszystkie jej ścięgna – jak na planszy anatomicznej. W jednej setnej sekundy zarejestrował każdy, najdrobniejszy szczegół.

Mężczyzna w płaszczu rozluźnił chwyt, zdjął kolano z uda kobiety i błyskawicznie się odwrócił.

Martin Beck po raz pierwszy popatrzył na osobnika ściganego przez sześć miesięcy i dziewiętnaście dni. Na kogoś, kto nazywał się Folke Bengtsson i mgliście przypominał mężczyznę, z którym rozmawiał w pokoju Kollberga pewnego popołudnia tuż przed świętami Bożego Narodzenia.

Spięta twarz, rozszerzone źrenice, rozbiegane oczy – jak kuna we wnykach. Stał lekko pochylony, na ugiętych nogach, i rytmicznie się kołysał.

Ale nie dłużej niż przez jedną dziesiątą sekundy. Potem ruszył przed siebie, wydając coś na kształt tłumionego szlochu. Martin Beck uderzył go w obojczyk otwartą dłonią. Ahlberg zaatakował od tyłu, żeby skrępować mu ręce.

Ahlbergowi przeszkodził pistolet, a Martina Becka zaskoczyła gwałtowna reakcja mężczyzny między innymi dlatego, że myślał wyłącznie o ofierze. Chciał, żeby dała znak życia, żeby nie leżała bezwładnie na łóżku, z otwartymi ustami i na wpół przymkniętymi oczyma.

Mężczyzna z zadziwiającą siłą trafił go głową w przeponę. Kiedy Martina Becka odrzuciło na ścianę, szaleniec wyrwał się z chwytu Ahlberga, pomknął do drzwi i lekko zgarbiony, zbiegał po schodach z szybkością równie nieprawdopodobną i absurdalną jak cała ta sytuacja.

Uporczywy metaliczny dźwięk nie umilkł nawet na chwilę.

Początkowo mężczyzna miał nad Martinem Beckiem pół piętra przewagi, ale odległość między nimi wciąż rosła.

Martin Beck zobaczył go dopiero na parterze. Uciekinier minął przeszklone drzwi, od względnej wolności dzieliło go kilka kroków.

Kollberg zdjął palec z guzika domofonu i odkleił się od ściany. Mężczyzna w trenczu szykował się do zadania mu potężnego ciosu w twarz.

W tym momencie Martin Beck wiedział, że to koniec. W sekundę później mężczyzna ryknął z bólu. Kollberg chwycił go za ramię, przygwoździł je do pleców i bezlitośnie wykręcił. Mężczyzna zwalił się na marmurową posadzkę.

Martin Beck oparł się o ścianę i wsłuchiwał w syreny, których wycie zdawało się dochodzić z kilku stron jednocześnie. Przyjechał wóz bojowy, umundurowani policjanci przeganiali spod drzwi oporną gromadę ciekawskich.

Popatrzył na mężczyznę, który nazywał się Folke Bengtsson i nadal półleżał, tam gdzie upadł, z policzkiem przytulonym do ściany, i zalewał się łzami.

– Jest karetka – poinformował Stenström.

Martin Beck wjechał windą na drugie piętro. Sonja Hansson siedziała w fotelu. Miała na sobie sztruksowe spodnie i wełniany sweter. Spojrzał na nią z nieszczęśliwą miną.

– Przyjechała karetka. Zaraz tu będą.

– Sama pójdę – powiedziała bezdźwięcznie. – Nie smuć się – dodała w windzie. – To nie twoja wina. Nic strasznego mi się nie stało.

Nie potrafił spojrzeć jej w oczy.

– Gdyby chciał mnie zgwałcić, może dałabym mu radę. Ale nie o to mu chodziło. Byłam bez szans. – Wzdrygnęła się. – Jeszcze dziesięć, może piętnaście sekund i… Albo szybciej, gdyby ten na dole nie pomyślał o domofonie. To go speszyło, zakłóciło coś w rodzaju izolacji… Uff, Boże, to straszne.

Kiedy szli do karetki, powiedziała:

– Biedny człowiek.

– Kto?

– On.

Kwadrans później na Runebergsgatan został tylko Kollberg i Stenström.

– Przyszedłem w samą porę, żeby zobaczyć, jak go załatwiłeś. Stałem po drugiej stronie ulicy. Gdzieś się tego nauczył?

– W komandosach. Rzadko robię z tego użytek.

– W życiu czegoś podobnego nie widziałem. Każdego mógłbyś rozłożyć.

– Szakal urodzony w sierpniu zobaczył we wrześniu deszcz i krzyknął, że w życiu nie pamięta takiego potopu.

– Co?

– To z Kiplinga – wyjaśnił Kollberg.

Rozdział 30

Martin Beck popatrzył na mężczyznę, który siedział naprzeciwko niego, skulony, z ręką zawieszoną na temblaku i spuszczoną nisko głową.

Czekał na tę chwilę sześć i pół miesiąca. Nachylił się i włączył magnetofon.

– Folke Bengtsson, urodzony w parafii Gustawa Wazy szóstego sierpnia tysiąc dziewięćset dwudziestego szóstego roku, zamieszkały na Rörstrandsgatan w Sztokholmie. Zgadza się?

Mężczyzna ledwie zauważalnie skinął głową.

– Proszę odpowiadać głośno i wyraźnie – powiedział Martin Beck.

– Tak – odparł mężczyzna, który nazywał się Folke Bengtsson. – Zgadza się.

– Czy przyznaje się pan do zamordowania na tle seksualnym obywatelki amerykańskiej Roseanny McGraw w nocy z czwartego na piąty lipca ubiegłego roku?

– Ja nikogo nie zamordowałem.

– Proszę mówić głośniej.

– Nie, nie przyznaję się.

– Wcześniej powiedział pan, że poznał Roseannę McGraw czwartego lipca ubiegłego roku na pokładzie statku pasażerskiego „Diana”. Zgadza się?

– Nie wiem. Nie wiedziałem, że tak się nazywa.

– Mamy dowody świadczące o tym, że był pan z nią czwartego lipca. W nocy zabił ją pan w jej kajucie i wyrzucił zwłoki za burtę.

– Nie, to nieprawda!

– Czy zabił ją pan w taki sam sposób, w jaki zamierzał pan zabić tę kobietę na Runebergsgatan?

– Ja nie chciałem jej zabić.

– Kogo nie chciał pan zabić?

– Tej kobiety. Przyszła do mnie kilka razy. Prosiła, żebym ją odwiedził. Nie mówiła tego poważnie. Chciała mnie upokorzyć.

– Czy Roseanna McGraw też chciała pana upokorzyć? Czy dlatego pan ją zabił?

– Nie wiem.

– Czy był pan w jej kajucie?

– Nie pamiętam. Może byłem. Nie wiem.

Martin Beck przyglądał się mężczyźnie w milczeniu.

– Czy jest pan zmęczony? – zapytał po chwili.

– Nie bardzo. Właściwie nie.

– Boli pana ręka?

– Już nie. W szpitalu zrobili mi zastrzyk.

– Czy kiedy wczoraj wieczorem zobaczył pan tę kobietę, nie pomyślał pan o Roseannie McGraw?

– To nie były kobiety.

– Co pan chce przez to powiedzieć? Oczywiście, że to były kobiety.

– Tak, ale… jak zwierzęta.

– Nie rozumiem.

– No, jak zwierzęta, całkowicie zawładnięte przez…

– Przez kogo? Przez pana?

– Niech pan ze mnie nie kpi. Były zawładnięte przez własne żądze. Przez brak wstydu.

Trzydziestosekundowe milczenie.

– Naprawdę pan tak myśli?

– Tak myślą wszyscy prawdziwi ludzie oprócz tych upadłych i zdeprawowanych.

– Nie podobała się panu Roseanna McGraw i ta z Runebergsgatan, no, jakżeż się nazywała…

– Sonja Hansson.

Folke Bentsson wymówił jej nazwisko z obrzydzeniem.

– Otóż to. Nie lubił jej pan?

– Czułem do niej wstręt. Do tamtej też. Nie pamiętam dokładnie. Czy pan nie widzi, jak one się zachowują? Czy pan nie rozumie, co to znaczy być mężczyzną?

Mówił szybko i gorączkowo.

– Nie. Co pan ma na myśli?

– One są plugawe. Brylują, chełpią się swoim wyuzdaniem, nalegają, a potem ubliżają.

– Czy korzysta pan z usług prostytutek?

– One nie są takie plugawe i bezwstydne. A poza tym biorą pieniądze. Mają przynajmniej odrobinę godności i uczciwości.

– Pamięta pan, co pan odpowiedział, kiedy pytałem o to wcześniej?

Mężczyzna wydawał się zdezorientowany i zaniepokojony.

– Nie…

– Nie pamięta pan, że zapytałem, czy korzysta pan z usług prostytutek?

– Nie. Pytał pan o to?

Martin Beck milczał przez chwilę. Pocierał nos.

– Chcę panu pomóc.

– Pomóc? W czym? Jak mógłby mi pan pomóc? Teraz? Po tym wszystkim?

– Chcę pomóc pańskiej pamięci.

– Aha.

– Ale pan też powinien się postarać.

– Tak.

– Proszę sobie przypomnieć, co się wydarzyło, kiedy wszedł pan na pokład „Diany” w Söderköpingu. Miał pan motorower i sprzęt wędkarski, statek przypłynął z dużym opóźnieniem.

– Pamiętam. Była piękna pogoda.

– Co pan robił po wejściu na pokład?

– Chyba zjadłem śniadanie. Nic przedtem nie miałem w ustach, pamiętam, że zamierzałem coś zjeść na statku.

– Czy rozmawiał pan z sąsiadami przy stole?

– Nie, chyba siedziałem sam. Inni byli już po śniadaniu.

– Co pan robił po śniadaniu?

– Zdaje się, że wyszedłem na pokład… Tak. Była wspaniała pogoda.

– Rozmawiał pan z kimś?

– Nie, stałem sam z przodu, na dziobie. Potem był lunch.

– Znów nie miał pan sąsiadów przy stole?

– Miałem, siedziało kilka osób, ale z nikim akurat nie rozmawiałem.

– Czy wśród tych osób była Roseanna McGraw?

– Nie pamiętam. Nie zastanawiałem się nad tym, kto tam siedział.

– A czy pamięta pan, jak się poznaliście?

– Nie, naprawdę nie.

– Wcześniej powiedział pan, że o coś pana zapytała i że zaczęliście ze sobą rozmawiać.

– Tak, naturalnie, teraz sobie przypominam. Zapytała o nazwę miejscowości, obok której przepływaliśmy.

– Jaka to była miejscowość?

– Zdaje się, że Norsholm.

– A potem rozmawialiście dalej?

– Tak. Niewiele pamiętam z tego, co mówiła:

– Od razu się panu nie spodobała?

– Tak.

– To dlaczego pan z nią rozmawiał?

– Była nachalna. Mówiła jak najęta, śmiała się. Była taka sama jak wszystkie inne. Bezwstydna.

– Co robił pan później?

– Później?

– Tak. Nie zeszliście razem na ląd?

– Przyłączyła się do mnie.

– O czym rozmawialiście?

– Nie pamiętam. O wszystkim. O niczym szczególnym. Pomyślałem, że dobrze mi zrobi ćwiczenie się w angielskim.

– Co robiliście po powrocie na pokład?

– Nie wiem. Naprawdę nie pamiętam. Może zjedliśmy kolację.

– Przy jednym stole?

– Chyba nie. Nie pamiętam.

– Proszę sobie przypomnieć.

– Nie, naprawdę nie wiem.

– Czy spotkał ją pan później tego wieczoru?

– Pamiętam, że kiedy zrobiło się ciemno, stałem przez chwilę na dziobie. Ale byłem sam.

– Nie spotkał pan jej wieczorem? Proszę sobie przypomnieć.

– Chyba tak. Nie jestem pewien, wydaje mi się, że siedzieliśmy na ławce, na rufie i rozmawiliśmy. Chciałem być sam, ale ona nie dawała mi spokoju, przyczepiła się do mnie.

– Czy zaprosiła pana do swojej kajuty?

– Nie.

– Późnym wieczorem pan ją zabił, prawda?

– Nie, niczego takiego nie zrobiłem.

– Naprawdę pan nie pamięta, że ją zabił?

– Naprawdę. A zabiłem?

– Tak. Wiem, że pan ją zabił.

– Dlaczego pan mnie dręczy? Niech pan nie powtarza w kółko tego słowa. Ja nic nie zrobiłem.

– Nie chcę pana dręczyć.

Martin Beck wcale nie był pewien, czy nie chce. Miał jednak wrażenie, że mężczyzna zaczyna się wycofywać, że znów zamknie się w swoim świecie, im natarczywiej będzie go naciskał.

– To nie jest takie ważne.

W spojrzeniu mężczyzny nie było już stanowczości, tylko lęk i niepewność.

– Pan mnie nie rozumie – wymruczał. – Staram się. Domyślam się, że nie lubi pan niektórych ludzi. Że budzą w panu niechęć.

– Naprawdę pan tego nie widzi, że potrafią być wstrętni?

– Widzę. Nie podoba się panu pewien typ ludzi, zwłaszcza kobiety, które są według pana bezwstydne. Mam rację?

Mężczyzna się nie odezwał.

– Czy jest pan religijny?

– Nie.

– Dlaczego?

Mężczyzna, speszony, wzruszył ramionami.

– Czy czytuje pan religijne książki albo czasopisma?

– Czytałem Biblię.

– I?

– Za dużo jest tam pokrętnych tłumaczeń i patrzenia przez palce.

– Na przykład?

– No, te wszystkie nieczystości.

– Uważa pan, że kobiety pokroju Roseanny McGraw i panny Hansson są nieczyste?

– Tak. A pan się z tym nie zgadza? Nie widzi pan, ile jest wokół nas plugastwa? Czytałem gazety w ostatnich tygodniach zeszłego roku i nie było dnia, żeby nie roiło się tam od coraz to nowych okropności. Jak pan myśli, skąd to się bierze?

– Pan nie chce mieć nic wspólnego z tymi nieczystymi istotami. Czy tak?

– Tak. Naturalnie. – Na moment wstrzymał oddech. – Absolutnie nic.

– No dobrze, załóżmy, że pan ich nie lubi. Ale czy nie pociągają pana takie kobiety jak Roseanna McGraw i Sonja Hansson? Czy nie chciałby pan na nie patrzeć? Dotykać?

– Nie ma pan prawa tak do mnie mówić.

– Patrzeć na ich nogi i ramiona. Dotykać ich skóry.

– Dlaczego pan tak mówi?

– Dotykać całego ciała. Rozbierać. Widzieć je nagie.

– Nie, nie.

– Nie chce pan czuć ich dłoni na swoim ciele? Ich dotyku?

– Milczeć!

Mężczyzna poderwał się z krzesła. Jęknął, jego twarz wykrzywił grymas bólu. Pewnie dało o sobie znać pokiereszowane ramię.

– Spokojnie. Nie ma w tym nic niezwykłego. Przeciwnie – to całkiem normalne. Sam tak myślę, kiedy patrzę na niektóre kobiety.

Mężczyzna wpatrywał się w niego.

– Chce pan powiedzieć, że ja nie jestem normalny?

Martin Beck milczał.

– Twierdzi pan, że jestem nienormalny tylko dlatego, że mam… pewną skłonność do odczuwania wstydu?

Milczenie.

– Mam prawo do mojego życia.

– Owszem, ale nie do życia innych. Wczoraj wieczorem widziałem na własne oczy, jak chciał pan zabić kobietę.

– Wcale nie. Ja nic nie zrobiłem.

– Mówię wyłącznie to, czego jestem pewien. Usiłował pan ją zabić. Gdybyśmy nie przyszli w porę, miałby pan na sumieniu ludzkie życie. Byłby pan zabójcą.

Te słowa wywarły na mężczyźnie duże wrażenie. Przez dłuższą chwilę poruszał wargami.

– Zasłużyła sobie na to – wyszeptał ledwie słyszalnie. – To była jej wina, nie moja.

– Przepraszam, nie usłyszałem.

Milczenie.

– Proszę powtórzyć to, co pan powiedział

Mężczyzna uparcie wpatrywał się w podłogę.

– Pan kłamie – oznajmił Martin Beck.

Mężczyzna pokręcił głową.

– Mówi pan, że czyta tylko gazety sportowe i wędkarskie. Tymczasem kupuje pan również pisma z nagimi kobietami.

– To naturalnie nieprawda.

– Proszę nie zapominać, że ja nie kłamię.

Milczenie.

– W pańskim piecu kaflowym jest ponad sto takich pism.

Reakcja mężczyzny była bardzo gwałtowna.

– Skąd pan wie?!

– Nasi ludzie przeszukali pańskie mieszkanie. Znaleźli te pisma w piecu. Poza tym znaleźli dużo innych rzeczy. Na przykład okulary przeciwsłoneczne Roseanny McGraw.

– Włamujecie się do mnie i kalacie moją prywatność. Czemu to ma służyć? – Po kilku sekundach powtórzył pytanie i dodał: – Nie chcę pana znać. Brzydzę się panem.

– Oglądanie zdjęć nie jest zabronione – powiedział Martin Beck. – W żadnym razie. Nie ma w tym nic złego. Kobiety w tych pismach wyglądają jak wszystkie inne. Nie widzę różnicy. Gdyby była na nich na przykład Roseanna McGraw albo Sonja Hansson, albo Siv Lindberg…

– Milczeć! Nie wolno panu tak mówić, nie wolno panu wymieniać jej nazwiska.

– Dlaczego? Co by pan zrobił, gdyby się okazało, że zdjęcia Siv Lindberg były w takich pisamch?

– To kłamstwo!

– Proszę pamiętać, co powiedziałem. No? Co by pan zrobił?

– Ukarałbym… Pana też bym zabił za te słowa…

– Mnie pan nie może zabić. Co by pan zrobił tej kobiecie, jak ona się… a, Siv.

– Ukarałbym, ja, ja…

– Tak?

Mężczyzna spłatał i rozplatał dłonie.

– Ja… Tak, zrobiłbym to.

– Zabiłby pan?

– Tak.

– Dlaczego?

Milczenie.

– Nie wolno panu tak mówić – wyszeptał mężczyzna.

Po jego lewym policzku spłynęła łza.

– Dużo zdjęć pociął pan nożem – ze spokojem stwierdził Martin Beck. – Dlaczego pan to zrobił?

– Mój dom… Byliście w moim domu. Szukaliście, szperaliście…

– Dlaczego pociął pan zdjęcia?

Mężczyzna rozejrzał się niespokojnie po pokoju.

– Czemu to ma służyć? Jak żyć, kiedy wszyscy…

– Dlaczego pociął pan zdjęcia?!

– Nic panu do tego! – odparł mężczyzna z histerią w głosie. – Szatany! Lubieżne świnie!

– Dlaczego?

– Żeby ukarać. Pana też ukarzę.

Dwuminutowe milczenie.

– Zabił pan kobietę na statku – odezwał się uprzejmym tonem Martin Beck. – Pan tego nie pamięta, ale ja panu pomogę odzyskać pamięć. Kajuta była mała i ciasna, oświetlenie kiepskie. Płynęliście wtedy po jeziorze, prawda?

– Tak. Po Boren.

– Był pan w jej kajucie i tam ją pan rozebrał.

– Nie. Sama się rozebrała. Chciała mnie zarazić swoją nieczystością. Była wstrętna.

– I ukarał ją pan.

– Tak. Wymierzyłem jej karę. Nie rozumie pan? Musiałem! Była lubieżna i bezwstydna.

– Jak ją pan ukarał? Zabił ją pan, prawda?

– Zasłużyła sobie na śmierć. Chciała mnie zbrukać. Obnosiła się z tym swoim bezwstydem. Nie rozumie pan?! Ja musiałem ją zabić. Musiałem zabić jej nieczyste ciało.

– Nie bał się pan, że ktoś was zobaczy przez świetlik?

– Tam nie było świetlika. Nie bałem się. Wiedziałem, że postępuję słusznie, że sobie na to zasłużyła.

– Co pan zrobił potem, kiedy pan ją zabił?

Mężczyzna skulił się na krześle.

– Niech mnie pan już dłużej nie dręczy – wymruczał. – Dlaczego bez przerwy pan o tym mówi? Ja nie pamiętam.

– Wyszedł pan z kajuty? – ciepłym, spokojnym głosem zapytał Martin Beck.

– Nie. Tak. Nie pamiętam.

– Leżała na koi naga, prawda? I pan ją zabił. Czy został pan w kajucie?

– Nie, wyszedłem. Sam nie wiem…

– Gdzie była jej kajuta?

– Nie pamiętam.

– Czy była pod pokładem?

– Nie, na końcu… na końcu… na pokładzie rufowym.

– Co pan z nią zrobił, kiedy już nie żyła?

– Niech pan mnie nie magluje. – Mężczyzna zakwilił jak małe dziecko. – To nie była moja wina. To była jej wina.

– Doskonale wiem, że pan ją zabił, sam pan to przyznał – skonstatował przyjaznym tonem Martin Beck. – Co zrobił pan z nią potem?

– Wrzuciłem do jeziora, nie mogłem na nią patrzeć!!!

Martin Beck spojrzał na niego bez emocji.

– Gdzie? Gdzie wtedy był statek?

– Nie wiem. Po prostu wrzuciłam ją do jeziora. – Rozpłakał się. – Nie mogłem na nią patrzeć, nie mogłem na nią patrzeć – powtarzał monotonnie, roniąc łzy.

Martin Beck wyłączył magnetofon, podniósł słuchawkę i zadzwonił po strażników.

Kiedy wyprowadzili zabójcę Roseanny McGraw, zapalił papierosa i wpatrywał się przed siebie, aż zapiekły go oczy. Potarł je palcami.

Wziął długopis z podstawki na biurku i napisał:

GOT HIM, CONFESSED ALMOST EMMEDIATELY. IMIDI-AEMED…

Odłożył długopis, zmiął kartkę i cisnął do kosza. Zadzwoni do Kafki, kiedy się wyśpi. Włożył kapelusz i płaszcz i wyszedł. Około drugiej zaczął sypać śnieg, teraz przykrywał wszystko trzydziestocentymetrową warstwą. Duże mokre płatki opadały niespiesznie, tłumiły dźwięki, odrealniały świat. Zawitała prawdziwa zima.

Roseanna McGraw udała się w podróż po Europie. Nieopodal miejscowości Norsholm poznała mężczyznę, który wybierał się do Bohuslän na wargaczowate. Nie spotkałaby go, gdyby statek nie miał awarii i gdyby obsługa jadalni nie przeniosła jej do innego stołu.

Potem przez przypadek ją zabił. Równie dobrze mogła zginąć pod kołami samochodu na Kungsgatan albo skręcić sobie kark, spadając z hotelowych schodów.

Sonja Hansson może już nigdy nie zazna spokoju i nigdy nie zaśnie z miłym uczuciem bezpieczeństwa, jakie towarzyszyło jej od wczesnego dzieciństwa. Chciaż oficjalnie nie miała z tym wszystkim nic wspólnego. W Motali, Kristinebergu i Lincoln zakończyli śledztwo w taki sposób, którego nigdy nie ujawnią i o którym nigdy nie zapomną, bo nie przysporzyło im powodu do dumy.

Zgarbiony, cicho pogwizdując, brnął w białym puchu do stacji metra. Ci, którzy go widzieli, z pewnością byliby zaskoczeni, gdyby poznali jego myśli.

To Martin Beck, na kapelusz śnieg sypie płatami, idzie, śpiewa, w duszy coś gra! Serwus, pocieszni kompani! Jest zima, jest noc, mróz chrzęści mu pod butami. Jeśli chcesz, na Söder ze mną spiesz, do naszej przystani![1]

Spieszył środkiem komunikacji miejskiej. Do Bagarmossen w parafii Vantör.

Martin Beck wracał do domu.

Примечания

1

Fragment piosenki Everta Taubego „Defilada Fritiofa Anderssona” (przyp. tłum.).

Content

Maj Sjöwall
Per Wahlöö
ROSEANNA
Maj Sjöwall
Per Wahlöö
ROSEANNA
1965

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Примечания