Furnivall Kate

Το Διαμάντι της Αγίας Πετρούπολης

ΦΕΡΝΙΒΑΛ ΚΕΙΤ

Το διαμάντι της Αγίας Πετρούπολης

Εκδόσεις Ωκεανίδα

Αθήνα 2011

1

Ιούνιος 1910

Η Βαλεντίνα Ιβάνοβα δεν σκόπευε να πεθάνει. Όχι εδώ.

Όχι τώρα. Όχι έτσι. Με βρόμικα πόδια, ανακατωμένα μαλλιά - και τη ζωή της να έχει μόλις αρχίσει. Κοίταξε τα χέρια της μες στο πρασινωπό μισοσκόταδο του δάσους και με έκπληξη πρόσεξε ότι δεν έτρεμαν. Γιατί μέσα της σπαρταρούσε.

Πάντα έδινε μεγαλύτερη σημασία στα χέρια και τα δάχτυλα, παρά στα πρόσωπα: Της έλεγαν πολύ περισσότερα για κάποιον άνθρωπο. Ο κόσμος προσέχει τις εκφράσεις του προσώπου, Τα χέρια του όμως τα ξεχνάει. Τα δικά της χέρια ήταν μικρά, αλλά δυνατά κι ευέλικτα από τις αμέτρητες ώρες που έκανε εξάσκηση στο πιάνο - μα σε τι θα της χρησίμευαν τώρα; Έτσι που ο φόβος πάγωνε τη σκέψη της, καταλάβαινε για πρώτη της φορά τι κάνει ο αληθινός κίνδυνος στο μυαλό του ανθρώπου.

Μπορούσε να το βάλει στα πόδια. Ή να κρυφτεί. Ή να μείνει εκεί που βρισκόταν, κολλημένη στον κορμό μιας ασημένιας σημύδας, και να περιμένει να τη βρουν.

Σκοτεινές μορφές μετακινούνταν αστραπιαία από δέντρο σε δέντρο και τις κατάπινε το απέραντο δάσος. Τώρα δεν τις έβλεπε, δεν τις άκουγε, μα ήξερε ότι ήταν κάπου εκεί γύρω της. Κάθε φορά που γύριζε το κεφάλι, η άκρη του ματιού της έπιανε κάποια κίνηση.

Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι; Κρατούσαν τουφέκια, μα δεν έδειχναν για κυνηγοί. Ποιοι κυνηγοί φοράνε μαύρες κουκούλες; Μαύρες μάσκες με στενές σχισμές για τα μάτια και μια πιο μεγάλη για το στόμα; Η Βαλεντίνα ανατρίχιασε. Δεν ήθελε να πεθάνει.

Ήταν ξυπόλητη. Ύστερα από το δυνατό καλπασμό στην πλαγιά του λόφου, είχε πετάξει τα παπούτσια της. Ο ουρανός ήταν ακόμα σκοτεινός όταν σηκώθηκε από το κρεβάτι της. Αδιαφόρησε για τις φουρκέτες και τα κοκαλάκια, τα γάντια και το καπέλο κι όλα τα παραφερνάλια που η μητέρα της επέμενε ότι μια δεσποινίς έπρεπε πάντα να φοράει όταν έβγαινε από το σπίτι. Στα δεκαεπτά της, η Βαλεντίνα ήταν αρκετά μεγάλη για να κάνει τις δικές της επιλογές.

Κι έτσι, φόρεσε ένα ελαφρύ αμάνικο φόρεμα, βγήκε στα κρυφά από το σπίτι, σέλωσε την Ντάσα κι ανέβηκε εδώ πάνω, στο αγαπημένο της μέρος, στην κορφή των κτημάτων του πατέρα της στην άκρη του σκοτεινού δάσους, απ’ όπου της άρεσε να βλέπει τον ήλιο να ανατέλλει πάνω από το Τέσοβο.

Τα γυμνά της πόδια αναγάλλιαζαν όταν πατούσαν το υγρό μαύρο χώμα. Ο άνεμος είχε τυλίξει τα μαλλιά της σαν στεφάνι γύρω από το πρόσωπο της. Η ελευθερία που ένιωθε εδώ πάνω την έκανε να χαλαρώνει, να λύνεται εκείνος ο κόμπος που την έσφιγγε κάθε φορά που η οικογένεια έφευγε από την Αγία Πετρούπολη για να περάσει στο Τέσοβο τους νυσταλέους μήνες του καλοκαιριού με τις λευκές νύχτες, τότε που ο ήλιος μόλις και βουτούσε για λίγο κάτω από τη γραμμή του ορίζοντα.

Κι είχε χαλαρώσει ξανά. Μέχρι που είδε τα τουφέκια.

Άντρες με κουκούλες. Ντυμένοι όλοι στα μαύρα, να κινούνται σαν σκιές μες στο σκοτεινό κόσμο του δάσους.

Κρύος ιδρώτας μούσκεψε την πλάτη της καθώς πηδούσε πίσω από ένα δέντρο. Το μόνο που άκουγε ήταν κάτι ψιθυριστές φωνές. Τίποτ’ άλλο. Στάθηκε για λίγο, ενώ μέσα της ευχόταν να σηκωθούν και να φύγουν. Μα μόλις η πορφυρή αυγή χάραξε μια ματωμένη γραμμή ανάμεσα στα δέντρα, οι άντρες ξεμάκρυναν κι εξαφανίστηκαν εντελώς, κι η καρδιά της Βαλεντίνας γέμισε πανικό.

Ψίθυρος ήταν αυτό πίσω της; Τινάχτηκε και γύρισε. Κάρφωσε το βλέμμα της ανάμεσα στις σκιές, όμως δεν μπόρεσε να διακρίνει τίποτα.

Την επόμενη στιγμή μια μορφή πέρασε φευγαλέα, μαύρη και σβέλτη προς τα δεξιά. Κι άλλη μια μπροστά της.

Την περικύκλωναν. Πόσοι να ήταν; Βούλιαξε στην πυκνή πάχνη που ανάδινε το χώμα και μπουσουλώντας ανάμεσα στους πυκνούς θάμνους άρχισε να απομακρύνεται. Η πρωινή ομίχλη την έπνιγε, κλαδιά έγδερναν το πρόσωπο της, αλλά εκείνη δεν σταματούσε μέχρι που κόντεψε να κουτουλήσει πάνω σένα ζευγάρι πόδια που περνούσαν μπροστά της. Πάγωσε. Κράτησε την ανάσα της, εκεί μέσα στις φτέρες όπου ήταν χωμένη. Τα πόδια προσπέρασαν και το βλέμμα της καρφώθηκε στιγμιαία σένα χοντροφτιαγμένο μπάλωμα στο ένα τους γόνατο. Η Βαλεντίνα έστριψε αριστερά και ξανάρχισε να προχωράει. Αν έφτανε στην άκρη του δάσους, εκεί που ήταν δεμένο το άλογο της, θα μπορούσε.

Το χτύπημα ήρθε από το πουθενά και την πέταξε ανάσκελα. Απόμεινε ξαπλωμένη στο υγρό χώμα κι έχωσε τα δόντια της στο χέρι που την είχε αρπάξει από τον ώμο. Το στόμα της γέμισε με τη γεύση του αίματος. Μια βρισιά ακούστηκε, το χέρι την άφησε κι εκείνη πήδηξε όρθια. Μα ένα δυνατό χαστούκι την έστειλε να πέσει με τα μούτρα πάνω σένα δέντρο.

«Εδώ είναι!» ακούστηκε μια φωνή.

Η Βαλεντίνα δοκίμασε να το βάλει στα πόδια. Το κεφάλι της γύριζε και είδε να της έρχεται ένα δεύτερο χαστούκι. Έπεσε στο ένα γόνατο και το χέρι του άντρα έσπασε χτυπώντας τον κορμό του δέντρου αντί για το πρόσωπο της. Εκείνος ούρλιαξε κι η κοπέλα προσπάθησε να τρέξει - όμως η γη στριφογύριζε και χοροπηδούσε κάτω απ' τα πόδια της.

«Σταματήστε τη!»

«Σκατά! Φυτέψτε της μια σφαίρα!»

Σφαίρα; Ο μεταλλικός ήχος της σφαίρας που μπαίνει στη θαλάμη του όπλου της ξέσκισε το μυαλό. Πήδηξε πίσω από ένα δέντρο. Τώρα τα χέρια της έτρεμαν ανεξέλεγκτα.

«Σταθείτε!» φώναξε.

Σιωπή. Ο θόρυβος των βημάτων μέσα στο δάσος σταμάτησε.

«Σταθείτε!» φώναξε ξανά η Βαλεντίνα.

«Βγες έξω να σε βλέπουμε!»

«Όχι σφαίρες, ε;»

Ακούστηκε ένα ξερό, οργισμένο γέλιο.

«Όχι σφαίρες!»

Δεν της έριχναν. Μπορεί να μην ήθελαν ν' ακουστούν πυροβολισμοί. Στην εξοχή οι ήχοι ταξιδεύουν μακριά. Η Βαλεντίνα προσπάθησε να καταπιεί, αλλά το λαρύγγι της ήταν ξερό. Τούτοι εδώ δεν αστειεύονταν. Τους είχε ενοχλήσει κι ήταν φυσικό να μην την αφήσουν να φύγει έτσι.

Έπρεπε να τους πιάσει την κουβέντα.

«Εμπρός, γρήγορα!» ακούστηκε ξανά η φωνή.

Με την καρδιά της να βροντοχτυπάει, η Βαλεντίνα απομακρύνθηκε από το δέντρο που την έκρυβε.

Ήταν πέντε. Πέντε άντρες, πέντε τουφέκια. Ένας μονάχα είχε κρεμασμένο χαλαρά το όπλο του στον ώμο, σαν να μην είχε σκοπό να το χρησιμοποιήσει. Τα μασκοφορεμένα πρόσωπα την κοίταζαν παγωμένα. Η Βαλεντίνα ανατρίχιασε ολόκληρη.

Πάντως δεν της φύτεψαν καμιά σφαίρα. Κάτι ήταν κι αυτό.

«Ένα κοριτσόπουλο είναι», είπε ένας κοροϊδευτικά.

«Σβέλτη σαν το λαγό, όμως, ανάθεμα τη».

Τρεις από τους άντρες ήρθαν πιο κοντά. Η Βαλεντίνα τσιτώθηκε, έτοιμη να το βάλει στα πόδια.

«Μην έχεις τόση αγριάδα, κοπελιά, εμείς μόνο.»

«Μη με πλησιάζετε».

«Δεν πρέπει να μας φέρεσαι εχθρικά».

«Έχετε μπει λαθραία στη γη του πατέρα μου». Η φωνή της της φάνηκε ξένη.

«Η γη της Ρωσίας», γρύλισε ένας, «ανήκει στο λαό της Ρωσίας. Εσείς μας την έχετε κλέψει».

Επαναστάτες! Αυτή η λέξη έδιωξε κάθε άλλη λέξη απ το μυαλό της. Στα σαλόνια της Πετρούπολης κυκλοφορούσαν πολλές ιστορίες για κάτι τέτοιους ανθρώπους, για το ότι σχεδίαζαν να κυριέψουν τη Ρωσία και να σκοτώσουν όλη την άρχουσα τάξη. Η Βαλεντίνα θα ήταν μόνο η αρχή.

«Τι γυρεύετε εδώ;» ρώτησε επιτακτικά.

Ο πιο κοντινός κάγχασε.

«Απολαμβάνουμε τη θέα», είπε.

Η Βαλεντίνα ένιωσε τα μαγουλά της να καίνε. Η λεπτή μουσελίνα του φουστανιού της ήταν κολλημένη από την υγρασία και τον ιδρώτα πάνω στο κορμί της. Σταύρωσε αμυντικά τα χέρια της στο στήθος της και τίναξε μ’ αψηφισιά το κεφάλι. Οι τρεις άντρες πλησίασαν κι άλλο ένας πέρασε πίσω της για να της κόψει κάθε οδό διαφυγής. Σαν το πουλί στο κλουβί. Η Βαλεντίνα βαριανάσαινε. Δεν μπορούσε να δει τα πρόσωπα των τριών πίσω απ’ τις μάσκες τους, αλλά από τη σβελτάδα των κινήσεων τους και τον ήχο των φωνών τους καταλάβαινε ότι ήταν νέοι. Οι άλλοι δύο έδειχναν κάπως πιο μεγάλοι, πιο γεροδεμένοι, και κρατιόντουσαν λίγο πιο μακριά, μιλώντας μουρμουριστά μεταξύ τους.

Ήταν φανερό πως αρχηγός ήταν ο πιο ψηλός.

Τι γύρευαν στο Τέσοβο; Τι σχεδίαζαν; Η Βαλεντίνα έπρεπε να το σκάσει, να ειδοποιήσει τον πατέρα της. Δύο από τους νέους άρχισαν να σκουντιούνται και να χαχανίζουν.

«Ποιοι είστε;» προσπάθησε να τους αποσπάσει την προσοχή η Βαλεντίνα.

«Είμαστε η αληθινή φωνή της Ρωσίας».

«Τότε η φωνή σας πρέπει ν’ ακουστεί στη Δούμα, στη Βουλή, κι όχι μέσα στα δάση. Τι θα βγει απ’ αυτό;»

«Κάτι νομίζω πως μπορεί να βγει», αποκρίθηκε ο πιο γεροδεμένος κι άγγιξε το στήθος της με την κάννη του όπλου του.

Εκείνη το τίναξε άγρια στο πλάι.

«Μπορεί να διεκδικείτε τη γη», σφύριξε μέσα από τα δόντια της, «αλλά μη νομίζετε πως μπορείτε να διεκδικήσετε και μένα».

Οι δυο άλλοι γέλασαν χυδαία, αλλά εκείνος που την άγγιξε τράβηξε τη ζώνη του, τύλιξε τη μια της άκρη στη γροθιά του και στριφογύρισε απειλητικά την αγκράφα.

«Σκύλα!»

Η καρδιά της Βαλεντίνας ανέβηκε στο στόμα της. Η μυρωδιά του θυμού του, ξινή μες στον πρωινό αέρα, την έπνιξε.

«Σε παρακαλώ», απευθύνθηκε στον ψηλό που στεκόταν ανάμεσα στα δέντρα. Η ακινησία του την τρόμαζε περισσότερο από την ενεργητικότητα των συντρόφων του. «Σε παρακαλώ, μάζεψε τους».

Ο άντρας την κοίταξε μέσα από τις σκοτεινές τρύπες της μάσκας του, κούνησε αργά το κεφάλι κι απομακρύνθηκε στο δάσος. Η Βαλεντίνα πανικοβλήθηκε κι έσφιξε τα χέρια της για να εμποδίσει το τρέμουλο τους. Φαίνεται όμως πως ο αρχηγός είχε αφήσει οδηγίες, γιατί ο συνομιλητής του σήκωσε απότομα το χέρι κι έδειξε εκείνον που στεκόταν πίσω από την κοπέλα.

«Ανάλαβε την εσύ», είπε. «Οι υπόλοιποι ακολουθήστε με».

Ανάλαβε την.

Η Βαλεντίνα έπρεπε να παραδεχτεί πως ήταν καλά εκπαιδευμένοι. Εκείνος ο οργισμένος με τη ζωστήρα απομακρύνθηκε αμέσως χωρίς σχόλιο. Το ίδιο κι ο σύντροφος του.

Αυτός που ήταν πίσω της άλλαξε θέση στο τουφέκι του κι έσυρε τις χοντροφτιαγμένες μπότες του στο υγρό χώμα.

«Κάθισε», τη διέταξε.

Εκείνη το σκέφτηκε.

«Κάθισε, για να μη σε αναγκάσω εγώ».

Κι εκείνη κάθισε.

Μια ώρα πέρασε, μπορεί και παραπάνω. Η Βαλεντίνα είχε χάσει την αίσθηση του χρόνου. Τα μέλη της πονούσαν, το κεφάλι της το ίδιο. Κάθε φορά που έκανε να κουνηθεί ή να μιλήσει, ο φρουρός της γρύλιζε αηδιασμένος και την κοπανούσε με την κάννη του όπλου του όπου του ερχόταν: στα πλευρά, στους ώμους, στο μπράτσο. Ο χειρότερος πόνος ήταν όταν τη χτυπούσε στο σβέρκο.

Δεν την πυροβόλησε όμως. Κι αυτό της χάριζε μια αμυδρή ελπίδα.

Οι άλλοι τι να έκαναν τάχα; Χιλιάδες υποθέσεις τριγύριζαν στο μυαλό της.

Μπορεί να ήταν κλέφτες. Η Βαλεντίνα προσευχόταν να μην είχαν έρθει να ληστέψουν το σπίτι του πατέρα της, να κλέψουν τους παλιούς πίνακες, τα χρυσά αγάλματα, τα ανατολίτικα γλυπτά, τα κοσμήματα της μητέρας της. Είχαν ξαναγίνει τέτοιες απόπειρες. Τι κλέφτες, όμως, ήταν αυτοί που περίμεναν να ξημερώσει; Ποιοι κλέφτες θα ήταν τόσο βλάκες, που να προσπαθήσουν να ληστέψουν ένα σπίτι την ώρα που οι υπηρέτες ήταν ξύπνιοι κι έκαναν τις δουλειές τους; Η Βαλεντίνα μάζεψε τα γόνατα της στο στήθος της, ακούμπησε πάνω τους το πιγούνι της - κι αμέσως η κάννη του όπλου την κοπάνησε στη ραχοκοκαλιά. Εκείνη έσυρε κοντά της μια πέτρα, με τις φτέρνες της.

Έσφιξε με τα χέρια της το κορμί της που ανατρίχιαζε στην πρωινή αύρα που έδιωχνε την ομίχλη. Πιο πολύ φοβόταν όμως, παρά κρύωνε. Φοβόταν για τους γονείς της και την αδελφή της, την Κάτια, που τώρα πια θα σηκώνονταν απ’ τα κρεβάτια τους, ανυποψίαστοι εντελώς για τις μαύρες κουκούλες που τριγύριζαν στο Τέσοβο. Η Κάτια ήταν δεκατριών μόλις χρόνων, μια ξανθή μπαλίτσα γεμάτη ενεργητικότητα που θα ορμούσε στο δωμάτιο της Βαλεντίνας για να την παρακαλέσει να πάνε για μπάνιο στο ποταμάκι μετά το πρωινό. Της μαμάς της άρεσε να μη σηκώνεται νωρίς, αλλά ο μπαμπάς απαιτούσε ακρίβεια στην ώρα του πρωινού. Θα τραβολογούσε τα μουστάκια του και θ’ αγριοκοίταζε το ρολόι του, επειδή η μεγάλη του κόρη αργούσε.

Μπαμπά, πρόσεχε.

«Μπολσεβίκοι είστε;» ρώτησε ξαφνικά και σφίχτηκε, περιμένοντας ένα καινούργιο χτύπημα.

Της ήρθε, στο σβέρκο, κι άκουσε κάτι να τρίζει.

«Λοιπόν, είστε;» ρώτησε ξανά. Με το ζόρι κρατιόταν να μη γυρίσει να τον κοιτάξει.

«Βούλωστο».

Το δεύτερο χτύπημα ήταν πιο δυνατό, αλλά τουλάχιστον τον είχε κάνει να της μιλήσει. Πρώτη φορά άκουγε τη φωνή του, όταν την πρόσταξε να καθίσει. Δεν ήταν σίγουρη πόσο μακριά της καθόταν, σιωπηλός σαν την αράχνη. Οπωσδήποτε δεν ήταν περισσότερο από το μήκος ενός τουφεκιού. Τόση ώρα που η Βαλεντίνα καθόταν υποτακτική, πρέπει να είχε χαλαρώσει την προσοχή του. Μα αν έκανε λάθος. Ούτε που ήθελε να το σκέφτεται. Έπρεπε να τον τραβήξει κοντά της.

«Ξέρεις ποιος είναι ο πατέρας μου;»

Το τουφέκι τη χτύπησε στο πλάι του σαγονιού της. Κόντεψε να της φύγει το κεφάλι.

«Ασφαλώς και ξέρω. Μας περνάς για τίποτα ηλίθιους χωριάτες;»

«Είναι ο υπουργός Φιλίπ Ιβάνοφ. Έμπιστος σύμβουλος της τσαρικής κυβέρνησης. Θα μπορούσε να βοηθήσει εσένα και τους φίλους σου-»

Τούτη τη φορά εκείνος κοπάνησε τη μύτη της κάννης του στο πίσω μέρος του κεφαλιού της και την υποχρέωσε να χώσει το πρόσωπο της ανάμεσα στα πόδια της.

«Η φάρα σας πάει, τελείωσε», της είπε σφυριχτά, κι η Βαλεντίνα ένιωσε καυτή την ανάσα του στον πονεμένο σβέρκο της. «Θα σας λιώσουμε μέσα στο χώμα της γης που μας κλέψατε. Δεν αντέχουμε άλλο να τρώμε κλοτσιές και να πεινάμε την ώρα που εσείς περιδρομιάζετε χαβιάρια. Ο πατέρας σου είναι ένας γαμημένος τύραννος και θα πληρώσει γι’ αυτό».

Η Βαλεντίνα έσφιξε στη χούφτα της την πέτρα που είχε κρύψει κάτω από τη φούστα της. Στριφογύρισε βίαια και κοπάνησε την πέτρα καταμεσής της μάσκας. Κάτι έσπασε.

Ο άντρας ούρλιαξε σαν πληγωμένη αλεπού. Προτού προλάβει να τραβήξει τη σκανδάλη του όπλου του, η κοπέλα τινάχτηκε και το βαλε στα πόδια. Έτρεχε σκυφτά κάτω απ’ τα κλαδιά, χωνόταν στις πιο σκοτεινές γωνιές του δάσους, με τα ουρλιαχτά του άντρα να την ακολουθούν. Τον άκουγε να τρέχει ανάμεσα στα φυλλώματα. Δύο πυροβολισμοί αντήχησαν. Φύλλα και σπασμένα κλαδάκια έπεσαν σαν βροχή πάνω της.

Κουτρουβάλησε σε μιαν απότομη πλαγιά ψάχνοντας για το ποτάμι. Θα το ακολουθούσε για να βγει απ’ το δάσος.

Έστριβε κι άλλαζε κατεύθυνση μέχρι που σιγουρεύτηκε ότι ο διώκτης της την είχε χάσει. Σταμάτησε κι έστησε αφτί.

Στην αρχή άκουγε μόνο το σφυγμό της που βροντούσε. Σιγά σιγά ξεχώρισε θόρυβο νερού που κυλάει. Η ανακούφιση έκανε τα γόνατα της να λυγίσουν κι έπεσε καθιστή στο υγρό χώμα τρέμοντας σαν γατί. Πίεσε τον εαυτό της να σηκωθεί.

Έπρεπε να βιαστεί, να ειδοποιήσει τον πατέρα της.

Ξεκίνησε με πιο σταθερό βήμα. Εντόπισε το ποτάμι κι ακολούθησε το στενό μονοπάτι δίπλα στην όχθη του. Ανάκατες σκέψεις γέμιζαν το μυαλό της. Αν αυτοί οι κουκουλοφόροι ήταν επαναστάτες, τι σκοπό είχαν; Κρύβονταν απλά στο δάσος του Τέσοβου ή είχαν έρθει για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό; Κι αν ναι, ποιος ήταν αυτός; Στα σίγουρα στόχος τους ήταν ο μπαμπάς της. Έσφιξε τα χείλη για να μην της ξεφύγει μια οργισμένη φωνή κι άρχισε να τρέχει ξανά ανάμεσα στα χαμηλά κλαδιά που έσκυβαν πάνω απ’ το ποτάμι.

Ένας κρότος την έκανε να τιναχτεί: Οπλές αλόγου μες στο νερό. Κάποιος ανέβαινε το ποτάμι. Ήταν ρηχό εδώ, μια ασημένια κλωστή που σερνόταν ανάμεσα στις πέτρες αντανακλώντας το φως του ήλιου. Μαζεύτηκε σαν μπάλα πίσω από ένα θάμνο.

«Λιεβ Ποπκόφ!»

Ο μεγαλόσωμος άντρας στριφογύρισε πάνω στο άσχημο, χοντροκόκαλο άλογο του. Πίσω του έσερνε το δικό της άλογο, την Ντάσα.

«Δεσποινίς Βαλεντίνα!»

Η σοκαρισμένη έκφραση που πήρε, το πρόσωπο του κάτω από τα ανάκατα μαύρα και σγουρά μαλλιά του την έκανε να τα χάσει. Τόσο χάλια ήταν; Ο νεαρός Λιεβ Ποπκόφ σπάνια έδειχνε τα αισθήματα του κι ακόμα πιο σπάνια μιλούσε. Ήταν τέσσερα χρόνια μεγαλύτερος της, γιος του Κοζάκου σταβλίτη του πατέρα της, κι έδειχνε να ενδιαφέρεται μόνο για τα τετράποδα. Πήδηξε τώρα απ’ τη σέλα του και πλατσούρισε με τις ψηλές μπότες του στα ρηχά νερά.

Στάθηκε σαν πύργος από πάνω της και την άδραξε απ’ το μπράτσο. Η Βαλεντίνα ξαφνιάστηκε που την άγγιξε αυτός, ένας υπηρέτης. Ένιωθε όμως τόση ευγνωμοσύνη εκείνη τη στιγμή, που δεν διαμαρτυρήθηκε.

«Άκουσα πυροβολισμούς», γρύλισε ο Ποπκόφ.

«Στο δάσος βρίσκονται άντρες οπλισμένοι με τουφέκια», αποκρίθηκε λαχανιασμένη η Βαλεντίνα. «Γρήγορα! Πρέπει να ειδοποιήσουμε τον πατέρα μου».

Δεν της έκανε ερωτήσεις - δεν ήταν τέτοιος τύπος. Το βλέμμα του σάρωσε το δάσος κι ύστερα σήκωσε την κοπέλα σαν πούπουλο και την έβαλε πάνω στη ράχη του αλόγου της.

«Τι σ’ έκανε να έρθεις εδώ πάνω;» τον ρώτησε εκείνη καθώς έπιανε τα χαλινάρια.

Ο Ποπκόφ ανασήκωσε τους τεράστιους ώμους του κάνοντας το δερμάτινο γιλέκο του να τρίξει.

«Σ’ έψαχνε η δεσποινίς Κάτια κι είδα πως το άλογο σου έλειπε». Χάιδεψε στοργικά τα καπούλια του αλόγου. «Σέλωσα λοιπόν το δικό μου και βγήκα να ψάξω. Το βρήκα δεμένο πιο πέρα». Τα μαύρα του μάτια καρφώθηκαν στα δικά της. «Είσαι σε θέση να ιππεύσεις;»

«Φυσικά».

«Δεν μου φαίνεσαι καλά».

Η Βαλεντίνα έφερε το χέρι της στο μάγουλο της. Αίμα έβαψε τα δάχτυλα της.

«Μπορώ να ιππεύσω», είπε.

«Να πηγαίνεις αργά. Τα πόδια σου είναι σε άσχημη κατάσταση».

Η Βαλεντίνα τράβηξε τα γκέμια κι έστριψε το κεφάλι του αλόγου της.

«Σ’ ευχαριστώ, Λιεβ. Σπασίμπα».

Χτύπησε με τις φτέρνες της τα πλευρά του αλόγου κι εκείνο ξεκίνησε με αργό καλπασμό τινάζοντας ένα γύρω τα νερά σαν ουράνιο τόξο.

Οι δυο καβαλάρηδες διέσχισαν γοργά το δάσος. Σε κάποιο σημείο ένα πεσμένο δέντρο έκοψε το δρόμο της Βαλεντίνας. Εκείνη δεν μπήκε στον κόπο να το φέρει βόλτα, μόνο έβαλε την Ντάσα να το πηδήξει. Μια οργισμένη κραυγή ακούστηκε από πίσω της, μα η Βαλεντίνα δεν έδωσε σημασία.

Βγήκε από το δάσος και βρέθηκε ανάμεσα σε ηλιόλουστα χωράφια, βοσκοτόπια και φρουτόκηπους, που άστραφταν πράσινοι και χρυσοί. Της ήρθε να βάλει τα κλάματα από ανακούφιση. Τίποτα δεν είχε αλλάξει. Όλα ήταν ήσυχα. Κράτησε το άλογο της, το άφησε να πάρει μιαν ανάσα.

Από τον εφιάλτη του δάσους είχε βρεθεί σ’ έναν κόσμο γεμάτο φως κι αρώματα. Η έπαυλη των Ιβάνοφ υψωνόταν ένα χιλιόμετρο σχεδόν πιο κει, στην καρδιά του μεγάλου κτήματος, ξαπλωμένη στη λιακάδα σαν μεγάλη χρυσαφιά γάτα. Η θέα της έκανε τη Βαλεντίνα ν’ ανασαίνει πιο ελεύθερα.

«Εκείνο το άλμα ήταν επικίνδυνο. Ρισκάρεις πολύ».

Η κοπέλα κοίταξε στα δεξιά της. Ο νεαρός Κοζάκος με το άλογο του φάνταζε σαν βράχος λουσμένος στον ήλιο.

«Ήταν ο πιο σύντομος δρόμος», αποκρίθηκε.

«Ναι, αλλά είσαι τραυματισμένης «Τα κατάφερα όμως».

Ο Λιεβ κούνησε το κεφάλι του.

«Σ’ έχουν μαστιγώσει ποτέ;» τη ρώτησε.

«Τι;»

«Εκείνο το άλμα ήταν επικίνδυνο. Αν είχες πέσει, ο πατέρας σου θα έβαζε να με μαστιγώσουν με το κνούτο».

Η Βαλεντίνα τον κοίταξε με το στόμα ανοιχτό. Το κνούτο ήταν ένα δερμάτινο μαστίγιο όπου συχνά έδεναν μεταλλικές αιχμές στις άκρες του, και παρόλο που η χρήση του είχε απαγορευτεί στη Ρωσία, το χρησιμοποιούσαν ακόμα για πειθαρχικές τιμωρίες. Στον τοίχο του γραφείου του πατέρα της κρεμόταν ένα τέτοιο, τυλιγμένο σαν φίδι. Η Βαλεντίνα κι ο Λιεβ κοιτάχτηκαν για μια στιγμή, και ο ήλιος φάνηκε να σκοτεινιάζει. Πώς έπρεπε να είναι η ζωή ενός ανθρώπου κάτω από την καθημερινή απειλή της μαστίγωσης; Τα χαρακτηριστικά του Λιεβ ήταν βαριά και αυστηρά, χαρακωμένα κιόλας από ρυτίδες, αν και ήταν τόσο νέος.

Λες και δεν είχε συχνά αφορμή για να χαμογελάει. Ντροπή και ταραχή κυρίεψαν τη Βαλεντίνα.

«Συγγνώμη», είπε.

Ο Λιεβ άφησε ένα γρύλισμα.

Η κοπέλα κατέβασε πρώτη το βλέμμα. Χάιδεψε τα βελούδινα αφτιά της Ντάσας κι ύστερα πλατάγισε τη γλώσσα της. Το άλογο άρχισε να κατεβαίνει τριποδίζοντας την πλαγιά. Ο αέρας της έκοβε την ανάσα, ανακάτωνε τα μακριά μαλλιά της. Ένας αναβατήρας κόντευε να ξεφύγει απ το γυμνό της πόδι. Απτόητη, έγειρε πάνω στο λαιμό της Ντάσας και την προέτρεψε να τρέξει πιο γρήγορα.

Στα μισά της πλαγιάς, μια έκρηξη ξέσχισε τον αέρα. Η μισή έπαυλη σαν να ανασηκώθηκε τρέμοντας κι ύστερα κατέρρευσε μέσα σε σύννεφα σκόνης και γκρίζου καπνού. Η Βαλεντίνα άρχισε να ουρλιάζει.

Νιετ! Όχι! Μέσα στο μυαλό της Βαλεντίνας δεν χωρούσε καμιά άλλη λέξη: Νιετ! Ούτε η λέξη «αίμα» χωρούσε, ούτε οι λέξεις «πόνος» και «θάνατος».

Τα άλογα τους σταμάτησαν απότομα στα χαλίκια μπροστά στο σπίτι κι η Βαλεντίνα πήδηξε απ’ τη σέλα. Φασαρία. Άνθρωποι που τρέχουν σαν τρελοί. Οι υπηρέτες να φωνάζουν, να κλαίνε. Πηχτός πανικός να γεμίζει τον αέρα.

Σπασμένα γυαλιά χάμω, μυρωδιά καμένου στα ρουθούνια.

Ξεσέλωτα άλογα να τρέχουν ένα γύρω. Η λέξη «βόμβα»

ακουγόταν από πολλά στόματα.

«Μπαμπά!» ούρλιαξε η Βαλεντίνα.

Το γραφείο του πατέρα της βρισκόταν στην πλευρά του σπιτιού απ’ όπου έβγαινε ο καπνός και τύλιγε όλη την έπαυλη. Όταν βρισκόταν στο Τέσοβο, ο πατέρας της πήγαινε κάθε πρωί στο γραφείο του μετά το πρωινό, κι αφού είχε διαβάσει την εφημερίδα του έγραφε επιστολές και υπουργικά έγγραφα. Η Βαλεντίνα έκανε να τρέξει προς τα κει, αλλά ένα χέρι άρπαξε τον καρπό της και την ακινητοποίησε.

«Άφησε με, Λιεβ!» ούρλιαξε η κοπέλα.

«Νιετ».

«Πρέπει να δω αν ο μπαμπάς.»

«Νιετ. Το μέρος δεν είναι ασφαλές».

Τα βρόμικα νύχια του χώθηκαν στη λευκή της σάρκα.

Με το άλλο του χέρι κρατούσε τα χαλινάρια και των δυο αλόγων. Η Ντάσα τσαλαπατούσε αγριεμένα το χώμα με τα ρουθούνια ορθάνοιχτα, αλλά το άλλο, το βαρύ άλογο, στεκόταν ακίνητο με το βλέμμα καρφωμένο στον Ποπκόφ. Η κοπέλα σταμάτησε να παλεύει, ίσιωσε το κορμί της και είπε: «Λιεβ Ποπκόφ, σε διατάζω να μ’ αφήσεις».

Εκείνος την κοίταξε από ψηλά.

«Γιατί αλλιώς θα βάλεις να με μαστιγώσουν;»

Εκείνη τη στιγμή η Βαλεντίνα διέκρινε την πλάτη του πατέρα της να βγαίνει μέσα από τα σύννεφα της σκόνης και του καπνού.

«Μπαμπά!» ούρλιαξε.

Προτού καταφέρει να ξεφύγει από τον Ποπκόφ, μια μαύρη μορφή εμφανίστηκε μέσα από τους καπνούς βήχοντας και προσπαθώντας νανασάνει. Στα χέρια του κρατούσε κάτι που έμοιαζε με σπασμένο κορμί. Σκυμμένος πάνω του ο άντρας το κουνούσε πέρα δώθε. Κάτι φώναζε, μα για κάποιο λόγο η Βαλεντίνα δεν μπορούσε ν’ ακούσει τα λόγια του. Ο άντρας πλησίασε και σοκαρισμένη η κοπέλα είδε πως ο πατέρας της ήταν καλυμμένος ολόκληρος από ένα μαύρο κουκούλι.

«Μπαμπά!» ούρλιαξε ξανά.

Τούτη τη φορά ο Κοζάκος την άφησε. Καθώς η Βαλεντίνα ορμούσε μπροστά, είδε πως στο ένα πόδι του κορμιού που κουβαλούσε ο πατέρας της υπήρχε ένα κόκκινο παπούτσι, που η ίδια είχε βοηθήσει την αδελφή της να ψωνίσει στην Πετρούπολη. Το υπόλοιπο κορμί -πόδια, φόρεμα, πρόσωπο, μαλλιά εκτός από μια ξανθιά τούφα- ήταν καλυμμένο από καπνιά. Και ματωμένο.

«Κάτια.»

Η Βαλεντίνα ήθελε να κάνει την αδελφή της ν’ ανοίξει τα μάτια, ν’ ανασηκωθεί και να της χαμογελάσει. Όμως τα λόγια πνίγηκαν στο λαρύγγι της.

Ο πατέρας της φώναζε στους υπηρέτες.

«Τρεχάτε να φέρετε το γιατρό! Να έρθει αμέσως, για τ όνομα του Θεού!» Η φωνή του ράγισε. Η Βαλεντίνα άπλωσε το χέρι ν’ αγγίξει τη σπασμένη κούκλα, αλλά ο πατέρας της τραβήχτηκε απότομα. «Μην την αγγίζεις!»

«Μα.»

«Μην την αγγίζεις. Εσύ της το έκανες αυτό».

«Όχι, μπαμπά, εγώ είχα πάει με το άλογο στο-»

«Έπρεπε να την είχες πάρει μαζί σου. Σ’ έψαχνε παντού, σε περίμενε στο δωμάτιο σου. Εξαιτίας σου έγινε έτσι».

«Όχι.» ψιθύρισε η Βαλεντίνα.

«Ναι! Εγώ έπαιρνα το πρωινό μου αλλά αυτή είχε θυμώσει που έφυγες χωρίς να την πάρεις μαζί σου και πήγαινε εδώ κι εκεί. Πρέπει να πήγε και στο γραφείο μου. εκεί.»

Του ξέφυγε ένας λυγμός. «Θα τους τουφεκίσω τους φονιάδες! Μα το Θεό!»

«Κάτια.»

Το ξανθό, μαυρισμένο κεφάλι κουνήθηκε. Το κόκκινο παπούτσι άρχισε να τρέμει κι ένας αλλόκοτος, απόκοσμος ήχος βγήκε απ’ το γδαρμένο λαιμό της μικρής. Ο πατέρας της την έσφιξε πιο δυνατά στην αγκαλιά του και τράβηξε για τη μεγάλη σκάλα που οδηγούσε στην κεντρική είσοδο, με τη Βαλεντίνα ξοπίσω του. Καθώς διάβαινε το κατώφλι, γύρισε απότομα και την κοίταξε. Το βλέμμα του την πάγωσε.

«Φύγε από δω, Βαλεντίνα. Φύγε από δω. Μια που τα άλογα έχουν για σένα μεγαλύτερη σημασία από την αδελφή σου, πήγαινε να βοηθήσεις να τα πιάσουν». Τα μάτια του έκλεισαν και κλυδωνίστηκε. Με μια κλοτσιά, της έκλεισε κατάμουτρα την πόρτα.

Η Βαλεντίνα απόμεινε να κοιτάζει τη στολισμένη με βαριά καρφιά χοντρή εξώπορτα και το σημάδι που είχαν κάνει αυτή κι η Κάτια με μια πέτρα για να μαρκάρουν το ύψος που είχε φτάσει το χιόνι τα Χριστούγεννα.

«Κάτια!» βόγκησε.

Πού να ήταν η μαμά; Ετοίμαζε ζεστό νερό και επιδέσμους; Άγρια χλιμιντρίσματα πίσω της την έκαναν να γυρίσει.

Πανικόβλητα άλογα έτρεχαν εδώ κι εκεί τινάζοντας τα κεφάλια και κλοτσώντας δεξιά κι αριστερά. Αφροί σκέπαζαν τις μουσούδες και τα πλευρά τους. Τι είχε γίνει στους στάβλους; Είχαν χτυπήσει κι εκεί οι επαναστάτες; Οι ιπποκόμοι κυνηγούσαν τα τρομαγμένα ζώα με φωνές, αλλά δεν φαινόταν πουθενά ο αρχισταβλίτης, ο Συμεών Ποπκόφ, ένας γίγαντας που ήξερε πώς να ελέγχει τα πάντα και να κατευνάζει τα νεύρα των ζώων.

Πού ήταν; Κι ο Λιεβ; Η Βαλεντίνα κατέβηκε τα σκαλοπάτια και έκανε τρέχοντας το γύρο του σπιτιού. Μήπως ο Συμεών είχε πιάσει κιόλας εκείνους που είχαν κάνει αυτό το τρομερό πράγμα στην Κάτια; Ο μπαμπάς θα της συγχωρούσε σίγουρα τον εγωισμό της αν του πήγαινε έναν από τους επαναστάτες.

«Συμεών!» φώναξε φτάνοντας στην αυλή των στάβλων.

Σταμάτησε απότομα με τα πνευμόνια της να την καίνε.

Η αυλή ήταν ήσυχη, άδεια. Μόνο η Ντάσα και το άσχημο άλογο του Λιεβ ήταν δεμένα σένα χαλκά. Έκαναν νευρικά κύκλους κι έπεφταν το ένα πάνω στο άλλο. Στην πέρα άκρη της αυλής βρισκόταν το καλύβι που είχε για γραφείο ο αρχισταβλίτης. Οι πόρτες του ήταν ορθάνοιχτες. Στο μισοσκότεινο εσωτερικό του η κοπέλα διέκρινε μια φιγούρα με φαρδιές πλάτες γονατισμένη στο χώμα με σκυμμένο το κεφάλι.

«Συμεών!» φώναξε φοβισμένη.

Μα ο άντρας δεν ήταν ο αρχισταβλίτης, αλλά ο γιος του ο Λιεβ, που έσκυβε πάνω από κάτι πεσμένο στο πάτωμα.

Με την καρδιά της να βροντοχτυπάει η Βαλεντίνα έτρεξε στην καλύβα.

«Λιεβ, πού είναι.»

Ο πατέρας του Λιεβ, ο Συμεών Ποπκόφ, βρισκόταν εκεί μπροστά της με τα μέλη απλωμένα, τα μαύρα μάτια ορθάνοιχτα κειτόταν ανάσκελα στο πάτωμα. Ο λαιμός του ήταν κομμένος πέρα ως πέρα. Η Βαλεντίνα δεν είχε ξαναδεί τόσο αίμα. Είχε μουσκέψει το ρούχο του, τα μαλλιά του, σχημάτιζε λίμνη στο πάτωμα. Κόκκινα σωματίδια αιωρούνταν στον αέρα κι η μυρωδιά του αίματος την έκανε να πνιγεί.

Το κεφάλι της άρχισε να γυρίζει. Πετάρισε τα βλέφαρα για να διώξει την εικόνα από μπροστά της κι όταν το βλέμμα της καθάρισε κάπως, εστίασε πάνω στο γιο του Κοζάκου. Δάκρυα κυλούσαν στα μαγουλά του και το χέρι του κρατούσε το χέρι του πατέρα του σφιχτά, σαν να ήθελε να τον αποσπάσει από το Χάρο. Η Βαλεντίνα άπλωσε το χέρι της και το ακούμπησε στη ράχη του νέου που έτρεμε σύγκορμος. Τον χάιδεψε πιάνοντας τους σφιγμένος μυς του, νιώθοντας την απελπισία του.

«Λιεβ.» ψιθύρισε μαλακά. Του χάιδεψε το κεφάλι, τις μαύρες σαν σύρματα μπούκλες, θέλοντας να του απαλύνει τον πόνο - μα χωρίς να ξέρει πώς. «Πόσο λυπάμαι. Ήταν καλός άνθρωπος. Γιατί να του κάνουν τέτοιο κακό;»

Ο Ποπκόφ σήκωσε το κεφάλι και κοίταξε θολά τα αίματα που είχαν πεταχτεί στους τοίχους. Η φωνή του βγήκε σαν μπουμπουνητό: «Ο πατέρας μου δεν τους ήταν τίποτα! Τίποτα! Το έκαναν μόνο και μόνο για ν’ αποδείξουν πόσο δυνατοί είναι. Και σαν προειδοποίηση για όσους δουλεύουν σε οικογένειες της δικής σας τάξης».

Της Βαλεντίνας της κόπηκε η ανάσα.

Απόμεινε μαρμαρωμένη, χωρίς να μπορεί ν’ ανασάνει.

Στο μυαλό της τριγύριζε η εικόνα της τσακισμένης Κάτιας, η έκφραση του πατέρα της. Τ’ αφτιά της γέμιζαν από το βαθύ θρήνο του Κοζάκου. Το χέρι της είχε απομείνει ακουμπισμένο στον ώμο του, σε μια μάταιη προσπάθεια να τον παρηγορήσει, ενώ ένα κύμα οργής φούντωνε μέσα της.

«Λιεβ, θα το πληρώσουν αυτό», φώναξε.

Εκείνος την κοίταξε με τα μαύρα σκοτεινά του μάτια.

«Δεν θα ησυχάσω και δεν θα ξεχάσω μέχρι να τους δω νεκρούς».

«Ούτε γώ θα ξεχάσω», αντιλάλησε η Βαλεντίνα.

Το βλέμμα της χάιδεψε το νεκρό Συμεών, που ήταν ο πρώτος άνθρωπος που την έβαλε να καθίσει πάνω σε άλογο όταν ήταν μόλις τριών χρόνων κι ο πρώτος που τη σήκωνε από χάμω όταν έπεφτε. Την ξεσκόνιζε σκασμένος στα γέλια και την ξανάβαζε πάνω στο άλογο.

«Δεν θα ξεχάσω», ορκίστηκε. «Ούτε θα συγχωρήσω».

Το σπίτι έμνησκε σιωπηλό, τα δωμάτια του σκοτεινά. Όλοι πατούσαν στα νύχια και μιλούσαν ψιθυριστά, όπως όταν έχει πεθάνει κάποιος. Η Βαλεντίνα ήθελε ν" ανοίξει με βία τις κουρτίνες και να φωνάξει: «Είναι ζωντανή ακόμα!» Μα δεν το έκανε, υπέμενε τον πόνο που της ξέσκιζε το στήθος και καθόταν δίπλα στη μητέρα της στο σαλόνι.

Τα λόγια δεν σήμαιναν πια τίποτα. Κλεισμένες στον εαυτό τους, περίμεναν ν’ ακούσουν τα βήματα του γιατρού στη σκάλα. Έκανε ζέστη στο δωμάτιο, αλλά η Βαλεντίνα ένιωθε τα κόκαλα της παγωμένα. Το βλέμμα της ακολουθούσε τις κινήσεις των δαχτύλων της μητέρας της που σφίγγονταν και ξεσφίγγονταν, τραβολογούσαν τις δαντελένιες μανσέτες της, ησύχαζαν μια στιγμή και ξανάρχιζαν. Αυτό την τάραζε περισσότερο κι από την απελπισμένη έκφραση της μητέρας της και τις κοκκινίλες που είχαν απλωθεί στο πρόσωπο της. Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα πίστευε ακράδαντα ότι οι άνθρωποι πρέπει πάντα να συγκρατούν τα αισθήματα τους.

Και τώρα που η κόρη της έβλεπε τα χέρια της να βρίσκονται εκτός ελέγχου, νόμιζε πως ο κόσμος δεν ήταν πια ασφαλής.

«Πόσο ακόμα;» μουρμούρισε η Βαλεντίνα.

«Δεν μου αρέσει που μένει τόση ώρα πάνω ο γιατρός».

«Όχι, αυτό σημαίνει ότι τη βοηθάει. Δεν το έχει βάλει κάτω». Προσπάθησε να χαμογελάσει. «Ξέρεις πόσο πεισματάρα είναι η Κάτια».

Της Ελιζαβέτας της ξέφυγε ένας λυγμός. Είχε ανατραφεί με την πίστη πως ο ρόλος της ήταν βασικά διακοσμητικός και σιωπηλός, πως ήταν εξάρτημα του αντρός της. Έπρεπε να δείχνει όμορφη και καλοαναθρεμμένη, κρεμασμένη στο μπράτσο του. Να του κάνει παιδιά, και οπωσδήποτε κι ένα αγόρι για να συνεχιστεί το όνομα της οικογένειας. Σ αυτό το τελευταίο είχε αποτύχει: Είχε γεννήσει δύο υγιή κορίτσια, αλλά της ήταν αδύνατο να συγχωρέσει τον εαυτό της που δεν έκανε γιο. Το έβλεπε σαν θεϊκή τιμωρία για κάποια άγνωστη, θανάσιμη αμαρτία της. Και τώρα, να πέσει τέτοια κατάρα στη μικρότερη κόρη της.

Παρόλο που η μητέρα της είχε καθημερινά κοινωνικές υποχρεώσεις, η Βαλεντίνα πίστευε συχνά πως τη βασάνιζε η μοναξιά. Πέρασε τώρα το μπράτσο της στη μέση της Ελιζαβέτας, σε μια σπάνια χειρονομία σωματικής επαφής και ταράχτηκε νιώθοντας το κορμί της να καίει. Η ίδια ήταν παγωμένη σαν μάρμαρο. Ακόμα και τώρα τα πλούσια ξανθά μαλλιά της μητέρας της ήταν μαζεμένα κομψά στην κορφή του κεφαλιού της και καθόταν στητή μέσα στην πανοπλία της από γαλλική δαντέλα και μετάξι, με μια καρφίτσα με αμέθυστο στο στήθος, και σφιγμένη στις μπαλένες του κορσέ της. Για πρώτη φορά η Βαλεντίνα σκέφτηκε ότι πιθανόν η μητέρα της ήξερε πόσο επικίνδυνος είναι ο κόσμος και γι’ αυτό δεν χαλάρωνε ποτέ.

Η Αστυνομία χτένιζε τα χωράφια και το δάσος, αλλά μέχρι στιγμής δεν είχε βρεθεί κανένας οπλισμένος άντρας.

«Μαμά», ψιθύρισε απαλά η Βαλεντίνα, «αν οι επαναστάτες δεν με είχαν κρατήσει στο δάσος, θα είχα γυρίσει πριν ξυπνήσει η Κάτια. Θα ήταν μαζί μου στο ποταμάκι κι όχι στο γραφείο του μπαμπά.»

Η Ελιζαβέτα γύρισε και κοίταξε εξεταστικά την κόρη της τα ρουθούνια της έπαιξαν και τα γαλανά της μάτια φάνταξαν ξέθωρα, λες και τα δάκρυα είχαν ξεπλύνει το χρώμα τους.

«Δεν είναι δικό σου το φταίξιμο, Βαλεντίνα», είπε κι έσφιξε το χέρι της κόρης της.

«Ο μπαμπάς πιστεύει πως είναι».

«Ο πατέρας σου είναι οργισμένος. Ψάχνει να τα φορτώσει σε κάποιον».

«Μπορούσε να τα φορτώσει στους κουκουλοφόρους του δάσους».

«Αχ…» Η Ελιζαβέτα αναστέναξε βαθιά. «Κάνε υπομονή μαζί του, καλή μου. Δεν ξέρεις πόσα βασανίζουν το μυαλό του».

Η Βαλεντίνα ανατρίχιασε. Από δω κι εμπρός τίποτα δεν θα ήταν πια απλό κι εύκολο.

Η ατμόσφαιρα στην κρεβατοκάμαρα ήταν αποπνικτική.

Μα τι ήθελαν, να πάει η αδελφή της από ασφυξία; Παρ όλο που η καλοκαιρινή μέρα ήταν ζεστή, η φωτιά έκαιγε στο τζάκι, οι κουρτίνες ήταν κλειστές και το λιγοστό φως έκανε τις σκιές να μοιάζουν με φαντάσματα που ελλόχευαν στις γωνίες. Είχαν επιτρέψει στη Βαλεντίνα να μείνει μονάχα πέντε λεπτά, κι αυτό ύστερα από πολλά παρακάλια.

Γονάτισε, τώρα, μπροστά στο κρεβάτι, ακούμπησε τα χέρια της στο κεντημένο σεντόνι και το σαγόνι της στις παλάμες για να μπορεί να κοιτάζει κατάματα την αδελφή «Κάτια.» ψιθύρισε, «Κάτια, πόσο λυπάμαι.»

Το πρόσωπο που έβλεπε στο κρεβάτι της σπάραζε την καρδιά. Λες κι είχαν περάσει ξαφνικά πενήντα χρόνια. Επιδερμίδα και μαλλιά γκρίζα, άψυχα, χείλη λεπτά, τραβηγμένα - μια γραμμή πόνου. Η Βαλεντίνα τη φίλησε στο μάγουλο και τα ρουθούνια της γέμισαν από μια βρομερή μυρωδιά.

Δεν ήξερε αν η Κάτια ήταν ξύπνια, αν είχε τις αισθήσεις της. Της είχαν πει ότι ο γιατρός της έδωσε κάτι. Σαν τι; Μορφίνη; Μα πώς ήταν δυνατό η πανέμορφη ξανθιά αδελφή της να κρύβεται κάτω από αυτή τη γερασμένη μάσκα; Η Βαλεντίνα άγγιξε διστακτικά το σκονισμένο μπράτσο που κειτόταν έξω από τα σκεπάσματα. Ήταν ξένο, άγριο και ροζιασμένο. Τι είχαν γίνει εκείνα τα βελούδινα μέλη που κολυμπούσαν στο ποταμάκι κι έκοβαν ασημένια κλαδιά από τις κλαίουσες ιτιές για να φτιάξουν καλυβάκια; Ένα μεγάλο δάκρυ έσταξε στο σκονισμένο χέρι της αδελφής της. Η Βαλεντίνα ταράχτηκε. Δεν είχε καταλάβει ότι έκλαιγε. Ακούμπησε το μάγουλο της στο χέρι της μικρής κι ένιωσε σαν να είχε ακουμπήσει πάνω σένα φούρνο.

«Εγώ το προκάλεσα αυτό», μουρμούρισε. Σκούπισε τα δάκρυα της και μίλησε πιο δυνατά. «Κάτια, εγώ είμαι, η Βαλεντίνα».

Καμιά απάντηση.

Έσκυψε και φίλησε τα βρόμικα μαλλιά της αδελφής της.

«Μ’ ακούς;»

Καμιά απάντηση.

«Κάτια, σε παρακαλώ.»

Ένα βλέφαρο χρυσό και γκρίζο πετάρισε.

«Κάτια!»

Μια γαλάζια χαραμάδα άνοιξε στο ένα μάτι.

Η Βαλεντίνα έγειρε πιο κοντά.

«Γεια σου, γλυκιά μου».

Η χαραμάδα άνοιξε λίγο ακόμα. Τα χείλη της Κάτιας κινήθηκαν, αλλά δεν βγήκε κανένας ήχος.

Η Βαλεντίνα ακούμπησε τ’ αφτί της στο στόμα της αδελφής της κι ένιωσε μια ξέπνοη ανάσα.

«Τι είναι; Πονάς; Ο γιατρός.»

«Φοβάμαι».

Η Βαλεντίνα ένιωσε να πνίγεται. Φίλησε ξανά και ξανά το μάγουλο της αδελφής της μέχρι να ξαναβρεί τη φωνή της.

«Μη φοβάσαι, Κάτια. Εγώ είμαι εδώ. Θα σε φροντίζω, θα σε κρατάω ασφαλή για όλη την υπόλοιπη ζωή μας». Έσφιξε τα δαχτυλάκια της αδελφής της κι είδε ένα αχνό χαμόγελο να σχηματίζεται στην άκρη των χειλιών της.

«Ορκίσου το», ψιθύρισε η Κάτια.

«Τ’ ορκίζομαι. Στη ζωή μου».

Τα μάτια της Κάτιας έκλεισαν αργά κι οι γαλάζιες χαραμάδες εξαφανίστηκαν. Η σκιά του χαμόγελου, όμως, παρέμεινε στα χείλη της κι η Βαλεντίνα της κράτησε σφιχτά το χέρι μέχρι που ήρθαν και την έβγαλαν έξω.

3

Αγία Πετρούπολη

Δεκέμβρης 1910

«Μαντεμουαζέλ, κορίτσια, σήμερα θα γίνει μια μεγάλη τιμή στο σχολείο μας. Είναι μια μέρα που θα τη θυμόμαστε πάντα. Περιμένω από όλες σας να δώσετε τον καλύτερο εαυτό σας. Πρέπει να λάμψετε σήμερα!»

Η διευθύντρια σταμάτησε απότομα. Τα καλογραμμένα φρύδια της υψώθηκαν αηδιασμένα. Τα κορίτσια κράτησαν την ανάσα τους περιμένοντας να δουν σε ποιο άτυχο πλάσμα θα ξεσπούσε η οργή της. Σφιγμένη στο σκούρο της φουστάνι με τον ψηλό γιακά, που τον έκλεινε μια μεγάλη καρφίτσα με καμέο, η μαντάμ Πέτροβα βάδισε πάνω κάτω στη μεγάλη αίθουσα του οικοτροφείου του «Ινστιτούτου Αικατερίνσκι», κοιτάζοντας τις μαθήτριες της όπως εξετάζει ένας στρατηγός τα στρατεύματα του.

«Μαντεμουαζέλ Νάντια», είπε ξερά.

Η Βαλεντίνα κοίταξε στενοχωρημένη τη φίλη της, που είχε ρίξει μελάνια στην καθαρή ποδιά της.

«Ίσια το κορμί σου, κοπέλα μου. Το ότι βρίσκεσαι στην πίσω σειρά δεν σημαίνει ότι μπορείς και να κρεμιέσαι έτσι.

Μήπως θέλεις να σου δέσω ένα μπαστούνι στην πλάτη;»

«Όχι, μαντάμ». Η Νάντια ίσιωσε το κορμί της αλλά κράτησε τα χέρια της σταυρωμένα για να κρύβουν το λεκέ στην ποδιά της.

«Μαντεμουαζέλ Αλεξάνδρα, σήκωσε αυτή την μπούκλα που πέφτει στο μάγουλο σου».

Η διευθύντρια προχώρησε πιο κάτω.

«Μαντεμουαζέλ Αιμιλία, κλείσε τα πόδια σου. Δεν είσαι άλογο. Μαντεμουαζέλ Βαλεντίνα, πάψε να κουνιέσαι έτσι!»

Η Βαλεντίνα κοκκίνισε και κοίταξε τα δάχτυλα της που έπαιζαν ασταμάτητα καθώς προσπαθούσε να τα κρατήσει ζεστά. Δεν μπορούσε να παίξει με κρύα δάχτυλα. Αναστέναξε σιγανά. Έτσι γινόταν πριν από κάθε συναυλία. Εκείνη όμως είχε εξασκηθεί τόσο πολύ στο «Νυκτερινό», που το άκουγε και στον ύπνο της, μαζί με τα χλιμιντρίσματα των αφηνιασμένων αλόγων. Δεν είχε ξανακαβαλήσει άλογο από τότε που έγινε η έκρηξη -και δεν είχε σκοπό να ξανακαβαλήσει- αλλά οι φωνές των αλόγων στοίχειωναν πάντα το μυαλό της, όσο δυνατά κι αν χτυπούσε τα πλήκτρα του πιάνου.

«Μαντεμουαζέλ Βαλεντίνα».

«Μάλιστα, μαντάμ».

«Μην ξεχνάς ότι σήμερα θα παίξεις για τον ίδιο τον τσάρο».

«Μάλιστα, μαντάμ».

Σήμερα θα έπαιζε το «Νυκτερινό» του Σοπέν καλύτερα από κάθε άλλη φορά.

Ο Γιενς Φριις κοίταξε λοξά το ρολόι του τοίχου. Το απόγευμα δεν έλεγε να κυλήσει και του ερχόταν ν’ αρχίσει να χασμουριέται.

Τέντωσε όσο μπορούσε τα μέλη του κι άλλαξε εκνευρισμένος θέση πάνω στο κάθισμα. Τον είχαν κουράσει τ’ ατελείωτα ποιήματα και τραγούδια αλλά και τούτη η καρέκλα που δεν ήταν φτιαγμένη για ανθρώπους με μέλη σαν της καμηλοπάρδαλης, όπως ήταν αυτός. Ήταν έξω φρενών με την κόμισσα Σερόβα που τον είχε κουβαλήσει με το ζόρι σε τούτο το παρθεναγωγείο. Πνιγόταν στη δουλειά, έπρεπε να μελετήσει τα καινούργια οικοδομικά σχέδια που του είχαν στείλει σήμερα. Άσε που έκανε διαβολεμένο κρύο εδώ μέσα. Πώς το άντεχαν τα ταλαίπωρα τα κορίτσια; Στους πάγκους, που ήταν αραδιασμένοι κατά μήκος του τοίχου, οι μαθήτριες κάθονταν αλύγιστες μες στα μαύρα τους φορέματα με τις λευκές πελερίνες και τις λευκές ποδιές. Λες κι ήταν αγάλματα από χιόνι.

Κοίταξε την κοπέλα που τραγουδούσε. Ευχάριστη φωνή, μα όχι σπουδαία. Και το τραγούδι ήταν ένα από εκείνα τα βαρετά γερμανικά λίντερ που σιχαινόταν, που έλεγες πως δεν θα τελείωναν ποτέ. Η ματιά του πήγε προς την πόρτα κι αναμέτρησε τις πιθανότητες που είχε να το σκάσει.

«Γιενς», ψιθύρισε δίπλα του η κόμισσα Ναταλία Σερόβα. «Φρόνιμα».

«Δυστυχώς, αυτές οι αριστοκρατικές απολαύσεις ξεπερνάνε το χωριάτικο μυαλό μου».

Τα γκρίζα μάτια της κόμισσας τον αγριοκοίταξαν κι ύστερα γύρισε μπροστά. Ο Γιενς μύρισε το άρωμα της. Κατά πάσα πιθανότητα ήταν από το Παρίσι, όπως και το καπέλο της, ένα τρελό κατασκεύασμα από μετάξι και φτερά που του φέρνε γέλια. Το μακρύ εφαρμοστό παλτό της ήταν αχνοπράσινο κι αναδείκνυε την κοριτσίστικη κορμοστασιά της -κι ας ήταν τουλάχιστον τριάντα πέντε χρόνων-, σμαράγδια έλαμπαν στ’ αφτιά και στο λαιμό της. Είχε υπέροχο γούστο αυτό δεν σήκωνε συζήτηση. Γιος Δανού τυπογράφου, ο Γιενς είχε μεγαλώσει στην Κοπεγχάγη μέσα σε μυρωδιές από μελάνια, όμως τώρα στα είκοσι επτά του μάθαινε να εκτιμάει τα φίνα αρώματα της Αγίας Πετρούπολης.

«Γίνεσαι προκλητικός», ψιθύρισε η κόμισσα. Άκου τη Μαρία».

Α! Ώστε αυτό το αηδονάκι ήταν η Μαρία, η ανιψιά της κόμισσας. Ο Γιενς τη θυμήθηκε αόριστα. Την είχε γνωρίσει πριν από δύο χρόνια, όταν η κόμισσα τον είχε σύρει πάλι εδώ να παρακολουθήσει ένα κοντσ4ρτο. Τότε είχε την τιμή να γνωρίσει για πρώτη φορά και τον τσάρο Νικόλαο.

Δεν έπρεπε να ξεχνάει ότι του τον είχε γνωρίσει η κόμισσα Ναταλία Σερόβα. Της χρωστούσε πολλά, κι ας τον εκμεταλλευόταν ο άντρας της που τον έβαζε να δουλεύει ως μηχανικό στο κτήμα τους.

Σήμερα, ο τσάρος Νικόλαος καθόταν στητός σε μια πολυθρόνα με ψηλή πλάτη στο κέντρο της αίθουσας, χωρίς να δείχνει αν έπληττε ή διασκέδαζε. Ήταν μικροκαμωμένος κι έκρυβε το αδύνατο σαγόνι του πίσω από μια μεγάλη καστανή γενειάδα - όπως έκρυβε και το μικροσκοπικό κορμί του κάτω από ογκώδεις στρατιωτικές στολές σχεδιασμένες για να εντυπωσιάζουν. Έτσι και τώρα, φορούσε ένα μεγαλόπρεπο χιτώνιο στο μπλε του παγονιού, φορτωμένο παράσημα και χρυσές αλυσίδες.

Ο Γιενς δεν ήταν ο μόνος που πίστευε ότι ο τσάρος Νικόλαος Αλεξάντροβιτς Ρομανόφ ήταν λάθος άνθρωπος σε λάθος θέση, εντελώς διαφορετικός από τον ορμητικό και καταπιεστικό πατέρα του, τον τσάρο Αλέξανδρο Γ, που ήταν κοντά δυο μέτρα ψηλός και συμπεριφερόταν λες και ήταν το σιδερένιο χέρι του Θεού. Τώρα, όμως, που η Ρωσία κινδύνευε να κόψει μόνη της το λαιμό της, χρειαζόταν απελπισμένα έναν ηγέτη που να διαθέτει σοφία και δύναμη.

«Μπράβο!» φώναξε ο τσάρος. «Μπράβο, μαντεμουαζέλ Μαρία».

Επευφημίες και χειροκροτήματα γέμισαν την αίθουσα.

Δόξα τω Θεώ, η ανιψιά είχε τελειώσει κι ο Γιενς αναστέναξε με ανακούφιση μια που τώρα θα μπορούσε να φύγει και να επιστρέψει στη δουλειά του. Την άλλη στιγμή όμως, ένα μεγάλο πιάνο με ουρά που βρισκόταν στην πέρα άκρη ζωντάνεψε κι η ψηλοτάβανη αίθουσα γέμισε μουσική. Ο Γιενς βόγκησε από μέσα του. Ήταν κάτι του Σοπέν, ενός από τους λιγότερο αγαπητούς του συνθέτες, που κλαψούριζε πάντα γεμάτος παράπονο και απελπισία.

Κοίταξε ποιος έπαιζε. Ήταν ένα λεπτοκαμωμένο πλασματάκι με μαύρη πυκνή χαίτη δεμένη με μια μαύρη κορδέλα. Δεκαεπτά, δεκαοκτώ χρόνων. Φορούσε τη στολή του «Ινστιτούτου Αικατερίνσκι» και κανονικά έπρεπε να δείχνει άχρωμη κι ανώνυμη, όπως όλα τ’ άλλα κορίτσια. Μα εκείνη δεν ήταν σαν τις άλλες. Είχε κάτι στην υπνωτική χάρη με την οποία κουνούσε τα χέρια της, που έκανε το βλέμμα του να μείνει καρφωμένο πάνω της.

Η κοπέλα είχε μικρά δυνατά δάχτυλα που πετούσαν πάνω στα πλήκτρα κι εξέφραζαν τον εσωτερικό της κόσμο. Η μουσική ανέβηκε σε μια δυνατή συγχορδία μινόρε, η ομορφιά της πλημμύρισε τον Γιενς και, στα καλά καθούμενα, του σπάραξε την καρδιά. Έκλεισε τα μάτια καθώς οι νότες άγγιζαν κάτι βαθιά μέσα του και το έκαναν να ματώσει.

Πιέστηκε ν’ ανοίξει τα μάτια του και βάλθηκε να περιεργάζεται αυτή την κοπέλα που μπορούσε να μεταμορφώνει τη μουσική σε όπλο.

Δεν κουνιόταν με δραματικό τρόπο πάνω στο σκαμνί του πιάνου. Μόνο τα χέρια της κουνιόνταν και το κεφάλι της, σαν ν’ ανήκαν στη μουσική κι όχι στο σώμα της. Η επιδερμίδα της ήταν λευκή σαν ελεφαντόδοντο και το πρόσωπό της ανέκφραστο - εκτός από τα μάτια της. Αυτά ήταν μαύρα και τεράστια και ξεχείλιζαν από ένα συναίσθημα που του Γιενς του φάνηκε περισσότερο σαν μανία παρά σαν έκσταση. Πού έβρισκε τόσο δυνατά συναισθήματα μια τόσο μικρή κοπέλα; Η μουσική τελείωσε μέσα σένα στεναγμό κι η κοπέλα κρέμασε το κεφάλι. Τα μαύρα της μαλλιά έκρυψαν το πρόσωπο της κι ακούμπησε μαλακά τα χέρια της στα γόνατα της. Την τάραξε ένα ελαφρό τρέμουλο, καθώς η σιωπή βασίλεψε στην αίθουσα. Ο Γιενς κοίταξε τον τσάρο. Δάκρυα κυλούσαν ανεξέλεγκτα στα μαγουλά του. Σήκωσε αργά τα αυτοκρατορικά του χέρια και βάλθηκε να χειροκροτεί. Όλη η αίθουσα τον μιμήθηκε. Ο Γιενς κοίταξε ξανά τη νεαρή πιανίστρια. Είχε στρέψει το κεφάλι, και τα φωτεινά μαύρα της μάτια ήταν καρφωμένα στα δικά του. Ήταν γελοίο, μα έδειχνε σαν να ήταν οργισμένη μαζί του.

«Μαντεμουαζέλ Βαλεντίνα», είπε ο τσάρος με τη φωνή σφιγμένη από συγκίνηση, «ευχαριστώ. Μερσί μπιεν. Παίξατε υπέροχα. Αλησμόνητα. Πρέπει να έρθετε να παίξετε για τη σύζυγο και τις αγαπημένες μου κόρες, όταν επιστρέψουν στα Χειμερινά Ανάκτορα».

Η κοπέλα σηκώθηκε κι έκανε μια βαθιά υπόκλιση.

«Θα είναι μεγάλη μου τιμή», είπε.

«Συγχαρητήρια, καλό μου κορίτσι. Θα γίνεις σπουδαία πιανίστρια».

Εκείνη χαμογέλασε για πρώτη της φορά.

«Ευχαριστώ πάρα πολύ, Μεγαλειότατε. Είστε πολύ καλός».

Κάτι στο μουρμουριστό τρόπο που το είπε έκανε τον Γιενς να τιναχτεί. Παρά λίγο να βάλει τα γέλια, αλλά ο τσάρος δεν έδειξε να προσέχει την ελαφριά ειρωνεία της.

«Λοιπόν», μουρμούρισε η ντάμα του Γιενς, «το τραγούδι δεν σου άρεσε, τουλάχιστον απόλαυσες τον Σοπέν».

«Πραγματικά», αποκρίθηκε ο Γιενς και στράφηκε προς το μέρος της.

«Φρίις! Τι στην ευχή κάνεις εδώ πέρα, άνθρωπε μου;»

Ήταν ο τσάρος Νικόλαος. Είχε σηκωθεί κα: βημάτιζε να ξεπιαστεί μέχρι να εμφανιστεί η επόμενη κοπέλα. Μαζί του σηκώθηκαν κι όλοι οι παριστάμενοι. Ο τσάρος ήταν πολύ πιο κοντός από τον Γιενς κι είχε το συνήθειο να παλαντζάρει μπρος και πίσω. Οι γυναίκες τον χαιρετούσαν με υποκλίσεις κι οι άντρες έσκυβαν το κεφάλι με σεβασμό.

«Φρίις», συνέχισε ο τσάρος, «ελπίζω να μην ήρθες να φλερτάρεις τα κορίτσια».

«Όχι, Μεγαλειότατε. Ήρθα προσκεκλημένος της κόμισσας Σερόβα».

«Δεν θα έπρεπε να δουλεύεις; Εγώ αυτό περιμένω από σένα, κι όχι να κόβεις βόλτες μπροστά στις κόρες της αριστοκρατίας της Πετρούπολης».

Ο Γιενς υποκλίθηκε χτυπώντας τα τακούνια του.

«Τότε να φεύγω», είπε.

Ο Νικόλαος σοβάρεψε.

«Η παρουσία σου είναι απαραίτητη αλλού, Φρίις. Δεν θέλω να χάνει τον καιρό του ένας ικανός άνθρωπος σ’ αυτές τις.» κούνησε το φορτωμένο δαχτυλίδια χέρι του ένα γύρω, «τις σαχλαμάρες».

Ο Γιενς υποκλίθηκε ξανά και γύρισε να φύγει. Ταυτόχρονα το βλέμμα του αναζήτησε την πιανίστρια. Την είδε να εξακολουθεί να τον κοιτάζει. Της χαμογέλασε, αλλά εκείνη δεν ανταποκρίθηκε, κι έτσι αυτός τη χαιρέτισε μένα κούνημα του κεφαλιού και βγήκε από την αίθουσα. Όπως η πόρτα έκλεινε πίσω του, ένιωσε ότι ένα κομμάτι του είχε απομείνει πάνω στο καλογυαλισμένο πάτωμα. Κάτι πολύτιμο.

«Γιενς!»

Εκείνος σταμάτησε.

«Α, κόμισσα. Όπως βλέπεις βιάζομαι».

«Περίμενε!» του φώναξε εκείνη. Τα βήματα της αντήχησαν στον άδειο κίτρινο διάδρομο του σχολείου καθώς έσπευδε να τον προλάβει. «Λυπάμαι, Γιενς. Δεν ήθελα να σε μαλώσει έτσι ο τσάρος».

«Αλήθεια;»

«Ναι. Συγχώρεσέ με».

Εκείνος έπιασε το γαντοφορεμένο χέρι της και το έφερε στα χείλη του.

«Δεν έχω τίποτα να σου συγχωρήσω, κόμισσα Σερόβα».

Η φωνή του όμως παλλόταν από ειρωνεία. Εκείνη πήρε μια βαθιά ανάσα.

«Μην είσαι τόσο αλαζονικός, Γιενς», του είπε. «Όχι σε μένα».

Σηκώθηκε στις μύτες των ποδιών της και τον φίλησε στο στόμα. Τα χείλη της ήταν απαλά, προκλητικά. Ο Γιενς τραβήχτηκε. Εκείνη τον κοίταξε επιτιμητικά, έκανε μεταβολή και γύρισε στην αίθουσα.

Ανάθεμα τη.

Ο Γιενς έσφιξε γύρω του το βαρύ μανδύα του. Η γκρίζα ομίχλη κολλούσε στα ρούχα, τα μαλλιά, ακόμα και στις βλεφαρίδες του. Καβάλα στο άλογο του, διέσχιζε σαν φάντασμα την πόλη περνώντας από γέφυρες που πάνω τους έκαιγαν λάμπες μέρα και νύχτα τώρα το χειμώνα. Άκουγε άμαξες να περνάνε, αυτοκίνητα να κορνάρουν, αλλά δεν διέκρινε τίποτα μες στην ομίχλη. Πού και πού μόνο έβλεπε κάποιον πεζό να σφίγγει πάνω του το πορτοφόλι του. Αυτή η νύχτα ήταν ό,τι έπρεπε για τους κλέφτες.

Τούτον το χειμώνα έκανε πολύ κρύο, ακόμα και για την Αγία Πετρούπολη. Το κανάλι Μόικα είχε παγώσει κι ο ποταμός Νέβα είχε χαθεί μέσα στην αχλή που τύλιγε σαν σάβανο την πόλη. Ήταν ένας χειμώνας όλο άγριες απεργίες στα εργοστάσια και ελλείψεις στα καταστήματα τροφίμων.

Αναταραχή βασίλευε στους δρόμους, εργάτες μαζεύονταν στις γωνιές και κάπνιζαν με οργισμένες ρουφηξιές τα φτηνά τσιγάρα τους. Ο Γιενς σπιρούνισε το άλογο του, τον Ήρωα, να πάει πιο γρήγορα κι άφησε πίσω του το κομψό βουλεβάρτο Νέφσκι Προσπέκτ με τις γούνες και τα μετάξια του.

Οι δρόμοι έγιναν πιο στενοί, τα σπίτια πιο χαμηλά, μέχρι που ο υγρός αέρας γέμισε βρόμα κι απελπισία. Τρία αδέσποτα σκυλιά κυνήγησαν γαβγίζοντας το άλογο. Ο Γιενς κοίταζε γύρω του τα μαυρισμένα κτίρια και τα τραβηγμένα πρόσωπα. Το κρύο ήταν τόσο δυνατό, που είχε σπάσει πολλά τζάμια.

Γι’ αυτό βρισκόταν εδώ πέρα. Για κάτι τέτοια μέρη. Γι αυτούς τους βρομερούς δρόμους. Δεν υπήρχε, βλέπεις, νερό για να πλυθούν - μόνο κάτι πηγάδια, που το περιεχόμενο τους ήταν βούρκος, και κάτι αντλίες, που πάγωναν και δεν λειτουργούσαν. Γι’ αυτό είχε έρθει εδώ στην Πετρούπολη ο Γιενς.

Η ώρα ήταν τέσσερις το πρωί όταν η Βαλεντίνα χτύπησε μαλακά την πόρτα.

«Πέρασε, καλή μου». Η φωνή που της απάντησε ήταν απαλή.

Η κοπέλα έστριψε το πόμολο και μπήκε στο προσωπικό διαμέρισμα της αδελφής Σόνιας, όπου το λιγοστό φως σχημάτιζε σκιές σαν ξαπλωμένα σκυλιά στο χαλί.

«Καλημέρα», είπε.

Η νοσοκόμα ήταν πενηντάρα. Καθόταν σε μια κουνιστή πολυθρόνα και κουνιόταν με σταθερό ρυθμό. Το μεγάλο κορμί της το τύλιγε μια παλιά ρόμπα και στην ποδιά της ήταν ανοιγμένη μια Βίβλος.

«Πώς είναι απόψε;» τη ρώτησε χωρίς περιστροφές η Βαλεντίνα.

«Κοιμάται».

«Κοιμάται ή κάνει πως κοιμάται;»

Η Κάτια είχε υποβληθεί σε τρεις εγχειρήσεις μέσα στους τελευταίους έξι μήνες, για να διορθωθεί η τσακισμένη σπονδυλική στήλη της. Η κινητικότητα της είχε βελτιωθεί πολύ, αλλά ακόμα δεν ήταν σε θέση να περπατήσει. Όχι πως παραπονιόταν γι’ αυτό. Όχι, η Κάτια δεν θα παραπονιόταν ποτέ. Αλλά οι πορφυροί κύκλοι που σχηματίζονταν στα μάτια της και το σφίξιμο στα χαρακτηριστικά της την πρόδιδαν, όταν οι πόνοι της γίνονταν ανυπόφοροι.

«Τι της έδωσες;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Λίγο λάβδανο. Τη συνηθισμένη δόση».

«Νόμιζα πως είχες αρχίσει να το κόβεις το λάβδανο».

«Προσπάθησα, μικρούλα μου. Μα το έχει ανάγκη».

Η Βαλεντίνα δεν το σχολίασε. Και τι ξέρω εγώ για. το λάβδανο; Μόνο ό,τι βλέπω στο βλέμμα της Κάτιας.

Η νοσοκόμα σταμάτησε να κουνιέται και εξέτασε με ενδιαφέρον την έκφραση της κοπέλας.

«Η ενοχή είναι τρομερό πράγμα, καλή μου». Κούνησε το κεφάλι και χάιδεψε τη Βίβλο της. «Ο Θεός να μας συγχωράει».

Η Βαλεντίνα πήγε στο παράθυρο, άνοιξε τη βαριά κουρτίνα και κοίταξε έξω το σκοτάδι. Φώτα τρεμόπαιζαν εδώ κι εκεί, καθώς έλκηθρα και άμαξες με αναμμένους πυρσούς διέσχιζαν τούτη την πόλη που περηφανευόταν ότι δεν κοιμάται ποτέ, γλεντούσε πάντα άγρια και πέθαινε ακόμα πιο άγρια. Η Αγία Πετρούπολη ήταν μια πόλη των άκρων. Του «όλα η τίποτα». Λες και το μόνο που σκέπτονταν όλοι ήταν το επόμενο μεθύσι τους, το επόμενο παλαβό γλέντι, το επόμενο τυχερό παιχνίδι. Η Βαλεντίνα όμως ήθελε η ζωή της να είναι διαφορετική.

«Όχι.» μουρμούρισε στη νοσοκόμα. «Εγώ δεν αποζητάω τη συγχώρεση του Θεού».

Έτριψε δυνατά τα χέρια της - μα η παγωνιά που ένιωθε δεν ερχόταν απέξω.

Σκοτάδι ακόμα. Εκείνο το σκοτάδι το πηχτό, το βαρύ, που μουδιάζει το μυαλό. Οι πρώτοι πρωινοί θόρυβοι άρχισαν ν ακούγονται στο σπίτι, καθώς οι υπηρέτες άναβαν φωτιές στα τζάκια και γυάλιζαν τα πατώματα. Η Βαλεντίνα ήταν καθισμένη σταυροπόδι πάνω στο κρεβάτι της Κάτιας με μια πετσέτα απλωμένη στην ποδιά της.

«Έμαθα ότι ο μπαμπάς αγόρασε καινούργιο αυτοκίνητο όσο έλειπα στο σχολείο», είπε.

«Ναι. Ένα "Τουρικούμ" από την Ελβετία».

«Είναι τρομερά ακριβό;»

«Υποθέτω. Ο τσάρος Νικόλαος όμως αγόρασε ένα "Ντελονέ-Μπελβίλ". Ξέρεις πώς είναι τα πράγματα στην Αυλή.

Τρέχουν όλοι να τον αντιγράψουν».

«Ποιος οδηγάει το αυτοκίνητο;»

«Ο μπαμπάς προσέλαβε ένα σοφέρ. Λέγεται Βίκτορ Αρκίν».

«Τι τύπος είναι;»

«Πολύ κομψός μέσα στη στολή του. Δεν λέει πολλά, είναι σοβαρός αλλά εμφανίσιμος».

«Εσένα πάντα σου άρεσαν οι άντρες που φοράνε στολές».

Η Κάτια γέλασε κεφάτα κι η Βαλεντίνα το χάρηκε.

Υπήρχαν μέρες που η αδελφή της δεν γελούσε έτσι εύκολα.

Ωστόσο σήμερα τα μάτια της Κάτιας ήταν θολά λες κι είχε μπει μέσα τους η ομίχλη που ανέβαινε από το ποτάμι, το Νέβα. Είχε ακουμπισμένο το ένα της πόδι στην πετσέτα, κι η Βαλεντίνα της έκανε απαλά μασάζ, ζωντανεύοντας λιγάκι το παράλυτο μέλος. Ένα λεπτό στρώμα αιθέριου ελαίου λεβάντας ήταν απλωμένο στην επιδερμίδα της, κάνοντας πιο μαλακούς τους πόνους και σκεπάζοντας τη βαριά μυρωδιά του δωματίου της άρρωστης, που ήταν ξαπλωμένη στα μαξιλάρια της και τα μαλλιά της σχημάτιζαν ένα χρυσό φωτοστέφανο γύρω από το κεφάλι της.

«Πες μου πάλι για τον τσάρο», είπε κοιτάζοντας τα χέρια της Βαλεντίνας που της έκαναν μασάζ. «Πώς ήταν;»

«Σου είπα. Ωραίος και γοητευτικός, και μου έκανε κομπλιμέντα για το παίξιμο μου».

Η Κάτια στένεψε τα γαλάζια της μάτια σαν να κοίταζε κάτι πολύ μικρό.

«Βαλεντίνα, μη νομίζεις πως δεν ξεχωρίζω τα ψέματα σου. Τι συνέβη χθες; Γιατί δεν συμπάθησες την Αυτοκρατορική του Μεγαλειότητα;»

«Ασφαλώς και τον συμπάθησα. Όλοι συμπαθούν τον τσάρο».

«Θα καλέσω την αδελφή Σόνια να σε πετάξει έξω αν δεν.»

Η Βαλεντίνα γέλασε και σταμάτησε για λίγο να τρίβει το πόδι της αδελφής της, που απόμεινε νεκρό στη χούφτα της σαν πόδι κούκλας.

«Εντάξει, εντάξει, το παραδέχομαι. Με ξέρεις καλά.

Έχεις δίκιο, Κάτια. Ο τσάρος Νικόλαος δεν μου άρεσε χθες.

Κι αυτό γιατί περιφερόταν μέσα στην αίθουσα λες κι ήταν δικός του όλος ο κόσμος - κι όχι μόνο ο μισός που ανήκει στους Ρομανόφ. Έκανε φιγούρα, σαν παγόνι. Ένας μικροκαμωμένος ανθρωπάκος με ψηλά παπούτσια».

Η Κάτια χτύπησε το κούτελο της με κοροϊδευτική απελπισία.

«Μα βέβαια, τώρα το θυμάμαι! Σου είχε πει πως ήθελε να πας να παίξεις για τη γυναίκα και τα παιδιά του και την άλλη φορά που σε είχε ακούσει, πριν από δύο χρόνια. Έτσι δεν είναι;»

«Ναι. Και τότε ήμουν αρκετά χαζή για να τον πιστέψω.

Έκανα ατέλειωτες ώρες εξάσκηση περιμένοντας να με καλέσουν. Μα η πρόσκληση δεν ήρθε ποτέ». Ακούμπησε το πόδι της Κάτιας στο σεντόνι. «Τούτη τη φορά έχω πολύ περισσότερη λογική». Χαμογέλασε στην αδελφή της. «Δεν μπορείς να εμπιστεύεσαι έναν τσάρο. Τα ψέματα βγαίνουν πολύ εύκολα από τη βασιλική του γλώσσα».

Η Κάτια γούρλωσε τα μάτια.

«Ήταν κι εκείνος εκεί, ξανά;»

«Ποιος;»

«Μου είχες πει πως την άλλη φορά που έπαιξες μπροστά στον τσάρο Νικόλαο ήταν παρών και κάποιος άντρας».

«Όχι, δεν σου είπα τέτοιο πράγμα».

«Ναι, μου είπες».

Η Βαλεντίνα πήρε το άλλο πόδι της αδελφής της και το ακούμπησε στην πετσέτα. Βούτηξε τα δάχτυλα της στο ζεσταμένο λάδι λεβάντας κι άρχισε να της τρίβει την ξερή φτέρνα.

«Μα τι είναι αυτά που λες;» ρώτησε χωρίς να σηκώσει τα μάτια από το πόδι της Κάτιας.

«Πριν από δύο χρόνια, όταν ο τσάρος επισκέφθηκε τη σχολή σου, ήταν εκεί κι ένας άντρας», επέμεινε εκείνη.

«Θυμάμαι ότι μου είπες ότι ήταν-»

«Μη λες χαζομάρες».

«Μου είχες πει πως ήταν σαν πολεμιστής Βίκινγκ».

«Ανοησίες».

«Με κόκκινα σαν φλόγες μαλλιά και πράσινα μάτια».

«Όλα αυτά είναι της φαντασίας σου».

«Όχι, εσύ μου τα είπες. Στεκόταν δίπλα στην πόρτα, κι εσύ-»

Η Βαλεντίνα γέλασε και της γαργάλησε την πατούσα.

«Όταν ήμουν δεκαπέντε χρόνων έλεγα πολλές ανοησίες».

Η Κάτια όμως την κάρφωνε με το βλέμμα.

«Μου είχες πει ότι τον ερωτεύτηκες».

Η Βαλεντίνα της πίεσε τον αστράγαλο.

«Κι αν είπα κάτι τέτοιο, ήταν μια από εκείνες τις ανοησίες που λένε τα σκολιαρούδια. Ούτε που του είχα μιλήσει.

Μόλις που θυμάμαι πώς ήταν». Ωστόσο, τα μαγουλά της είχαν κοκκινίσει.

«Μου είχες πει», μίλησε απαλά η Κάτια, «ότι το έβαλες σκοπό να τον παντρευτείς αυτόν τον πολεμιστή Βίκινγκ».

«Τότε έλεγα χαζομάρες. Δεν έχω σκοπό να παντρευτώ».

Η Κάτια είχε δίκιο για τον Βίκινγκ. Η Βαλεντίνα είχε προσπαθήσει να ξεγλιστρήσει, μα δεν τα κατάφερε. Τώρα ήταν θυμωμένη μαζί του. Ήταν φανερό πως εκείνος δεν την είχε θυμηθεί. Μα δεν είχε σημασία αυτό. Όχι. Άλλο ήταν που την εκνεύριζε: Ο τρόπος που είχε σηκωθεί κι είχε φύγει. Η βιαστική του αποχώρηση ήταν προσβλητική. Πετάχτηκε όρθιος, αντάλλαξε μερικές λέξεις με τον τσάρο κι έφυγε ολοταχώς. Τόσο πολύ τον είχε απογοητεύσει το παίξιμο της; Η ίδια, ωστόσο, ήταν πολύ περήφανη για την απόδοση της τούτη τη φορά, όμως η αδιαφορία του την είχε πονέσει.

Τώρα, καθόταν μπροστά στο πιάνο της αίθουσας μουσικής στο σπίτι των γονιών της. Χάιδεψε την επιφάνεια του.

Ήταν ένα όμορφο, γυαλιστερό μαύρο «Εράρ» με ουρά, που το αγαπούσε πολύ. Τα δάχτυλα της ταξίδεψαν στα πλήκτρα του και μονομιάς όλη της η ένταση εξαφανίστηκε. Έπαιξε μερικά αρπέζ σε διάφορες ταχύτητες για να ζεστάνει τους μυς της. Ο βαθύς, πλούσιος ήχος του «Εράρ» την ηρέμησε.

Γιατί ήταν πραγματικά ταραγμένη: Ήθελε να ξαναδεί τον Βίκινγκ.

Η Κάτια είχε δίκιο.

Η Βαλεντίνα είχε μείνει κεραυνόπληκτη όταν τον είδε να μπαίνει στην αίθουσα, λίγο μετά τον τσάρο, ψηλός και στητός μέσα στο φράκο του. Δεν τον περίμενε. Ήταν πολύ ψηλότερος απ’ όλους μέσα στην αίθουσα, λεπτός και με φαρδείς ώμους και μ’ έναν αέρα κατακτητή. Πριν από δύο χρόνια, είχε έρθει ξανά στη συναυλία του «Ινστιτούτου Αικατερίνσκι», μαζί με την ακολουθία του τσάρου, και τα δεκαπεντάχρονα μάτια της θαμπώθηκαν από τα φλογισμένα μαλλιά του και την ενεργητικότητα του. Το ζωηρό πράσινο βλέμμα του είχε σαρώσει την αίθουσα μένα ύφος σαν να το διασκέδαζε που βρισκόταν εκεί πέρα, σε μια εκδήλωση που δεν ήταν να την παίρνει καθείς στα σοβαρά.

Όλη την ώρα που οι συμμαθήτριες της τραγουδούσαν και χόρευαν, εκείνη τον παρακολουθούσε και ήταν φανερό ότι εκείνος βαριόταν. Η Βαλεντίνα προσπαθούσε να διασταυρώσει το βλέμμα της με το δικό του, αλλά εκείνος είχε μάτια μόνο για την όμορφη γυναίκα που καθόταν δίπλα του, ντυμένη με πράσινα μετάξια και φορτωμένη σμαράγδια. Κι όταν ήρθε η ώρα της να παίξει, η παρουσία του την τάραξε και δεν έπαιξε καλά. Η Βαλεντίνα ήταν έξω φρενών με τον εαυτό της. Μα δεν είναι δυνατόν να είσαι ερωτευμένη με κάποιον που δεν του έχεις μιλήσει καν, που απλώς τον έχεις δει στην άλλη άκρη μιας αίθουσας. Δεν γίνονται αυτά τα πράγματα.

Τα δάχτυλα της έπαψαν να κάνουν ασκήσεις κι άρχισε να παίζει τη «Σονάτα σε ντο μείζονα» του Μότσαρτ, ένα κομμάτι που της άρεσε ιδιαίτερα. Ξαφνικά, όμως, σήκωσε απότομα τα χέρια της από τα πλήκτρα. Δεν ήθελε να παρασύρεται έτσι από τη μουσική. Δεν άρεσε της μητέρας της.

Έπρεπε να συμπεριφέρεται σαν καθωσπρέπει κοπέλα, κι όχι σαν μουζικάντης.

Σηκώθηκε απότομα κι ανέβηκε τρέχοντας στο δωμάτιο της.

«Καλημέρα, κύριε υπουργέ».

«Καλησπέρα, κύριε υπουργέ».

«Καληνύχτα, κύριε υπουργέ».

Τούτα τα λόγια δεν άρεσαν καθόλου στον Βίκτορα Αρκίν. Εκείνος ήθελε να λέει: «Καλημέρα, σύντροφε».

«Μάλιστα, αφέντη».

«Όχι, αφέντη».

Τούτα τα λόγια του γύριζαν τ’ άντερα.

Κάθε μέρα ο Αρκίν οδηγούσε το «Τουρικούμ» για να πάει τον υπουργό Ιβάνοφ στο υπουργείο Οικονομικών, και κάθε μέρα άκουγε πολλά και διάφορα. Ο υπουργός δεν κρατούσε το στόμα του κλειστό κι ο Αρκίν τον άκουγε να μιλάει με τους συνεργάτες του, όταν τους πήγαινε σε διάφορες συσκέψεις. Μια φορά, μάλιστα, ο υπουργός, έχοντας πιει πάρα πολλά κονιάκ, έκανε τη χαζομάρα ν’ αφήσει το χαρτοφύλακα του στο αυτοκίνητο. Ο Αρκίν διάβασε προσεκτικά το περιεχόμενο του και κράτησε σημειώσεις για μια περίπου ώρα, προτού επιστρέψει το χαρτοφύλακα στον υπουργό.

Το χειρότερο απ’ όλα ήταν τα βράδια που περίμενε στο κρύο σαν σκυλί έξω από διάφορα εστιατόρια, νάιτ κλαμπ, πορνεία. Έξω από το διαμέρισμα της ερωμένης του υπουργού, στο Ισμαηλόφσκι Προσπέκτ. Κάποιες μέρες, όμως, η μαντάμ Ιβάνοβα ζητούσε το αυτοκίνητο αντί για την άμαξα, και τότε ο Αρκίν χαμογελούσε.

Μια τέτοια μέρα ο Αρκίν στεκόταν και κοίταζε την Ελιζαβέτα Ιβάνοβα να κατεβαίνει τη σκάλα της εισόδου και συλλογιζόταν ότι τις γυναίκες της τάξης της μπορούσες να τις τυλίξεις με κουρέλια κι αυτές να εξακολουθούν να δείχνουν αυτό που είναι: Όμορφα, κομψά, αρωματισμένα παράσιτα.

Πλησίασε πατώντας προσεκτικά στα χαλίκια που είχαν σκεπαστεί από ένα λεπτό στρώμα χιονιού κι ας τα είχαν σκουπίσει πριν από μία μόλις ώρα. Εκείνος στεκόταν δίπλα στο αυτοκίνητο ντυμένος με την καφέ στολή του και το πηλήκιο με τη χρυσή ταινία, περιμένοντας τις οδηγίες της.

«Αρκίν, σήμερα θέλω να πας και τις δύο κόρες μου στο εστιατόριο "Γκορντίνο", στη Μόρσκαγια». Τα γαλάζια της μάτια τον κοίταζαν σαν να τον ζύγιζαν, ήθελε να δει αν μπορούσε να τον εμπιστευτεί.

Και τις δύο κόρες. Σπάνιο πράγμα αυτό. Η ανάπηρη δεν έβγαινε συχνά, κι ας είχε βγάλει ο Αρκίν το κάθισμα του συνοδηγού για να μπορεί να μπει το αναπηρικό καροτσάκι της. Φαίνεται πως της το είχε επιβάλει η μεγαλύτερη αδελφή της, η μελαχρινή, εκείνη που τον κοίταζε σαν να μην την ξεγελούσε η στολή του σοφέρ κι ο υποτακτικός τρόπος που κατέβαζε τα μάτια του ο Αρκίν.

Παραλίγο να του ξεφύγει και ν’ αποκριθεί πως σήμερα δεν ήταν ημέρα για να πάνε τα κορίτσια στην πόλη. Κράτησε τες ε5ώ, κόντεψε να της πει. Κατένευσε όμως ευγενικά κι άνοιξε την πόρτα του αυτοκινήτου.

Ο Αρκίν άκουγε την κάθε λέξη. Όπως πάντα. Αυτή ήταν η δουλειά του.

Το «Τουρικούμ» ήταν ένα υπέροχο θηρίο. Φερμένο από την Ελβετία, με σκούρα μπλε δερμάτινη ταπετσαρία και εντυπωσιακά μπρούντζινα στολίδια, που ο σοφέρ τα γυάλιζε καθημερινά. Τώρα, καθόταν στη θέση του κουκουλωμένος με το καφέ παλτό του - το κρύο δάγκωνε σαν τίγρη σήμερα. Οι κόρες ήταν κουκουλωμένες κι αυτές μένα βαρύ αρκουδοτόμαρο και στα κεφάλια τους φορούσαν γούνινες κουκούλες.

Οι διαδηλωτές θα κρυώνουν σήμερα. Αυτοί δεν έχουν αρκουδοτόμαρα ούτε γούνινες κουκούλες. Το μόνο που ζεσταίνει τις άδειες κοιλιές τους είναι η οργή.

Διέσχιζαν τους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης με τα ψηλά παστέλ κτίρια και τους κατοίκους της να περπατάνε βιαστικά για να μην παγώσουν. Στον Αρκίν άρεσε να βλέπει πολλά αμάξια κι αυτοκίνητα να διασταυρώνονται στους δρόμους. Όσο πιο πολλή κίνηση είχε, τόσο μεγαλύτερο θα ήταν το χάος που θ’ ακολουθούσε.

Με το αφτί τεντωμένο, άκουγε τις κοριτσίστικες κουβέντες τους. Ανοησίες. Ενθουσιασμένες φωνές καθώς πέρασαν μπροστά από το κατάστημα μόδας της μαντάμ Ντικλέ. Μουρμουριστοί έπαινοι έξω από του Ζιρκόφ, που οι βιτρίνες του ξεχείλιζαν από εξωτικές ανατολίτικες πορσελάνες κι εγγλέζικα ασημικά. Κοίταξε λοξά την Κάτια κι είδε πως παρακολουθούσε τον έξω κόσμο όπως εκείνος θα παρακολουθούσε ένα τσίρκο.

«Σήμερα», ανακοίνωσε η Βαλεντίνα, «θα κάνουμε ό,τι μας αρέσει».

«Ναι», αποκρίθηκε η Κάτια. «Ό,τι μας αρέσει».

Την τύλιγε μια αίσθηση ελευθερίας, αφού σπάνια ξέφευγε από την επίβλεψη της μητέρας της και της αδελφής Σόνιας.

Ο Αρκίν πάτησε απότομα φρένο. Μια σειρά αστυνομικών με σκούρες στολές και απειλητικό ύφος έκλειναν το δρόμο. Το αυτοκίνητο σταμάτησε, αλλά η άμαξα που προπορευόταν γλίστρησε άσχημα, καθώς το άλογο που την έσερνε ταράχτηκε από ένα θόρυβο σαν μακρινό μπουμπουνητό που ερχόταν από μπροστά και πλησίαζε.

Η κίνηση στη Μόρσκαγια σταμάτησε και οι πεζοί γύριζαν προς τα πίσω κοιτάζοντας νευρικά πάνω απ’ τους ώμους τους. Οι οδηγοί είχαν αρχίσει να εκνευρίζονται, καβγάδες ξεσπούσαν.

«Τι συμβαίνει, Αρκίν;» ρώτησε η Βαλεντίνα. Έσκυψε μπροστά, προσπαθώντας να κοιτάξει πάνω από τον ώμο του. «Τι προκαλεί αυτή την καθυστέρηση;»

«Οι απεργοί κάνουν διαδήλωση στη Μόρσκαγια», αποκρίθηκε εκείνος προσπαθώντας να μην την τρομάξει.

«Οι απεργοί; Αυτοί που δημιουργούν τόσα προβλήματα στα εργοστάσια; Διάβασα σχετικά στις εφημερίδες».

Εκείνος δεν το σχολίασε.

«Ο πρωθυπουργός Στολίπιν τους κατηγόρησε ότι προσπαθούν να καταστρέψουν την οικονομία της Ρωσίας», συνέχισε η Βαλεντίνα. «Έχουν καταφέρει να κλείσουν τα ορυχεία μας και να σταματήσουν τους σιδηροδρόμους μας».

Κανένα σχόλιο.

«Δεν μπορώ να τους δω», γκρίνιαξε η Κάτια. «Είναι μπροστά μας οι αστυνομικοί».

«Να, κοίτα, φαίνονται οι κορφές από τα πλακάτ τους», της έδειξε η Βαλεντίνα. Ο Αρκίν διέκρινε ανησυχία στη φωνή της.

Περιμένετε λίγο και θα δείτε περισσότερα απ’ όσα θα θέλατε.

Οι πλάτες των αστυνομικών σχημάτιζαν ένα συμπαγές τείχος από τη μια άκρη του δρόμου ως την άλλη.

«Λες να γίνουν φασαρίες;» Η Βαλεντίνα είχε γείρει τόσο πολύ μπροστά, που ο Αρκίν ένιωθε τη ζεστή της ανάσα στο σβέρκο του. Τη φανταζόταν να ανατριχιάζει νευρικά.

«Αρκίν, γιατί κάνουν απεργία αυτοί οι άνθρωποι;»

Λεν το ξέρει; Πώς είναι δυνατό να μην το ξέρει; «Ζητάνε δίκαιους μισθούς, δεσποινίς Βαλεντίνα. Να, η Αστυνομία προχωράει καταπάνω τους».

Οι αστυνομικοί προχωρούσαν αργά, αμείλικτα. Στα χέρια τους κρατούσαν μακριά κλομπ. Ή μήπως ήταν όπλα; Οι ρυθμικές κραυγές των διαδηλωτών πλησίασαν κι άλλο, κι ο κίνδυνος έγινε χειροπιαστός. Οι διαβάτες άρχισαν να τρέχουν γλιστρώντας στον πάγο και στο χιόνι. Ο σφυγμός του Αρκίν δυνάμωσε.

«Αρκίν», ακούστηκε η φωνή της Βαλεντίνας. «Πάρε μας από δω. Κάνε ό,τι θέλεις, αλλά πάρε μας από δω».

«Δεν μπορώ. Έχουμε παγιδευτεί ανάμεσα στα οχήματα».

«Αρκίν!» τον πρόσταξε η Βαλεντίνα. «Σε παρακαλώ να φύγεις αμέσως από δω».

Ένα νεύρο πετάρισε στο σαγόνι του και τα γαντοφορεμένα χέρια του έσφιξαν το τιμόνι.

«Αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να κουνήσω το αυτοκίνητο», είπε ξερά κοιτάζοντας ίσια μπροστά. «Έχουμε κολλήσει».

«Αρκίν, άκουσε με. Έχω δει τι είναι σε θέση να κάνουν οι μπολσεβίκοι. Δεν θα καθίσω εδώ σαν πρόβατο επί σφαγή μαζί με την αδελφή μου, και να περιμένω να μας ξανακάνουν τα ίδια».

Ο Αρκίν διέκρινε το φόβο στη φωνή της. Γύρισε και την κοίταξε κατάματα. Τον κοίταξε κι αυτή, κι ύστερα ο Αρκίν κατέβασε το βλέμμα.

«Καταλαβαίνω, δεσποινίς Βαλεντίνα».

«Κάνε κάτι, σε παρακαλώ».

«Δεν υπάρχει λόγος να τους φοβάστε αυτούς», είπε ψέματα ο Αρκίν. «Το μόνο που θέλουν οι διαδηλωτές είναι καλύτερες αμοιβές και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Κανείς δεν πρόκειται να βλάψει ούτε εσάς ούτε τη δεσποινίδα Κάτια».

Εκείνη άπλωσε τα χέρια της λες κι ήθελε να τον αρπάξει και να τον ταρακουνήσει.

«Βγάλε έξω το αναπηρικό καροτσάκι», τον πρόσταξε.

«Θα την πάω σπρώχνοντας εγώ».

«Δεν είναι ανάγκη».

Ο Αρκίν έστριψε απότομα το τιμόνι όλο δεξιά. Ακούμπησε με τον προφυλακτήρα του «Τουρικούμ» την άμαξα που βρισκόταν μπροστά τους και την έσπρωξε στο πλάι.

Ένα άλογο χλιμίντρισε, αλλά οι τροχοί του βαρίου αυτοκινήτου ήταν τώρα ελεύθεροι κι ο Αρκίν μπόρεσε να το ανεβάσει στο πεζοδρόμιο, να στρίψει και να βρεθεί σ’ έναν κενό χώρο.

«Θα σας πάρω από δω», είπε.

4

«Ποια να διαλέξουμε;»

«Πάρε τη μαρέγκα, που την αγαπάς».

«Και το σοκολατένιο;»

«Αυτό όχι». Η Κάτια έβαλε τα γέλια. «Αυτό το θέλω εγώ». Κι έκανε με το πιρούνι της κύκλους πάνω από την πολυώροφη ασημένια φοντανιέρα που βρισκόταν στη μέση του τραπεζιού. «Θα διαλέξω πρώτη», ανάγγειλε.

Η Βαλεντίνα πάλευε να συμπεριφερθεί σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Ήθελε να διασκεδάσει η αδελφή της -γι αυτό την είχε φέρει εδώ πέρα- κι εκείνη πραγματικά το απολάμβανε. Μα το δικό της πιρούνι το ένιωθε να βαραίνει σαν μολύβι στο χέρι της.

Ο Αρκίν τα κατάφερε μια χαρά. Είχε κάνει το αυτοκίνητο να ορμήσει πάνω στα πεζοδρόμια, αδιαφορώντας για τις φωνές των πεζών που σκόρπιζαν δεξιά κι αριστερά.

Όπως το είχε υποσχεθεί, βρήκε μια οδό διαφυγής. Χωρίς να συζητήσουν καθόλου αυτά που είχαν συμβεί, βρήκαν ένα άλλο εστιατόριο, το «Λα Γκαβότ», κι η Βαλεντίνα διάλεξε ένα τραπέζι κοντά στον τοίχο του βάθους, δίπλα στις πόρτες της κουζίνας, όσο πιο μακριά γινόταν από τη βιτρίνα του καταστήματος.

Γύρω της όλα ήταν φυσιολογικά, οι σερβιτόρες κυκλοφορούσαν με τα μαύρα τους φορέματα, τις άσπρες δαντελένιες ποδιές και τα άσπρα σκουφάκια τους. Ευγενέστατες κι εξυπηρετικότατες. Δεν υπήρχε οργή εδώ πέρα, ούτε φωνές. Οι πελάτες ήταν χαμογελαστοί και κομψοί, τα φώτα ρόδινα, οι καφέδες κι οι σοκολάτες μοσχοβολούσαν. Κι όλοι συζητούσαν ευχάριστα και γελούσαν.

Η Βαλεντίνα, όμως, ήταν ταραγμένη. Την ενοχλούσε που κανένας άλλος δεν έδειχνε φοβισμένος, που κανενός δεν ήταν κομμένη η ανάσα. Αυτή ήταν χαζή ή οι άλλοι; «Βαλεντίνα».

«Ναι;»

«Είσαι καλά;» Η Κάτια την κοίταζε ερευνητικά.

«Ναι».

Η Κάτια άλλαξε επίτηδες θέμα.

«Ωραίο το καινούργιο αυτοκίνητο, δεν συμφωνείς;»

«Βέβαια».

«Κι ο Αρκίν φέρθηκε τέλεια».

«Είναι καλός οδηγός».

Η Βαλεντίνα κοίταξε έξω από τα μεγάλα καμαρωτά παράθυρα, τα ντυμένα με διάφανες κουρτίνες. Κάτι μέσα της τρεμούλιασε.

«Ακούς τίποτα;» ρώτησε. «Μου φάνηκε πως άκουσα.»

Η Κάτια της έπιασε το χέρι πάνω στο κολλαριστό τραπεζομάντιλο. Ντελικάτο το χέρι της μιας, μυώδες από τη συνεχή εξάσκηση στο πιάνο της άλλης.

«Δεν είναι κακό να φοβάσαι καμιά φορά», είπε η Κάτια, «ύστερα απόσα τράβηξες στο δάσος».

Η Βαλεντίνα κοίταξε ξανά προς τις κουρτίνες.

«Εσύ δεν φοβήθηκες σήμερα», είπε.

«Η δική μου ζωή είναι τόσο άδεια και πληκτική, που δεν έχω μάθει πότε πρέπει να φοβάμαι. Εσύ είσαι πιο λογική».

«Κάτια, λες να-»

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή μια βροχή από τούβλα έπεσε στις βιτρίνες και κομματάκια γυαλί πετάχτηκαν κι έσκισαν τα πουδραρισμένα πρόσωπα. Ένα τριγωνικό κομμάτι γυαλί, σαν μύτη βέλους, καρφώθηκε στο λαιμό μιας γυναίκας.

Όλοι άρχισαν να ουρλιάζουν.

Η Βαλεντίνα έτρεχε. Γλιστρούσε και παραπατούσε στο χιόνι, αλλά δεν σταματούσε να τρέχει. Οι ρόδες της αναπηρικής καρέκλας γλιστρούσαν κι αυτές και τσίριζαν.

«Μη, Βαλεντίνα!» Ένα παγωμένο χέρι άδραξε το δικό της. «Σταμάτα, σε παρακαλώ, σταμάτα!»

Η Κάτια την ικέτευε. Με μεγάλη προσπάθεια, η Βαλεντίνα ανάγκασε τα πόδια της να σταματήσουν, αλλά τα χέρια της έμειναν κολλημένα στις παγωμένες λαβές του καροτσιού. Στο μυαλό της αντηχούσε ακόμα το ουρλιαχτό της γυναίκας με το γυαλί καρφωμένο στο λαιμό της. Προσπάθησε να πάρει βαθιά ανάσα, κι ο παγωμένος αέρας της ξέσκισε τα πνευμόνια.

«Βαλεντίνα, θα πεθάνουμε απ’ το κρύο».

Αργά, πολύ αργά, το μυαλό της Βαλεντίνας άρχισε ξανά να λειτουργεί. Η Κάτια είχε στραφεί και το γυμνό χέρι της της τραβούσε το μανίκι. Τα γαλάζια της μάτια την κοίταζαν πανικόβλητα.

«Είσαι καλά, Κάτια;»

Η αδελφή της κούνησε το κεφάλι της.

Η Βαλεντίνα κοίταξε ένα γύρω και τα χασέ ανακαλύπτοντας ότι βρίσκονταν σένα στενό και βρομερό σοκάκι γεμάτο σκουπίδια. Τα παράθυρα των σπιτιών ήταν κλεισμένα με χαρτόνια και σανίδια. Οι τοίχοι ήταν σκασμένοι, τα χρώματα τους ξεφλούδιζαν. Ένας κουρελιάρης άντρας μ ένα ψωραλέο σκυλί στεκόταν και τις κοίταζε.

Αχ, Θεέ μου, τι είχε κάνει; Με το που έπεσαν τα τούβλα στα τζάμια, η μοναδική της σκέψη ήταν να πάρει την Κάτια από κει πέρα. Να την πάει έξω. Μακριά. Σε ασφάλεια.

Άρπαξε το αναπηρικό καροτσάκι, πέρασε την πόρτα της κουζίνας, κι από κει βρέθηκε σε μια αυλή γεμάτη κασόνια και τενεκέδες. Κι άρχισε να τρέχει. Να πάει μακριά. Σε ασφάλεια. Όρμησε σε δρόμους που δεν είχε ξαναδεί, το ένστικτο της της έλεγε πως πιο ασφαλής θα ήταν ανάμεσα στους άθλιους και τους ξεχασμένους ίτης ζωής, παρά ανάμεσα στο δικό της κόσμο, όπου οι βόμβες και τα τούβλα είχαν αντικαταστήσει τα λόγια.

Τα μάγουλα της Κάτιας είχαν ασπρίσει. Ξεπάγιαζε. Ο βόρειος άνεμος κατέβαινε μανιασμένος από τον κόλπο της Φινλανδίας κι αυτές ούτε παλτό φορούσαν ούτε γάντια, ούτε καν ένα μαντίλι. Τα είχαν παρατήσει όλα στο «Λα Γκαβότ». Η Βαλεντίνα ζεσταινόταν, έτσι που έτρεχε - αλλά την Κάτια τη σκότωνε. Ξανά. Το αίμα πάγωνε στις φλέβες της. Τράβηξε προς την πιο κοντινή πόρτα. Ήταν σπασμένη στη μέση και μπαλωμένη με σανίδια, αλλά η Βαλεντίνα δεν δίστασε. Τη χτύπησε δυνατά. Ύστερα από μια μακριά αναμονή, άνοιξε ένα παιδάκι που της έφτανε ως τη μέση.

«Μπορούμε να μπούμε; Σε παρακαλώ, κρυώνουμε».

Το αγόρι δεν αντέδρασε. Το πρόσωπο του ήταν γεμάτο κακάδια κι έξυνε με το δάχτυλο του ένα σπυρί στο σαγόνι του.

«Κρυώνουμε», είπε ξανά η Βαλεντίνα. «Η μητέρα σου είναι μέσα;»

Ο μικρός έκανε ένα βήμα πίσω, μα αντί ν’ ανοίξει κι άλλο την πόρτα την έκλεισε. Η Βαλεντίνα ξαναχτύπησε. Τόσο δυνατά, που η χαραματιά μεγάλωσε.

«Άνοιξε την πόρτα!» φώναξε. «Άνοιξε!»

Η πόρτα άνοιξε λιγάκι κι ένα γαλανό μάτι κοίταξε έξω.

«Τι θέλετε;» ρώτησε μια κοριτσίστικη φωνή.

«Η αδελφή μου κοντεύει να πεθάνει απ’ το κρύο. Σε παρακαλώ, άφησε μας να μπούμε».

Αυτή τη φορά συνόδεψε τα λόγια της μένα δυνατό σπρώξιμο που αιφνιδίασε το κορίτσι και το πέταξε πίσω.

Προτού προλάβει να συνέρθει, η Βαλεντίνα είχε μπει μαζί με το αναπηρικό καροτσάκι σένα μισοσκότεινο χολ κι είχε κλείσει πίσω της την πόρτα. Το κτίριο βρομοκοπούσε κι η σκάλα του ήταν γεμάτη ποντικοκούραδα.

«Ευχαριστώ», είπε η Βαλεντίνα.

Μπροστά της βρίσκονταν τρία χαμίνια: δυο ολόιδια αγόρια κι ένα κορίτσι με βρόμικα ξανθά μαλλιά. Τα δίδυμα ήταν νευρικά, ντυμένα με κουρελιασμένα ρούχα. Τα παντελόνια τους δεν έφταναν στους αστραγάλους τους. Το κορίτσι ήταν πιο μικρό και κοίταζε το αναπηρικό καροτσάκι με μάτια γουρλωμένα από περιέργεια.

«Η μητέρα σας είναι εδώ;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

Το κορίτσι έδειξε μια πόρτα χωρίς να πάρει το βλέμμα απ’ το καροτσάκι.

«Ποδήλατο είναι αυτό;» ψιθύρισε.

Ένα από τα αγόρια της έδωσε μια δυνατή καρπαζιά.

«Χαζή είσαι, Λιούμπα; Είναι για ανάπηρους».

Η Βαλεντίνα άνοιξε την πόρτα που της είχε δείξει το κορίτσι κι έσπρωξε το καροτσάκι μέσα σένα μικρό δωμάτιο που ήταν ελάχιστα πιο ζεστό απ’ ό,τι απέξω. Ένα λεκιασμένο σεντόνι ήταν κρεμασμένο μπροστά στο μοναδικό παράθυρο κάνοντας γκρίζο το φως που το διαπερνούσε. Το δωμάτιο μύριζε υγρασία και άπλυτα κορμιά.

«Συγγνώμη που ενοχλώ».

Μια γυναίκα καθισμένη στην άκρη ενός στενού κρεβατιού θήλαζε ένα βρέφος. Τα ρούχα της ήταν κουρελιασμένα, το κορμί της κοκαλιάρικο σαν γριάς, αλλά τα μάτια της ήταν ακόμα φωτεινά, νεανικά. Φορούσε γάντια με κομμένα δάχτυλα κι ένα καφέ μαντίλι στο κεφάλι. Κουμπώθηκε βιαστικά.

«Τι θέλετε;» ακούστηκε κουρασμένη η φωνή της.

«Η αδελφή μου κι εγώ χρειαζόμαστε βοήθεια». Ωστόσο, ήταν ολοφάνερο πως τούτη η γυναίκα δεν είχε τίποτα να τους δώσει. «Η αδελφή μου έχει παγώσει. Χρειάζεται ζεστασιά. Λίγο ζεστό φαγητό».

«Και τα παιδιά μου χρειάζονται ζεστό φαγητό», αποκρίθηκε ξερά η γυναίκα, «μα δεν έχουν».

Η Βαλεντίνα ένιωσε αόριστα ένοχη, κι ας μην ήταν δικό της φταίξιμο που οι κοιλιές των παιδιών ήταν άδειες.

Έπιασε τα παγωμένα χέρια της Κάτιας και τα τρίψε δυνατά. Η γυναίκα ακούμπησε το μωρό στο κρεβάτι και πήγε σε μια μικρή μαύρη σόμπα που βρισκόταν στη γωνία.

Άνοιξε το πορτάκι της και μια μικροσκοπική φλόγα χοροπήδησε ελάχιστα. Πώς να μην κάνει τόσο κρύο εδώ μέσα; Η γυναίκα έπιασε με τη μασιά μια βαριά πέτρα από το εσωτερικό της σόμπας, την τύλιξε σε μια μαυρισμένη πετσέτα και την ακούμπησε στα γόνατα της Κάτιας. Εκείνη έχωσε μονομιάς τα χέρια της μέσα στην πετσέτα.

«Δεν μπορείς να ρίξεις κι άλλα ξύλα στη φωτιά;» είπε η Βαλεντίνα.

«Όχι».

«Έχω χρήματα».

Τα τρία παιδιά ήρθαν πιο κοντά. Το κορίτσι άπλωσε τη χούφτα του.

«Μπορούμε ν’ αγοράσουμε ξύλα».

Η Βαλεντίνα ήταν αναγκασμένη να τους εμπιστευτεί.

Έβγαλε δέκα λευκά χαρτονομίσματα των δέκα ρουβλιών από το πορτοφόλι που είχε στην τσέπη της. Ήταν βέβαια πάρα πολλά για καυσόξυλα.

«Να φέρεις και λίγα τρόφιμα», είπε. «Γρήγορα!»

Μονομιάς εξαφανίστηκαν και τα τρία παιδιά.

«Έλα, πάρε». Η γυναίκα της έτεινε την κουβέρτα που σκέπαζε το κρεβάτι. Η Βαλεντίνα την κοίταξε. Θα ήταν γεμάτη ψείρες.

«Σπασίμπα. Ευχαριστώ». Την πήρε και την τύλιξε γύρω απ’ το κορμί της αδελφής της. Η γυναίκα την παρακολουθούσε άγρυπνα, και για πρώτη φορά η Βαλεντίνα αναρωτήθηκε πόσο κόστιζε αυτό το αναπηρικό καροτσάκι. Όσα έβγαζε η οικογένεια τούτης της γυναίκας σένα μήνα; Σ ένα χρόνο; Δεν είχε ιδέα. Τούτο το ελεεινό μέρος ήταν πιο μικρό απ’ την κρεβατοκάμαρα της και σε άθλια κατάσταση.

Ένα κομμάτι του ταβανιού κρεμόταν σπασμένο κι ο ένας τοίχος ήταν γεμάτος μαύρη μούχλα. Η υγρασία την περόνιαζε.

«Σ’ ευχαριστώ που μας βοηθάς», είπε με αληθινή ευγνωμοσύνη. «Οι απεργοί επιτέθηκαν στο εστιατόριο που τρώγαμε. Η αδελφή μου κι εγώ το σκάσαμε, αλλά χωρίς τα παλτά μας».

Η γυναίκα έδειξε με το κεφάλι την Κάτια.

«Άρρωστη είναι;»

«Έπαθε ένα ατύχημα».

Το μωρό άρχισε να κλαψουρίζει κι η γυναίκα είπε: «Σήκωσέ τη».

Η Βαλεντίνα κοίταξε την μπαλίτσα πάνω στο κρεβάτι που έκλαιγε και κουνιόταν.

«Σήκωσέ τη». Η φωνή της γυναίκας ήταν πιο κοφτή αυτή τη φορά.

«Τι;»

«Θέλεις τη βοήθεια μου. Σ’ αντάλλαγμα θέλω κι εγώ τη δική σου. Θέλω μια στιγμή γαλήνης για το παιδί μου». Χαμογέλασε κι έδειξε πιο νέα. «Μην ανησυχείς, δεν θα κλέψω το καροτσάκι της αδελφής σου».

Η Βαλεντίνα ένιωσε τα μαγουλά της να κοκκινίζουν καθώς έσκυβε να σηκώσει το μωρό. Και την Κάτια την έπαιρνε στην αγκαλιά της όταν ήταν μωρό, μα εκείνη δεν μύριζε έτσι άσχημα. Τούτο το μωρό δεν είχε καθόλου σχεδόν μαλλιά και τα πόδια του ήταν σαν ξυλαράκια.

«Βαλεντίνα», ακούστηκε ξέπνοη η φωνή της Κάτιας, «δώσμου τη να την κρατήσω».

Η Βαλεντίνα πλησίασε με το μωρό το καροτσάκι, αλλά δεν το έδωσε στην αδελφή της.

«Είναι βρόμικο», μουρμούρισε. «Δεν θα ήθελες να.»

Τα μάτια της Κάτιας όμως είχαν γεμίσει αποθυμιά. Έτσι η Βαλεντίνα ακούμπησε το μωρό στην ποδιά της αδελφής της και της ήρθε αναγούλα όταν εκείνη έσκυψε και φίλησε το κοκαλιάρικο κεφάλι του. Ένα χαμόγελο απλώθηκε στο πρόσωπο της Κάτιας. Γύριζε από κάπου πολύ μακριά.

Η μυρωδιά των πιροσκί με κιμά τ’ άλλαξε όλα. Τα τρία παιδιά λες και φούσκωσαν πριν καν πάρουν από ένα. Κάθισαν στο πάτωμα μπροστά στα ξύλα που έκαιγαν με δυνατή φλόγα στη σόμπα και κοίταζαν τη φωτιά μαγεμένα, όπως θα κάνε η Βαλεντίνα σε μια παράσταση μπαλέτου.

«Δεν θα έπρεπε να πλύνουν τα χέρια τους;» ρώτησε η Βαλεντίνα καθώς ακουμπούσε από ένα πιροσκί στις βρόμικες παλάμες τους που ήταν πιο μαύρες κι από το πάτωμα.

«Η αντλία του νερού έχει παγώσει», αποκρίθηκε ανασηκώνοντας τους ώμους η γυναίκα κι έκοψε μια μεγάλη μπουκιά ψωμί αλειμμένο με γλυκό σταφύλι. Όσο μασούσε, "Η Βαλεντίνα είδε τα χαρακτηριστικά της να λιώνουν από ευχαρίστηση και το πρόσωπο της να φαντάζει εκπληκτικά νέο.

«Πώς σε λένε;»

«Βάρενκα Σιντόροβα».

«Εμένα με λένε Βαλεντίνα και την αδελφή μου Κάτια».

Η Κάτια έπινε τσάι με μέλι από ένα τενεκεδένιο κύπελλο και τα μαγουλά της είχαν αποκτήσει ξανά χρώμα.

Το μωρό ήταν ξαπλωμένο σαν γατάκι στα γόνατα της, χαλαρό και ζεσταμένο.

«Βάρενκα, τι δουλειά κάνει ο άντρας σου;»

Η γυναίκα την κοίταξε επιφυλακτικά.

«Δουλεύει σ’ ένα εργοστάσιο».

«Είναι μπολσεβίκος;»

Είδε τη γυναίκα να σφίγγεται.

«Τι ξέρεις εσύ για τους μπολσεβίκους;»

«Ήταν στην πορεία σήμερα;»

Η Βάρενκα έβαλε τα γέλια. Τα παιδιά γύρισαν και την κοίταξαν έκπληκτα, σαν να μην είχαν συνηθίσει ν’ ακούνε αυτόν τον ήχο. Εκείνη όμως γελούσε ασταμάτητα. Οι φλέβες στο λαιμό της πετάχτηκαν, δάκρυα κυλούσαν στα μαγουλά της, κι εκείνη γελούσε ανεξέλεγκτα. Ξαφνικά έπεσε στα γόνατα και το γέλιο σταμάτησε τόσο απότομα όσο είχε αρχίσει. Τράβηξε απ’ το κεφάλι το μαντίλι της κι αποκάλυψε μια τούφα καστανά μαλλιά. Η Βαλεντίνα την κοίταζε με γουρλωμένα μάτια κι η Κάτια άφησε μια φωνούλα φρίκης. Η μια πλευρά του κεφαλιού της γυναίκας ήταν άτριχη και μια φαρδιά λευκή ουλή, που γυάλιζε σαν να ήταν υγρή, ανέβαινε από τον κρόταφο της μέχρι το πίσω μέρος του κρανίου της. Το βλέμμα της καρφώθηκε στις δυο αδελφές γεμάτο οίκτο και μίσος ανάκατα.

«Πριν από πέντε χρόνια, μπροστά στις πύλες των Χειμερινών Ανακτόρων», είπε με σκληρή φωνή, «οι στρατιώτες σας μου ρίχτηκαν με τις σπάθες τους καθώς πηγαίναμε να μιλήσουμε στον τσάρο. Δεν είχαμε κακό σκοπό, αλλά μας λιάνισαν. Χάρη σόσους πέθαναν τότε είστε ζωντανοί σήμερα εσύ και η τάξη σου. Σας αξίζει όμως να ζείτε;»

Η Βαλεντίνα πήρε το μωρό απτα γόνατα της Κάτιας και το ακούμπησε στο κρεβάτι.

«Νομίζω πως είναι ώρα να φεύγουμε».

Πεσμένη πάντα στα γόνατα, η γυναίκα τίναξε άγρια το χέρι της κι έδειξε τη Βαλεντίνα.

«Σου ορκίζομαι πως κάποια μέρα, βύντομα, θα έρθουμε να σας βρούμε εσένα και τους όμοιους σου και τούτη τη φορά δεν θα επιζήσετε. Τεμπέληδες πλούσιοι! Παράσιτα!»

Έφτυσε στο πάτωμα. «Οι εργάτες θα απαιτήσουν δικαιοσύνη».

Η Βαλεντίνα έβγαλε το πορτοφόλι της και το άδειασε στο τραπέζι. Ρούβλια σκόρπισαν εδώ κι εκεί, και τα παιδιά όρμησαν σαν ποντίκια να τα μαζέψουν.

«Πάρε αυτά επειδή με βοήθησες σήμερα. Σου είμαι ευγνώμων». Πλησίασε τη γονατισμένη γυναίκα κι άγγιξε τη γυαλιστερή ουλή της. Ήταν άχρωμη, απαλή και γλιστερή, και σαν κάτι να ζούσε από κάτω της. «Λυπάμαι πολύ, Βάρενκα».

«Δεν χρειάζομαι τον οίκτο σου».

«Βαλεντίνα», μίλησε η Κάτια. «Θέλει να φύγουμε».

«Σωστά. Πριν γυρίσει ο άντρας μου». Η Βάρενκα κοίταξε μ’ αψηφισιά τη Βαλεντίνα. «Ο μπολσεβίκος μου».

Ένα δυνατό χτύπημα στην εξώπορτα τους έκανε όλους να τιναχτούν. Προτού προλάβουν ν’ αντιδράσουν ακούστηκαν άλλα δυο δυνατά χτυπήματα σαν σφυριές και ξύλα να σπάνε. Η γυναίκα άρπαξε το μωρό και το σφίξε πάνω της τόσο δυνατά, που το κάνε να κλάψει. Η καρδιά της Βαλεντίνας χτυπούσε σαν τρελή.

«Κάτια, περίμενε με».

«Όχι, Βαλεντίνα, μη.»

Τα χτυπήματα άρχισαν ξανά. Χωρίς να διστάσει η Βαλεντίνα άνοιξε την πόρτα του δωματίου, βγήκε στο χολ και ξεκλείδωσε τη σαραβαλιασμένη εξώπορτα. Μια τεράστια μορφή έκλεινε το άνοιγμα.

«Τι στο διάβολο κάνεις μέσα σαυτό το βόθρο, Βαλεντίνα Ιβάνοβα;»

Ήταν ο Λιεβ Ποπκόφ.

Ο Αρκίν ήταν μηχανικός αυτοκινήτων,, αλλά ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του κάτι σαν γιατρό μηχανών. Πρόσεχε πολύ τα χέρια του και διάβαζε συνέχεια για να ενημερώνεται για τις τελευταίες ανακαλύψεις και να διευρύνει τις γνώσεις του. Δόξα τω Θεώ, ήξερε να διαβάζει. Όχι δηλαδή πως είχε καμιά σχέση μαυτό ο Θεός. Οι περισσότεροι χωριάτες δεν ήξεραν να διαβάζουν και να γράφουν, αλλά η μητέρα του αποτελούσε εξαίρεση - του κοπανούσε τα δάχτυλα με τις βελόνες του πλεξίματος για να τον κάνει να προσέχει όταν του έκανε μάθημα.

«Βίκτορ», του έλεγε όταν εκείνος ακουμπισμένος στα γόνατα της προσπαθούσε να βάλει σε μια σειρά αμέτρητα γράμματα και να φτιάξει λέξεις μαυτά, «όποιος ξέρει να διαβάζει μπορεί να κυβερνήσει τον κόσμο».

«Μα εγώ δεν θέλω να κυβερνήσω τον κόσμο».

«Τώρα, όχι. Κάποια μέρα όμως θα το θελήσεις. Και τότε θα με ευχαριστείς».

Ο Αρκίν χαμογελούσε καθώς τα θυμόταν όλα τούτα. «Σπασιμπα», μουρμούρισε. «Σ’ ευχαριστώ». Η μητέρα του είχε δίκιο. Είκοσι τριών χρόνων, τώρα, ο Αρκίν ήθελε να κυβερνήσει τον κόσμο.

«Αρκίν».

Σήκωσε το κεφάλι. Ήταν γονατισμένος στο τσιμεντένιο πάτωμα του γκαράζ και καθάριζε τα λάδια και τις κοπριές από τις ακτίνες των τροχών του «Τουρικούμ». Το πανί που χρησιμοποιούσε έσταζε και γέμιζε λεκέδες τις μπότες του.

«Τι συμβαίνει, Ποπκόφ;»

Ο Κοζάκος είχε μπει αθόρυβα στο γκαράζ. Παρά τον όγκο του κινιόταν αθόρυβα σαν το λύκο μες στο δάσος.

«Τι είναι;» τον ρώτησε ξανά ο Αρκίν.

«Η κυρά θέλει να σου μιλήσει».

«Για τα σημερινά;»

«Πού να ξέρω;»

Η ζωή σένα αγρόκτημα, χαμένο στα βάθη της στέπας, σε μαθαίνει να είσαι υπομονετικός. Εκεί πέρα η ζωή δεν είναι ποτέ βιαστική, ο ρυθμός της είναι αργός, κι ο Αρκίν είχε μάθει να περιμένει. Είχε φύγει από το χωριό του πριν από έξι χρόνια, αποφασισμένος να ζήσει και να εργαστεί στην Πετρούπολη. Εδώ ένιωθε πως χτυπούσε η καρδιά της Ρωσίας. Εδώ οι ιδέες μεγάλων αντρών, όπως ο Καρλ Μαρξ και ο Λένιν, θέριευαν κι άπλωναν με τρόπο υπόγειο, σαν τις ρίζες ενός δέντρου. Ο Αρκίν ήταν πεπεισμένος ότι σε τούτη την πόλη βρισκόταν το μέλλον της Ρωσίας. Χωρίς να βιάζεται, τελείωσε το καθάρισμα του τροχού, ξέπλυνε το πανί του και το κρέμασε σένα γάντζο να στεγνώσει. Στράφηκε ύστερα προς την πόρτα, κι όπως το περίμενε, ο Ποπκόφ βρισκόταν ακόμα εκεί. Τούτος ο γίγαντας είχε δικές του απόψεις για πάρα πολλά πράγματα, κι αυτό ήταν κάτι που δεν άρεσε στον Αρκίν.

«Τι στο διάβολο έκανες ταπόγευμα;» τον ρώτησε ο Ποπκόφ.

Ο Αρκίν έβγαλε τη μακριά καφέ ποδιά του και την κρέμασε σ’ έναν άλλο γάντζο.

«Τις προστάτεψα», αποκρίθηκε.

«Τις προστάτεψες αφήνοντας τες να το βάλουν στα πόδια;»

«Δεν είναι παιδιά, Ποπκόφ. Αποφασίζουν μόνες τους τι θα κάνουν».

«Τούτη η πόλη είναι επικίνδυνη».

«Επικίνδυνη γιαυτές ή για τους εργάτες που πεθαίνουν κάθε μέρα στα εργοστάσια;»

«Είσαι βλάκας», γρύλισε ο Ποπκόφ.

«Όχι», αποκρίθηκε υπομονετικά ο Αρκίν. «Τη δουλειά μου κάνω».

Ο Αρκίν δεν είχε ξαναπατήσει στο μεγάλο σπίτι -πέρα από την κουζίνα του υπηρετικού προσωπικού- και τώρα κοιτούσε γύρω του με το στόμα ανοιχτό. Μα γιατί να θέλει κάποιος τόσο πολλά πράγματα; Πίνακες πιο ψηλοί απ’ το μπόι του στους τοίχους. Ρουμπίνια να κρέμονται σαν σταλαγματιές αίμα από την κορνίζα ενός καθρέφτη και χρυσές λουρίδες να στολίζουν τις βάσεις αγαλμάτων. Ένας υπηρέτης τον οδήγησε σένα μικρό σαλόνι. Ήταν το πιο γυναικείο δωμάτιο που είχε δει ποτέ του ο Αρκίν, όλο στο χρώμα της λεβάντας και του κρεμ, κι ένα σωρό λουλούδια να αρωματίζουν την ατμόσφαιρα μεξωτικές μυρωδιές.

Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα καθόταν στητή σε μια κομψή πολυθρόνα, κρατώντας ένα ποτήρι ζεστό νερό. Το λιλά φόρεμα της την έκανε να φαντάζει σαν ένα ακόμα λουλούδι. Ο Αρκίν υποκλίθηκε και περίμενε να του απευθύνει το λόγο.

Εκείνη άφησε να περάσει ένα ολόκληρο λεπτό.

«Αρκίν», είπε τελικά, «περιμένω εξηγήσεις».

«Μάλιστα, μαντάμ. Θα πήγαινα με το αυτοκίνητο τις δεσποινίδες για τσάι στου "Γκορντίνο", αλλά δεν μπορέσαμε να φτάσουμε εκεί επειδή ένα πλήθος έκανε διαδήλωση στη Μόρσκαγια».

«Συνέχισε».

«Ακινητοποιηθήκαμε ανάμεσα σε άλλα οχήματα, αλλά κατάφερα να κάνω μανούβρες και να πάω τις δεσποινίδες σε ένα άλλο κατάστημα που επέλεξαν».

«Έπρεπε να τις είχες φέρει πίσω στο σπίτι. Οι δρόμοι ήταν επικίνδυνοι».

«Τους το πρότεινα, μαντάμ, αλλά και οι δυο τους δεν ήθελαν να γυρίσουν σπίτι».

«Δεν με εκπλήσσει καθόλου αυτό», της ξέφυγε της Ελιζαβέτας. «Εκείνο που δεν καταλαβαίνω είναι που βρισκόσουν εσύ όταν έφυγαν από το τεϊοποτείο. Όταν είσαι σοφέρ αυτής της οικογένειας, Αρκίν, έχεις ορισμένες ευθύνες.

Νομίζω πως αυτό στο εξήγησαν όταν.» Σταμάτησε, σήκωσε το ποτήρι στα χείλη της και το ξανακατέβασε. «Έχουν μεγάλη ισχυρογνωμοσύνη», μουρμούρισε.

Ο Αρκίν χαμογέλασε αχνά.

«Ξέρετε καλά τις κόρες σας, μαντάμ».

«Αρκετά καλά».

«Λυπάμαι πολύ που οι διαδηλωτές με ανάγκασαν να παρκάρω το "Τουρικούμ" σε μια πάροδο. Όταν επέστρεψα στο τεϊοποτείο, είχε ξεσπάσει πανικός και οι δεσποινίδες είχαν φύγει».

«Έψαξες να τις βρεις;»

«Φυσικά, μαντάμ».

Έψαξε τάχα; Φώναξε τα ονόματα τους; Έτρεξε σαν παλαβός από δρόμο σε δρόμο κι από μαγαζί σε μαγαζί; Άρπαξε κανέναν απτα πέτα για να τον ρωτήσει αν είχε δει κανένα αναπηρικό καροτσάκι; Ναι, τα έκανε όλα αυτά, μέχρι που τον πόνεσαν τα πνευμόνια του από το τρέξιμο. Μα όσο κι αν έψαξε βρίζοντας τις κοπέλες, δεν τις βρήκε πουθενά.

Η Ελιζαβέτα κούνησε το κεφάλι.

«Ασφαλώς κι έψαξες. Καταλαβαίνω πως είσαι ένας νέος στον οποίο μπορεί κανείς να βασιστεί».

«Μαντάμ, λυπάμαι πολύ που σας προκάλεσα τόση ανησυχία. Ζητώ συγγνώμη».

«Και πώς τις βρήκες τελικά;»

«Επέστρεψα εδώ και μάζεψα μια ομάδα άντρες για να κάνουμε πιο συστηματική έρευνα».

Η Ελιζαβέτα τον κοίταξε σιωπηλή, αναγκάζοντας τον να πει κι άλλα. «Ο Λιεβ Ποπκόφ τις βρήκε», είπε απρόθυμα ο Αρκίν.

«Εντόπισε στο χιόνι τα ίχνη από τις ρόδες του αναπηρικού καροτσιού».

Ο Κοζάκος είχε ξαμοληθεί σαν κυνηγόσκυλο. Με το πρόσωπο να τρίβεται σχεδόν στα πεζοδρόμια, είχε εντοπίσει τα ίχνη από τις λαστιχένιες ρόδες - κι ας είχαν τσαλαπατηθεί.

Η Ελιζαβέτα δεν συνέχισε τη συζήτηση. Ήπιε το νερό της με αργές γουλιές και το λαρύγγι της ανεβοκατέβηκε πάνω από το μαργαριταρένιο κολιέ της.

«Η Κάτια δεν είναι καλά», είπε ύστερα από μακριά σιωπή.

«Λυπάμαι πολύ».

«Δεν είναι δικό σου το φταίξιμο».

Τον εξέπληξε το δίκαιο φέρσιμο της. Οι περισσότεροι εργοδότες φορτώνουν τα πάντα στους υπηρέτες τους. Περίμενε, αλλά η Ελιζαβέτα δεν ξαναμίλησε.

«Θέλετε να μιλήσετε στον Ποπκόφ, να σας τα πει ο ίδιος;» τη ρώτησε ο Αρκίν.

Εκείνη σαν να ανατρίχιασε.

«Όχι, δεν θέλω», αποκρίθηκε.

Η ώρα ήταν τρεις το πρωί. Η Βαλεντίνα καθόταν στα σκοτεινά δυο ώρες τώρα. Όταν άκουσε τα βαριά βήματα της αδελφής Σόνιας να βγαίνουν από το δωμάτιο της Κάτιας, περίμενε μερικά λεπτά κι έπειτα βγήκε στο διάδρομο. Ξυπόλητη δεν έκανε καθόλου θόρυβο - κι εξίσου αθόρυβα γύρισε το πόμολο της πόρτας. Στο τζάκι έκαιγε η φωτιά και το βαρύ πάπλωμα είχε τραβηχτεί στο πλάι του κρεβατιού. Το κορμάκι της αδελφής της ήταν σκεπασμένο μένα λεπτό σεντόνι μονάχα, και το κεφάλι της χτυπιόταν πέρα δώθε στο μαξιλάρι.

«Κάτια.» ψιθύρισε η Βαλεντίνα.

Αμέσως το ξανθό κεφάλι σηκώθηκε απ’ το μαξιλάρι.

«Βαλεντίνα;»

«Πώς είσαι;»

«Πλήττω».

Η Βαλεντίνα γονάτισε δίπλα στο κρεβάτι.

«Ξέρεις από τι έπαθες τον πυρετό, ε;»

«Από τι;»

«Από το φιλί που έδωσες σ’ εκείνο το βρομερό μωρό».

«Χαλάλι του», αποκρίθηκε χαμογελώντας η Κάτια.

«Δεν είπες τίποτα στη μαμά ή στη νοσοκόμα, ε;»

«Όχι βέβαια. Δεν είμαι χαζή».

«Πες πως ήταν μια περιπέτεια που όμως δεν θα την επαναλάβουμε. Κι εγώ το παράκανα. Συγγνώμη».

«Μην το λες αυτό. Μη λες πως δεν θα με ξαναπάς σε περιπέτειες».

«Κάτια, αν θες στ’ αλήθεια περιπέτειες, πρέπει να γίνεις καλά. Τότε θα σου ετοιμάσω πολλές περιπέτειες. Όχι τόσο επικίνδυνες, βέβαια».

«Η περιπέτεια δεν είναι περιπέτεια όταν δεν είναι επικίνδυνη. Αυτά που ζήσαμε δεν θα τ’ άλλαζα με τίποτα στον κόσμο». Τράβηξε τα υγρά μαλλιά της από τα μάτια της.

«Πες μου πώς ήταν η ουλή της γυναίκας όταν την άγγιξες».

«Σαν ζεστό γυαλί. Σκληρή και γλιστερή».

«Τη λυπήθηκα».

«Εγώ, πάλι, όχι».

«Δεν σε πιστεύω».

«Αλήθεια σου λέω. Τους μισώ όλους αυτούς. Όλους, είτε αποκαλούνται μπολσεβίκοι, είτε μενσεβίκοι, είτε σοσιαλεπαναστάτες. Για μένα είναι όλοι ίδιοι. Τους μισώ γι’ αυτό που σου έκαναν». Έσκυψε και φίλησε το ζεστό μάγουλο της αδελφής της. Εκείνη της χάιδεψε τρυφερά τα μαύρα της μαλλιά.

«Σιγά σιγά το μίσος θα σβήσει», της είπε με σιγουριά.

«Το δικό σου έσβησε;»

«Ναι».

Η Βαλεντίνα δεν είπε στην αδελφή της ότι ήταν πια αργά. Ότι το μίσος είχε φτάσει μέχρι το μεδούλι των κοκάλων της και την έκαιγε.

Χτύπησε την πόρτα του γραφείου του πατέρα της. Καιρός ήταν να του ανακοινώσει την απόφαση της.

«Περάστε!»

Η Βαλεντίνα άνοιξε την πόρτα. Ο πατέρας της καθόταν πίσω από το μεγάλο, ντυμένο με δέρμα γραφείο του. Σήκωσε το κεφάλι του και την κοίταξε.

«Ζήτησες να με δεις;» Δεν έδειχνε ευχαριστημένος που τον διέκοπτε από τη δουλειά του.

«Μάλιστα».

Ο υπουργός σταύρωσε τα χέρια του στο στήθος. Στα δάχτυλα του έπαιζε νευρικά ένα σβηστό πούρο. Ήταν ακόμα ωραίος άντρας, αν και είχε πάρει βάρος από τα αμέτρητα επίσημα δείπνα στα Χειμερινά Ανάκτορα. Η Βαλεντίνα τον θυμόταν λεπτό και κομψό, όταν υπηρετούσε με το βαθμό του στρατηγού στο ρωσικό στρατό. Τα μαλλιά του ήταν χτενισμένα προς τα πίσω και τα παχιά του φρύδια σκίαζαν τα βαθουλωτά, πανέξυπνα μάτια του. Μαύρα σαν τα δικά της, που τώρα την κοίταζαν εξεταστικά.

«Κάθισε».

Η Βαλεντίνα κάθισε στην καρέκλα μπροστά στο γραφείο κι ακούμπησε φρόνιμα τα χέρια της στην ποδιά της.

«Μπαμπά, θέλω να ζητήσω συγγνώμη που πήρα χθες την Κάτια κάτω στη Ρζέβκα. Ήθελα να την πάρω μακριά από τους απεργούς που-»

«Συγχωρεμένη». Με την παλάμη του έτριψε το μαύρο του μουστάκι. «Αυτό που έκανες ήταν χαζό, αλλά καταλαβαίνω πως ήθελες να προστατέψεις την αδελφή σου».

Φτηνά τη γλίτωσα, συλλογίστηκε η Βαλεντίνα.

«Θέλεις τίποτ’ άλλο; Έχω πολλή δουλειά».

«Ναι, θέλω κάτι ακόμα».

Ο υπουργός ακούμπησε το πούρο του σένα τασάκι αλφαδιασμένο με ακρίβεια δίπλα σε μια πένα κι ένα κόκκινο μολύβι. Ο πατέρας της είχε πολύ οργανωτικό μυαλό, γι’ αυτό και δούλευε σεκείνο το πόστο. Η Βαλεντίνα δεν ήξερε τι ακριβώς έκανε - κάτι σχετικό με τα οικονομικά ήταν πάντως. Τον φανταζόταν στο γραφείο του στο υπουργείο να μετράει τα χρήματα του τσάρου και να τα στοιβάζει σε στήλες ψηλές μέχρι το ταβάνι.

Τελικά, εκείνος βαρέθηκε να κοιτάζει το πούρο του και γύρισε το βλέμμα του στη Βαλεντίνα.

«Τι άλλο θέλεις;» τη ρώτησε κάπως ανυπόμονα. «Έχω πολλή δουλειά».

«Μπαμπά, δεν θέλω να ξαναπάω στη σχολή όταν τελειώσουν οι διακοπές».

Εκείνος την κοίταξε έκπληκτος. Παραδόξως, δεν έδειχνε θυμωμένος. Της χαμογέλασε.

«Ελπίζω να το εγκρίνεις, μπαμπά», πρόσθεσε βιαστικά η Βαλεντίνα.

«Πράγματι, το εγκρίνω. Η μητέρα σου κι εγώ το έχουμε συζητήσει και πιστεύουμε ότι το σχολείο δεν έχει να σου προσφέρει τίποτα πια. Είναι καιρός να σκεφτούμε το μέλλον σου».

Τούτη η τελευταία φράση την ανησύχησε κάπως.

«Συμφωνώ, μπαμπά. Και χαίρομαι που το βλέπεις κι εσύ έτσι. Ξέρεις, έχω μια ιδέα».

Ο υπουργός έγειρε πίσω στο καθιστά του και πήρε απολαυστικά το πούρο στο χέρι του. Του έβγαλε το δαχτυλίδι, έκοψε την άκρη του και μύρισε απολαυστικά τ’ αρωματικά φύλλα του. Ύστερα το άναψε με την ησυχία του. Η Βαλεντίνα είχε την αίσθηση ότι ο πατέρας της το γιόρταζε.

«Λοιπόν, Βαλεντίνα, χαίρομαι που βλέπω ότι συμφωνούμε. Είσαι ξανά η καλή μου κόρη».

Εκείνο το «ξανά» δεν της άρεσε, μα το προσπέρασε.

Ο πατέρας της κούνησε ευχαριστημένος το κεφάλι.

«Την έχεις συζητήσει με τη μητέρα σου αυτή την ιδέα;»

τη ρώτησε.

«Όχι ακόμα, μπαμπά. Ήθελα πρώτα να το συζητήσω μαζί σου».

«Χαζό κορίτσι». Της χαμογέλασε και φύσηξε προς το μέρος της τον καπνό του πούρου του. «Τι με νοιάζουν εμένα τα φορέματα;»

«Φορέματα;»

«Ε, τα φορέματα για τα οποία έχεις κάποια ιδέα. Μ’ αυτά τα θέματα ασχολούνται οι μητέρες».

Η Βαλεντίνα πήρε βαθιά ανάσα και γεύτηκε τον καπνό.

«Μπαμπά, εγώ δεν μίλησα για φορέματα».

«Μην ανησυχείς, είμαι σίγουρος ότι η μητέρα σου θα θέλει να μιλήσετε γι’ αυτά». Κούνησε το κεφάλι του με κατανόηση. «Ξέρω πώς κάνουν οι κυρίες όσον αφορά τις τουαλέτες».

Σηκώθηκε και βάλθηκε να βηματίζει στο δωμάτιο με την κοιλιά του να ξεχειλίζει κάτω από το μακρύ σακάκι του.

Έκανε διάφορους θορύβους - τα μανικέτια του έτριζαν, τα τακούνια του χτυπούσαν στο καλογυαλισμένο παρκέ, έπαιζε τύμπανο με τα δάχτυλα στο κολλαρισμένο πλαστρόν του.

Η Βαλεντίνα ήξερε πως όλα αυτά έδειχναν ότι ήταν πολύ ευχαριστημένος. Μα τι γινόταν εδώ πέρα; Τούτη η συζήτηση είχε πάρει στραβό δρόμο.

«Εγώ δεν χρειάζομαι πολλά φορέματα», είπε ανήσυχη.

«Μα ναι, καλή μου. Για να καταφέρεις να καμακώσεις κάποιον καλό, χρειάζεσαι τουλάχιστον τριάντα με σαράντα τουαλέτες. Ας τα κανονίσει η μητέρα σου όλα αυτά. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι πάρθηκε η απόφαση. Σου έχουμε ετοιμάσει ήδη έναν κατάλογο ονομάτων για να διαλέξεις».

«Μπαμπά, τι εννοείς να "καμακώσω";»

«Μα να βρεις ένα σύζυγο, φυσικά».

«Σύζυγο;» Τα χέρια της έπεσαν ξερά στα πλευρά της.

«Ναι, καλή μου. Γι’ αυτό δεν συζητάμε; Ν’ αφήσεις τη σχολή και να βρεις ένα σύζυγο;» Ρούφηξε ηδονικά το πούρο του και συνέχισε να βηματίζει. «Βαλεντίνα, σε λίγο κλείνεις τα δεκαοκτώ. Καιρός να δείξεις λίγη υπευθυνότητα.

Να βρεις έναν κατάλληλο σύζυγο φέτος. Υπάρχουν ένα σωρό ωραίοι και δυνατοί αξιωματικοί από καλές οικογένειες».

«Μπαμπά, δεν θέλω να παντρευτώ».

«Βαλεντίνα, κόψε τις ανοησίες. Τι είναι αυτά που λες;»

«Δεν θέλω να παντρευτώ».

«Μα μόλις τώρα μου είπες ότι θέλεις να σχεδιάσεις το μέλλον σου».

«Ναι, μα όχι σαν παντρεμένη».

«Για τ’ όνομα του Θεού, τι άλλο υπάρχει; Η μητέρα σου κι εγώ.» Σταμάτησε απότομα. Έτσι όπως στεκόταν στη μέση του δωματίου έδειχνε σαν να φουσκώνει μέσα στα ρούχα του. Οι φλέβες στο λαιμό και στο πρόσωπο του γέμισαν αίμα. «Τι είναι αυτή η ιδέα που έχεις για το μέλλον σου;»

Η Βαλεντίνα σηκώθηκε και τον κοίταξε καταπρόσωπο.

«Αυτό ήρθα να σου πω, μπαμπά. Θέλω να γίνω επαγγελματίας νοσοκόμα».

Την έβαλαν να καθίσει στο δωμάτιο της μουσικής. Πάνω στο σκαμπό του πιάνου, όπου είχε περάσει τόσες και τόσες υπέροχες στιγμές. Η μητέρα της κάθισε δίπλα στο παράθυρο. Η έκφραση της ήταν συγκρατημένη, όπως πάντα, αλλά έσφιγγε με δύναμη ένα λευκό μαντίλι που το είχε κάνει μπαλάκι μες στη χούφτα της. Η σιωπή της ήταν χειρότερη από τα ξεσπάσματα του πατέρα της.

«Βαλεντίνα», έλεγε τώρα αυστηρά εκείνος, «πρέπει να βγάλεις αμέσως απ’ το κεφάλι σου αυτή τη δυσάρεστη ιδέα.

Με καταπλήσσει το ότι σκέφτηκες κάτι τέτοιο. Σκέψου τη μόρφωση σου, τα μαθήματα Μουσικής που έχεις κάνει.

Σκέψου πόσο μας κόστισαν όλα αυτά».

Βημάτιζε πάνω κάτω μπροστά της, κι η ουρά του μακριού σακακιού του ανέμιζε οργισμένα. Η Βαλεντίνα ήθελε ν’ απλώσει το χέρι και να τον σταματήσει.

«Μπαμπά, σε παρακαλώ, προσπάθησε να καταλάβεις.

Μιλάω τέσσερις γλώσσες, παίζω πιάνο και ξέρω να περπατάω με χάρη. Για ποιο πράγμα με κάνουν κατάλληλη όλα αυτά;»

«Για το γάμο. Γι’ αυτό που προετοιμάζονται όλες οι δεσποινίδες».

«Μπαμπά, λυπάμαι, αλλά στο είπα. Δεν θέλω να παντρευτώ».

Η απελπισία με την οποία πήρε μια βαθιά ανάσα η μητέρα της την ξέσκισε. Γύρισε την πλάτη της στους γονείς της και σήκωσε το σκέπασμα του πιάνου. Τα δάχτυλα της βρήκαν μια απαλή νότα κι ύστερα άλλη μια. Όπως πάντα, ο ήχος τους την ηρέμησε. Το σφίξιμο στο στήθος της μαλάκωσε. Έπαιξε δυο ακόρντα από ένα κομμάτι του Σοπέν και στην άκρη του μυαλού της σχηματίστηκε η εικόνα εκείνου του Βίκινγκ με τα κόκκινα σαν φλόγες μαλλιά. Διαισθανόταν ότι οι γονείς της αντάλλασσαν ματιές πίσω της.

«Ωραία παίζεις, Βαλεντίνα».

«Ευχαριστώ, μαμά».

«Κάθε άντρας θα αισθάνεται περήφανος όταν θα ψυχαγωγείς τους καλεσμένους του μετά το δείπνο με κάποιο κομμάτι του Μπετόβεν ή του Τσαϊκόφσκι».

Η Βαλεντίνα σήκωσε τα δάχτυλα της από τα πλήκτρα και τα σταύρωσε. Και μίλησε ήσυχα, υπομονετικά.

«Θέλω να γίνω νοσοκόμα. Θέλω να φροντίζω την Κάτια.

Δεν θα μείνει για πάντα μαζί μας η αδελφή Σόνια».

Ένας βαθύς αναστεναγμός πλημμύρισε το δωμάτιο και ξαφνικά η ψηλή, σκοτεινή μορφή του πατέρα της βρέθηκε δίπλα της. Το χέρι του της χάιδεψε τα μαλλιά κι ύστερα ακούμπησε στον ώμο της. Η Βαλεντίνα έμεινε ακίνητη.

Είχε να την αγγίξει έξι μήνες, από τότε που τους έβαλαν τη βόμβα στο Τέσοβο, και φοβόταν πως έτσι κι έκανε την παραμικρή κίνηση, ο πατέρας της θα έκανε να την αγγίξει άλλους έξι μήνες.

«Βαλεντίνα, καλό μου παιδί, άκουσε με. Ξέρεις ότι θέλω το καλύτερο για σένα. Η νοσηλευτική είναι ένα άθλιο επάγγελμα, έχεις να κάνεις όλο με πόρνες και αλκοολικούς. Δεν είναι κατάλληλη απασχόληση για μια αξιοπρεπή δεσποινίδα».

«Άκουσε τον πατέρα σου», είπε μαλακά κι η μητέρα της.

«Όλοι αυτοί έχουν ψείρες και ασθένειες». Ήταν φανερό πως ο πατέρας της δεν εννοούσε συνηθισμένες αρρώστιες.

«Η αδελφή Σόνια όμως ούτε πόρνη είναι ούτε αλκοολική», είπε η Βαλεντίνα. «Δεν έχει καμιά ασθένεια. Είναι αξιοπρεπής γυναίκα».

Το χέρι του πατέρα της σφίχτηκε στον ώμο της.

«Υπάρχει κι άλλος τρόπος να βοηθήσεις την Κάτια. Ένας καλύτερος τρόπος για να επανορθώσεις».

«Δηλαδή;»

«Δεν είναι δύσκολο».

«Δηλαδή, μπαμπά; Τι μπορώ να κάνω;»

«Να κάνεις έναν καλό γάμο».

Η Βαλεντίνα στράφηκε πάλι στο πιάνο. Κάτι της έσφιγγε το λαιμό. Δεν ήθελε όμως να κάνει τον πατέρα της να θυμώσει.

«Ακούς τι σου λέω, Βαλεντίνα;» Η φωνή του είχε αρχίσει να υψώνεται. «Να κάνεις έναν καλό γάμο, που να πάρει η οργή. Και να τον κάνεις τώρα. Επιμένω. Για το καλό του ονόματος των Ιβάνοφ».

«Εκμετάλλευση! Στερήσεις! Λιμοκτονία!»

Ο Μιχαήλ Σεργκέγιεφ ήταν καλός. Ήξερε πώς να ξεσηκώνει τον κόσμο, πώς να γεννάει συναισθήματα στους άντρες και νανάβει φωτιές στις άδειες τους κοιλιές. Ο Αρκίν ήταν ικανοποιημένος από την αποψινή σύναξη. Οι περισσότεροι παρόντες ήταν χωρικοί όπως αυτός, απλοί εργάτες που είχαν μαζευτεί από τις αγροτικές επαρχίες για να βρουν δουλειά στα εργοστάσια της Αγίας Πετρούπολης.

Οι περισσότεροι ήταν αγράμματοι. Ελάχιστοι ήξεραν να βάζουν την υπογραφή τους. Ήταν παράξενο, αλλά αυτό τον στενοχωρούσε περισσότερο από τις τρομερές συνθήκες κάτω από τις οποίες δούλευαν στα εργοστάσια και τα μεταλλουργεία. Για κείνον η χειρότερη αδικία ήταν ότι το πνεύμα των μαζών κρατιόταν αμόρφωτο κι άρα κουτό. Κι αυτό ασκούσε έναν έλεγχο που έπρεπε να πάψει να υπάρχει.

Γι’ αυτό πίστευε στη θεωρία περί διαρκούς επανάστασης του Λέοντος Τρότσκι. Είχε πάει με τον Σεργκέγιεφ ν’ ακούσουν τον Τρότσκι, κι αυτός ο οραματιστής με τα μαλλιά σαν θάμνο και τα γυαλιστερά γυαλιά τους είχε συνεπάρει τόσο πολύ, που πέρασαν όλη τη νύχτα περπατώντας στους δρόμους και συζητώντας. Ο Τρότσκι τους είχε δείξει έναν καινούργιο κόσμο. Έναν κόσμο στον οποίο η δικαιοσύνη κι η ισότητα δεν ήταν λέξεις κενές, αλλά η ζωντανή καρδιά της ζωής όλων των ανθρώπων. Κι από κείνη τη στιγμή, είχαν αρχίσει να στρατολογούν κι άλλους στην υπόθεση του σοσιαλισμού.

«Αντρες της Ρωσίας», φώναζε με πάθος ο Σεργκέγιεφ, «πρέπει να αγωνιστούμε για τα δικαιώματα μας. Η σιδερένια γροθιά του τσαρισμού πρέπει.» σταμάτησε και κοίταξε ένα γύρω το ακροατήριο του, «πρέπει να τσακιστεί».

Ενθουσιασμένες φωνές.

«Μας έδωσαν τη Δούμα, το Κοινοβούλιο, για να μας κλείσουν το στόμα», φώναξε κοροϊδευτικά ο Σεργκέγιεφ. «Ωστόσο ο πρωθυπουργός Στολίπιν την αντιμετωπίζει περιφρονητικά και φοράει "γραβάτες Στολίπιν", τη θηλιά της κρεμάλας δηλαδή, σ’ οποιονδήποτε τολμήσει να διαφωνήσει».

Ο Σεργκέγιεφ τράβηξε προς τα πάνω τη γραβάτα του σαν να κρεμιόταν και το πλήθος ούρλιαξε. Μαζί τους κι ο Αρκίν.

«Νοιάζεται ο Στολίπιν που τα παιδιά σας δεν έχουν ψωμί να φάνε;»

«Όχι! Νιετ! Όχι!»

«Νοιάζεται ο Στολίπιν που οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζεστε θα έκαναν κι ένα σκυλί να κόψει το πόδι του για να το σκάσει;»

«Όχι! Όχι!»

«Νοιάζεται ο Στολίπιν που.»

«Σύντροφε Σεργκέγιεφ!» φώναξε τότε ένας τύπος μένα τσιγάρο που κρεμόταν από την άκρη των χειλιών του.

«Κάτσε κάτω!» του φώναξε κάποιος άλλος.

Ο Σεργκέγιεφ κούνησε το χέρι του για να γίνει ησυχία.

«Μίλα, σύντροφε. Όλοι έχουν δικαίωμα ν’ ακουστούν».

«Σύντροφοι», είπε ο τύπος υψώνοντας τη φωνή, «αυτές οι κουβέντες δεν βγάζουν πουθενά. Δεν μπορούμε να πόλεμήσουμε τον εχθρό. Πρέπει να συμβιβαστούμε μαζί του. Η Δούμα ήταν ένα πρώτο βήμα. Όσο εμείς ζητάμε κι άλλες παραχωρήσεις, ο Αλεξάντερ Γκουτσκόφ, ο ηγέτης των Οκτωβριστών στη Δούμα, εργάζεται σκληρά για να πετύχει μια συμφωνία για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στα ορυχεία.»

«Ο Αλεξάντερ Γκουτσκόφ», μούγκρισε ο Σεργκέγιεφ, «δεν είναι παρά ένα όργανο των τυράννων!»

Το πλήθος ενθουσιάστηκε.

«Ντα! Ναι!»

Ο Σεργκέγιεφ όρθωσε το κορμί του.

«Η μοναδική απάντηση είναι η κατάκτηση της εξουσίας από τους εργάτες! Δύναμη στα συνδικάτα!»

Η αίθουσα τραντάχτηκε από τις επευφημίες. Πολλοί άρχισαν να τραβολογάνε τον παρείσακτο, μέχρι που εκείνος ορκίστηκε ότι σε λίγο θα φορούσαν όλοι «γραβάτες Στολίπιν» κι έφυγε ηττημένος.

«Η εξουσία στους εργάτες!» μούγκρισε ο Σεργκέγιεφ.

Ακουμπισμένος στον τοίχο ο Αρκίν άναψε ένα τσιγάρο και κούνησε το κεφάλι. «Δικτατορία του προλεταριάτου»

το χε αποκαλέσει ο Λέον Τρότσκι. Η μάχη θα ήταν στα σίγουρα σκληρή και αιματηρή. Το μόνο ερώτημα ήταν πότε θ’ άρχιζε.

Ο παπάς ήταν έξυπνος, δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία. Ο πάτερ Μορόζοφ καταλάβαινε τους ανθρώπους. Μάζευε τις άδειες κοιλιές τους στην εκκλησία με τη βοήθεια ενός καζανιού ζεστής σούπας -όχι με κρέας, βέβαια, αλλά με λαχανικά- που ωστόσο τη δέχονταν με τραγική ευγνωμοσύνη κι αυτή έτρεφε όχι μόνο τα σώματα τους, αλλά και την οργή τους - την οργή που τους προκαλούσε η κατάντια τους. Έκανε να φουντώνει μέσα τους το αίσθημα της αδικίας, προτού καν τους το συνδαυλίσουν οι ομιλίες του Σεργκέγιεφ. Το μόνο πρόβλημα με τον πατέρα Μορόζοφ ήταν ότι αυτός πίστευε στο Θεό και στην αγάπη του για όλη την ανθρωπότητα, όσο εξαθλιωμένη κι αν ήταν. Κι αυτό κάποιες φορές του δημιουργούσε δυσκολίες.

Ο παπάς στεκόταν σαν κοράκι πίσω από το καζάνι με την αχνιστή σούπα και γέμιζε με την κουτάλα του εμαγιέ κύπελλα, ακούγοντας τα βάσανα των ανθρώπων και προσφέροντας τους κάποια συμβουλή ή δ»ο λόγια παρηγοριάς.

Ήταν ακούραστος. Ίδιος πάντα, μέσα στο χοντροκομμένο μαύρο ράσο του, λίγο καμπουριαστός, με την πλούσια γενειάδα του νανεμίζει. Δεν ήταν πάνω από σαράντα χρόνων, αλλά έδειχνε πολύ μεγαλύτερος - τα μαλλιά του είχαν χάσει κιόλας το χρώμα τους. Σαυτό μπορεί να έφταιγαν τα τόσα χρόνια που χε περάσει ακούγοντας τον πόνο των άλλων, μπορεί να φταιγε κι η απώλεια της γυναίκας του.

Ο Αρκίν στεκόταν δίπλα στον πατέρα Μορόζοφ περιμένοντας να σταματήσει για λίγο η πεινασμένη παρέλαση των κυπέλλων.

«Πάτερ, έχουμε τα υλικά».

«Εδώ;»

«Στο υπόγειο. Έλα μόλις τελειώσεις».

Ο παπάς κατένευσε και χαμογέλασε γλυκά στον επόμενο άντρα της ουράς. Ο Αρκίν θαύμαζε την ψυχραιμία του.

Κανείς δεν θα καταλάβαινε ότι ο πάτερ Μορόζοφ είχε πάρε δώσε με το θάνατο.

Η κατασκευή βομβών ήταν λεπτή υπόθεση. Ο πάτερ Μορόζοφ ήταν ο εγκέφαλος, αυτός είχε τα σχέδια. Ο Μιχαήλ Σεργκέγιεφ ήταν ο προμηθευτής που βρίσκε τα απαραίτητα υλικά. Κανείς δεν του έκανε ερωτήσεις. Κι ο Αρκίν έβαζε τα χέρια. Κανείς άλλος δεν ήθελε ναγγίζει τα εκρηκτικά.

Οι τρεις άντρες συνεργάζονταν καλά, αλλά σήμερα ο Αρκίν πρόσεξε ότι ο σύντροφος Σεργκέγιεφ ήταν ανήσυχος.

Μια καθόταν και μια σηκωνόταν απ’ το τραπέζι όπου δούλευε ο Αρκίν, εκνευρίζοντας τον. Με τα πολλά, ο Αρκίν άφησε κάτω την πένσα που κρατούσε. Το υπόγειο δωμάτιο ήταν τόσο κρύο, που οι ανάσες τους σχημάτιζαν συννεφάκια κάθε φορά που μιλούσαν. Ο Αρκίν φοβόταν μήπως του πήξει ο ζελινίτης. Κοίταξε τον Σεργκέγιεφ. Το σακάκι του ήταν βρόμικο, γεμάτο τρύπες και το μαντίλι που είχε τυλιγμένο σαν φίδι στο λαιμό του ήταν μες στη γλίτσα.

«Τι συμβαίνει, σύντροφε;» τον ρώτησε ο Αρκίν. «Σήμερα έκανες μια ωραία ομιλία. Θα ‘πρεπε να είσαι ευχαριστημένος».

Ο Σεργκέγιεφ στριφογύρισε στα χέρια του ένα πακέτο τσιγάρα. Ο φτηνός καπνός τους μύριζε άσχημα μέσα στον κλειστό χώρο. Ο Αρκίν του είχε απαγορέψει να καπνίζει κοντά στους πυροκροτητές οι οποίοι ήταν απλωμένοι μπροστά του στο τραπέζι. Χειριζόταν πάντα με σεβασμό αυτά τα χάλκινα στενόμακρα καψούλια που έσκαγαν με το παραμικρό. Όταν έπιανε στην παλάμη του αυτά τα αντικείμενα, που χαν ίδιο μέγεθος με τα τσιγάρα του Σεργκέγιεφ, η δύναμη που έκρυβαν μέσα τους έκανε την καρδιά του να χτυπάει γοργά.

Τον είχε εκπλήξει η ευκολία με την οποία έμαθε για τα εκρηκτικά. Στη βιβλιοθήκη της Πετρούπολης είχε μελετήσει κείμενα για τη μεγαλοφυή ανακάλυψη του Άλφρεντ Νόμπελ κι έτσι καταλάβαινε τι ήταν αυτά τα μπαστουνάκια που είχε μπροστά του - ένα κράμα νιτρογλυκερίνης και νιτροκυτταρίνης αναμιγμένο με νιτρικό άλας ποτάσας και πριονίδι. Το μίγμα ήταν δώδεκα τοις εκατό πιο δυνατό από το δυναμίτη. Μεγάλη δύναμη! Άσε που δεν το επηρέαζε η υγρασία και δεν έβγαζε τοξικούς καπνούς όταν εκρηγνυόταν. Έκλεισε στην παλάμη του ένα από τα μπαστουνάκια με την κρύα και γυαλιστερή επιφάνεια. Ο κύριος Άλφρεντ Νόμπελ, συλλογίστηκε, ήταν σπάνιος χαρακτήρας. Ποιος άλλος θα μπορούσε να προκαλέσει τόση καταστροφή κι ύστερα να κοιμάται ήσυχος στον τάφο του; «Σύντροφε», είπε ο Σεργκέγιεφ, «λυπάμαι, αλλά πρέπει να φύγω».

Ο Αρκίν τον κοίταξε υψώνοντας το ένα του φρύδι.

«Τι συμβαίνει; Έχεις ταραχτεί;»

«Όχι. Ανησυχώ για τη γυναίκα μου. Γεννάει όπου να ναι, κι όμως δουλεύει ακόμα στο εργοστάσιο που φτιάχνει κόλλες κι οι αναθυμιάσεις την αρρωσταίνουν».

«Αχ, η οικογένεια.»

«Μην το λες με τέτοιο ύφος».

Ο Αρκίν χαμογέλασε.

«Σεργκέγιεφ, θα ρθει μια μέρα που οι οικογένειες θ’ ανήκουν στο παρελθόν». Λοξοκοίταξε τον παπά. «Το ίδιο κι η θρησκεία, "το όπιο του λαού", όπως τόνισε ο Καρλ Μαρξ.

Πάνω απ’ όλα θα βρίσκεται το κράτος. Όταν θα έχεις ένα τέλειο κρατικό σύστημα, θα έχεις και έναν ευχαριστημένο πληθυσμό. Το κράτος πρέπει να είναι πάνω απ’ την οικογένεια. Αυτό θα είναι η οικογένεια μας».

«Συμφωνώ μαζί σου, φυσικά», είπε ο Σεργκέγιεφ ανασηκώνοντας αδέξια τους ώμους. «Όχι, όμως, απόψε». Σηκώθηκε και τράβηξε προς την πόρτα. «Μην τιναχτείτε στον αέρα», είπε γελώντας κι έφυγε βιαστικά προτού προλάβουν οι άλλοι να φέρουν αντιρρήσεις.

Ο Αρκίν κι ο παπάς έσκυψαν πάλι στο τραπέζι.

«Είναι καλός άνθρωπος», σχολίασε ο Μορόζοφ.

«Είναι σπουδαίος ρήτορας και αφοσιωμένος στον αγώνα», συμφώνησε ο Αρκίν καθώς έχωνε τον πυροκροτητή στη μια άκρη του μπαστουνιού. Με την πένσα του έκλεισε προσεκτικά το χαλκό. Αν το παράσφιγγε μπορούσε να εκραγεί.

«Μα δεν αντέχει τους σκοτωμούς».

«Κι εσύ;» τον ρώτησε ο παπάς.

«Εγώ θα κάνω ό,τι πρέπει να κάνω».

«Ακόμα και να δουλεύεις για μια οικογένεια που σιχαίνεσαι; Για τον υπουργό Ιβάνοφ;»

«Ναι, πάτερ. Δουλεύω γι’ αυτό το παράσιτο και το κατασκοπεύω. Όπως κι εσύ, θα κάνω ό,τι απαιτεί ο αγώνας μας. Ο Ιβάνοφ έχει τριάντα υπηρέτες για να κανακεύουν τέσσερις κακομαθημένους ανθρώπους. Αν άφηναν όλους τους υπηρέτες της Πετρούπολης να πάνε να δουλέψουν για κάτι χρήσιμο, πόσο διαφορετική πόλη θα είχαμε!»

«Το χεις προτείνει αυτό στους Ιβάνοφ;» τον ρώτησε μαλακά ο Μορόζοφ.

Η ειρωνεία του έκανε τον Αρκίν να γελάσει. Γέλασε και τύλιξε μένα κομμάτι σύρμα τα μπαστουνάκια με τους πυροκροτητές. Ύστερα μέτρησε το φιτίλι που είχε προσαρμόσει. Ήταν βραδύκαυστο, καιγόταν μισό μέτρο το λεπτό.

Σου δίνε αρκετό χρόνο για να το σκάσεις. Το μέτρησε ξανά και το έκοψε στο ένα μέτρο.

Ο σφυγμός του ήταν σταθερός κι αυτό τον ευχαρίστησε.

Ο πάτερ Μορόζοφ είπε μια προσευχή πάνω από τη βόμβα και τη σταύρωσε. Έτσι έκανε κάθε φορά.

Προτού σκοτώσουν.

Ο Γιενς βυθίστηκε στο σκοτάδι. Ο θόρυβος μες στη σήραγγα ήταν εκκωφαντικός κι ωστόσο του άρεσε να έρχεται συχνά εδώ. Ήθελε να κατεβαίνει στους υπονόμους για να βεβαιώνεται ότι η εργασία προχωρούσε γρήγορα, για να διαπιστώνει ότι οι επιστάτες έβαζαν τους εργάτες να σκάβουν σύμφωνα με τα σχέδια του.

Ο αέρας έγινε βαρύς κι αναγκάστηκε να σκύψει πολύ κάτω από το χαμηλό ταβάνι. Νερά έσταζαν στους ώμους του.

Ο δυνατός φακός που κρατούσε έριχνε ένα φωτεινό κύκλο στους τοίχους, κι ο Γιενς επιθεώρησε προσεκτικά την πλινθοδομή που κάθε τόσο άπλωνε το χέρι του και την έπιανε.

Δεν του έφτανε η όραση, ήθελε να χρησιμοποιεί και την αφή του. Ένας δυνατός θόρυβος ήρθε από μπροστά κι οι ράγες που περνούσαν ανάμεσα στα πόδια του τρεμούλιασαν.

Ερχόταν ένα βαγονέτο με μπάζα.

«Βαγονέτο!» φώναξε.

Οι τρεις άντρες που ακολουθούσαν πήδηξαν στην άκρη και στάθηκαν με τις πλάτες κολλημένες στον τοίχο της σήραγγας. Ο θόρυβος του βαγονέτου τους έσπασε τα τύμπανα καθώς περνούσε ξέχειλο μπάζα. Οι δυο εργάτες που το σπρωχναν φορούσαν πανομοιότυπες φόρμες και πάνινα καλύμματα στο κεφάλι για να προστατεύονται από τα νερά που έσταζαν συνέχεια. Τα πρόσωπα τους ήταν κατάμαυρα από χώματα και λάσπες. Κι ήταν γυναίκες. Οι άντρες έκαναν το σκάψιμο, τα μπάζα τα κουβαλούσαν γυναίκες.

«Ελεύθερος ο δρόμος!» φώναξε ο Γιενς.

Το βαγονέτο όμως κουνιόταν κάπως παράξενα. Πλησίασε και κλότσησε μια ράγα. Αυτή μετακινήθηκε. Ο Γιενς στράφηκε σ’ έναν από τους άντρες πίσω του.

«Σφίξτη. Δεν θέλω ατυχήματα», είπε.

Τα είχε σιχαθεί τα ατυχήματα, τον αρρώσταιναν. Έφταιγε το σκοτάδι. Οι εργάτες δεν έβλεπαν, οι βάρδιες τους ήταν ατέλειωτες, τα εργαλεία στομωμένα, το μεροκάματο ελάχιστο.

Κι όλοι κατηγορούσαν αυτόν.

το αίμα έκανε τα πάντα να γλιστράνε. Ο Γιενς κρατούσε μ όλη του τη δύναμη τον άντρα καθηλωμένο στην καρέκλα, αδιαφορώντας για τις φωνές και τις κατάρες του. Τον κρατούσε από πίσω: το ένα του μπράτσο έσφιγγε το στήθος και με το άλλο του χέρι ακινητοποιούσε τον αγκώνα του. Ο τραυματίας τεντωνόταν σαν τόξο από τον πόνο και τίναζε συνέχεια το κεφάλι του κοπανώντας το σαγόνι του Γιενς.

«Κράτα τον καλά!» μούγκρισε ο γιατρός Φεντόριν.

Μένα τελευταίο τράβηγμα που προκάλεσε καινούργια βογκητά, ο Φεντόριν ανασηκώθηκε. Τα χέρια του ήταν βουτηγμένα στο αίμα και το πρόσωπο του μουσκεμένο απ’ τον ιδρώτα.

«Σεργκέγιεφ, έκανα ό,τι μπορούσα», είπε.

Ο άντρας κοίταξε με θολωμένα μάτια το τσακισμένο δεξί του μπράτσο κι άφησε ένα ακόμα βογκητό. Τα κόκαλα διακρίνονταν ακόμα κάτω από το πηγμένο αίμα, αλλά είχαν μπει στη θέση τους. Ο Γιενς ένιωσε το στήθος του Σεργκέγιεφ να τρέμει και χαλάρωσε το σφίξιμο του. Ακούμπησε το χέρι του στον ώμο του σκαφτιά.

«Ο γιατρός έκανε καλή δουλειά», του είπε.

Καλή δουλειά; Πώς μπορούσε να το λέει αυτό; Το χέρι του εργάτη ήταν λιώμα. Ο γιατρός βέβαια είχε κάνει ό,τι μπορούσε, αλλά πώς θα έβγαζε τώρα το ψωμί του τούτος ο άνθρωπος; «Δώσ’ του κι άλλη μορφίνη», είπε ο Γιενς.

«Τι να μου κάνει η μορφίνη;» βόγκησε ο Σεργκέγιεφ.

«Δεν μπορώ πια να δουλέψω».

Ωστόσο, κατάπιε το φάρμακο που του δώσε ο γιατρός μ ένα κουταλάκι.

«Θα δέσει το μπράτσο σου», τον διαβεβαίωσε. «Ίσως δεν θα είναι τόσο ίσιο και δυνατό όπως πριν, αλλά θα δέσει. Είσαι αρκετά νέος, θα γιάνει σύντομα».

Έπλυνε το θρυμματισμένο μέλος με ζεστό νερό και ιώδιο κι ύστερα του έραψε την κομματιασμένη σάρκα, ενώ ο Γιενς πίεζε τον αγκώνα για να εμποδίζει την αιμορραγία. Όταν μπήκε ο νάρθηκας και έγινε η επίδεση και του κρέμασαν το μπράτσο σε μια κούνια, ο Γιενς έβγαλε απ’ το συρτάρι του πρόχειρου γραφείου του ένα μπουκάλι κονιάκ και γέμισε τρία τσίγκινα κύπελλα.

«Ελάτε, πιείτε», είπε κι έδωσε από ένα κύπελλο στον Σεργκέγιεφ και το γιατρό. Ο δόκτωρ Φεντόριν κατέβασε με μια γουλιά το μισό κονιάκ και με το υπόλοιπο έπλυνε τα χέρια του. Ο Γιενς ήξερε πως αυτά τα ατυχήματα δεν έπρεπε να συμβαίνουν. Κάποιος, κάπου, έκανε χαζές οικονομίες.

Ξαναγέμισε το κύπελλο του σκαφτιά που είχε αρχίσει να ξαναβρίσκει κάπως το χρώμα του.

«Σπασίμπα, ντιρεκτόρ Φρίις», είπε αυτός και ύψωσε το κύπελλο του προς τον Γιενς και το γιατρό.

«Σεργκέγιεφ, πάρε αυτά τα χρήματα», είπε ο Γιενς βγάζοντας από το συρτάρι του ένα πάκο χαρτονομίσματα. «Για να θρέψεις την οικογένεια σου».

Ο άντρας άφησε το κύπελλο και πήρε τα λεφτά. Τα δάχτυλα του τα σφιξαν πασαλείβοντας τα με αίματα. Ο Γιενς ακούμπησε ξανά το χέρι του στον ώμο του.

«Σεργκέγιεφ, είσαι καλός εργάτης. Σε θέλω ξανά εδώ όταν γίνει καλά το μπράτσο σου».

Ο σκαφτιάς κοίταξε τα ρούβλια που κρατούσε στη χούφτα του.

«Θα μου κρατήσεις τη θέση μου;» ρώτησε.

«Μάλιστα».

«Του επιστάτη δεν θα του αρέσει η ιδέα».

«Ο επιστάτης θα κάνει αυτό που θα του πω εγώ».

Ο εργάτης χαμογέλασε λιγάκι.

«Ντα. Ασφαλώς».

Ο Γιενς ένιωσε την ατμόσφαιρα να βαραίνει.

«Πήγαινε σπίτι σου», είπε. «Και κοίταξε να γίνεις καλά».

«Το τραύμα θα χρειαστεί αλλαγή», υπενθύμισε ο γιατρός.

Ο Σεργκέγιεφ είχε πάντα καρφωμένο το βλέμμα του στα λεφτά.

«Δεν έχω να σε πληρώσω, ντοκτόρ».

Ο Φεντόριν κοίταξε τον Γιενς.

«Ο ντιρεκτόρ σου έχει την καλοσύνη να καλύψει αυτός τα έξοδα».

Ο εργάτης σήκωσε αργά το βλέμμα.

«Ντιρεκτόρ, πες μου, σκοπεύεις να πληρώνεις από την τσέπη σου το γιατρό για κάθε άνθρωπο που θα παθαίνει κάτι εδώ στη σήραγγα; Να κρατάς τη θέση όποιου τραυματίζεται; Θα τα κάνεις αυτά για όλους τους εργάτες της Πετρούπολης; Ακόμα και για κάτι σακάτηδες σαν εμένα;»

Ο Γιενς τον άδραξε απ’ το γερό του μπράτσο και τον σήκωσε από την καρέκλα.

«Τράβα σπίτι σου, Σεργκέγιεφ. Πήγαινε στη γυναίκα σου».

Κρατώντας το δεξί του χέρι με το αριστερό, ο Σεργκέγιεφ πήγε προς την πόρτα.

«Το τι θα κάνω σ’ αυτές εδώ τις σήραγγες», είπε ξερά ο Γιενς, «είναι δική μου δουλειά».

Ο Σεργκέγιεφ στράφηκε απότομα και κοίταξε μια τον Γιενς και μια το γιατρό.

«Δεν θα είναι για πολύ ακόμα», είπε σιγανά.

«Ο μπάσταρδος, θα μπορούσε να δείξει λίγο περισσότερη ευγνωμοσύνη», είπε ο γιατρός.

«Ένιωθε ταπεινωμένος. Ήθελε να μου πετάξει στα μούτρα τα λεφτά. Αυτό που θέλει είναι αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, όχι ελεημοσύνη».

«Γιενς, καλέ μου φίλε, μερικές φορές με κάνεις να πιστεύω ότι δεν έχεις καταλάβει ακόμα τη ρωσική ψυχή. Το δανέζικο μυαλό σου είναι πολύ λογικό. Η ρωσική ψυχή δεν είναι».

Ο Γιενς του χαμογέλασε και ύψωσε το κύπελλο του.

«Ζα ζνταρόβγιε! Εις υγείαν! Στην υγεία της ρωσικής ψυχής και του ρωσικού μυαλού. Είθε να θριαμβεύσουν επί των εχθρών της προόδου».

«Οι οποίοι είναι;»

«Το βόλεμα και η διαφθορά. Η ηλιθιότητα κι η απληστία».

«Χα!» Ο Φεντόριν του έδωσε ένα γερό χτύπημα στην πλάτη. «Μ’ αρέσει αυτό!»

«Το κακό είναι ότι δεν υπάρχει άνθρωπος με πιο ζεστή καρδιά και ταυτόχρονα περισσότερο σκληρός από το Ρώσο.

Στη Ρωσία δεν υπάρχει μέση οδός. Είναι ή όλα ή τίποτα.

Δες τον τσάρο Νικόλαο. Πιστεύει ότι ο ίδιος ο Θεός τον έβαλε να κυβερνήσει τη Ρωσία κι ότι του στέλνει οιωνούς που τον καθοδηγούν. Μου το έχει πει ο ίδιος».

«Μη με καταθλίβεις, φίλε μου».

«Τρέχει πίσω από πνευματικούς καθοδηγητές, όπως ο μεσιέ Φιλίπ της Λιόν κι ο άγιος Σεραφείμ του Σαρόφ. Κι εκείνος ο ελεεινός καλόγερος, ο Γρηγόρης Ρασπούτιν. Η τσαρίνα είναι ξετρελαμένη μαζί του».

«Έχω ακούσει πως πιστεύει ότι η αρρώστια του γιου της, του τσάρεβιτς Αλεξέι, είναι θεϊκή κατάρα και γι’ αυτό προσπαθούν να την κρατήσουν μυστική».

«Πόσο άσχημη είναι η αρρώστια του;»

Ο Φεντόριν έβαλε άλλη μια δόση κονιάκ.

«Ο γιος του τσάρου παθαίνει αιμορραγίες. Γι’ αυτό τον κρατάνε κρυμμένο στο Τσάρσκογιε Σέλο».

Ο Γιενς προσπάθησε να μη δείξει πως έπαθε σοκ.

«Είναι αιμοφιλικός;»

«Ντα».

«Δεν ζουν πολύ αυτοί, ε;»

«Συνήθως όχι».

«Ο Θεός να βοηθήσει τη Ρωσία».

Ο Φεντόριν κατέβασε μονορούφι το κονιάκ του.

«Ο Θεός να μας βοηθάει όλους, φίλε μου».

Χαιρέτησε τον Γιενς κι έφυγε. Ο μηχανικός έχυσε το δικό του κονιάκ στο τραπέζι του κι έτριψε τους λεκέδες απ το αίμα. Ό,τι κι αν έλεγε ο Φεντόριν, αυτός ένιωθε συγγενική του τη ρωσική ψυχή και τις μαύρες απελπισίες που την έπιαναν. Είχε έρθει εδώ να σπουδάσει μηχανικός για να ξεφύγει από το τυπογραφείο του πατέρα του, όταν ήταν μόλις δεκαοκτώ χρόνων. Μέσα στα εννιά χρόνια που βρισκόταν εδώ πέρα, είχε μάθει να αγαπάει με πάθος τη Ρωσία.

Δεν ήθελε να τη δει να καταστρέφεται από την απληστία μερικών.

«Εξήγησε το μου σε παρακαλώ, Φρίις», είπε ο υπουργός Νταβίντοφ.

Ένας μεγάλος χάρτης της πόλης ήταν απλωμένος μπροστά στους έξι άντρες. Ο Γιενς άναψε τσιγάρο και μέσα από τον καπνό του είδε την ένταση στα πρόσωπα της ομήγυρης. Η φωνή του Αντρέι Νταβίντοφ σπάνια υψωνόταν πάνω από το επίπεδο του ψιθύρου. Μερικές φορές κάποιοι δεν έκλειναν το στόμα τους για να ακούσουν τι είχε να τους πει, αλλά ο Γιενς ήξερε ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν ηλίθιοι.

«Να σας δείξω, κύριε υπουργέ», είπε κι έσκυψε να πιάσει ένα χάρακα από ελεφαντοκόκαλο. Μαυτόν έδειξε μια από τις γραμμές που διασταυρώνονταν στο χάρτη. «Αυτή η μπλε γραμμή απεικονίζει τις σήραγγες που έχουν ολοκληρωθεί. Προσέξτε πόσο πολλές είναι γύρω από το κέντρο και τα ανάκτορα».

Ο Νταβίντοφ κατένευσε κοιτάζοντας με προσοχή.

«Αυτές εδώ», συνέχισε ο Γιενς δείχνοντας μια σειρά πράσινες γραμμές, «σημειώνουν τις υπό κατασκευή σήραγγες».

Ο υπουργός έσμιξε τα παχιά του φρύδια κι ανοιγόκλεισε το καπάκι του ρολογιού του.

«Χρειαζόμαστε τόσο πολλές;»

«Οπωσδήποτε, κύριε υπουργέ. Η Πετρούπολη επεκτείνεται χρόνο με το χρόνο κι ο πληθυσμός αυξάνεται καθώς οι χωρικοί έρχονται από την ύπαιθρο για να εργαστούν στα καινούργια εργοστάσια μας. Μαυτό το σκεπτικό, ετούτο εδώ.» έδειξε με το χάρακα μια παχιά κόκκινη γραμμή, «αντιπροσωπεύει τις σήραγγες που έχουν προγραμματιστεί αλλά δεν έχει αρχίσει ακόμα η κατασκευή τους».

Σιωπή έπεσε στο δωμάτιο όσην ώρα ο Νταβίντοφ μελετούσε το χάρτη. Το μόνο που τη διέκοψε ήταν ένα φτάρνισμα του Γκοσολιόφ που είχε τη συνήθεια να σνιφάρει ταμπάκο.

«Σκέπτομαι το κόστος», είπε ο Νταβίντοφ. «Τα πάντα είναι ζήτημα κόστους».

«Ετούτη η πόλη χρειάζεται ένα νέο σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης, κύριε υπουργέ. Το εργατικό δυναμικό της Πετρούπολης υποφέρει από αρρώστιες και διάρροια εξαιτίας της έλλειψης καθαρού νερού και υγιεινής. Πώς θα μπορέσουμε να απαλλάξουμε την πόλη από τις τρώγλες της χωρίς επαρκή ύδρευση και αποχέτευση;»

«Το κόστος.» μουρμούρισε ξανά ο υπουργός. «Πέρσι αναγκαστήκαμε να περικόψουμε κεφάλαια από τον Υπέρσιβηρικό σιδηρόδρομο για να βρούμε το ένα εκατομμύριο ρούβλια που χρειάστηκαν για εκείνο το αναθεματισμένο άγαλμα του πατέρα του αυτοκράτορα μας».

«Κύριε υπουργέ», αποκρίθηκε ο Γιενς μιλώντας εξίσου σιγανά με τον Νταβίντοφ, «η τοποθεσία εδώ ήταν άλλοτε απέραντοι βάλτοι. Πλημμυρίζει ακόμα. Αναγκαζόμαστε καθημερινά να αντλούμε νερά από τις σήραγγες, καθώς τις κατασκευάζουμε. Έχουμε συχνές κατακρημνίσεις των οροφών εξαιτίας.» γύρισε και στενεύοντας τα μάτια κοίταξε τον Χραστσίν απέναντι του, «εξαιτίας της έλλειψης ξύλινων υποστηριγμάτων και φωτιστικών».

«Δεν πρέπει να καλοπιάνεις τους φτωχούς», τον διέκοψε ο Νταβίντοφ.

«Πόσο δίκιο έχετε, κύριε υπουργέ!» συμφώνησε μαζί του ο Χραστσίν. «Δουλεύουν καλύτερα όταν πεινάνε».

Ο Γιενς κοίταξε μια τον έναν μια τον άλλον, κι ακούΜπησε βαριά τα χέρα του στο τραπέζι σαν να ήθελε να λιώσει τα λόγια τους.

«Οι άντρες δουλεύουν καλύτερα», είπε, «όταν δεν φοβούνται την κάθε στιγμή πως θα πεθάνουν». Πήρε μια βαθιά ανάσα. «Ο τσάρος μου ζήτησε να του αναφέρω προσωπικά την πρόοδο που σημειώνεται στο έργο. Το έχει περί πολλού. Μήπως πρέπει να του πω ότι εμποδίζομαι να προχωρήσω ταχύτερα από εσάς, κύριε υπουργέ, κι από σένα, Χραστσίν;»

Ο Νταβίντοφ ανασήκωσε τα παχιά του φρύδια.

«Αλήθεια; Σου ζήτησε η Μεγαλειότητα του να του δίνεις αναφορά;»

«Μάλιστα», είπε ψέματα ο Γιενς.

«Χραστσιν», είπε προστακτικά ο υπουργός, «ας ξανασκεφτούμε τη χρηματοδότηση».

Ο Γιενς άναψε άλλο ένα τσιγάρο κι έκπληκτος είδε ότι τα χέρια του δεν έτρεμαν. Μόλις είχε αποκτήσει δυο ισχυρούς εχθρούς.

Η κόμισσα ξαπλωμένη στο κρεβάτι μοσχοβολούσε ροδόσταμο.

«Νευρικός είσαι σήμερα», είπε η Ναταλία Σερόβα. Έπιασε μια τούφα απτα κόκκινα μαλλιά του Γιενς, τα τύλιξε στα δάχτυλα της και τα τράβηξε μαλακά. Μερικές φορές, ο Βίκινγκ πίστευε ότι η γυναίκα αυτή,θα θελε να τον κάνει κομματάκια και να τα κρύψει στις τσέπες της για να τον έχει ολοκληρωτικά δικό της.

«Δεν είμαι νευρικός, Ναταλία. Ανυπόμονος είμαι».

«Για ποιο πράγμα;»

«Για τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν».

«Αχ, Γιενς, μην αρχίζεις πάλι τα ίδια». Έσκυψε πάνω του και τον φίλησε στο μέτωπο. «Κάνε για λίγο αυτό το δανέζικο μυαλό σου να πάψει να δουλεύει σαν τρελό».

«Ο Νταβίντοφ προσπαθεί να με βγάλει απ’ τη δουλειά».

«Μα κι εσύ, καλέ μου, δεν μπορείς να του κάνεις τα κέφια του; Για τόνομα του Θεού!» Κατέβασε με ορμή το χέρι της στο γυμνό του στήθος και τον ταρακούνησε δυνατά. «Ξέρεις ότι ο Στολίπιν είναι με το μέρος του, σωστά; Άρα, ούτε που να το σκέφτεσαι ότι μπορείς να τα βάλεις με τον πρωθυπουργό μας». Στριφογύρισε δραματικά τα μάτια της μες στις κόγχες τους. «Γιατί θα χάσεις», συμπλήρωσε. Σύρθηκε έπειτα πάνω στο τεράστιο κρεβάτι της κι έπεσε στα μαξιλάρια. «Σε παρακαλώ, πες μου ότι δεν είσαι τόσο βλάκας».

Εκείνος της χάιδεψε το πόδι.

«Όχι», αποκρίθηκε. «Δεν είμαι τόσο βλάκας».

«Ο Στολίπιν είναι σαν τα στοιχεία της φύσης. Αληθινός γίγαντας, τα βάζει με όλον τον κόσμο».

«Ακόμα και με τον τσάρο Νικόλαο, ο οποίος τον φοβάται.

Όπως φοβόταν και τον πατέρα του», είπε ο Γιενς κι ανακάθισε στο κρεβάτι. «Τη σιχάθηκα την πολιτική! Πες μου, τι κάνει ο γιος σου;»

«Ο Αλεξέι είναι μια χαρά, Σ’ ευχαριστώ».

Ο Γιενς είχε δεσμό με την κόμισσα τρεις ολόκληρους μήνες προτού μάθει ότι αυτή είχε ένα γιο. Κάποια στιγμή, κι ενώ είχαν περάσει ένα ολόκληρο απόγευμα πλημμυρισμένο από σαμπάνια, του είχε εξομολογηθεί ότι πατέρας του παιδιού της δεν ήταν ο άντρας της, ο κόμης Σερόφ. Παραδέχτηκε ότι είχε αδυναμία στους πρασινομάτηδες και για ένα διάστημα είχε εραστή ένα φανταχτερό αξιωματικό με μάτια στο χρώμα του αψεντιού. Είχε σκοτωθεί όμως σε μια μάχη στα φινλανδικά δάση. Ο Γιενς δεν ήταν ποτέ βέβαιος πότε έλεγε αλήθεια η κόμισσα Σερόβα. Πάντως, ο κόμης Σερόφ έδινε ελάχιστη προσοχή στο παιδί. Ο Αλεξέι ήταν έξι χρόνων και στον Γιενς άρεσε να τον πηγαίνει να κάνουν ιππασία.

«Η ανιψιά μου, η Μαρία, θα έρθει να περάσει μαζί μου τα Χριστούγεννα», του είπε τώρα η κόμισσα σέρνοντας τα νύχια της στη σπονδυλική του στήλη. «Θα θελες να την ξαναδείς; Θυμάσαι το ρεσιτάλ;»

Η ανάμνηση του ρεσιτάλ ήρθε με απίστευτη καθαρότητα στο μυαλό του Γιενς. Αξέχαστη του είχε μείνει εκείνη η μουσική! Μαζί με μια μάζα μαύρα μαλλιά πάνω από το πιάνο και κάτι τεράστια μαύρα μάτια να τον κοιτάζουν με θυμό.

8

«Πώς είναι, αδελφή Σόνια;»

«Ποιο πράγμα;»

«Η ζωή της νοσοκόμας. Το να βοηθάς συνέχεια κάποιον».

Η γυναίκα την κοίταξε με καλοσύνη.

«Γιατί ρωτάς;»

«Γιατί αποφάσισα να εκπαιδευτώ ως νοσοκόμα».

«Νοσοκόμα; Εσύ;» Η Σόνια έβαλε τα γέλια κι η Βαλεντίνα ένιωσε σαν να τη χαστούκιζε. Η νοσοκόμα πρόσεξε την έκφραση της και σταμάτησε αμέσως να γελάει. «Μιλάς σοβαρά;»

«Μάλιστα».

«Το έχεις πει στους γονείς σου;»

«Μάλιστα».

Σιωπή βασίλεψε στο δωμάτιο. Έξω απ’ το παράθυρο χοντρές νιφάδες χιονιού σαν τα λευκά πέταλα των λουλουδιών της μηλιάς έπεφταν και σκέπαζαν τον κήπο.

«Και τι σου είπαν;»

Η Βαλεντίνα προσπάθησε να γελάσει.

«Ο μπαμπάς με απείλησε πως θα με μαστιγώσει».

«Βαλεντίνα, εσύ δεν μπορείς να γίνεις νοσοκόμα».

«Και γιατί όχι;»

«Γιατί είσαι πολύ ντελικάτη κι εύθραυστη. Θα μαραζώσεις και θα πεθάνεις μέσα στη σκληρή πραγματικότητα των νοσοκομείων. Σε διαβεβαιώνω ότι δεν είναι καθόλου ευχάριστα μέρη τα νοσοκομεία».

«Εσύ όμως επέζησες».

«Εγώ μεγάλωσα σε αγρόκτημα».

Σαυτό η Βαλεντίνα δεν είχε τίποτα ναπαντήσει. Κοίταξε τα χέρια της με τα ίσια δάχτυλα. Δεν της φαίνονταν καθόλου ντελικάτα και εύθραυστα- αντίθετα, της φαίνονταν δυνατά.

«Αδελφή», είπε καθώς η Σόνια σηκωνόταν να φύγει, «θα με μάθεις μερικά πράγματα για τη νοσηλευτική;»

Η νοσοκόμα κούνησε το κεφάλι και την κοίταξε τρυφερά και θλιμμένα.

«Νιετ, μαλίσκα. Όχι, μικρούλα μου. Δεν μπορώ να σου διδάξω τη νοσηλευτική, γιατί θα μας μαστιγώσουν και τις δύο έξω στο χιόνι».

«Σπασίμπα, μικρή κυρία», είπε η βοηθός της μαγείρισσας κι έκανε μια υπόκλιση.

«Καλά Χριστούγεννα, Αλίσα», αποκρίθηκε η Βαλεντίνα.

Κάθε χρόνο, την Παραμονή των Χριστουγέννων, η οικογένεια Ιβάνοφ έδινε δώρα στους υπηρέτες. Το μεγάλο σπίτι ήταν στολισμένο με πράσινες γιρλάντες κι ένα τεράστιο χριστουγεννιάτικο δέντρο. Η Βαλεντίνα ήταν πρώτη στη σειρά, μοίραζε γλυκά και σαπούνια, έσφιγγε χέρια. Δίπλα της, η μητέρα της, φορώντας γάντια και μ ένα τυπικό χαμόγελο απολιθωμένο στο πρόσωπο της, μοίραζε κομμάτια καλό μάλλινο ύφασμα στις γυναίκες, καινούργια ξυράφια και σακούλια με καπνό στους άντρες. Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα επέμενε οι άντρες του υπηρετικού προσωπικού της, ακόμα κι οι κηπουροί, να είναι καλοξυρισμένοι. Ο πατέρας της οικογένειας με την πλάτη γυρισμένη στο τζάκι ξερόψηνε τα οπίσθια του στη φωτιά κι έδινε σε κάθε μέλος του προσωπικού του ένα μικρό βελούδινο πουγκί με νομίσματα. Η Βαλεντίνα άκουγε το κουδούνισμα τους κι αναρωτιόταν τι ποσό περιείχε κάθε πουγκί.

«Καλά Χριστούγεννα, δεσποινίς Βαλεντίνα».

«Καλά Χριστούγεννα και σε σένα, Αρκίν».

Πρώτη φορά έβλεπε το σοφέρ χωρς στολή. Ήταν ντυμένος μένα κομψό σακάκι και καθαρό άσπρο πουκάμισο, λιανός κι αθλητικός. Η έκφραση του αποφασιστική. Ο ευθύς τρόπος με τον οποίο την κοίταζε κατάματα την έκανε ναναρωτηθεί τι σκέψεις να κρύβονταν πίσω απτα ψυχρά γκρίζα του μάτια. Του έβαλε στην πεντακάθαρη χούφτα τα γελοία γλυκάκια και το σαπούνι.

«Σπασίμπα», είπε εκείνος, αλλά το χαμόγελο του δεν θύμιζε σοφέρ.

«Αρκίν, τα κατάφερες πολύ καλά τις προάλλες που μπλέξαμε στη Μόρσκαγια. Σ’ ευχαριστώ».

Εκείνος κάτι πήγε να πει, μα το κατάπιε κι έσκυψε σεβαστικά το κεφάλι.

«Πού είναι ο Λιεβ Ποπκόφ;» τον ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Δεν τον βλέπω πουθενά».

Το βλέμμα του Αρκίν σκλήρυνε.

«Είναι απασχολημένος στους στάβλους», της απάντησε.

«Αρρώστησε κανένα άλογο;» ρώτησε συνοφρυωμένη η Βαλεντίνα.

«Να ρωτήσετε τον ίδιο, δεσποινίς Βαλεντίνα».

«Εσένα ρωτάω».

Την κάρφωσε κάθε άλλο παρά ευγενικά με το βλέμμα του.

«Δεν νομίζω πως έχει αρρωστήσει κάποιο άλογο», της είπε.

«Ο Λιεβ δεν είναι καλά;»

«Βαλεντίνα, καλή μου, καθυστερείς τη σειρά», μίλησε αυστηρά η μητέρα της. «Προχώρησε, Αρκίν».

Ο σοφέρ προχώρησε αμέσως για να πάρει το επόμενο δώρο του. Κι εκείνο που κρυβόταν κάτω από το ευγενικό παρουσιαστικό του έκανε τη Βαλεντίνα νανατριχιάσει.

«Λιεβ. Λιεβ.»

Πού στην οργή βρισκόταν; «Λιεβ Ποπκόφ!» φώναξε κι η φωνή της αντήχησε μέσα στους στάβλους.

Τον βρήκε. Με τα μάτια κλειστά, τα βαριά του μέλη άψυχα ήταν ξαπλωμένος πάνω σένα σωρό άχυρα σένα άδειο παχνί. Η καρδιά της Βαλεντίνας σταμάτησε απότομα. Όχι πάλι! Πρώτα ο πατέρας του, ο Συμεών, και τώρα ο Λιεβ. Μυρωδιά αίματος γέμισε ξανά τα ρουθούνια της.

Κι άρχισε να ουρλιάζει.

«Σταμάτα να χαλάς τον κόσμο, γαμώτο! Τρομάζεις τ άλογα».

Σταμάτησε. Πήρε μιαν ανάσα και κοίταξε έξω φρενών τον Λιεβ. Έξυνε τη μασχάλη του και την κοίταζε μένα μισόκλειστο μάτι.

«Ηλίθιε, χοντροκέφαλε Κοζάκε!» ούρλιαξε η Βαλεντίνα.

«Με κατατρόμαξες! Νόμισα πως ήσουν νεκρός!»

Ο Λιεβ έπαψε να μορφάζει. Ψέλλισε κάτι ακαταλαβίστικο κι έφερε στα χείλη του μια μπουκάλα βότκα. Ήπιε, και το διάφανο υγρό πασάλειψε το λαιμό του κι έτρεξε στο άχυρο. Η μπουκάλα είχε σχεδόν αδειάσει.

«Λιεβ, είσαι μεθυσμένος».

«Ασφαλώς και είμαι μεθυσμένος, ανάθεμα με!»

«Κι εμένα μου φάνηκε πως μύρισα αίμα».

«Εσύ όλο φαντάζεσαι πράγματα».

«Ο μπελάς που θα βρεις όμως δεν θα ναι φανταστικός».

Ο Λιεβ την κοίταξε μορφάζοντας και στράγγισε την μπουκάλα του. Το στόμα του έχασκε σαν μαύρη σπηλιά.

«Μη, Λιεβ!» τον μάλωσε η κοπέλα.

Εκείνος της πέταξε την μπουκάλα, μα δεν την έφτασε.

«Τι φοβάσαι;» τη ρώτησε.

«Δεν θέλω να σε μαστιγώσουν».

«Χα!»

Η Βαλεντίνα κοίταξε το πακέτο με τα γλυκά και το σαπούνι που κρατούσε ακόμα στη χούφτα της. Της φάνηκε γελοίο.

«Ο πατέρας μου σου έχει ένα κανονικό δώρο», είπε.

Ο Λιεβ έσκασε στα γέλια.

«Μου το δώσε ήδη».

«Το πουγκί με τα ρούβλια;»

Τα μάτια του Κοζάκου στένεψαν, έγιναν δυο μαύρες χαραμάδες.

«Νιετ, όχι τα ρούβλια».

«Τι τότε; Το ξυράφι και τον ταμπάκο;»

Αντί για απάντηση, ο μεγαλόσωμος άντρας ανακάθισε απότομα κι έβγαλε τη μαύρη πουκαμίσα του αποκαλύπτοντας ένα πλατύ στήθος σκεπασμένο με μαύρες κατσαρές τρίχες. Η Βαλεντίνα κοίταζε μαγνητισμένη. Δεν είχε ξαναδεί μισόγυμνο άντρα.

«Είσαι μεθυσμένος», είπε ξανά. «Φόρα την πουκαμίσα σου γιατί θα ξεπαγιάσεις».

Ο Λιεβ όμως πέταξε πέρα την πουκαμίσα και ξάπλωσε μπρούμυτα στα άχυρα.

«Λιεβ!» πρόφερε η Βαλεντίνα με κομμένη την ανάσα μόλις είδε την πλάτη του.

Οι τεράστιοι, μύες του ήταν κομματιασμένοι. Κόκκινες διαγώνιες γραμμές του χάραζαν την πλάτη τόσο τακτικά, που λες και ήταν ζωγραφισμένες. Η Βαλεντίνα πλησίασε και γονάτισε δίπλα του. Κομμάτια σάρκας ξεπετιόνταν από τις χαρακιές, κόκκινα, ματωμένα.

«Γιατί;» ρώτησε ψιθυριστά. Το ποιος, το ξερέ.

Ο Ποπκόφ γύρισε ανάσκελα, πήρε την πουκαμίσα του και τη φόρεσε. Πώς τα κατάφερνε και κουνιόταν με τέτοιες πληγές στην πλάτη; «Γιατί έκανε τέτοιο πράγμα;» ρώτησε η Βαλεντίνα νιώθοντας ντροπή για τον πατέρα της.

Ο Ποπκόφ τράβηξε άλλη μια μπουκάλα βότκα μέσα απ τα άχυρα.

«Χθες», είπε ανοίγοντας τη γεμάτη μπουκάλα, «πήγα στο δωμάτιο της αδελφής σου την ώρα που έλειπε η νοσοκόμα».

«Αχ, Λιεβ.»

Ο Κοζάκος ανασήκωσε τους ώμους και βάλθηκε να βυζαίνει την μπουκάλα.

«Ήθελα απλά να της δώσω ένα δωράκι για τα Χριστούγεννα».

«Μα στην κρεβατοκάμαρα της;»

«Έχω πάει πολλές φορές για να τη σηκώσω απ’ το αναπηρικό καροτσάκι».

«Ποτέ όμως χωρίζ να να παρούσα η αδελφή Σόνια».

«Σωστά. Ο πατέρας σου ήρθε και με βρήκε να κάθομαι στην άκρη του κρεβατιού της και να συζητάμε. Και γι’ αυτό με μαστίγωσε».

Η Βαλεντίνα όρμησε πάνω του και βάλθηκε να χτυπάει με τις μικρές γροθιές της το τεράστιο στήθος του. Εκείνος έσκασε στα γέλια.

«Ηλίθιε! Βλάκα!» του φώναξε. «Είσαι τρελός! Σου άξιζε το μαστίγωμα!»

Ο Ποπκόφ την άρπαξε από τους καρπούς και της έχωσε την μπουκάλα στη χούφτα.

«Έλα, πιες λίγο», της είπε.

Η Βαλεντίνα κοίταξε με γουρλωμένα μάτια τη βότκα, ανατρίχιασε ολόκληρη κι έφερε την μπουκάλα στα χείλη της.

Ένιωσε μεγάλη ζεστασιά μέσα της. Ο άνεμος έγδερνε τους ξύλινους τοίχους των στάβλων. Μέσα στο κεφάλι της πετάριζε ευχάριστα κάτι. Σαν πεταλούδα. Τα χείλη της χαμογελούσαν άθελα της, από μόνα τους. Ήταν καθισμένη στο πάτωμα με την πλάτη νακουμπάει στο παχνί και τα πόδια της βυθισμένα στάχυρα. Πώς μπήκε μέσα της όλη αυτή η κάψα; Σαν έκανε να κλείσει τα μάτια της, κάτι άρχιζε να βουίζει στο κεφάλι της κι έγερνε στο πλάι.

«Αρκετά ήπιες, Βαλεντίνα. Πήγαινε να πλαγιάσεις». Ο Ποπκόφ την κλότσησε στο γοφό λες και ήταν κανένα γουρούνι. «Φύγε από δω», γρύλισε.

«Τι της έδωσες;»

«Ποιανής;»

«Λέγε».

«Ένα πέταλο». Κοίταξε με μάτια θολά τάχυρα. «Το γυάλισα και.» Ένιωθε άβολα, ήταν φανερό. «Έπλεξα γύρω του κισσό και κουμαριές».

Η Βαλεντίνα σκέφτηκε πως αυτό ήταν το πιο τέλειο δώρο που θα μπορούσε να φανταστεί.

«Για μένα δεν έχει τίποτα;» ρώτησε.

Ο Ποπκόφ την κοίταξε κατάματα.

«Εσύ ήπιες τη βότκα μου. Τι άλλο θέλεις;»

Η Βαλεντίνα έβαλε τα γέλια. Ο κόσμος μπερδευόταν γύρω της.

«Η μαμά κι ο μπαμπάς με υποχρεώνουν να πάω σένα χριστουγεννιάτικο χορό», είπε κι έκλεισε τα μάτια της. Το σύμπαν άρχισε να γυρίζει, και τα ξανάνοιξε αμέσως. Ο αναθεματισμένος Κοζάκος την κοίταζε κι έδειχνε να διασκεδάζει.

«Μέθυσες», της είπε.

«Τράβα από δω», τα λόγια της βγήκαν μισά.

Την άλλη στιγμή ένιωσε πως πετούσε. Άνοιξε λιγάκι τα μάτια της κι είδε μαύρες λουρίδες να στριφογυρίζουν γύρω «Λιεβ, άφησε με κάτω».

Εκείνος την αγνόησε.

Η Βαλεντίνα συνειδητοποίησε ότι ο Κοζάκος τη μετέφερε στο σκοτεινό σπίτι περνώντας την από την είσοδο υπηρεσίας. Άνοιξε εντελώς τα μάτια μόνο όταν ο Κοζάκος την πέταξε χωρίς ίχνος ευγένειας πάνω στο κρεβάτι της.

«Λιεβ.» μουρμούρισε προσπαθώντας να κρατήσει το ταβάνι στη θέση του, «δεν νομίζω.»

«Κοιμήσου», γρύλισε εκείνος.

«Σπασίμπα, Λιεβ».

Ο Κοζάκος όμως είχε φύγει κιόλας.

«Παίξε μου κάτι».

Βρίσκονταν μόνες τους στην αίθουσα μουσικής κι η Κάτια καθόταν στο αναπηρικό καροτσάκι της. Η Βαλεντίνα ένιωθε ακόμα το κεφάλι της να πάει να σπάσει, αλλά τουλάχιστον τώρα μπορούσε να το κρατάει όρθιο. Λεν θα ξαναβάλω στο στόμα μου βότκα σόλη μου τη ζωή, ορκίστηκε. Καταράστηκε τον Λιεβ και την μπουκάλα του, καταράστηκε τον τρόπο με τον οποίο το άλλο πρωί έβγαλε τα άλογα απτα παχνιά σφυρίζοντας κεφάτα ένα λαϊκό τραγούδι, χωρίς ίχνος αδιαθεσίας ύστερα από τόσο αλκοόλ.

«Σε παρακαλώ», είπε ξανά η Κάτια, «παίξε μου κάτι».

«Δεν είμαι στα καλά μου σήμερα», μουρμούρισε η Βαλεντίνα, μα άνοιξε το καπάκι του πιάνου. Η θέα των πλήκτρων που στέκονταν στη σειρά και την περίμεναν, τη χαλάρωσε. Η Κάτια γέλασε.

«Εσύ πάντα είσαι καλή», της είπε.β«Ακόμα κι όταν λες πως δεν είσαι στα καλά σου».

Η Βαλεντίνα πήρε βαθιά ανάσα και τα δάχτυλα της βρήκαν από μόνα τους τις πρώτες νότες από το «Νυχτερινό»

σε μι ύφεση του Σοπέν. Εκείνο που είχε παίξει για τον Βίκινγκ. Μονομιάς ξέχασε την ύπαρξη του κόσμου κι έπαιξε καλά. Εκπληκτικά καλά. Λες και η μουσική κυλούσε με το ρυθμό της καρδιάς της, πλημμύριζε όλο της το είναι κι έβγαινε από τις άκρες των δαχτύλων της.

«Βαλεντίνα». Η φωνή της μητέρας της. Πότε είχε έρθει; «Ώρα ναρχίσεις να ντύνεσαι για το χορό. Συμφώνησες ότι θα έρθεις, το θυμάσαι;»

Τα χέρια της Βαλεντίνας πάγωσαν πάνω στα πλήκτρα.

Κι ύστερα έπεσαν βαριά σε μια κακόφωνη συγχορδία.

«Ναι, μαμά, συμφώνησα», είπε.

Έκλεισε προσεκτικά το καπάκι του πιάνου και πήγε στο τραπεζάκι που βρισκόταν δίπλα στην Κάτια. Άνοιξε ένα ασημένιο κουτάκι που βρισκόταν πάνω του κι έβγαλε ένα μικρό μπρούντζινο κλειδί. Επέστρεψε στο πιάνο, το κλείδωσε κι ύστερα πήγε στο παράθυρο, το άνοιξε λιγάκι και πέταξε το κλειδί έξω στο χιόνι. Χωρίς να πει λέξη, βγήκε από το δωμάτιο.

Ο Βίκτορ Αρκίν κοίταξε το παραμορφωμένο είδωλο του που καθρεφτιζόταν στον μπρούντζινο προβολέα του «Τουρικούμ»

κι αναρωτήθηκε τι άλλο ήταν παραμορφωμένο μέσα του.

Τον ανησυχούσε η αγάπη που έτρεφε για τούτο το αυτοκίνητο. Είναι επικίνδυνο να αγαπάς κάτι -ή κάποιον- τόσο πολύ. Δείχνεις αδυναμία. Κι εκείνος δεν μπορούσε να έχει αδυναμίες. Χαμογέλασε, ωστόσο, κι έτριψε με το πανί του το γυαλιστερό μπλε φτερό του αυτοκινήτου.

«Έχεις μια επίσκεψη».

Στράφηκε. Στην πόρτα του γκαράζ στεκόταν ο Κοζάκος κι έδειχνε να το διασκεδάζει. Κακό σημάδι αυτό.

«Πού;»

«Στην αυλή».

Ο Αρκίν δίπλωσε το πανί του, το ακούμπησε σένα ράφι κι έπειτα πέρασε δίπλα απτον Κοζάκο και βγήκε στην αυλή. Το σκοτάδι είχε αρχίσει να πέφτει και δημιουργούσε σκιές στο λιθόστρωτο που θύμιζαν νεκρά πλάσματα. Στα δεξιά βρίσκονταν οι στάβλοι και το υπόστεγο της άμαξας, μπροστά του ήταν μια αντλία νερού κι αριστερά υψωνόταν μια καμάρα από την οποία ξεκινούσε ένα δρομάκι που βγάζε στο μπροστινό μέρος του σπιτιού. Δίπλα στην καμάρα στεκόταν μια νέα. Είχε δεμένο σφιχτά στο κεφάλι της ένα μαντίλι για να την προστατεύει απτην παγωνιά και φορούσε ένα μακρύ παλτό που έδειχνε αντρικό. Έδειχνε να νιώθει άβολα κι έσκυβε το κεφάλι.

«Φίλη σου είναι;» ρώτησε ο Ποπκόφ γελώντας κι έκανε μια κίνηση σαν να ήταν φουσκωμένη η κοιλιά του. Ακόμα και κάτω απ’ το παλτό φαινόταν ότι η γυναίκα βρισκόταν σε προχωρημένη εγκυμοσύνη.

«Τράβα να ξυστρίσεις κανένα άλογο», είπε στον Κοζάκο ο Αρκίν και πλησίασε τη γυναίκα. Τη χαιρέτισε συγκρατημένα.

«Τι μπορώ να κάνω για σένα;» τη ρώτησε.

«Σου φέρνω μήνυμα από τον Μιχαήλ Σεργκέγιεφ».

Την έπιασε αμέσως απ’ το μπράτσο. Ήταν λεπτό και δεν πρόβαλε αντίσταση. Την οδήγησε στο γκαράζ κι εκεί, προφυλαγμένη πια από τον παγερό αέρα, η γυναίκα χαλάρωσε λιγάκι και χαμογέλασε αχνά.

«Είμαι η Λάρισα, η γυναίκα του Μιχαήλ».

Σαν κάτι να σπάσε μέσα του εκείνη τη στιγμή. Ο τρόπος που το είπε, τόσο απλά και με τόση περηφάνια, με το χέρι της ακουμπισμένο στη φουσκωμένη κβιλιά της, του θύμισε τη μητέρα του. Έτσι είχε μιλήσει κι εκείνη, πιάνοντας τη μεγάλη κοιλιά της. «Είμαι η Ρόζα, η γυναίκα του Μιχαήλ Αρκίν». Δυο βδομάδες μετά, εκείνη και το αγέννητο παιδί της πέθαναν από σηψαιμία επειδή ο πατέρας του δεν είχε λεφτά για γιατρό. Κι ο Βίκτορ ήταν εννέα χρόνων τότε.

Μια αίσθηση ίδια με πόνο. Πόσο θα θελε ένα δικό του παιδί! Και μια γυναίκα με φουσκωμένη κοιλιά - όσο κι αν έλεγε στον Σεργκέγιεφ πως η οικογένεια ανήκε στο παρελθόν. Ταραγμένος, προσπάθησε να της χαμογελάσει.

«Συμβαίνει κάτι;» τη ρώτησε.

Εκείνη κούνησε το κεφάλι. Τα χείλη της ήταν χλομά, μαύροι κύκλοι έζωναν τανήσυχα μάτια της.

«Ο Μιχαήλ χτύπησε. Ατύχημα στη δουλειά».

«Άσχημα;»

«Έσπασε το χέρι του».

Της χαμογέλασε καθησυχαστικά.

«Θα θρέψει γρήγορα. Ο Μιχαήλ είναι γερός».

Ήξερε όμως καλά τι σήμαινε τούτο το πράγμα. Χωρίς δουλειά δεν έχει λεφτά. Ούτε για φαγητό ούτε για το νοίκι, ούτε για το μωρό. Έχωσε το χέρι στην τσέπη του κι έβγαλε τα τρία τελευταία του τσιγάρα και μερικά κέρματα. Αυτά είχε όλα κι όλα.

«Δώσε αυτά στον άντρα σου».

Εκείνη τα πήρε διστακτικά.

«Σου περισσεύουν;»

«Πες του να πάει στην εκκλησία του πατέρα Μορόζοφ.

Εκεί θα βρει ζεστό φαγητό».

«Σπασίμπα», ψιθύρισε εκείνη. «Το αφεντικό του του έδωσε αρκετά ρούβλια για να πληρώσουμε το νοίκι».

«Ασυνήθιστο αυτό. Ποιος είναι;»

«Ο ντιρεκτόρ Φρίις».

«Εσύ δουλεύεις ακόμα στο εργοστάσιο της κόλλας;»

Η γυναίκα ανασήκωσε τους ώμους.

«Ντα. Ναι».

Ο Αρκίν ένιωσε να φουντώνει φωτιά μέσα του. Πόσο ήθελε να βασιλέψει δικαιοσύνη σε τούτη την καταραμένη πόλη! Ένας μπρούντζινος προβολέας. Αρκούσε να τον ξεριζώσει και να τον δώσει σαυτή τη γυναίκα να πάει να τον πουλήσει. Τα χρήματα που θα έπαιρνε θα φταναν για να γεννήσει μαξιοπρέπεια, να έχει φαγητό και να μπορεί να βυζάξει το μωρό της.

«Ο Μιχαήλ ανησυχεί.» είπε ταραγμένη η γυναίκα. «Για τη δουλειά που έχει να κάνει απόψε μαζί σου».

«Πες του να μην ανησυχεί. Θα τα καταφέρω μόνος μου.

Πήγαινε σπίτι σου να ξεκουραστείς. Και φάε κάτι».

«Σπασίμπα».

«Καλή τύχη με το μωρό».

Εκείνη του χαμογέλασε γεμάτη ελπίδα. Και ξεκίνησε να διασχίσει αργά την αυλή με το ασταθές βήμα των μεθυσμένων και των εγκύων. Ο Αρκίν στάθηκε και την παρακολουθούσε μέχρι που χάθηκε από τα μάτια του. Λοιπόν, είχε έρθει η ώρα. Ένα νεύρο άρχισε να παίζει στο μάγουλο του κι όσο κι αν προσπάθησε δεν μπόρεσε να το σταματήσει.

Μα ήταν έτοιμος γι’ αυτό που είχε να κάνει απόψε.

Του Γιενς δεν του άρεσε ο χορός. Είχε έρθει εδώ πέρα μόνο και μόνο για να στριμώξει τον υπουργό Νταβίντοφ, αλλά μέχρι στιγμής δεν τον είχε δει πουθενά. Περιπλανήθηκε λιγάκι στους πολυτελείς προθαλάμους του παλατιού Ανιτσκόφ, αλλά οι μαρμάρινοι κίονες τους και οι χρυσοποίκιλτες διακοσμήσεις τους του κάθονταν στο στομάχι. Κι έτσι πήγε σένα από τα σαλόνια όπου έπαιζαν χαρτιά.

Ύστερα από μια ώρα είχε γεμίσει τις τσέπες του ρούβλια και προσωπικά γραμμάτια. Τα απολάμβανε τα χαρτιά, μα τα φοβόταν κιόλας. Είχε δει πώς μπορούν να καταστρέψουν έναν άνθρωπο τα τυχερά παιχνίδια: Κάποια φορά, καθόταν δίπλα σ’ έναν άντρα που στη μέση του παιχνιδιού έβγαλε ένα ρεβόλβερ απτην τσέπη του και τίναξε τα μυαλά του στον αέρα. Και μια άλλη φορά, σένα σιδηροδρομικό σταθμό, αποχαιρέτισε ένα φίλο που τον έστελναν δέκα χρόνια στη Σιβηρία - είχε πάρει μέρος σε μια αυλική συνωμοσία με σκοπό να αφαιρεθεί ο έλεγχος του στρατού από το Μεγάλο Δούκα Βλαδίμηρο. Έπαιξε κι έχασε.

Έτσι ο Γιενς έπαιζε όποτε επέλεγε εκείνος. Κι επέλεγε σωστά.

«Φρίις, δεν περίμενα να σε βρω εδώ».

Ο Γιενς εξεπλάγη που ο Νταβίντοφ τον είχε εντοπίσει μ,έσα σε τόσο κόσμο, αλλά έτσι γινόταν πιο εύκολο το πρώτο βήμα.

«Καλησπέρα, κύριε υπουργέ».

Υποκλίθηκαν ελαφρά ο ένας στον άλλο, εντελώς τυπικά.

Ο Νταβίντοφ ήταν βλοσυρός άνθρωπος κι η προχθεσινή τους αντιπαράθεση για τη χρηματοδότηση σχετικά με τις σήραγγες έκανε ακόμα πιο παγερή τη στάση του απέναντι στον Γιενς. Φορούσε ένα κομψό φράκο με κολλαριστό λευκό γιλέκο και κολάρο, αλλά το ύφος του έδειχνε ότι τον απασχολούσαν άλλα πράγματα κι όχι η διασκέδαση. Τα μαγουλά του πάντως ήταν αναψοκοκκινισμένα κι ο Γιενς αναρωτήθηκε πόσο γαλλικό κονιάκ να είχε ήδη καταναλώσει.

«Καλησπέρα, μαντάμ».

Ο Γιενς υποκλίθηκε κρατώντας το χέρι της συζύγου του Αντρέι Νταβίντοφ, μιας μικροκαμωμένης μεσήλικης γυναίκας ντυμένης με μια επιθετικά πορφυρή τουαλέτα. Η κυρία Νταβίντοφ χαμογελούσε συνέχεια, λες κι ήθελε να αντισταθμίσει την αυστηρότητα του συζύγου της.

«Τι όμορφη βραδιά!» είπε ακτινοβολώντας. «Πόσο μου αρέσει να σας βλέπω με τα καλά σας όλους εσάς τους ευγενείς κυρίους!»

Οι αίθουσες ξεχείλιζαν από αξιωματικούς με μεγάλες στολές. Χρυσά σιρίτια και επωμίδες σπίθιζαν παντού, καθώς νεαροί στρατιωτικοί αμιλλόνταν μεταξύ τους για ναποσπάσουν την προσοχή κάποιας δεσποινίδας που θα κουνούσε προς το μέρος τους τη βεντάλια της. Στις κοινωνικές εκδηλώσεις της Αγίας Πετρούπολης οι αξιωματικοί κυριαρχούσαν, υπέροχοι μες στις λευκές, μπλε και κόκκινες στολές τους. Οι πιο μεγαλόπρεποι κι οι πιο αλαζόνες ήταν πάντα οι Ουσάροι της Φρουράς. Ο στρατός ήταν εκείνος που είχε κάνει δυνατή τη Ρωσία κι οι άντρες αυτοί δεν άφηναν την Αγία Πετρούπολη να το ξεχάσει.

Ο τελετάρχης, με στενή κόκκινη κιλότα και πουδραρισμένη περούκα, χτύπησε τρεις φορές τη χρυσή ράβδο του στο μαρμάρινο πάτωμα και ανήγγειλε μια ακόμα άφιξη.

«Χορεύετε;» ρώτησε η μαντάμ Νταβίντοβα τον Γιενς γέρνοντας το κεφάλι στο πλάι σαν πουλάκι που περιμένει ψιχουλάκια.

Εκείνος ένιωσε το στομάχι του να σφίγγεται και λοξοκοίταξε τον Νταβίντοφ. „ «Πηγαίνετε», του είπε αυτός. «Εγώ δεν χορεύω».

«Τιμή μου, μαντάμ», αποκρίθηκε ο Γιενς και υποκλίθηκε κομψά. Κι όπως πρόσφερε το μπράτσο του στην κυρία για να την οδηγήσει στην πίστα, γύρισε και είπε στον υπουργό: «Να τα πούμε λιγάκι μετά, αν δεν έχετε αντίρρηση».

Ο Νταβίντοφ τον κοίταξε στενεύοντας τα μάτια, αλλά η γυναίκα του τιτίβισε: «Ασφαλώς και θα τα πείτε. Σωστά, Αντρέι;»

Ο Γιενς κοίταξε με σεβασμό πια την ντάμα του. Της χαμογέλασε κι εκείνη του ανταπέδωσε το χαμόγελο.

Χόρεψαν μια μαζούρκα. Ήταν ένας από εκείνους τους πηδηχτούς χορούς που τον έκαναν νανατριχιάζει, καθώς οκτώ ζευγάρια στριφογύριζαν αλλάζοντας παρτενέρ. Πιο εύκολα θα οδηγούσε ο Γιενς το άλογο του μέσα σένα σκοτεινό δάσος, παρά να μην πατάει τα πόδια των άλλων χορευτών που εκτελούσαν ακατανόητες φιγούρες. Ήταν τόσο πολύ συγκεντρωμένος για να μη χάσει το ρυθμό, που παραλίγο να μην προσέξει δυο σκούρα καστανά μάτια που τον κοίταζαν από την άλλη άκρη της αίθουσας. Μπερδεύτηκε, σκόνταψε ζήτησε συγγνώμη από την ντάμα του. Κι όταν ξανακοίταξε τα καστανά μάτια είχαν εξαφανιστεί. Στο μυαλό του όμως είχε χαραχτεί η εικόνα ενός μακρύ λευκού λαιμού, ένα ντελικάτο πρόσωπο και μια μακριά λευκή τουαλέτα. Τα είχε αναγνωρίσει εκείνα τα μάτια κι ήταν αποφασισμένος να τα ξαναβρεί.

«Μην κουράζεσαι, Φρίις».

«Κύριε υπουργέ, σου συνιστώ ν’ ακούσεις αυτά που έχω να σου πω».

«Κι άλλα χρήματα. Αυτό θέλεις. Κι άλλα κεφάλαια για τους αναθεματισμένους τους υπονόμους».

Γιενζ πιέστηκε να χαμογελάσει.

«Δεν θέλω να συζητήσουμε για υπονόμους».

«Αλλά;»

«Για γη»

Ο υπουργός φούσκωσε το στήθος του.

«Σε ακούω».

«Όπως ξέρουμε και οι δύο ο πληθυσμός της Πετρούπολης αυξάνεται ολοταχώς με αποτέλεσμα να υπάρχει οξύ στεγαστικό πρόβλημα. Έτσι, το κόστος ενός σπιτιού ή ενός διαμερίσματος στο κέντρο της πόλης έχει φτάσει σε εξωφρενικά ύψη»

«Το έχω υπόψη μου».

«Ωστόσο, υπάρχουν πολλά άδεια οικόπεδα. Κομμάτια θαμνώδους έκτασης στις φτωχότερες περιοχές, στις άκρες της πόληζ που πουλιούνται για μερικές εκατοντάδες ρούβλια κι ωστόσο δεν ταγοράζει κανείς».

«Επειδή βρίσκονται στις ελεεινές παραγκογειτονιές». Ο Νταβίντοφ φύσηξε περιφρονητικά τον καπνό του πούρου του.

«Αν θέλεις να πας να ζήσεις σε μια βρομερή καλύβα μαζί με άλλες δέκα οικογένειες, έχεις την άδεια μου. Αλλά μην περιμένεις να σε ακολουθήσουμε κι εμείς», κι έκανε να φύγει.

«Μερικές από αυτές τις περιοχές δεν θα είναι για πολύ ακόμα παραγκογειτονιές».

Ο υπουργός στάθηκε και στράφηκε προς το μέρος του. Σ έπιασα, συλλογίστηκε ο Γιενς.

«Ο κόσμος θέλει μονίμως σπίτια. Οι πλούσιοι όμως θέλουν να ζουν εκεί που υπάρχουν μαγαζιά, εστιατόρια, και κυρίως.» σταμάτησε κι ανάγκασε τον Νταβίντοφ να περιμένει τη συνέχεια, «και κυρίως σ,ύγχρονα συστήματα ύδρευσης κι αποχέτευσης».

Ο υπουργός τον κοίταζε μανασηκωμένα φρύδια.

«Συνέχισε», του είπε.

«Σύγχρονα λουτρά και αποχωρητήρια. Μοντέρνες κουζίνες. Κι αυτά μπορούν να υπάρξουν χάρη στις σήραγγες που φτιάχνω κάτω απτην πόλη. Πράγμα που σημαίνει ότι ένα οικόπεδο που σήμερα δεν αξίζει τίποτα, αύριο μπορεί να αξίζει μια μικρή περιουσία».

Στα λεπτά χείλη του Νταβίντοφ χαράχτηκε κάτι που έμοιαζε με χαμόγελο.

«Έχεις δίκιο». Τράβηξε σκεφτικός μια ρουφηξιά από το πούρο του. «Έχεις δίκιο, ανάθεμα σε».

«Ποιος είναι αυτός που ελέγχει κι αποφασίζει ποιες σήραγγες θα σκαφτούν σε ποια περιοχή; Και κατά συνέπεια, ποιος είναι αυτός που ξέρει ποιων κομματιών γης θανέβει η αξία;»

Τα όλο νεύρα δάχτυλα του Νταβίντοφ άδραξαν τον Γιενς απτον καρπό και τον έσφιξαν.

«Εσύ είσαι αυτός που ξέρει», ψιθύρισε βραχνά. «Εσύ, μπάσταρδε».

Ο Γιενς τη βρήκε.

Οι πολυέλαιοι της αίθουσας χορού άστραφταν κι οι καθρέφτες τους πολλαπλασίαζαν φτιάχνοντας κόσμους μέσα στους κόσμους. Οι νεαρές ντεμπιτάντ που έβγαιναν για πρώτη φορά στην υψηλή κοινωνία της Αγίας Πετρούπολης, φορούσαν λευκά. Σαν κρίνα ντελικάτα, αγνά κι ανέγγιχτα.

Χαμογελώντας σφιγμένα, στέκονταν εδώ κι εκεί, παρέες παρέες. Τραβολογούσαν νευρικά τα μακριά, λευκά τους γάντια και χάζευαν τους νεαρούς που βημάτιζαν με ύφος μπροστά τους, κάνοντας φιγούρα. Εκείνες που το καρνέ τους δεν είχε γεμίσει ακόμα με ονόματα λοχαγών κι υπολοχαγών που είχαν γραφτεί στη σειρά για να χορέψουν μαζί τους, στέκονταν μπροστά στα παράθυρα κι έκαναν νωχελικά αέρα με τις βεντάλιες τους προσποιούμενες ότι έκανε πολλή ζέστη για να χορέψουν.

Ο Γιενς άναψε ένα από τα τούρκικα τσιγάρα του, ακούμπησε σένα χάλκινο άγαλμα που παρίστανε έναν ημίγυμνο ακοντιστή και βάλθηκε να την παρακολουθεί. Χόρευε.

Η ορχήστρα το γύριζε από μαζούρκα σε πόλκα και σε πολονέζ, κι εκείνη περνούσε από μπλε αγκαλιές σε κόκκινες κι ύστερα σε πράσινες χωρίς διακοπή. Ποτέ της δεν χόρευε δυο φορές με τον ίδιο καβαλιέρο. Οι κινήσεις της ήταν γεμάτες χάρη - αυτό του έκανε εντύπωση από την αρχή του Γιενς. Έτσι όπως ακολουθούσε το ρυθμό της μουσικής, του θύμιζε γατούλα: Η ραχοκοκαλιά της μαλακή κι ευλύγιστη, το πάτημα της ανάλαφρο και σταθερό.

«Μπορώ να σας συστήσω αν θέλεις. Γνωρίζω τη μητέρα της».

«Μαντάμ Νταβίντοβα». Ο Γιενς πετάχτηκε καθώς η γυναίκα εμφανίστηκε δίπλα του. «Πολύ χαίρομαι που σας βλέπω ξανά».

«Την τρως με τα μάτια». Του χτύπησε το χέρι με τη βεντάλια της. «Είναι πολύ μικρή για σένα. Από,τι μαθαίνω εσύ προτιμάς τις μεγαλύτερες γυναίκες».

Ο Γιενς την κοίταξε καλά καλά, την πήρε αγκαζέ και την οδήγησε στην πίστα να χορέψουν βαλς.

«Χορεύετε καλά», της είπε καθώς στριφογύριζαν στο ρυθμό της ορχήστρας.

Η γυναίκα κοκκίνισε ως το μπούστο της, που το στόλιζε ένα βαρύ περιδέραιο από μαργαριτάρια κι αμέθυστους.

Τα μάτια της πετάρισαν καθώς τον κοίταζε.

«Αυτή δεν δείχνει ευχαριστημένης, «Δεν το πρόσεξα».

«Ψεύτη! Ζήτησε της να χορέψετε».

Τελικά, άρεσε στον Γιενς αυτή η γυναίκα. Είχε και δίκιο: Η σοβαρή έκφραση της κοπέλας παρέμενε αμετάβλητη μ όποιον κι αν χόρευε. Άκουγε αυτά που της έλεγαν οι καβαλιέροι της, αλλά η ίδια έλεγε ελάχιστα. Και σπάνια σήκωνε τα καστανά της μάτια να τους κοιτάξει. Ο Γιενς αναρωτήθηκε τι ήταν αυτό που θα μπορούσε να της προκαλέσει το ενδιαφέρον.

«Ώρα ναλλάξουμε ταίρια», μουρμούρισε στη μαντάμ Νταβίντοβα, «αν είστε σίγουρη ότι δεν έχετε αντίρρηση».

«Καθόλου. Χρόνια έχω να χορέψω μένα γοητευτικό νεαρό αξιωματικό». Πετάρισε ξανά τα βλέφαρα της και τον έκανε να γελάσει.

Χορεύοντας, πλησίασαν την κοπέλα που χόρευε στην αγκαλιά ενός υπολοχαγού κι αμέσως η μαντάμ Νταβίντοβα άρχισε τις συστάσεις.

«Αγαπητό μου κορίτσι, από δω ο Γιενς Φρίις». Διασκεδάζοντας φανερά, η γυναίκα στράφηκε στον Γιενς. «Η Βαλεντίνα είναι κόρη της καλής μου φίλης Ελιζαβέτας Ιβάνοβα. Πιστεύω ότι εσείς οι δυο έχετε πολλά κοινά. Είστε και οι δυο ενθουσιώδεις οπαδοί.» δίστασε για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου κι αμέσως πρόσθεσε, «της αστρονομίας».

Ο Γιενς παρέμεινε απαθής. Υποκλίθηκε ευγενικά στη Βαλεντίνα και της είπε: «Σπάνια συναντώ άλλους ενθουσιώδεις οπαδούς. Ναλλάξουμε συντρόφους για ένα δυο λεπτά; Για να μιλήσουμε για τα αστέρια, φυσικά».

«Όχι βέβαια.» πήγε να αρνηθεί ο νεαρός υπολοχαγός, αλλά δεν μπόρεσε να τα βγάλει πέρα με τη μαντάμ Νταβίντοβα.

«Μεγάλη μου χαρά να χορέψω μαζί σας», είπε κι έπεσε στην αγκαλιά του με την ορμή στρατιωτικής επίθεσης.

Ο υπολοχαγός δεν είχε άλλη επιλογή. Κι έτσι ο Γιενς πήρε τη θέση του κι απομάκρυνε χορεύοντας τη Βαλεντίνα. Τα σκούρα καστανά μάτια της γελούσαν, όσο κι αν προσπαθούσε να κρατηθεί σοβαρή. Ένιωθε τόσο ανάλαφρη στην αγκαλιά του! Σαν να ήταν τυλιγμένη με αστερόσκονη.

«Αστέρια;» διερωτήθηκε η Βαλεντίνα.

«Ναι. Η Ζώνη του Ωρίωνα, η Μεγάλη Άρκτος, ο Πολικός Αστέρας».

Μικρή σιωπή.

«Αυτά μόνο;»

«Θέλετε κι άλλα; Ο Λέων, ο Αστράλις Γιγάντις. Μπορώ να συνεχίσω για ώρες. Όλοι αυτοί οι αστερισμοί σου προκαλούν δέος».

«Τι σας κάνει να πιστεύετε ότι μενδιαφέρουν τάστρα;»

Ο Γιενς της έσκασε ένα πονηρό χαμόγελο.

«Ήθελα να σας ρωτήσω κάτι και δεν υπήρχε άλλος τρόπος για να διασχίσω το δάσος των στολών γύρω σας».

Η κοπέλα συνοφρυώθηκε κοροϊδευτικά.

«Λοιπόν, πείτε μου τι θέλετε να με ρωτήσετε».

Ο Γιενς σοβαρεύτηκε.

«Γιατί ήσασταν οργισμένη μαζί μου; Στο ρεσιτάλ, εννοώ. Με κοιτάζατε σαν να με είχε καβαλήσει ο διάβολος».

Η Βαλεντίνα έριξε το κεφάλι πίσω και γέλασε τόσο φυσικά και χαλαρά, μέσα σεκείνο τον αφύσικο κόσμο των κοσμημάτων, των κορσέδων και των περίτεχνων κομμώσεων, που ο Γιενς αιφνιδιάστηκε. Το γέλιο της κοπέλας ήταν πλούσιο και κολλητικό. Ο Γιενς τη στριφογύρισε σε μια χορευτική φιγούρα. Τόσο κοντά που τη κρατούσε, έβλεπε ότι τα μάτια της είχαν χρυσαφιές ανταύγειες κι ο λαιμός της ήταν λευκός σαν το γάλα.

«Δεν ήταν τίποτα», είπε εκείνη γελώντας ακόμα. «Χαζομάρες σχολιαρόπαιδων».

«Και τώρα;»

«Τώρα, δεν σας έχω πια θυμό. Και ούτε είμαι πια σχολιαρόπαιδο».

«Και τι είστε; Μια από τις φετινές ντεμπιτάντ που έρχονται στην Αυλή για να βρουν σύζ-»

«Ήρθα εδώ επειδή με διέταξαν οι γονείς μου».

«Α».

Στο σφίξιμο των δαχτύλων της μέσα στην παλάμη του ο Γιενς διέκρινε τον εκνευρισμό της. Τέρμα οι ερωτήσεις. Ας χορέψουν με την ησυχία τους. Η Βαλεντίνα έδειχνε σαν να κολυμπάει μέσα στη μουσική, μέναν τρόπο που ο Γιενς δεν τον είχε ξανασυναντήσει. Την οδήγησε μακριά από τα άλλα ζευγάρια προς την πόρτα της μεγάλης αίθουσας. Μόλις εκείνη την είδε πήρε μια τόσο βαθιά ανάσα, που ο Γιενς ένιωσε τα πλευρά της να διαστέλλονται κάτω απτην παλάμη του, έτσι όπως την κρατούσε. Του έδωσε την εντύπωση πλάσματος που διαισθάνεται να πλησιάζει στην ελευθερία.

«Θέλετε να σας δείξω το Αστράλις Γιγάντις;» τη ρώτησε προσπαθώντας να κρατηθεί σοβαρός. «Πιστεύω πως αυτό το αστέρι δεν το έχουν δει πολλοί άνθρωποι».

«Θα είναι συναρπαστικό».

Η φωνή της είχε έναν κοροϊδευτικό τόνο. Στράφηκε σβέλτα, πέρασε την πόρτα και η κίνηση της έκανε τα μαλλιά της νανεμίσουν ο Γιενς μύρισε το άρωμα τους. Η κόμμωση της ήταν της μόδας, αλλά πολύ τυπική, σαν να της στερούσε κάτι. Με το ζόρι κρατήθηκε να μην της τραβήξει το μεγάλο μαργαριταρένιο χτενάκι και ναφήσει το μαύρο χείμαρρο των μαλλιών της να κατρακυλήσει ελεύθερος στους ώμους της. Πόσο ήθελε να της χαρίσει την ελευθερία. Γενικά.

Την οδήγησε σε μια από τις μεγάλες μπαλκονόπορτες που έφταναν μέχρι το ταβάνι σκεπασμένες με χρυσαφί βελούδο στολισμένο με μεταξωτά λουλούδια. Η Βαλεντίνα έγειρε μπροστά σαν να ήθελε να πιάσει κάτι που βρισκόταν έξω στο σκοτάδι.

«Ποιο είναι λοιπόν αυτό το Αστράλις Γιγάντις σας;» τον ρώτησε σιγανά.

«Κάπου εκεί πάνω είναι και περιμένει να το ανακαλύψουν».

«Μακάρι. Είναι τόσο πολλά αυτά που έχουμε ακόμα να ανακαλύψουμε».

«Βαλεντίνα, πάντα υπάρχουν καινούργια πράγματα για να ανακαλύψουμε».

Χωρίς σχόλιο εκείνη άρχισε να λικνίζεται στο ρυθμό της μουσικής που ακουγόταν από μακριά, με το είδωλο της να καθρεφτίζεται στο τζάμι.

«Θα μπορούσα να πιω κάτι;» ρώτησε.

Ο Γιενς άνοιξε δρόμο στον μπουφέ, αλλά μέχρι να επιστρέψει μένα λιμοντσέλο στο ένα χέρι κι ένα κονιάκ στο άλλο, ήταν πια πολύ αργά: Οι πολύχρωμες στολές την είχαν κυκλώσει σαν μελίσσι που βούιζε πεινασμένο. Σπρώχνοντας έφτασε κοντά της. Δίπλα της, ένας λοχαγός των Ουσάρων με κόκκινη στολή κρατούσε το καρνέ της Βαλεντίνας με τα ονόματα εκείνων στους οποίους είχε υποσχεθεί ένα χορό, και της μιλούσε φουντωμένος. Έτσι που τον κοίταζε η κοπέλα, θύμισε στον Γιενς πουλάκι σε κλουβί. Ακούμπησε τα ποτήρια σένα τραπέζι, άρπαξε το καρνέ από τα χέρια του λοχαγού, το σκίσε στα δύο και του το επέστρεψε με μια κοφτή υπόκλιση.

«Συγχωρήστε μας», είπε πιάνοντας αγκαζέ τη Βαλεντίνα. «Έχουμε να εντοπίσουμε ένα άστρο».

Καθώς έβγαιναν απ’ την αίθουσα, την ένιωσε να τρέμει δίπλα του. Τρομοκρατημένος νόμισε πως έκλαιγε. Μα σαν γύρισε και την κοίταξε, την είδε ξεκαρδισμένη στα γέλια.

10

Το έλκηθρο έτρεχε κι ο παγωμένος αέρας έκοβε την ανάσα της Βαλεντινας και φούσκωνε τη γούνινη κουκούλα της.

Της άρεσε το κρύο, έπαιρνε από πάνω της τις μυρωδιές των πούρων. Είχε τα χέρια της χωμένα μέσα στο γούνινο μανσόν της κι ο Βίκινγκ την κρατούσε τυλιγμένη με μια χοντρή κουβέρτα, έτσι που μόνο η μύτη και το σαγόνι της διακρίνονταν κάτω απ’ το χλομό φεγγαρόφωτο.

Το έλκηθρο κυλούσε γοργά πάνω στο χιόνι κι ο θόρυβος που έκανε ήταν σαν μουσική. Ο Βίκινγκ το οδηγούσε με απόλαυση. Η μητέρα της, βέβαια, θα λιποθυμούσε αν μάθαινε πού βρισκόταν η Βαλεντίνα. Η ίδια όμως δεν ήθελε να βρίσκεται στο χορό, αλλά εδώ. Το έλκηθρο πετούσε στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης κατά μήκος του γρανίτινου παρόχθιου δρόμου. Προσπέρασε τη γέφυρα και το Φρούριο των Αγίων Πέτρου και Παύλου με τους βαρείς πύργους.

Η Βαλεντίνα κοίταζε την ομίχλη που σκέπαζε σαν βαριά κουβέρτα το ποτάμι δίπλα της. Ο Βίκινγκ δεν μιλούσε κι αυτό τη βόλευε. Έκλεισε τα μάτια κι απόλαυσε το σφύριγμα του έλκηθρου πάνω στο χιόνι. Πήγαιναν μακριά απ τα φώτα της πόλης για να μπορέσουν να δουν ταστέρια.

Ένα χαμόγελο χαράχτηκε στα παγωμένα της χείλη. Κανείς δεν της είχε ξαναδείξει τ’ αστέρια.

«Αυτός είναι ο Οδυσσέας. Ήταν ένας μεγάλος πολεμιστής που οι θεοί δεν ήθελαν να τον αφήσουν να πεθάνει κι έτσι τον εκσφενδόνισαν στον ουρανό για να παλεύουν μαζί του όποτε βαριόντουσαν και δεν είχαν τι να κάνουν».

Η Βαλεντίνα του έδειξε έναν άλλο αστερισμό. Λαμπερά κεφαλάκια από καρφίτσες που σπίθιζαν στον κατάμαυρο θόλο του ουρανού.

«Αυτά τι είναι; Δείχνουν τόσο κοντινά κι είναι πανέμορφα».

«Είναι οι υπηρέτριες του Δία. Καθεμιά τους ήταν μια θνητή κοπέλα που ερωτεύτηκε ο παντοδύναμος θεός. Τις έκλεψε λοιπόν και τις έκανε αιώνιες ακολούθους του. Λένε πως όλες τους έχουν κυματιστούς καστανούς βοστρύχους και σκούρα καστανά μάτια».

Η Βαλεντίνα συνειδητοποίησε ότι ο Γιενς είχε γυρίσει και την κοίταζε.

«Να προσέχεις», της είπε. «Είσαι ο τύπος του».

Εκείνη γέλασε.

«Δεν θα με πείραζε να βρίσκομαι εκεί πάνω και να κοιτάζω από ψηλά τις θλιβερές προσπάθειες αυτών των μικροσκοπικών πλασμάτων που σέρνονται στη γη. Τι ανακούφιση να είσαι απελευθερωμένη απόλα αυτά εδώ.»

Έδειξε με μια πλατιά χειρονομία την πόλη.

Ο Γιενς σήκωσε το κεφάλι κι ανακάθισε.

«Τόσο άσχημα είναι τα πράγματα;» τη ρώτησε μαλακά.

Η Βαλεντίνα σκέφτηκε τις βόμβες των επαναστατών που είχαν δολοφονήσει δύο υπουργούς: Τον Σιπιάγκιν στο ανάκτορο Μαρίνσκι, και τον Βιατσεσλάβ Πλέβε που του πέταξαν τη βόμβα μες στο αμάξι του. Ακόμα κι ο Αλέξανδρος Β, ο παππούς του τσάρου, από βόμβα είχε πάει. Η μεγαλόπρεπη εκκλησία του Σωτήρα είχε χτιστεί στο σημείο της έκρηξης. Ύστερα συλλογίστηκε την έκφραση του πατέρα της όταν της έλεγε για την αδελφή της: «Εσύ της το έκανες αυτό», και τις ατελείωτες συγκεντρώσεις για τσάι - μαζί με τις βαρετές πρόβες φορεμάτων στις οποίες ήθελε να την καταδικάσει η μητέρα της. Συλλογίστηκε και τη γυναίκα με τη γυαλιστερή ουλή στο κεφάλι, και την Κάτια.

«Όχι, δεν είναι τόσο άσχημα», είπε ψέματα.

«Παίζεις αγγελικά στο πιάνο. Αυτό δεν αξίζει για να μείνεις εδώ στη γη μαζί μας;»

«Θα πείσω τον Δία να μαφήσει να παίζω και στον ουρανό».

«Θα σμίξεις με τη μουσική αρμονία των σφαιρών».

Το φως του φεγγαριού ερχόταν από πίσω του, κι έτσι η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να δει το πρόσωπο του που ήταν βυθισμένο στο σκοτάδι. Μόνο τα μαλλιά του διακρίνονταν να λάμπουν πορφυρένια κάτω από το αλλόκοτο φως.

«Εσύ τι δουλειά κάνεις;» τον ρώτησε. «Εννοώ εκτός από το να φεύγεις στη μέση ενός ρεσιτάλ και να οδηγείς έλκηθρα σαν παλαβός».

Το γέλιο του Γιενς γέμισε τη νυχτερινή σιωπή. Είχαν βγει απτην πόλη, βρίσκονταν στην άκρη του δάσους, όπου το χιόνι σκέπαζε σαν απέραντο λευκό σεντόνι τα πάντα και τα δέντρα έσκυβαν το ένα πάνω στο άλλο σαν να συζητούσαν ψιθυριστά μεταξύ τους.

«Σε πληροφορώ ότι δεν έφυγα οικειοθελώς από το ρεσιτάλ. Ο τσάρος με διέταξε να επιστρέψω στη δουλειά μου».

«Α».

«Όσο για τα έλκηθρα, όταν έχω ένα καλό άλογο να τα σέρνει, ναι, μαρέσει να τα οδηγάω γρήγορα». Η ανάσα του έβγαινε σαν μικρά συννεφάκια όπως μιλούσε γέρνοντας προς το μέρος της.

«Και τι δουλειά κάνεις;» τον ξαναρώτησε η Βαλεντίνα.

«Είμαι μηχανικός».

«Δηλαδή φτιάχνεις πράγματα;»

«Ακριβώς. Φτιάχνω διάφορα πράγματα».

Την κορόιδευε, ήταν φανερό. Η Βαλεντίνα ανακάθισε και ίσιωσε την πλάτη της, αναγκάζοντας τον να μετακινηθεί κι αυτός στο κάθισμα δίπλα της. Τώρα μπορούσε να δει το πρόσωπο του.

«Τι είδους πράγματα;»

«Σήραγγες».

«Σήραγγες; Τι είδους σήραγγες;»

«Για ύδρευση. Για αποχέτευση. Για,αποστράγγιση. Έχω ανοίξει σήραγγες και μέσα σε βουνά για να περνάνε τρένα».

Η Βαλεντίνα απόμεινε άλαλη. Ποτέ της δεν είχε γνωρίσει κάποιον που να κάνει κάτι τόσο εποικοδομητικό.

«Και για να διασκεδάζω, καταπιάνομαι και με διάφορα μηχανήματα», πρόσθεσε ο Γιενς.

Η κοπέλα κοίταξε το πρόσωπο του που ασήμιζε μέσα στο σκοτάδι, κατάπληκτη από το πόσο απλά τα λέγε όλα αυτά. Πόσο μικρές λέξεις χρησιμοποιούσε για να εκφράσει τόσο μεγάλα πράγματα. Της ερχόταν να κλάψει από ζήλια.

Τούτη την παγωμένη, ανεμοδαρμένη νυχτιά με το σκληρό φεγγάρι από πάνω της, η Βαλεντίνα ήθελε να κυλιστεί στο χιόνι και να ουρλιάξει. Συγκρατήθηκε και είπε: «Πολύ ενδιαφέρον».

Εκείνος πρέπει να διέκρινε κάτι στη φωνή ή στο πρόσωπο της, γιατί την κοίταξε εξεταστικά για ένα ατέλειωτο λεπτό. Το άλογο τέντωσε ταφτιά του κατά το δάσος, σαν να είχε ακούσει κι αυτό κάτι.

«Ο τρόπος που παίζεις πιάνο σημαίνει πως έχεις ένα σπάνιο ταλέντο», μίλησε απαλά ο Γιενς. «Είσαι νέα ακόμα κι ωστόσο παίζεις μόλη την καρδιά και την ψυχή σου».

Η Βαλεντίνα γύρισε αλλού το κεφάλι.

«Για να είσαι τόσο καλή, πρέπει να έχεις δουλέψει πολύ σκληρά».

«Δεν είναι αληθινή δουλειά αυτό που κάνω. Δεν είναι σαν να κατασκευάζω σήραγγες».

«Βαλεντίνα». Της άγγιξε το μπράτσο με το γαντοφορεμένο χέρι του κι εκείνη στράφηκε ξανά προς το μέρος του.

«Βαλεντίνα, τι νομίζεις ότι χαρίζει περισσότερη ευχαρίστηση στους ανθρώπους; Μια σήραγγα ή η μουσική; Τι είναι αυτό που σου γεμίζει την καρδιά και την κάνει να τραγουδάει; Ο Μπετόβεν ή ο Μπράνελ;»

Εκείνη γέλασε νιώθοντας ευγνωμοσύνη για τούτον τον ανυπότακτο Βίκινγκ που την είχε φέρει στη μέση του πουθενά για να κοιτάξουν ταστέρια.

«Ποιος είναι ο Μπράνελ;» ρώτησε.

«Ένας Άγγλος μηχανικός. Ο Άιζαμπαρντ Κίνγκντομ Μπράνελ».

Η φωνή του ήταν γεμάτη σεβασμό.

«Είναι καλός;» τον ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους».

«Ζηλεύω», είπε η κοπέλα κουνώντας το κεφάλι.

«Το ξέρω».

Την άγγιξε ξανά ανάλαφρα.

«Στις γυναίκες δεν δίνονται ευκαιρίες να γίνουν χρήσιμες», παραδέχτηκε. «Κάποτε, Βαλεντίνα, θαλλάξει αυτό».

«Δεν μπορώ να περιμένω», αποκρίθηκε άγρια εκείνη.

Ο τόνος της τον εξέπληξε. Η Βαλεντίνα όμως είχε πάρει φόρα.

«Εσύ πώς θα νιωθες αν περνούσες όλη σου την ημέρα πίνοντας τσάγια και θαυμάζοντας τουαλέτες και κοσμήματα; Σου ορκίζομαι ότι θα νερούλιαζε το μυαλό σου. Εγώ θέλω να κάνω. κάτι παραπάνω. Δεν είμαι μια κούκλα, ένα διακοσμητικό στοιχείο. Θέλω να βρομίζω τα χέρια μου, να κουράζω το μυαλό μου και-»

Θόρυβος ακούστηκε από το δάσος. Οπλές αλόγων και βαριοί τροχοί και κάτι να σέρνεται. Χωρίς να πει κουβέντα ο Γιενς άρπαξε τα χαλινάρια, κροτάλισε τη γλώσσα του, το άλογο άρχισε να τρέχει και το έλκηθρο βυθίστηκε στις σκιές.

Το κάρο βγήκε αργά απ’ το δάσος. Προχωρούσε με κόπο κατά το χιονοσκέπαστο δρόμο, σαν καμπούρικο ζώο που το σερναν δυο γέρικα άλογα. Πίσω του πέντε άντρες το σπρωχναν με τις πλάτες τους όποτε έπρεπε να καβαλήσει χοντρές ρίζες ή λακκούβες. Η Βαλεντίνα υπέθεσε ότι βάδιζαν πολλή ώρα.

Ο Βίκινγκ κοιτούσε με προσοχή τις σκοτεινές φιγούρες.

Η Βαλεντίνα αισθανόταν την έντονη περιέργεια του. Την άδραξε απότομα από το μπράτσο. Μην κουνιέσαι, μη μιλάς. Δεν χρειαζόταν να της το πει. Ο άντρας που οδηγούσε τάλογα κρατούσε τουφέκι. Κάθε τόσο έδινε φωναχτές διαταγές στους άλλους που έρχονταν από πίσω. Ο Γιενς έσκυψε κι η ζεστή του ανάσα χάιδεψε ταφτί της.

«Μόλις ανεβάσουν το κάρο στο δρόμο θα φύγουν γρήγορα», της ψιθύρισε.

Η Βαλεντίνα κούνησε καταφατικά το κεφάλι. Η σταθερή του ανάσα την καθησύχαζε.

«Κυνηγοί θα είναι μάλλον», ψιθύρισε.

Μάλλον όχι, είπε από μέσα της.

«Που γυρίζουν στα σπίτια τους», συμπλήρωσε βκείνος.

«Πολύ κρέας.»

Ο Γιενς γρύλισε σαν να τον είχε χτυπήσει. Κι οι δυο τους ήξεραν καλά πως στο κάρο δεν ήταν φορτωμένα σκοτωμένα ελάφια. Κάτω από το καραβόπανο που το σκέπαζε ξεχώριζαν μεγάλοι όγκοι. Τάλογα αγωνίζονταν νανεβάσουν το φορτίο τους στον υπερυψωμένο δρόμο, οι άντρες πίσω του έσπρωχναν μόλη τους τη δύναμη κι ο μπροστινός τραβούσε με μανία τα καπίστρια των ζώων. Η Βαλεντίνα στενοχωρήθηκε βλέποντας τόσο άγρια συμπεριφορά απέναντι σε άλογα - και ξαφνικά βρισιές έσκισαν τον αέρα.

Ο Γιενς κατάλαβε πριν από κείνη.

«Τουμπάρει», την προειδοποίησε.

Το φορτίο είχε μετακινηθεί και το ένα άλογο προσπαθούσε ναπελευθερωθεί. Οι άντρες πάλεψαν σπρώχνοντας και τραβώντας, και με τα πολλά κατάφεραν να σταματήσουν την κατρακύλα του κάρου και να το ανεβάσουν στο δρόμο.

Ανασαίνοντας βαριά, ακούμπησαν όλοι στις ρόδες του. Και τότε το άλογο του Γιενς αποφάσισε να χαιρετίσει τα εξαντλημένα αδέλφια του. Ο Γιενς του σφίξε τα χαλινάρια κι έβρισε χαμηλόφωνα.

«Βαλεντίνα, μη βγάλεις άχνα», είπε ψύχραιμα στην κοπέλα.

Ο επικεφαλής προχωρούσε με γρήγορα βήματα προς την άκρη του δάσους με το τουφέκι του έτοιμο, ψάχνοντας να βρει από πού είχε έρθει το χλιμίντρισμα.

αΕδώ!» φώναξε ο Γιενς.

Ο άντρας έστριψε προς το μέρος τους. Η Βαλεντίνα άκουγε το χιόνι που έτριζε κάτω από τα πόδια του, λες κι έκανε αντίστιξη στους χτύπους της καρδιάς της.

«Κατέβασε την κουκούλα σου στο πρόσωπο σου», μουρμούρισε ο Γιενς με το βλέμμα καρφωμένο στον άντρα που πλησίαζε.

Η Βαλεντίνα κατέβασε όσο μπορούσε την κουκούλα της.

Καθώς τα βήματα πλησίαζαν, άκουσε τον ήχο μιας σφαίρας να πέφτει στη θαλάμη του τουφεκιού. Ο άντρας στάθηκε κι ο Γιενς έσφιξε κάτω από την κουβέρτα το χέρι της Βαλε ντίνας.

«Καλησπέρα, φίλε», φώναξε. «Η κυρία κι εγώ βγήκαμε μια βόλτα με το έλκηθρο. Δεν μας ενδιαφέρει τι κάνετε εσείς».

Για μεγάλη έκπληξη της Βαλεντίνας ο άντρας έβαλε τα γέλια και χτύπησε με κέφι τον ώμο του αλόγου τους. Εκείνης όμως της είχε κοπεί η ανάσα.

«Πάρτε δρόμο από δω», είπε χαλαρά ο άντρας. «Πήγαινε την πίσω στην Πετρούπολη πριν παγώσει το κωλαράκι της».

Ο Γιενς άρπαξε τα χαλινάρια και τα κροτάλισε τόσο δυνατά, που το άλογο άρχισε να καλπάζει αναγκάζοντας τον ξένο να πηδήξει στο πλάι.

«Καληνύχτα, σύντροφε!» φώναξε.

Όπως το έλκηθρο τραβούσε ολοταχώς προς την πόλη, η Βαλεντίνα σήκωσε την κουκούλα της.

«Δεν ήταν επικίνδυνος αυτός ο άνθρωπος», είπε κρατώντας σφιχτά τα πλαϊνά του έλκηθρου που τραμπαλιζόταν άγρια.

Ο Γιενς γέλασε.

«Χαίρομαι που το πιστεύεις αυτό», είπε.

Ένας δυνατός κρότος έσκισε τον αέρα. Στην αρχή η Βαλεντίνα νόμισε πως κάτι είχε σπάσει στο έλκηθρο. Ο Γιενς όμως άφησε μια δυνατή βρισιά και χτύπησε με τα χαλινάρια την πλάτη του αλόγου για να τρέξει πιο γρήγορα. Το ένα του χέρι έσπρωξε τη Βαλεντίνα απ’ το σβέρκο.

«Κάτω!» την πρόσταξε και την ανάγκασε να πέσει με τα μούτρα στο βρόμικο πάτωμα. Φτύνοντας λάσπες η Βαλεντίνα γύρισε λίγο το κεφάλι - και τότε άκουσε το δεύτερο κρότο, που τον ακολούθησε ένας τρίτος. Ενστικτωδώς, μαζεύτηκε σαν μπάλα στο πάτωμα. Και συνειδητοποίησε ότι αυτά που άκουγε ήταν τουφεκιές.

Ο Γιενς πίεσε το άλογο να τρέξει για τρία χιλιόμετρα σχεδόν κι ύστερα την έσπρωξε στον ώμο.

«Τώρα είμαστε ασφαλείς».

Η Βαλεντίνα ξεδιπλώθηκε και κάθισε ξανά στη θέση της. Την πονούσε ο σβέρκος της κι ένιωθε πολύ ενοχλημένη«Εγώ-» Άφησε τη φράση της μισή. Τι να του εξηγούσε τώρα; Είχε δει πόσο φριχτά μπορούν να φερθούν οι άνθρωποι στους συνανθρώπους τους. Τουφέκι; Βόμβα; Ένα και το αυτό.

«Φοβήθηκες;» είπε ξεφυσώντας ο Γιενς κι επέτρεψε στο άλογο να κόψει τον καλπασμό του. «Με το δίκιο σου. Κι εγώ φοβήθηκα».

Γύρισε και τον κοίταξε.

«Αλήθεια;»

«Ασφαλώς. Οι σφαίρες δεν είναι φιλικές».

Της χαμογέλασε και κατέβασε βαθιά το γούνινο σκούφο του. Η νύχτα και το κρύο κύκλωναν από παντού το έλκηθρο.

«Δεν προσπαθούσε να μας σκοτώσει», είπε με σιγουριά ο Γιενς. «Οι σφαίρες έπεσαν πολύ μακριά».

«Τότε γιατί μας πυροβόλησε;»

«Για να μας τρομάξει και να μην αναφέρουμε το περιστατικό στην Αστυνομία».

Το κρύο έφτανε μέχρι τα σωθικά της Βαλεντίνας. Έτρεμε ολόκληρη.

«Είσαι καλά;» τη ρώτησε ο Γιενς.

Εκείνη κατένευσε σπασμωδικά.

«Δεν θα πεθάνω ακόμα», αποκρίθηκε προσπαθώντας να γελάσει.

Ο Γιενς σταμάτησε απότομα το έλκηθρο. Χωρίς να πει λέξη, σ’ έναν έρημο χιονισμένο δρόμο όπου μόνο λύκοι και τρωκτικά κυκλοφορούσαν, ο Βίκινγκ την τράβηξε πάνω του και την έσφιξε στο στήθος του. Μόλις η Βαλεντίνα ένιωσε τη ζεστασιά του κορμιού του, αναστατώθηκε. Γύρισε τα μέσα έξω. Το εύθραυστο εσωτερικό της, οι απόκρυφες γωνιές της. βγήκαν στην επιφάνεια τρέμοντας. Η βαριά πατατούκα του Γιενς μύριζε αντρίκεια, είχε την οσμή του κόσμου των αντρών: καπνό και άλογα και χαρτοπαιξία και ύπαιθρο, αλλά και σήραγγες, σκοτεινά στενά περάσματα, τούβλα. Το μόνο που κατάφερε να ελέγξει η Βαλεντίνα, χαμένη μέσα σόλα αυτά, ήταν τα χείλη τη: Τα κράτησε σφραγισμένα.

Για ένα ατέλειωτο λεπτό ο Γιενς την κοίταζε χωρίς να μιλάει. Την κρατούσε πάνω του και χάιδευε τη γούνα της κουκούλας της σαν να ήταν τα μαλλιά της. Όταν η Βαλεντίνα σήκωσε το κεφάλι και τραβήχτηκε απτην αγκαλιά του, εκείνος κοίταξε την έκφραση της κι αυτό που είδε πρέπει να τον ευχαρίστησε, γιατί τα πράσινα μάτια του της χαμογέλασαν. Έπιασε τα χαλινάρια και φώναξε στο άλογο να ξεκινήσει. Και της είπε ένα μόνο πράγμα: «Συγχώρεσέ με, Βαλεντίνα Ιβάνοβα. Δεν έπρεπε να σε φέρω εδώ πέρα».

Εκείνη δεν συμφωνούσε, αλλά κράτησε τα χείλη της σφραγισμένα. Φοβόταν πως έτσι κι άνοιγε το στόμα της θα λέγε ότι τον άντρα που κρατούσε το τουφέκι και γελούσε ψεύτικα τον ήξερε.

Ήταν ο Αρκίν. Ο σοφέρ του πατέρα της.

Το έλκηθρο διέσχιζε την παρόχθια λεωφόρο περνώντας μπροστά από παλάτια με λαμπρές προσόψεις, κλασικούς κίονες και χρυσά σιντριβάνια. Το ποτάμι κυλούσε νευρικό, μαύρο δίπλα τους.

«Τι λες να είχαν κάτω από το καραβόπανο;» ρώτησε κάποια στιγμή η Βαλεντίνα.

«Κάτι κλεμμένο, μάλλον. Ίσως κάποιο μηχάνημα ή ανταλλακτικά. Οπωσδήποτε ήταν κάτι βαρύ».

«Γιατί να κλέψουν ανταλλακτικά;»

«Τα κλέβουν από το ένα εργοστάσιο και τα πουλάνε σ ένα άλλο. Ξέρω από προσωπική πείρα ότι η εύρεση κατάλληλου υλικού είναι πολύ χρονοβόρα υπόθεση».

«Εσύ αγοράζεις από κλέφτες;»

Ο Γιενς την κοίταξε λοξά.

«Το πιστεύεις αυτό;»

«Δεν έχω ιδέα από επιχειρήσεις και δουλειές. Δεν ήθελα να.»

«Εσύ θαγόραζες από κλέφτες αν είχες μια επιχείρηση;»

Ο τόνος του ήταν ανάλαφρος, αλλά η Βαλεντίνα κατάλαβε ότι ήθελε να δει πώς δούλευε το μυαλό της. Το σκέφτηκε λοιπόν σοβαρά. Θα αγόραζε από κλέφτες; «Ναι», απάντησε εκπλήσσοντας και τον εαυτό της. «Αν ήμουν αναγκασμένη, νομίζω πως θα το κάνα».

Ο Γιενς γέλασε μεκείνο το πολεμικό γέλιο του που την έκανε να τον κοιτάζει με γουρλωμένα μάτια.

«Ωραία», είπε. «Νομίζω πως θα τα πάμε καλά εμείς οι δυο».

Μα ήδη τα πήγαιναν καλά.

11

Πίσω στο ανάκτορο Ανιτσκόφ στάθηκαν μπροστά στην τριπλή αψίδα της εισόδου. Χίλια φώτα έλαμπαν σε μια επίδειξη βάρβαρου πλούτου. Το ανάκτορο ανήκε στη βασιλομήτορα, τη μητέρα του τσάρου, που διατηρούσε μια μεγαλοπρεπή Αυλή η οποία επισκίαζε την Αυλή της νύφης της.

Τούτη την προχωρημένη ώρα, οι καλεσμένοι είχαν αρχίσει να αγριεύουν. Αρκετοί έμπαιναν στα αμάξια τους για να πάνε σε άλλους χορούς που θα κρατούσαν μέχρι τις πέντε τα ξημερώματα. Η νύχτα ήταν γεμάτη θορύβους από ρόδες, χαλινάρια, κουδουνάκια, φωνές. Η Βαλεντίνα κι ο Γιενς στέκονταν εκεί χωρίς να θέλει κανείς τους να ξαναπάει στη γιορτή.

«Η συνοδός σου θα περιμένει», είπε ο Γιενς.

«Πραγματικά».

«Θα χεις μπλεξίματα;»

Ο τρόπος που την κοίταζε την έκανε να θέλει να μείνει για πάντα εκεί, δίπλα σε τούτον τον ψηλό άντρα με την γκρίζα πατατούκα. Έσπρωξε πίσω την κουκούλα της κι αποκρίθηκε: «Απόψε συνοδός μου είναι η μητέρα της φίλης μου. Τώρα που άρχισε η σεζόν των χορών συνοδεύει πολλές από μας. Υποθέτω ότι θα είναι έξω φρενών, αλλά.» του χαμόγέλασε συνωμοτικά, «θα της πω ότι διεύρυνα το πεδίο των γνώσεων μου μαθαίνοντας για τάστρα. Έτσι κι αλλιώς, θα είναι τόσο αφοσιωμένη στη δική της διασκέδαση, που δεν ξέρω αν θα έχει καταλάβει καν την απουσία μου».

«Όλο το παλάτι θα το έχει καταλάβει».

Η Βαλεντίνα ξεροκατάπιε προσπαθώντας να βρει κάτι να πει.

«Γιενς, Σ’ ευχαριστώ που μου έδειξες ταστέρια απόψε».

Εκείνος κοίταξε το λαμπροφωτισμένο παλάτι, κάτι θέλησε να πει, το μετάνιωσε και υποκλίθηκε ελαφρά.

«Η χαρά ήταν όλη δική μου».

Γιατί τόση τυπικότητα ξαφνικά; Το πρόσωπο του δεν ήταν ίδιο μεκείνο που είχε σκύψει πάνω της εκεί στο δάσος. Τόσο πολύ αλλάζουν κάποιον οι αυλικές γιορτές; «Σου εύχομαι καλή τύχη με τις σήραγγες σου». Δεν ήξερε τι άλλο να του πει.

«Σ’ ευχαριστώ».

«Να σου πω κάτι;»

«Παρακαλώ».

«Ξέρω τόσα από σήραγγες, όσα ξέρεις εσύ από άστρα».

Η μακριά κομψή μύτη του σούφρωσε.

«Μπορεί να μην ξέρω από χημεία και βιολογία, αλλά από αστρονομία ξέρω», συνέχισε η Βαλεντίνα.

Ήθελε να τον κάνει να γελάσει, αλλά εκείνος την κοίταζε ερευνητικά.

«Τι στην ευχή σου χρειάζονται η χημεία κι η βιολογία;»

«Σκοπεύω να γίνω νοσοκόμα».

Εκείνος δεν έβαλε τα γέλια. Κι η Βαλεντίνα ένιωσε ευγνωμοσύνη γι’ αυτό. Όπως την κοίταζε εξεταστικά, τα πράσινα μάτια του γέμιζαν σκιές. Η ανάσα του έγινε βαριά.

«Έχω ένα φίλο γιατρό», μίλησε διαλέγοντας προσεκτικά τις λέξεις. «Μου λέει ότι η νοσοκόμα για να τα βγάλει πέρα με τα αίματα και τις πληγές πρέπει να είναι σκληρή. Η δουλειά είναι βαριά».

«Ξέρω να δουλεύω σκληρά».

Τα χείλη του μισάνοιξαν σένα λοξό χαμόγελο.

«Σε πιστεύω», της είπε.

«Δεν θα λιποθυμήσω στη θέα του αίματος. Και μπορώ να γίνω σκληρή».

«Γι’ αυτό δεν είμαι και πολύ σίγουρος».

«Πίστεψε με, μπορώ να το κάνω».

Δεν της πήγε κόντρα. Κι εκείνη υψώνοντας το σαγόνι τράβηξε προς την είσοδο του ανακτόρου.

«Βαλεντίνα!»

Στράφηκε και τον είδε ακίνητο, ψηλό σαν κατάρτι με τα ρούχα του να ανεμίζουν στο βοριά.

«Μπορώ να σεπισκεφτώ;»

Χωρίς νάζια και προσποιήσεις η Βαλεντίνα του απάντησε αμέσως.

«Μπορείς».

«Πέρασα ωραία απόψε».

«Ακόμα κι όταν μας πυροβολούσαν;»

«Ιδίως τότε».

Η Βαλεντίνα κατάλαβε πολύ καλά τι εννοούσε.

Τεράστια χάλκινα μαγκάλια έκαιγαν έξω από το ανάκτορο Ανιτσκόφ κι οι φλόγες τους έγλειφαν πορτοκαλιές το σκοτάδι. Εκατοντάδες αμαξάδες με τα γένια τους γεμάτα παγοκρύσταλλα στέκονταν γύρω τους ζεσταίνοντας τα χέρια τους κι απομακρύνονταν μόνο όταν τους καλούσαν ταφεντικά τους για να φύγουν.

Ο Αρκίν κοίταζε τις γούνες και τις τιάρες που κατέβαιναν τα σκαλιά του παλατιού. Τόσο ακριβά όλα, τόσο επίδεικτικά, τόσο άχρηστα. Όλες αυτές οι γυναίκες ήταν σαν πεταλούδες που δεν άξιζε να μπεις στον κόπο να τις λιώσεις. Αντίθετα, υπήρχαν γυναίκες σαν εκείνη του Σεργκέγιεφ που, αν και ετοιμόγεννη, δούλευε σαν σκλάβα για να μπορέσει να ζήσει. Δεν είχαν συνείδηση τούτες εδώ οι πεταλούδες; Απόψε, ωστόσο, ο Αρκίν δεν ενδιαφερόταν για τις γυναίκες που βρίσκονταν εδώ, αλλά για τους άντρες. Έναν άντρα ιδιαίτερα.

Τον πρωθυπουργό Στολίπιν.

Ο Αρκίν είχε φορέσει τη στολή του σοφέρ κι ας μην ήταν στο χορό ο υπουργός Ιβάνοφ. Με τη στολή περνούσε απαρατήρητος ανάμεσα στους άλλους σοφέρ και αμαξάδες ήταν άλλη μια απτις σκιές που τριγύριζαν στις παγωμένες όχθες του Νέβα.

Το περιστατικό στο δάσος είχε κάνει τα νεύρα του να τεντωθούν. Μήπως ήταν ένας οιωνός που ήθελε να πει ότι τα πράγματα θα πήγαιναν στραβά απόψε; Πρώτη φορά τους είχαν πιάσει να μεταφέρουν όπλα, άσε που ποτέ του δεν ένιωθε άνετα στην ύπαιθρο. Δυο σφαίρες στα γρήγορα, δυο πτώματα στο χιόνι και κανείς δεν θα μιλούσε. Η Αστυνομία όμως θα έκανε έρευνες και θα εντόπιζε τα ίχνη του κάρου στο χιόνι, ανάμεσα στα δέντρα. Όχι. Έφταναν οι προειδοποιητικές βολές που είχε ρίξει πάνω απτα κεφάλια των παραχαϊδεμένων επιβατών του έλκηθρου. Έσφιξε τα δόντια και είπε μέσα του πως δεν πίστευε στους οιωνούς.

Ένα μουρμουρητό απλώθηκε γύρω απτα μαγκάλια κι ο Αρκίν τινάχτηκε και πλησίασε σιωπηλά στο παλάτι. Κάποιο σημαντικό πρόσωπο έφευγε από το χορό κι όλοι οι αμαξάδες είχαν στραφεί και κοίταζαν. Η ψηλή μορφή του πρωθυπουργού Πιοτρ Στολίπιν κατέβαινε τα σκαλιά, μαζί με άλλα τρία άτομα: Δυο νέους άντρες με λαμπερές στολές και μια όμορφη νέα με ξανθά, σχεδόν λευκά, μαλλιά και μεγάλο γελαστό στόμα. Μα ο Αρκίν έβλεπε μόνο τον Στολίπιν.

Έπιασε το σακούλι που κρεμόταν απ’ τη ζώνη του, κάτω από το σακάκι της στολής του. Είναι μια. πολιτική ενέργεια, είπε μέσα του. Πολιτική. Ο άνθρωπος αυτός τρομοκρατεί το λαό της Ρωσίας. Εξήντα χιλιάδες. Εξήντα χιλιάδες! Τόσοι ήταν οι πολιτικοί κρατούμενοι που χε στείλει στο εκτελεστικό απόσπασμα ή σε καταναγκαστικά έργα μέσα στα πρώτα τρία χρόνια της πρωθυπουργίας του.

Χιλιάδες άλλοι αγρότες είχαν δικαστεί από έκτακτα στρατοδικεία, όταν ο Στολίπιν αποφάσισε ότι έπρεπε να διαλυθούν όλες οι αγροτικές συνεργατικές εκατοντάδες εφημερίδες και εργατικά σωματεία είχαν απαγορευτεί δια της βίας, επειδή οι σκοποί τους δεν ταυτίζονταν με του Στολίπιν.

Πολεμάω την επανάσταση.

Τα λόγια του πρωθυπουργού είχαν χαραχτεί βαθιά στο μυαλό του Αρκίν. Όσες φορές κι αν έλεγε ο Στολίπιν ότι ήταν υπέρ των μεταρρυθμίσεων, όσα ψέματα κι αν κατέβαζε, στην πραγματικότητα πίστευε ότι ο μόνος δρόμος που υπήρχε ήταν η αιματοβαμμένη καταπίεση. Ο Αρκίν έβλεπε γύρω του τα αποτελέσματα αυτής της τακτικής, άκουγε τις κραυγές μες στη νύχτα, αντίκριζε πόνο, τσακισμένα κορμιά εργατών. Η αποψινή ενέργεια ήταν μια υπηρεσία για τη Ρωσία. Κι αν σκοτωνόταν κι αυτός.

Ανασήκωσε τους ώμους και πήγε να σταθεί στη σκιά ενός μεγάλου αυτοκινήτου. Άναψε τη θρυαλλίδα κι η καρδιά του άρχισε να χτυπάει σαν παλαβή ξέροντας πως είχε στη διάθεση του μόνο δύο λεπτά. Εκατόν είκοσι δευτερόλεπτα.

Και τέλος.

Τούτη η ενέργεια είναι πολιτική! Στη σκέψη του ήρθε η εικόνα του πατέρα του, ενός περήφανου αγρότη με στήθος πλατύ σαν βαρέλι, ναψηφάει έναν άντρα σαν αρκούδα που γύριζε στις επαρχίες βγάζοντας λόγους σε συγκεντρώσεις αγροτών. Ο άντρας αυτός ήταν ο Στολίπιν.

Κι ύστερα ήρθε μια άλλη εικόνα: Η πλάτη του πατέρα του να γίνεται μια ματωμένη μάζα από τα χτυπήματα του κνούτου. Η ντροπή που ένιωθε για τον πατέρα του ο Αρκίν δεν θα σβήνε ποτέ.

Αυτό που κάνω τώρα δεν είναι προσωπικό, μα. πολιτικό, συλλογίστηκε.

Όλος ο κόσμος γνώριζε ότι ο πρωθυπουργός φορούσε πάντα αλεξίσφαιρο θώρακα κι είχε γύρω του άντρες της Ασφάλειας. Τούτη εδώ δεν θα ταν η πρώτη απόπειρα κατά της ζωής του. Ο Αρκίν έβλεπε τώρα τους άντρες της Ασφάλειας να μαζεύονται σαν τις κατσαρίδες γύρω απτην πρωθυπουργική άμαξα που είχε πλησιάσει στη βάση της σκάλας. Οι νέοι συνοδοί του Στολίπιν ανέβηκαν στην άμαξα, που την περικύκλωσαν άλλα αμάξια κι αυτοκίνητα.

Εκατόν είκοσι δευτερόλεπτα.

Το γέλιο του πρωθυπουργού αντήχησε βροντερό καθώς πατούσε στο μαρσπιέ της άμαξας.

Εκατό δευτερόλεπτα.

Ένα σφύριγμα έβγαινε από το σακούλι που κρατούσε σφιχτά ο Αρκίν και μύριζε καμένο. Με τον Στολίπιν ασφαλή μες στην άμαξα, οι φρουροί του χαλάρωσαν κάπως και κινήθηκαν μπροστά. Ο Αρκίν χώθηκε στις σκιές πίσω απτην άμαξα, πέταξε το σακούλι του από κάτω της κι απομακρύνθηκε βιαστικά.

Εβδομήντα πέντε δευτερόλεπτα.

Τα μετρούσε σιωπηλά μέσα του.

«Ε, εσύ!»

Ένα χέρι τον άδραξε απ’ τον ώμο χάνοντας την καρδιά του να σταματήσει. Στράφηκε και είδε ένα γίγαντα της Φρουράς να στέκεται σαν πύργος από πάνω του.

«Τι θέλεις;» τον ρώτησε γκρινιάρικα ο Αρκίν. «Βιάζομαι. Ο υπουργός μου με πρόσταξε να φέρω το αυτοκίνητο του».

Ο φρουρός κοίταξε τη στολή του Αρκίν.

«Πώς λέγεσαι;»

«Γκριγκόριεφ».

«Λοιπόν, Γκριγκόριεφ, πες του υπουργού σου να περιμένει έως ότου…»

Ο Αρκίν όμως δεν τον άκουγε. Ο Στολίπιν κατέβαινε από την άμαξα φωνάζοντας στους συνοδούς του πίσω του: «Περιμένετε εδώ. Πρέπει να θυμίσω στο Μεγάλο Δούκα Μιχαήλ ότι θα πάμε βόλτα με τάλογα αύριο».

Ο Αρκίν τα βλέπε όλα σε αργή κίνηση. Το καλογυαλισμένο παπούτσι του πρωθυπουργού να πατάει στο κόκκινο χαλί της σκάλας, το γαντοφορεμένο χέρι του να κινείται, τη γενειάδα του νανεμίζει.

Εξ-ήντα δευτερόλεπτα; Είχε χάσει το μέτρημα.

Προσπάθησε να ξεφύγει από το άδραχμα του φρουρού, αλλά εκείνος τον κρατούσε γερά. Του δείξε τα δυο άλογα της άμαξας που χτυπούσαν ανυπόμονα με τις οπλές τους το έδαφος και τίναζαν νευρικά τα κεφάλια. Μήπως είχαν μυρίσει τη θρυαλλίδα που καιγόταν; «Βοήθησε τους να ηρεμήσουν τα άλογα, γιατί έτσι που κάνουν η άμαξα θα φύγει χωρίς τον πρωθυπουργό».

Μονομιάς ο φρουρός έπαψε να ενδιαφέρεται για τον Αρκίν κι έτρεξε μπροστά. Κι άλλα άλογα άρχισαν να χλιμιντρίζουν και να προσπαθούν να τραβηχτούν πέρα. Ο Αρκίν κοίταξε κάτω από την πρωθυπουργική άμαξα αλλά δεν μπόρεσε να διακρίνει τίποτα.

Τριάντα δευτερόλεπτα; Ή λιγότερο; Το βαλε στα πόδια μετρώντας από μέσα του. Τριάντα βήματα. Έφταναν; Έτρεχε βρίζοντας τα εμπόδια, τον Στολίπιν, το φρουρό.

Την τύχη του.

Βούτηξε πίσω από μια μεγαλοπρεπή «Ρολς Ρόις», τεράστια σαν βράχο, τη στιγμή που έφτασε στο εκατόν είκοσι.

Με το μυαλό του να χει σταματήσει, στάθηκε κουλουριασμένος εκεί πέρα.

Η έκρηξη ξέσκισε τη νυχτιά. Μια γιγάντια λάμψη φώτισε τα σκοτάδια κι η βαριά «Ρολς Ρόις» ταλαντεύτηκε πάνω στις ρόδες της με τα τζάμια της να γίνονται θρύψαλα. Τ αφτιά του Αρκίν πονούσαν τρομακτικά. Τζάμια έπεφταν πάνω του κοφτερά σαν μαχαίρια. Πήρε με το ζόρι μιαν ανάσα κι ανάγκασε τα πόδια του να τον στηρίξουν και να σηκωθεί. Αυτό που είδε, όμως, τον έκανε να ευχηθεί να μην είχε γυρίσει να κοιτάξει τη σκηνή.

Εκεί που βρισκόταν η άμαξα προηγουμένως, τώρα υπήρχε ένα κενό που το γέμιζαν κομματιασμένα κορμιά, αίματα και ουρλιαχτά. Ένα γλιστερό κατακόκκινο ρυάκι έτρεχε στο δρόμο κι η μυρωδιά του εκρηκτικού και του φόβου πλανιόταν στην ατμόσφαιρα. Άνθρωποι έτρεχαν εδώ κι εκεί πανικόβλητοι. Του ερχόταν εμετός. Ακριβώς μπροστά του ήταν πεσμένα τα δυο ωραία άλογα που έσερναν την άμαξα του Στολίπιν. Το ένα ήταν νεκρό με την πλάτη του τσακισμένη. Το άλλο είχε χάσει και τα δυο του πίσω πόδια και ούρλιαζε μισοπεθαμένο. Ένστολοι έτρεχαν παντού με όπλα στα χέρια κι άρπαζαν όποιον έβρισκαν να στέκεται ακόμα στα πόδια του. Ο Αρκίν ήθελε να χαθεί μες στο σκοτάδι, μακριά από αυτό το σφαγείο, μακριά από το γιγαντόσωμο άντρα που στεκόταν σαν εκδικητικός δαίμονας στην κορφή της σκάλας του παλατιού, ουρλιάζοντας οργισμένος μες στη νύχτα. Ο πρωθυπουργός Πιοτρ Στολίπιν ήταν ζωντανός.

Ο Αρκίν τον καταράστηκε. Αδιαφορώντας για τον κίνδυνο, τράβηξε ένα πιστόλι από τη ζώνη του, έτρεξε κοντά στο κομματιασμένο άλογο και το πυροβόλησε στο κεφάλι.

Τα μάτια του ζώου διαστάλθηκαν, τα μπροστινά του πόδια τινάχτηκαν κι απόμεινε ακίνητο. Δάκρυα κύλησαν από τα μάτια του Αρκίν.

Η αποτυχία τύλιγε σαν γκρίζα στάχτη το μυαλό του.

«Καλά τα κατάφερες».

Ο Αρκίν κούνησε το κεφάλι. Τα λόγια δεν σήμαιναν τίποτα.

«Όχι».

«Βίκτορ, τώρα πια ο τσάρος θα προσέχει τα βήματα του.

Τρόμαξες κι αυτόν και την κυβέρνηση του. Στο μέλλον δεν θα απορρίπτουν τα αιτήματα μας για.»

«Πάτερ Μορόζοφ, δεν σκέφτεσαι σωστά. Ο Στολίπιν ζει».

«Το ξέρω». Ο παπάς ακούμπησε το χέρι του στον ώμο του Αρκίν και τον κοίταξε βυθίζοντας το βλέμμα του ως τα κατάβαθα της ψυχής του. «Μην αρνείσαι στον εαυτό σου την ικανοποίηση ότι έδωσες ένα γερό χτύπημα υπέρ του νέου κόσμου που χτίζουμε. Ξέρουμε καλά κι οι δυο μας πως πρώτα πρέπει να γκρεμίσουμε τον παλιό κόσμο».

«Ο Στολίπιν θα προβεί σε αντίποινα», αποκρίθηκε ο Αρκίν και τα μάτια του σκοτείνιασαν. «Θα έχουμε κι άλλους νεκρούς».

«Αυτό είναι το τίμημα που πρέπει να καταβάλουμε».

«Πες μου, πάτερ, πώς νομίζεις ότι το αντιμετωπίζει αυτό ο Θεός σου; Πώς συμβιβάζεις τη θρησκευτική σου συνείδηση με τις βόμβες που βάζεις; Τι δικαιολογία λες στις προσευχές σου;»

Ο παπάς έπιασε το σκαλιστό σταυρό που κρεμόταν στο στήθος του, τον φίλησε κι ύστερα ακούμπησε τα χείλη του στο μέτωπο του Αρκίν. Τα χείλη του ήταν δροσερά, κι ενάντια στη θέληση του ο Αρκίν ένιωσε γαλήνη να διαπερνά το κρανίο του και να σβήνει τις φλόγες που καιγαν στο μυαλό του.

«Ο αγώνας μας είναι δίκαιος», είπε ο Μορόζοφ με σταθερή φωνή. «Μην αμφιβάλλεις στιγμή γι’ αυτό. Διεξάγουμε έναν ιερό πόλεμο για τη σωτηρία των ψυχών του λαού του Θεού στη Ρωσία. Εκείνος είναι ο φλεγόμενος πυλώνας μας τη νύχτα και το νέφος που μας καλύπτει την ημέρα.

Μας θωρακίζει η δικαιοσύνη Του».

Ο Βίκτορ Αρκίν γύρισε αλλού το κεφάλι.

«Πάτερ, θα ψάξουν να μας βρουν». Έδειξε ένα γύρω το υπόγειο. «Πρέπει να φύγεις αμέσως από δω».

«Θα επιστρέψω στο χωριό μου. Δεν απέχει πολύ κι έτσι μπορώ να ρθω αμέσως αν χρειαστεί. Εσύ τι θα κάνεις;»

«Θα μείνω κοντά στον υπουργό μου. Θα έχει εξοργιστεί από την επίθεση κατά του πρωθυπουργού, κι όταν είναι οργισμένοζ λέει πολλά. Με αντιμετωπίζει σαν μια σκέτη καφέ στολή με τίποτα μέσα της, κι όταν είναι στο αυτοκίνητο λέει πολλά που δεν θα πρεπε να ειπωθούν».

«Όπως είπα και πριν, Βίκτορ, ο Θεός είναι μαζί μας».

Ο Αρχίν μάζεψε το πηλήκιο του και κατευθύνθηκε προς την πόρτα.

«Καταλαβαίνεις ότι στο τέλος θα αναγκαστούμε να τους σκοτώσουμε όλους», είπε χαμηλόφωνα. «Ακόμα και τις γυναίκες και τα παιδιά».

«Ο θάνατος είναι μια καινούργια αρχή. Δες το έτσι. Η αρχή της αιωνιότητας για εκείνους και η αρχή ενός δίκαιου και έντιμου καινούργιου κόσμου για αυτούς που επέλεξαν να τον χτίσουν εδώ, τον Παράδεισο επί της Γης».

Στο μυαλό του Αρκίν ήρθαν δυο μεγάλα καστανά μάτια κι ένα απαλό σαρκώδες στόμα. Κάνε ό,τι πρέπει, του είχε πει στη Μόρσκαγια, όταν οι διαδηλωτές πλησίαζαν στο αυτοκίνητο τους. Ψύχραιμη σαν γάτα που λιάζεται, με την ξανθούλα αδελφή της δίπλα της να κοιτάζει με γουρλωμένα μάτια.

Όλους τους. Νχ τους σκοτώσουμε όλους, όταν θα έρθει -η στιγμή.

Το χέρι του έτρεμε καθώς έπιανε το πόμολο της πόρτας.

12

Στο πάνω πάτωμα, ο ψηλοτάβανος διάδρομος ήταν παγωμένος. Ο άνεμος χωνόταν ανάμεσα στα κεραμίδια και κουτρουβαλούσε απτις σοφίτες. Η Βαλεντίνα άκουγε το βογκητό του, που λες κι ερχόταν κατευθείαν από το δάσος.

Τότε θα τα πάμε χαλά, της είχε πει εκείνος. Χαμογέλασε στη θύμηση του κι αναπόλησε τον τρόπο που τα δάχτυλα του έσφιγγαν τα χαλινάρια, τη μυρωδιά του πανωφοριού του. Το χέρι του στο σβέρκο της. Μπορώ να σε επισκεφτώ; Από την πόρτα της Κάτιας δεν έβγαινε καθόλου φως, αλλά η Βαλεντίνα την άνοιξε και χώθηκε στο δωμάτιο. Έβγαλε αθόρυβα τα παπούτσια του χορού, σήκωσε μια άκρη απ το πάπλωμα και χώθηκε στο ζεστό κρεβάτι.

«Κάτια», ψιθύρισε κι αγκάλιασε με το ένα χέρι την αδελφή της. Περίμενε αρκετά λεπτά μέχρι που τα ρουθούνια της κατέγραψαν μια οσμή να βγαίνει απτα σκεπάσματα, μια μεταλλική αρρωστημένη οσμή που την ήξερε πολύ καλά.

Τινάχτηκε. «Κάτια!»

Καμιά απάντηση. Τότε ένιωσε την υγρασία σόλο της το μπράτσο.

«Κάτια!»

Στριφογύρισε πανικόβλητη, βρήκε το διακόπτη του πορτατίφ και το άναψε. Το χέρι της ήταν κατακόκκινο.

«Όχι! Κάτια!»

Η αδελφή της ήταν ξαπλωμένη ανάσκελα. Στον έναν της καρπό ήταν καρφωμένο ένα ψαλίδι. Τα πάντα ήταν κατακόκκινα στο κρεβάτι. Τόσο πολύ αίμα από μια τόση δα τρυπούλα! Η Βαλεντίνα πήδηξε στο πάτωμα, άρπαξε τη ζώνη της ρόμπας της Κάτιας και την έδεσε σφιχτά πάνω από τον αγκώνα. Η ροή του αίματος λιγόστεψε. Έσφιξε κι άλλο τον κόμπο. Τώρα έτρεχαν μόνο λίγες σταγόνες. Το πρόσωπο της Κάτιας ήταν κατάλευκο σαν τα μαξιλάρια της, το μόνο πράγμα πάνω της που είχε λίγο χρώμα ήταν τα ξανθά της μαλλιά. Τα μάτια της ήταν κλειστά. Η Βαλεντίνα την έσφιξε με αγωνία στην αγκαλιά της.

«Γιατί, Κάτια; Γιατί;»

Έσκυψε και τη φίλησε στο μέτωπο κι έφυγε τρέχοντας να βρει την αδελφή Σόνια.

Όπως περίμενε καθισμένη στη βάση της σκάλας, η Βαλεντίνα είδε τα πρώτα ροδοδάχτυλα της αυγής να χώνονται από τις χαραμάδες των παντζουριών και ναφήνουν το αχνάρι τους στο μαρμάρινο πάτωμα. Όταν το φωτεινό σημάδι πήρε το σχήμα και το μέγεθος ενός παιδιού, άκουσε βήματα στη σκάλα. Αργά και βαριά.

«Δόκτωρ Μπελόι». Σήκωσε το βλέμμα κι αντίκρισε ένα πλατύ πρόσωπο με παχιές φαβορίτες κι ένα μικρό μουσάκι.

«Πώς είναι;»

Ο γιατρός συνέχισε να κατεβαίνει βαριά. Τα ρούχα του μύριζαν λάβδανο, τα δυο δάχτυλα του ενός του χεριού ήταν κίτρινα από τη νικοτίνη. Ήταν ένας από τους καλύτερους -κι ακριβότερους- γιατρούς της Αγίας Πετρούπολης. Έπιασε τη Βαλεντίνα απτον ώμο για να την καθησυχάσει.

«Είναι ζωντανή. Η μητέρα σας είναι μαζί της».

Η Βαλεντίνα αναστέναξε ανακουφισμένη.

«Η αδελφή σου θα ξεπεράσει αυτό το. παραστράτημα της. Ο Θεός να τη συγχωρέσει». Κούνησε το κεφάλι κι έσφιξε την κορφή της μύτης του σαν να τον πονούσε.

«Δεν θα πεθάνει;»

«Όχι., μη φοβάσαι, δεν θα πεθάνει. Χάρη σεσένα. Εσύ της έσωσες τη ζωή».

«Δεν θα πεθάνει.»

«Θα είναι αδύναμη για ένα διάστημα, γιατί έχασε πολύ αίμα. Κι ε°ύ να πας ναλλάξεις, είσαι γεμάτη αίματα».

Της χάιδεψε τον ώμο όπως κάνουμε στα τρομαγμένα ζώα και διέσχσε με το βαρύ του βήμα το χολ. Η Βαλεντίνα απόμεινε να κοιτάζει τις σκάλες. Ένας υπηρέτης άνοιξε την πόρτα, μα ° γιατρός στράφηκε κι έκανε νόημα στην κοπέλα.

«Βαλεντίνα, έλα εδώ».

Διστακτικά εκείνη πήγε κοντά του.

«Πες μου κάτι, δεσποινίς. Πώς ήξερες με ποιον τρόπο βάζουν το τουρνικέ;»

«Έχω διαβάσει σχετικά».

«Λοιπόν, οι γονείς σου πρέπει να ευχαριστούν γονατιστοί το Θεό που μπήκες στο δωμάτιο της αδελφής σου. Αν τη βρίσκατε το πρωί, θα ήταν νεκρή, παγωμένη».

Το βλέμμα της Βαλεντίνας ήταν καρφωμένο στο πάνω κεφαλόσκαλο και δεν ήξερε πού να βολέψει τα χέρια της.

«Έκανες καλή δουλειά και της σταμάτησες την αιμορραγία. Αγαπητή μου, φέρθηκες σαν αληθινή νοσοκόμα».

Τα λόγια του τράβηξαν την προσοχή της.

«Δόκτωρ Μπελόι, τι πρέπει να κάνω για να γίνω αληθινή νοσοκόμα;»

«Καλό μου κορίτσι, μη λες ανοησίες».

«Μπορείτε να με συστήσετε σένα νοσοκομείο για να εκπαιδευτώ;»

«Βαλεντίνα, δεν είναι ώρα για αστεία».

«Δεν αστειεύομαι».

Ο γιατρός αναστέναξε κι έσφιξε πάλι την κορφή της μύτης του.

«Δεν πρόκειται να κάνω κάτι τέτοιο. Δεν χρειάζεται να προσθέσεις κι άλλα προβλήματα στους γονείς σου. Αρκετά έχουν». Έκανε να τη χαϊδέψει ξανά, μα εκείνη τραβήχτηκε. «Σου μπήκε μια ανόητη ιδέα εξαετίας αυτού του περιστατικού.» Κούνησε αόριστα το χέρι του. «Εξαιτίας αυτού του λάθους της αδελφής σου».

«Δεν θα με βοηθήσετε;»

«Όχι βέβαια. Αντί να σκέφτεσαι τέτοιες ανοησίες, πήγαινε να παρηγορήσεις τη δύστυχη τη μητέρα σου. Η νοσηλευτική δεν είναι για κοπέλες σαν εσένα».

«Και γιατί;»

«Κορίτσι μου, άφησε τις χαζομάρες. Ξέρεις πολύ καλά το γιατί».

Ίσιωσε το σακάκι του τραβώντας το νευρικά και βγήκε απ’ το σπίτι. Κι η Βαλεντίνα ανέβηκε τρέχοντας πάνω.

Η Βαλεντίνα κατέβασε το βιβλίο.

«Νομίζω ότι αρκετά ασχοληθήκαμε με τη δυστυχία του κυρίου Ρότσεστερ. Ας ασχοληθούμε τώρα με τα δικά σου».

Καθισμένη στην άκρη του κρεβατιού της αδελφής της, της διάβαζε την Τζέιν Εφ. Ήταν ένα από τα αγαπημένα της μυθιστορήματα και μέσα στις σελίδες του έβλεπε πάντα την αδελφή της να πεταρίζει με κομμένα φτερά.

Η Κάτια την κοίταξε με αψηφισιά και τα μαγουλά της πήραν λίγο χρώμα.

«Εγώ λέω να μην ασχοληθούμε».

«Γλυκιά μου αδελφούλα, πρέπει να μου τα πεις».

«Στα είπα ήδη».

«Εννοώ να μου πεις την αλήθεια».

«Την αλήθεια σου είπα. Κουράστηκα. Αρκετά πια». Σκέπασε τα μάτια της με την παλάμη της, λες κι ήθελε να κλείσει έξω τον κόσμο. «Βαρέθηκα τα πάντα».

Η Βαλεντίνα της κατέβασε μαλακά το χέρι.

«Με βαρέθηκες κι εμένα;»

Τα γαλανά μάτια της Κάτιας βούρκωσαν.

«Γίνεσαι άδικη», είπε.

«Αυτό που έκανες ήταν άδικο».

«Το ξέρω».

Η Βαλεντίνα σύρθηκε πιο κοντά και την αγκάλιασε. Χάιδεψε το τυλιγμένο στους επιδέσμους χέρι της.

«Πες μου για το χορό», την παρακάλεσε η Κάτια.

«Πληκτική εκδήλωση. Ένα σωρό στρυφνοί στρατιωτικοί. Πάρα πολλή τεστοστερόνη».

«Τι είναι αυτό;»

«Αυτό που χρησιμοποιούν αντί για άρωμα οι άντρες».

«Πόσα ξέρεις!» χασκογέλασε η Κάτια.

«Απλώς διάβασα μερικά ιατρικά βιβλία». Άπλωσε το χέρι της, έπιασε το σαγόνι της Κάτιας και το στρίψε προς το μέρος της. «Γι’ αυτό το έκανες, Κάτια; Εξαιτίας του χορού;»

Η αδελφή της κατέβασε τα μάτια, μα η Βαλεντίνα σιωπηλή περίμενε μιαν απάντηση.

«Ήξερα πως εκεί πέρα θα έβρισκες ένα σύζυγο. Γι’ αυτό γίνονται οι χοροί», ψιθύρισε η Κάτια.

«Είσαι χαζή. Έπληξα μέχρι θανάτου. Ξέρεις καλά ότι πήγα επειδή μανάγκασε η μαμά». Αγκάλιασε και με τα δυο της χέρια την αδελφή της και την έσφιξε πάνω της.

Μύριζε ευκάλυπτο από την αλοιφή που της είχε βάλει η αδελφή Σόνια. Έσκυψε και της φίλησε τα μαλλιά.

«Δεν πρόκειται να σαφήσω», της υποσχέθηκε.

«Δηλαδή, δεν βρήκες σύζυγο;»

«Όχι βέβαια. Χόρεψα λιγάκι μόνο. Ήπια λιμοντσέλο και κοίταξα τάστρα».

«Τάστρα;»

«Ναι».

«Γνώρισες κανέναν ιδιαίτερο τύπο;»

Στο μυαλό της Βαλεντίνας ήρθε ένχ,ζευγάρι πράσινα μάτια να καρφώνονται με ένταση στα δικά της. Κι άλλο ένα ζευγάρι, γκρίζα και σκληρά, να τη σημαδεύουν πάνω από ένα όπλο.

«Όχι», είπε και χαμογέλασε. «Κανέναν ενδιαφέροντα τύπο».

Η Βαλεντίνα κι η μητέρα της ξεκίνησαν να πάνε σένα βιβλιοπωλείο. Τα σύννεφα, γεμάτα χιόνι, κρέμονταν χαμηλά λες κι ήθελαν να λιώσουν την Αγία Πετρούπολη. Καθισμένη στο αυτοκίνητο η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να πάρει τα μάτια της από το σβέρκο του σοφέρ. Ήθελε να τον αρχίσει στις γροθιές και να του φωνάξει: Με κατατρόμαζες! Με τρόμαξες τόσο πολύ, που φέρθηκα σαν χαζή στο έλκηθρο.

Μπροστά σε δυο πράσινα μάτια. Πες μου τι ήταν κάτω από το καραβόπανο! Όταν ωστόσο εκείνος της άνοιξε ευγενικά την πόρτα για να κατέβει, τον κοίταξε κατάματα και του είπε: «Απόψε δεν θα έχει φεγγάρι. Αντίθετα από χθες».

Τον είδε να σφίγγεται και να πεταρίζει ταραγμένος τα μάτια.

Δεν έχεις τίποτα να πεις για το κωλαράκι μου σήμερα; συλλογίστηκε. Βέβαια, δεν κρατάς τουφέκι για να νιώθεις δυνατός.

Τον άφησε ξερό δίπλα στο αυτοκίνητο κι ακολούθησε τη μητέρα της στο βιβλιοπωλείο. Θα τον έκανε να περιμένει, πανάθεμά τον, μέχρι να ξεπαγιάσει.

«Έχετε βιβλία μηχανολογίας και μηχανικής;»

Μίλησε σιγανά για να μην την ακούσει η μητέρα της που βρισκόταν στην άλλη άκρη του καταστήματος, αναγκάζοντας τον υπάλληλο να σκύψει για να την ακούσει.

«Μάλιστα, δεσποινίς. Ελάτε να σας δείξω.»

«Πείτε μου πού είναι και θα τα βρω».

Ο υπάλληλος της είπε κι η Βαλεντίνα πήγε βιαστικά εκεί που της υπέδειξε. Δεν υπήρχαν πολλά σχετικά βιβλία. Είδε ένα για τη γεφυροποιία, μερικά για ορυχεία και μεταλλεία, ένα για το πώς κατασκευάστηκε το Κρεμλίνο στη Μόσχα. Για σήραγγες, κανένα.

Διάλεξε κάτι γρήγορα, είπε μέσα της.

Κάτι για αυτοκίνητα. Είχε πει ότι του άρεσε να παιδεύεται με μηχανές. Άπλωσε το χέρι να κατεβάσει ένα βιβλίο, και το βλέμμα της έπεσε στη ράχη του διπλανού. Άιζαμπαρντ Κίνγκντομ Μπράνελ. Το άρπαξε κι έτρεξε στο ταμείο.

«Τι είναι αυτό;» άκουσε δίπλα της τη φωνή της μητέρας της.

«Μια βιογραφία του Μπράνελ».

«Και ποιος είναι αυτός ο Μπράνελ;»

«Ένας Άγγλος, μαμά», αποκρίθηκε δήθεν αδιάφορα η Βαλεντίνα. «Κοίτα, πήρα ένα βιβλίο και για την Κάτια».

Και της έδειξε έναν τόμο με ποιήματα του Σαρλ Μποντλέρ.

«θα της αρέσει;» ρώτησε με αμφιβολία η μητέρα της.

«Βέβαια».

«Είσαι πολύ καλή μαζί της». Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα της χαμογέλασε τρυφερά. «Να ξέρεις ότι ο πατέρας σου κι εγώ σου είμαστε βαθύτατα ευγνώμονες που της έσωσες τη ζωή.

Είναι τυχερή που σέχει». Βούρκωσε κι άγγιξε απαλά το χέρι της Βαλεντίνας που κρατούσε τα ποιήματα. «Κι εμείς το ίδιο. Αλήθεια σου λέω, καλή μου». Απότομα, ενοχλημένη που άφησε να φανούν τα συναισθήματα της, άλλαξε τόνο. «Ξέχασα να σου πω. Ο λοχαγός Στεπάν Τσερνόφ των Ουσάρων -νομίζω πως γνωριστήκατε στο χορό- πέρασε κι άφησε την κάρτα του. Θα έρθει να σε επισκεφθεί αύριο το απόγευμα».

Καθώς οδηγούσε επιστρέφοντας τις κυρίες στο σπίτι, ο Αρκίν καταλάβαινε πως κάτι είχε συμβεί στο βιβλιοπωλείο: Το αυτοκίνητο ήταν βυθισμένο στη σιωπή. Και στο μυαλό του σοφέρ τριγύριζε η φράση της Βαλεντίνας: Απόψε δεν θα έχει φεγγάρι. Μα που να πάρει ο διάβολος, δεν μπορούσε να ξέρει για τα χθεσινά. Δεν μπορούσε να τα ξέρει.

Ήθελε να μιλήσει με τον Σεργκέγιεφ, αλλά μετά τις βόμβες έπρεπε να καθίσει ήσυχος. Ήσυχος. Για να ξεσπάσει, πάτησε με μανία το κλάξον για να κάνει στην άκρη ένα κάρο που του κλείνε το δρόμο. Πώς να μείνει ήσυχος; Ο «Παράδεισος επί της Γης» θα πληρωνόταν πανάκριβα, κι εκείνος αποδεχόταν το τίμημα. Οι νύχτες όμως περνούσαν πολύ δύσκολα. Το μυαλό του δεν έβρισκε ησυχία.

Πίσω του η μητέρα έσπασε τη σιωπή. Έδειξε ένα καινούργιο κατάστημα γυναικείων νεωτερισμών και υποσχέθηκε στην κόρη της πως θα την πάει να δοκιμάσει διάφορα φορέματα. Του Αρκίν του άρεσε η φωνή της μαντάμ Ιβάνοβα. Όταν την άκουγε χωρίς να την κοιτάζει, σχημάτιζε μια εικόνα κεφάτης γυναίκας χωρίς εκείνη τη μόνιμη ανησυχία που σκίαζε πάντα τα μάτια της. Η μαντάμ Ιβάνοβα δεν εμπιστευόταν ούτε τους ανθρώπους ούτε τη ζωή. Κι ο Αρκίν την καταλάβαινε απόλυτα.

Έκοψε ταχύτητα στη διασταύρωση με τη Νέφσκι κι άκουσε ολοκάθαρα την κόρη να λέει: «Μαμά, ανησυχώ για τον μπαμπά. Αυτή η απόπειρα κατά της ζωής του πρωθυπουργού Στολίπιν μπορεί να είναι η αρχή ενός σχεδίου επιθέσεων ενάντια σε όλους τους υπουργούς του τσάρου. Μπορεί να επιτεθούν ξανά στον μπαμπά».

«Βαλεντίνα, αυτά τα πράγματα πρέπει να αφήσουμε τον πατέρα σου να τα χειριστεί. Μην ανακατώνεσαι. Δεν του αρέσει. Εκείνος παίρνει τις σχετικές αποφάσεις, όχι εμείς».

«Μαμά, εσένα σε τρομάζουν οι επαναστάτες;»

«Όχι βέβαια. Είναι ανοργάνωτος όχλος. Και τέλος πάντων, μην ξεχνάς ότι έχουμε το στρατό να μας προστατεύει».

«Άντρες σαν το λοχαγό Τσερνόφ;»

«Ακριβώς». Ακολούθησε μια σιωπή γεμάτη ένταση κι ύστερα η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα πρόσθεσε: «Σε παρακαλώ, Βαλεντίνα, μην κάνεις τη δύσκολη γιαυτή την επίσκεψη».

Ο Αρκίν φαντάστηκε τις εκφράσεις τους πίσω του: Να πιστεύουν ότι ο λοχαγός Τσερνόφ θα τις προστάτευε.

Ο Αρκίν ξύπνησε μουσκεμένος στον ιδρώτα. Κάποιος φώναζε μες σταφτί του. Προσπάθησε να κουνήσει τα πόδια του, αλλά ήταν παγιδευμένα στο αναστατωμένο κρεβάτι.

Ένιωσε έναν ιστό αράχνης να του τυλίγει το πρόσωπο - κι η φωνή συνέχιζε να χαλάει τον κόσμο. Δεν θα σταματούσε ποτέ αυτός ο μπάσταρδος; Το κεφάλι του πονούσε, η καρδιά χτυπούσε σαν να ήθελε να σπάσει, το στομάχι του χοροπηδούσε. Κι έκανε εμετό στα σεντόνια του.

Μια γροθιά κοπανούσε τον τοίχο.

«Σκάσε, γαμώτο!» Η φωνή του Ποπκόφ.

Ο Αρκίν βούλωσε το στόμα του με την παλάμη του - κι η φωνή σταμάτησε. Από το δικό του το λαρύγγι έβγαινε.

Ανακάθισε. Κατέβασε τα πόδια του στο πάτωμα κι η επαφή με τις κρύες σανίδες τον συνέφερε. Βρισκόταν στο δωματιάκι του πάνω από τους στάβλους. Νευρικά, σκούπισε το κάθιδρο πρόσωπο του.

Τι είδους άνθρωπος βλέπει εφιάλτες επειδή σκότωσε κάτι άλογα; Κι οι άνθρωποι που κομμάτιασε; Το όνειρο ερχόταν κάθε νύχτα. Έβλεπε ολοζώντανα το μαύρο άλογο με τα πίσω του πόδια κομμένα να σφαδάζει και να δαγκώνει το κορμί του για να μερώσει τον πόνο και τα ουρλιαχτά του να ξεσκίζουν τη νυχτιά.

Οι άνθρωποι πού ήταν; Τι είχαν γίνει τα δικά τους ουρλιαχτά; Θεέ και Κύριε, τι είδους άνθρωπος γινόταν; Έβγαλε το τσαλακωμένο και υγρό νυχτικό του κι απόμεινε γυμνός να τρέμει. Το σκοτάδι τον βόλευε. Μαύριζε κι εξαφάνιζε τα πάντα. Μόνο το μέλλον θα ήταν λαμπρό.

13

Ο γιος της κόμισσας ήταν ατρόμητος, αυτό ο Γιενς δεν μπορούσε να το αρνηθεί. Πηδούσε πάνω από κάθε εμπόδιο που του έβαζε. Το παιδί δεν ήταν ομιλητικό, αλλά ποιος μπορούσε να το κατηγορήσει έτσι που περνούσε όλες του τις μέρες κλειδωμένο μέναν ξερακιανό και στρυφνό δάσκαλο; Έξω στην ύπαιθρο, όμως, άφηνε δυνατές κραυγές παιδιάστικης χαράς όταν το γεροδεμένο μικρό του πόνι τιναζόταν σαν βέλος όποτε του χτυπούσε τα παχουλά πλευρά με τις φτέρνες του.

Μια δέσμη ηλιαχτίδες φώτισε σαν προβολέας το μονοπάτι.

«Αλεξέι», φώναξε πάνω από τον ώμο του ο Γιενς, «πάμε κάτω στο χείμαρρο!»

αΜπορώ να πηδήξω από πάνω του;» φώναξε το παιδί.

«Την τελευταία φορά που το κάνες, έπεσες».

«Δεν χτύπησα όμως».

Η μητέρα του γκρίνιαζε ότι ο ώμος του γιου της ήταν μελανιασμένος για δεκαπέντε μέρες και τους είχε απαγορέψει να ξαναπηδήξουν πάνω από το ποταμάκι μέχρι να μεγαλώσει ο Αλεξέι, που τώρα χαμογελούσε στον Γιενς.

«Δεν θα πέσω».

«Μου το υπόσχεσαι;»

«Σου το υπόσχομαι!» .

«Χαμηλά τα πόδια σου λοιπόν!» Όρμησαν ανάμεσα στους θάμνους μέχρι το σημείο που ο χείμαρρος χάραζε την πορεία του μέσα στη μαύρη γη. Τα μάγουλα του αγοριού ήταν κατακόκκινα. Ο Γιενς είδε τα χεράκια του να σφίγγουν τα χαλινάρια, να κλοτσάει τα πλευρά του αλόγου, το πόνι να ετοιμάζεται να πηδήξει - αλλά την τελευταία στιγμή ο Αλεξέι τράβηξε δυνατά τα χαλινάρια αναγκάζοντας το να σταματήσει. Το αγόρι πήδηξε απ τη σέλα και στάθηκε γονατιστό στο φαγωμένο νερό.

«Βγες από κει!» πρόσταξε ο Γιενς.

Το αγόρι όμως κρατούσε το κεφάλι ενός σκυλιού. Το σήκωνε ψηλά για να μπορέσει το ζώο να αναπνεύσει. Του χάιδευε τη μουσκεμένη μουσούδα και του έβγαζε μούσκλια από τα μάτια.

«Άφησε το, Αλεξέι. Είναι ψόφιο».

«Όχι».

«Βγες απ’ το νερό, θα ξεπαγιάσεις».

«Όχι».

Ποτέ άλλοτε δεν τον είχε αψηφήσει ο Αλεξέι. Ο Γιενς έσκυψε από τη σέλα και τράβηξε το άψυχο ζώο από το νερό. Ήταν ένα μεγαλόσωμο κυνηγόσκυλο με άγριο μαύρο τρίχωμα και τα δόντια του έδειχναν πως ήταν νεαρό. Έσταζε νερά μουσκεύοντας τα ρούχα του. Με τον Αλεξέι ξοπίσω του να κρατάει το ένα αφτί του ζώου γύρισαν στην όχθη.

«Θέλω να το πάρω σπίτι», είπε ο Αλεξέι.

«Γιατί;»

Το αγόρι έσφιξε στο στήθος του το υγρό κεφάλι.

«Αν πεθάνω μέσα σένα ποτάμι, θέλω κι εγώ να με βγάλουν και να με θάψουν».

Ο Γιενς δεν βρήκε τίποτα να του πει. Έδεσε με τη ζώνη του το σκυλί στη ράχη του πόνυ, ανέβασε τον Αλεξέι στον Ήρωα και καβάλησε κι αυτός πίσω του. Τύλιξε με το σακάκι του το παιδί που έτρεμε και ξεκίνησε βιαστικά.

«Θείε Γιενς, είχες ποτέ σου σκύλο;»

«Ναι. Όταν ήμουν παιδί, είχα ένα δυνατό σκύλο απαυ τους που τραβάνε τα έλκηθρα. Όλο μούσκουλα και δόντια.

Μου άφησε μερικά σημάδια για να τον θυμάμαι. Όλα τα παιδιά πρέπει να έχουν σκύλο».

Το κεφαλάκι του μικρού κουνήθηκε καταφατικά κι ύστερα στράφηκε και τον κοίταξε με τα μάτια του ολοστρόγγυλα από αποθυμιά.

Ο Γιενς αναστέναξε.

«Εντάξει, θα μιλήσω στη μητέρα σου».

14

Όπως το είχε υποσχεθεί, ο Γιενς επισκέφθηκε τη Βαλεντίνα. Έτσι καθώς στεκόταν αδέξια στο κατώφλι της, ένιωθε σαν χαζό χωριατόπαιδο. Μα ήταν για γέλια. Αυτός, που είχε καθίσει δίπλα στις πιο σπουδαίες κυράδες της Αγίας Πετρούπολης και τις είχε φλερτάρει όλες! Και τώρα, τούτο το τρυφερό κλαράκι, τούτο το κοριτσάκι, απλά και μόνο επειδή τον είχε κοιτάξει κατάματα τον έκανε να νιώθει άγαρμπος κι αδέξιος. Οι κινήσεις της είχαν μια μουσικότητα που έκανε όλες τις άλλες να φαντάζουν χοντροκομμένες. Του θύμιζε καλοκαιριάτικη αύρα πάνω από το Νέβα.

Ένας υπηρέτης με οικοστολή του άνοιξε και τον πέρασε στην αίθουσα υποδοχής. Εντυπωσιακή, όντως. Ο Γιενς κοίταξε ένα γύρω, το χρυσωμένο πολυέλαιο, τα μαρμάρινα αγάλματα μες στις κόγχες τους. Οι Ρώσοι τρελαίνονταν να επιδεικνύουν τον πλούτο τους, ίδιοι με παγόνια όταν ξεδιπλώνουν τις ουρές τους.

«Η δεσποινίς Βαλεντίνα είναι απασχολημένη αυτή τη στιγμή στο γαλάζιο σαλόνι».

Ο υπηρέτης ήταν ψηλόλιγνος με στενό πρόσωπο κι απίθανα μεγάλα χέρια. Ο Γιενς του έδωσε την κάρτα του.

«Ενημέρωσε τη, σε παρακαλώ, ότι ήρθα».

Ο υπηρέτης εξαφανίστηκε. Η δεσποινίς είναι απασχολημένη. Με καμιά φιλενάδα από το σχολείο; Οι κυρίες της Αγίας Πετρούπολης είχαν τη συνήθεια να πηγαίνουν το πρωί με ταμάξια τους η μια στο σπίτι της άλλης και ν αφήνουν την κάρτα τους, κι ύστερα να επισκέπτονται το απόγευμα η μια την άλλη για τσάι, ενώ τα βράδια ακολουθούσε μια σειρά από γιορτές και δεξιώσεις. Μια γυναίκα άλλαζε φόρεμα έξι κι οκτώ φορές την ημέρα - κι αυτό δεν ήταν τίποτα. Ο Γιενς αναλογίστηκε τα λόγια που είχε πει η Βαλεντίνα μέσα στο σκοτάδι: Θέλω. κάτι περισσότερο.

Την καταλάβαινε βέβαια. Η νοσηλευτική, όμως; Εδώ άλλαζε το πράγμα.

«Η δεσποινίς Βαλεντίνα θα σας δει τώρα».

Πέρασε στο γαλάζιο σαλόνι. Υποτίθεται πως όλα εκεί μέσα θα ήταν γαλάζια, αλλά το μόνο που είδε ο Γιενς ήταν η Βαλεντίνα. Η λεπτή της φιγούρα καθισμένη σ’ έναν μπροκάρ καναπέ, με την πλάτη τεντωμένη ολόισια και τα χέρια ακουμπισμένα στην ποδιά της. Ο Γιενς ένιωσε πως κάτι την έκανε να μην αισθάνεται άνετα. Μήπως θεωρούσε εισβολή την επίσκεψη του; Η κοπέλα ωστόσο του χαμογέλασε, σηκώθηκε και του άπλωσε το χέρι.

«Καλοσύνη σας που με επισκεφθήκατε».

Ο τρόπος της ήταν τυπικός, λες και δεν είχε κουλουριαστεί κάποτε στην αγκαλιά του μες στο σκοτάδι και στην παγωνιά.

«Ελπίζω να σας βρίσκω καλά».

«Πολύ καλά, ευχαριστώ. Αν και το κρύο ήταν πολύ δυνατό τούτες τις τελευταίες ημέρες».

Τα μαύρα της μάτια καρφώθηκαν στα δικά του και μέσα τους φάνηκε εκείνη η γνωστή σπίθα. Τα κατέβασε όμως και στράφηκε στο πλάι κάνοντας τη μεταξωτή φούστα της να θροΐσει.

«Να σας συστήσω το λοχαγό Τσερνόφ».

Τότε μόνο πρόσεξε ο Γιενς ότι βρισκόταν και κάποιος άλλος στο δωμάτιο: Ένας ξανθομάλλης λοχαγός των Ουσάρων της Φρουράς με πλατύ όμορφο πρόσωπο και τον αέρα της αυτοπεποίθησης που έχει όποιος έχει σκοτώσει. Ο Γιενς είχε ξαναδεί στρατιωτικούς να έχουν την πεποίθηση πως είναι ανίκητοι επειδή πήραν μέρος σε μάχες και επέζησαν. Τούτος εδώ ήταν εντυπωσιακός με την άψογη στολή του και τις απαστράπτουσες μπότες του. Ο Γιενς υποκλίθηκε ευγενικά, αλλά σκέφτηκε ότι πολύ θα του άρεσε να τον έβαζε να δουλέψει στις σήραγγες. Να τον κάνει να λερωθεί λιγάκι.

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε στο λοχαγό.

«Από δω ο Γιενς Φρίις. Είναι μηχανικός. Νομίζω πως γνωριστήκατε τις προάλλες, στο χορό».

«Αλήθεια;» ρώτησε ο λοχαγός. «Δεν το θυμάμαι».

«Μάλλον δεν γνωριστήκαμε. Είχε πάρα πολύ κόσμο», είπε ο Γιενς.

Θυμόντουσαν όμως κι οι δυο πολύ καλά - ο Γιενς το βλέπε στο βλέμμα του λοχαγού. Ο Τσερνόφ δεν είχε ξεχάσει τη στιγμή που ο Γιενς γύρισε κουβαλώντας ποτά και του είχε πάρει τη Βαλεντίνα μεσαπό τα χέρια του.

Τέλος πάντων, κάθισαν σε κάτι ψηλές καρέκλες με ίσιες πλάτες και μια υπηρέτρια τους σέρβιρε τσάι σε πορσελάνινα φλιτζάνια, λεπτά σαν τσιγαρόχαρτο και με χρυσωμένα χείλη. Έτσι κι έσφιγγε λίγο το φλιτζάνι του ο Γιενς, θα το λιώνε. Η Βαλεντίνα οδήγησε τη συζήτηση σε ασφαλή μονοπάτια: Μίλησε για το καινούργιο εστιατόριο στη Νέφσκι κι ύστερα ζήτησε να μάθει κουτσομπολιά για τον πρίγκιπα Φέλιξ Γιουσούποφ, κληρονόμο της πλουσιότερης οικογένειας της Ρωσίας, ο οποίος μόλις είχε γυρίσει από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Έπειτα πέρασε στην τελευταία παράσταση μπαλέτου - αλλά είχε αρχίσει να βαριέται. Ο Γιενς το καταλάβαινε από τη στάση της. Το ενδιαφέρον του όμως κεντρίστηκε όταν η κοπέλα στράφηκε στον Τσερνόφ και τον κοίταξε όλο αθωότητα.

«Πείτε μου, λοχαγέ, πάτε κυνήγι;»

Απλή η ερώτηση, αλλά κάτι έκρυβε. Ο λοχαγός όμως ήταν νέος ακόμα, δεν είχε μάθει να προσέχει τι έκρυβαν οι γυναίκες πίσω από τα λόγια τους.

Ο Τσερνόφ έγειρε μπροστά και ισορρόπησε το γελοίο φλιτζάνι στο γόνατο του.

«Ναι, πηγαίνω», είπε και της χαμογέλασε πλατιά πιστεύοντας ότι την είχε ικανοποιήσει. «Πέρσι ήμουν μέλος της κυνηγετικής ομάδας του τσάρου στο κυνήγι που έγινε προς τιμήν του Αμερικανού πρεσβευτή».

«Σαυτό το κυνήγι δεν μακελεύτηκε το μισό δάσος;» ρώτησε γλυκά ο Γιενς.

«Ναι». Ο Τσερνόφ κατένευσε χωρίς να καταλαβαίνει τι γινόταν. «Ογδόντα ελάφια και εκατόν σαράντα αγριόχοιροι. Δεν ήταν κι άσχημα για μια μέρα. Ένα από τα ζώα που σκότωσα είχε υπέροχα κέρατα. Τα έχω κρεμάσει στο δωμάτιο μου στο στρατώνα».

«Τι έξυπνο εκ μέρους σας», σχολίασε η Βαλεντίνα.

Πολύ αργά ο λοχαγός διαισθάνθηκε ότι είχε κάνει ένα στραβοπάτημα. Ο Γιενς τον άφησε να κολυμπάει στα αίματα μέσα στο φανταστικό σφαγείο του κι άπλωσε τα μακριά του πόδια, απολαμβάνοντας το θέαμα των μαλλιών της Βαλεντίνας που έπεφταν σαν καταρράκτες στους ώμους της. Πιο μαύρα κι από το νυχτερινό ουρανό. Πιασμένα στα πλάγια με μαργαριταρένια κοκαλάκια που μόλις και άφηναν να φαίνονται τα υπέροχα κοχύλια των αφτιών της.

«Εσείς, κύριε, κυνηγάτε;» τον ρώτησε ο Τσερνόφ θέλοντας να τον κάνει συνένοχο.

«Όχι, λοχαγέ», του απάντησε ο Γιενς. «Θα μενδιέφερε όμως να μάθω τι είδους τουφέκι προτιμάτε».

Η Βαλεντίνα έριξε μια λοξή ματιά στον Γιενς, αλλά προτού προλάβουν να μάθουν τα μυστικά του λοχαγού, η πόρτα άνοιξε κι εμφανίστηκε η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα ντυμένη μ ένα πολύ κομψό γαλάζιο φόρεμα από κρεπ ντε σιν. Ευθύς, οι δυο άντρες σηκώθηκαν.

«Λοχαγέ Τσερνόφ», είπε και άπλωσε το χέρι της στο στρατιωτικό. «Ο άντρας μου μπορεί να σας δεχτεί τώρα.

Ελάτε να σας πάω στο γραφείο του».

«Με την άδεια σας, προτού φύγω θα ήθελα να καλέσω τη Βαλεντίνα σε μια επίδειξη ξιφασκίας «των Ουσάρων, την Παρασκευή το απόγευμα». Στράφηκε στη Βαλεντίνα κι έκανε μια πολύ στιλάτη υπόκλιση. Ο Γιενς πολύ θα θελε να του έκοβε τα γόνατα. «Θα με τιμήσετε πολύ αν παραστείτε», της είπε.

«Όχι, δεν.»

«Ασφαλώς και θα έρθει», πετάχτηκε όλο ενθουσιασμό η μητέρα της. «Οι επιδείξεις σας είναι θρυλικές για το ταλέντο και την επικινδυνότητα τους. Είμαι σίγουρη ότι η κόρη μου θα ενθουσιαστεί».

«Όχι, μαμά».

«Μαντάμ Ιβάνοβα», είπε τότε ο Γιενς κι έκανε ένα βήμα μπροστά. Η γυναίκα ήταν μικροκαμωμένη σαν την κόρη της και παρόλο που είχε τα μαλλιά της χτενισμένα σαν καθεδρικό ναό, εκείνος στεκόταν σαν πύργος μπροστά της.

«Η Βαλεντίνα έχει δεχτεί ήδη μια πρόσκληση για το απόγευμα της επόμενης Παρασκευής».

«Μπα; Για ποιο πράγμα;»

«Για να το επιβεβαιώσω ήρθα σήμερα. Θα γίνει επιθεώρηση των έργων που έχει παραγγείλει ο τσάρος. Πρόκειται για επίσημη εκδήλωση, θα είναι παρών και ο ίδιος ο τσάρος Νικόλαος, καθώς και ο υπουργός Νταβίντοφ με τη σύζυγο του».

«Τι ωραία!» είπε η Βαλεντίνα με γουρλωμένα μάτια, αλλα η μητέρα της συνοφρυώθηκε. Κι ο λοχαγός αγριοκοίταξε τον Γιενς.

«Δεν νομίζω να είναι κατάλληλη διασκέδαση για μια δεσποινίδα», είπε.

«Ενώ είναι το θέαμα αντρών που προσποιούνται ότι σφάζουν ο ένας τον άλλον;» τον ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Είμαι σίγουρος ότι δεν θα θέλατε να απογοητεύσετε τον τσάρο», απευθύνθηκε στη μητέρα ο Γιενς. «Μαγεύτηκε από την κόρη σας όταν την άκουσε να παίζει πιάνο σεκείνη τη συναυλία. Είναι μεγάλη τιμή για σας».

Αυτό την κλόνισε.

«Με κάποια συνοδό, φυσικά», πρόσθεσε ο Γιενς.

Άκουσε τη Βαλεντίνα να βαριανασαίνει.

«Πολύ καλά», υπέκυψε διστακτικά η μητέρα της. «Θα περιμένει να γίνει κάποια άλλη επίδειξη ξιφασκίας. Ελάτε τώρα, λοχαγέ, ο σύζυγος μου σας περιμένει. Κι εν τω μεταξύ, κύριε», πρόσθεσε μιλώντας με απόλυτο τρόπο στον Γιενς, «σας χαιρετώ».

Συνόδεψε και τους δυο άντρες έξω, αλλά καθώς η πόρτα του σαλονιού έκλεινε πίσω τους, ένα γελάκι ξέφυγε από τη χαραμάδα.

Η Βαλεντίνα στάθηκε στο πεζοδρόμιο και κοίταξε συνεπαρμένη το νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας. Δεν το περίμενε τόσο μεγάλο και τόσο παλιό. Οι ανοιχτόχρωμες πέτρες της πρόσοψης του μαδούσαν και τα ψηλά του παράθυρα ήταν φραγμένα με σκουριασμένα κάγκελα. Το δυνατό κρύο την έκανε να χώσει βαθιά τα χέρια της στο μανσόν της, αλλά δεν αποθαρρύνθηκε.

Για να γίνεις νοσοκόμα πρέπει ex. είσαι σκληρή.

Έτσι της είχε πει ο γιατρός. Ίσιωσε λοιπόν τους ώμους της, έσπρωξε την πόρτα και μπήκε σένα μεγάλο χολ που μύριζε απολυμαντικό και κάτι άλλο δυσάρεστο, κάτι που έκανε το στομάχι της να σφιχτεί. Τα πάντα ήταν βαμμένα καφέ. Διάδρομοι ανοίγονταν προς κάθε κατεύθυνση. Στη μια πλευρά βρισκόταν ένα γραφείο με συρόμενη γυάλινη πόρτα που πίσω της καθόταν μια γυναίκα. Στριφογύριζε ένα νόμισμα ανάμεσα στα δάχτυλα της.

«Καλησπέρα», είπε χαμογελαστά η Βαλεντίνα. Η γυναίκα δεν της ανταπέδωσε το χαμόγελο. «Θέλω να μιλήσω σε κάποιον σχετικά με την εκπαίδευση νοσοκόμων».

«Θέλετε να προσλάβετε μια εκπαιδευμένη νοσοκόμα;»

«Όχι. Θέλω να μάθω πώς μπορεί να γίνει κάποια νοσοκόμα».

«Να στείλετε την ίδια την ενδιαφερόμενη. Η προϊσταμένη μας θα θέλει να της μιλήσει προσωπικά».

«Εγώ είμαι η ενδιαφερόμενη», είπε η Βαλεντίνα κι έδειξε τον εαυτό της.

«Θέλετε να γίνετε νοσοκόμα;»

«Μάλιστα».

Η γυναίκα έσκυψε και βάλθηκε να ψαχουλεύει κάτι χαρτιά. Η Βαλεντίνα νόμισε ότι έψαχνε για κάποιο έντυπο, αλλά τότε πρόσεξε ότι οι ώμοι της άλλης τραντάζονταν.

Κοκκίνισε ολόκληρη.

«Μήπως πρέπει να μιλήσω σε κάποιον άλλον;» ρώτησε.

«Στο βάθος του διαδρόμου, τρίτη πόρτα αριστερά. Στην Γκορντάνσκαγια».

«Ευχαριστώ. Σπασίμπα».

«Να σου δώσω μια συμβουλή, κοπέλα μου;»

«Παρακαλώ».

«Μη χάνεις την ώρα σου. Ούτε την ώρα της Γκορντάνσκαγια».

«Όνομα;»

«Βαλεντίνα Ιβάνοβα».

«Ηλικία;»

«Δεκαοκτώ». «Έχεις άδεια των γονέων σου;»

«Μάλιστα».

«Έχεις καθόλου νοσηλευτική εμπειρία;»

«Μάλιστα». ; «Τι είδους;»

«Η αδελφή μου είναι παράλυτη. Τη φροντίζω».

«Έχεις εργαστεί άλλοτε;»

«Μάλιστα».

«Τι δουλειά;»

«Γραφείου».

«Γιατί την άφησες;»

«Την έβρισκα πληκτική».

«Και νομίζεις ότι η νοσηλευτική δεν θα είναι πληκτική;»

«Θα είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα από το να συμπληρώνω αιτήσεις όλη μέρα». Η αδελφή Μαργαρίτα Γκορντάνσκαγια πέταξε την πένα της στο γραφείο, έγειρε με όλο το σημαντικό βάρος της στη ράχη της καρέκλας κάνοντας τη να τρίξει επίφοβα και στένεψε τα μάτια τόσο, που σχεδόν χάθηκαν μέσα στα σαρκώδη μαγουλά της. ( «Φύγε από δω», είπε με τόση δύναμη, που η φωνή της καμπάνισε στους τοίχους του μικρού δωματίου.

«Γιατί;» ρώτησε απτόητη η Βαλεντίνα. «Δεν χρειάζεστε κι άλλες νοσοκόμες;»

«Ασφαλώς. Χρειαζόμαστε απελπισμένα. Όχι σαν εσένα, όμως».

«Τι κακό έχω εγώ;»

«Τα πάντα. Γι’ αυτό, φεύγα».

«Παρακαλώ, πείτε μου το γιατί».

Η αδελφή γούρλωσε ορθάνοιχτα τα μάτια της. Είχαν ένα ξεπλυμένο καστανό χρώμα.

«Καταρχάς, γιατί είσαι ψεύτρα. Οι μόνες αλήθειες που μου πες ήταν το όνομα σου κι η ιστορία της αδελφής σου».

«Μαθαίνω γρήγορα».

«Όχι».

«Πείτε μου τι στραβό έχω».

Η αδελφή κούνησε το κεφάλι κάνοντας το διπλοσάγονό της να σαλέψει απειλητικά. «

«Δεν βλέπεις τα λιλιά σου; Είσαι μια πλούσια δεσποινίς με πολύ ελεύθερο χρόνο που δεν έχεις τι να τον κάνεις. Η νοσηλευτική θα σε κουράσει μέσα σε πέντε λεπτά. Σε παρακαλώ, μη μου τρως την ώρα μου».

Η Βαλεντίνα φορούσε το πιο απλό της φόρεμα και το πιο παλιό της παλτό.

«Δεν θα κουραστώ».

«Δεν μπορώ να ξοδέψω τα δυσεύρετα κεφάλαια αυτού του νοσοκομείου για να εκπαιδεύσω κάποια σαν εσένα». Η Γκορντάνσκαγια σηκώθηκε. Η κολλαριστή στολή της πάλεψε για να συγκρατήσει τις σάρκες της - και τα κατάφερε.

«Σε παρακαλώ για τελευταία φορά, δεσποινίς, να πάρεις τα φανταχτερά σου ρούχα και τις φανταχτερές σου ιδέες έξω απ’ το γραφείο μου».

Το βλέμμα της Βαλεντίνας κατέβηκε στο γούνινο μανσόν της. Χωρίς να πει λέξη, σηκώθηκε κι έφυγε.

Η ομίχλη ήταν πυκνή, απλωνόταν παντού1 τα δάχτυλα της έσφιγγαν το λαιμό του Αρκίν, σκάλωναν στο πρόσωπο του.

Πίεσε το άσχημο άλογο που καβαλούσε να πάει πιο γρήγορα, αλλά αυτό είχε τις δικές του απόψεις και δεν του δώσε σημασία. Τι άλλο μπορούσε να περιμένει από ένα ζώο που ανήκε στον Λιεβ Ποπκόφ; Το χωριό εμφανίστηκε ξαφνικά, γκρίζο σαν φάντασμα, κι ύστερα χάθηκε ξανά καθώς η ομίχλη τύλιξε και πάλι τα ξύλινα σπιτάκια του. Ο Αρκίν άκουγε ένα ποτάμι να κυλάει κάπου κοντά καθώς περνούσε έξω από ένα σιδεράδικο που ξερνούσε φωτιές και καπνούς.

«Το σπίτι του παπά;» ρώτησε φωναχτά το σιδερά με τη δερμάτινη ποδιά.

«Στην πέρα άκρη του χωριού». Ο σιδεράς χάραξε στο χώμα ένα σταυρό με την άκρη ενός πυρωμένου σίδερου. «Δεν θα σου ξεφύγει».

Όντως δεν του ξέφυγε. Πάνω από την πόρτα του κρεμόταν ένας μεγάλος σιδερένιος σταυρός βαμμένος λευκός, που λες κι έσκυβε να τον αρπάξει απ’ το γιακά.

«Σταμάτα, κτήνος», γρύλισε τραβώντας τα χαλινάρια και τούτη τη φορά το άλογο υπάκουσε. Ο Αρκίν πήδηξε απ’ τη σέλα, έριξε στον ώμο του ένα τσουβάλι και χτύπησε την πόρτα.

«Περάστε», ακούστηκε μια φωνούλα.

Ο Αρκίν άνοιξε την πόρτα. Τα ρουθούνια του γέμισαν από μυρωδιά υγρασίας μαζί με οσμές από μαγείρεμα και κουκουνάρια που καίγονταν. Του θύμισε το σπίτι του στο δικό του χωριό, εκεί που μεγάλωσε. Μπήκε κι έκλεισε αμέσως πίσω του την πόρτα για να μην μπει η ομίχλη.

Τα έπιπλα ήταν λιγοστά. Στο σανιδένιο πάτωμα δυο κουρελούδες, κάποιες χοντροκομμένες καρέκλες, ένα καλάθι που έμοιαζε με κρεβάτι σκύλου μπροστά στο τζάκι.

Σωριασμένα βιβλία σε μια γωνιά. Ο Μορόζοφ δεν φαινόταν πουθενά, αλλά στο βάθος, μπροστά σε μια στόφα, ένα κοριτσάκι τεσσάρων πέντε χρόνων σκαρφαλωμένο σένα ξύλινο σκαμνί τηγάνιζε κρεμμύδια. Κουνούσε με έμπειρο χέρι το τηγάνι για να μην της αρπάξουν και κοίταζε τον Αρκίν σαν να τον ζύγιζε. Τα μαλλιά της ήταν εκπληκτικά.

Έπεφταν σαν κουρτίνα μέχρι τη μέση της πλάτης της κι ήταν τόσο ανοιχτόχρωμα που θύμιζαν ασήμι.

«Γεια σου», της είπε εκείνος και της χαμογέλασε.

«Ο πατέρας μου είναι απασχολημένος», αποκρίθηκε εκείνη χωρίς να του ανταποδώσει το χαμόγελο.

Έπιασε ένα κουζινομάχαιρο που φάνταζε τεράστιο στα χεράκια της και βάλθηκε να ψιλοκόβει σκόρδο πάνω σένα σανίδι δίπλα της. Ήταν αλλόκοτο να βλέπεις ένα τόσο μικρό παιδάκι να κάνει έτσι απλά τέτοιες δουλειές, μα ο Αρκίν ήξερε ότι η γυναίκα του Μορόζοφ είχε πεθάνει. Προφανώς, τούτο το πραγματάκι είχε πάρει τη θέση της στο νοικοκυριό.

«Μπορώ να μιλήσω στον πατέρα σου;» τη ρώτησε. «Είναι κάτι σημαντικό».

Η μικρή έστρεψε την προσοχή της στα κρεμμύδια της -προφανώς ήταν πιο σημαντικά από τον Αρκίν- και χωρίς να γυρίσει του έδειξε με το μαχαίρι μια πόρτα στο βάθος του δωματίου. Εκείνος πήγε και σήκωσε το μάνταλο. Το μετάνιωσε μονομιάς. Καταμεσής της μικρής, παγωμένης κρεβατοκάμαρας, ένας άντρας γυμνός από τη μέση και πάνω ήταν γονατισμένος και αυτομαστιγωνόταν μένα μικρό βούρδουλα. Στην άκρη καθεμιάς από τις πέντε ουρές του ήταν δεμένος ένας κόμπος, και κάθε κόμπος ήταν κόκκινος από αίμα. Ήταν ο πάτερ Μορόζοφ.

«Συγγνώμη», είπε ο Αρκίν κι έκανε βιαστικά πίσω. Βγήκε στο μπροστινό δωμάτιο και κάθισε σε μια καρέκλα.

«Στο είπα ότι είναι απασχολημένος», μίλησε η μικρή.

«Ναι, είχες δίκιο».

Δεν το περίμενε κάτι τέτοιο από τον παπά. Αυτός που μέρα και νύχτα αγωνιζόταν για να ελαφρύνει τον πόνο των άλλων, προκαλούσε πόνο στον εαυτό του. Αυτό τον αρρώσταινε τον Αρκίν.

Κάθισε αμίλητος και περίμενε μέχρι νανοίξει η πόρτα και να εμφανιστεί ο παπάς ντυμένος τώρα με το ράσο του και το συνηθισμένο του ευγενικό χαμόγελο. Ο Αρκίν αναζήτησε στην έκφραση του την ικανοποίηση που έπρεπε να έχει επιφέρει η αυτοτιμωρία του, αλλά δεν την είδε.

«Γεια σου, Βίκτορ. Σε σκεφτόμουν. Έγινε με επιτυχία η παράδοση των χειροβομβίδων;»

Κάθισε κοντά του, χωρίς να δείχνει καμιά ενόχληση, σωματική ή πνευματική. Ο Αρκίν χαμογέλασε άθελα του.

«Ναι. Γι’ αυτό ήρθα. Το κιβώτιο κρύφτηκε στο λουτρό του Σεργκέγιεφ, αλλά εκεί δεν είναι ασφαλές. Πρέπει να το μετακινήσουμε σύντομα».

«Οι χειροβομβίδες είναι σε καλή κατάσταση;»

Αντί για απάντηση, ο Αρκίν έβγαλε απ’ το τσουβάλι του κάτι σαν κονσέρβα με ένα χερούλι στην άκρη κι ένα κουτί πυρομαχικών. Τα δώσε στον ιερέα, που τα εξέτασε προσεκτικά.

«Το γερμανικό στρατιωτικό υλικό είναι το καλύτερο», σχολίασε.

Το κιβώτιο είχε περάσει λαθραία τα σύνορα για ναυξήσει το οπλοστάσιο των επαναστατών. Τα όπλα και τα πυρομαχικά ήταν διασκορπισμένα σόλη την Πετρούπολη και τα μετακινούσαν συχνά έτσι που, κι αν βρισκόταν ένας κρυψώνας, τα υπόλοιπα θα ήταν ασφαλή. Έπρεπε να παίρνουν πολλά τέτοια μέτρα, αλλά ο Αρκίν εκνευριζόταν με τον αργό ρυθμό της ένδοξης επανάστασης.

«Ο Τρότσκι συμφώνησε να έρθει να μας μιλήσει», ενημέρωσε τώρα τον παπά.

«Θαυμάσια!»

«Θα χρειαστούμε την αίθουσα της εκκλησίας».

«Θα το κανονίσω».

«Πρέπει να φύγω. Ο υπουργός θέλει να τον πάω σένα πάρτι που κάνει η ερωμένη του».

Έξω η ομίχλη είχε πυκνώσει κι άλλο. Η μικρή πήδησε απ’ το σκαμνί της και του έδωσε μια χοντρή φέτα μαύρο ψωμί κουκουλωμένη με τηγανητά κρεμμύδια.

«Ορίστε».

«Σπασίμπα», την ευχαρίστησε έκπληκτος κι έκοψε μια μπουκιά. Ήταν ζεστή, όλο μπαχαρικά και σκόρδο. «Θαυμάσιο. Σ’ ευχαριστώ». Έφαγε όλη τη φέτα κι ύστερα ανέβηκε στάλογο και χάθηκε μες στην ομίχλη.

15

Η Βαλεντίνα διέσχισε τρέχοντας την πλατεία Αλεξάντερ ενώ οι σκιές έπαιζαν κρυφτό στο πρόσωπο της, καθώς ο αέρας έκανε τα σύννεφα να μαζεύονται ολοένα και περισσότερα στον ουρανό.

Ποτέ τίποτα δεν ήταν εύκολο.

Είχε συρθεί και σάλλα τρία νοσοκομεία, μα η απάντηση ήταν παντού η ίδια. Εσύ είσαι πάμπλουτη. Εσύ είσαι μορφωμένη. Εσύ δεν είσαι εντάξει. Κι ας μπορούσε ακόμη και με δεμένα τα μάτια να βρει όλα τα οστά του σώματος, τους σφυγμούς και το κυκλοφορικό σύστημα.

Εγώ είμαι εντάξει.

Πρέπει να σκληραγωγηθείς. Πήρε την κάρτα του Γιενς από την τσέπη της και κοίταξε για άλλη μια φορά τη διεύθυνση. Θα πήγαινε με τα πόδια. Μολονότι ρώτησε δυο φορές, ανακάλυψε ότι είχε πάρει λάθος κατεύθυνση μαποτέλεσμα να βρεθεί σε έναν ήσυχο δρόμο, ενώ μπροστά της ξεπρόβαλε μια εκκλησία με λευκή πρόσοψη. Ο χρυσός σταυρός στον τρούλο της έριχνε τη σκιά του στο δρόμο. Αρκετά πέρα κάμποσοι άντρες ήταν μαζεμένοι γύρω από ένα μαγκάλι κι έδειχναν κάτι να περιμένουν. Την ώρα που περνούσε μπροστά από την εκκλησία, ένας νέος άντρας βγήκε τρέχοντας και ξεφόρτωσε δυο τσουβάλια από ένα κάρο στεκόταν απέξω.

«Αρκίν, τι στα κομμάτια κάνεις εδώ;»

Θα μπορούσε με μεγάλη ευκολία να χώσει το μαχαίρι της στα πλευρά του οδηγού. Εκείνος τρόμαξε, παραπάτησε και το ένα τσουβάλι του πέσε κάτω. Πέφτοντας αυτό άνοιξε κι από μέσα κύλησαν δυο πατάτες.

Εκείνη κοίταξε το τσουβάλι. Ο Αρκίν κοίταξε εκείνη.

«Τι γυρεύεις εδώ;» τη ρώτησε βιαστικά.

«Έκανα λάθος στη στροφή».

«Εμένα μου φαίνεται ότι δεν έχεις ιδέα πού πηγαίνεις».

Όταν το ξεστόμισε το πρόσωπο το± δεν ήταν σοβαρό δεν ήταν το πρόσωπο του οδηγού. Αυτό το τωρινό πρόσωπο είχε αδρές γραμμές γεμάτες αλαζονεία. Τα λόγια του έγιναν κρύσταλλα κι απόμειναν να αιωρούνται στον παγωμένο αγέρα, κι εκείνη πολύ θα θελε να του τα ξαναβάλει μέσα στο στόμα του. Έσκυψε, μάζεψε τις δυο πατάτες και του της έδωσε.

«Δικές σου, υποθέτω».

«Σπασίμπα».

Με το χέρι της του έδειξε τα σακιά.

«Τι δουλειά έχεις εσύ μαυτά;»

«Βοηθάω τον πατέρα Μορόζοφ».

Εκείνη έριξε μια ματιά στην εκκλησία.

«Είναι εδώ ο παπάς;»

«Ναι. Μοιράζει τρόφιμα στους φτωχούς».

Εκείνη ένιωσε τα μάτια του να την κοιτούν περίεργα.

«Προσπαθώ να βγω στον κεντρικό δρόμο. Μήπως θα ήταν καλύτερα να ξαναγυρίσω από εκεί που ήρθα;» τον ρώτησε.

«Αυτό εξαρτάται από σένα. Μπορείς να συνεχίσεις ή να γυρίσεις πίσω σαυτά που σου είναι ήδη γνωστά». Η Βαλεντίνα είχε την αμυδρή εντύπωση ότι αυτός δεν αναφερόταν στο δρόμο. «Ο κεντρικός δρόμος είναι προς τα κει», πρόσθεσε δείχνοντας πίσω της.

«Ευχαριστώ», αποκρίθηκε και κίνησε να φύγει.

Εκείνος σήκωσε τα σακιά, έχωσε ένα κάτω από κάθε μασχάλη και τράβηξε προς την εκκλησία, χωρίς να καταλαβαίνει ότι άφηνε πίσω του κι άλλες πατάτες. Αφού χάθηκε από μπροστά της, η Βαλεντίνα μάζεψε τις πατάτες και κατευθύνθηκε προς την εκκλησία. Ο αέρας εκεί μέσα ήταν πιο τσουχτερός κι η είσοδος ήταν στενή. Βρέθηκε μπροστά σε μια αρχαία, ξύλινη πύλη που οδηγούσε στο εσωτερικό της εκκλησίας, αλλά αριστερά της υπήρχε ένας μικρός διάδρομος που στο τέλος του μερικά πέτρινα σκαλοπάτια οδηγούσαν ακόμα πιο κάτω. Μια πατάτα ήταν πεσμένη στο κεφαλόσκαλο.

Τα σκαλιά οδηγούσαν σένα υπόγειο δωμάτιο, μισοσκότεινο σαν πηγάδι, μένα θολωτό ταβάνι και με πέτρινους τοίχους γεμάτους με τόση υγρασία που η Βαλεντίνα κόντεψε να πνιγεί. Ανδρικές φωνές ακούγονταν από μια σειρά καθισμάτων που ήταν στημένα μπροστά σένα άδειο τραπέζι. Οι άντρες της είχαν γυρισμένη την πλάτη τους.

«Το μόνο που κάνουν είναι να συζητάνε. Να συζητάνε συνέχεια. Βαρέθηκα πια», είπε ένας.

«Συμφωνώ μαζί σου, Αντόν. Χορτάσαμε πια από λόγια.

Είναι καιρός για περισσότερα έργα».

«Σταματήστε να παραπονιέστε», ακούστηκε η φωνή του Αρκίν. «Όλοι θέλουμε να δούμε περισσότερα έργα. Έρχεται σήμερα να μας συναντήσει και να μας πει ποια είναι τα σχέδια του, οπότε θα-» Σταμάτησε απότομα.

Την είχε δει. Τη ματιά του ακολούθησαν όλοι οι υπόλοιποι κι εκείνη ένιωσε έντονα την ενόχληση που τους προκάλεσε η παρουσία της.

«Ξέχασες τις υπόλοιπες πατάτες». Και του έτεινε μια χούφτα από δαύτες.

Ανδρικά βλέμματα περιπλανήθηκαν πάνω της. Τα κασκόλ δέθηκαν πιο σφιχτά και τα πρόσωπα σκοτείνιασαν κι άλλο. Πρόσεξε ότι τα σακιά ήταν αραδιασμένα πάνω στο τραπέζι, το ένα έτσι όπως ήταν σχισμένο με τις σβολιασμένες πατάτες έμοιαζε με ξεντερισμένο γουρούνι, αλλά κάτω από αυτές βρισκόταν κάτι που ήταν φασκιωμένο μ ένα μαύρο πανί. Ο Αρκίν την πλησίασε με γρήγορο βήμα.

«Καλό μου κορίτσι, κάτσε να σε απαλλάξω από δαύτες».

Η φωνή ακούστηκε από πίσω της. Γύρισε από την άλλη και βρέθηκε αντιμέτωπη με μια μαύρη φιγούρα που στεκόταν στο κεφαλόσκαλο.

«Ευχαριστώ», μουρμούρισε εκείνη και του τις έδωσε.

«Αυτός είναι ο πάτερ Μορόζοφ», είπε ο Αρκίν που τώρα στεκόταν δίπλα της. «Τι στο καλό γυρεύεις εσύ εδώ κάτω; Νόμιζα ότι είχες φύγει».

«Αδελφέ», είπε ο παπάς με απαλή φωνή προκειμένου να καλύψει την αγένεια του Αρκίν, «δεν είναι πρέπον να καλωσορίζεις έτσι την επισκέπτρια μας». Την παρατήρησε με σκεπτικό βλέμμα και χάιδεψε τη γενειάδα του, λες κι αυτό θα τον βοηθούσε να πάρει μιαν απόφαση. Φορούσε ένα σκληρό μαύρο ράσο κι ένα ψηλό στραπατσαρισμένο καμηλαύκι, ενώ ένας μπρούντζινος σταυρός κρεμόταν μπροστά στο στήθος του κι έφτανε μέχρι τις άκρες της ασουλούπωτης γενειάδας του. «Καλή μου, είσαι ευπρόσδεκτη, όποια κι αν είσαι. Μαζευτήκαμε εδώ για να προσευχηθούμε για τη χώρα μας και για τις δύσκολες μέρες που περνάμε, και να ζητήσουμε από τον Άγιο Πατέρα να μας καθοδηγήσει και να μας φωτίσει».

Δεν ακούστηκε κιχ πίσω της, αλλά εκείνη ένιωθε τα μάτια όλων να είναι καρφωμένα πάνω της. Το πρόσωπο του παπά έμοιαζε με μαραγκιασμένο μήλο, όμως ήταν σίγουρη πως δεν ήταν μεγαλύτερος από τον πατέρα της. Τα μαγουλά της ήταν ξυλιασμένα.

«Ευχαριστώ, μα πρέπει να φύγω τώρα. Εγώ το μόνο που ήθελα ήταν να σας φέρω τις πατάτες που είχαν πέσει έξω».

Ακόμα και στα δικά της αφτιά, αυτό της ακούστηκε πολύ γελοίο. Όταν ο παπάς παραμέρισε, η Βαλεντίνα ανέβηκε τρέχοντας τα σκαλιά. Οι άντρες που ήταν μαζεμένοι γύρω στο μαγκάλι έκαναν στην άκρη για να την αφήσουν να περάσει κι αυτή περπάτησε στο πλακόστρωτο κι έφτασε στο τέλος του δρόμου. Με τα μάτια όλων καρφωμένα πάνω της, δεν έπαψε ναναρωτιέται ποιος επρόκειτο να έρθει να τους δει σήμερα. Και τι σχέδια είχε.

Η μπροστινή πόρτα έκλεισε με θόρυβο κι η Βαλεντίνα τρόμαξε. Μια ριπή παγωμένου αγέρα τρύπωσε μέσα, η ηρεμία που επικρατούσε στο κεφαλόσκαλο χάθηκε κι εκείνη έπαψε να βηματίζει. Έσκυψε στο κιγκλίδωμα και κοίταξε κλεφτά κάτω. Αγνοώντας την παρουσία της ο Γιενς ανέβαινε τα σκαλιά δυο δυο, κι όπως η λάμπα πετρελαίου φώτιζε τα φλογερά του μαλλιά φαινόταν λες κι έπαιρνε περισσή δύναμη. Το χέρι του είχε γραπώσει με δύναμη κι αποφασιστικότητα την κουπαστή της σκάλας. Έτσι πάντα γύριζε απ’ τη δουλειά του; Με τόση ζωντάνια να ξεχειλίζει από μέσα του; «Γεια σου, Γιενς».

Εκείνος σταμάτησε και κοίταξε προς τα πάνω. Κι όταν την είδε η ματιά του άλλαξε. Άνοιξε το στόμα του σαν να θελε να μιλήσει, μα δεν είπε τίποτα. Ανέβηκε και το τελευταίο σκαλοπάτι και την πλησίασε τόσο, που λες και θα την άγγιζε. Αλλά όχι ακριβώς. Εκείνη πρόσεξε την απόσταση που κράτησε ανάμεσα τους. Τα μάτια του περιεργάστηκαν το πρόσωπο της.

«Συμβαίνει κάτι;» τη ρώτησε με βιάση.

«Όχι. Απλώς ήθελα να σου μιλήσω».

Τα μάτια του εξακολουθούσαν να είναι καρφωμένα στο πρόσωπο της.

«Πώς βρέθηκες εδώ; Λες κι είσαι καμιά νεράιδα και εμφανίστηκες μπροστά στην πόρτα μου».

Εκείνη γέλασε, είδε τα μάτια του να κατεβαίνουν στο στόμα της.

«Ο θυρωρός σου μάφησε να μπω. Του είπα ότι είμαι ξαδέλφη σου».

Αυτός χαμογέλασε, τα χείλη του ίσα που άλλαξαν σχήμα κι εκείνη θυμήθηκε τη νύχτα που είχαν χορέψει μαζί.

«Σε πίστεψε;» τη ρώτησε.

«Έτσι νομίζω. Μου είπε να σε περιμένω εδώ στο πλατύσκαλο που έχει ζέστη, αντί να κάθομαι στο κρύο».

«Μιλάμε ότι πρόκειται για βλάκα με πατέντα».

«Γιατί;»

«Γιατί τόσο όμορφη που είσαι αποκλείεται να ήσουν δική μου ξαδέλφη».

Τα λόγια του τη βρήκαν απροετοίμαστη. Όταν τα είπε δεν γελούσε καθόλου τάφησε έτσι να αιωρούνται στο γεμάτο σκόνη διάδρομο και μετά την προσπέρασε και πήγε να ξεκλειδώσει την πόρτα του διαμερίσματος του. Το κτίριο ήταν παλιό, είχε γύψινα διακοσμητικά, υπερβολικά πολλές κορνίζες και μπαρόκ γλυπτά που οι ένδοξες ημέρες τους είχαν περάσει ανεπιστρεπτί. Από εκεί μέσα είχαν περάσει τόσο πολλοί άνθρωποι όλα αυτά τα χρόνια, που ακόμα κι ο αέρας είχε τη βελούδινη στόφα των περασμένων καιρών. Η Βαλεντίνα συγκινήθηκε που ένας άντρας με τόσο καινοτόμες ιδέες ζούσε σένα διαμέρισμα αυτού του παλιού αρχοντικού.

Άνοιξε την πόρτα με μια εντυπωσιακή χειρονομία.

«Θα ήθελες να περάσεις μέσα;»

Εκείνη κούνησε το κεφάλι της.

«Καλύτερα όχι».

«Ασφαλώς», είπε και υποκλίθηκε γέρνοντας ευγενικά το κεφάλι. «Δεν θα θέλαμε να διακινδυνεύσει η υπόληψη σου, έτσι δεν είναι;»

Κάτω από την ευγένεια των λόγων του κρυβόταν ένα πονηρό χαμόγελο.

«Βέβαια», απάντησε εκείνη τινάζοντας το σκουρόμαλλο κεφάλι της, «θα επιτρεπόταν ίσως να περάσω. καταλαβαίνεις, τώρα, σαν εξαδέλφη σου».

Τα πράσινα μάτια σκούρυναν κι άλλο.

«Σαν εξαδέλφη μου», επανέλαβε.

Τον προσπέρασε και μπήκε στο διαμέρισμα.

Δεν έμοιαζε με κανένα απόσα είχε δει μέχρι τώρα. Τα έπιπλα είχαν το χρώμα του μελιού με εξαιρετικά απλές γραμμές, που προς στιγμήν σκέφτηκε ότι ήταν μισοτελειωμένα. Το πάτωμα ήταν από σανίδες πεύκου σκεπασμένο με χρωματιστά κιλίμια, ενώ μπροστά στο τζάκι δέσποζε ένα φουντωτό ελαφοτόμαρο κρεμ σαν το γάλα. Στους τοίχους κρέμονταν πίνακες που απεικόνιζαν ελάφια σε χιονισμένα τοπία. Δεν υπήρχε περίπτωση να μην τα προσέξεις.

«Λοιπόν, ξαδέλφη, θα ήθελες τσάι;»

«Όχι, Γιενς, ευχαριστώ. Δεν μπορώ να μείνω πολύ».

Εκείνος πήρε τα γαντοφορεμένα χέρια της στα δικά του κι εκείνη δεν τα τράβηξε.

Τα κοίταξε καλά καλά.

«Τι μικρά χέρια». Τα δάχτυλα του ακούμπησαν στη χούφτα της. «Αλλά με τόσο ταλέντο».

Ένευσε με το κεφάλι της. Ένιωθε τα πνευμόνια της να καίγονται σαν να είχαν αρπάξει φωτιά.

«Λοιπόν», της είπε, «για ποιο πράγμα θα ήθελες να μου μιλήσεις;» Εξακολουθούσε να της κρατάει τα χέρια.

«Μου είπες ότι έχεις ένα φίλο που είναι γιατρός».

«Ναι, έτσι είναι».

«Χρειάζομαι τη βοήθεια του».

Της έσφιξε τόσο τα χέρια, που έτριξαν τα κόκαλα τους.

«Είσαι άρρωστη;»

«Όχι, όχι».

«Τότε τι είδους βοήθεια θέλεις;»

Κι εκείνη του μίλησε για τα νοσοκομεία. Για τα περιφρονητικά βλέμματα πίσω από τα γραφεία. Για τις απορρίψεις. Του είπε ότι όλοι ανεξαιρέτως τη χαρακτήριζαν «ακατάλληλη για νοσοκόμα». Και παρά το γεγονός ότι χρειάζονταν άμεσα νοσοκόμες, κανένα νοσοκομείο δεν την εμπιστευόταν.

«Ούτε καν ο οικογενειακός μας γιατρός δεν σκοπεύει να με βοηθήσει».

Είπε στον Γιενς πόσο θυμωμένη ήταν κι ότι ήθελε να χτυπάει το κεφάλι της και να βάλει τις φωνές αλλά, αντί για όλα αυτά, διέσχισε σχεδόν όλη την πόλη για να φτάσει σαυτή τη δεντροφυτεμένη λεωφόρο και να τον περιμένει.

Ο Γιενς την άκουσε χωρίς να τη διακόψει κι όταν εκείνη τελείωσε, δεν της είπε να παραιτηθεί απόλα αυτά. Αυτό ήταν κάτι που το φοβόταν φοβόταν ότι εκείνος θα συμφωνούσε με τους άλλους, ότι θα προσπαθούσε να αποσπάσει το μέλλον της μέσα από τα χέρια της χωρίς να συνειδητοποιεί πόσο σπουδαίο ρόλο έπαιζε για την ίδια τούτο το πράγμα. Αλλά ο Γιενς δεν έκανε τίποτα απόλα αυτά.

«Έλα», της είπε κοφτά, «θα πάμε να μιλήσουμε στο δόκτορα Φεντόριν».

«Σπασίμπα».

«Αυτός θα βοηθήσει - αυτό σημαίνει ότι πρέπει να του υποσχεθώ ότι θα τον αφήσω όλο τον άλλο μήνα να με κερδίζει στα χαρτιά. Αλλά», έγειρε πιο κοντά της και την κοίταξε πολύ επίμονα, «είσαι σίγουρη ότι είναι αυτό που θέλεις;»

Εκείνη κούνησε καταφατικά το κεφάλι της.

«Είμαι σίγουρη».

«Πολύ καλά. Πάμε τότε να μιλήσουμε στον παλιοκομπογιαννίτη».

«Μπορώ να πάρω τα χέρια μου;»

Εκείνος τα κοίταξε έκπληκτος. Λες και με κάποιον τρόπο τώρα πια ήταν δικά του.

«Αν νομίζεις». Σήκωσε το ένα, το φέρε στα χείλη του κι έσκυψε ευγενικά το κεφάλι του.

«Στο μέλλον της σανιτάρκα Ιβάνοβα, της νοσοκόμας Ιβάνοβα».

Της ήταν πολύ δύσκολο να μην τον ερωτευθεί αυτόν τον άντρα.

Ο ντοκτόρ Φεντόριν καθόταν στο πάτωμα του σαλονιού μαζί με την πεντάχρονη κόρη του κι έπαιζε χαρτιά όταν έφτασαν - τα είχε βάλει με τις φαβορίτες του στην προσπάθεια του να συγκεντρωθεί.

«Συγχωρήστε με που δεν σηκώνομαι. Η μικρούλα μου Άννα μέχει κατατροπώσει».

Το παιδάκι τους χαμογέλασε κρατώντας τα χαρτιά σφιχτά στο πιγουνάκι της.

«Άφησα τον μπαμπά να κερδίσει ένα παιχνίδι», είπε αλλά ξεφώνισε με χαρά όταν εκείνος έριξε το τελευταίο του χαρτί κι εκείνη τα μάζεψε όλα. Τα μικροσκοπικά της χεράκια χώθηκαν με ανυπομονησία στα ζαχαρωμένα αμύγδαλα που είχαν βάλει στοίχημα, κι ο Γιενς γελώντας της ανακάτεψε παιχνιδιάρικα ταφράτα ξανθά μαλλιά της.

«Άννα, ο πατέρας σου είναι ο χειρότερος χαρτοπαίχτης στην Πετρούπολη κι εσύ θα γίνεις η καλύτερη».

Η μικρή έχωσε ένα αμύγδαλο στο στόμα του πατέρα της, του χτύπησε παρηγορητικά το μάγουλο κι έτρεξε να κάτσει κοντά στο παράθυρο αγκαλιά με τα κέρδη της. Ο γιατρός έδωσε εντολή να τους σερβίρουν κρασί.

«Και τώρα τι μπορώ να κάνω για εσάς;» ρώτησε κοιτάζοντας με ενδιαφέρον τους επισκέπτες του.

Ο Γιενς ανέλαβε τις συστάσεις.

«Αυτή είναι η Βαλεντίνα Ιβάνοβα,, Χρειάζεται τη βοήθεια σου, φίλε μου. Επιθυμεί να εκπαιδευτεί σαν νοσοκόμα αλλά τα νοσοκομεία τη θεωρούν "ακατάλληλη"».

«Είσαι;» ο γιατρός απευθύνθηκε στη Βαλεντίνα.

«Αν είμαι τι;»

«Ακατάλληλη γιαυτή την αποστολή».

«Όχι».

«Ίσως δεν είσαι αντικειμενική στην κρίση σου».

Τα λόγια του την τάραξαν αλλά δεν έκανε καμιά παρατήρηση. Και τι θα μπορούσε να πει σαυτόν τον πατέρα με το λαδί παντελόνι, που κυλιόταν στο πάτωμα σαν μακροπόδαρη ακρίδα με την κόρη του και την άφηνε να τον κερδίζει στα χαρτιά; Εκείνη δεν ήξερε άλλους πατεράδες να κάνουν παρόμοια πράγματα.

«Επιτρέψτε μου να σας πω γιατί θεωρώ τον εαυτό μου κατάλληλο για νοσοκόμα», αποκρίθηκε με σοβαρό ύφος στο γιατρό. «Επί επτά μήνες φρόντιζα την παράλυτη αδελφή μου. Έχω μάθει την ανατομία του ανθρώπινου σώματος και.» έψαξε να βρει και κάτι άλλο που θα τον έπειθε, «παίζω πιάνο».

Ο γιατρός πετάρισε τα μάτια του. Εκείνη χαμογέλασε.

«Μπορώ να μάθω την κόρη σας να παίζει το "ur Ese»

αμέσως τώρα».

Στον απέναντι τοίχο του δωματίου βρισκόταν ένα πιάνο μένα σωρό βιβλία αραδιασμένα στο καπάκι του, σημάδι ότι δεν είχε ανοιχτεί ποτέ. Το κοριτσάκι παράτησε αμέσως τα ζαχαρωμένα αμύγδαλα, στάθηκε προσοχή σαν στρατιώτης και κράτησε την ανάσα του.

«Έπαιζε η γυναίκα μου πιάνο», είπε ο Νικολάι ήρεμα.

«Από τότε δεν έχει ξαναπαίξει κανείς».

«Λυπάμαι για τη γυναίκα σας, γιατρέ. Θα ήταν τιμή μου να παίξω στο πιάνο της και να διδάξω την κόρη της. Σύμφωνοι;»

Η ματιά του γιατρού περιπλανήθηκε με λαχτάρα στο μαονένιο σκαμνί όπου καθόταν η γυναίκα του. Ένευσε καταφατικά.

Η Άννα διέσχισε χοροπηδώντας το δωμάτιο για να μετακινήσει τα βιβλία από το καπάκι του πιάνου.

«Σ’ ευχαριστώ, Γιενς».

Την είχε γυρίσει σπίτι της με το αμάξι του, αλλά είχαν ανταλλάξει ελάχιστες κουβέντες κάτω από έναν ουρανό που γινόταν όλο και πιο σκοτεινός και πάνω από γέφυρες που ζωντάνευαν με ταναμμένα τους φώτα. Τα χειμωνιάτικα απογεύματα στην Αγία Πετρούπολη ήταν τόσο σύντομα.

Ο Γιενς κι η Βαλεντίνα στέκονταν στο χαλικόστρωτο δρόμο έξω απ’ το σπίτι της, ενώ οι σκιές τους φάνταζαν αστείες καθώς μπερδευόταν η μια με την άλλη. Οι λέξεις του αποχαιρετισμού δεν έλεγαν να ειπωθούν.

«Σκέφτομαι την Παρασκευή να επισκεφτώ τις σήραγγες που έχεις φτιάξει», είπε η κοπέλα με ζωηρή φωνή. Το σκοτάδι έπαιζε με το πρόσωπο του. «Θα είναι πολύ ενδιαφέρον να δω τα έργα σου».

«Ωραία».

Ο τρόπος που το είπε δεν την έπεισε.

«Υπάρχει πρόβλημα;»

«Τίποτα που να μην μπορώ να το λύσω».

Εκείνη διαισθάνθηκε το βάρος των υποχρεώσεων που κουβαλούσε στους στιβαρούς του ώμους, την επιθυμία του να ολοκληρώσει το έργο που είχε αναλάβει.

«Είναι μια καθημερινή ευθύνη, έτσι δεν είναι;» μουρμούρισε εκείνη.

«Θα το αντιμετωπίσεις κι εσύ όταν θαρχίσεις τη δουλειά σου». «Ανυπομονώ να νιώσω αυτό το συναίσθημα».

Επιτέλους εκείνος χαμογέλασε.

«Περιμένω πώς και πώς να σε δω με τη στολή σου».

Η Βαλεντίνα γέλασε, μα ένιωθε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.

«Έτσι κι αλλιώς Σ’ ευχαριστώ που μέσωσες από το μαύρο μου το ριζικό. Θα είχα πεθάνει από τη βαρεμάρα, αν έπρεπε να περάσω ένα ολόκληρο απόγευμα παρακολουθώντας κοτζάμ άντρες να παίζουν με σπαθιά».

«"Επε". Όχι απλά σπαθιά».

Ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους της. «Και τα δυο είναι βαρετά».

«Και οι σήραγγες δεν είναι;»

«Όχι, οι στοές σίγουρα δεν είναι. Έχουν κάποιο σκοπό».

Ο Γιενς έκανε ένα τόσο δα βηματάκι πίσω. Απομακρύνθηκε από κοντά της.

«Βαλεντίνα».

Ένιωσε τους σφυγμούς της να σταματούν. Απόμεινε να περιμένει.

«Βαλεντίνα, για ποιο πράγμα ήθελε να μιλήσει ο Ουσάρος στον πατέρα σου;»

«Ο λοχαγός Τσερνόφ;»

«Ναι, ο λοχαγός Τσερνόφ».

«Πφφ, σιγά το πρόσωπο. Ξεχνά τον». Έμπλεξε τα δάχτυλα της στον παγωμένο αγέρα λες κι ήθελε να εξαφανίσει κάθε ίχνος του Τσερνόφ από πάνω τους. Δεν υπήρχαν αστέρια για να κοιτάξει. Ούτε φεγγάρι.

«Δεν είναι δύσκολο να μαντέψεις για ποιο πράγμα ήθελε να μιλήσει στον πατέρα σου. Για σένα».

«Δεν έχει καμιά σχέση με μένα», του είπε κι αυτή τη φορά ακούστηκε πιο αποφασιστική. Έκανε κι ένα βήμα μπροστά. «Δεν έχω καμιά σχέση με το λοχαγό Τσερνόφ. Καμιά απολύτως».

Το χέρι του ακούμπησε στο πιγούνι της και το στρίψε κάτω από τη λάμπα που κρεμόταν από την πόρτα.

«Ορκίζεσαι;»

«Ορκίζομαι».

«Θα το κρατήσω αυτό».

Ήθελε πολύ να του πει: Κράτα εμένα. Μόνο: Εμένα κράτα.

Η μηχανή του αυτοκινήτου έσπασε τη σιωπή κι οι ρόδες του πατινάρισαν στα χαλίκια. Ο πατέρας της είχε γυρίσει σπίτι, η στιγμή τους είχε χαθεί.

«Βαλεντίνα», ψιθύρισε ο Γιενς και της άφησε το πιγούνι, «μην επιτρέψεις στους άλλους να αποφασίσουν για τη δική σου ζωή».

Η πόρτα του αυτοκινήτου βρόντηξε κι ο υπουργός ήρθε ίσια προς το μέρος τους. Η Βαλεντίνα πρόσεξε ότι τα μάτια του σοφέρ που καθόταν στη θέση του οδηγού μέσα στη στολή του την παρατηρούσαν αμείλικτα, αλλά εκείνη έστρεψε το κεφάλι της από την άλλη μεριά λες κι ήταν αόρατος.

«Καλησπέρα σας, κύριε». Ο Γιενς υποκλίθηκε ευγενικά γέρνοντας το κεφάλι του, για να εισπράξει ένα κοφτό νεύμα.

Τυλιγμένος στο βαρύ γούνινο παλτό του ο Νικολάι Ιβάνοφ έμοιαζε με αρκούδα στη σπηλιά της καθώς άνοιγε την πόρτα μένα μουγκρητό ικανοποίησης.

«Μέσα, Βαλεντίνα. Τώρα σε παρακαλώ. Θέλω να σου μιλήσω».

Μπήκε στο σπίτι χωρίς να περιμένει απάντηση. Εκείνη έμεινε ακίνητη μέχρι που το αυτοκίνητο πήγε στο γκαράζ, το οποίο βρισκόταν στο πίσω μέρος του σπιτιού, και για λίγα λεπτά βρέθηκαν πάλι μόνοι τους.

«Γιενς», είπε εκείνη, «μην ξεχνάς τι σου ορκίστηκα».

«Ναι», της είπε κι η ψιθυριστή του,φωνή τρύπωσε κάτω απ’ το δέρμα της, «δεν θα το ξεχάσω. Δεν έχεις καμιά σχέση μαζί του».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι της και κάτω από το λιγοστό.

φως νόμιζε πως τον είδε να χαμογελάει κι αμέσως μετά ν απομακρύνεται με μεγάλες δρασκελιές προς το αμάξι του, όπου το άλογο του τον υποδέχτηκε μένα γλυκό παράπονο.

Η Βαλεντίνα ήξερε ότι δεν επρόκειτο να κρατήσει το στόμα της κλειστό με τίποτα τούτη τη στιγμή.

«Γιενς».

Εκείνος σταμάτησε. Το φως του δρόμου φώτισε την άκρη του πιγουνιού του και μια μπούκλα των μαλλιών του.

«Γιενς, σκοπεύεις να κάνεις κι εσύ το ίδιο;»

«Τι εννοείς;»

«Τι τρέχει μαυτή τη γυναίκα που φοράει πράσινες τουαλέτες και όταν σε κοιτάζει είναι σαν να σε τραβάει με το αγκίστρι; Αυτή που όταν περπατάει νομίζει ότι όλος ο κόσμος είναι δικός της».

Εκείνος ζάρωσε τη μούρη του.

«Την κόμισσα Σερόβα;»

«Α μπράβο, μοιάζει με κόμισσα. Αυτή λέω».

«Τι τρέχει μαυτήν;»

«Θα συνεχίσεις μαυτή τη σχέση;»

Τον άκουσε να βαριανασαίνει.

«Λοιπόν;» επέμεινε εκείνη.

Γύρισε με το ένα χέρι του απλωμένο προς το μέρος της, όπως θα έδινε ένα μήλο στο άλογο του.

«Είναι λίγο μπερδεμένα τα πράγματα», ξεκίνησε να της εξηγεί, «δεν είναι εύκολο να.»

«Καταλαβαίνω». Έτριξε τα δόντια της.

«Όχι, δεν καταλαβαίνεις. Σου ορκίζομαι ότι δεν θα έχω τη σχέση που εσύ εννοείς, αλλά πρέπει να την επισκέπτομαι γιατί. Βαλεντίνα, μη.»

Αλλά ήταν ήδη αργά. Εκείνη είχε εξαφανιστεί μέσα στο σπίτι της κοπανώντας πίσω της την εξώπορτα.

Είνχί λίγο μπερδεμένα. Τι να εννοούσε με αυτή την κουβέντα; Μα γιατί ήθελε να συνεχίσει να την επισκέπτεται; Σίγουρα είχε καταλάβει ότι.

«Βαλεντίνα», της έλεγε ο πατέρας της, «θα ήθελα να σου δηλώσω εξαρχής ότι έχω καλά νέα για σένα».

Να δεις που σκόπευε να συμφωνήσει για τη δουλειά της.

Χαλάρωσε και του χάρισε ένα γενναιόδωρο χαμόγελο.

«Ευχαριστώ, μπαμπά».

«Έχεις γνωρίσει το λοχαγό Τσερνόφ;»

«Ντα».

«Θα συμφωνείς ότι πρόκειται για γοητευτικό άντρα».

Η Βαλεντίνα ένευσε καταφατικά. Προσπαθούσε να είναι ευχάριστη.

«Ο πατέρας του είναι ο κόμης Τσερνόφ», συνέχισε εκείνος, «επικεφαλής μιας από τις πιο αξιοσέβαστες οικογένειες στην Πετρούπολη. Ο λοχαγός είναι ένας εξαιρετικά πλούσιος νεαρός. Το έχεις υπόψη σου αυτό;»

«Μου το είχε πει η μαμά».

«Θέλω να τον παντρευτείς».

Τα λόγια του την έσφαξαν. Σαν ξυράφι.

«Μπαμπά». Δεν φώναξε. Δεν παρακάλεσε. Μίλησε ήρεμα. «Σου είπα και τις προηγούμενες φορές πως δεν σκοπεύω να παντρευτώ κανέναν. Σκοπεύω, όμως, να φροντίζω την Κάτια».

Για λίγο δεν την κοίταξε καθόλου.

«Ο λοχαγός Τσερνόφ μου ζήτησε την άδεια να σε προσεγγίσει. Είναι πολύ μεγάλη τιμή». Τα μαγουλά του κουνιόντουσαν λες και μασούσε κάτι σκληρό. «Δεν πρόκειται νανεχτώ τις βλακείες σου, Βαλεντίνα. Η μητέρα σου κι εγώ είμαστε κάθετοι σαυτό. Πίστεψε με, σαν πατέρας σου θέλω το καλύτερο για σένα. Θα με ευγνωμονείς αργότερα που θα μεγαλώσεις».

Στάθηκε ακίνητη πάνω στο περσικό χαλί.

«Μπαμπά, δεν θέλω να διαφωνήσω μαζί σου, πίστεψε με, ειλικρινά δεν θέλω, αλλά δεν σκοπεύω να παντρευτώ το λοχαγό Τσερνόφ. Σου έχω εξηγήσει ότι.»

Τα μαγουλά του κοκκίνισαν και τα φρύδια του έσμιξαν πάνω από τα γεμάτα απογοήτευση μάτια του. Τον είχε πικράνει.

«Βαλεντίνα, μη γίνεσαι ανυπάκουη».

«Ειδάλλως, μπαμπά; Τι θα κάνεις;» Προσπάθησε να χαμογελάσει. «Θα με μαστιγώσεις;»

Εκείνος πήγε κοντά της, την αγκάλιασε απτους ώμους της και της φίλησε την κορφή του κεφαλιού της.

«Σ’ ευχαριστώ που έσωσες την Κάτια. Αυτό, όμως, θέλω να το κάνεις για μένα. Έτσι απλά».

Το δωμάτιο της ήταν παγωμένο, αλλά η Βαλεντίνα ούτε που το πρόσεξε. Έβγαλε τα ρούχα της, τα παράτησε στο πάτωμα, μα δεν μπόρεσε να βγάλει και το πετσί της όπως θα θελε. Γλίστρησε στο κρεβάτι της και τυλίχτηκε μέχρι πάνω με το πάπλωμα. Τα ρίγη άρχισαν.

Έτσι απλά.

Τίποτα απόλα αυτά δεν ήταν τόσο απλό. Ούτε με τον πατέρα της αλλά ούτε και με τον Γιενς.

Γιενς, σου έδωσα μία υπόσχεση. Λεν έχω τίποτα μαζί του. Σου το ορκίζομαι.

Ο αγέρας έξω χτυπούσε το παντζούρι.

«Τότε γιατί, Γιενς», ψιθύρισε, «γιατί δεν μου ορκίστηκες κι εσύ το ίδιο;»

Αφουγκράστηκε μπας κι άκουγε με το μυαλό της την ψιθυριστή του φωνή. Τα λεπτά περνούσαν, τη φωνή του δεν την άκουγε κι έτσι ξεπρόβαλε από το πάπλωμα.

«Τι γυρεύεις εσύ εδώ έξω;» ακούστηκε μια αντρική φωνή.

«Τίποτα», είπε η Βαλεντίνα τρομαγμένη, ενώ μέσα απ το σκοτάδι εμφανίστηκε η ογκώδης σιλουέτα του Λιεβ Ποπκόφ δέκα βήματα πιο πέρα, ακουμπισμένος σε έναν τοίχο του σπιτιού.

«Πόση ώρα στέκεσαι εκεί;» τον ρώτησε.

«Αρκετή».

«Με κατασκοπεύεις; Σέβαλε ο πατέρας μου;»

Ο Λιεβ γρύλισε. Και τον άκουσε να φτύνει.

Στέκονταν πίσω από το σπίτι, στο χαλικόστρωτο δρομάκι, εκεί που ο ήλιος με το ζόρι έφτανε τέτοια εποχή και τη νύχτα έκανε αφόρητη παγωνιά. Το χιόνι κι ο πάγος κρύβονταν ύπουλα μέσα στα λούκια. Η Βαλεντίνα τα σκάλιζε μένα ξύλο και τα πιάνε με τα γαντοφορεμένα της χέρια.

Με απίστευτη προσοχή εξέταζε ενδελεχώς εκατοστό προς εκατοστό τις λευκές μάζες κάτω από το φως που ερχόταν από το δωμάτιο της μουσικής. Ήθελε να ζητήσει τη βοήθεια του Ποπκόφ, αλλά τα λόγια σκάλωναν στο λαιμό της κι έτσι προτίμησε να συνεχίζει σιωπηλή το σκάλισμα. Για πέντε ολόκληρα λεπτά δεν μιλούσε κανείς τους.

«Ψάχνεις κάτι;» τη ρώτησε εκείνος.

«Ναι».

«Τι είναι αυτό;»

«Αυτό είναι δική μου δουλειά».

«Κάνει κρύο εδώ».

Δεν απάντησε και συνέχισε να ψάχνει μες στον πάγο.

Άλλα πέντε λεπτά βουβαμάρας.

«Αυτό ψάχνεις;»

Σήκωσε το κεφάλι της. Εκείνος δεν είχε κουνηθεί ρούπι απ’ τη θέση του, όμως είχε απλωμένο το χέρι του. Περπάτησε προς το μέρος του πάνω στον πάγο με πολλή προσοχή και κοίταξε κοντά στο μεγάλο του πόδι. Κάτι γυάλιζε, κάτι μεταλλικό. Η Βαλεντίνα το άρπαξε και το σφίξε στη χούφτα της. Ήταν το κλειδί του πιάνου.

«Καθίκι!»

Εκείνος γέλασε, το γέλιο του ήταν βροντερό.

Του χτύπησε το γόνατο με το ξύλο, μετά το πέταξε κάτω, κι άρχισε να γελάει κι αυτή. Στον παγωμένο αγέρα της νύχτας το γέλιο τους αντήχησε παράξενα.

«Καθίκι!» επανέλαβε αυτή.

Και τράβηξε προς το σπίτι της.

Ο Βίκτορ Αρκίν παρακολουθούσε τον Ποπκόφ να σεργιανίζει στους στάβλους. Είχε δει το μεγαλόσωμο άντρα να παραμονεύει με τις ώρες μέσα στις σκιές, αψηφώντας το χιόνι και τον παγωμένο αέρα, περιμένοντας το κοριτσόπουλο να έρθει για να ψάξει αυτό που είχε χάσει - λες κι ήξερε ότι αργά ή γρήγορα εκείνη θα ερχόταν. Παρατηρούσε τον Ποπκόφ που την πείραζε, την τσίγκλιζε μέχρι που εκείνη έχασε την ψυχραιμία της, και ζήλεψε τον τρόπο που αντιμετώπιζε την κατάσταση ο Ποπκόφ: Δεν του καιγόταν καρφάκι. Τον είχε αποκαλέσει καθίκι αλλά είχαν βάλει τα γέλια. Και οι δυο τους. Ο Αρκίν δεν μπορούσε να καταλάβει το λόγο.

Ένιωθε αμηχανία με τις γυναίκες, του δενόταν η γλώσσα κι η έκπληξη του ήταν τεράστια για τα θέματα που συζητούσαν μεταξύ τους. Οι γυναίκες στις πολιτικές συγκεντρώσεις του και στις επιτροπές ήταν όλες φωνακλούδες κι επιθετικές. Ήθελαν να είναι άντρες, να τους μοιάζουν. Πολλές φορές ένιωθε την επιθυμία να μιλήσει στη Βαλεντίνα και την Ελιζαβέτα Ιβάνοβα, να σταματήσει επιτόπου το αυτοκίνητο και να τους μιλήσει, να δει τι κουβαλάνε μες στο μυαλό τους. Υπήρχε κάτι πάνω στη Βαλεντίνα που δεν κόλλαγε με τίποτα. Κι αυτό του εντυπώθηκε τότε, που τον είχε τσακώσει να ξεφορτώνει πυρομαχικά στην εκκλησία, γιατί δεν ήξερε ποιες θα ήταν οι αντιδράσεις της. Ήταν εμφανές ότι ήταν καχύποπτη, αλλά θα μετέφερε τις υποψίες της στον πατέρα της; Άραγε θα του ζητούσε να καλέσει την Οχράνα; Τη Μυστική Αστυνομία του τσάρου; Θα πρεπε να είναι πιο προσεκτικός, τώρα μάλιστα περισσότερο από πριν. Ήσυχα ήσυχα πήγε στο γκαράζ, μπήκε μέσα κι έκλεισε την πόρτα. Τα νεύρα του ήταν τεντωμένα, αλλά σπάνια έμπαινε κάποιος άλλος εκεί μέσα - ήταν ασφαλές μέρος. Πάντα ήταν το ίδιο, αυτή η φωτιά που του τρώγε τα σωθικά, αυτή η ανάγκη να βαδίσει μπροστά σ ένα καινούργιο αύριο. Έκανε μεγάλη προσπάθεια να καταπνίξει την ένταση της ανυπομονησίας και πήγε και στάθηκε πίσω από το αυτοκίνητο, στο βάθος του γκαράζ. Στον τοίχο ήταν ταχτοποιημένα χαρτόκουτα που περιείχαν εξαρτήματα μηχανής, λαδωτήρια, γυαλιστικά πανιά, ανταλλακτικά, όλα όσα θα έπρεπε να βρίσκονται σένα γκαράζ. Κανείς δεν θα μπορούσε να υποψιαστεί, κανείς δεν επρόκειτο να σκαλίσει πιο βαθιά.

Μόνο εκείνος γνώριζε για το κουτί, αυτό που βρισκόταν κάτω από όλα τα υπόλοιπα. Μόνο αυτός ήξερε το περιεχόμενο του.

16

Η αδελφή Σόνια θα ήταν η συνοδός της Βαλεντίνας εκείνο το απόγευμα. Παρά την ογκώδη σιλουέτα της στεκόταν στητή στη θέση της μέσα στο «Τουρικούμ», φορώντας το καλό της μαύρο παλτό και τα γάντια της, και μάλιστα η Βαλεντίνα πρόσεξε ότι το καπέλο της, με την κόκκινη βελούδινη κορδέλα, ήταν καινούργιο.

«Είμαστε πολύ προνομιούχοι», είπε η αδελφή Σόνια με τα μάτια της να λάμπουν, «που θα δούμε τον τσάρο».

«Αυτό είναι αλήθεια».

Ήταν αλήθεια. Αλλά της Βαλεντίνας δεν της καιγόταν καρφάκι. Κι ο Αρκίν που καθόταν μπροστά της, στη θέση του οδηγού, την έκανε να αναρωτιέται τι να σκεφτόταν με το προλεταριακό του μυαλό.

Όταν το αυτοκίνητο σταμάτησε, το μέρος δεν είχε καμιά σχέση με ό,τι είχε φανταστεί. Εκείνη νόμιζε ότι θα βλέπε μια ξύλινη καλύβα δίπλα σε μια τεράστια τρύπα στο έδαφος και μια σκουριασμένη μεταλλική σκάλα καρφωμένη στο εσωτερικό της. Είχε έννοια που θα πρεπε να σκαρφαλώσει και γι’ αυτό το λόγο αποφάσισε να περιορίσει κατά πολύ τα μισοφόρια της για να μπορεί να κινείται πιο άνετα.

Φορούσε λοιπόν ένα παλτό από γούνα αλεπούς και καπέλο, κατόπιν επιμονής της μητέρας της, γιατί εκείνη έτσι θα έκανε αν πήγαινε να δει τον τσάρο Νικόλαο, αλλά από κάτω είχε επιλέξει ένα απλό μάλλινο φόρεμα με γυριστό γιακά για να μην κρυώνει κι αρκετά φαρδύ για να μπορεί να κινείται ελεύθερα.

«Ενθουσιασμένη;» ρώτησε τη νοσοκόμα μόλις κατέβηκαν από το αυτοκίνητο.

«Είναι μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής μου η συνάντηση μου με τον τσάρο Νικόλαο», είπε η αδελφή Σόνια και κούνησε με έμφαση το κεφάλι της. «Ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι όσο ζούσα θα είχα αιτή την τιμή».

Ο Αρκίν στεκόταν δίπλα στο αυτοκίνητο για να τη βοηθήσει να βγει κι η Βαλεντίνα του έριξε μια ματιά, όμως δεν μπόρεσε να διακρίνει τίποτα. Εκείνος φορούσε την απρόσωπη μάσκα του σοφέρ, αλλά η Βαλεντίνα θα στοιχημάτιζε το μαύρο της μανσόν ότι είχε παρακολουθήσει όλη τους την κουβέντα.

«Αρκίν», του είπε.

«Μάλιστα, δεσποινίς Βαλεντίνα».

«Αφού παρκάρεις το αυτοκίνητο μπορείς να έρθεις κι εσύ να επευφημήσεις τον τσάρο όταν φτάσει». Τον κοίταξε κατάματα κι αντίκρισε ένα απαθές γκρίζο βλέμμα. «Αν θέλεις».

«Σας ευχαριστώ, δεσποινίς Βαλεντίνα».

Του χαμογέλασε ελαφρά. Μια ελάχιστη νίκη σε αντάλλαγμα μιας τουφεκιάς. Μετά στράφηκε να επιθεωρήσει το κτίριο όπου θα έμπαιναν. Με τίποτα δεν ήταν μια ξύλινη καλύβα - το εντελώς αντίθετο. Επρόκειτο για ένα επιβλητικό τριώροφο τούβλινο κτίριο, με είσοδο από πέτρα περίτεχνα δουλεμένη. Το πιο εντυπωσιακό ήταν ο τρόπος που ήταν φτιαγμένη η γεμάτη καμπύλες είσοδος, σαν να μιμείτο τα τούνελ που σέρνονταν σαν τους κλέφτες κάτω από τους δρόμους της πόλης. Καμιά τεράστια τρύπα, τουλάχιστον προς το παρόν. Και πουθενά Κοζάκοι με τις στολές τους, η προσωπική φρουρά του τσάρου.

Οι πόρτες άνοιξαν διάπλατα όταν πλησίασε κι ένιωσε την καρδιά της να σταματάει όταν αντίκρισε τον Γιενς να στέκεται στην είσοδο. Το ένα του χέρι ήταν ήδη τεντωμένο προκειμένου να τη χαιρετίσει λες κι ανυπομονούσε.

«Κυρίες μου, καλησπέρα, ντόμπρι ντεν. Ήρθατε. Νόμιζα ότι θα το ξανασκεφτόσασταν να ταξιδέψετε μαυτή την απαίσια ομίχλη».

Καλά, όντως είχε σκεφτεί πως εκείνη δεν θα ερχόταν; Υποκλίθηκε πρώτα πάνω από το χέρι της μεγαλύτερης γυναίκας και της είπε: «Μου ομορφαίνετε τη μέρα, αδελφή Σόνια, με αυτό το πανέμορφο καπέλο. Χαίρομαι πολύ που σας βλέπω».

Τα μάγουλα της νοσοκόμας έγιναν κατακόκκινα.

«Αυτό το παλιόπραμα; Σκέφτηκα ότι το μπορ του θα με προστατέψει από τα νερά που στάζουν μέσα στα τούνελ».

«Πόσο προνοητικό εκ μέρους σας», της χαμογέλασε εκείνος.

Η Βαλεντίνα πολύ θα θελε να αρπάξει το γαντοφορεμένο χέρι της νοσοκόμας μέσα από το δικό του, αλλά όταν εκείνος επιτέλους γύρισε προς το μέρος της τον συγχώρεσε αμέσως. Του συγχώρεσε τα πάντα γιατί την κοίταξε σαν να περίμενε αυτή τη στιγμή όλη τη μέρα και όλη τη νύχτα, μετρούσε τα λεπτά - την άφησε να το δει, δεν της το έκρυψε. Εκείνη νόμιζε ότι η ομίχλη της μέρας θα είχε κάνει άχρωμα τα μάτια του, αλλά αυτά άστραφταν σαν τα πρώτα χορταράκια της άνοιξης, ένα χρώμα που η Βαλεντίνα δεν είχε ξαναδεί, τουλάχιστον σε μάτια. Της πήρε το χέρι, κι αυτή νόμισε ότι θα της το φιλήσει, όμως εκείνος συγκρατήθηκε. Έσκυψε το κεφάλι του κι η κοπέλα μπόρεσε να δει την κορφή του κεφαλιού του, τον τρόπο που ανέμιζαν τα μαλλιά του λες και κάπου ήθελαν να πάνε. Πίεσε πολύ τον εαυτό της για να μην του τα χαϊδέψει.

«Καλησπέρα, Γιενς», είπε ήρεμα.

Οι ματιές τους συναντήθηκαν. Εξακολουθούσε να είναι μπερδεμένη για τα αισθήματα του απέναντι στην κόμισσα, όμως για σήμερα μπορούσε να μην το σκέφτεται. Τα δάχτυλα της ανακατεύτηκαν για μια μόνο στιγμή με τα δικά του, προτού τραβήξει το χέρι της.

«Είναι όλοι εδώ;» τον ρώτησε. «Έτοιμοι για την άφιξη του τσάρου Νικολάου;»

Το στόμα του σφίχτηκε.

«Πολύ φοβάμαι ότι δυστυχώς η άφιξη της Αυτού Μεγαλειότητας θα καθυστερήσει. Δεν θα μπορέσει να μας συνοδεύσει στην ξενάγηση του εργοστασιακού χώρου».

Ένα επιφώνημα γεμάτο απογοήτευση ακούστηκε από τη μεριά της αδελφής Σόνιας: «Ω», είπε μένα μακρόσυρτο αναστεναγμό.

«Ζητώ συγγνώμη για την απρόβλεπτη αλλαγή των σχεδίων, αλλά αυτό τον καιρό η Αυτού Μεγαλειότης είναι πάρα πολύ απασχολημένος. Ο υπουργός Νταβίντοφ κι η γυναίκα του ήρθαν στη θέση του».

«Αλλά όχι ο τσάρος;» κλαψούρισε η νοσοκόμα.

«Όχι ο τσάρος».

«Μη γίνεσαι γελοία, αδελφή», είπε απότομα η Βαλεντίνα. «Εμείς ήρθαμε να δούμε αυτά τα μηχανικά επιτεύγματα. Είμαι σίγουρη ότι αυτό δεν θα σε απογοητεύσει».

«Βαλεντίνα, είσαι κι εσύ απογοητευμένη;»

Ο Γιενς ήταν αυτός που μίλησε. Η ερώτηση του ήταν κοφτή, ευθεία, τόσο που την ξάφνιασε.

«Όχι».

«Αλήθεια;»

«Εγώ ήρθα για να δω τα τούνελ».

«Τότε καλύτερα να σε πάω σαυτά».

Της πρόσφερε το μπράτσο του και μαζί κατευθύνθηκαν προς την πόρτα. Θα πρέπει να υπήρχε κάποιος χώρος υποδοχής κι ίσως κι άλλοι άνθρωποι, αλλά αυτή ούτε καν το πρόσεξε, αυτό που την ένοιαζε ήταν οι δυνατοί του μύες που τους ένιωθε κάτω από το χέρι της κι η ζεστασιά του ώμου του δίπλα της.

Τα τούνελ, υπενθύμισε στον εαυτό της. Γιαυτά είμαι εδώ.

Είχε πέσει έξω για τη σκουριασμένη σκάλα: Είχαν κατασκευάσει ένα μηχανοκίνητο ασανσέρ, κατάλληλο πιο πολύ για να κουβαλάει ζώα παρά ανθρώπους. Η σιδερένια πόρτα έκλεισε με θόρυβο κι η Βαλεντίνα ένιωσε το στομάχι της να πέφτει στο πάτωμα, ενώ τα υπόλοιπα σωθικά της μαζί μαυτήν να βυθίζονται στα έγκατα της γης. Είχε συστηθεί με τη μαντάμ Νταβίντοβα, τη θυμόταν από το χορό την είχαν συστήσει, μάλιστα, και στους άλλους καλεσμένους αλλά δεν θυμόταν κανέναν. Μόνο ο Γιενς και τα τούνελ του υπήρχαν στο μυαλό της.

Τα τούνελ του φάνταζαν αναμφίβολα απειλητικά. Μύριζαν λες και εκεί μέσα είχαν σύρει κάποιο ψοφίμι κι ένα ρεύμα αέρα που όλο και μεγάλωνε είχε γίνει μόνιμος συνοδός τους. Λες και οι σήραγγες ανέπνεαν μαζί της. Νερό έσταζε από τους τοίχους και σκοτεινές τρύπες κρύβονταν πίσω από τις λάμπες που κρέμονταν κατά μήκος της θολωτής οροφής τους.

Οι καλεσμένοι ήταν δώδεκα, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας, συν τέσσερις αξιωματούχοι από το εργοτάξιο, τις συστάσεις των οποίων ανέλαβε ο Γιενς - ένας μηχανικός, ένας τοπογράφος, ο αρχιεργάτης κι ένας ειδικός στα νερά.

Κι όλοι τους κινούνταν μέσα στα τούνελ με τη φυσικότητα ενός τυφλοπόντικα, έσκυβαν τα κεφάλια τους χωρίς να το σκεφτούν μόλις η οροφή χαμήλωνε, γύριζαν αυτομάτως το κεφάλι τους από την άλλη με το που περνούσαν από ένα παρακαμπτήριο τούνελ για να μην τους πνίξει ο νοτισμένος αέρας.

Στην είσοδο θα εκφωνούνταν οι λόγοι. Ο Γιενς είχε μιλήσει για τους σκοπούς του σχεδίου, για την ανάγκη ενός αποχετευτικού συστήματος και για ένα σύστημα ύδρευσης, προκειμένου να βελτιωθεί η υγιεινή τη£ πόλης. Δύο χιλιάδες άνθρωποι είχαν πεθάνει πέρσι, η χολέρα οργίαζε στις βρομερές φτωχογειτονιές. Τόσα εκατομμύρια γαλόνια λυμάτων χύνονταν κάθε μέρα. Η χαμηλή στάθμη του νερού προκαλούσε υπερχείλιση, γιατί η Αγία Πετρούπολη ήταν χτισμένη πάνω σε ελώδεις περιοχές γεμάτες κουνούπια.

Τόσα εκατομμύρια τούβλα ψήνονταν στη Μόσχα και μεταφέρονταν εδώ. Και για όλον αυτό τον εργατικό οργασμό, απαιτούνταν δωδεκάωρες βάρδιες μέρα και νύχτα. Οι σωλήνες των υπονόμων είχαν κατεύθυνση βόρεια, προς τον κόλπο της Φινλανδίας.

Λίγο πριν τελειώσει το λόγο του, η Βαλεντίνα έπαψε να τον ακούει. Κοιτούσε το στόμα του και τον τρόπο που κινούνταν τα χείλη του. Είχε ένα πολύ ενδιαφέρον και καλοσχηματισμένο πιγούνι. Φορούσε ένα δερμάτινο καπέλο που του πατίκωνε τα μαλλιά και χοντρές μπότες με δερμάτινες σόλες που πλατάγιζαν από το πολύ νερό που είχαν ρουφήξει. Της άρεσε που όλοι τον άκουγαν με προσοχή όσο εκείνος μιλούσε, ακόμη κι ο υπουργός Νταβίντοφ με την ξινισμένη φάτσα της άρεσε που όταν τέλειωσε την ομιλία του το "φέρε από δω το φέρε από κει και πήγε κι έκατσε δίπλα της.

«Ενδιαφέρον;» τη ρώτησε.

«Ναι, πολύ».

«Φοβισμένη;»

«Ναι, πολύ».

«Δεν σε πιστεύω».

Εκείνη γέλασε.

«Το έργο σου είναι πραγματικά θεαματικό», πρόσθεσε.

«Θα πρέπει να είσαι πολύ περήφανος».

Εκείνος κούνησε καταφατικά το κεφάλι και την κοίταξε προσεκτικά στο πρόσωπο. Η αδελφή Σόνια ήταν μπροστά τους εντελώς απορροφημένη από τη συζήτηση με τη μαντάμ Νταβίντοβα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της καμφοράς προκειμένου να μυρίζουν ευχάριστα οι χώροι του σπιτιού. Ήταν έτοιμη να το προτείνει και στον Γιενς για να τη χρησιμοποιούν στα υπόγεια, όταν ένας θόρυβος λες κι έσπαγε ο φλοιός της γης ακούστηκε να διαπερνά τα τούνελ κι ήταν τόσο δυνατός, που ξέσκισε τα τύμπανα των αυτιών τους. Το έδαφος κάτω απτα πόδια της Βαλεντίνας κόπηκε στα δυο.

Τα φώτα έσβησαν. Το σκοτάδι σκέπασε τα πάντα. Φωνές ακούστηκαν για λίγο, γιατί κι αυτές σκεπάστηκαν από τους βράχους και τα τούβλα που έπεφταν από την οροφή.

Η Βαλεντίνα σκόνταψε κι ένιωσε να την κυριεύει ο πανικός.

Θα είχε πέσει χάμω αν ένα χέρι δεν την άρπαζε από τον καρπό για να την κολλήσει πάνω σ’ έναν τοίχο. Χωρίς να βλέπει και κοντεύοντας να πνιγεί από τη σκόνη, συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να κρατήσει το στόμα της κλειστό.

«Από δω». Η φωνή του Γιενς δίπλα της. Σκληρή κι απότομη.

Την τράβηξε πίσω του. Εκείνη ούτε ναναπνεύσει μα ούτε και να σκεφτεί μπορούσε. Την πονούσαν ταφτιά της.

Έσκυψε το κεφάλι της καθώς εκείνος την πήγαινε σένα μικρότερο παρακλάδι του τούνελ.

«Από δω!»

Το μυαλό της Βαλεντίνας πάλευε να πάρει στροφές.

Άπλωσε το χέρι της προς τα πίσω, βρήκε κάποιου το χέρι κι αρνήθηκε πεισματικά να το αφήσει. Φωνές αντιλαλούσαν στους τοίχους καθώς άνθρωποι σκόνταφταν από δω κι από κει, αλλά η κατάσταση παρέμενε η ίδια. Δεν μπορούσε να καταπιεί γιατί η καρδιά της είχε φρακάρει το λαιμό της. Η σύγχυση τρύπωνε σε όλες τις κόγχες του μυαλού της, όπως η σκόνη.

Μπροστά της, ακόμα και μέσα σαυτό το ζοφερό σκοτάδι, ο Γιενς ήξερε πού πήγαινε, ενώ τα δάχτυλα του σαν σύρματα εξακολουθούσαν να χώνονται στον καρπό της. Δεν επρόκειτο με τίποτα να την αφήσει. Κι εκείνη πιάστηκε από αυτή την τόσο απλοϊκή σκέψη.

Ησυχία. Το τέλος είχε έρθει. Αυτή η ησυχία που μόνο κάτω από τη γη υπάρχει. Ο Γιενς την ήξερε καλά αυτή την απόλυτη έλλειψη ήχου. Κάποιες φορές αναρωτιόταν αν κάπως έτσι ήταν ο θάνατος, όχι η φρικτή φλεγόμενη κόλαση, αλλά μια παγερή κι αμείλικτη απουσία. Ούτε ζωή, ούτε ήχος, ούτε φρέσκος αέρας να ανασάνεις. Μια δυνατή σουβλιά του τρύπησε το κεφάλι. Άναψε ένα κερί και τότε είδε τα χέρια του να τρέμουν. Γύρω του ακούστηκαν μικροί αναστεναγμοί, γιατί μαζί με το κερί είχε ανάψει κι η ζωή.

Ήταν απαράβατος όρος να μην τολμάει κανείς να κατέβει κάτω αν δεν είχε στην τσέπη του σπίρτα κι ένα κερί.

«Πόσοι είμαστε;» Μέτρησε κεφάλια. «Οκτώ».

Οκτώ από τους δεκαεπτά. Θεέ μου! Ο υπουργός Νταβίντοφ κι η γυναίκα του ήταν εκεί, όπως κι ο Κρόσκιν, ο νεαρός τοπογράφος. Έλειπε όμως ο μηχανικός. Κι ο Προυτζ, ο ειδικός στα νερά. Ποιος άλλος; Ο Γιενς σήκωσε το κερί πιο ψηλά, σκιές κουνήθηκαν στον αποπνικτικό από σκόνη αέρα.

Η Βαλεντίνα ήταν εδώ, καθόταν ανακούρκουδα στο έδαφος. Για ένα απίστευτα φοβερό λεπτό εκείνος τρόμαξε ότι ήταν χτυπημένη, αλλά όχι, βοηθούσε τη νοσοκόμα, κι οι δυο μαζί περιποιούνταν τον Κρόσκιν που ήταν ξαπλωμένος στο υγρό χώμα. Το ένα του μπατζάκι είχε γίνει κομμάτια και σένα μέρος η γάμπα του είχε τραυματιστεί. Δυο άλλοι ήταν όρθιοι κι έτρεμαν σύγκορμοι, ένα μέλος της Δούμας με φαβορίτες κι η γυναίκα του - εκείνος έκλαιγε με πνιχτά αναφιλητά κι εκείνη τον είχε αγκαλιάσει και του ψιθύριζε σύντομες και κοφτές οδηγίες.

«Σώπασε, όχι δάκρυα, Γιακόφ, σώπασε τώρα, σκούπισε τα μάτια σου».

«Εδώ θα πεθάνουμε». Τα λόγια βγήκαν κομπιαστά από μέσα του.

Η Βαλεντίνα σήκωσε το κεφάλι της. Το καπέλο της είχε εξαφανιστεί, τα μαλλιά της ήταν μες στη σκόνη. Γύρισε και κοίταξε κατάματα τον Γιενς.

«Έτσι είναι;» ρώτησε. Απλά και μόνο μια ντόμπρα ερώτηση. «Θα πεθάνουμε;»

Όλα τα μάτια καρφώθηκαν πάνω του κι ο Γιενς ένιωσε να τον βαραίνουν όσο οι βράχοι που στέκονταν πάνω απτα κεφάλια τους.

«Όχι. Νιέτ. Όχι βέβαια. Ρίξτε μια ματιά να δείτε πού βρισκόμαστε. Βρισκόμαστε σένα πέρασμα. Δυο βάνες, η μια δίπλα στην άλλη, ελέγχουν και κατευθύνουν τη ροή του νερού μέσα στο αυλάκι που βρίσκεται εκεί». Τους έδειξε μέσα στο σκοτάδι, εκεί που το φέγγος του κεριού δεν έφτανε. Ζεστό κερί έσταξε στα δάχτυλα του. Συνέχισε να μιλάς.

Συνέχισε ac κρατάς το μυαλό τους απασχολημένο για να ξεχνούν τους φόβους τους. «Αλλά εδώ», είπε κι απομακρύνθηκε λίγο από δίπλα τους, «στο γάντζο, σε περίπτωση ανάγκης, υπάρχει αυτό».

Κρατούσε στα χέρια του μια λάμπα πετρελαίου, σαν το μάγο που εμφανίζει το κουνέλι. Την άναψε με το κερί του κι είδε τα πρόσωπα των γύρω του από σταχτιά να γίνονται αρρωστιάρικα κίτρινα. Τα μάτια τους τον κοίταζαν ολοστρόγγυλα.

«Πρέπει να δώσουμε τον απαιτούμενο χρόνο στους μηχανικούς που είναι πάνω να εκτιμήσουν την κατάσταση», συνέχισε να μιλάει. «Όλοι θα είναι σοκαρισμένοι εκεί πάνω, όπως κι εμείς εδώ». Χαμογέλασε με το ζόρι. «Είμαστε ασφαλείς εδώ», τους είπε. «Να είμαστε ευχαριστημένοι».

«Πώς ξέρεις ότι από λεπτό σε λεπτό δεν θα καταρρεύσει και κάτι άλλο;»

Ήταν ο υπουργός Νταβίντοφ. Ανάθεμα τον. Όλοι γύρισαν και κοίταξαν τα τοξωτά τούβλα που ήταν ένα μέτρο πάνω απτα κεφάλια τους, στο ψηλότερο σημείο, ψάχνοντας για ρωγμές. Ο Γιενς μύρισε το φόβο τους που ήταν διάχυτος στο πέρασμα.

«Το τούνελ είναι δυνατό και συμπαγές».

«Τόσο δυνατό που μας πλάκωσε». Το αδύνατο πρόσωπο του Νταβίντοφ ήταν αλλοιωμένο από την ένταση.

«Όχι».

«Τι εννοείς, Φρίις;»

«Το τούνελ δεν έπεσε γιατί δεν ήταν δυνατό».

Η Βαλεντίνα σηκώθηκε όρθια, μια μικροκαμωμένη φιγούρα στο θεοσκότεινο σπήλαιο.

«Έγινε έκρηξη. Την άκουσα».

«Κοπελιά, μη λες βλακείες. Η στέγη δεν ήταν αντοχής.

Κατέρρευσε και-»

«Έχει δίκιο», τον διέκοψε ο Γιενς. Τέτοια οξύτατη ακοή.

Είχε το νου της, άκουσε. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ακούνε.

«Τι διάολο προσπαθείς να πεις, ότι.»

«Αντρέι», είπε ήρεμα η μαντάμ Νταβίντοβα κι ακούμπησε σταθερά το χέρι της στο μπράτσο του συζύγου της, «όχι τώρα. Τώρα μας νοιάζει να σωθούμε. Ας αφήσουμε τις αλληλοκατηγορίες για αργότερα». Κοίταξε γύρω της και χαμογέλασε. Δεν ήταν το χαμόγελο που θα μπορούσε να πείσει κάποιον, αλλά εκείνη την ώρα ήταν ό,τι έπρεπε. Η ένταση διαλύθηκε για λίγο.

«Μαντάμ Νταβίντοβα, είναι αλήθεια αυτό που λέτε. Πρέπει να παραμείνουμε ψύχραιμοι. Το σπουδαιότερο απόλα είναι να δούμε ποιος έχει τραυματιστεί». Ο Γιενς πήγε προς τον Κρόσκιν, τον τοπογράφο. Ο νεαρός πονούσε κι είχε σταυρωμένα τα χέρια του στο στήθος του.

«Πόσο άσχημα είναι;»

Ο Κρόσκιν μόρφασε.

«Θα ζήσω».

«Όλοι θα ζήσουμε».

Η νοσοκόμα κούνησε ενθαρρυντικά το κεφάλι της.

«Έχει κοπεί βαθιά κάτω απ’ το γόνατο, αλλά ευτυχώς δεν έχει σπάσει το κόκαλο». Με ένα από τα πλισεδένια μισοφόρια της πίεζε δυνατά την πληγή.

«Ορίστε». Ο Γιενς τράβηξε ένα μαχαίρι από την τσέπη του.

Τα μάτια του Κρόσκιν άνοιξαν διάπλατα.

«Αγόρι μου, δεν σκοπεύουμε να σου κόψουμε το πόδι», τον καθησύχασε ο Γιενς. «Επιδέσμους θέλουμε να κόψουμε». Ακούμπησε το χέρι του στον ώμο της νοσοκόμας. «Κάντε ό,τι μπορείτε», της μουρμούρισε. «Νταβίντοφ, έλα κι εσύ εδώ να κόψεις επιδέσμους».

Κι έδωσε το μαχαίρι στον υπουργό.

«Έχει χτυπήσει κανείς άλλος;»

Κανείς δεν μίλησε. Έριξε μια ματιά στους ανθρώπους γύρω του, παγιδευμένους σαυτόν το φρικιαστικό κάτω κόσμο μες στο μισοσκόταδο, κι εντυπωσιάστηκε από την καρτερία που έδειχναν. Ένιωσε ότι τους σεβόταν, ακόμη κι αυτό το καθίκι τον Αντρέι Νταβίντοφ που μετέτρεπε με δεξιοτεχνία τα μισοφόρια σε επιδέσμους.

«Όλοι μας έχουμε χτυπήματα και μελανιές, το ξέρω, αλλά» -σε κανέναν δεν άρεσε αυτό- «αν δεν υπάρχει κάτι άλλο πιο σοβαρό, να φύγω».

«Όχι. Μη».

Αυτή ήταν η Βαλεντίνα. Εκείνος πρόσεξε τη γρατζουνιά που χε στο λαιμό της.

«Θα πας πίσω, έτσι δεν είναι;» τον ρώτησε.

«Πρέπει».

«Γιατί μπορεί να υπάρχουν κι άλλοι τραυματίες».

Τραυματίες. Πλακωμένοι. Ανήμποροι. Να αιμορραγούν και να πεθαίνουν. Ζωντανοί. Νεκροί. Όλα αυτά μαζί. Όλοι σκέφτονταν διάφορα με το μυαλό τους.

Η Βαλεντίνα μίλησε βιαστικά.

«Είναι επικίνδυνο να πας μόνος σου. Πάρε κάποιον μαζί σου».

Πάρε εμένα μαζί σου. Αυτό εννοούσε.

Εκείνος τους κοίταξε όλους μέσα στο πέρασμα. Αποφάσισε να πάρει τον πιο αδύναμο μαζί του, το μέλος της Δούμας, για να μην επηρεάζει δυσμενώς τους άλλους με το φόβο του. Ο Γιενς δεν ήθελε να πανικοβληθούν οι υπόλοιποι όταν εκείνος θα έφευγε.

«Εσύ». Κι έδειξε το μέλος της Δούμας. «Έλα μαζί μου».

Η Βαλεντίνα βόγκηξε απαλά. Ήταν τόσο κοντά της, που μπορούσε να διακρίνει τη σκόνη που είχε κάτσει στα βλέφαρα του. Μα δεν μπορούσε να την πάρει μαζί του. Δεν μπορούσε να ξέρει ποιοι από αυτούς τους διαμελισμένους εκεί κάτω θα ήταν σε θέση να περπατήσουν. Ξανάναψε το κερί, πήρε από τον αγκώνα το βουλευτή της Δούμας και τον οδήγησε πίσω στο άνοιγμα του τούνελ. Ένιωσε το χέρι του ανθρώπου να τρέμει.

«Περίμενε!» Η Βαλεντίνατον σταμάτησε. «Πάρε τη λάμπα, εσύ θα τη χρειαστείς περισσότερο από μας. Άσε μας μόνο το κερί». Πήρε τη λάμπα απτον τραυματία και την πήγε στον Γιενς. Την έτεινε προς το μέρος του.

«Παρτη».

«Σ’ ευχαριστώ. Σπασίμπα».

«Να προσέχεις».

Εκείνος κούνησε το κεφάλι.

«Υπουργέ Νταβίντοφ», φώναξε, «να προσέχεις τις γυναίκες».

«Γιενς», του είπε ψιθυριστά η Βαλεντίνα, «δεν νομίζεις ότι οι γυναίκες είναι αυτές που πρέπει να προσέχουν τους άντρες;».

«Εννοείς ότι έπρεπε να σε πάρω μαζί μου;»

«Ναι, αυτό εννοώ».

«Δεν μπορώ».

«Το ξέρω. Δεν έχει αστέρια αυτή τη φορά».

Εκείνος δεν κρατήθηκε και χαμογέλασε. Μετά έφυγε, η σκοτεινή τρύπα του τούνελ τον κατάπιε τόσο βαθιά, που προς στιγμήν απόρησε κι ο ίδιος από το πηχτό σκοτάδι.

Η Βαλεντίνα ένιωσε την απώλεια. Όχι τόσο για το κερί που ετοιμαζόταν να σβήσει κι οι γύρω της γίνονταν νευρικοί, σαν το ποντίκι που είναι κλεισμένο στο ίδιο κλουβί με τη γάτα. Αλλά τη δική του απώλεια, την αύρα του. Χωρίς τον Γιενς το τούνελ έμοιαζε πιο άδειο, ο αέρας ακόμη πιο αποπνικτικός κι οι άνθρωποι μικρότεροι. Η διάσωση τους που πριν από λίγο φάνταζε πιθανή, τώρα της φαινόταν αδιανόητη : Φοβόταν ότι εκείνος δεν θα ξαναγύριζε.

Τον είχε παρατηρήσει πώς κινιόταν μες στο απόλυτο σκοτάδι, λες και του ανήκαν αυτές οι σήραγγες, λες κι ήταν δικές του κι όχι της πόλης - όπως, ας πούμε, κινείσαι στο σπίτι σου. Και για πρώτη φορά συνειδητοποίησε τι θα σήμαινε γι’ αυτόν η κατάρρευση των στοών αυτών. Ένα βογκητό ακούστηκε από τον τοπογράφο κι οι σκέψεις της κόπηκαν απότομα. Είχε κάνει ό,τι μπορούσε για να βολέψει όσο καλύτερα γινόταν τον Κρόσκιν, όταν η αδελφή Σόνια έδεσε το πόδι του, αλλά προφανώς δεν ήταν αρκετά. Του είχε βάλει το σάλι της προσκέφαλο και τον είχε σκεπάσει με το γούνινο παλτό της μήπως κι η ζεστασιά του απάλυνε τον πόνο. Τα βογκητά του ήταν πνιχτά γιατί με το ένα του χέρι είχε σκεπάσει το πρόσωπο του, και μολονότι εκείνη του κρατούσε το άλλο χέρι μέσα στα δικά της, αυτός δεν μιλούσε.

«Η οικογένεια σου είναι εδώ, στην Πετρούπολη;» τον ρώτησε.

Εκείνος κούνησε το κεφάλι του, τίποτε άλλο.

«Έχω μια αδελφή», του είπε γλυκά. «Τη λένε Κάτια».

Κάτια, δεν έχω πεθάνει. Μην τους πιστέψεις αν σου πούνε ότι πέθανα. Και μη φοβάσαι καθόλου για μένα. Θα γυρίσω, δεν θα σε εγκαταλείψω, στο υπόσχομαι. «Είναι ξανθιά σαν κι εσένα και της αρέσει να παίζει χαρτιά. Εσύ έχεις αδελφή;»

Άλλο ένα κούνημα του κεφαλιού.

«Πώς τη λένε την αδελφή σου;»

Τίποτα. Τα ρίγη χειροτέρεψαν.

«Έχουν συστήματα ασφαλείας και διάσωσης», του είπε.

«Μην ανησυχείς, θα μας βγάλουν από δω μέσα».

Εκείνος κατέβασε το χέρι από το πρόσωπο του.

«Αλήθεια;»

«Ασφαλώς κι είναι αλήθεια».

«Ψέματα λέει». Ο Νταβίντοφ στεκόταν δίπλα της, η άγαρμπη σκιά του έπεφτε πάνω της. «Όπως λέει ψέματα κι ότι άκουσε την έκρηξη».

«Γιατί να πω ψέματα;» ζήτησε εκείνη να μάθει.

«Για να προστατέψεις τον Φρίις. Θα παραπεμφθεί γιανικανότητα, αν βγούμε ζωντανοί από εδώ μέσα».

Εκείνη γύρισε και κοίταξε τους υπόλοιπους.

«Άκουσε κανείς άλλος την έκρηξη;»

Η αδελφή Σόνια κούνησε το κεφάλι της. Η μαντάμ Νταβίντοβα στεκόταν εντελώς ακίνητη, δίπλα στο κερί στο πάτωμα, και με τίποτα δεν το άφηνε από τα μάτια της. Η φλόγα του έκανε τη σκιά της να διαγράφεται πάνω στους τοίχους. Κοιτούσε ζαλισμένη τον άντρα της. Μόνο η γυναίκα του βουλευτή, σωριασμένη στο πάτωμα, κούνησε έντονα το κεφάλι της.

«Εγώ την άκουσα», δήλωσε. «Τα αφτιά μου ακόμα με πονάνε. Τα δικά σου όχι;»

«Ναι», είπε η Βαλεντίνα και κοίταξε τη μαντάμ Νταβίντοβα.

Αργά η γυναίκα του υπουργού κούνησε καταφατικά το κεφάλι της.

«Μια έκρηξη», επανέλαβε η Βαλεντίνα. Γνώριζε τον ήχο. Της είχε εντυπωθεί από το Τέσοβο. «Μια βόμβα».

Η λέξη έφτανε για να σπάσει το εύθραυστο κέλυφος που μέσα του είχαν βρει καταφύγιο.

«Ποιος θα θελε να επιτεθεί στους υπονόμους;» ψιθύρισε η αδελφή Σόνια. Δάκρυα κύλησαν στα μαγουλά της.

«Δεν πρόκειται για τους υπονόμους», είπε απότομα ο Νταβίντοφ. «Είστε τόσο ηλίθιοι και δεν βλέπετε τον πραγματικό στόχο;»

«Ο τσάρος», είπε με κοφτό ύφος η Βαλεντίνα. «Ήθελαν να σκοτώσουν τον τσάρο».

Εκείνη κοιτούσε το κερί που έλιωνε καθώς καιγόταν. Κοιτούσε την ώρα, που την έκαιγε κι αυτή. Ακόμα να γυρίσει ο Γιενς. Ήθελε να πάει ξοπίσω του. Αντί γι’ αυτό αφουγκραζόταν το κελάρυσμα του νερού δίπλα της. Προσπάθησε να εκτιμήσει τα τραύματα στα πέντε πρόσωπα που ήταν γαντζωμένα γύρω από τη φλόγα. Απέφευγε να σκεφτεί τι ζημιά είχε πάθει η ίδια.

Η αδελφή Σόνια ήταν ψύχραιμη. Είχε ξαναδεί θάνατο και τραυματισμούς. Ναι, μπορεί να έκλαιγε, αλλά τα χέρια της ήταν σταθερά όσο φρόντιζε τον ασθενή της που κειτόταν στο πάτωμα. Ο τοπογράφος όλο και χειροτέρευε. Ίδρωνε, ο πόνος κι ο φόβος ήταν δυσβάσταχτοι για κείνον. Αλλά τη μαντάμ Νταβίντοβα ήταν δύσκολο να την ψυχολογήσεις, γιατί είχε πολύ αυτοέλεγχο. Μόνο μια ρυτίδα φαινόταν ανάμεσα στα φρύδια της, όπως της μαμάς όταν είχε πονοκέφαλο.

Μαμά; Μην ανησυχείς για. μένα.

Η γυναίκα του βουλευτή ήταν διαφορετική. Δεν μπορούσε με τίποτα να μείνει ακίνητη. Πότε καθόταν, πότε σηκωνόταν, έπλεκε τα χέρια της στα ρούχα της, στα μαλλιά της, στο λαιμό της. Ήταν αδύνατη γυναίκα. Στο σκοτάδι πιο πολύ έμοιαζε με σκιά παρά με άνθρωπο, τόσο μικροκαμωμένη ήταν.

«Λείπουν ώρα οι άντρες», είπε.

«Ψάχνουν για τους άλλους», της απάντησε με σιγουριά η Βαλεντίνα. «Αυτό παίρνει χρόνο».

«Ναι, αλλά μπορεί να πέσουν κι άλλοι βράχοι».

«Θα τους ακούγαμε αν ήταν. Και μην ανησυχείς, οι άντρες θα μας φώναζαν».

Ο Νταβίντοφ ήρθε και στάθηκε ανάμεσα τους.

«Ίσως δεν θα έπρεπε να ανησυχούμε τόσο πολύ, γιατί ανάμεσα μας έχουμε κάποιον που είναι εγγύηση για τη σωτηρία μας».

«Ποιον;» απαίτησε να μάθει η γυναίκα.

Ο Νταβίντοφ κάρφωσε με τη ματιά του τη Βαλεντίνα.

«Εγώ;»

«Ναι, εσύ».

«Γιατί εγώ;»

«Γιατί πρόκειται να γίνεις το διαμάντι της Αγίας Πετρούπολης».

«Τι εννοείς, Αντρέι;» ρώτησε η γυναίκα του.

Εκείνος δεν της έδωσε σημασία.

«Έτσι δεν είναι, δεσποινίς μου;»

«Όχι».

«Η Βαλεντινα Ιβάνοβα πρόκειται να παντρευτεί», ανακοίνωσε εκείνος. «Θα γίνει μέλος μιας από τις επιφανέστερες οικογένειες στην Πετρούπολη».

«Όχι». Η Βαλεντίνα σκούπισε τα χέρια της στη βρομερή της φούστα. «Είναι ψέματα».

«Ο ίδιος σου ο πατέρας με ενημέρωσε για το γάμο. Συγχαρητήρια, αγαπητή μου. Λοιπόν, χάρη σε σένα η οικογένεια Τσερνόφ θα κινήσει γη και ουρανό για να σε βγάλει από εδώ μέσα. Και το στρατό θα στείλουν αν παραστεί ανάγκη».

Η Βαλεντίνα ένιωσε τον αέρα γύρω της ναλλάζει. Η ελπίδα αμυδρά αναπτερώθηκε. Τα μάτια έλαμψαν κι οι καρδιές άρχισαν να χτυπάνε πιο δυνατά.

«Υπουργέ, έχετε σπίρτα;» ρώτησε παγερά η Βαλεντίνα.

Εκείνος σούφρωσε τα μούτρα του.

«Ναι, έχω».

«Το κερί λιώνει γρήγορα. Πρέπει να κάνουμε να κρατήσει πιο πολύ».

«Πώς;»

«Πρέπει να το σβήσουμε».

Το σκοτάδι απλώθηκε παντού. Εκείνης της άρεσε έτσι.

Μπορούσε να κρυφτεί μέσα του. Δεν πίστευε ποτέ της ότι θα φοβόταν στα τούνελ του Γιενς.

Γιενς. Γύρνα σε μας.

Κι οι έξι κάθονταν σε κύκλο στο παγωμένο χώμα, τα πόδια τους ακουμπούσαν μεταξύ τους, λες κι ο ένας ήταν το λιμάνι του άλλου. Κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι θα έμενε χωρίς αραξοβόλι στο σκοτάδι, μόνος του με τα ποντίκια να τρέχουν από σήραγγα σε σήραγγα.

Η Βαλεντίνα πιο πολύ ένιωσε παρά είδε τον υπουργό που καθόταν αριστερά της να γέρνει προς το μέρος της.

«Είσαι ένα ζωντανό κι αξιαγάπητο πλάσμα, καλή μου», της είπε χαμηλόφωνα, «και παραπάνω από έξυπνο για να υποταχθείς στις επιθυμίες των άλλων, όταν διαθέτεις και κάτι αποκλειστικά δικό σου. Άκου τη συμβουλή μιας παλιάς καραβάνας. Χρησιμοποίησε τα όπλα σου».

«Όπλα;»

«Το ισχυρότερο απόλα, καλή μου. Την ομορφιά σου».

«Ξέρετε ποιο είναι το ισχυρότερο όπλο;» τον ρώτησε μες στο πηχτό σκοτάδι. «Κάποιο που ποτέ μου δεν θα μπορέσω ναποκτήσω».

«Ποιο είναι αυτό;»

«Να γεννιόμουν άντρας».

Εκείνος γέλασε πνιχτά. Κι η Βαλεντίνα τον ένιωσε να νεύει με το κεφάλι του ότι είχε δίκιο.

Ήταν νεκρή; Ο Αρκίν είχε αναρωτηθεί χιλιάδες φορές. Η Βαλεντίνα ήταν νεκρή; Δεν ήθελε να πεθάνει. Ή να πληγωθεί. Τον εξέπληξε και τον ίδιο πόσο πολύ ήθελε να είναι ζωντανή. Στο παρελθόν είχε σκοτώσει μόνο αγνώστους, αλλά τώρα τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Το πρόσωπο της τον στοιχειώνε.

Το ίδιο και η έκρηξη.

Έριξε μια ματιά στο παράθυρο του δωματίου της, όμως αυτή δεν βρισκόταν εκεί.

Στεκόταν μέσα στο κρύο μπροστά στο «Τουρικούμ», στην είσοδο. Περίμενε. Τη μισή αναθεματισμένη του ζωή αυτό έκανε, περίμενε. Τελικά ο υπουργός Ιβάνοφ κι η γυναίκα του κατέβηκαν τα σκαλοπάτια, τυλιγμένοι κι οι δυο με τις χοντρές τους γούνες, άκαμπτοι και χωρίς να ανταλλάσσουν λέξη μεταξύ τους, θρονιάστηκαν στα μπλε δερμάτινα καθίσματα και παρέμειναν σιωπηλοί. Ο ένας κοιτούσε από τη μια μεριά κι ο άλλος από την άλλη. Αυτό δεν ήταν κάτι το ασυνήθιστο, αλλά ο Αρκίν λυπόταν που μια τέτοια στιγμή, με την κόρη τους αγνοούμενη, δεν έβρισκαν κάτι που να τους φέρει πιο κοντά. Μα τόσο λίγο τους είχε αγγίξει τούτο το γεγονός; Είχε κίνηση στο δρόμο κι εκείνος ξαναθυμήθηκε την κουβέντα που είχε με τον Σεργκέγιεφ.

«Ο τσάρος Νικόλαος σκοπεύει να επισκεφτεί τα τούνελ των υπονόμων», είχε πει ο Αρκίν στο φίλο του. «Αυτή είναι η ευκαιρία μας, Σεργκέγιεφ».

«Είσαι σίγουρος;»

«Ναι. Η νοσοκόμα στο αρχοντικό συνέχεια γι’ αυτό το πράγμα μιλάει. Είναι καλεσμένη σαν συνοδός της μεγαλύτερης κόρης του Ιβάνοφ. Είναι το τέλειο μέρος για να στήσουμε την παγίδα μας».

Ο Σεργκέγιεφ μούγκρισε.

«Έτσι όπως είναι το γαμημένο μου χέρι, σου είμαι άχρηστος. Δεν είμαι εγώ για να πηγαίνω στους υπονόμους».

Ο Αρκίν τον είχε χτυπήσει απαλά στο καλό του χέρι. «Το ξέρω, σύντροφε, το ξέρω. Αλλά ο αδελφός σου μπορεί».

Μαζί είχαν μοιράσει τα εκρηκτικά, και για πρώτη φορά εδώ και πολλούς μήνες εκείνος είχε επιτρέψει στον εαυτό του να μεθύσει. Ο εκνευρισμός ήταν ένα πλάσμα με νύχια και φαρμακερά δόντια που χε φωλιάσει στα σωθικά του και τον έτρωγε ζωντανό.

Ο Νικολάι Ιβάνοφ χαιρέτισε με ένα κοφτό νεύμα τη γυναίκα του κι αναχώρησε για το υπουργείο στους μόλους, ενώ ο Αρκίν έκανε αναστροφή και πήρε τη Λεωφόρο Νέφσκι. Έξω από το ατελιέ μόδας της μαντάμ Μονίκ άνοιξε την πόρτα του «Τουρικούμ» και, μολονότι δεν το συνήθιζε, άπλωσε το χέρι του στην Ελιζαβέτα Ιβάνοβα για να βγει από το αυτοκίνητο. Του φάνηκε αδυνατισμένη κι η ματιά της δεν ήταν αποφασιστική. Εκείνη ανταποκρίθηκε και, προτού βρεθεί κάτω από την άσπρη και μπλε τέντα του μαγαζιού, τον ευχαρίστησε.

«Θα έχω τελειώσει σε μια ώρα», του είπε. «Όχι παραπάνω».

«Μάλιστα, μαντάμ».

Αγόρασε μια εφημερίδα κι έκατσε να τη διαβάσει μέσα στο αυτοκίνητο. Δεν έλεγε τίποτα. Εξαιτίας ενός ατυχήματος, έτσι το αποκαλούσαν, είχε καταρρεύσει μια σήραγγα των υπονόμων. Καμιά αναφορά σε βόμβα. Καμιά αναφορά σε δολοφονική ενέργεια. Τους γαμημένους. Καταράστηκε τον τσάρο και το αλλού για αλλού μυαλό του: Χωρίς τον τσάρο, το διεφθαρμένο πολίτευμα θα κατέρρεε γιατί δεν θα είχε πουθενά να στηριχτεί. Όταν ο υπουργός Ιβάνοφ του είπε ότι η Αυτού Μεγαλειότης είχε πάει για πατινάζ εκείνη την ημέρα με τα παιδιά του, στο Τσαρσκόγιε Σέλο, αντί να πάει να επιθεωρήσει τους υπονόμους, ήθελε να βάλει τις φωνές. Πάει τώρα ο ξεσηκωμός. Πού ήταν τώρα αυτός ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος για τον οποίο ο Αρκίν είχε πουλήσει την ψυχή του; Κάποια στιγμή η μαντάμ Ιβάνοβα βγήκε, κι εκείνος έβαλε μπροστά το αυτοκίνητο. Κι όσο περίμενε για να περάσει το τραμ και μια άμαξα με μονόγραμμα, κοιτούσε τα ακριβά καταστήματα και εστιατόρια κι ένιωθε να τον κυριεύει απογοήτευση. Είχε πιστέψει μέχρι τα μύχια της ψυχής του ότι σήμερα αυτά τα μέρη θα ανήκαν στους απλούς ανθρώπους της Ρωσίας. Οδήγησε γρήγορα, είχε ανάγκη να φύγει όσο το δυνατόν πιο μακριά.

Όταν άκουσε τον ήχο, για πρώτη φορά, ξαφνιάστηκε.

Για ένα δευτερόλεπτο σκέφτηκε ότι προφανώς είχε πατήσει κάποιο γατί. Επρόκειτο για ένα δυνατό ξεφωνητό που έκανε τις τρίχες στο σβέρκο του να σηκωθούν. Ξαφνικά σταμάτησε και συνειδητοποίησε ότι ερχόταν από πίσω του. Γύρισε και είδε τη μαντάμ Ελιζαβέτα Ιβάνοβα γερμένη μπροστά με τους αγκώνες στην ποδιά της και το πρόσωπο της κρυμμένο στα χέρια της. Βογκούσε.

Ο Αρκίν έκανε στην άκρη κι έσβησε τη μηχανή.

«Μαντάμ, είστε αδιάθετη;»

Το γούνινο παλτό δεν μετακινήθηκε, μα το σιγανό βογκητό συνεχιζόταν. Κοίταξε την καμπουριασμένη φιγούρα κι η ανάσα του βγήκε λαχανιαστή. Εκείνος της το είχε κάνει αυτό, είχε δώσει τη διαταγή να παγιδέψουν το τούνελ με τη βόμβα. Βγήκε από τη θέση του οδηγού και στάθηκε στο παγωμένο πεζοδρόμιο, ενώ ο αέρας τρύπωνε κάτω από το γείσο του καπέλου του.

«Μαντάμ;»

Το βογκητό έπαψε. Το μαύρο παλτό εξακολουθούσε να παραμένει ακίνητο, όμως τα ρίγη είχαν γίνει πιο δυνατά, ενώ σιγανοί λυγμοί έκαναν τα χέρια της να τρέμουν. Ενστικτωδώς ο Αρκίν πήγε κι έκατσε δίπλα της, στο πίσω κάθισμα. Αυτό ήταν ενάντια σόλους τους κανόνες, αλλά δεν του καιγόταν καρφί. Έκατσε δίπλα της, χωρίς να την ακουμπάει, χωρίς να της μιλάει, απλά ήταν εκεί. Κι όταν το τρεμούλιασμα ηρέμησε κι ένα από τα δυο γαντοφορεμένα χέρια της αφέθηκε στο μικρό κενό που υπήρχε ανάμεσα τους, εκείνος της το σκέπασε με το δικό του χέρι. Γάντι πάνω σάλλο γάντι, μια ελάχιστη παρηγοριά, κι απόμειναν έτσι. Τα λεπτά περνούσαν. Πολλοί περαστικοί τους κοιτούσαν έκπληκτοι, αλλά ο Αρκίν τους αγνοούσε.

«Σ’ ευχαριστώ», του ψιθύρισε.

Αργά σαν να έβγαινε από πολύ βαθιά νερά, η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα ανασηκώθηκε κι από μέσα της βγήκε μια βαριά ανάσα. Δεν τον κοίταξε, δεν τράβηξε το χέρι της, αλλά ίσιωσε την πλάτη της για άλλη μια φορά ενώ τα δάκρυα είχαν πάψει.

«Μπορεί να είναι ακόμη ζωντανή», είπε ήρεμα εκείνος.

«Δεν το πιστεύω».

«Μην παύετε να ελπίζετε».

Μια παρωδία χαμόγελου διαγράφηκε στο πρόσωπο της.

«Εδώ και χρόνια έχω πάψει να ελπίζω».

«Δεν θα πρεπε. Η ελπίδα είναι αυτή που μας κάνει να συνεχίζουμε».

«Ελπίδα για ποιο πράγμα;»

«Για μια κόρη που είναι ακόμη ζωντανή. Για μια ζωή που αξίζει να ζούμε».

Τον κοίταξε κατάματα κι εκείνος διέκρινε την απέραντη μοναξιά στα γαλανά της μάτια. Το γούνινο καπέλο της είχε φύγει απ’ τη θέση του και μια ξανθιά μπούκλα ακουμπούσε στο μάγουλο της. Ήθελε να τα βάλει και τα δυο στη θέση τους. Ήθελε να βάλει και τη ζωή της Ελιζαβέτας στη θέση της.

«Τη δική σου ζωή αξίζει να τη ζεις;» τον ρώτησε.

«Ασφαλώς».

Εκείνη τον κοίταξε προσεκτικά, πρώτη φορά παρατηρούσε τα σκούρα μαλλιά του κάτω από το καπέλο του, το σχήμα του στόματος του και την επιφυλακτική έκφραση των ματιών του. Το χέρι της εξακολουθούσε να είναι κάτω από το δικό του.

«Σ’ ευχαριστώ. Σπασίμπα», του είπε άλλη μια φορά.

Η Ελιζαβέτα ακούμπησε την πλάτη της στο κάθισμα κι έκλεισε τα μάτια. Κάτω από τα σχεδόν διάφανα βλέφαρα της εκείνος μπορούσε να διακρίνει τα μάτια της να κινούνται αδιάκοπα, όπως οι χτύποι της καρδιάς του, κι απόμεινε να περιμένει μέχρι εκείνη να βρει το κουράγιο να συνεχίσει.

Όταν αυτό έγινε, είχε αρχίσει να χιονίζει κι εκείνος πήρε το χέρι του, γύρισε στη θέση του οδηγού και την πήγε στο σπίτι.

Ο Γιενς Φριις επέστρεψε στους άλλους. Η Βαλεντίνα ήταν η πρώτη που είδε τη λάμπα ναχνοφέγγει από μακριά, η πρώτη που πετάχτηκε όρθια, η πρώτη που έτρεξε να τον προϋπαντήσει και να δει ότι ο Γιενς που γύρισε δεν είχε καμιά σχέση μαυτόν που είχε φύγει. Το πρόσωπο του είχε αλλάξει. Με κάποιον απροσδιόριστο τρόπο τα κόκαλα του προσώπου του είχαν μετακινηθεί, λες κι είχαν ξεκολλήσει και κάποιο εχθρικό χέρι αποφάσισε να τα τακτοποιήσει φύρδην μίγδην στη θέση τους. Τα μάτια του είχαν χωθεί ακόμη πιο βαθιά στο κεφάλι του και δυο αδρές γραμμές αυλάκωναν το στόμα του. Ήταν απότομος. Απρόσιτος. Με λίγα λόγια τους εξήγησε την κατάσταση που αντίκρυσαν.

«Η στοά έχει μπλοκάρει εντελώς από βράχια και μπάζα».

Η Βαλεντίνα κοίταξε επίμονα τα χέρια του. Τα γάντια είχαν γίνει κουρέλια, αίμα έσταζε σαν μαύρο φίδι στον καρπό του.

«Είναι πολύ δύσκολο να μετακινηθούν. Η οροφή δεν είναι στερεή. Η ομάδα διάσωσης δεν πρόκειται να έρθει από εκεί γιατί το μεγαλύτερο μέρος της οροφής είναι ετοιμόρροπο και μπορεί να καταρρεύσει από στιγμή σε στιγμή».

«Βρήκατε κανέναν;» ρώτησε η αδελφή Σόνια.

Ο βουλευτής έκανε στην άκρη όπου ήταν το αυλάκι και ξέρασε μες στο νερό.

«Υπήρχαν πτώματα», παραδέχτηκε ο Γιενς. Το στόμα του σφιχτή κε.

Κανείς δεν ρώτησε περισσότερα.

«Τώρα», είπε, «θα περιμένουμε».

«Ξέρεις να κολυμπάς;»

Το στομάχι της Βαλεντίνας αναπήδησε.

«Ναι». Στο ποταμάκι, το καλοκαίρι, όταν μπορούσε κι η αδελφή της. «Ναι, ξέρω να κολυμπάω».

«Ωραία».

«Λες ότι αυτό θα βοηθήσει κάπου;»

«Θα μπορούσε».

Εκείνη σκέφτηκε το παγωμένο νερό.

«Δεν νομίζω όμως ότι ξέρει κι η αδελφή Σόνια».

«Θα την κρατάμε εμείς οι δυο, ανάμεσα μας. Μην κάνεις έτσι. Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα χρειαστεί».

«το ελπίζω. το νερό θα είναι βρόμικο;»

«Ίσως».

Όταν άναψαν τη λάμπα πετρελαίου, μοιράστηκαν όλοι την ίδια εικόνα. Η Βαλεντίνα πήγαινε πάνω κάτω μες στον υπόνομο, αλλά μόνο μέχρι εκεί που έφτανε το φως της λάμπας, παρακάτω δεν τολμούσε να πάει. Αυτό απαιτούσε πολύ κουράγιο. Διψούσε κι ο λαιμός της ήταν θεόστεγνος. Οι μεγαλύτερες γυναίκες κάθονταν πάνω στο νοτισμένο χώμα και λέγανε πόσο πολύ θα ήθελαν ένα ζεστό μπάνιο. Ο Γιενς στεκόταν κοντά στο αυλάκι και με το ένα τσιγάρο άναβε το άλλο. Το δερμάτινο καπέλο του είχε χαθεί και τα κόκκινα μαλλιά του είχαν γίνει σταχτιά και πατικωμένα στο κεφάλι του απ’ τη σκόνη των τούβλων. Κάποιες στιγμές πήγαινε κοντά στο νεαρό τοπογράφο, έβλεπε το ξαναμμένο του πρόσωπο και αντάλλασσε λίγες κουβέντες με την αδελφή Σόνια.

Όταν η λάμπα έσβησε ο καθένας ζούσε στο δικό του κόσμο, έναν κόσμο που απελευθέρωσε τους δαίμονες της μέρας. Η μικρή ομάδα έκατσε για άλλη μια φορά σε κύκλο με τα πόδια νακουμπάνε μεταξύ τους.

«Προσπαθήστε να κοιμηθείτε», διέταξε ο Γιενς.

Κάθισε δίπλα στη Βαλεντίνα, έβγαλε το παλτό του και το ρίξε πάνω της.

«Σπασίμπα. Έλα να το μοιραστούμε», του είπε εκείνη.

Στο απόλυτο σκοτάδι ένιωσε το άγγιγμα του χεριού του καθώς εκείνος άπλωνε το χοντρό του παλτό στα πόδια τους.

Κι όπως ο χρόνος περνούσε αργά κι οι φωνές όλο και σιωπούσαν, ο συνεχής θόρυβος του νερού πλημμύρισε το μυαλό της κι εκείνη φαντάστηκε ότι ανέβαινε όλο και πιο πολύ, μέχρι που την έπνιξε στον ύπνο της.

«Σσσς».

Η φωνή του Γιενς μέσα σταυτί της. Το χέρι του Γιενς στο πιγούνι της. Τα μάτια της άνοιξαν απότομα, μα το μόνο που αντίκρισε ήταν το απόλυτο σκοτάδι.

«Σσσς», μουρμούρισε εκείνος άλλη μια φορά.

Ένιωσε το κορμί του πάνω στο δικό της.

«Έκλαιγες στον ύπνο σου. Εφιάλτες;»

«Ναι».

«Αυτό το μέρος ευνοεί τους εφιάλτες».

Πίσσα πηχτή το σκοτάδι. Δεν ξεχώριζε τίποτα απ’ το πρόσωπο του, αλλά τον άκουσε να ξεροκαταπίνει κι ένιωσε το απαλό άγγιγμα των χειλιών του πάνω στα δικά της. Για μια στιγμή - και μετά τίποτα. Τόσο λίγο, που δεν ήταν και σίγουρη. Ψηλάφισε το πρόσωπο του με τα δάχτυλα της κι ακούμπησε το πλατύ του μέτωπο, την ίσια γραμμή του φρυδιού του και λίγο παρακάτω έπαιξε με τα πυκνά του ματόκλαδα που σκέπαζαν τα κλειστά του μάτια. Ποτέ πριν δεν είχε αγγίξει ανδρικό πρόσωπο.

Ο Γιενς μίλησε χαμηλόφωνα.

«Θα πρέπει να εκκενώσουν τη στοά κι εμείς θα πρέπει να ξεφύγουμε απ’ το νερό».

Ανάσανε προσεκτικά τον αέρα που μοιραζόταν μαζί του.

«Ξέρεις τι θα θελα αυτή τη στιγμή;» τη ρώτησε.

«Τι;»

«Τέσσερις φέτες καλά παγωμένο ανανά, γλυκό και στυφό. Δυο για σένα και δυο για μένα».

Γέλασε έκπληκτη.

«Κοιμήσου τώρα», της είπε με απαλή φωνή. «Όχι πια άλλα όνειρα. Και μην ανησυχείς, θα προσέχω εγώ το νερό».

Το νερό έφτασε, ο Γιενς το ήξερε ότι θα συνέβαινε. Η οξύτατη ακοή του έπιασε την αλλαγή στο θόρυβο, μια ανεπαίσθητη αλλαγή πολύ πριν φτάσει το νερό πάνω τους. Ένας μακρινός ήχος που κροτάλισε μες στους σωλήνες που διέτρεχαν τους υπονόμους: το νερό άλλαζε κατεύθυνση, βάνες ανοιγόκλειναν. Μερικοί υπόνομοι έπρεπε ναδειάσουν προτού οι παγιδευμένοι προσπαθήσουν ναποδράσουν, και τώρα ο ήχος του νερού όλο και δυνάμωνε.

«Να είστε ήρεμοι», τους είπε ο Γιενς. «Μόλις το νερό διασχίσει το πέρασμα, εμείς θα πάμε σ’ έναν ψηλότερο υπόνομο κι από εκεί θα προχωρήσουμε προς την έξοδο. Να προσέχετε τα κεφάλια σας, το ταβάνι κάπου κάπου είναι χαμηλό. Να είστε όλοι μαζί και να φροντίσετε να κρατιέστε γερά απ’ το σκοινί». Δεν ήταν σκοινί. Ζώνες ενωμένες σε μια μακριά σειρά που θα τις κρατούσαν δυνατά για να μην παρασυρθεί κανείς τους.

«Πόσο βαθιά θα είναι;» ρώτησε η νοσοκόμα. Τα δόντια της χτυπούσαν.

«Καθόλου βαθιά. Να κρατάτε καλά το σκοινί».

Όλοι στέκονταν σε μια σειρά πίσω του. Ο τραυματισμένος τοπογράφος ήταν δεμένος πάνω στην πλάτη του Γιενς, αντιλαμβανόταν ότι έπρεπε να γραπωθεί καλά από το λαιμό του, κι αυτό έκανε. Ήταν ένας αδύνατος νεαρός που δεν ζύγιζε πολύ, αλλά ο Γιενς ανησυχούσε για την ανοιχτή πληγή στο πόδι του που θα βρισκόταν μέσα στο βρομερό νερό.

Δίπλα του στεκόταν η νοσοκόμα που έλεγε συνέχεια τη μια προσευχή μετά την άλλη, λες κι είχε ένα κομποσκοίνι και το μετρούσε. Ο Γιενς σήκωσε τη λάμπα με το ένα του χέρι και με το άλλο τη γράπωσε όσο πιο γερά μπορούσε. Πίσω της ήταν η Βαλεντίνα. Πολύ θα θελε να γράπωνε το δικό της χέρι και να μην το άφηνε με τίποτα, αλλά έπρεπε να βοηθήσουν τη νοσοκόμα. Μπορεί βέβαια να της το είχε υποσχεθεί αυτό ο Γιενς, αλλά όλη του η προσοχή ήταν στραμμένη στη Βαλεντίνα. Είχε βάλει τον Νταβίντοφ πίσω της, μετά τη γυναίκα του Νταβίντοφ και στο τέλος το ανδρόγυνο της Δούμας.

Το νερό ήρθε. Ξεχύθηκε από το αυλάκι και γλίστρησε στο έδαφος του περάσματος πηχτό και μαύρο σαν λάδι, αλλά κανείς δεν πανικοβλήθηκε. Πνιχτές φωνές ακούστηκαν μόνο όταν το παγωμένο νερό έγινε πιο δυνατό, ακούμπησε τις γάμπες τους κι έφτασε στα γόνατα τους. Όταν έφτασε τους μηρούς της Βαλεντίνας και μούσκεψε τη φούστα της, τα μάτια της καρφώθηκαν στα δικά του. Τα χέρια της σφίχτηκαν πάνω στο σκοινί και στην αδελφή Σόα την ώρα που ένα ποντίκι πέρασε από κοντά κολυμπώντας φρενιασμένα.

Ο Γιενς ζύγισε την κατάσταση με πολλή προσοχή.

«Τώρα!» φώναξε.

Σήκωσε τη λάμπα και προχώρησε. Τον ακολούθησαν όλοι ανεξαιρέτως, ανέβηκαν τέσσερα πέτρινα σκαλιά ως το ψηλότερο τούνελ, εκεί που η εκροή του παγωμένου και βρομερού νερού θα τους έφτανε μέχρι το γόνατο. Η μπόχα ήταν αποπνικτική και το ταβάνι χαμηλό. Ο Νταβίντοφ χτύπησε το κεφάλι του στα τούβλα και βλαστήμησε, αλλά ο Γιενς τους πήρε από εκεί όσο πιο γρήγορα μπορούσε, τραβώντας πίσω του το αυτοσχέδιο σχοινί. Θυμόταν από παλιά ότι σ αυτό το τούνελ η έξοδος δεν ήταν πολύ μακριά.

«Όλοι καλά;» φώναξε δυνατά.

«Ντα».

«Δεν αργούμε πολύ».

«Πόσο δηλαδή;»

Το αυτί του Γιενς, όμως, είχε ακούσει έναν ήχο σαν μπουμπουνητό - πάνω από το θόρυβο των ποδιών που πλατσούριζαν μες στο νερό ακούστηκε ένα μακρινό, αλλά ξεκάθαρο μπουμπουνητό.

«Πιο γρήγορα», πρόσταξε. Άνοιξε κι άλλο το διασκελισμό του. «Φτάσαμε σχεδόν», τους είπε δυνατά.

«Τι είναι αυτός ο θόρυβος;» φώναξε για ν’ ακουστεί ο Νταβίντοφ.

Ο πανικός ξεχύθηκε από παντού. Τη μια στιγμή ήταν όλοι τους σε μια σειρά και την άλλη άρχισαν να σκοντάφτουν και να τσαλαπατιούνται μέσα στα βρομόνερα γιατί συνειδητοποιούσαν τι προμήνυε αυτό το μπουμπουνητό. Το αυτοσχέδιο σκοινί εγκαταλείφθηκε στην τύχη του. Ο τοπογράφος έσφιξε τόσο δυνατά τον Γιενς, που κόντεψε να τον πνίξει, αλλά ο Γιενς απτόητος εξακολουθούσε να κρατάει σφιχτά την αδελφή Σόνια και πρόσεξε ότι κι η Βαλεντίνα είχε το χέρι της γύρω από τη μαντάμ Νταβίντοβα που ανέπνεε με δυσκολία. Ο άντρας της είχε προχωρήσει μπροστά.

«Προχώρα δεξιά, προς εκείνο το άνοιγμα. Μπορεί να δεις το φως της μέρας από εκεί», του φώναξε ο Γιενς.

Φως τ-ης μέρας. Δυο τόσες δα λεξούλες. Φως της μέρας.

Μέχρι στιγμής ο Γιενς απέφευγε να πει αυτή τη λέξη. Τώρα όμως είχε φέρει την ελπίδα. Όσο μπορούσαν πιο γρήγορα και τσαλαβουτώντας στις γωνίες του υπονόμου έστριψαν, και τότε ήταν που ο Γιενς άκουσε τις φωνές. Είχε φτάσει τελευταίος γιατί έσερνε την αδελφή Σόνια κι αμέσως είδε αυτό που ήξερε ότι υπήρχε εκεί. Μια σιδερένια σκάλα που κατέληγε σε μια μεταλλική καταπακτή. Το φως της μέρας έμπαινε από τις μικρές τρύπες, ο αέρας ήταν πιο καθαρός. Μια χαρούμενη φωνή ακούστηκε και δάκρυα κύλησαν στα μάγουλα της μαντάμ Νταβίντοβα.

Ένας βρυχηθμός ακούστηκε απ’ το νερό που τους ακολουθούσε κατά πόδας.

«Επάνω», διέταξε ο Γιενς κοφτά.

Ο Νταβίντοφ πήδηξε πρώτος. Με τους ώμους του έσπρωξε τη μεταλλική καταπακτή κι αυτή άνοιξε διάπλατα στο δρόμο, ενώ το άπλετο φως έκανε αυτούς που ήταν κάτω να αλληθωρίσουν καθώς προσπάθησαν να κοιτάξουν προς τα πάνω. Γρήγορα ο Γιενς γράπωσε τον τοπογράφο από την πλάτη και τον στερέωσε στη σκάλα για να μπορέσει ο Νταβίντοφ να τον τραβήξει πάνω, ενώ ακολουθούσαν ο βουλευτής κι η γυναίκα του. Το νερό ανέβαινε με μεγάλη ταχύτητα τώρα, ήδη είχε φτάσει στη μέση του Γιενς.

«Βαλεντίνα, πήδα!»

Αλλά εκείνη έσπρωξε τη νοσοκόμα στο πιο χαμηλό σκαλοπάτι. Η αδελφή Σόνια έτρεμε τόσο πολύ, που τα παχουλά της χέρια με το ζόρι κρατούσαν το μέταλλο.

«Μπίστρο! Γρήγορα!» ούρλιαξε ο Γιενς.

Με το ένα του χέρι άρπαξε τη Βαλεντίνα απτους ώμους και τη σήκωσε πάνω στη σκάλα την ώρα που ένα ορμητικό ρεύμα νερού χωνόταν μες στο τούνελ.

«Πήγαινε», της είπε. Και την έσπρωξε με τη μουσκεμένη του μπότα.

Άρπαξε τη μαντάμ Νταβίντοβα απτον καρπό και την έβαλε να πιαστεί από τη σκάλα είδε πως τα δάχτυλα της την είχαν γραπώσει καλά. Άλλα δώδεκα σκαλοπάτια κι όλα θα είχαν τελειώσει.

Τότε ήταν που τους χτύπησε ο καταρράκτης. Ένας τεράστιος υδάτινος τοίχος έπεσε πάνω τους, ένιωσαν το έδαφος να χάνεται από τα πόδια τους, έπεσαν απ’ τη σκάλα, τα δάχτυλα τους τα ξέσκισε το μέταλλο της. Η λάμπα χάθηκε. Ο κόσμος σκοτείνιασε. Ο Γιενς πάλευε με το νερό. Η βρομιά είχε μπει όλη μες στο στόμα του. Το κεφάλι του κουτούλησε σ’ έναν τοίχο. Τα πνευμόνια του έκαιγαν καθώς πολεμούσε να πάει προς το φως, αλλά κάτι ή κάποιος έπεσε πάνω του, προσπαθούσε να τον βουλιάξει.

Είδε ένα χέρι να κοπανιέται κάτω απ’ το νερό και το τράβηξε στην επιφάνεια. Για πολύ λίγο μπόρεσε να το κρατήσει και πρόλαβε να δει ένα τρομοκρατημένο προσωπο προτού το ορμητικό ρεύμα το πάρει και το παρασύρει πέρα. Ήταν η μαντάμ Νταβίντοβα. Η Βαλεντίνα ούρλιαζε. Η σκοτεινή της φιγούρα έπεσε στο νερό, εκεί μπροστά του.

«Όχι!» μούγκρισε εκείνος, «Βαλεντίνα, όχι!»

Το στόμα του ξαναγέμισε βρομιές. Τέντωσε το χέρι του και την άρπαξε απτα μακριά της μαλλιά, τα τύλιξε στα δάχτυλα του και την τράβηξε προς το μέρος του, ενάντια στο ρεύμα. Το κορμί ήταν μικρό κι ελαφρύ, αλλά η Βαλεντίνα κλοτσούσε και του φώναζε: «Άσε με να πάω!» Τον τραβούσε κι αυτόν κάτω. Εκείνος δεν σκόπευε να την αφήσει, θα πνιγόταν αμέσως. Ένα χέρι απλώθηκε απ’ τη σκάλα, κι ένα παλτό πετάχτηκε πάνω στην επιφάνεια του νερού. Εκείνος άρπαξε ένα μανίκι και είδε ότι το είχε δέσει στη σκάλα ο βουλευτής.

«Σπασίμπα», του γρύλισε.

Η Βαλεντίνα τώρα είχε ηρεμήσει, τυλιγμένη στα χέρια του κοιτούσε πίσω της το νερένιο μονοπάτι του καταρράκτη. Η μαντάμ Νταβίντοβα δεν φαινόταν πια. Ένα σιγανό μουγκρητό βγήκε από μέσα της, μια λυπημένη κραυγή ζώου, αλλά δεν πρόβαλε καμιά αντίσταση όταν ο Γιενς τη σήκωσε πάνω στη σκάλα. Στο γκριζωπό και παγωμένο φως του χειμωνιάτικου πρωινού απόμειναν να στέκονται εκεί αγκαλιασμένοι και πολύ ταλαιπωρημένοι, μουσκεμένοι κι εξαντλημένοι στον έρημο δρόμο. Τα γόνατα του Νταβίντοφ λύγισαν, έκρυψε το πρόσωπο του μες στα χέρια του. Ο Γιενς δεν ήταν σε θέση ακόμη να αξιολογήσει το μέγεθος της δικής του αποτυχίας. Θα ερχόταν κι αυτή η ώρα, όταν θα ήταν μόνος του, μακριά από τα μάτια του κόσμου. Προς το παρόν έσφιγγε πάνω του το τρεμάμενο κορμί της Βαλεντίνας, το κεφάλι της πάνω στο στήθος του, με το χέρι του χάιδευε απαλά τα βρόμικα μαλλιά της.

«Θα μπορούσα να τη σώσω», του ψιθύρισε και οι λέξεις πάγωναν κι άλλο το στόμα της.

«Όχι», της είπε. «Δεν μπορούσες».

Από μακριά άκουγε τα αυτοκίνητα που έτρεχαν. Είχε απόλυτη επίγνωση του μέλλοντος του που είχε ξεφύγει από τον έλεγχο του, σαν τα υπόγεια ρεύματα στα τούνελ που διέσχιζαν τα έγκατα της Αγίας Πετρούπολης.

17

Η Βαλεντίνα ήταν χωμένη στα μαξιλάρια της. Χιονονιφάδες χτυπούσαν στο παράθυρο της. Στις κόγχες του κούρνιαζαν χιονισμένα σχήματα, λεπτά σαν τον ιστό της αράχνης, παγωμένα κι ανεπιθύμητα όπως οι σκέψεις που τριβέλιζαν το μυαλό της.

Ο καιρός περνούσε. Δεν καταλάβαινε πόσος καιρός είχε περάσει. Δυο εβδομάδες, τρεις; Περισσότερες; Ήταν άρρωστη κι αυτό της θόλωνε το μυαλό1 ο πυρετός την έλιωνε από μέσα, τα νυχτικά της μούσκευαν από τον ιδρώτα, με τα πόδια της έκανε κουβάρι τα σεντόνια. Δεν παραπονιόταν. Τον περισσότερο καιρό που είχε τις αισθήσεις της καταλάβαινε ότι επρόκειτο για λοίμωξη των πνευμόνων λόγω των νερών του υπονόμου, αλλά όταν την έπιαναν εκείνοι οι τραγικοί σπασμοί ήταν σίγουρη ότι επρόκειτο για τιμωρία.

Η μαντάμ Νταβίντοβα είχε πνιγεί, το κορμί της χτύπησε με δύναμη πάνω στη σχάρα μιας βάνας, ενώ η Βαλεντίνα είχε σωθεί επειδή πρόλαβε και γαντζώθηκε από τη μεταλλική σκάλα που ήταν μπροστά της.

Το ευγενικό πρόσωπο της γυναίκας εμφανιζόταν συχνά στα όνειρα της Βαλεντίνας και της μιλούσε γλυκά. Κάποιες νύχτες, όμως, όταν ένιωθε το κεφάλι της να καίει έτοιμο να σπάσει, η μαντάμ Νταβίντοβα μεταμορφωνόταν σένα σατανικό πλάσμα. Με μάτια να πετάνε φωτιές. Με στόμα που έβριζε χυδαία. Η Βαλεντίνα ούρλιαζε. Η αδελφή Σόνια ήταν πάντα εκεί, δίπλα της, να της λέει: «Σώπα, μικρούλα, ησύχασε». Κάποιες φορές ένιωθε κάτι κρύο στο μέτωπο της, μια γουλιά υγρό στα χείλη της. Η πικρή γεύση του λάβδανου.

Η πόρτα άνοιξε αθόρυβα κι ίσα που ακούστηκαν οι ρόδες πάνω στο χαλί.

«Είσαι ξύπνια;»

«Ναι. Καλημέρα, Κάτια. Μια χαρά είσαι».

Αλήθεια, η Κάτια ήταν μια χαρά. Δεν ήταν χλομή, τα μαλλιά της ήταν φρεσκολουσμένα και καθόταν πιο στητή στην αναπηρική πολυθρόνα.

«Σου φερα λίγο ανανά. Κοίτα».

Ακούμπησε ένα μπολ στο κομοδίνο της Βαλεντίνας. Μέσα στο μπολ δυο κατακίτρινες φέτες ανανά σκόρπιζαν το άρωμα τους στο παγωμένο δωμάτιο θυμίζοντας κάτι από καλοκαίρι.

«Πώς νιώθεις;» τη ρώτησε η Κάτια.

«Καλύτερα».

«Ωραία. Θα κατέβεις σήμερα κάτω;»

Η Βαλεντίνα έκλεισε τα μάτια της.

«Όχι. Έχω ένα φοβερό πονοκέφαλο».

«Η νοσοκόμα μπορεί να σου δώσει κάτι γι’ αυτό. Αν σηκωθείς και-»

«Όχι. Όχι, σήμερα, Κάτια».

Ατέλειωτη σιωπή. Το τζάμι στο παράθυρο έτριζε. Η Βαλεντίνα ένιωσε στο χέρι της τα δάχτυλα της Κάτιας.

«Βαλεντίνα, δεν μπορείς να συνεχίσεις έτσι».

Κι άλλη σιωπή. Πιο βαριά αυτή τη φορά, οι ανάσες να βγαίνουν με δυσκολία.

«Η αδελφή Σόνια μου είπε», μίλησε με απαλή φωνή η Κάτια, «ότι ο πυρετός σου έπεσε. Κι ότι πας καλύτερα».

«Ναι, αλλά αισθάνομαι αδυναμία». Τα μάτια της εξακολουθούσαν να είναι κλειστά.

«Τόση αδυναμία που να μην μπορείς να κατέβεις μέχρι κάτω;»

Η Βαλεντίνα ένευσε καταφατικά.

Τα μικροκαμωμένα δάχτυλα χτύπησαν απαλά το χέρι της.

«Γλυκιά μου Βαλεντίνα, σακούω, κάθε βράδυ σακούω».

«Δεν καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις».

«Ασφαλώς και καταλαβαίνεις. Σακούω να περνάς αθόρυβα έξω απ’ το δωμάτιο μου όταν νομίζεις ότι όλοι στο σπίτι κοιμούνται. Κατεβαίνεις κάτω και παίζεις πιάνο. Μερικές φορές για λίγη ώρα, κι άλλες όλη τη νύχτα».

«Όχι».

«Ναι. Και γυρίζεις πίσω λίγο προτού σηκωθούν οι υπηρέτες. Παραδέξου το». Της έσφιξε δυνατά το χέρι κι η Βαλεντίνα άνοιξε απότομα τα μάτια.

«Λοιπόν», είπε η Κάτια, «για κοίτα με στα μάτια».

Η Βαλεντίνα την κοίταξε. Αυτή δεν ήταν η Κάτια της.

Ήταν κάποια άλλη που είχε τρυπώσει κάτω απ’ το δέρμα της αδελφής της. Τα μπλε μάτια ήταν παγωμένα και άχρωμα σαν τις φεγγαρόπετρες. Αυτό το πλάσμα υποκρινόταν ότι ήταν η Κάτια. Τα πράγματα ήταν άσχημα.

«Βαλεντίνα, τι σου συμβαίνει; Τι είναι αυτό που σέχει καθηλώσει εντελώς, όπως εμένα η βόμβα; Δεν είσαι πληγωμένη, δεν είσαι άρρωστη. Δεν ασχολήθηκες ούτε καν με τα γενέθλια μας. Εξακολουθείς να κρύβεσαι εδώ μέσα. Πού πήγε όλη η ζωντάνια σου;»

«Την πήρε μαζί της το νερό των υπονόμων».

«Είσαι ζωντανή. Δεν χτύπησες, δεν πνίγηκες ούτε έχασες το μισό σου πόδι όπως ο τοπογράφος».

«Ο τοπογράφος; Έχασε το πόδι του;»

«Από το γόνατο και κάτω. Του το ακρωτηρίασαν».

Η Βαλεντίνα θυμήθηκε το νεανικό του πρόσωπο. Μέσα στον ιδρώτα. Φοβισμένο. Τα χέρια του σαν τα πλοκάμια, τυλιγμένα γύρω από το λαιμό του Γιενς.

«Θα περπατάει με πατερίτσα», είπε η Κάτια.

«Η μαντάμ Νταβίντοβα δεν πρόκειται να ξαναπερπατήσει».

«Όχι».

«Κάτια, την είδα να πεθαίνει. Είδα«υτή την καλή γυναίκα να πνίγεται».

Το χέρι της Κάτιας χαλάρωσε και η φωνή της μαλάκωσε.

«Στενοχωριέσαι και καλά κάνεις, αλλά δεν μπορείς να πάψεις να ζεις κι εσύ εξαιτίας της».

Η Βαλεντίνα χώθηκε στα μαξιλάρια της.

«Κάτια, εγώ έπρεπε να είμαι στη θέση της. Εκείνη έπρεπε να πιαστεί από τη σκάλα, όχι εγώ».

«Ναι, αλλά δεν πιάστηκε. Εκείνη πέθανε κι εσύ δεν πέθανες. Ζήσε λοιπόν».

«Ο Γιενς μέβαλε πάνω στη σκάλα».

«Να τον έχει καλά ο Θεός τον Γιενς Φρίις. Αν και δεν έπρεπε να σε έχει προσκαλέσει εκεί κάτω».

«Πάψε, Κάτια. Δεν φταίει αυτός που οι αναθεματισμένοι επαναστάτες θέλησαν να μας δολοφονήσουν».

«Ωραία». Η Κάτια χαμογελούσε. «Επιτέλους μια σπίθα.

Στον Γιενς την οφείλεις».

Αλλά η Βαλεντίνα σκεπάστηκε μέχρι πάνω με το πάπλωμα.

«Φύγε, Κάτια».

Το πάπλωμα τραβήχτηκε απότομα από πάνω της.

«Για κοιτάξου!» φώναξε η Κάτια.

Κι η Βαλεντίνα κοιτάχτηκε. Ένα βρομερό νυχτικό, μαλλιά επίσης βρομερά και γεμάτα κόμπους. Πήγε να κλείσει τα μάτια της για να μην τα βλέπει, ένιωσε μια σφαλιάρα στο κεφάλι της κι ένα χαστούκι στο μάγουλο της.

«Σήκω!» ούρλιαξε η Κάτια. αΣήκω απ’ αυτό το κρεβάτι».

«Μη!»

«Σκοπεύεις να σαπίσεις εδώ;»

«Ναι. Φύγε κι άσε με ήσυχη».

«Κοιτάξου. Έχεις τα πάντα. Τα πάντα. Δεν έχεις κανέναν απολύτως λόγο για να μισείς τον κόσμο αυτό. Κανέναν».

Η Βαλεντίνα δεν μίλησε, κι όμως είχαν ειπωθεί τόσο πολλά.

«Η καημένη η μαντάμ Νταβίντοβα θα δίνε τα πάντα για να είναι στη θέση σου», είπε κλαίγοντας η Κάτια. Έγειρε πίσω στην αναπηρική πολυθρόνα της με το ένα χέρι στο λαιμό της λες και την έπνιγε κάτι. «Βαλεντίνα», είπε βραχνά, «εγώ θα πουλούσα τη ζωή μου στο Διάβολο να ήμουν στη θέση σου».

Οι ρόδες έτριξαν και το αναπηρικό καροτσάκι βγήκε απ το δωμάτιο. Η Βαλεντίνα αναστέναξε βαθιά και απόμεινε να κοιτάζει τον τοίχο.

Ένιωσε ότι κάτι κουνιόταν μες στο κεφάλι της. Κάτι σερνόταν σαν φίδι ανάμεσα στις σκέψεις της μέχρι που τις γράπωσε και τις έσφιξε, όπως το σκοινί το λαιμό ενός πορτοφολά.

Οι ενοχές τη συνέθλιβαν. Της τσάκιζαν την πλάτη. Της έχωναν το πρόσωπο μέσα στις ακαθαρσίες. Η Κάτια. Η μητέρα της. Ο πατέρας της. Η μαντάμ Νταβίντοβα. Το ακρωτηριασμένο πόδι του τοπογράφου. Ακόμη κι η Ντάσα, το πανέμορφο μα παραμελημένο άλογο της, που δεν το είχε ξανακαβαλικέψει από την ημέρα της έκρηξης.

Μια ψιθυριστή φωνή της μουρμούραγε μέσα σταφτί της: Αν δεν ήταν για χάρη της, θα κανόνιζε ο Γιενς την επίσκεψη στις καινούργιες σήραγγες; Αν εκείνος δεν ήθελε να την αρπάξει από το λοχαγό Τσερνόφ, οι υπόλοιποι θα ήταν ακόμα γεροί και ζωντανοί; Όλα αυτά ήταν τάχα δικό της λάθος; Ένιωθε να γίνεται κομμάτια ενώ κοιτούσε με άδειο βλέμμα τον τοίχο απέναντι της. Προσπάθησε να συναρμολογήσει ξανά τον εαυτό της κομμάτι κομμάτι. Μα όσο το έκανε βάλθηκε να εξετάζει το σχήμα και το μέγεθος του κάθε κομματιού, το ζύγιζε, το μάλαζε, το δοκίμαζε.

Μερικά ήταν κοφτερά σαν γυαλί και την έκοψαν. Άλλα ήταν απαλά και με στρογγυλεμένες γωνίες. Πολλά ήταν μαύρα και σπασμένα, κι έπρεπε να πεταχτούν. Πήρε πολύ χρόνο για να δει τι είχε απομείνει και να τα ταιριάξει μεταξύ τους.

Τελικά ο ανανάς ήταν εκείνος που τη σήκωσε από το κρεβάτι. Κάθε φορά που τον μύριζε, ένα κομμάτι του Γιενς αποτυπωνόταν μέσα της. Το ένιωθε να διαπερνά τα πνευμόνια της και να κυλάει στο αίμα της, να χτυπάει κάτω από τα μονοπάτια που διέγραφαν οι φλέβες της. Γιατί μόνο ο Γιενς θα μπορούσε να της φέρει έναν ανανά. Είχε πάει εκεί.

Είχε περάσει από το σπίτι. Δεν ήταν κουβαριασμένος σένα κρεβάτι σαν το πληγωμένο ζώο. Πέταξε από πάνω της το πάπλωμα και ακούμπησε τα πόδια της στο πάτωμα.

Έβγαλε τη νυχτικιά της κι έβαλε στη γλώσσα της ένα κομματάκι ανανά. Η σάρκα του που έκρυβε μέσα της το φως του ήλιου της έκαψε το στόμα. Πήγε μέχρι το σεκρετέρ της, ξεκλείδωσε το συρτάρι κι έβγαλε το ημερολόγιο της. Με την πένα στο χέρι άρχισε να γράφει: Να κάνω μια συμφωνία με τον μπαμπά.

Ο δρόμος δεν ήταν και κανένας σπουδαίος. Ένα ξεροβόρι που ήρθε απ’ τη θάλασσα σήκωσε σκόνη και βάλθηκε να κυνηγήσει τις νιφάδες, που λερωμένες σαν το μισοφόρι μιας πόρνης έκαναν φούρλες στον αέρα. Ο Γιενς με μεγάλα βήματα διέσχισε τον ξερότοπο, σκέψεις γύριζαν στο μυαλό του, έκανε τους υπολογισμούς του και σχεδόν ούτε που πρόσεξε τη μοναχική φιγούρα με το χοντρό παλτό, που εμφανώς ανήκε σε κάποιον μεγαλόσωμο άντρα. Ο Γιενς έβαλε στην τσέπη του το μολύβι και το σημειωματάριο, τίναξε το χιόνι από τις μπότες του και κίνησε.

«Καλημέρα, υπουργέ Νταβίντοφ».

Το σταχτί πρόσωπο του Νταβίντοφ δεν μπήκε καν στον κόπο να υποκριθεί ότι χάρηκε που τον είδε. Αυτές τις ημέρες τίποτα και κανείς δεν μπορούσε να χαροποιήσει το χήρο υπουργό. Και περισσότερο απόλους ο ίδιος του ο εαυτός.

«Έχουμε κάνει πρόοδο», του ανακοίνωσε ο Γιενς.

«Υπάρχει συμφωνία για την πώληση της γης;»

«Τα συμβόλαια είναι έτοιμα. Κανόνισες την τραπεζική μεταφορά των χρημάτων;»

«Ντα».

Ο Γιενς ένευσε ικανοποιημένος. Αυτό ήθελε ν’ ακούσει.

Τούτη η έκταση χέρσας γης και οι τρισάθλιες καλύβες που ήταν πιο κει, σύντομα θα ανήκαν σε νέο ιδιοκτήτη και θα J ήταν έτοιμες για ανοικοδόμηση. Έριξε μια ματιά στα καλύβια, δεν ήταν μεγαλύτερα από σπίτια για σκυλιά.

«Όταν μπουν οι υπογραφές κι οι σφραγίδες», είπε ο Γιενς, «θα ανακοινώσω την επέκταση των υπονόμων σαυτή την περιοχή την ερχόμενη άνοιξη».

Ο Νταβίντοφ έχωσε τα χέρια του στις τσέπες και μύρισε τον αέρα. Τι περίμενε να μυρίσει; Λεφτά; Χοντρά στρογγυλά ρούβλια να κυλάνε στη γη; Μια γυναίκα με ένα μαντίλι στο κεφάλι και με παπούτσια φτιαγμένα από σκοινιά βγήκε βιαστικά από ένα χαμόσπιτο μένα τενεκεδένιο κουβά γεμάτο με σκατόνερα και τον άδειασε στο βρόμικο δρόμο. Ο Γιενς γύρισε το κεφάλι του απτην άλλη μεριά. Ο δρόμος έζεχνε κατρουλίλα. Η γυναίκα στάθηκε στην άκρη του δρόμου και τους κοίταζε, οι ώμοι της σκυφτοί.

«Λοιπόν;» ρώτησε ο Νταβίντοφ.

«Λοιπόν, εσύ θα καθοδηγήσεις την επιτροπή να ψηφίσει προς αυτή την κατεύθυνση». Έκανε να περπατήσει, το ύψος του χάριζε ένα πλεονέκτημα.

Ο Νταβίντοφ κάτι μουρμούρισε, κάτι που μόνο ο ίδιος το άκουσε κι ό,τι απόμεινε το πήρε ο άνεμος.

«Υπάρχει κάποιο πρόβλημα;» ζήτησε να μάθει ο Γιενς.

«Αρρωσταίνω με το θέμα των υπονόμων. Δεν θέλω να έχω καμιά σχέση ούτε με την επιτροπή, ειδικά έπειτα από.»

«Υπουργέ, συμφωνήσαμε. Είναι καθήκον σου να λύσεις το ζήτημα με την επιτροπή». Τράβηξε απτην τσέπη του μια ασημένια ταμπακέρα, δώρο από την κόμισσα Σερόβα, εξαιρετικό σκάλισμα από τον ίδιο τον Φαμπερζέ. Έδωσε ένα τσιγάρο στον Νταβίντοφ, πήρε κι αυτός ένα και τάναψε και τα δυο με τον αναπτήρα του, καλύπτοντας τη φλόγα με το χέρι του επειδή φύσαγε προσπαθώντας να δημιουργήσει μια φιλική ατμόσφαιρα.

«Υπουργέ, μην κάνεις πίσω τώρα. Εσύ είσαι αυτός που αποφασίζει τις ενέργειες της επιτροπής, το ξέρουμε κι οι δυο αυτό».

«Η άποψη της επιτροπής είναι να-»

«Γάμησε τη την άποψη της επιτροπής», τον έκοψε ο Γιενς.

Πέταξε ψηλά την ταμπακέρα κι αυτή αφού διέγραψε ένα τόξο στον αέρα πήγε και προσγειώθηκε με θόρυβο στα πόδια της γυναίκας. Εκείνη τρόμαξε και παραπάτησε, πέταξε κάτω τον άδειο κουβά της κι άρπαξε την ασημένια ταμπακέρα. Έτρεξε και χώθηκε μες στο χαμόσπιτο, όπως ο σκύλος που έχει αρπάξει κόκαλο.

«Έχουμε κάνει μια συμφωνία», συνέχισε ο Γιενς. «Όταν αποκτήσεις την κυριότητα, θα δώσεις εντολή να δοθούν κονδύλια από την κυβέρνηση για να επεκταθεί το αποχετευτικό μέχρι του χρόνου».

Ο Νταβίντοφ άναψε ένα τσιγάρο κι ατένισε τη χέρσα γη με τα σπαρμένα εδώ κι εκεί σκουριασμένα σίδερα και τα σπασμένα ξυλοκρέβατα.

«Δεν είναι το ίδιο», είπε με πονεμένη φωνή. «Χωρίς εκείνη».

«Ακούω», είπε ήρεμα ο Γιενς, «ότι σίγουρα δεν είναι το ίδιο. Για σένα, εννοώ».

Κάτι στον τόνο της φωνής του ξάφνιασε τον Νταβίντοφ.

«Τι;» ζήτησε επιτακτικά να μάθει. «Τι έχεις ακούσει;»

«Ότι ο αδελφός της γυναίκας σου είχε ένα σωρό χρέη στα χαρτιά. Ότι στη διαθήκη της του αφήνει όλα της τα χρήματα για να τα ξεπληρώσει». Η φωνή του ήταν πολύ ευγενική. «Ότι εσύ, υπουργέ, πρέπει να κάνεις σοφές επενδύσεις προκειμένου να αναπληρώσεις τα χαμένα. Θα πρέπει να ήταν μια γερή μπουνιά για σένα αυτό το πράγμα».

Εννοούσε τα χρήματα, δεν εννοούσε το θάνατο της. Δεν θα μπορούσε να αναφερθεί στο θάνατο της. Ένιωθε λες κι είχαν κολλήσει γυαλιά στο λαιμό του.

Ο Νταβίντοφ έβγαλε μια τολύπη καπνού που ενώθηκε με τις νιφάδες του χιονιού που έπεφταν.

«Είσαι απίστευτα καλά ενημερωμένος», του είπε ξερά.

«Υπουργέ, ας κάνουμε όπως συμφωνήσαμε. Μπορείς να υποτάξεις την επιτροπή στη θέληση σου. Είσαι καλός σαυτό».

Σταμάτησε εκεί. Είχαν ειπωθεί αρκετά. Ξανάρχισε να βηματίζει στη χέρσα γη σημειώνοντας νούμερα με τα παγωμένα του δάχτυλα.

«Είναι κάπως καλύτερα σήμερα;» «Έλα μαζί μου».

Η Κάτια τσούλησε το αναπηρικό καροτσάκι με επιδέξια χέρια και πολύ γρήγορα βρέθηκαν σένα φαρδύ διάδρομο γεμάτο με παλιές μεταξωτές ταπετσαρίες.

Ο Γιενς την ακολουθούσε ενώ οι ρόδες απ’ το καροτσάκι χώνονταν σε ένα σκούρο χρυσολαδί χαλί. Πάντα την έβλεπες την Κάτια, όπου κι αν ήταν. Πάντα την άκουγες, όπου κι αν πήγαινε. Δεν ήταν δυνατόν να κινηθεί αθόρυβα, με διακριτικότητα - εκεί που ζούσε υπήρχε ένας κόσμος που έβλεπε μόνο το πάνω μέρος του κεφαλιού της κι εκείνη για να τους κοιτάξει στα μάτια έπρεπε να τεντώσει το λαιμό της. Ο Γιενς αγνοούσε εντελώς αυτό το είδος του κόσμου.

«Κάτια», της είπε γελαστός, «τρέχεις σαν το λύκο που κυνηγά τη λεία του. Για να σε προλαβαίνω θα πρέπει να κολλήσω πάνω μου με οξυγονοκόλληση μεταλλικά ροδάκια».

Εκείνη γέλασε και βάλθηκε να τσουλάει ακόμη πιο γρήγορα, κι αυτός αναγκάστηκε να τρέχει για να είναι δίπλα της, αλλά κοκάλωσε όταν έφτασε σταφτιά του η μουσική.

Τον χτύπησε κατάστηθα σαν να έφαγε μια δυνατή γροθιά.

Η μουσική χωνόταν κάτω απτην πόρτα, ένα χαρούμενο λαϊκό ρωσικό τραγούδι που ξεχείλιζε ζωντάνια. Η Κάτια κοίταξε πάνω από τον ώμο της κουνώντας τις ξανθιές της μπούκλες και του χαμογέλασε.

«Έλα, δεν δαγκώνει».

«Δεν θέλω να την ενοχλήσω».

«Δεν θα την ενοχλήσεις», του είπε κι έσπρωξε την πόρτα.

Η Βαλεντίνα σηκώθηκε από το σκαμνάκι του πιάνου. Φορούσε ένα ανοιχτόχρωμο ασημί φόρεμα που πέφτε φαρδύ πάνω της. Είχε αδυνατίσει πάρα, μα πάρα πολύ. Του άπλωσε το χέρι της. Εκείνος πήρε τα δάχτυλα της, απαλά σαν πούπουλα, μες στα δικά του κι ένιωσε έναν κόμπο στο λαιμό να τον πνίγει. Για ένα λεπτό δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει αλλά εξακολουθούσε να της κρατάει το χέρι.

«Γιενς», του είπε εκείνη και του χαμογέλασε.

Τα σκούρα της μάτια φάνταζαν πελώρια πάνω στο πρόσωπο της, οι σκιές στα ρουφηγμένα της μάγουλα είχαν μεγαλώσει, το δέρμα της ήταν τόσο διάφανο που ο Γιενς μπορούσε να διακρίνει τις λεπτές της φλέβες. Αλλά τα μαλλιά της κυμάτιζαν απαλά κι αυτός με το ζόρι κρατήθηκε να μην ταγγίξει.

«Γιενς.» του είπε για άλλη μια φορά.

«Καλημέρα, Βαλεντίνα. Χαίρομαι που σε βλέπω καλά μετά την αδιαθεσία σου».

«Αδιαθεσία;» Τον κοίταξε με σηκωμένο το ένα της φρύδι. «Αυτό λες να ήταν; Γιατί εγώ ακόμη αναρωτιέμαι».

Εκείνος χαμογέλασε κι η ματιά του χάιδεψε το πρόσωπο της. Αν την έκλεινε μέσα στην αγκαλιά του και πίεζε το εύθραυστο κεφάλι της πάνω στο στήθος του, λες να τον χαστούκιζε; Το παρατραβάς, Δανέ μηχανικέ υπονόμων. Εσύ, πνίχτη γυναικών. Εσύ, παρατηρητή των αστεριών. Πάρε τα χέρια σου από πάνω μου.

Λες έτσι να του λέγε; Και τι θα λέγε άραγε αν την άρπαζε, την έχωνε κάτω από το μπράτσο του κι έβγαινε τρέχοντας απ’ το σπίτι σαν τον κλέφτη που έχει αρπάξει ένα χαλί; Λες να πετάριζε τα μάτια της και να έσκαγε στα γέλια; «Βαλεντίνα, σε παρακαλώ, θα μου παίξεις κάτι;»

«Για να το κάνω χρειάζομαι το χέρι μου».

Εκείνος κοίταξε το λεπτεπίλεπτο χ£ρι της μες στο δικό του, της φίλησε τα δάχτυλα και το άφησε.

«Τι θα ήθελες να σου παίξω;»

«Διάλεξε εσύ».

«Παίξε κάτι του Σοπέν», πρότεινε η Κάτια.

Η Βαλεντίνα κούνησε ελαφρά το κεφάλι.

«Ξέρω τι θα παίξω. Και νομίζω ότι θα σου ταιριάζει».

Ξανακάθισε στο πιάνο, με την πλάτη της γυρισμένη σ εκείνον, αλλά αυτός πήρε μια καρέκλα και την έβαλε απέναντι της για να μπορεί να βλέπει το πρόσωπο της. Η Κάτια βόλεψε το καροτσάκι της, όπως πάντα, δίπλα στο παράθυρο και κοίταξε τα γυμνά σαν σκελετούς δέντρα. Το δωμάτιο ήταν μεγάλο, έστεκε σιωπηλό αν και πολύχρωμο, ανέλπιστα οικείο με το μεγαλοπρεπές πιάνο με ουρά να δεσπόζει εκεί μέσα. Η μικροσκοπική φιγούρα της Βαλεντίνας φάνταζε σαν νάνος κι αυτή για λίγο απόμεινε σιωπηλή, λες κι η σιωπή ήταν μέρος του κομματιού που θα παιζε.

Έπαιξε κάτι βαρύ και δύσκολο, κάτι που εκείνος δεν είχε ξαν’ ακούσει, ένα δυσνόητο κομμάτι, με τα δάχτυλα της να πετούν πάνω στα πλήκτρα με μια ρυθμική σιγουριά που έδειχνε ναψηφά τα πάντα. Τον συνάρπασε, άνοιξε διάπλατα πόρτες μέσα του κι έκλεισε δια παντός κάποιες άλλες, ταρακούνησε τα συναισθήματα του και του έβγαλε αγκάθια που ήταν χωμένα βαθιά. Ναι, είχε δίκιο η Βαλεντίνα. Αυτό το κομμάτι του ταίριαζε. Ταίριαζε με τη διάθεση του εκείνες τις ημέρες τούτη η ζοφερή και σκοτεινή μελωδία, ίδια με τα φιδογυριστά τούνελ που εκείνος είχε χτίσει - και παραλίγο να τη θάψουν ζωντανή.

Μα πώς το ήξερε; Τι διέκρινε σαυτόν η Βαλεντίνα; Η μουσική σταμάτησε απότομα. Τα χέρια της στάθηκαν πάνω από τα πλήκτρα, ανυπόμονα να ξαναρχίσουν να παίζουν, αλλά εκείνη κρατήθηκε.

«Της μίλησες;» τον ρώτησε.

Εκείνος δεν τη ρώτησε ποια εννοούσε.

«Ναι, βέβαια. Μίλησα στην κόμισσα Σερόβα».

«Άρα τακτοποιήθηκε το θέμα;»

«Ναι».

«Ωραία».

Τα μάτια της τον κοίταξαν προσεκτικά απτην κορφή μέχρι τα νύχια, σαν να έψαχναν κάτι παράξενο να βρουν, και μετά ξανάρχισε να παίζει.

Της μίλησες; Ναι, βέβαια. Μίλησα στην κόμισσα Σερόβα.

Την είχε αποκαλέσει με το μικρό της όνομα, Ναταλία, στον κήπο της ένα παγωμένο αλλά ηλιόλουστο πρωινό, με το χιόνι να σκεπάζει τα πάντα. Κατηφόριζαν το μονοπάτι, το χέρι της Ναταλίας κρεμασμένο στο μπράτσο του, κι αυτή να φλυαρεί ακατάπαυστα. Ασυνήθιστο γιαυτήν, κι ας αντιδρούσε νευρικά στη σιωπή. Από τη βόμβα και μετά εκείνη φερόταν έτσι, ενώ εκείνος ένιωθε την ένταση να μεγαλώνει ανάμεσα τους. Η ματιά του ήταν καρφωμένη στον Αλεξέι που έτρεχε μες στο χιόνι μαζί με το κουτάβι του. Το κουτάβι όταν μεγάλωνε θα γινόταν καλό κυνηγόσκυλο, ο Γιενς ήταν σίγουρος. Δεν ήταν, όμως, το ίδιο σίγουρος και για το παιδί. Η φασαρία που έκανε μεταμόρφωνε τις σιωπές, το γέλιο του ζέσταινε τον παγωμένο αγέρα κι έκανε τον Γιενς να χαμογελάει. Τελευταία δεν τα κατάφερνε και πολύ να χαμογελάει. Οι υπόνομοι είχαν βάλει το χεράκι τους.

«Είναι πολύ ωραίο να βλέπεις τόσο ευτυχισμένο τον Αλεξέι», είπε.

«Παραδέχομαι ότι είχες δίκιο. Το κουτάβι είναι ήδη ο καλύτερος του φίλος». Πασπάτεψε με τα δάχτυλα της το μανίκι του. «Γιενς, ό,τι κι αν έχεις έρθει σήμερα να μου πεις, πες το να τελειώνουμε. Βαρέθηκα να περιμένω». Τύλιξε γύρω της το γούνινο παλτό της λες κι ήταν η πανοπλία «Ναταλία, λυπάμαι πολύ». Ήταν ειλικρινής μαζί της, μέχρι ωμότητας ειλικρινής. Κι ήταν η μόνη του επιλογή με μια γυναίκα σαν την κόμισσα, συνηθισμένη να αποκτά οτιδήποτε της έκανε κέφι. «Εμείς οι δυο τελειώσαμε».

Το χέρι της δεν κουνήθηκε από το μπράτσο του, αλλά για ένα και μόνο δευτερόλεπτο το σαγόνι της τρεμόπαιξε.

Της ξέφυγε ένα σιγανό βογκητό κι αμέσως μετά τον κοίταξε παγερά.

«Καταλαβαίνω», του είπε. «Πόσο ανιαρό εκ μέρους σου.

Ποια είναι;»

«Ποια;»

«Μη μ’ εμπαίζεις».

«Τη λένε Βαλεντίνα».

«Αχά! Αυτή που παριστάνει την πιανίστρια. Αυτή που ήταν μαζί σου στον υπόνομο. Αυτή η Βαλεντίνα;»

Εκείνος κατένευσε κοφτά. Δεν σκόπευε να συζητήσει για κείνη μαζί της. Ευγενικά έβγαλε το χέρι της Ναταλίας απ’ το δικό του και φώναξε τον Αλεξέι. Έσκυψε κι άρχισε να ρίχνει χιονόμπαλες μια στο κουτάβι και μια στο αγόρι που είχε σκάσει στα γέλια. Ο Γιενς ήθελε να δώσει χρόνο στη Ναταλία να ξαναγίνει κόμισσα. Όταν έφτασαν στο σπίτι, σταμάτησε.

αΔεν θα έρθεις μέσα;» τον ρώτησε εκείνη. «Για ένα ζεστό κονιάκ;»

«Δεν νομίζω».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι της αδιάφορα. «Πολύ καλά».

«Αλλά κάποια στιγμή θα τηλεφωνήσω, αν μου το επιτρέπεις».

«Για το παιδί. Νοιάζεσαι πιο πολύ για το παιδί παρά για μένα». Η λεπτή κλωστή που τους κρατούσε ενωμένους ήταν κάτι παραπάνω από έτοιμη να κοπεί. «Μερικοί νομίζουν ότι εσύ είσαι ο πατέρας του», του είπε τσιτωμένη.

«Φταίνε τα πράσινα μάτια».

«Εσύ κι εγώ όμως ξέρουμε ότι κάνουν λάθος».

«Τότε λοιπόν γιατί; ασχολείσαι συνέχεια μαζί του;»

Κοίταξε εξεταστικά το πρόσωπο της, το αλαζονικό σχήμα του στόματος της, την ευφυΐα την κρυμμένη πίσω από τα γκρίζα της μάτια κι ένιωσε μια σπίθα θυμού να φουντώνει μέσα του.

«Γιατί αν δεν το κάνω εγώ», της αποκρίθηκε, «δεν θα το κάνει κανένας άλλος».

Ο Γιενς έχασε την αίσθηση του χρόνου. Η μουσική τον είχε συναρπάσει. Όταν σταμάτησε, από μέσα του βγήκε ένας βαθύς αναστεναγμός. Ένιωθε λες κι έτρεχε με το άλογο του για πολλή ώρα μες στο δάσος. Γεμάτος ευεξία, πιο ζωντανός.

«Βαλεντίνα, ήταν υπέροχο. Σ’ ευχαριστώ πολύ».

Εκείνη απόμεινε ακίνητη στο σκαμπό της κι ο Γιενς έβλεπε το στήθος της νανεβοκατεβαίνει καθώς ανάσαινε.

Χωρίς να τον κοιτάζει τον ρώτησε: «Πώς είναι ο τοπογράφος;»

«Αναρρώνει μια χαρά», είπε με ζωηρό ύφος. «Δεν τον απέλυσα διότι μπορεί να κάνει μια χαρά τη δουλειά του γραφείου».

Εκείνη γύρισε και τον κοίταξε έντονα. Τι ήταν αυτό που είχε ακούσει πίσω από τις προσεκτικά διαλεγμένες λέξεις του; Αλλάζοντας εντελώς απότομα διάθεση γύρισε στο πιάνο κι άρχισε να παίζει ένα πολύ ρυθμικό Ταϊκό τραγούδι της Ρωσίας που ξεχείλιζε από ενέργεια.

«Κοιτάξτε!» είπε η Κάτια κι έδειξε έξω από το παράθυΡ° «Θεέ μου!» είπε ο Γιενς και κόντεψε να πέσει απτην καρέκλα του.

Εκεί έξω στην παγωνιά, ένας μεγαλόσωμος νεαρός χόρευε έναν άγριο κοζάκικο χορό. Λύγιζε μέχρι κάτω τα γόνατα του, κλοτσούσε τα πόδια του με το γνωστό χαρακτηριστικό στιλ κι είχε σταυρωμένα τα χέρια του πάνω στο στήθος. Μετά στεκόταν στις μύτες του ενός ποδιού του και στριφογύριζε, κλοτσούσε και πηδούσε ψηλά.

«Ο Λιεβ Ποπκόφ», είπε γελώντας η Βαλεντίνα.

Το τραγούδι τελείωσε, γέλια και δυνατά παλαμάκια ακούστηκαν, ο Κοζάκος έκανε μια ευγενική υπόκλιση κι απομακρύνθηκε, ενώ το χιόνι είχε αναλάβει να σκεπάζει πίσω του τις πατημασιές του.

Κοιτάχτηκαν μεταξύ τους και χαμογέλασαν. Ο Γιενς δεν είχε ξανανιώσει ποτέ πριν τον υπόλοιπο κόσμο να φαντάζει τόσο μακρινός απαυτούς. Τα μάγουλα της Βαλεντίνας ήταν ξαναμμένα και γελούσε, όταν ξαφνικά η πόρτα άνοιξε κι η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα μπήκε στο δωμάτιο.

«Μμ», είπε με ξινισμένο ύφος και κάρφωσε το βλέμμα της στον Γιενς. «Δεν είχα ιδέα ότι ήσασταν εδώ».

«Καλή σας ημέρα». Εκείνος σηκώθηκε και υποκλίθηκε.

«Ο Γιενς ήρθε για να μάθει πώς είναι η υγεία της Βαλεντίνας», βιάστηκε να πει η Κάτια.

«Χαίρομαι πολύ που τη βλέπω καλά», αποκρίθηκε εκείνος και χαμογέλασε. «Τόσες φροντίδες είναι εμφανές ότι δεν πήγαν χαμένες».

Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα παρατήρησε τα ξαναμμένα μάγουλα της κόρης της.

«Έχεις επισκέψεις», της ανακοίνωσε.

«Όποιος κι αν είναι, μαμά, πες του σε παρακαλώ ότι είμαι απασχολημένη».

«Δεν πρόκειται να το κάνω αυτό. Είναι ο λοχαγός Τσερνόφ. Σε περιμένει στο σαλόνι».

Η Βαλεντίνα τσιτώθηκε.

Για ένα δευτερόλεπτο ο Γιενς νόμισε ότι θα αρνιόταν να υπακούσει στην εντολή της μητέρας της. Του το χε υποσχεθεί: Δεν έχω καμία σχέση με το λοχαγό Τσερνόφ. Αλλά για ένα δέκατο του δευτερολέπτου κάτι διέκρινε στα μαύρα της μάτια, όταν αποφάσισε να μην τηρήσει την υπόσχεση της.

«Τι ευχάριστη έκπληξη», είπε παγερά και βγήκε από το δωμάτιο. «Ευχαριστώ πολύ για τον ανανά». Πέντε λέξεις που απόμειναν να αιωρούνται στον αέρα όταν πια εκείνη είχε φύγει.

18

Σκοτεινές παράλληλες αρμονίες.

Στη μουσική. Στη ζωή. Η Βαλεντίνα μπορούσε να τις νιώσει στις άκρες των δαχτύλων της, στα μυστικά περάσματα της καρδιάς της. Κάθισε εντελώς στητή σε μια καρέκλα της τραπεζαρίας, ενώ τα μαγουλά της πονούσαν από την προσπάθεια που έκανε για να χαμογελάσει. Μάλιστα, λοχαγέ. Όχι, λοχαγέ. Πόσο ενδιαφέρον, λοχαγέ. Εκπληκτικό. Πόσο έξυπνος είστε.

Πόσο ασυγχώρητη είναι η ενοχλητική σας εμφάνιση στη ζωή μου.

Μες στο μυαλό της, πιασμένη λες από αγκίστρι, παρέμενε η εικόνα του προσώπου του Γιενς, όταν η μητέρα της μπήκε στο δωμάτιο της μουσικής κι ανήγγειλε την άφιξη του λοχαγού Τσερνόφ. Καμιά αρμονία εκείνη τη στιγμή, είτε παράλληλη είτε όπως αλλιώς. Μόνο σκοτάδι. Οι φαρδείς του ώμοι είχαν τραβηχτεί πίσω, σημάδι ότι τα νεύρα του ήταν έτοιμα να σπάσουν. Οι χορδές είχαν αρχίσει να πάλλονται επικίνδυνα. Βάλθηκε να τσαλακώνει και να ισιώνει με τα δάχτυλα της ένα κομμάτι ύφασμα από τη φούστα της.

«Δεν νιώθετε καλά;»

Η έκφραση ενδιαφέροντος που ζωγραφίστηκε στο γόητευτικό πρόσωπο του λοχαγού Τσερνόφ δεν κατάφερε να την απαλλάξει από τις μύχιες σκέψεις της.

«Όχι, είμαι πολύ καλύτερα, σπασίμπα».

«Χαίρομαι πάρα πολύ που το ακούω. Αναστατώθηκα όταν.»

«Τώρα πια έχω συνέλθει».

«Ωραία».

Του είχαν τελειώσει οι λέξεις. Ίσως γιατί το μυαλό του ήταν γεμάτο από σπαθιά και τουφέκια και στρατιωτικούς κανόνες και δεν είχε χώρο για άλλες λέξεις. Η στολή του ήταν αψεγάδιαστη και λαμπερή σέντονο κόκκινο χρώμα, με αστραφτερά γαλόνια, οι μπότες του τόσο γυαλισμένες, που έβλεπες τη μούρη σου πάνω τους λες κι ήταν καθρέφτης. Τα λευκά του γάντια ήταν αφημένα στην καρέκλα δίπλα του σαν να ταν άλλα δύο χέρια τα οποία εξακολουθούσε να πασπατεύει, να τα κουνάει λες κι ήθελε να τα ζωντανέψει. Ένιωθε νευρικότητα μπροστά της. Το στόμα του, κρυμμένο κάτω από το ξανθό του μουστάκι, δεν φανέρωνε τίποτα.

Μικρές σιωπές. Εύθραυστες ανάπαυλες στη συζήτηση.

Εκείνη ένιωθε ότι θα μπορούσε να τις αδράξει μέσα στα δάχτυλα της.

«Λοχαγέ, πείτε μου κάτι. Αν υπάρχει κάτι που θέλετε, πραγματικά το θέλετε, τι κάνετε για να το αποκτήσετε;»

«Αυτό είναι πολύ εύκολο. Το βάζω στο μυαλό μου και συγκεντρώνομαι σαυτό, όπως όταν οδηγώ το ιππικό μου με τα σπαθιά τραβηγμένα, έτοιμο για επέλαση. Χωρίς παρεκκλίσεις. Αφοσιωμένος στο σκοπό μου. Πάω για να σκοτώσω».

«Καταλαβαίνω».

Εκείνος έστριψε το ένα γάντι.

«Δεν εννοούσα ότι.»

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε.

«Κατάλαβα τι εννοούσατε».

Εκείνος αναψοκοκκίνισε και τώρα έμοιαζε με σχολιαρόπαιδο αντί για τον εικοσιτριάχρονο λοχαγό στον ένδοξο ρωσικό στρατό του τσάρου Νικολάου.

«Και οι γυναίκες; Θα μπορούσαν κι εκείνες να κάνουν το ίδιο;»

Ο Τσερνόφ χτύπησε το μηρό του και γέλασε.

«Όχι. Αν μια γυναίκα θέλει πραγματικά κάτι, πρέπει να το ζητήσει από έναν άντρα».

Η Βαλεντίνα χαμήλωσε το βλέμμα και κοίταξε τα χέρια «Υπάρχει κάτι», ρώτησε ο Τσερνόφ με πρόθυμο ύφος, «που θα θέλατε να κάνω για σας; Θα ήταν μεγάλη μου τιμή».

«Όχι». Αναγκάστηκε να τον κοιτάξει. «Πριν από λίγες εβδομάδες είδα τους απεργούς εργάτες να κάνουν πορεία στη Λεωφόρο Μόρσκαγια».

«Ταραχοποιοί, οι περισσότεροι από αυτούς. Τώρα έχουμε πάρει πιο σκληρές εντολές για να τους αντιμετωπίσουμε. Θα τους απωθήσουμε με το ιππικό αν το ξαναεπιχειρήσουν. Μην τους επιτρέπετε να σας αναστατώνουν, πρόκειται για άξεστους χωρικούς».

Εκείνη τον περίμενε να τελειώσει.

«Ανάμεσα στους διαδηλωτές υπήρχαν κι αρκετές γυναίκες».

«Έτσι μου είπαν».

«Γυναίκες που ήταν αφοσιωμένες στο σκοπό τους. Χωρίς παρεκκλίσεις. Πήγαιναν για να σκοτώσουν, προκειμένου να πάρουν αυτό που ήθελαν». Μίλησε ήρεμα κι ακούμπησε την πλάτη της στην καρέκλα δείχνοντας του επιτέλους κάποιο ενδιαφέρον.

«Κάνουν ό,τι τους λένε οι άντρες τους. Μη νοιάζεστε εσείς - δεν πρόκειται να σας ενοχλήσουν περαιτέρω. Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε την οποιαδήποτε αναρχία που θα απειλήσει τη σταθερότητα του έθνους. Για πόσο ακόμη θα απαιτούν αυτοί οι απεργοί; Τους έχει παραχωρηθεί μια δική τους Δούμα κι αυτό θα πρέπει να τους είναι αρκετό. Αλλά αντί γι’ αυτό, όπως προφήτεψε κι ο πατέρας μου, όσο πιο πολλά τους δίνεις τόσο πιο πολλά θέλουν».

«Ευχαριστώ πολύ που μου το εξηγήσατε, λοχαγέ. Δηλαδή την επόμενη φορά που θα κάνουν πορεία, εσείς θα τους απωθήσετε και θα επιτεθείτε με τα σπαθιά και τα τουφέκια και στις γυναίκες;»

Το πρόσωπο του ξαφνικά σκοτείνιασε.

«Δεν θεωρώ ότι θα πρέπει να συζητάμε τέτοια ζητήματα εσείς κι εγώ. Μια δεσποινίδα δεν πρέπει νασχολείται με τέτοια πράγματα». Τα δάχτυλα του έπαψαν να κουνιούνται. «Μια δεσποινίδα θα έπρεπε ναπασχολεί το μυαλό της με άλλα πιο ευχάριστα θέματα. Για παράδειγμα, σήμερα ήρθα να σας καλέσω σε γεύμα».

«Τιμή μου, λοχαγέ», είπε η Βαλεντίνα σεμνά.

«Δεν είναι εδώ».

«Νόμιζα ότι θα περίμενε».

«Γιατί το νόμιζες αυτό;» ρώτησε η Κάτια.

«Γιατί.» Η Βαλεντίνα κοίταξε γύρω γύρω στο δωμάτιο μουσικής μήπως ο Γιενς μπορεί να ήταν κρυμμένος κάτω από καμιά καρέκλα. «Γιατί ήθελα να του εξηγήσω».

«Θα έπρεπε να το είχες σκεφτεί νωρίτερα αυτό».

«Σου είπε τίποτα;»

«Μου έδωσε αυτό το γράμμα για σένα».

Η Βαλεντίνα το άνοιξε και διάβασε τις λίγες αράδες.

«Καλά νέα;» ζήτησε η Κάτια να μάθει.

«Ναι. Είναι από ένα φίλο του γιατρό».

«Ναι, έτσι μου είπε».

«Εγώ νόμιζα ότι θα ήταν από τον Γιενς».

Πήγε και κάθισε στην καρέκλα όπου είχε καθίσει εκείνος κι έκλεισε τα μάτια της.

Σήμερα η Βαλεντίνα ήταν αποφασισμένη να ευχαριστήσει τον πατέρα της. Πήγε και στάθηκε μπροστά στο γραφείο του, το οποίο ήταν φορτωμένο μέχρι πάνω με χαρτιά και φακέλους, και αναρωτήθηκε πώς έβρισκε λογαριασμό μέσα σόλο αυτό το χαρτομάνι. Σε μιαν άκρη του γραφείου ήταν ακουμπισμένος ένας μεγάλος φάκελος με το χρυσό οικόσημο του τσάρου Νικολάου.

«Ζήτησες να μου μιλήσεις;»

«Ναι, μπαμπά».

«Σε παρακαλώ κάνε γρήγορα. Έχω πολλή δουλειά». Πάντα είχε πολλή δουλειά.

Εκείνη ξεκίνησε επιφυλακτικά.

«Μπορώ να κάνω κάτι για να σε βοηθήσω, μπαμπά; Ξέρω ότι έχεις τους βοηθούς και τους γραμματείς σου στο υπουργείο, αλλά έλεγα μήπως μπορώ να σε βοηθήσω εδώ στο σπίτι με όλον αυτό το συρφετό». Κούνησε το χέρι της δείχνοντας το γραφείο του.

Εκείνη την ώρα ο πατέρας της έλεγχε προσεκτικά ένα φύλλο γεμάτο νούμερα, όμως τώρα η προσοχή του μετατοπίστηκε σεκείνη. Με τα δάχτυλα του τράβηξε το κολάρο της ρεντινγκότας του κι η Βαλεντίνα ένιωσε εκείνο το γνωστό αίσθημα αγάπης γι’ αυτόν και μετά παρατήρησε ότι τα νύχια του ήταν σαν της Κάτιας, στρογγυλά και άχρωμα.

«Σπασίμπα. Σ’ ευχαριστώ που το σκέφτηκες, αλλά όχι.

Λοιπόν, τι θέλεις να συζητήσουμε;»

«Σκέφτηκα πως θα ήθελες να ξέρεις ότι ο λοχαγός Τσερνόφ με κάλεσε σε γεύμα».

Τα σκούρα μάτια του άνοιξαν διάπλατα από ευχαρίστηση και της χαμογέλασε εγκάρδια.

«Μπράβο!» Άφησε κάτω το χαρτί κι ένωσε τα χέρια του σαν για να προσευχηθεί. «Δόξα τω Θεώ», μουρμούρισε, μετά τσιτώθηκε ξαφνικά κι έσκυψε μπροστά. «Κι εσύ δέχτηκες, ελπίζω.»

«Δέχτηκα».

«Άριστα. Είναι ένας σπουδαίος νέος κι ο πατέρας του έχει μεγάλη επιρροή στην τσαρική Αυλή, γι’ αυτό φρόντισε να μην τα κάνεις θάλασσα, Βαλεντίνα. Θέλω να το χειριστείς πολύ προσεκτικά».

Εκείνη χαμογέλασε γλυκά και κούνησε τα μαλλιά της που φάνηκαν σαν να χορεύουν. Χρησιμοποίησε τα όπλα σου, της είχε πει ο Νταβίντοφ. Η ανταμοιβή της ήταν να δει την ανακούφιση στα μάτια του πατέρα της και να ξέρει ότι τον είχε κάνει ευτυχισμένο, έστω και για λίγο.

«Να μη σενοχλώ άλλο, μπαμπά». Σηκώθηκε και κίνησε για την πόρτα, αλλά στα μισά σταμάτησε και κοίταξε πάνω απτον ώμο της, σαν να είχε ξεχάσει κάτι.

«Μπαμπά, κάτι ακόμα».

Εκείνος είχε σηκώσει την πένα του, το μεγάλο του κεφάλι ήταν ήδη σκυμμένο σε μια άλλη στοίβα χαρτιά.

«Τι είναι;»

«Έκανα αίτηση για εκπαιδευόμενη νοσοκόμα στο νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας».

Οι λέξεις είχαν ειπωθεί.

«Όχι!» Η γροθιά του χτύπησε πάνω στο γραφείο τόσο δυνατά, που τα χαρτιά πέσανε απ’ τη στοίβα κι η πένα του βρέθηκε στο πάτωμα. «Δεν θα το κάνεις αυτό το πράγμα».

«Μπαμπά, άκουσε με. Σε παρακαλώ. Θέλω να το κάνω γιατί-»

«Βαλεντίνα, σου έχω ξαναπεί να ξεχάσεις αυτή τη βλακώδη ιδέα». Σταγόνες ιδρώτα φάνηκαν στο μέτωπο του.

«Σκέφτηκα», είπε εκείνη ήρεμα, «ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε μια συμφωνία».

«Τι είδους συμφωνία;»

Θίξτο προσεκτικά.

«Θέλω την υπογραφή σου σένα έντυπο γιατί είμαι κάτω από είκοσι χρόνων. Μπαμπά, σε παρακαλώ, υπόγραψε για μένα. Κι εγώ, σε αντάλλαγμα, θα χορεύω με το χαριτωμένο και σπουδαίο σου λοχαγό Τσερνόφ. Θα γελάω συνέχεια και θα πεταρίζω τις βλεφαρίδες μου με σκέρτσο σαν να είμαι κανένα ηλίθιο κουτορνίθι». Στην παύση που ακολούθησε εκείνη χαμογέλασε με υποταγμένο ύφος στον πατέρα της. «Αν υπογράψεις».

«Δεν πρόκειται να κάνω κάτι τέτοιο».

«Μπαμπά, για σκέψου το. Την ημέρα θα είμαι ήρεμη κι άφαντη, μια άγνωστη νοσοκόμα σένα άγνωστο νοσοκομείο. Αλλά τη νύχτα θα μεταμορφώνομαι σε μια αξιολάτρευτη δεσποινίδα της κοινωνίας της Πετρούπολης, περιτριγυρισμένη από όση σαμπάνια και χαβιάρι και χορούς μπορείς να φανταστείς». Κούνησε τους γοφούς της σένα φανταστικό βαλς. «Το όνομα του υπουργού Ιβάνοφ θακούγεται συνέχεια στην τσαρική Αυλή, θα ζηλεύουν τη θέση σου. Αυτό δεν θέλεις; Αυτό θέλω κι εγώ για σένα». Του χαμογέλασε. «Έτσι βολευόμαστε κι οι δυο. Σύμφωνοι, μπαμπά;»

Εκείνος έβγαλε ένα μεγάλο λευκό μαντίλι απτην τσέπη του και σφούγγισε το πρόσωπο του.

«Σύμφωνοι».

«Σ’ ευχαριστώ, μπαμπά».

Κι έφυγε αμέσως προτού εκείνος αλλάξει γνώμη. Ήξερε ότι στον πατέρα της δεν άρεσε καθόλου αυτό -εξάλλου ούτε στην ίδια άρεσε- αλλά ήταν ο μόνος τρόπος για να της επιτραπεί να προσληφθεί σένα νοσοκομείο. Αργά αργά ξεκούμπωσε τα φιλντισένια κουμπιά του πουκαμίσου της, τα σύγκρινε με το χλομό της δέρμα κι απόμεινε να φαντάζεται τα δάχτυλα του Γιενς να κάνουν αυτό το πράγμα.

Γιενς, σε παρακαλώ, προσπάθησε να καταλάβεις ότι πρέπει να βγω με τον Τσερνόφ.

Προσπάθησε να χαμογελάσει, αλλά δεν τα κατάφερε. Τη θέλω τη δουλειά της νοσοκόμας. Τη χρειάζομαι. Σε παρακαλώ, Γιενς, μη μου τη στερήσεις.

«Γυάλισες ποτέ σου παπούτσια, όπως αυτά εδώ τα παιδιά;»

Ο Αρκίν ξαφνιάστηκε με τούτη την ερώτηση. Οδηγούσε το αυτοκίνητο με την Ελιζαβέτα Ιβάνοβα στο πίσω κάθισμα και περνούσαν δίπλα από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Ισαάκ κι ο περίφημος χρυσός τρούλος του θύμισε αμέσως τον πατέρα Μορόζοφ. Ένας τόσο έξυπνος και μορφωμένος άντρας να είναι καταδικασμένος να ζει σε μια χαμοκέλα και να φοράει μπότες φτιαγμένες από τον ίδιο, γεμάτες τρύπες.

«Λοιπόν, Αρκίν;» ξαναρώτησε η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα.

«Όχι, μαντάμ». Μόλις είχαν περάσει τέσσερις λουστράκους στην πλατεία, απασχολημένους με τις βούρτσες τους και με αυθάδικα χαμόγελα στις μούρες τους, πεινασμένους για καπίκια. «Εγώ μεγάλωσα σε αγρόκτημα».

Πίσω του άκουσε ένα επιδοκιμαστικό επιφώνημα, λες κι η ζωή στη φάρμα να ήταν κάτι πολύ ωραίο.

«Τι σέκανε να φύγεις;» τον ρώτησε.

«Το δέλεαρ της μεγάλης πόλης».

«Παραδέχομαι ότι η Πετρούπολη είναι πολύ όμορφη. Είναι ανάλογη των προσδοκιών σου;»

«Μάλιστα», είπε ψέματα εκείνος. Αλλά η Ελιζαβέτα δεν ξεγελιόταν εύκολα. Έβαλε τα γέλια.

«Ελπίζω να είσαι ευτυχισμένος εδώ», του είπε ύστερα από λίγη σκέψη, «που δουλεύεις για το σύζυγο μου».

«Ασφαλώς. Δεν θα μπορούσα να ζητήσω κάτι καλύτερο».

«Ελπίζω να λες αλήθεια, Αρκίν, και να μην το λες μόνο και μόνο για να μευχαριστήσεις».

«Αλήθεια λέω».

Με το ένα μάτι στο δρόμο έστριψε λίγο το κεφάλι του και της έριξε μια ματιά, όπως ήταν τυλιγμένη στο μαύρο γούνινο παλτό της, γυαλιστερό σαν το τρίχωμα του πάνθηρα. Η γυναίκα χαμογελούσε. Παραδόξως, του άρεσε αυτό που είδε.

«Θέλω να σου ζητήσω μια χάρη».

Από τον τρόπο που το είπε, εκείνος κατάλαβε αμέσως ότι δεν είχε να κάνει σε τίποτα με το σοφεριλίκι του.

«Μαντάμ, είμαι πάντα στις υπηρεσίες σας».

«Σταμάτα για ένα λεπτό».

Εκείνος σταμάτησε σε μια στροφή απέναντι από ένα πάγκο με ψάρια. Η μυρωδιά της ψαρίλας γέμισε το αυτοκίνητο. Στριφογύρισε στο κάθισμα του και πρόσεξε το μικρό δαντελωτό μαντίλι που είχε φέρει στη μύτη της η Ελιζαβέτα.

«Μαντάμ, τι μπορώ να κάνω για σας;»

Τα μάτια της πλανήθηκαν πάνω του για ένα λεπτό κι εκείνος διέκρινε μιαν αβεβαιότητα. Αναρωτιόταν πόσο θα μπορούσε να τον εμπιστευτεί.

«Είναι ένα. λεπτό θέμα», του είπε και τα μαγουλά της κοκκίνισαν. Κοίταξε μακριά και καθώς κουνήθηκε τα μαύρα φτερά του καπέλου της τρεμόπαιξαν. «Δεν ξέρω άλλον που να μπορώ να του το ζητήσω».

«Είμαι εχέμυθος», της είπε ήρεμα ο Αρκίν.

Σκέφτηκε εκείνες τις φορές που είχε βάλει στο αυτοκίνητο τις νεαρές ερωμένες του υπουργού ή τότε που είχε πάει τον εργοδότη του στο αγαπημένο του μπορντέλο, «Το Χρυσό Μήλο», όπου η Γαλλίδα Τσιγγάνα, η νεαρή Μιμή, περίμενε τον υπουργό για να του κάνει τα χατίρια. Μα ναι, ο Αρκίν ήξερε να κρατάει το στόμα του κλειστό.

«Αν μπορώ, θέλω πολύ να σας βοηθήσω», προσφέρθηκε.

Η ματιά της έπεσε στο γαντοφορεμένο χέρι του που ήταν απλωμένο στη ράχη του καθίσματος σαν να περίμενε την απάντηση της. Ξεροκατάπιε.

«Θέλω νανακαλύψεις αν η μεγαλύτερη κόρη μου. συναντιέται με κάποιον».

Ο Αρκίν παραλίγο να βάλει τα γέλια. Εκείνη ήθελε να τον κάνει κατάσκοπο της Οχράνας. Τι ειρωνεία.

«Ποιο είναι το πρόσωπο;» ρώτησε με αληθινό ενδιαφέρον.

«Ο Δανός μηχανικός με τον οποίο παγιδεύτηκε στους υπονόμους. Το όνομα του είναι Γιενς Φρίις».

Ώστε αυτό ήταν. Ξαφνικά ένιωσε λύπη για τούτη την περήφανη γυναίκα που ήταν αναγκασμένη να χώνει τη μύτη της στη ζωή της κόρης της.

«Θα κάνω ό,τι μπορώ», της αποκρίθηκε, ενώ τα μάτια της έφυγαν απ’ το χέρι του και πήγαν στο πρόσωπο του.

«Καταλαβαινόμαστε, έτσι;» τον ρώτησε.

«Απολύτως».

Η Ελιζαβέτα του χαμογέλασε, αλλά εκείνος θύμισε στον εαυτό του ποια ήταν και τι αντιπροσώπευε. Δεν ήθελε να τη συμπαθήσει.

«Μαντάμ, μπορώ τώρα να ξεκινήσω;» τη ρώτησε με ύφος άκρως τυπικό.

«Ναι». Μα καθώς εκείνος γύρισε να πάρει το γεμάτο χιόνια δρόμο, πρόσθεσε με σιγανή φωνή: «Σου είμαι ευγνώμων, Αρκίν. Γι’ αυτό. και για την άλλη φορά που ήμουν-»

«Χαρά μου, μαντάμ», τη διέκοψε αυτός.

Προτιμούσε να μην το σκέφτεται καθόλου. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να λυπάσαι τον ταξικό σου εχθρό. Είναι επικίνδυνο. Κι ο Αρκίν δεν μπορούσε ακόμα να το διαχειριστεί αυτό το συναίσθημα.

Το πρωινό έλαμπε κρυστάλλινο σαν κςλογυαλισμένο ποτήρι. Ούτε ένα τόσο δα κουρελάκι ομίχλης, μονάχα ο ατέλειωτος θόλος του ουρανού κι ο αέρας που μύριζε θάλασσα.

Ο Αρκίν όμως ήταν πολύ ανήσυχος. Στεκόταν δίπλα στο αυτοκίνητο, το «Τουρικούμ», που έλαμπε σαν αλκυόνα κάτω απ’ το λαμπερό φως του ήλιου. Περίμενε τη Βαλεντίνα να κάνει την εμφάνιση της.

«Καλημέρα, Αρκίν».

«Καλημέρα, δεσποινίς Βαλεντίνα». Του φάνηκε χλομή κι αδύνατη. Φορούσε ένα απλό παλτό και μαντίλι στο κεφάλι της, κι υπήρχε μια νευρικότητα στο βάδισμα της σαν να βιαζόταν.

«Δεσποινίς Βαλεντίνα, χαίρομαι πολύ που σας βλέπω καλά».

Το σχόλιο την εξέπληξε.

«Σ’ ευχαριστώ, Αρκίν».

«Ελπίζω η δεσποινίς Κάτια να σας έλεγε τα περαστικά μου όταν ήσασταν άρρωστη».

«Ναι, Σ’ ευχαριστώ».

Στεκόταν εκεί ακίνητος, είχε ξεχάσει το αυτοκίνητο. Η Βαλεντίνα ετοιμάστηκε να μπει μέσα, αλλά αυτός σήκωσε το χέρι του και χωρίς να την αγγίξει την ανάγκασε να σταματήσει.

«Τι συμβαίνει, Αρκίν;»

«Οι άνθρωποι που προκάλεσαν την έκρηξη στο τούνελ δεν ήθελαν με κανένα τρόπο να βλάψουν εσάς. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν συγκεκριμένο στόχο - απλώς εσείς βρεθήκατε στο δρόμο τους». Ήθελε να το ξέρει.

«Για πες μου λοιπόν, Αρκίν, ποιος είναι ο στόχος τους;»

Εκείνος χαμήλωσε τη φωνή του.

«Ο στόχος τους είναι να χτίσουν μια καινούργια και πιο δίκαιη κοινωνία. Θέλουν να ρίξουν τον τσάρο και όχι να θέσουν σε κίνδυνο νέες γυναίκες».

«Κι εσύ, Αρκίν, αυτό θέλεις; Να πέσει ο τσάρος;»

«Όχι, δεσποινίς Βαλεντίνα».

«Ωραία. Γιατί αν πίστευες κάτι τέτοιο θα έπρεπε να σε συλλάβουν».

Τον προσπέρασε και κάθισε στο γυαλιστερό μπλε δερμάτινο κάθισμα κοιτάζοντας ίσια μπροστά. Εκείνος γύρισε τη μανιβέλα του αυτοκινήτου για να το βάλει μπροστά. Κανείς τους δεν μίλησε.

Η Βαλεντίνα ήταν πολύ ευχαριστημένη που κατέβηκε από το «Τουρικούμ» δυο χιλιόμετρα πριν από το νοσοκομείο, και μετά έστειλε το αυτοκίνητο στο σπίτι για να το χρησιμοποιήσει η μητέρα της. Απόλαυσε τη σύντομη διαδρομή και προσπάθησε να βάλει σε μια τάξη όσα σκόπευε να πει τώρα κι όχι όσα είπε την προηγούμενη φορά. Μπήκε στο νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας κι ακολούθησε την ίδια διαδικασία όπως την άλλη φορά: Τσεκάρισε το όνομα της στον πίνακα και προχώρησε στο διάδρομο, παράλληλα με την πράσινη γραμμή του σχισμένου λινέλαιου φτάνοντας στην πόρτα που έγραφε: «ΓΚΟΡΝΤΑΝΣΚΑΓΙΑ». Χτύπησε.

«Περάστε».

Ό,τι κι αν περίμενε να δει δεν είχε καμιά σχέση μαυτό που είδε: Η πληθωρική φιγούρα της προϊσταμένης Γκορντάνσκαγια εγκλωβισμένη μες στη λευκή στολή κι ακόμη πιο φουσκωμένη από την τελευταία φορά, σκυμμένη μπροστά σε μια σειρά από αρχειοθήκες με μια μακριά τσιμπίδα ανάμεσα στα δάχτυλα της. Η ματιά που έριξε στη Βαλεντίνα δεν κράτησε περισσότερο από ένα δευτερόλεπτο.

«Αχά, μάλιστα, η μικρή αριστοκράτισσα που νομίζει ότι μπορεί να γίνει νοσοκόμα». Χαμογέλασε στον καθρέφτη που ήταν στερεωμένος πάνω από την αρχειοθήκη, αλλά δεν υπήρχε κανένα αστείο. Η Βαλεντίνα κατάλαβε ότι επιθεωρούσε ένα δόντι της στο πλάι, μαύρο και σπασμένο.

«Καλημέρα, προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια».

«Ξέρεις τίποτα από δόντια;»

«Όχι, προϊσταμένη».

«Άρα δεν μου είσαι χρήσιμη, έτσι δεν είναι;»

«Είμαι καλή στις τσιμπίδες».

«Ορίστε». Η γυναίκα έδωσε το εργαλείο στη Βαλεντίνα.

Η Βαλεντίνα το πήρε κι αναρωτήθηκε αν αυτό ήταν ένα είδος τεστ της προϊσταμένης προς τις μέλλουσες νοσοκόμες. Μα αν ήταν, δεν θα πρεπε να της είχε μείνει δόντι για δόντι.

«Να υποθέσω ότι έχεις φίλους σε υψηλές θέσεις», είπε η Γκορντάνσκαγια χωρίς μνησικακία σαν να ταν κάτι δεδομένο. «Μα ασφαλώς και έχεις. Για κοιτάξου λίγο». Γέλασε τόσο πολύ, που τα μαγουλά της πήγαν κι ήρθαν. «Δεν μπορείς να κρυφτείς πίσω από ένα κεφαλομάντιλο κι ένα ζευγάρι γάντια απαυτά που φοράνε οι υπηρέτριες. Ξέρω ποια είσαι».

«Δεν κρύβομαι».

«Σίγουρα;»

«Θέλω να γίνω νοσοκόμα, να κάνω κάτι παραπάνω στη ζωή μου από το να τακτοποιώ τα λουλούδια και να σερβίρω τσάι. Σας ορκίζομαι ότι μπορώ να δουλεύω σκληρά κι έχω ήδη διαβάσει το βιβλίο του Ντουπιέρ σχετικά με την ανθρώπινη ανατομία. Φρόντιζα τη μικρότερη αδελφή μου κι έχω εξασκηθεί στην επίδεση τραυμάτων».

«Μιλάς πολύ. Έτσι κάνετε πάντα εσείς οι μορφωμένοι.

Να μάθεις να κρατάς το στόμα σου κλειστό».

Η Βαλεντίνα ένευσε καταφατικά.

«Μάλιστα, προϊσταμένη».

«Αν πήγαινες στο στρατό εγώ θα σε αποκαλούσα τροφή για τα κανόνια, αλλά εδώ εσύ -κι άλλα κοριτσόπουλα σαν και του λόγου σου- θα είσαι για ναδειάζεις πάπιες. Αυτό θα κάνεις τις περισσότερες ώρες κι αυτό είναι που στο τέλος θα σε ξεκάνει. Οι περισσότερες από εσάς θαδειάζετε πάπιες. Μεγαλόχαρη μου, γιατί δεν μου στέλνεις μερικές νέες γυναίκες που να πιάνουν τα χέρια τους; Και μου στέλνεις αυτά τα μαμμόθρεφτα;»

Η Βαλεντίνα δεν έβγαλε λέξη.

Η Γκορντάνσκαγια της άρπαξε το ένα χέρι, το γύρισε απτην άλλη και με τον αντίχειρα της ψηλάφισε τη χλομή της χούφτα. Η Βαλεντίνα ένιωσε σαν ζώο που επρόκειτο να το πουλήσουν στο παζάρι.

«Δέρμα λευκό σαν τις ρώγες του μικρού γουρουνιού». Η προϊσταμένη κούνησε το κεφάλι της. «Αλλά εδώ βλέπω κάτι σαν κάλους. Πώς τους έκανες αυτούς;»

«Παίζω πιάνο».

Η Γκορντάνσκαγια κόντεψε να πνιγεί από το γέλιο, γέλιο σκληρό και περιφρονητικό.

«Θεέ μου, δώσε μου δύναμη». Απότομα άνοιξε διάπλατα το στόμα της και ξεπρόβαλε ένα μαύρο δόντι που κρεμόταν. «Τράβηξε το».

Ένα κοφτό τράβηγμα με την τσιμπίδα και το μαύρο δόντι βγήκε σαν πρόκα από σάπιο ξύλο. Μια ρανίδα αίμα κύλησε και μια μυρωδιά από πύον ακολούθησε. Ανακούφιση ζωγραφίστηκε στο φαρδύ πρόσωπο της νοσοκόμας και της έδειξε την καρέκλα μπροστά απ’ το γραφείο της. Η Βαλεντίνα κάθισε κι ακούμπησε την τσιμπίδα με το δόντι μακριά από την Γκορντάνσκαγια.

«Ο δόκτωρ Φεντόριν σε σύστησε σε μένα για να σεκπαιδεύσω», είπε κοφτά η Γκορντάνσκαγια. «Θα χρειαστώ τη συγκατάθεση των γονιών σου γιατί είσαι κάτω από είκοσι ετών. Διάβασε αυτό το έντυπο xau. δώστους το να το υπογράψουν». Και μετά πρόσθεσε μένα χαιρέκακο χαμόγελο: «Να υποθέσω ότι ξέρεις να διαβάζεις και να γράφεις;»

«Προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια», είπε η Βαλεντίνα, «να υποθέσετε ότι μπορώ να κάνω τα πάντα».

19

Τελικά είναι παράξενο το πόσο εύκολα μπορείς να φέρεις τούμπα ολόκληρο τον κόσμο. Όταν η Βαλεντίνα ξαναπερπάτησε πάνω στο γεμάτο λεκέδες πράσινο δάπεδο και κατέβηκε τα μπροστινά σκαλοπάτια του νοσοκομείου, τίποτα δεν ήταν ίδιο, λες κι είχε καθρεφτιστεί λίγο πριν σ’ έναν παραμορφωτικό καθρέφτη, αλλά τώρα ήταν όλα ξανά πεντακάθαρα. Η καρδιά της την έσφιγγε, χτυπούσε σαν τύμπανο δυνατά μες στ’ αφτιά της.

Λίγο πριν φύγει είχε σταματήσει μπροστά στη βαριά πόρτα ενός από τους θαλάμους κι είχε κοιτάξει μέσα από το τζάμι, έκπληκτη από το τεράστιο μέγεθος του χώρου. Έμοιαζε να μην είχε τέλος, γεμάτος με μια ατέλειωτη σειρά από κρεβάτια σαν μακριά λευκά φέρετρα. Είχε προσπαθήσει ν ανοίξει την πόρτα και να εισχωρήσει σαυτό τον άγνωστο κόσμο, όπου χλομά πρόσωπα ήταν ξαπλωμένα πάνω σε τσαλακωμένα μαξιλάρια. Μερικοί μιλούσαν, άλλοι ήταν ξαπλωμένοι ανάσκελα, σιωπηλοί και με τα μάτια τους κλειστά.

«Φύγε από μπροστά μου».

Μια νεαρή νοσοκόμα γρύλισε βγαίνοντας από το θάλαμο κρατώντας στα χέρια της ένα εμαγιέ μπολ γεμάτο με ματωμένους επιδέσμους.

«Τι χαζεύεις; Είναι ο φιλαράκος σου εκεί μέσα;» Το κορίτσι χασκογέλασε. «Μην ανησυχείς, τους φίλησα όλους για καληνύχτα. Ο αγαπημένος σου είναι σε καλά χέρια. Είμαι η αδελφή Ντάρια Σπατσιέβα, αν δεν το ξέρεις».

Ήταν ψηλότερη από τη Βαλεντίνα κι έμοιαζε σαν νυφίτσα με τα μεγάλα ζυγωματικά και τη μελαψή επιδερμίδα της Νότιας. Μαύρα τσουλούφια έβγαιναν κάτω απ’ το καπελάκι της στολής της, αλλά τα χέρια της φάνταζαν ικανά, χέρια χωριάτισσας αργασμένα από τη δουλειά. Το χαμόγελο της ήταν από καρδιάς. «Κατάπιες τη γλώσσα σου;» τη ρώτησε με απαιτητικό ύφος.

«Είμαι εδώ σαν εκπαιδευόμενη νοσοκόμα».

Η κοπέλα σήκωσε το μπολ και το έβαλε κάτω από τη μύτη της Βαλεντίνας. Έζεχνε.

«Πάρε μιαν ιδέα. Αυτό θα είναι το καινούργιο σου άρωμα όταν θα δουλεύεις εδώ».

«Έχω μυρίσει και χειρότερα».

Τα μαύρα μάτια της ατσούμπαλης νοσοκόμας αλληθώρισαν.

«Μη μου πεις μετά ότι δεν σε προειδοποίησα».

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε.

«Δεν θα στο πω».

«Θα σε πεθάνουν τα πόδια σου».

«Τα πόδια μου είναι γερά». Εξαιτίας της ιππασίας όλα αυτά τα χρόνια. «Αν τα πράγματα είναι τόσο άσχημα, εσύ γιατί είσαι εδώ;»

Το κορίτσι σκούπισε το χέρι της στην ποδιά, προσθέτοντας άλλον ένα λεκέ μέσα στους τόσους άλλους.

«Μου τη δίνει ναρμέγω γαμημένες κατσίκες σένα γαμημένο βουνό». Άδραξε το μπολ κάτω από τη μασχάλη της, έτσι όπως θα γράπωνε κι ένα νεογέννητο κατσίκι, κι έφυγε γρήγορα με τα γεροδεμένα της πόδια.

Η Βαλεντίνα ποτέ πριν δεν είχε ακούσει άλλη γυναίκα να βρίζει έτσι. Χαμογέλασε και κατέβηκε βιαστικά τα σκαλιά της εισόδου του κτιρίου - και τότε είδε τον Γιενς. Στεκόταν ακίνητος και με αυστηρό ύφος στη σκιά ενός δέντρου με μοσχολέμονα, τα χέρια του σταυρωμένα μπροστά στο στήθος του, αγέλαστος. Την περίμενε.

Περπατούσαν δίπλα δίπλα χωρίς ναγγίζονται. Εκείνη έπρεπε να περπατάει γρήγορα λόγω του μεγάλου διασκελισμού του και γιατί δεν τη λάβαινε καθόλου υπόψη του, σαν ν αδιαφορούσε για την παρουσία της. Ο Γιενς είχε έρθει την ώρα ακριβώς που είχαν ραντεβού. Κι η Βαλεντίνα το είχε προσέξει αυτό.

Ο Γιενς ήταν χάλια. Γκρίζα σκόνη είχε απλωθεί παντού, στο παλτό και το μαύρο γούνινο καπέλο του, στα μαλλιά του, ακόμα και στα φρύδια του. Η Βαλεντίνα ούτε ήξερε πού πήγαιναν, αλλά εκείνος φαινόταν να ξέρει καλά καθώς κατηφόριζαν τη Λεωφόρο Ζαγκορόντναγια. Δεν μιλούσαν, κι εκείνη μπορούσε να τον παρατηρεί έτσι όπως περπατούσε δίπλα του: το μήκος του χεριού του, τον τρόπο που το παλτό του ανέμιζε πάνω στα πόδια του, το θόρυβο που έκαναν οι μπότες του μες στο χιόνι, την ανάσα του που έβγαινε σε αχνιστά συννεφάκια, λευκή κι ακατάστατη στον παγωμένο αγέρα, το τριγωνικό σημάδι κάτω δεξιά στο σαγόνι του που ανεβοκατέβαινε λες και διέκοπτε τις σκέψεις του. Εκείνος κοιτούσε μόνο μπροστά, την είχε βγάλει εντελώς από το μυαλό του κι εκείνη αναρωτιόταν μπας και την είχε ξεχάσει.

Όταν διέσχισαν το κανάλι Μόικα, εκείνη του είπε: «Σε παρακαλώ, ευχαρίστησε εκ μέρους μου το δόκτορα Φεντόριν».

«Μπορείς να τον ευχαριστήσεις και μόνη σου. Στο σπίτι του πηγαίνουμε».

«Γιατί πάμε εκεί;»

«Θέλει να σου μιλήσει για το τι σε περιμένει στο νοσοκομείο. Θα σου εξηγήσει πώς έχουν εκεί τα πράγματα και τι θα πρέπει να μάθεις. Είναι σε θέση να σου πει από πού θα πάρεις τη στολή σου και πώς ναποφεύγεις τις προτάσεις των αντρών ασθενών. Ο Νικολάι Φεντόριν είναι καλός άνθρωπος. Τον περισσότερο καιρό πηγαίνει σε αποστολές για τους φτωχούς και σε νοσοκομεία απόρων. Δεν είναι μόνο γιατρός των πλούσιων και των καλοζωισμένων».

Ήθελε να του πει: Ευχαριστώ. Ήθελε να του πει: Νοιάζεσαι. Δεν θα το έκανες αυτό αν δεν το ήθελες. Αλλά αντί γι’ αυτό τον πήρε αγκαζέ κι έχωσε τα δάχτυλα της στο σκονισμένο του παλτό.

«Γιενς. Σταμάτα».

Ήθελε να σταματήσει όλες εκείνες τις λέξεις που μεγάλωναν το κενό ανάμεσα τους. Να σταματήσει ναρνείται να την κοιτάξει. Να σταματήσει τον πόνο που σάρωνε τη φωνή του και της προκαλούσε έναν κόμπο στο λαιμό. Σταμάτα. Σταμάτα. Τελικά, όμως, τα δικά της πόδια ήταν εκείνα που σταμάτησαν. Στη μέση της γέφυρας σταμάτησαν απότομα, το χέρι της εξακολουθούσε να τον κρατάει δεμένο, ένα δέσιμο απ’ το οποίο εκείνος μέχρι τώρα δεν είχε θελήσει ν απαλλαγεί. Για πρώτη φορά γύρισε και την κοίταξε, κι η έκφραση των πράσινων ματιών του της έσκισε την καρδιά.

«Μου το υποσχέθηκες», της είπε. «Μου ορκίστηκες ότι δεν έχεις τίποτα με το λοχαγό Τσερνόφ».

Κι όπως στέκονταν στη μέση του δρόμου, εκείνη αργά ξεκούμπωσε ένα προς ένα τα κουμπιά του παλτού του τον αγκάλιασε από τη μέση.

«Τορκίζομαι», του απάντησε. «Τορκίζομαι στη ζωή της αδελφής μου ότι η καρδιά μου ποτέ δεν θα πονέσει για το λοχαγό Τσερνόφ».

Ακούμπησε το μάγουλο της πάνω στο στήθος του, οσφράνθηκε τη μυρωδιά της νοτισμένης γης πάνω στα ρούχα του κι ένιωσε τη ζεστασιά του κορμιού του, καθώς εκείνος τύλιγε γύρω της το παλτό του και την έσφιγγε πάνω του όσο πιο δυνατά μπορούσε. Από κάτω τους, στο παγωμένο κανάλι Μόικα, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι με όμοια καστόρινα καπέλα πατινάριζε προσεκτικά προς την Ταυρίδα, πιασμένοι χέρι χέρι. Η Βαλεντίνα χώθηκε κι άλλο μέσα του κι αφουγκράστηκε την καρδιά του που χτυπούσε δυνατά στο στήθος του.

Ο γιατρός τους υποδέχτηκε και τους δύο θερμά και σερβίρισε για τον Γιενς και τον εαυτό του από ένα ποτήρι φίνο γεωργιανό κρασί, ενώ η Βαλεντίνα κι η μικρή του κόρη, η Άννα, έπιναν ζεστή σοκολάτα μπροστά στο τζάκι. Της άρεσε πολύ αυτός ο άντρας που ήταν τόσο αφοσιωμένος πατέρας, της άρεσε η μεγαλοψυχία του κι ο τρόπος που τα λεπτά του δάχτυλα χάιδευαν τη διαμαντένια καρφίτσα της γραβάτας του όση ώρα μιλούσε. Ήταν παραπάνω από εμφανές ότι για κείνον ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο.

«Και τώρα, νεαρή μου κυρία, ας συζητήσουμε τι σε περιμένει».

«Ντοκτόρ Φεντόριν, σας είμαι ευγνώμων για τη βοήθεια σας. Η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια μου ξεκαθάρισε ότι δεν θα τα καταφέρω».

Εκείνος πήρε το πιγούνι της στα χέρια του και την παρατήρησε προσεκτικά, όπως έκανε και με την κόρη του.

«Θα τα καταφέρεις», της είπε. «Αν είναι αυτό που πραγματικά θέλεις».

«Αυτό θέλω. Έχω ήδη μελετήσει ανατομία και-»

«Ένα βήμα τη φορά. Ας συζητήσουμε πρώτα για το στρώσιμο των κρεβατιών, τις καθαρές στολές και τον ελεεινό χαρακτήρα της Γκορντάνσκαγια».

Κάθισε να τον ακούσει. Της γέμισε το μυαλό με πρόσωπα και πράγματα σχετικά με το νοσοκομείο, την ιστορία του, τους κανόνες του. Της είπε πώς θα πρέπει να προσφωνεί ένα γιατρό, ότι θα πρέπει να τον ακολουθεί όλη την ώρα, της περιέγραψε με ενθουσιασμό τη μεγάλη γκάμα φαρμάκων που ήδη υπάρχουν, συμπερλαμβανομένης και της μορφίνης που ανακουφίζει σημαντικά από τον πόνο. Για πολλοστή φορά έδωσε έμφαση στο θέμα της καθαριότητας: Καθαρά χέρια, καθαρά σεντόνια, καθαρή στολή, αποστειρωμένα εργαλεία. Της μίλησε για τις εγχειρήσεις, έλεγξε τις γνώσεις της με ανάλογες ερωτήσεις, ενώ όλη αυτή την ώρα έστριβε το μουστάκι του ή έπαιζε με τη διαμαντένια καρφίτσα της γραβάτας του.

Ήταν μια περίεργη αίσθηση - κατά ένα παράξενο τρόπο εκείνη ένιωσε ότι με τις ερωταπαντήσεις άνοιξαν πόρτες μέσα της που εκείνη δεν ήξερε ότι ήταν κλειστές. Στην άλλη άκρη του δωματίου, κοντά στο παράθυρο, ο Γιενς και η Άννα έπαιζαν χαρτιά και κάθε φορά που η μικρή κέρδιζε μια παρτίδα χοροπηδούσε σαν παιχνιδιάρικο γατάκι.

Τελικά ο δόκτωρ Φεντόριν έγειρε πίσω στην καρέκλα του, έχωσε τους αντίχειρες του στο γιλέκο του κι αναστέναξε ικανοποιημένος.

«Θα τα καταφέρει, Φρίις, και μάλιστα πολύ καλά».

Ο Γιενς χαμογέλασε.

«Το ξέρω», είπε.

Κάτι στον τρόπο του την τάραξε. Ήταν σαν να την άφηνε να φύγει. Εκείνη ήθελε να τρέξει προς το μέρος του και να καθίσει πάνω του για να τον εμποδίσει ναπομακρυνθεί από κοντά της. Ήθελε να του χαμογελάσει και να τον ακούσει να της λέει: Θα με καταφέρεις κι εμένα πολύ καλά. Σηκώθηκε και κίνησε προς το μέρος του.

«Γιενς-» πήγε να του πει.

«Άννα», τη διέκοψε ο Φεντόριν, «είναι ώρα να πάμε να βρούμε την γκουβερνάντα σου και να δούμε τι σου έχει κανονίσει σήμερα».

Το κοριτσάκι μούτρωσε αλλά έδωσε ένα φιλί στο μάγουλο του Γιενς, υποκλίθηκε στη Βαλεντίνα και βγήκε τρέχοντας απ’ το δωμάτιο για νακολουθήσει τον πατέρα της.

«Γιενς», είπε η Βαλεντίνα γλυκά.

Εκείνος χτύπησε μαλακά την καρέκλα που βρισκόταν δίπλα του κι εκείνη βιάστηκε να καθίσει, γιατί δεν ήθελε ν αρχίσει να της λέει πράγματα που δεν ήθελε ν’ ακούσει.

Μόλις όμως κάθισε δίπλα του ένιωσε να βυθίζεται στη ζεστασιά του. Το πόδι του δίπλα στο δικό της. Ο γοφός του νακουμπάει το φόρεμα της. Ο στιβαρός του ώμος δίπλα της. Κομμάτια του να γίνονται κομμάτια της. Της πήρε το χέρι.

«Γιενς, άκουσε με». Τα μάτια της ήταν καρφωμένα στο χέρι του και τα δάχτυλα της πλεγμένα με τα δικά του. «Είναι το πλεονέκτημα μου, Γιενς, είναι ο κρυφός μου άσος.

Είναι το μόνο που έχω».

«Να χρησιμοποιείς τον Τσερνόφ;»

«Ναι».

«Να κάνεις παζάρια;»

«Ναι. Χωρίς αυτόν δεν έχω τίποτα».

«Έχεις εμένα».

Έχεις εμένα. Έγειρε το κεφάλι της στον ώμο του κι απόμεινε εκεί με τις δυο λέξεις καλά κρυμμένες μέσα της.

«Πρέπει να μεμπιστευτείς», του ψιθύρισε. «Είναι ο μόνος τρόπος για να γίνω νοσοκόμα. Οι γονείς μου δεν πρόκείται να μου το επιτρέψουν, αν δεν ψυχαγωγήσω το λοχαγό Τσερνόφ».

«Ψυχαγωγήσεις;»

Έτριψε το μάγουλο της πάνω στο ύφασμα του παλτού του.

«Λίγα χαμόγελα, λίγοι χοροί, τίποτα παραπάνω». Εκείνος ξέμπλεξε τα δάχτυλα του από τα δικά της κι η Βαλεντίνα ένιωσε αληθινή στέρηση. «Γιενς, δεν πρόκειται να κρατήσει πολύ αυτό. Σύντομα θα βαρεθεί κι εμένα και τις σιωπές μου. Εσύ κι εγώ θα μπορούμε μβτά να.»

«Να τι;»

«Να μιλάμε».

Έβγαλε ένα βογκητό, την τύλιξε στα μπράτσα του, την σήκωσε και την ακούμπησε πάνω του, την έγειρε πίσω μέχρι που εκείνη βρέθηκε να τον κοιτάζει στα μάτια. «Τώρα», της είπε, «ας αρχίσουμε να "μιλάμε" οι δυο μας».

Χαμήλωσε το κεφάλι του και τη φίλησε στα χείλη. Εκείνη χάιδεψε τα μαλλιά του κι έμπλεξε τα δάχτυλα της στις μπούκλες του.

«Ξέρεις», του ψιθύρισε ενώ τα χείλη του τρίβονταν πίσω απ’ το αφτί της και κατέβαιναν στη γούβα του λαιμού της, «μοιάζω με τις στοές σου».

«Σκοτεινές και περίπλοκες;»

Τον γράπωσε πιο σφιχτά απ’ το σβέρκο και τον κούνησε όπως θα πιάνε ένα αδέσποτο σκυλί.

«Κι όχι εύκολο να καταστραφούν».

Οι επαναστάτες δούλευαν σε θύλακες μέσα στην πόλη, σε μεμονωμένους πυρήνες, διατηρώντας ελάχιστες επαφές μεταξύ τους προκειμένου να ελαχιστοποιούνται οι περιπτώπροδοσίας. Μικρές ομάδες μαζεύονταν κρυφά σε διαμερίσματα, στοιβαγμένες στα πίσω δωμάτια που μύριζαν κακής ποιότητας καπνό και πικρή δυσαρέσκεια. Του Αρκίν του ήταν σχεδόν αδύνατο να παραμένει ήρεμος. Η έλλειψη τροφίμων όλο και χειροτέρευε, οι τιμές ήταν στα ύψη, τα εργατικά σωματεία έκλειναν, ενώ οι υπόνομοι ξεχείλιζαν κάθε βράδυ από αρρώστους και άστεγους. Η μεσαία τάξη των διανοούμενων εξακολουθούσε να ζητάει μεταρρύθμιση κι έπρεπε να της γίνει μάθημα ότι αυτή η μεταρρύθμιση ποτέ δεν θα ήταν αρκετή από μόνη της. Μόνο η επανάσταση θα μπορούσε να ξανακάνει αξιοπρεπείς τους Ρώσους.

Δίπλα στον Αρκίν καθόταν ο Σεργκέγιεφ. Έτριβε το χέρι του και κάπνιζε πίπα. Μόνο ο Θεός ήξερε τι καπνός ήταν αυτός που έκανε το βρομερό δωμάτιο να ζέχνει σαν κοπριά αλόγου. Δώδεκα από αυτούς ήταν μαζεμένοι στην αποθήκη ενός κηροποιείου κι ο αέρας ήταν αποπνικτικός από τη στεατίνη των κεριών. Ο Αρκίν την ένιωθε κολλημένη στο λαιμό του, γλίτσα και λίπος μαζί.

Στην κεφαλή του τραπεζιού ο Κραζκόφ, ένας μουσάτος άντρας που είχε πολεμήσει με τον Αυτοκρατορικό Στρατό εναντίον των Γιαπωνέζων, κι έφτυνε κάθε φορά που αναφερόταν το όνομα του τσάρου Νικολάου. Ήταν ο μεγαλύτερος απόλους τους και του λείπε ένα πόδι. Χτύπησε τη γροθιά του στο τραπέζι και τους είπε να κάνουν ησυχία.

«Αρκίν», γρύλισε. «Είσαι αμίλητος απόψε. Τι νέα έχεις;»

«Ξεκίνησαν ταντίποινα».

«Τα καθίκια, οι φονιάδες!»

«Άκουσα τον υπουργό Ιβάνοφ μέσα στο αυτοκίνητο να μιλάει σ’ έναν από τους βοηθούς του. Και του έλεγε ότι ο Στολίπιν έχει διατάξει την Οχράνα να ξεχειλίσουν οι φυλακές».

Άγριος θυμός ξεχύθηκε στο τραπέζι.

Ο Σεργκέγιεφ ήταν αυτός που τους επανέφερε στην ταξη «Σύντροφοι, όσο περισσότερο προσπαθούν να μας διαλύσουν τόσο περισσότερο οι εργάτες συντάσσονται στον αγώνα μας».

«Έχει δίκιο ο Σεργκέγιεφ», συμφώνησε ο Κραζκόφ. «Κάθε φορά που φυτεύουμε μια βόμβα ή πετάμε μια χειροβομβίδα, η Οχράνα κι ο τσάρος», έφτυσε στο πάτωμα και παραλίγο να πετύχει το σκυλί του, «βλέπουν τη δύναμη μας και μας φοβούνται. Το προλεταριάτο, όμως, βλέπει τη δύναμη μας και μας σέβεται. Όλο και περισσότεροι θα συρρεύσουν στο πλευρό μας όταν πιστέψουν ότι έχουμε τη δύναμη νανατρέψουμε τους κανόνες των καταραμένων Ρομανόφ».

«Το πρόβλημα μας είναι ότι έχουμε ξεμείνει απελπιστικά από κεφάλαια», σημείωσε ατάραχος ο Αρκίν. «Χωρίς ρούβλια πώς θα εξοπλίσουμε το στρατό του προλεταριάτου;»

Ο Κραζκόφ δεν έδωσε καμιά σημασία σαυτό.

«Τι άλλο άκουσες;»

«Η Αστυνομία σκοπεύει να δώσει το παράδειγμα με τους αρχηγούς των σωματείων», προειδοποίησε ο Αρκίν. «Ο υπουργός ήταν κατηγορηματικός σαυτό».

«Θα τους ειδοποιήσουμε όλους αμέσως», είπε ο Κραζκόφ συνοφρυωμένος. «Θα πρέπει, ίσως, μερικούς από αυτούς να τους κρύψουμε».

Ο Σεργκέγιεφ χτύπησε το τραπέζι με την πίπα του.

«Ο ανιψιός μου ο Γιόζεφ δουλεύει στο εργοστάσιο των Γαράσοφ». Οι αδελφοί Ταράσοφ είχαν ένα απτα μεγαλύτερα εργοστάσια κατασκευής εργαλείων στην Πετρούπολη αι οδηγούσαν μιαν αστραφτερή λιμουζίνα «Μπεντζ», ενώ οι εργάτες τους ζητιάνευαν στους δρόμους για λίγο ψωμί.

«Ο Γιόζεφ ορκίζεται ότι οι ανειδίκευτοι εργάτες είναι έτοιμοι να εξεγερθούν. Μόλις χθες δυο ακόμη αγόρια πέθαναν όταν μια πρέσα έπεσε πάνω τους». Με την πίπα του έδειξε τον Αρκίν. «Το ένα αγόρι ήταν αυτό που κάνατε μαζί τη δουλειά στο τρένο».

«Ο Καρλ;»

«Όχι, ο κοντούλης ο Μαράτ. Είναι νεκρός».

Ο θυμός του Αρκίν ήταν το ίδιο αποπνικτικός με τη στεατίνη που πλανιόταν στον αέρα.

Ο Κραζκόφ έσκυψε μπροστά με μάτια γεμάτα αδημονία.

«Σύντροφε Αρκίν, τι προτείνεις;»

«Ο τσάρος Νικόλαος είναι αρκετά ανελέητος ώστε να στείλει το ιππικό του και να σφαγιάσει τον ίδιο του το λαό, ί αν κατέβει στους δρόμους. Δεν θα διστάσει να σφάξει και τα αθώα παιδιά της Ρωσίας. Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να χρησιμοποιήσουμε τους ανειδίκευτους εργάτες αυτής της πόλης».

Έφυγαν από τη συνάντηση ανά ζευγάρια, πέντε λεπτά το ένα μετά το άλλο. Ο Αρκίν κι ο Σεργκέγιεφ χάθηκαν πρώτοι μες στο σκοτάδι τρέχοντας σε σκοτεινά σοκάκια κι όταν πια ξεμάκρυναν αρκετά απ’ το κηροποιείο έκοψαν το βήμα τους. Είχε αρχίσει να χιονίζει κι επειδή δεν φύσαγε οι νιφάδες του χιονιού έμοιαζαν με λευκά πούπουλα που πεφταν από το μαύρο ουρανό. Ο Αρκίν ευχαριστιόταν έτσι όπως άγγιζαν μαλακά το πρόσωπο του. Στο πίσω μέρος του μυαλού του ήξερε ότι απόψε στον ύπνο του θα τον επισκέπτονταν οι εφιάλτες.

«Βίκτορ», είπε από δίπλα του ο Σεργκέγιεφ, «μην κατηγορείς τον εαυτό σου. Δεν φταις εσύ για τα αντίποινα στους αρχηγούς των συνδικάτων σε σχέση με την επίθεση κατά του Στολίπιν».

«Πώς μπορώ να μην κατηγορώ τον εαυτό μου;»

«Πάντα ξέραμε ότι θα βάφαμε με αίμα τα χέρια μας. Ο Τρότσκι μας είχε προειδοποιήσει γι’ αυτό».

«Μήπως μας είχε προειδοποιήσει και για-» σταμάτησε απότομα. Αρκετά προβλήματα είχε στο κεφάλι του ο φίλος του. «Πες μου, φίλε, πώς είναι η γυναίκα σου; Γέννησε;»

«Από ώρα σε ώρα».

Ο Αρκίν διέκρινε περηφάνια στην απάντηση του Σεργκέγιεφ κι ένιωσε για άλλη μια φορά εκείνο το απρόσμενο αίσθημα της ζήλιας μέσα του. Λες κι έα καρφί χωνόταν στα πλευρά του. Μια μέρα, σκέφτηκε. Μια μέρα θα χεις κι εσύ τη δική σου γυναίκα. Και το δικό σου παιδί.

«Να της δώσεις τις ολόθερμες ευχές μου», του είπε γελώντας, «και να της πεις ότι-»

Ένα χέρι τον γράπωσε απτον ώμο. Εκείνος έπεσε με δύναμη πάνω σε έναν τούβλινο τοίχο και το χτύπημα του κόψε την ανάσα. Τίναξε τη γροθιά του και λύγισε το γόνατο του. Άκουσε αυτόν που του επιτέθηκε να γρυλίζει, ένιωσε το χέρι στον ώμο του να λασκάρει κι ένα κορμί σωριάστηκε χάμω στο έδαφος. Μια άλλη φιγούρα ξεπρόβαλε μέσα από τα σκοτάδια.

«Σήκω πάνω, αλλιώς θα σου φυτέψω μια σφαίρα ανάμεσα στα μάτια».

Ο Αρκίν σηκώθηκε. Κοίταξε αμέσως δεξιά του για τον Σεργκέγιεφ, αλλά ο φίλος του ήταν ακίνητος χάμω, ενώ χιόνι σκέπαζε τους ώμους του. Ήταν κουλουριασμένος κι είχε το χέρι του αγκαλιά λες και κάποιος του το είχε χτυπήσει δυνατά.

«Τι θέλετε, καθίκια;» ρώτησε αγριεμένος ο Αρκίν.

«Θέλουμε να μας δώσεις μερικές απαντήσεις».

Ο άντρας με το «Μάουζερ» στο χέρι είχε φαρδύ στέρνο, κοιλιά φουσκωμένη από τις μπίρες κι ένα σωρό δίπλες αντί μυς. Ο άλλος, που ήταν και πιο κοντός, ήταν πεσμένος στο παγωμένο χώμα, έσφιγγε χαμηλά την κοιλιά του κι έβριζε. Και οι δύο φορούσαν μαύρα δερμάτινα παλτά, γυαλιστερά σαν από δέρμα φιδιού κι είχαν τα ψυχρά και υπολογιστικά μάτια των κυνηγών. Ήταν άντρες της Οχράνας, της Μυστικής Αστυνομίας.

«Εξαρτάται», απάντησε ευγενικά ο Αρκίν, «ποιες θα είναι οι ερωτήσεις».

Αυτός που ήταν πεσμένος χάμω δεν εκτίμησε την απάντηση του Αρκίν και σηκώθηκε τρικλίζοντας για να του ρίξει μια αγκωνιά στην κοιλιά.

«Πάρε μακριά μου αυτόν το γαμημένο», μούγκρισε ο Αρκίν, «αλλιώς θα του ξεριζώσω ταρχίδια».

«Βροστσίν, κόφτο!»

«Τι ερωτήσεις;» ξαναείπε ο Αρκίν.

«Τι κάνεις άγρια χαράματα στους δρόμους;»

Ο Αρκίν ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους του.

«Έπαιζα χαρτιά. Τίποτα το φοβερό. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι ο φίλος μου από δω έχασε τα λεφτά του, που ήταν δανεικά, και βελάζει σαν αρνί που το σφάζουν γιατί πρέπει να το πει στη γυναίκα του. Έτσι δεν είναι, Μιχαήλ;»

Ο Σεργκέγιεφ μούγκρισε. Ο Αρκίν γέλασε κι είδε ικανοποιημένος τα σκληρά στόματα της Μυστικής Αστυνομίας να χαμογελούν περιφρονητικά. Το δάχτυλο στη σκανδάλη χαλάρωσε.

«Αρκετές σκοτούρες έχει στο κεφάλι του», πρόσθεσε ο Αρκίν και χτύπησε απαλά τον Σεργκέγιεφ στην πλάτη σπρώχνοντας τον για να σταθεί όρθιος. «Αφήστε με να τον πάω το βλάκα στο σπίτι του». Έβαλε το μπράτσο του κάτω απ’ το γερό χέρι του φίλου του κι άρχισε να τον τραβάει μακριά τους. «Καληνύχτα, φίλοι μου. Δεν είναι να στέκεσαι πολύ έξω με τέτοιο ψόφο». Τώρα το χιόνι έπεφτε πολύ πυκνό και του Αρκίν πολύ του άρεσε αυτό.

«Σταθείτε».

Αίγα ακόμη βήματα και το χιόνι θα τους είχε καταπιεί.

«Ναι;»

«Σταθείτε με τη μούρη στον τοίχο, τα χέρια σας πίσω απτα κεφάλια σας».

«Ναι, αλλά γιατί.»

«Στον τοίχο».

Ο Αρκίν έκανε αυτό που του είπανε κι έσυρε μαζί του και τον Σεργκέγιεφ, αλλά παρατήρησε ότι ο φίλος του έτρεμε. Οι άντρες της Οχράνας θα τους έψαχναν με τα άγαρμπα χέρια τους, θα τους άδειαζαν τις τσέπες, θα τους άνοιγαν τα παλτά κι ο Σεργκέγιεφ φύλαγε κάτι μέσα στην κούνια του σπασμένου χεριού του. Το μυαλό του Αρκίν δούλευε ασταμάτητα. Κάτι δεν πήγαινε καλά.

«Από πού ερχόσαστε;» ρώτησε ξανά ο χοντρός με το πιστόλι στο χέρι.

«Σας είπα, από χαρτιά».

«Ή από συνάντηση μάλλα επαναστατικά καθίκια;»

«Όχι, νιετ, όχι βέβαια. Εγώ δουλεύω σε έναν απτους υπουργούς του τσάρου Νικολάου».

Αυτό τους ξάφνιασε, και το άγριο γράπωμα του μανικιού χαλάρωσε για ελάχιστα δευτερόλεπτα. Ιδρώτας κύλησε στη ραχοκοκαλιά του Αρκίν, παρά το κρύο. Από κάποιο παράθυρο ψηλά έπεφτε λίγο φως, μια κίτρινη λεπτή φέτα διέκοπτε το απόλυτο σκοτάδι κι εκείνος διέκρινε την απελπισία στο πρόσωπο του Σεργκέγιεφ.

«Εδώ! Τι είναι αυτό;» Ο κοντός αστυνόμος τράβηξε απότομα το κουτσουρεμένο χέρι του Σεργκέγιεφ απτην κούνια του. «Ο γαμιόλης κάτι κρύβει εδώ μέσα». Ο άντρας έχωσε τα δάχτυλα του κάτω από τον επίδεσμο κι έβγαλε ένα μικρο πιστόλι που χωρούσε ίσα ίσα στην παλάμη του. Το Μαργαριταρένιο του χρώμα ξεχώριζε μες στο χιόνι.

Ανάθεμα σε, Σεργκέγιεφ. Ανάθεμα σε.

Οι άντρες με τα μαύρα παλτά έδειξαν τα δόντια τους.

Με τον υποκόπανο του πιστολιού του ο ένας χτύπησε το μπράτσο του Σεργκέγιεφ που μπουρδουκλώθηκε κι έπεσε χωρίς να βγάλει κιχ, αλλά ο Αρκίν πρόλαβε και τον άρπαξε και τον κοπάνισε σαν πολιορκητικό κριό πάνω στους δύο άντρες. Πήδηξε κι αυτός πίσω του μόλη του τη δύναμη κι εκείνοι σωριάστηκαν κάτω σαν καρπούζια. Ο πάγος κάτω απτα πόδια τους ήταν ο νικητής. Όλοι κυλίστηκαν χάμω.

Ο Αρκίν άκουσε κάποιο κεφάλι να σπάει, αλλά δεν έκατσε να δει ποιανού τα μυαλά είχαν πάει περίπατο. Άρπαξε το μικρό πιστόλι που ήταν πεταμένο και γράπωσε το γερό μπράτσο του Σεργκέγιεφ.

«Τρέξε».

Έτρεξαν. Μπαινόβγαιναν σε σοκάκια, γλιστρούσαν σε παγωμένες κατηφοριές, πηδούσαν πάνω σε ράγες και χώνονταν κάτω από αψίδες, η καρδιά τους κόντευε να σπάσει στον παγωμένο αγέρα της νύχτας. Φρόντιζαν να κινούνται σε σκοτεινούς δρόμους. Ο Αρκίν έκοψε λίγο εξαιτίας του τραυματισμένου φίλου του αλλά δεν τον άφησε από το χέρι, ενώ πίσω τους άκουγαν τις διαπεραστικές φωνές των διωκτών τους και τις βρισιές που ξεστόμιζαν. Μονάχα μια φορά ο Αρκίν διακινδύνευσε να τους κοιτάξει κι είδε τον πιο κοντό να τους πλησιάζει με πρόσωπο αλλοιωμένο σαν το λαγωνικό που μυρίζει. Ο χοντρός προσπαθούσε να μη μένει πίσω μα δεν τα κατάφερνε. Τέσσερις πυροβολισμοί ακούστηκαν, όμως μες στο πυκνό σκοτάδι οι σφαίρες αστόχησαν.

Συνέχισαν να τρέχουν, ναλλάζουν συνέχεια δρόμο, να πετάγονται από δω κι από κει.

Με τον Σεργκέγιεφ να τον ακολουθεί, ο Αρκίν χώθηκε στην εσοχή μιας γέφυρας του καναλιού κι έμειναν εκεί κουλουριασμένοι με τα πνευμόνια τους έτοιμα να σκάσουν για λίγο αέρα. Κάτω απτα πόδια τους ο πάγος ήταν έτοιμος να σπάσει, αν κουνιόντουσαν έστω και μια σπιθαμή.

«Πού είμαστε;» ψιθύρισε ο Σεργκέγιεφ στο αφτί του.

«Δεν έχω ιδέα, αλλά μη μιλάς».

Για μισή ώρα έμειναν εκεί ακίνητοι, ούτε οι σκιές δεν μένουν. Μόνο ένα γατί έκανε τη νυχτερινή του βόλτα πάνω στο παγωμένο κανάλι. Όταν τελικά σκαρφάλωσαν στην παγωμένη όχθη, επικρατούσε παντού ησυχία. Το χιόνι έπεφτε ακόμη πιο πυκνό, τους τρυπούσε τα μάτια κι οι μπότες τους δεν φαίνονταν. Βιαστικά άρχισαν να περπατάνε στους δρόμους, με τα κεφάλια κατεβασμένα, προτιμώντας τις πιο σκοτεινές περιοχές της πόλης κι όταν τελικά έφτασαν στην περιοχή του ποταμού Λιτάνι σταμάτησαν.

Κάτω από την πυκνή κουρτίνα που σχημάτιζε το χιόνι, ο Αρκίν κοίταξε το τραβηγμένο πρόσωπο του φίλου του.

«Πώς είναι το χέρι σου;»

«Είναι ακόμη στη θέση του».

«Σου έκαναν μεγάλη ζημιά τα καθίκια;»

Ο Σεργκέγιεφ αδιαφόρησε.

«Όπου εμφανίζεται η Οχράνα, γίνονται ζημιές».

«Δεν έπρεπε να κουβαλάς όπλο. Γιατί το χες μαζί σου;»

«Το αντάλλαξα μένα γερό φτυάρι σένα μπαρ. Νόμιζα ότι θα ήμουν πιο ασφαλής μαυτό». Μόρφασε ξανά. «Έκανα λάθος».

Ο Αρκίν έχωσε το κομψό πιστόλι στην τσέπη του Σεργκέγιεφ.

«Πούλα το», του πρότεινε. «Θα σε βάλει σε μπελάδες.

Πάρε λίγο φαγητό για τη γυναίκα σου».

«Όχι». Ο Σεργκέγιεφ τον κοίταξε με απολογητικό ύφος.

«Παρτο εσύ».

Ο Αρκίν συμφώνησε - χωρίς αυτό ο Σεργκέγιεφ δεν επρόκειτο να μπλέξει σε φασαρίες.

«Πρόσεχε, φίλε μου». Ακούμπησε το χέρι του στον ώμο του. «Να πεις στη γυναίκα σου καλή λευτεριά από μένα».

αΝα γιατί πολεμάω. Για να εξασφαλίσω ένα καλύτερο μέλλον για το γιο μου. Σ’ ευχαριστώ, σύντροφε», ένιωθε αμήχανα, «που με βοήθησες. Η γυναίκα μου θα πεινάσει αν μπω φυλακή».

Ο Αρκίν κούνησε το κεφάλι και σκέφτηκε την πελώρια κοιλιά της, καθώς περιπλανιόταν μες στη νύχτα με το χιόνι να πέφτει πάνω του πυκνό και τον αέρα παγωμένο σαν κρύσταλλο. Στην τσέπη του το χέρι του ψηλάφισε το πιστόλι στο χρώμα του μαργαριταριού. Είχε δίκιο ο Σεργκέγιεφ. Μαυτό, ένιωθε πιο ασφαλής.

20

«Λοιπόν, πώς είμαι;»

«Σαν γκουβερνάντα». Η Κάτια επιθεώρησε την αδελφή της με αυστηρό μάτι. «Λόγω του καπέλου».

Η Βαλεντίνα στροβιλίστηκε εκεί που στεκόταν για να δείξει τη στολή της νοσοκόμας απόλες τις μεριές. Ήταν λευκή και κολλαριστή και την έκανε να νιώθει άλλος άνθρωπος. Στον καθρέφτη είδε το σφιχτό σκούφο που ήταν δεμένος ολόισια στο μέτωπο της και τις πλισέ πτυχές του που πεφταν στους ώμους της, κρύβοντας και την παραμικρή τρίχα από τα μαλλιά της. Ήταν η πρώτη της μέρα και τα νεύρα της είχαν γίνει κρόσσια. Ίσιωσε την άκαμπτη ποδιά της πάνω απτην ολόλευκη απέριττη στολή της και χαμογέλασε στην Κάτια.

«Κοίτα με καλά».

«Γιατί;»

«Γιατί όταν γυρίσω απ’ το νοσοκομείο θα είμαι εντελώς διαφορετική».

Η Κάτια γέλασε.

«Βρομερή και τρισάθλια και πεθαμένη από την κούραση, εννοείς».

«Ακριβώς!»

Αλλά η ματιά που αντάλλαξαν οι δυο αδελφές κράτησε λίγο παραπάνω, γιατί κι οι δυο τους ήξεραν ότι άλλο εννοούσε η Βαλεντίνα.

Το νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας ήταν σαν τα λαγούμια, γεμάτο διαδρόμους. Τεράστιοι θάλαμοι έμοιαζαν ναπορροφούν όλους τους θορύβους μέσα στους γρανιτένιους τοίχους τους, κάνοντας το μέρος να φαντάζει σιωπηλό κι άδειο.

Οι φωνές ήταν ψιθυριστές, τα βογγητά κι ο βήχας έβγαιναν με το ζόρι, λες κι η ζωή σεκείνους τους χοντρούς τοίχους πάλευε να κρατηθεί με το ζόρι. Την πρώτη μέρα η Βαλεντίνα είχε την αίσθηση της καταδίωξης. Ένιωσε ότι η σανιτάρκα Ιβάνοβα δεν ήταν πια κάτι ιδιαίτερο αλλά ένα ασήμαντο κομμάτι μιας αδιάφορης μηχανής, κι αυτό της πήρε πολύ χρόνο για να το χωνέψει. Άλλα πράγματα περίμενε, αυτό πάντως όχι.

Η μέρα ξεκίνησε με μια επιθεώρηση. Νοσοκόμες στη σειρά κι η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια με μισόκλειστα μάτια γεμάτα ευχαρίστηση να κάνει παρατηρήσεις: για τα παπούτσια, για τη ζώνη της ποδιάς, για τα ξέφτια στα μανικέτια, για τα νύχια τους. Η Βαλεντίνα έδειξε τα χέρια της και την άκουσε να δυσανασχετεί εκνευρισμένη που δεν της βρήκε κανένα ψεγάδι.

Θαδειάζεις πάπιες. Είχε δίκιο η Γκορντάνσκαγια. Είχε πάψει ακόμη κι η μπόχα τους να την ενοχλεί. Έμαθε πώς να διπλώνει σε φάκελο τις κουβέρτες και τα σεντόνια στις γωνίες, να τα χώνει κάτω απτα λεπτά στρώματα, της το είχαν πει χιλιάδες φορές μέχρι να το κάνει σωστά. Είχε εξασκηθεί να γυρίζει τους ασθενείς πάνω στα κρεβάτια τους προκειμένου να τραβάει από κάτω τους τα λερωμένα σεντόνια.

Την τοποθέτησαν σένα γυναικείο θάλαμο με λυπημένα και γεμάτα φόβο μάτια κι αχτένιστα μαλλιά. Αλλά η υπομονή σε συνδυασμό με την καρτερικότητα ήταν σχεδόν χειροπιαστές ανάμεσα σαυτές τις γυναίκες κι η Βαλεντίνα έμαθε να μην προσπερνάει γρήγορα. Έμαθε να κοιτάζει, να γυρίζει παντού το κεφάλι της, είδε τις ασθενείς νασχολούνται με μικροπράγματα: να παίζουν χαρτιά, να πλέκουν, να σκαλίζουν τα πόδια τους, να σκέφτονται τι φαγητό θα φάνε το μεσημέρι. Τα άκαμπτα κορμιά και τα κλειστά μάτια της δημιουργούσαν νευρικότητα. Όταν μια νεαρή ασθενής με κατσαρά μαλλιά σηκώθηκε ξαφνικά κ,ι άρχισε να φωνάζει ότι ένα σκουλήκι της έτρωγε την καρδιά, ενώ παράλληλα η ίδια ξέσκιζε το νυχτικό της με αποτέλεσμα το στήθος της να απομείνει γυμνό και ματωμένο, η Βαλεντίνα έτρεξε κοντά της και φώναξε για βοήθεια. Γι’ αυτό το στραβοπάτημα της άκουσε τα εξ αμάξης από την Γκορντάνσκαγια.

«Μην τρέχεις».

«Μη φωνάζεις».

«Μην πανικοβάλλεσαι».

«Μη φοβίζεις τους ασθενείς».

«Μη δείχνεις πόσο βλαμμένη είσαι».

«Μην ντροπιάζεις το νοσοκομείο».

Μη.

Η Βαλεντίνα κοιτούσε μπροστά της, έσφιγγε τα δάχτυλα των ποδιών της μες στα παπούτσια της.

«Θα βάλω τα δυνατά μου».

«Καλά θα κάνεις».

Γαμώτο, θα βάλω τα δυνατά μου.

Στο τέλος της ημέρας τα χέρια της ήταν τραχιά και τα ποδιά της λες και της τα είχαν μασουλήσει σκυλιά και μετ« τα είχαν φτύσει. Αλλά τα είχε καταφέρει χωρίς να σκοτώσει κανέναν ασθενή - κι αυτό ήταν ένα κατόρθωμα. Φόρεσε πάνω απ’ τη στολή της το ναυτικό της σακάκι και, ερείπιο από την κούραση, έβαλε τις μπότες της και βγήκε σένα σκοτεινό και χιονισμένο κόσμο. Της φαινόταν αδιανόητο που για την Αγία Πετρούπολη ήταν άλλη μια συνηθισμένη μέρα όταν η δική της μέρα ήταν πέρα για πέρα ασυνήθιστη: Οι άμαξες περνούσαν κροταλίζοντας, οι λακέδες φώναζαν ο ένας στον άλλον καθώς τις κουμαντάριζαν, τα τραμ έκαναν το γνωστό μεταλλικό τους ήχο, αγόρια έτρεχαν πάνω σε σιδερένια έλκηθρα και τα φώτα έλαμπαν μέσα απ’ το χιόνι που έπεφτε. Τίποτα δεν είχε αλλάξει.

Εκτός από εκείνη.

Σήκωσε την κουκούλα της και τάχυνε το βήμα.

Ο Γιενς ήταν εκεί, την περίμενε στη γωνία κάτω από τη λάμπα του δρόμου, όπως ακριβώς της είχε υποσχεθεί. Χώθηκε στην αγκαλιά του κι ένιωσε τις λαχτάρες και τους πόνους μαζί με την ντροπή για τα λάθη της να εξαφανίζονται.

Το μέτωπο της ακούμπησε στο νοτισμένο του παλτό κι οσφράνθηκε τον ιδρώτα του και την κούραση του, χιλιάδες φορές χειρότερη απ’ τη δική της.

«Καλή μέρα;» τη ρώτησε.

«Ναι, καλή. Είναι καλό να βγάζεις το δόντι σου όταν σε πονάει».

Εκείνος γέλασε και την έσφιξε κι άλλο.

«Η δική σου;» του ψιθύρισε.

«Τώρα είναι καλή. Τώρα ξεκινάει για μένα η μέρα μου.

Τα προηγούμενα τα έχω ξεχάσει. Σανιτάρκα Ιβάνοβα, μου φαίνεσαι κουρασμένη».

«Όχι, είμαι ενθουσιασμένη». Σφίχτηκε κι άλλο πάνω του. «Κι ευτυχισμένη».

Έβαλε το χέρι του στη μέση της κι αγκαλιασμένοι άρχισαν να περπατάνε στην Αγία Πετρούπολη, χωμένοι ο ένας μες στον άλλον, με τις νιφάδες του χιονιού να τρυπώνουν στις γλώσσες τους κάθε φορά που γελούσαν.

«Πες μου κι άλλα», του είπε, «για τη μέρα σου».

«Τι θέλεις να μάθεις; Τα καλά νέα ή τα κακά;»

«Τα καλά».

«Άκουσα ότι η κατασκευή του διυλιστηρίου για πόσιμο νερό στα βόρεια της πόλης θα γίνει μέσα σαυτό το χρόνο.

Η πίστωση εγκρίθηκε και τα χρήματα δόθηκαν».

«Πώς θα κάνουν πόσιμο το νερό;»

«θέλεις να στο πω με πολλά ή με λίγα λόγια;»

«Με λίγα».

Εκείνος γέλασε, μένα γέλιο γάργαρο.

«Το βρόμικο νερό καθαρίζεται μένα αντιπηκτικό -είμαι σίγουρος ότι καίγεσαι να μάθεις ποιο, γι’ αυτό και εγώ θα σε βγάλω από αυτή τη δύσκολη θέση λέγοντας σου ότι πρόκειται για το θειικό άλας- και μετά το αντλούν σε δεξαμενές που κατακρατούν τα ιζήματα».

«Αυτό είναι όλο κι όλο;»

«Όχι, όχι βέβαια. Είμαστε στο 1911 και χρησιμοποιούμε την πιο προηγμένη τεχνολογία που υπάρχει».

«Και μετά τι γίνεται;»

«Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι».

«Ανυπομονώ ν’ ακούσω».

«Μετά ρίχνουμε μέσα ειδικά φίλτρα που.» Σταμάτησε για να προσδώσει θεατρικό χαρακτήρα για το φινάλε.

«Μη σταματάς τώρα».

«Το γεμίζουν με όζον. Και.» της είπε μένα βαθύ αναστεναγμό, «ελπίζω να τα θυμάσαι όλα αυτά που σου είπα κάθε φορά που θα πίνεις το τσάι σου στο κομψό σου σαλόνι».

«Ορκίζομαι ότι δεν θα ξανακοιτάξω με τον ίδιο τρόπο ο νερό όταν θα χύνεται έξω από το σαμοβάρι του τσαγιου». Έτριψε το μάγουλο της στον ώμο του. Ήταν υγρός.

«Άκου ειδικά φίλτρα!»

Περπατούσαν στους μισοσκότεινους δρόμους ο ένας δίπλα στον άλλον, ο γοφός της ακουμπούσε στο γεροδεμένο μηρό του. Ένιωθε όμορφα που τόσο εύκολα και τόσο φυσιολογικά ταίριαζαν μεταξύ τους, παρά τη διαφορά του ύψους τους.

«Και τώρα», της είπε γυρίζοντας το κεφάλι και κοιτάζοντας την κατάματα, «πες μου πώς ήταν η δική σου μέρα.»

Νιφάδες χιονιού είχαν σκαλώσει στα φρύδια του.

«Πριν σου πω, πες μου εσύ τα κακά νέα».

Εκείνος κούνησε το κεφάλι του και το στόμα του, πάντα τόσο εκφραστικό, στράβωσε. Μια ανατριχίλα, για την οποία δεν ευθυνόταν καθόλου το αγιάζι του ποταμού, ένιωσε να τη συνεπαίρνει μέχρι τα κουρασμένα της πόδια κι ανησύχησε.

«Πες μου, Γιενς», μουρμούρισε.

Εκείνος δίστασε, και για ένα λεπτό η Βαλεντίνα σκέφτηκε ότι θα της έλεγε κάτι άσχετο προκειμένου να μην της πει αυτό που πραγματικά τον απασχολούσε - αλλά όχι, δεν έγινε έτσι. Σταμάτησε και την τράβηξε κάτω απ’ το αμυδρό φως που έριχνε η λάμπα του δρόμου. Η κουκούλα της κάπας της ήταν πάνω από το σκουφί της στολής της κι εκείνος έχωσε μέσα τα χέρια του, ξεκούμπωσε τις κόπιτσες που το συγκρατούσαν κι άγγιξε τα μαλλιά της.

«Μια μέρα», της είπε, «θα ήθελα να βουρτσίσω τα πανέμορφα μαλλιά σου». Τα δάχτυλα του θάφτηκαν στις μπούκλες της. Χέρια δυνατά και ικανά, χέρια που ήξεραν να κάνουν πολλά πράγματα. «Βαλεντίνα», της είπε ήρεμα. «Φοβάμαι για σένα».

Με τα γαντοφορεμένα της χέρια αγκάλιασε το πιγούνι του, λες κι έτσι θα μπορούσε να χειριστεί τις λέξεις που σκόπευε εκείνος να ξεστομίσει.

«Γιατί, Γιενς; Γιατί θα πρέπει να φοβάσαι για μένα;»

«Αδελφή Ιβάνοβα, δεν έχεις ακούσει τίποτα;»

«Τι να χω ακούσει;»

«Ότι ξαναεμφανίστηκε η χολέρα».

«Λοιπόν; Πώς ήταν;»

«Καλά ήταν, μαμά. Σ’ ευχαριστώ που ρωτάς. Έμαθα πολλά».

Είχε εκπλαγεί που η μητέρα της την περίμενε στο μικρό αναγνωστήριο. Φορούσε μια βραδινή μπορντό τουαλέτα, τα μαλλιά της κοσμούσε μια τιάρα με ρουμπίνια.

«Βαλεντίνα, έλα εδώ σε παρακαλώ».

«Μαμά, είμαι κουρασμένη. Κάτσε πρώτα να πλυθώ και ναλλάξω».

«Αγάπη μου, συγγνώμη, αλλά πρέπει να σου μιλήσω τώρα αμέσως».

«Μαμά, τι είναι τόσο επείγον; Δεν συμβαίνει τίποτα με την Κάτια;»

«Όχι, όχι, δεν έχει να κάνει με την αδελφή σου». Η μητέρα της δεν ένιωθε και πολύ βολικά. «Θα πρέπει να τηρείς κι εσύ τους όρους της συμφωνίας». Της μιλούσε ευγενικά. «Το ξέρω ότι είσαι κουρασμένη αλλά.»

Η Βαλεντίνα κατάλαβε περί τίνος επρόκειτο.

«Βαλεντίνα, έχεις μια ώρα στη διάθεση σου. Για να ετοιμαστείς».

«Να ετοιμαστώ για ποιο πράγμα;»

«Για να βγεις έξω. Μην ξεχνάς ότι ο λοχαγός Τσερνόφ σε κάλεσε για φαγητό».

«Μαμά», της είπε επιφυλακτικά, «θα μπορούσες να ζητήσεις από το λοχαγό νακυρώσει την έξοδο μας; Δεν θα είμαι καλή παρέα απόψε για κείνον. Ειλικρινά, από την κούραση δεν μπορώ ούτε να σκεφτώ, πόσω μάλλον να διασκεδάσω κάποιον».

«Βαλεντίνα». Η φωνή της μητέρας της ήταν επίπεδη.

«Έχεις ήδη συμφωνήσει. Κι είναι όλα κανονισμένα».

«Σε παρακαλώ, όχι σήμερα». Δεν μπορούσε με τίποτα να υποστεί τον Τσερνόφ.

«Μας έδωσες το λόγο σου. Και πρέπει να τον κρατήσεις.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Καταλαβαίνεις τι θέλω να πω, Βαλεντίνα;»

«Ναι, μαμά. Καταλαβαίνω».

Η μητέρα της χαμογέλασε με το στόμα, αλλά όχι και με τα μάτια της.

«Σ’ ευχαριστώ», της αποκρίθηκε κι αφού φίλησε την κόρη της στο μάγουλο βγήκε απ’ το δωμάτιο. Η Βαλεντίνα έκλεισε τα μάτια κι άφησε απέξω τις λέξεις. Με αργές κινήσεις σήκωσε τις ραφές της υγρής κάπας της, κόλλησε το πρόσωπο της κι ανάσανε. Μύριζε εκείνον; Αυτή η μυρωδιά ήταν καινούργια. Ή ήταν η μυρωδιά του νοσοκομείου; Τρέχοντας ανέβηκε πάνω κι ένιωσε τους μυς της να την τραβάνε από την κούραση.

Έκανε αυτό που έπρεπε να κάνει. Έφαγε αυτό που έπρεπε να φάει. Μίλησε όταν έπρεπε να μιλήσει. Τίποτα παραπάνω.

Ο λοχαγός Στεφάν Τσερνόφ έφτασε με μια λαμπερή μαύρη άμαξα, με το οικογενειακό του οικόσημο στις πόρτες της, που την έσερναν δυο πανέμορφα άλογα. Την πήγε στου «Ντονόν», ένα μοδάτο γαλλικό ρεστοράν. Όταν άκουσε ότι εκείνος είχε κλείσει έναν πριβέ χώρο ταράχτηκε, αλλά τελικά ήταν περιττό που ανησύχησε. Ήταν πάρα πολύ ευγενικός και πολιτισμένος, κάποιες φορές διστακτικός στο τι να πει τώρα που ήταν μόνοι οι δυο τους. Εκείνη δεν τον βοηθούσε καθόλου.

Ανάμεσα στα στρείδια και στο χαβιάρι οι αμήχανες σιωπές κυριαρχούσαν, αλλά εκείνη δεν έκανε το παραμικρό για να διευκολύνει την κατάσταση. Κάποια στιγμή τα βλέφαρα της βάρυναν και με πολύ κόπο κρατήθηκε να μην κοιμηθεί πάνω στο πιάτο με τον ψητό οξύρυγχο σε σάλτσα μουστάρδας και ελαιόλαδου. Την ώρα του καφέ εκείνος έσβησε το μαύρο τσιγάρο του με το χρυσό φίλτρο, μια κίνηση εμφανώς γεμάτη ανυπομονησία. «

«Σε κάνω να βαριέσαι;» τη ρώτησε.

Η ερώτηση ήταν κάτι παραπάνω από περιττή κι εκείνη έβαλε τα γέλια. Δεν το ήθελε, αλλά ήταν πολύ αυθόρμητο, κι όταν άρχισε της ήταν αδύνατον να σταματήσει. Ήταν ένα γέλιο που ξεχείλιζε από τα βάθη της ψυχής της. Απόρροια της κούρασης και της γελοιότητας του πράγματος τι γύρευε εδώ με αυτόν τον άντρα, εξαιτίας της βλακείας του πατέρα της που νόμιζε ότι θα την ανάγκαζε να παντρευτεί ένα ξανθό μουστάκι επειδή είχε πίσω του περιουσία; Ο λοχαγός Τσερνόφ ακούμπησε στην καρέκλα του και την παρακολουθούσε. Με τα δυο της χέρια έφραξε το στόμα της για να μην ακούγεται τόσο πολύ, αλλά το γέλιο λες και γλιστρούσε ανάμεσα από τα δάχτυλα της. Δάκρυα άρχισαν να τρέχουν στα μαγουλά της.

«Βαλεντίνα, σταμάτα σε παρακαλώ».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι. Κι άλλα δάκρυα.

Ο Τσερνόφ άναψε με το πάσο του κι άλλο τσιγάρο παρατηρώντας τη μέσα από τον καπνό.

«Άρα λοιπόν σε διασκεδάζω. Αλλά και σε κάνω να βαριέσαι».

Έγειρε το πρόσωπο του πιο κοντά στο τραπέζι κι εκείνη μπόρεσε να διακρίνει τα γαλανά του μάτια να σπιθίζουν καθώς την κοιτούσε προσεκτικά: Ήταν περιέργεια; Σαστιμάρα; Ή απλώς έβραζε απ’ το θυμό του για την ανάρμοστη συμπεριφορά της; Δεν είχε ιδέα.

«Οπότε», είπε εκείνος και με μια ξαφνική και θεατρική κίνηση του χεριού του πέταξε από το τραπέζι όλα τα ποτήρια και τα πιάτα στο πάτωμα, ενώ κρυστάλλινα γυαλάκια σκορπίζονταν παντού στην πριβέ τραπεζαρία, «τώρα έχουμε ένα άδειο τραπέζι μπροστά μας. Μπορούμε ναρχίσουμε πάλι από την αρχή, εσύ κι εγώ. Εσύ μπορείς να βάλεις ό,τι διαλέξεις πάνω του».

Εξακολουθούσε να την κοιτάζει από κοντά όση ώρα κάπνιζε το μαύρο τσιγάρο του που μύριζε έντονα. Το γέλιο σταμάτησε μαζί με την απίστευτη ανία. Η Βαλεντίνα σήκωσε τη μια άκρη του δαμασκηνού τραπεζομάντιλου, σκούπισε τα μάτια της κι ένας διακριτικός λόξιγκας έκανε την εμφάνιση του.

«Μερικούς κανόνες», αποκρίθηκε εκείνη.

«Ονόμασε τους».

«Αν θέλεις κάτι να μου πεις, θα το λες σε μένα. Όχι στους γονείς μου».

Ξαφνιάστηκε, οι αδιόρατες φακίδες στη μύτη του σκούρυναν.

«Σύμφωνοι».

«Ξέρω ότι έχεις μιλήσει ήδη στον πατέρα μου, αλλά εγώ δεν είμαι έτοιμη ναποφασίσω. Τουλάχιστον για τους επόμενους δώδεκα μήνες».

«Ένας ολόκληρος χρόνος! Αυτό είναι. αψηφισιά εκ μέρους σου».

«Επιμένω σαυτό το θέμα». Προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο.

«Τότε συμφωνώ».

«Ευχαριστώ».

«Τώρα η σειρά μου, Βαλεντίνα».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι της.

«Μόνον ένας κανόνας».

«Ποιος είναι;»

«Όχι άλλοι άντρες. Θα τους σκοτώσω όλους».

Εκείνη κοίταξε τα σπασμένα γυαλιά που είχαν σκορπίσει κοντά στα πόδια τους σαν τα ξεπουπουλιασμένα φτερά ενός δόλιου πουλιού. Ένας σερβιτόρος ήρθε για να τα μαζέψει, αλλά ο Τσερνόφ έκανε νόημα να μην πλησιάσει κανείς στην πριβέ τραπεζαρία. «Δεν φοβάσαι να σπας πράγματα, έτσι, Στεφάν; Προκειμένου να πάρεις αυτό που θέλεις».

Τα μαγουλά του κοκκίνισαν, κι η κοκκινίλα απλώθηκε και στη μύτη του.

«Είμαι στρατιώτης, Βαλεντίνα».

Λες κι αυτό τα εξηγούσε όλα.

«Στεφάν». Εκείνος κοιτούσε το στόμα της. «Αν μιλήσω με άλλους άντρες ή πάω βόλτα με άλλους άντρες ή ακόμη χορέψω με άλλους άντρες, δεν θα ήθελα να τους βρω πεθαμένους στα πόδια μου».

«Ασφαλώς όχι». Εκείνος ανασήκωσε τους ώμους του, οι επωμίδες του μετατοπίστηκαν απ’ τη θέση τους. «Δεν εννοούσα.»

Τα χείλη της χαμογέλασαν. «Ξέρω τι εννοούσες».

«Ωραία, και τώρα τι κάνουμε; Ένα νάιτ κλαμπ; Προτείνω το "Ακουάριουμ". Θα σου αρέσει εκεί. Η πίστα χορού είναι πάνω σε ενυδρείο».

«Τώρα θα πάω σπίτι και θα κοιμηθώ».

Η Βαλεντίνα μάθαινε να προσέχει τα μικρά πράγματα. Μικρά σημάδια που αποκάλυπταν πολλά. Ένα στόμα που έχασκε, νύχια που μελάνιαζαν, μια ξαφνική αναφυλαξία στο δέρμα, κοντανάσασμα, έμαθε να τα προλαμβάνει. Ακόμη και μια αλλαγή μυρωδιάς στις σιχαμένες πάπιες.

Βίωσε τον πρώτο της θάνατο στο τέλος της πρώτης εβδομάδας της. Επρόκειτο για μια γυναίκα με αραιά μαλλιά που έφυγε διακριτικά απ’ τη ζωή όπως ακριβώς είχε ζήσει, κι η θλίψη που πλημμύρισε την ψυχή της Βαλεντίνας ήταν πάρα πολύ μεγάλη. Κρύφτηκε στο μηχανοστάσιο, θυμωμένη απίστευτα με τον εαυτό της. Ήξερε ελάχιστα την καημένη τη γυναίκα, αλλά τα δάκρυα της έτρεχαν ασταμάτητα στα μαγουλά της, ενώ μένα βρεμένο πανί σκέπαζε το στόμα της για να μην ακούγονται οι λυγμοί της. Θα πέθαινε από ντροπή αν την έβρισκε σαυτή την κατάσταση η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια.

Εκείνο το βράδυ που κατέβηκε τα σκαλοπάτια, ο Γιενς κατάλαβε αμέσως.

«Βαλεντίνα», της είπε, «ποτέ δεν θα το ξεπεράσεις αυτό».

«Το ξέρω».

Περπατούσαν αργά κι εκείνη δεν ήξερε για ποιον από τους δυο το κάνε ο Γιενς - ή μήπως, απλώς, ήθελε να καθυστερήσει κι άλλο τη στιγμή που θα χώριζαν. Επιτέλους σήμερα, ο χειμώνας είχε δείξει την καλή του όψη στην Αγία Πετρούπολη και μια απαλή βροχούλα έπεφτε απ’ το σκοτεινό ουρανό αναζωογονητική με το απαλό της άγγιγμα και τη θαλασσινή της μυρωδιά, μετά τους παγωμένους κι άθλιους διαδρόμους του νοσοκομείου. Τα ρουθούνια της έτσουζαν από τη μυρωδιά του απολυμαντικού.

«Λοιπόν», τη ρώτησε, «πώς ήταν σήμερα η φοβερή και τρομερή προϊσταμένη;»

«Σωστός δουλέμπορος. Με είχε όλη την ημέρα να γυρίζω στρώματα και να σφουγγαρίζω πατώματα».

«Μπράβο της. Αυτό χρειάζεται σεσάς τις νεαρές τεμπέλες».

Η Βαλεντίνα του έδωσε μια στα πλευρά του.

«Θα σου κάνω μια ένεση με αναισθητικό, αν μου λες τέτοια πράγματα».

«Ω, είμαι εντυπωσιασμένος. Εννοείς ότι άρχισες ήδη να κάνεις ενέσεις;»

«Όχι, όχι ακόμη. Αλλά», γύρισε το πρόσωπο της προς το μέρος του, «θα μπορούσα να εξασκηθώ σε σένα».

Εκείνος γέλασε και την αγκάλιασεμε το χέρι του.

«Μπορείς να μου κάνεις ό,τι θέλεις».

Της άρεσε αυτό, ο τρόπος που της το είπε. Ένα άλογο κάλπασε δίπλα τους κι ο αναβάτης φώναξε: «Ντόμπρι βέτσερ, καλησπέρα», λες κι επρόκειτο για κάποιο παντρεμένο ζευγάρι που πήγαινε σπίτι του να μαγειρέψει σνίτσελ και να διαβάσει τα βιβλία του μπροστά στο τζάκι. Η σκέψη αυτή έκανε την καρδιά της να σκιρτήσει περίεργα. Αναρωτήθηκε αν ένιωθε κι εκείνος την ίδια πληρότητα.

«Πώς είναι η Κάτια;» ρώτησε ο Γιενς. Απρόσμενη ερώτηση.

«Θυμωμένη. Η διάθεση της είναι πολύ κακή».

«Γιατί;»

«Γιατί προς το παρόν πάει καλά. Πονάει λιγότερο».

«Κι αυτός δεν είναι λόγος για να είναι ευτυχισμένη;»

«Όχι. Αυτό σημαίνει ότι ο καθηγητής έρχεται κάθε μέρα και της κάνει μαθηματικά, πράγμα που σιχαίνεται».

Εκείνος γέλασε. Η Βαλεντίνα αγαπούσε το γέλιο του.

Ηταν μέρος του εαυτού του όπως τα κόκκινα μαλλιά του και τα μακριά και μυώδη πόδια του. Ο ήχος του γέλιου του ερχόταν κάποιες φορές στα όνειρα της και την ξυπνούσε.

Το κορμί της ξαπλωμένο τον καλούσε να τον νιώσει, ήθελε το χέρι του να τυλιχτεί γύρω απ’ τη μέση της. Στα όνειρα της αυτός καθόταν στην άκρη του κρεβατιού της, τα κόκκινα μαλλιά του να λάμπουν στο φεγγαρόφωτο και να της λέει διάφορα πράγματα, κι η μαύρη σκιά του να χορεύει από τοίχο σε τοίχο. Ήταν σίγουρη ότι αυτά που της έλεγε ήταν ζωτικής σημασίας κι έπρεπε να τα ξέρει, μα κάθε πρωί μόλις άνοιγε τα βλέφαρα της τα ξεχνούσε.

«Γιενς», τον ρώτησε εκεί που διέσχιζαν μια γέφυρα, «προχωράνε οι εργασίες στο τούνελ που έπεσε;»

«Πολύ αργά».

«Θα πρέπει να είσαι πολύ απογοητευμένος».

Εκείνος έκανε μια αδιάφορη κίνηση αλλά η Βαλεντίνα δεν ήταν χαζή.

«Εκμεταλλεύομαι την οργή της Δούμας», πρόσθεσε ο Γιενς, «για ναποσπάσω περισσότερα κεφάλαια και ναντικαταστήσω ένα άλλο τμήμα με παλιές αποχετευτικές σωληνώσεις και να βελτιώσω την κλίση προς τον κόλπο του Νέβα».

Είχαν σταθεί σένα σταυροδρόμι, δυο βαριές άμαξες πέρασαν μπροστά τους ενώ η βροχή λαμπύριζε πάνω στις βαριές κουβέρτες των αλόγων.

«Γιενς, γιατί νοιάζεσαι τόσο πολύ για τις σήραγγες;»

«Είναι η δουλειά μου».

Εκείνη γέλασε και κούνησε το κεφάλι της. Η κουκούλα από την κάπα της έπεσε πίσω. Είχε βγάλει το σκούφο της.

«Καταλαβαίνω ότι είναι η δουλειά σου, αλλά είναι εμφανές ότι αυτές οι σήραγγες είναι κάτι παραπάνω από δουλειά».

Έδεσε τα χέρια της στο μπράτσο του, τον κράτησε εκεί στο κράσπεδο, αν κι ο δρόμος τώρα πια ήταν άδειος. Η βροχή είχε δυναμώσει μες στο σκοτάδι, πλημμύριζε τις στέγες και γέμιζε τις λακκούβες του δρόμου. Αργότερα αυτή η βροχή θα γινόταν πάγος.

«Τι είναι αυτό που σε κάνει να θέλεις να φτιάχνεις στοές; Αντί για γέφυρες, όπως ο Ίσαμπαρντ Μπράνελ στην Αγγλία. Αυτός δεν είναι που έχτισε την περίφημη "Κρεμαστή Γέφυρα του Κλίφτον";»

«Μεντυπωσιάζεις».

Στάθηκε στις μύτες των ποδιών της και του φίλησε το πιγούνι.

«Ξέρεις τι νομίζω εγώ;»

«Για πες μου τι σκέφτεσαι με το πολύπλοκο μυαλουδάκι σου». «Έχω μια θεωρία. Νομίζω ότι σου αρέσει να επιβάλλεις την τάξη μέσα στο χάος».

«Χα! Αυτό κι αν είναι θεωρία».

«Μια ντάνα τούβλα τα μετατρέπεις σε υπόνομο. Μια πόλη που χρειάζεται υπόγειες αποχετεύσεις, εσύ φροντίζεις να έχει τη σωστή κλίση. Μια σειρά από σπίτια βυθισμένα στις βρομιές και με πλημμυρισμένα διαμερίσματα, εσύ τους φτιάχνεις αποχετευτικό σύστημα. Τάξη μέσα στο χάος».

Το πρόσωπο του ακίνητο, τα μάτια του καρφωμένα στα δικά της. Μόνο η ανάσα του φαινόταν ναχνίζει ανάμεσα στις σταγόνες της βροχής. Σήκωσε το κεφάλι του και κοίταξε τις στέγες της πόλης πάνω τους μια κουβέρτα υφασμένη από χαμηλά σύννεφα απέκλειε κάθε πιθανότητα να ξεμυτίσουν ταστέρια.

«Η Πετρούπολη χρειάζεται γενικό καθάρισμα. Όχι μόνο υδροδότηση».

«Γιενς, έλα μαζί μου. θέλω να δεις κάτι». Τον πήρε απ το χέρι και μαζί διέσχισαν το δρόμο.

Ο Αρκίν έγινε σαν χαλκομανία στον τοίχο, στην είσοδο του καταστήματος. Έγινε ένα με τις σκιές μες στο χιονόνερο, καθώς οι προβολείς ενός αυτοκινήτου έπεσαν στη Βαλεντίνα και στο μηχανικό της. Έτρεχαν, η κάπα της ανέμιζε σαν φτερούγες πουλιού, λες και τον είχαν αντιληφθεί να είναι κολλημένος πίσω τους, αν κι ήταν σίγουρος ότι δεν υπήρχε καμιά τέτοια πιθανότητα. Ήταν πολύ προσεκτικός.

Η βροχή εξυπηρετούσε το σκοπό του. Οι κάτοικοι της Αγίας Πετρούπολης χωμένοι κάτω απτις ομπρέλες τους έτρεχαν στα πεζοδρόμια δημιουργώντας το καλύτερο προπέτασμα. Τους έβρισκε εύκολα, τους ακολουθούσε όταν έστριβαν κι άλλαζαν κατεύθυνση. Περίμενε υπομονετικά στις σκοτεινές γωνιές όταν σταματούσαν στα καταστήματα, περίεργος τι έκρυβαν μες στους μπόγους κάτω από τις μασχάλες τους.

Είδε περισσότερα απόσα ήθελε. Είδε τον τρόπο που αγγίζονταν μεταξύ τους, τον τρόπο που κοιτάζονταν στα μάτια, ξανά και ξανά, τόσο συχνά που όλο σκόνταφταν στο δρόμο, τον τρόπο που τα κορμιά τους ήταν δίπλα δίπλα, λες και τα ένωνε μια αόρατη κλωστή. Τα είχε δει όλα.

Τώρα πήγαιναν πιο γρήγορα, διάλεγαν σκοτεινούς δρόμους. Τον διευκόλυναν ακόμη περισσότερο.

21

Η Βαλεντίνα χρειάστηκε λίγη ώρα για να βρει το δρόμο που έψαχνε, αλλά μόλις τον βρήκε αναγνώρισε αμέσως το μέρος. Ο αέρας είχε δυναμώσει κι άλλο, η βροχή μούσκευε τα πρόσωπα τους.

«Αυτό είναι το σπίτι».

Ο Γιενς δεν έδειξε καμιά διάθεση να χτυπήσει την πόρτα μπροστά στην οποία είχε σταματήσει η Βαλεντίνα. Η αλήθεια είναι ότι δεν είχε καμιά διάθεση από την αρχή να πάρει μέρος σαυτή την αποστολή, όμως εκείνη τον είχε παρασύρει σε τούτες τις φτωχογειτονιές αδιαφορώντας για τους κινδύνους, αδιαφορώντας αν εκείνος ήθελε να την ακολουθήσει. Οι ώμοι του ήταν σφιγμένοι.

«Βαλεντίνα, αυτό δεν είναι μέρος για σένα. Η στολή της νοσοκόμας που φοράς δεν σε κρύβει. Δεν κρύβει αυτό που είσαι. Δεν είναι ασφαλές για σένα να βρίσκεσαι εδώ».

Εκείνη γέλασε κι ο Γιενς ενοχλήθηκε.

«Ασφαλώς και είναι ασφαλές», του είπε η Βαλεντίνα.

«Αφού έχω εσένα μαζί μου. Κοίτα, αυτή είναι η πόρτα».

Ο Γιενς την έσπρωξε και η πόρτα έτριξε κι άνοιξε. Μόλις διάβηκαν το κατώφλι μια απαίσια μυρωδιά τους υποδέχτηκε, τόσο δυνατή, που αυτή τη φορά η Βαλεντίνα κάλυψε τη μύτη της με το μαντίλι της. Η πόρτα στα αριστερά της ήταν κλειστή, αλλά αυτή τη φορά δεν υπήρχαν παιδιά να της τραβήξουν την προσοχή κι έτσι προχώρησε και τη χτύπησε. Δεν πήρε καμιά απάντηση. Κουβαλώντας τους μπόγους ο Γιενς έπιασε το πόμολο κι αυτό γύρισε εύκολα.

Το δωμάτιο ήταν παγωμένο σαν ψυγείο και επικρατούσε μισοσκόταδο, ένα απολειφάδι κεριού φώτιζε όσο μπορούσε το χώρο. Η Βαλεντίνα ήταν ανήσυχη γιατί ήξερε πως αυτή η γυναίκα με τις πληγές στο κεφάλι δεν την είχε καλοδεχτεί την προηγούμενη φορά.

«Βάρενκα;» τη φώναξε.

Όταν τα μάτια της συνήθισαν στο μισοσκόταδο, την τύλιξε η σιωπή - ούτε παιδιά να τρεχοβολάνε ούτε μωρό να τσιρίζει. Κανένας θόρυβος, μόνο μια καυτή και τραχιά ανάσα, όπως κάνει ένα λαχανιασμένο άλογο. Η μυρωδιά στο δωμάτιο ήταν ακόμη χειρότερη από,τι στην είσοδο.

«Βάρενκα;» φώναξε ξανά.

Μια κίνηση στο κρεβάτι. Ένα χέρι τράβηξε μια κουβέρτα κι ένα πρόσωπο πιο γκρίζο κι από τις στάχτες τους κοίταξε με κάτι μάτια σαν χαραμάδες. Ήταν η Βάρενκα. Δεν φορούσε μαντίλι στο κεφάλι της, οι ουλές ήταν ορατές ακόμη και στο μισοσκόταδο, αλλά κατάφερε να σηκωθεί όρθια στο κρεβάτι της.

«Φύγε», είπε με στριγκή φωνή. «Άσε με στην ησυχία μου».

Η Βαλεντίνα άφησε κάτω το πακέτο με το προσάναμμα που είχε αγοράσει και πήγε προς το κρεβάτι, κουνώντας τη μάλλινη κουβέρτα που είχε φέρει μαζί της. Αλλά ο Γιενς της άρπαξε το χέρι και την απομάκρυνε.

«Μη», της είπε κοφτά.

«Μη τι;»

«Μην την ακουμπάς».

«Γιατί;»

Η γυναίκα γέλασε μένα γέλιο σκληρό, γεμάτο πόνο.

«Αυτός τον μυρίζει. Τον έχει ξαναμυρίσει. Τον ξεχωρίζει».

«Τι μυρίζει;» ζήτησε να μάθει η Βαλεντίνα.

«Το θάνατο», είπε ήρεμα ο Γιενς. «Θανάψω τη φωτιά και μετά θα φύγουμε».

Η Βαλεντίνα τράβηξε το χέρι της.

«Όχι. Τώρα που ήρθα θέλω να της βράσω μερικά αβγά καινά.»

«Φύγε». Η γυναίκα έγειρε πίσω. Δεν είχε μαξιλάρι, μόνο ένα ξεχαρβαλωμένο στρώμα και μια (ίλιομπαλωμένη κουβέρτα που βρομούσε ξερατά κι άλλα χειρότερα.

«Είμαι νοσοκόμα πια», τόνισε η Βαλεντίνα. «Μπορώ να σε βοηθήσω».

Ποτέ της δεν είχε ανάψει φωτιά. Ούτε είχε βράσει ποτέ της αβγά. Ήταν αποφασισμένη να τα χάνει όλα τώρα.

Έψαξε ήρεμα γύρω της για να βρει κάποιο κατσαρόλι, ενώ ο Γιενς τακτοποιούσε τα πράγματα για νανάψει τη φωτιά.

Οι κινήσεις του ήταν σίγουρες, σκόρπισε το προσάναμμα στο τζάκι κι έβαλε και τα χάρτινα περιτυλίγματα απτα τρόφιμα που είχαν κουβαλήσει για να πιάσει καλά η φωτιά, που άναψε με το σπίρτο του. Οι φλόγες φώτισαν ξαφνικά το δωμάτιο κι η Βαλεντίνα ανατρίχιασε σύγκορμη. Το μέρος ήταν ελεεινό, κάτι παραπάνω από ελεεινό, μένα μεταλλικό κουβά ξέχειλο από κόπρανα στη μια γωνιά και ξεραμένους εμετούς σόλο το πάτωμα. Ένιωσε τη χολή να της ανεβαίνει στο λαιμό.

«Γιενς», του μουρμούρισε, «περίμενα ότι θα μπορούσαμε να της δώσουμε λίγο φαγητό, να την ευχαριστήσουμε που βοήθησε την Κάτια και να φύγουμε. Να κάνουμε το χρέος μας». Κοίταξε γύρω της. «Αλλά δες τώρα εδώ».

Το πρόσωπο εκείνου σκλήρυνε καθώς κοιτούσε τη γυναίκα στο κρεβάτι.

«Είναι άρρωστη, Βαλεντίνα. Μπορείς κι εσύ να μυρίσεις πόσο άρρωστη είναι. Αν μείνεις εδώ, είναι μεγάλο το ρίσκο.

Για το Θεό, δεν ξέρουμε τι έχει και μπορεί να κολλήσεις κι εσύ αν.»

Εκείνη ακούμπησε το δάχτυλο της στα χείλη του.

«Μόνο λίγα λεπτά, Γιενς. Θα κάνουμε γρήγορα».

«Το ξέρω», της είπε. «Όσο θάφηνες την Κάτια σου στην τύχη της, άλλο τόσο σκοπεύεις να αφήσεις κι αυτή την ξένη γυναίκα. Τέτοια είσαι εσύ».

Την αγκάλιασε με τα χέρια του, λες κι η γυναίκα δεν μπορούσε να τους δει με τα ζηλόφθονα μάτια της. Τη φίλησε στο μέτωπο. Στην ησυχία άκουσε να χτυπάνε τα δόντια «Θα κάνουμε γρήγορα», του υποσχέθηκε.

«Εσύ είσαι η νοσοκόμα». Κι όταν της χαμογέλασε κάτι πετάρισε μέσα στα σωθικά της σαν να ήταν οι χορδές του πιάνου της.

Δούλευαν ταυτόχρονα, δίπλα δίπλα, με μαντίλια είχαν καλύψει τη μύτη και το στόμα τους, ενώ στα χέρια τους φορούσαν τα γάντια τους. Έπαιρναν βαθιές ανάσες, κρατούσαν τον αέρα κι ανάσαιναν μόνο όταν έβγαζαν τα κεφάλια τους έξω στο δρόμο. Ο νυχτερινός αέρας ήταν ασύγκριτα καλύτερος, αν και στην πραγματικότητα μύριζε απόβλητα εργοστασίου κι ένας Θεός ξέρει τι άλλο.

Τα χειρότερα ήταν στην αρχή. Η Βαλεντίνα πλησίασε στο κρεβάτι.

«Πού είναι το μωρό;» ρώτησε τη Βάρενκα.

Η γυναίκα έμοιαζε να έχει σπασμούς, τα μέλη της ήταν κουβαριασμένα από τον πόνο.

«Πέθανε», είπε ξερά.

«Λυπάμαι πολύ».

«Τάλλα κοιμούνται».

Η Βαλεντίνα κοίταξε μες στο μισοσκόταδο στην άλλη άκρη του κρεβατιού. Με κόπο κατάφερε να διακρίνει τρία μικρά κουβαράκια κάτω από την κουβέρτα, τόσο αδύνατα σαν προέκταση της κουβέρτας. Έσκυψε πιο κοντά.

«Μην τα πλησιάζεις», πετάχτηκε η γυναίκα. «Θα τα ξυπνήσεις».

Η Βαλεντίνα έριξε μια ματιά στα μελανόγκριζα προσωπάκια τους και γύρισε από την άλλη. «

«Πάω να βρω λίγο νερό», είπε. «Θα πρέπει να υπάρχει κάποια βρύση έξω στο δρόμο».

Πήρε ένα πήλινο μπολ από ένα ράφι και βγήκε έξω βιαστικά. Ίσα που πρόλαβε. Σε μια θεοσκότεινη γωνιά έβγαλε από μέσα της ό,τι είχε φάει όλη μέρα, σκούπισε το στόμα με το μανίκι της κι απόμεινε να στέκεται στη βροχή με το πρόσωπο της να βρέχεται από το παγωμένο αλλά καθαρό νερό. Αυτά τα παιδιά ήταν που είχαν πάρει με μεγάλη χαρά τα κέρματα που τους είχε δώσει. Τώρα κείτονταν δίπλα στη μητέρα τους, ακίνητα κι άκαμπτα. Ήταν όλα πεθαμένα. Την ώρα που βρήκε τη βρύση και είχε πάρει το δρόμο της επιστροφής, ένα αδέσποτο σκυλί καταβρόχθιζε τον εμετό της.

Η πόρτα άνοιξε απότομα κι η Βαλεντίνα τρόμαξε. Εκείνη την ώρα έβραζε το ένα κατσαρόλι πίσω από το άλλο στο τζάκι. Ακόμα και μετά το βράσιμο το νερό εξακολουθούσε ν έχει γκρίζο χρώμα και να είναι γλυφό.

«Ποιοι διάολοι είσαστε εσείς;» Ένας άντρας με στρατιωτική χλαίνη, εμφανώς άυπνος και με την πλάτη μούσκεμα απ’ τη βροχή, είχε κλοτσήσει την πόρτα για νανοίξει. Καταλάβαινες από μακριά πόσο πιωμένος ήταν. Πέταξε το πάνινο σκουφί του στο πάτωμα κι ένα ξυρισμένο κρανίο αποκαλύφθηκε γεμάτο με καφέ φακίδες σαν αβγό πουλιού.

«Τι στα κομμάτια γυρεύετε σπίτι μου; Κάνε πέρα απ’ τη γυναίκα μου».

Ο Γιενς κινήθηκε στη στιγμή. Πήρε το κατσαρόλι από το χέρι της Βαλεντίνας και της φόρεσε γρήγορα την κουκούλα της κάπας της.

«Φεύγαμε». Πέταξε μια χούφτα ρούβλια στο τραπέζι.

«Φέρε ένα γιατρό για τη γυναίκα σου και κάνε μια αξιοπρεπή κηδεία στα παιδιά σου».

«Εσύ». Ο άντρας προσπαθούσε να εστιάσει το βλέμμα του στη Βαλεντίνα, αλλά δεν τα κατάφερνε. «Ποια είσαι εσύ; Του λόγου σου, ένα τόσο νόστιμο κοριτσόπουλο, τι ζητάει εδώ.»

«Φεύγει αμέσως», μίλησε ο Γιενς. Η φωνή του ήταν ψυχρή.

«Ήρθαμε για να βοηθήσουμε τη γυναίκα σου», του είπε εκείνη. «Κανονικά εσύ θα πρεπε να ήσουν εδώ να τη βοηθάς».

«Βγάλε το σκασμό!» της είπε εκείνος και της έδωσε μια ανάποδη.

Η Βαλεντίνα παραπάτησε, αλλά προτού προλάβει αυτός να ξανασταθεί στα πόδια του μια μπουνιά τον έριξε στον τοίχο κι ήταν τόσο δυνατή, που έπεσε λίγος σοβάς.

«Μην παίζεις με την τύχη σου», γρύλισε ο Γιενς και τον άρπαξε απ’ το λαιμό.

«Ιβάν!» ούρλιαξε απ’ το κρεβάτι η γυναίκα. «Σε παρακαλώ, κύριε, μη χτυπήσεις τον άντρα μου».

Ο Γιενς άφησε τον άντρα.

«Δεν μου καίγεται καρφί για σένα», του είπε ξινά. «Η γυναίκα σου κάποτε βοήθησε τη φίλη μου κι εκείνη απλώς ήθελε νανταποδώσει τη χάρη. Αυτό είναι όλο».

«Παράσιτα που μας ρουφάτε το αίμα!» γρύλισε εκείνος.

Ο Γιενς ανασήκωσε τους ώμους και κίνησε να φύγει μένοντας ανάμεσα στη Βαλεντίνα και στον Ιβάν. Έβγαλε ένα πακέτο τσιγάρα και το άνοιξε, έδωσε ένα και στον άντρα, που το πιάσε και το χώσε ανάμεσα στα χείλη του.

«Δουλεύεις;» ρώτησε ο Γιενς.

«Ναι. Ντα. Δουλεύω σκληρά κάθε μέρα, γαμώτο μου».

«Πού;»

«Στο χυτήριο του Ρασπόφ».

«Η δουλειά στο χυτήριο είναι σκληρή», σχολίασε ο Γιενς.

«Κι εγώ σκληρός είμαι».

«Ιβάν», του φώναξε η γυναίκα του, «μας βοηθάνε. Δες τη φωτιά».

Για πρώτη φορά τα κατακόκκινα μάτια του άντρα κοίταξαν ένα γύρω στο δωμάτιο κι η ματιά του έπεσε στο πακέτο με τα τρόφιμα που ήταν στο τραπέζι και στο καινούργιο κερί στο ράφι. Τέλος πρόσεξε τη φωτιά στο τζάκι και η θέα της έδειξε να τον ηρεμεί. Έσυρε τα πόδια του μέχρι το αναμμένο κερί κι άναψε το τσιγάρο του, ρούφηξε μευχαρίστηση κι άπλωσε τα τραχιά του χέρια πάνω απ’ το τζάκι.

«Ήσουν στη συνάντηση, έτσι δεν είναι;» είπε ο Γιενς κι έδειξε το φυλλάδιο που εξείχε από την τσέπη του σακακιού του.

«Ντα, ναι ήμουν. Και σένα τι σε κόφτει;»

«Τι λένε τώρα;»

«Λένε ότι τώρα κοντά θα ξεφορτωθούμε αρκετούς από σας. Η ώρα της δικαιοσύνης για τους προλετάριους έχει πλησιάσει τόσο πολύ, που μπορούμε να τη δαγκώσουμε.

Στεκόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον, σύντροφοι στα όπλα.

Κι είμαστε οργανωμένοι».

«Κι άλλες απεργίες;»

«Ντα».

«Άκουσα ότι οι μπολσεβίκοι κι οι μενσεβίκοι δεν χωνεύονται μεταξύ τους».

«Άκουσες λάθος».

Η Βαλεντίνα ένιωσε ότι ο Γιενς έδειχνε αληθινό ενδιαφέρον. Μπορεί να είχε πει: Δεν μου καίγεται καρφί για σένα, όμως δεν ήταν αλήθεια, το βλέπε στα μάτια του.

«Γιενς;»

Εκείνος κούνησε το κεφάλι αλλά δεν πήρε τα μάτια του απτον Ιβάν, αυτόν τον άντρα που λάβαινε μέρος σε συναντήσεις κι απεργίες ενώ η γυναίκα του ήταν άρρωστη. Αυτόν τον άντρα που το σπίτι του το είχε σφουγγαρίσει η Βαλεντίνα, που είχε αδειάσει τον κουβά με τα περιττώματα, που τα παιδιά του ήταν πεθαμένα κι αφημένα στο κρεβάτι του ενώ εκείνος μπεκρόπινε.

«Ώρα να φεύγουμε», του είπε.

Ο Γιενς δεν έκανε καμιά κίνηση.

«Ιβάν, δεν χρειάζεται να γίνουν έτσι τα πράγματα», είπε. «Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν για την αλλαγή μέσα από την κυβέρνηση, άνθρωποι σαν τον Καριατάν και τον Κορνόφ. Η Επιτροπή Βιομηχανικής Ανάπτυξης έχει συναντήσεις με τους εργοστασιάρχες και πιέζει για αλλαγές που θα βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας».

«Ψέματα».

«Όχι, είναι αλήθεια».

«Σου λένε ψέματα. Οι εργοστασιάρχες πληρώνουν τους μπάσταρδους στις δικές σου επιτροπές με χοντρά φιλοδωρήματα. Τίποτα δεν αλλάζει». Στο πρόσωπο του ανθρώπου φάνηκε καθαρά η απελπισία. «Τίποτα. Είσαστε βλάκες όλοι εσείς αν πιστεύετε ότι η κατάσταση θαλλάξει με τις κουβέντες».

«Η εναλλακτική, σύντροφε, είναι να πλημμυρίσει αίμα η Λεωφόρος Νέφσκι».

«Ας γίνει έτσι».

Η Βαλεντίνα πήγε στην πόρτα και την άνοιξε.

«Ποια είσαι εσύ;» τη ρώτησε ο Ιβάν. «Ένα ομορφούλι πλουσιοκόριτσο. Πάω στοίχημα ότι ο πατέρας σου είναι κάποιος σπουδαίος. Διεφθαρμένος κι ανάξιος, αλλά σπουδαίος».

«Πώς τολμάς;» Ήθελε να τον χαστουκίσει για να τον κάνει να πάψει να χασκογελάει. «Ο πατέρας μου είναι ο υπουργός Ιβάνοφ και είναι ένας ειλικρινής j ακέραιος άνθρωπος».

Ξαφνικά ο Γιενς την άρπαξε απτον ώμο και βρέθηκαν να τρέχουν στο δρόμο. Η παγωμένη βροχή της περόνιασε τα μάγουλα.

«Βαλεντίνα», της μουρμούρισε καθώς την απομάκρυνε γρήγορα από το σπίτι. «Δεν έπρεπε να το πεις αυτό».

«Μα είναι αλήθεια. Ο πατέρας μου είναι ένας ακέραιος άνθρωπος».

«Δεν έπρεπε να πεις τόνομα σου».

Ο Αρκίν τους παρακολουθούσε να εξαφανίζονται μες στην καταρρακτώδη βροχή, το χέρι του μηχανικού γύρω από τη μέση της κοπέλας, το κεφάλι της ακουμπισμένο στον ώμο του. Τον ένα νανήκει στον άλλο. Τους κοιτούσε μέχρι που χάθηκαν και μετά κατευθύνθηκε προς την πόρτα απόπου μόλις είχαν βγει.

Δεν του πήρε πολύ για να την ανοίξει. Μια κοφτή σκουντιά με τον ώμο κι η πόρτα άνοιξε. Καθόλου φώτα. Φλούδες νυχτερινού ουρανού τρύπωναν μέσα από τις χαραμάδες της πόρτας. Στάθηκε ακίνητος για ένα λεπτό, αφουγκραζόταν και περίμενε να προσαρμοστούν τα μάτια του στο σκοτάδι. Γιατί σαυτή την τρώγλη; Τι την έκανε να έρθει εδώ; Τι στο διάολο έκανε; Αναρωτιόταν τι θα έλεγε η μητέρα της όταν η κόρη της θα γύριζε στο σπίτι γεμάτη ψύλλους και ψείρες.

Από το στέγαστρο της απέναντι πόρτας είχε παρακολουθήσει το ζευγάρι που μπαινόβγαινε με κουβάδες από ακαθαρσίες και νερό, είδε την κοπέλα να γέρνει στον τοίχο και να βγάζει τα σωθικά της δίπλα στη βρύση. Είχε μουγκρίσει τόσο δυνατά, που εκείνος νόμιζε ότι θα πέθαινε. Αλλά όχι, τρέχοντας πάλι γύρισε πίσω και μπήκε στην πόρτα που ήταν σταριστερά της. Ο Αρκίν βρήκε την πόρτα. Την άνοιξε και μπήκε.

«Έξω!»

Ένας μεγαλόσωμος άντρας με ξυρισμένο κεφάλι ήταν σωριασμένος πάνω σένα τραπέζι και τον κοιτούσε με κόκκινα μάτια. Μια γυναίκα ήταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι κι η άψυχη ματιά της του έφερε σύγκρυο.

«Σύντροφε, ήρθα για να σου μιλήσω», είπε στον άντρα.

«Τίποτ’ άλλο».

Η λέξη σύντροφος ήταν που έκανε τη διαφορά.

«Για τι πράγμα να μιλήσουμε;» ρώτησε καχύποπτα ο άντρας.

«Για τους επισκέπτες σου».

«Γιαυτούς!» Με ένα βρόμικο δάχτυλο έκοψε μια μεγάλη μπουκιά ψωμί και την έχωσε στο στόμα του. «Τι θες να μάθεις γιαυτούς;»

«Γιατί ήρθαν εδώ;»

«Έφεραν ψωμί και κουβέρτες στη γυναίκα μου. Αυτό όμως που χρειαζόμαστε είναι ένα μεροκάματο της προκοπής για να μπορούμε ναγοράζουμε το γαμημένο ψωμί μόνοι μας». Έχωσε το κεφάλι του μες στα χέρια του.

Ο Αρκίν πλησίασε στο κρεβάτι. Μύριζε άσχημα.

«Είπαν τίποτα;» ρώτησε την άρρωστη γυναίκα.

«Νιετ».

«Μόνο καλούδια σας έφεραν;»

«Ντα».

«Γιατί;»

«Αυτή είναι φίλη μου», του είπε ψιθυριστά.

Εκείνος παραλίγο να σκάσει στα γέλια. Αυτή η γυναίκα και η Βαλεντίνα; Αλλά θυμήθηκε πως εκείνη μες στη βροχή είχε βγάλει ένα δυνατό βογκητό. Έδειχνε να νοιάζεται.

«Ποιος είσαι εσύ;» έκρωξε η γυναίκα.

«Δουλεύω στον πατέρα της».

«Τον υπουργό;»

Άρα τους είχε πει αρκετά εκείνη.

«Είχε έρθει άλλη μια φορά», είπε η γυναίκα με μισόλογα. «Με την αδελφή της».

Τώρα κατάλαβε εκείνος. Θα πρέπει να ήταν τότε που ο Ποπκόφ τους είχε βοηθήσει την ημέρα της διαδήλωσης στη Μόρσκαγια, κι η Βαλεντίνα δεν είχε ξεχάσει την καλοσύνη της. Ο Αρκίν δεν μπορούσε να φανταστεί ότι κάποια της τάξης της θα ασχολιόταν με τέτοια πράγματα.

«Πού δουλεύει ο άντρας σου;» τη ρώτησε.

«Στου Ρασπόφ».

Το χυτήριο στην άκρη της πόλης. Γύρισε γρήγορα πίσω στο τραπέζι, άναψε ένα τσιγάρο για τον ίδιο κι ένα για τον άντρα της και μετά τον σκούντησε να ξυπνήσει.

«Πάρε». Του έδωσε το τσιγάρο.

Ο άντρας το πήρε με γρουσούζικο ύφος και σηκώθηκε. Τα μάτια του ήταν γεμάτα τσίμπλα.

«Εδώ είσαι ακόμη;»

«Δουλεύεις στο χυτήριο του Ρασπόφ».

«Ε, και;»

«Έχει πολλούς ανειδίκευτους εκεί».

«Και λοιπόν;»

Ξαφνικά η γυναίκα άρχισε ν’ αναγουλιάζει κι ο Αρκίν έτρεξε γρήγορα και έβαλε μπροστά της ένα τσίγκινο μπολ.

Πήγε να τραβήξει την κουβέρτα και πάγωσε από το σοκ.

Τρία πρόσωπα. Μικροσκοπικά και γκρίζα σαν πέτρες.

«Άφησε τα». Η φωνή της ήταν ξεψυχισμένη.

Η λύπη του πλάκωσε σαν μολύβι το στήθος.

«Ξέρω έναν παπά», της είπε απαλά. «Μπορώ να τον φέρω εδώ;»

Τα γεμάτα δυστυχία μάτια της έμειναν καρφωμένα πάνω του καθώς κούναγε καταφατικά το κεφάλι της. Εκείνος κίνησε για την πόρτα και σταμάτησε μόνο για να ταρακουνήσει τον ώμο του άντρα.

«Θα γυρίσω σε λίγο και θέλω να συζητήσουμε για τους ανειδίκευτους του Ρασπόφ».

Ο άντρας τον κοίταξε ζαβλακωμένος.

«Γιατί;»

«Γιατί έχω μια δουλειά γι’ αυτούς».

22

Η Βαλεντίνα δεν πήγε κατευθείαν σπίτι της είπε ότι δεν μπορούσε να πάει ακόμη. Ο Γιενς την έχωσε μέσα σένα αγοραίο αμάξι και την οδήγησε στο διαμέρισμα του, αλλά ήταν πάρα πολύ επιφυλακτικός σχετικά με το πόσο απρεπής θα ήταν αυτή η κίνηση. Μια νέα γυναίκα μέσα στη νύχτα χωρίς τη συνοδό της - απτην άλλη όμως κανείς τους δεν άντεχε να βρεθεί αμέσως σένα δημόσιο μέρος με τα μάτια των ξένων να την κοιτάζουν ύποπτα, έτσι όπως ήταν ξεμαλλιασμένη και γεμάτη βρομιές.

«Βαλεντίνα», της είπε, «άσε με να σου στεγνώσω τα μαλλιά».

Καθόταν σε μια πολύ χωστή πολυθρόνα με μπράτσα τόσο μεγάλα, που λες και κατάπιναν τη μικροσκοπική της φιγούρα. Τα χέρια της ακουμπισμένα στην ποδιά της ήταν άσπρα σαν κόκαλα. Εκείνος την πλησίασε με μια πετσέτα κι αυτή τον κοίταξε για πρώτη φορά, μια γρήγορη ματιά, με τα σκοτεινά της μάτια. Την άφησε στη σιωπή της ενώ παράλληλα της έλυνε τα μαλλιά και της σκούπιζε τις βρεγμένες της μπούκλες με την πετσέτα, αργά, ρυθμικά και με επιμονή. Πυκνές μπούκλες έπεφταν βαριές απ’ το νερό στο κεφάλι της, αφήνοντας να φανεί το κομψό σχήμα του κρανίου της. Ο Γιενς στέγνωσε τα μαλλιά της μέχρι κάτω στις άκρες εκεί που κατσάρωναν τα σκούπιζε με τα δάχτυλα του.

Η αίσθηση της οικειότητας σαυτό που έκανε ήταν απίστευτα μεγάλη, μεγαλύτερη κι από ένα φιλί. Εκείνος κάθισε στο μπράτσο της πολυθρόνας της κι εκείνη έγειρε το κεφάλι της προς το μέρος του για να της το στεγνώσει, μέχρι που οι μπούκλες της στέγνωσαν και καθώς έπεφταν αποκάλυπταν το χλομό αλλά τόσο κομψό λαιμό της. Της αγκάλιασε το πιγούνι για να το κρατήσει όρθιο ενώ της έτριβε απαλά την κορφή του κεφαλιού. Η Βαλεντίνα έμενε αμίλητη με το πιγούνι της αφημένο στις παλάμες του λες και ήταν η φυσική του θέση.

Ο Γιενς εξακολουθούσε να χαϊδεύει απαλά τη σκούρα μακριά της χαίτη ακόμα κι όταν είχε στεγνώσει, πρώτα με την πετσέτα και μετά με το χέρι του. Κάποια στιγμή σήκωσε ψηλά τα μαλλιά της κι αυτά λαμπύρισαν και τον άφησαν μαγεμένο καθώς το φως τρύπωνε μέσα τους, όπως το φεγγαρόφωτο παίζει κρυφτό με τα σύννεφα στον ταραγμένο σκοτεινό ουρανό. Απόλαυσε με όλη του την καρδιά τούτη τη μεταξένια αίσθηση να κυλάει πάνω στο δέρμα του, ανάμεσα στα δάχτυλα του.

Έγειρε το κεφάλι του προς τα κάτω και φίλησε τον άσπρο σαν γάλα αυχένα της.

«Μα πώς ζούνε έτσι;»

Τώρα του μιλούσε. Την είχε ταΐσει πιροσκί και ένα φλιτζάνι ζεστή σοκολάτα, για να την κάνει να βγει από εκείνο το θεοσκότεινο μέρος όπου είχε κρυφτεί. Τώρα καθόταν σταυροπόδι στον καναπέ απέναντι της κι απολάμβανε ένα ποτήρι κόκκινο κρασί. Προσπαθούσε να της αποσπάσει την προσοχή.

«Το ξέρεις», τη ρώτησε, «ότι πάνω από τη μισή ποσότητα κρασιού που παράγεται στη Γαλλία έρχεται στη Ρωσία; Μπορείς να το πιστέψεις; Πίνουμε το περισσότερο κρασί από οποιοδήποτε άλλο έθνος στον κόσμο».

Συχνά έπιανε τον εαυτό του να λέει: Εμείς. Εμείς οι Ρώσοι. Η χώρα μας, λες κι ήταν ένας από αυτούς, κάποιος από το Περμ ή το Τβερ.

«Δεν θα μπορούσα να ζήσω έτσι», είπε εκείνη κοιτάζοντας τη φωτιά. «Με τίποτα».

Ο Γιενς κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο να την αποσπάσει από αυτό που σκεφτόταν.

«Όλοι μας ζούμε», της αποκρίθηκε, «όπως μπορούμε».

«Εγώ θα προτιμούσα να πεθάνω».

«Αμφιβάλλω. Και τέλος πάντων», πρόσθεσε, «εγώ θα ερχόμουν κάθε μέρα και θα σου άναβα τη φωτιά. Και θα σου στέγνωνα τα μαλλιά όποτε έβρεχε και θα σου ξεμπέρδευα τις άκρες όταν θα σου τις μπέρδευε ο αέρας».

Η Βαλεντίνα σήκωσε το κεφάλι.

«Κι όταν θα ερχόταν το καλοκαίρι», συνέχισε εκείνος, «αντί για τους λαμπερούς χορούς στο παλάτι Ανίτσκοφ ή τα πλουσιοπάροχα φαγητά στου "Ντόνορ" ή τις βραδιές μπαλέτου με τις γεμάτες διαμάντια τουαλέτες σου, θα σε πήγαινα με την άμαξα σένα ήσυχο μέρος στις όχθες του Νέβα και θα τρώγαμε βραστά αβγά και θα τσαλαβουτούσαμε τα πόδια μας στον ποταμό».

Η Βαλεντίνα γύρισε το κεφάλι. Τα μάτια της συνάντησαν τα δικά του.

«Και από μουσική;» τον ρώτησε με σοβαρό ύφος. «Σαυτό τον καινούργιο σου κόσμο θα υπάρχει μουσική; Ή ούτε πιάνο για μένα ή όπερα ή μπαλέτο;»

«Ασφαλώς και θα υπάρχει μουσική», της χαμογέλασε.

«Θα μου τραγουδούσες τη μουσική του νερού με τους αστραγάλους μας να πλατσουρίζουν κι εγώ θα σε συνόδευα με το βιολί μου».

Εκείνη έμεινε με το στόμα ανοιχτό.

«Παίζεις βιολί;»

«Δεν παίζω ακριβώς. Γρατζουνάω μερικές νότες - ένας αγριόγατος το κάνει καλύτερα από μένα. Αλλά», βιάστηκε να συμπληρώσει, «θα βελτιωθώ, στο υπόσχομαι».

Εκείνη γέλασε. Ο Γιενς ήθελε τόσο πολύ να την ξαν’ ακούσει να γελάει.

«Με έχεις προειδοποιήσει να προσέχω τον ποταμό Νέβα», του τόνισε. «Μου έχεις πει ότι είναι μολυσμένος».

«Όπως και να το κάνουμε είναι προσόν το να είσαι μένα μηχανικό, ειδικό στο αποχετευτικό σύστημα, για να σου υποδεικνύει τα σωστά σημεία. Ξέρω όλα τα μυστικά σημεία όπου εκεί δεν φτάνει τίποτα».

«Είναι σταλήθεια τόσο μολυσμένος;»

Δεν ήθελε νανοίξει αυτή τη συζήτηση. Ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους του.

«Θα μπορούσε να είναι πιο καθαρός».

«Πες μου κι άλλα γι’ αυτό το θέμα».

«Θα προτιμούσα να σου παίξω βιολί».

Τα μάτια της άνοιξαν διάπλατα κι εκείνος ενθουσιάστηκε - μόνο αυτός κι ένα ποντίκι που τον επισκεπτόταν κάθε τόσο ακούγανε τη μουσική του. Η Βαλεντίνα μάζεψε τα γόνατα της στο στήθος της, ακούμπησε το πιγούνι της πάνω τους και τον κοίταξε επίμονα. Κρατήθηκε με πολύ κόπο να μην τη σηκώσει στον αέρα και να τη βάλει στην τσέπη του.

«Παίξε», τον διέταξε.

Εκείνος στάθηκε όρθιος, έκανε μια πολύ κομψή και πολύπλοκη υπόκλιση, λες κι έβγαζε το καπέλο του σε μια από αυτές τις πολύ σπουδαίες δούκισσες των Ρομανόφ, και της είπε: «Δεσποινίς, είμαι στην απόλυτη διάθεση σας».

Και το εννοούσε. Αλλά δεν ήταν σίγουρος αν εκείνη το ήξερε ακόμη.

«Μη!» επέμενε ο Γιενς.

«Μα δεν μπορώ».

«Δεν είναι ευγενικό».

«Το ξέρω», είπε η Βαλεντίνα έχοντας σκάσει από τα γέλια, «δεν είναι ευγενικό για τανθρώπινα αφτιά».

«Δεν εννοούσα αυτό».

Ο Γιενς κατσούφιασε και την κοίταξε αυστηρά, καβάλησε το βιολί του κι άρχισε να χτυπάει το πόδι του δήθεν εκνευρισμένος πάνω στις καλογυαλισμένες σανίδες του πατώματος. Μετά στάθηκε στη μέση του δωματίου, ακούμπησε το βιολί κάτω απ’ το πιγούνι του με μιαν οικειότητα λες και είχε να κάνει με κάποιο φίλο του από τα παλιά.

Είχε προετοιμαστεί να της παίξει ένα απόσπασμα του Μπιζέ, «Το τραγούδι του τορεαδόρ», αλλά τώρα ούτε που τον ένοιαζε τι έπαιζε το μόνο που τον ένοιαζε ήταν ότι εκείνη γελούσε. Είχε δει τόσο πολλά σήμερα - κι εκείνος το μόνο που ήθελε ήταν να τη βλέπει να γελάει. Γελούσε σαν παιδί, είχε αφεθεί ολοκληρωτικά. Η μύτη της είχε γίνει ροζ, το πανέμορφο στόμα της ήταν ορθάνοιχτο και τα μάτια της γυάλιζαν από τα δάκρυα που της είχαν φέρει τα γέλια. Τα μαύρα γυαλιστερά μαλλιά της, που εκείνος είχε στεγνώσει με τόση αγάπη, τραντάζονταν από τα θορυβώδη της γέλια.

Ήταν τόσο νέα, εκείνος θα έπρεπε να μην το ξεχνάει.

Νέα κι ευάλωτη.

Ακούμπησε με θόρυβο το βιολί πάνω στο τραπέζι, αγριοκοίταξε το κοινό του ενός ατόμου και πήγε και κάθισε στον καναπέ, στητός και προσβεβλημένος, με τα χέρια του διπλωμένα στο στήθος του. Εκείνη πετάχτηκε απτην καρέκλα και πήδησε δίπλα του σαν πεινασμένο γατί. Του χώρισε τα χέρια.

«Αυτά τα δάχτυλα πρέπει να τα διδάξουμε», είπε γελώντας και κρατώντας του το αριστερό χέρι, «αυτά είναι οι ένοχοι!» Τίναξε πίσω το κεφάλι της χαρούμενη που βρήκε τη σωστή λέξη και του πετάρισε τα μάτια. Μετά, πολύ τρυφερά, ακούμπησε μια μια τις ψίχες των δαχτύλων του πάνω στα χείλη της λες και τα συγχωρούσε. «Μάθε τα να ξέρουν τι να κάνουν».

Εχείνη ήξερε, αναρωτήθηκε αυτός, τι έκανε; «Θα σου βρω ένα δάσκαλο», του δήλωσε.

«Εσύ δεν μπορείς να με διδάξεις;»

«Όχι, όχι». Του έκανε ένα μορφασμό. «Εμείς θα βάζαμε τις φωνές ο ένας στον άλλο».

Της τσίμπησε τη ρόδινη μύτη της.

«Πλάκα θα χει».

«Δεν φωνάζω στην Άννα, την κόρη του δόκτορα Φεντόριν, όταν της κάνω μάθημα πιάνου γιατί εκείνη είναι υπάκουη. Έχω ένα προαίσθημα ότι δεν θα συμβεί το ίδιο και με σένα».

Κοιτάχτηκαν στα μάτια κι εκείνος κατάλαβε ότι διήρκεσε παραπάνω από όσο έπρεπε, όταν άκουσε ένα αχνό βογκητό να βγαίνει από τα χείλη της. Κοίταξε αλλού γιατί ήδη εκείνη είχε δει μέσα του πολλά από αυτά που του συνέβαιναν.

«Βαλεντίνα, νομίζω ότι είναι ώρα να σε πάω σπίτι σου».

Εκείνη μισόκλεισε τις πυκνές της βλεφαρίδες και τον κοίταξε, κι αυτός κατάλαβε ότι αν δεν σηκωνόταν τώρα από τη θέση του, δεν επρόκειτο να σηκωθεί ποτέ. Σαν πρώτο βήμα ελευθέρωσε το χέρι του, όμως η ματιά στο πρόσωπο της τον έκανε να παγώσει στη θέση του. Ήταν ξεκάθαρη, γυμνή. Αποκάλυπτε ολοκάθαρα την ανάγκη της για εκείνον μένα βλέμμα σκοτεινό κι αποφασισμένο.

«Γιενς», του ψιθύρισε με τα μάτια της καρφωμένα πάνω του, «φοβάμαι ότι θα σε χάσω».

«Αγαπημένη μου, δεν πρόκειται ποτέ σου να με χάσεις.

Εμείς ανήκουμε ο ένας στον άλλο. Δεν το έχεις καταλάβει;»

Τύλιξε το χέρι του γύρω της, την τράβηξε πιο κοντά του κι εκείνη έγειρε πάνω του κι έχωσε το κεφάλι της στο στήθος του λες κι έτσι θάκουγε τους χτύπους της καρδιάς του.

Την κράτησε εκεί. Μόνο οι ανάσες τους ακούγονταν μες στο δωμάτιο, απαλές, στον ίδιο ρυθμό σαν μία ανάσα. Κάθισαν πολλή ώρα έτσι και χάζευαν τις φλόγες της φωτιάς και τις σκιές τους που έπαιζαν ανάμεσα στα πόδια τους. Ο Γιενς της φίλησε το κεφάλι, ζεστό και μυρωδάτο.

«Γιενς». Η φωνή της ακούστηκε πνιχτή. «Μίλα μου για σένα, πες μου ποιος είσαι».

Κανείς ποτέ στο παρελθόν δεν του είχε κάνει παρόμοια ερώτηση. Σκέφτηκε πρώτα και μετά άρχισε να της μιλάει.

Για τα παιδικά του χρόνια, που τα έζησε ανάμεσα στις βάρκες και τις παραλίες της Δανίας, για το πώς έχτιζε διάφορα πράγματα με βότσαλα, με πέτρες, με ξεβρασμένα απ τη θάλασσα ξύλα. Για μια γέφυρα που σχεδίασε και κέρδισε βραβείο, για μια βάρκα που βυθίστηκε και παραλίγο να πνιγούν εκείνος κι ο σκύλος του στον κόλπο. Παραδέχτηκε το πάθος του για τις μηχανές, για οτιδήποτε αποτελείται από κινούμενα στοιχεία, και της μίλησε για τους αδελφούς Ράιτ στην Αμερική και για τον Λουί Μπλεριό στη Γαλλία.

«Αεροπλάνα», της είπε. «Αυτό είναι το μέλλον. Θα το δεις».

Την ένιωσε να χαμογελάει. Δεν τον πίστευε.

«Οι γονείς σου;» τον ρώτησε.

Γι’ αυτό το θέμα δεν της είπε πολλά: Ότι ο πατέρας του είχε τυπογραφείο στην Κοπεγχάγη, ότι διαφώνησαν όταν ο Γιενς του είπε ότι ήθελε να σπουδάσει μηχανικός αντί να ασχοληθεί με το τυπογραφείο. Της είπε για την απογοήτευση στα ευγενικά καστανά μάτια της μητέρας του. Εξακολουθούσε να τους γράφει μια φορά το μήνα, αλλά είχε να πάει στη Δανία πέντε χρόνια.

«Είμαι Ρώσος τώρα», της δήλωσε.

«Είσαι Ρώσος όσο και μια καμηλοπάρδαλη».

Της μίλησε αρκετά για την ελπίδα που έτρεφε για τη Ρωσία και για τη λαχτάρα του να βρει τη σταθερότητα της μέσα από συζητήσεις και συμβιβασμούς, κι όχι μέσα από τη βία. Αλλά δεν της ανέφερε για τον επικείμενο πόλεμο ήταν βέβαιος γι’ αυτό-, προτίμησε να κρατήσει κλειδωμένους μακριά της τους φόβους του. Σιγά σιγά ένιωσε να βαραίνει κι άλλο το κεφάλι της στο στήθος του κι αισθάνθηκε τη γλύκα του κορμιού της να τον διαπερνά. Ο γοφός της είχε γίνει ένα με το δικό του.

«Πες μου για το γιο της κόμισσας».

Κι αυτός της μίλησε για τον Αλεξέι.

«Ο Αλεξέι είναι ο γιος της κόμισσας Σερόβα και είναι έξι χρόνων. Βαλεντίνα, θα σου αρέσει πολύ. Είναι τόσο θαρραλέος». Τα δάχτυλα του χάιδεψαν τους αδύνατους ώμους της εκεί που η στολή είχε χωθεί σχεδόν μέσα στα πλευρά της.

«Σαν κι εσένα», της είπε ανασαίνοντας βαθιά. «Ακριβώς σαν κι εσένα. Αγάπη μου, θα πρέπει να καταλάβεις ότι δεν μπορώ να εγκαταλείψω τον Αλεξέι. Δεν μπορώ να γυρίσω την πλάτη μου σαυτό το αγόρι. Ο πατέρας του, ο κόμης Σερόβ, νοιάζεται μόνο για τη φανταχτερή ζωή στην Αυλή του Τσάρου και για την ερωμένη του στο πλούσιο διαμέρισμα της, στην Προκυμαία των Άγγλων. Η κόμισσα είναι θυμωμένη. Τα έχει με το αγόρι γιατί.»

Άφησε τις λέξεις να φύγουν, να μην ειπωθούν. Τα αισθήματα της Ναταλίας Σερόβα ήταν πολύ μπερδεμένα για να ειπωθούν με λίγα λόγια. Ακούμπησε τα χείλη του στο μάγουλο της Βαλεντίνας, ανέπνευσε πάλι τη μυρωδιά του νοσοκομείου που ανέδιναν τα ρούχα της και την αγκάλιασε με τα δυο του χέρια, την κούνησε πάνω του, την κράτησε σφιχτά, την έκανε να γίνει κομμάτι του.

«Βαλεντίνα, να είσαι γενναιόδωρη», της ψιθύρισε. «Άσε με να κρατήσω τον Αλεξέι. Έχω μάθει ναγαπάω αυτό το παιδί και σίγουρα δεν ευθύνεται για τα δικά μου λάθη και της μητέρας του. Εκείνη κι εγώ έχουμε τελειώσει. Μην έχεις καμιά αμφιβολία γι’ αυτό».

Προς μεγάλη του έκπληξη εκείνη δεν έθιξε καθόλου αυτό το θέμα. Ακούμπησε το στόμα της στο δικό του και τον φίλησε άγρια, του έσβησε όλες τις μνήμες από άλλα χείλη, άφησε τα αποτυπώματα μόνο των δικών της, απόμεινε μόνο εκείνη να τον διεκδικεί. Τα δάχτυλα της ξεκούμπωσαν το πουκάμισο του, κάπου μπερδεύτηκαν, και με τις παλάμες της χάιδεψε το κορμί του, διστακτικά στην αρχή. Αλλά όταν εκείνος διέτρεξε τη ραχοκοκαλιά της με το χέρι του, αναζητώντας τις απαλές καμπύλες κάτω απ’ τη στολή της, εκείνη έγινε πιο τολμηρή. Τα χέρια της άγγιξαν το γυμνό του στήθος και τα χείλη της άφησαν τα ίχνη τους μέχρι εκεί που χτυπούσε η καρδιά του.

Της φίλησε το λαιμό, γεύτηκε το δέρμα της, ένιωσε τα μαλλιά της ναγγίζουν σαν μεταξένιες κλωστές τα πλευρά του κι οσμίστηκε τη μυρωδιά του γιασεμιού που ανέδινε.

Τη μυρωδιά του πεινασμένου πλάσματος που κρυβόταν μέσα της. Ο πόθος του γιαυτήν κύλησε στις φλέβες του, όπως η φωτιά στο δάσος, και με πολύ κόπο σηκώθηκε όρθιος.

«Βαλεντίνα, όχι». Οι λέξεις ειπώθηκαν με κοφτό ύφος.

"Όλια γλυκιά μου αγάπη, είσαι πολύ μικρή. Πρέπει να σε πάω σπίτι σου». Οι λέξεις που ξεστόμιζε του κόστιζαν αφάνταστα.

Τα μάτια της ήταν μαύρα σαν το μελάνι κι η ανάγκη τους τόσο δυνατή, που εκείνος με κόπο τράβηξε το βλέμμα του από πάνω της. Ακόμη κι η φωνή της ήταν απαλή και χαδιάρικη.

«Πόσων χρόνων ήσουν όταν έκανες για πρώτη φορά έρωτα σε γυναίκα;»

«Δεν είναι αυτό το θέμα μας».

«Νομίζω ότι αυτό είναι. Εσύ αποφάσισες για τον εαυτό σου. Τώρα κι εγώ σκοπεύω να κάνω το ίδιο».

Σηκώθηκε πάνω με αργές κινήσεις και χωρίς δισταγμό βάλθηκε να ξεκουμπώνει όλα αυτά τα κουμπιά απτα μανικετόκουμπα και το μπούστο της. Δεν τον κοιτούσε καθόλου, ήταν απόλυτα συγκεντρωμένη σαυτό που έκανε, λες κι ήταν ολομόναχη μες στο δωμάτιο. Εκείνος στεκόταν εκεί με την πλάτη στη φωτιά και την παρακολουθούσε. Την παρακολουθούσε που προσπαθούσε ναπαλλαγεί από το ένα μανίκι και για πρώτη φορά είδε τη χλομή επιδερμίδα του ώμου της, τον τρόπο που γυάλιζε στο φως του τζακιού, απαλός και δροσερός σαν βούτυρο γάλακτος.

Την παρακολουθούσε που ξέδενε τα κορδόνια του κορσέ της και διέκρινε ξεκάθαρα τα πλευρά της κάτω από την καμιζόλα της. Την παρακολουθούσε που έβγαζε τις μάλλινες κάλτσες της, ισορροπώντας με άνεση στο ένα πόδι -απόρροια εξάσκησης-, τις δίπλωνε με προσοχή για ναποκαλυφθούν οι κομψοί λευκοί μηροί της. Θα πρέπει να βαριανάσαινε και νακουγόταν, αλλά δεν τον ένοιαζε καθόλου.

Η καρδιά του εξακολουθούσε να χτυπάει κανονικά, όμως εκείνος ορκιζόταν ότι είχε σταματήσει. Ένιωθε πως το μοναδικό που μπορούσε να κάνει ήταν να την παρακολουθεί.

Εκείνη έσκυψε το κεφάλι της, τα μαλλιά της όμοια με γυαλιστερό βέλο της κάλυψαν το πρόσωπο κι εκείνος δεν μπόρεσε να δει την έκφραση της όταν έβγαλε και το τελευταίο της εσώρουχο. Στάθηκε γυμνή μπροστά του, κι ο θεός να τον συγχωρέσει, την ήθελε περισσότερο κι από την ίδια του τη ζωή.

«Είσαι πανέμορφη», της είπε γλυκά.

Εκείνη σήκωσε το κεφάλι της και του χαμογέλασε. Τα μαγουλά της ήταν αναψοκοκκινισμένα και τα μάτια της δεν τα είχε δει ποτέ πιο σκούρα, μια μεγάλη φωτιά τα καίγε, μια φωτιά που έκανε τα χείλη της νανοίγουν και την ανάσα της να βγαίνει λαχανιαστή. Αν ακουμπούσε τα χείλη του στο κορμί της ήταν σίγουρος ότι θα ήταν καυτό.

«Σαγαπάω», του είπε.

Η απόλυτη γύμνια της δήλωσης της ήταν ακόμη ωραιότερη από τη γύμνια του πανέμορφου σώματος της. Εκείνος έσκυψε, μάζεψε την μπέρτα της που στέγνωνε μπροστά στη φωτιά και πήγε προς το μέρος της. Τόσο κοντά, που μπορούσε να διακρίνει μια ανεπαίσθητη γυαλάδα ανάμεσα στα νεανικά της στήθη.

«Βαλεντίνα, αν δεν τυλιχτείς μαυτό αμέσως», της είπε αυστηρά και τύλιξε την κάπα γύρω απτους ώμους της και την έδεσε κάτω από το πιγούνι της, «θα σε βιάσω εδώ μπροστά στο τζάκι». Απέφυγε να κοιτάξει την έκφραση των ματιών της. «Και τώρα ντύσε το θεσπέσιο κορμί σου κι εγώ πάω να φέρω κάτι να πιούμε».

Βγήκε από το δωμάτιο. Στην κουζίνα έσκυψε μπροστά στο νεροχύτη κι έριξε κρύο νερό στο πρόσωπο του και το λαιμό του. Έβαλε ένα σφηνάκι βότκα και το πιε μονορούφι.

«Βαλεντίνα», μονολόγησε, «πώς είναι δυνατόν ένας άντρας να αγαπάει τόσο πολύ μια γυναίκα; Τι μου έχεις κάνει;»

Της έδωσε λίγο χρόνο. Ύστερα από πέντε λεπτά κι αφού ο σφυγμός του είχε επανέλθει στο κανονικό, θεωρώντας ότι εκείνη θα είχε ντυθεί, ξαναγέμισε το ποτήρι του, έβαλε μια λεμονάδα για εκείνη και μένα ποτήρι στο κάθε χέρι μπήκε στο δωμάτιο. Ένα βαθύ βογκητό βγήκε από μέσα του.

Το φως ήταν σβηστό κι εκείνη ήταν ξαπλωμένη στο ελαφοτόμαρο που ήταν στρωμένο μπροστά στο τζάκι. Οι λαμπερές φλόγες είχαν στήσει χορό πάνω της κι έκαναν το γυμνό της κορμί να φαντάζει χρυσό. Τον υποδέχτηκε μένα πλατύ χαμόγελο.

«Άραγε όλοι οι Βίκινγκς αργούν τόσο πολύ να βιάσουν τις γυναίκες τους;»

Δηλαδή μέχρι τότε η σάρκα της ήταν πεθαμένη; Θα πρέπει να ήταν. Χλομή, χωρίς ζωή και μαραμένη.

Αλλά εκεί, πάνω στο χαλί, αναστήθηκε μέναν τρόπο που η Βαλεντίνα ούτε καν φανταζόταν ότι ήταν δυνατός. Έπαψε ναναγνωρίζει ότι αυτό ήταν το δικό της δέρμα. Κάθε πόρος του κορμιού της, κάθε φίνα πτυχή του, κάθε απαλό κι ανεξερεύνητο μέρος αποκτούσε μια ξεχωριστή οντότητα και το μόνο που χρειαζόταν ήταν νακουμπήσει ο Γιενς τα χείλη του για να το ζωντανέψει. Το κοίλωμα του λαιμού της, η μέσα μεριά του κάθε της αγκώνα, η λεπτή επιδερμίδα που κάλυπτε τα πλευρά της. Τώρα όλα αυτά δονούνταν από ζωή. Όταν της φίλησε τα στήθη, όταν η γλώσσα του καυτή και υγρή έκανε κύκλους στις θηλές της ήταν λες και το δέρμα της ξανασχηματιζόταν με σκοπό να γίνει κάτι άλλο από αυτό που ήταν μέχρι τώρα.

Τα δάχτυλα της έμπλεξαν στο πουκάμισο του, ακούμπησαν τους ώμους του και κατέβηκαν στο στήθος του, μετά στην πλάτη του, ψηλάφισε τους σκληρούς του μυς. Εξερεύνησε το κορμί του, τα φαρδιά του κόκαλα, με τα χέρια της ταξίδεψε κι έφτασε στα πιο απόκρυφα σημεία του. Ένιωθε την κάψα που ξεχείλιζε από μέσα του. Ή από αυτήν ξεχείλιζε, κι έτρεχε από την καρδιά της μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών της; Κι όταν η γλώσσα της έπαιξε με τις χάλκινες τούφες που ξέφευγαν απ’ τη ζώνη του κι έφταναν ψηλά μέχρι το λαιμό του, εκείνος βόγκηξε μέναν τρόπο που αυτή δεν είχε ξαν’ ακούσει ποτέ στη ζωή της. Πρέπει να βγήκε από τα μύχια των πνευμόνων του και με κάποιο τρόπο έγινε κομμάτι της, ένιωσε το κεφάλι της να σφυροκοπάει.

Ο Γιενς πέταξε πολύ γρήγορα τα ρβύχα του και μένα βρυχηθμό που της θύμισε το σφυρί του θεού Θωρ την πήρε αγκαλιά και την πήγε στο κρεβάτι του.

Η Βαλεντίνα δεν ήθελε να φύγει, αλλά ο Γιενς ήταν εκείνος που επέμενε. Ούτε η ίδια κατάλαβε πώς μπόρεσε να κάνει το κορμί της να την υπακούσει και να σηκωθεί, να εγκαταλείψει τα σεντόνια που είχαν τη μυρωδιά του, να πάρει το κεφάλι της απ’ το ζεστό κοίλωμα του μαξιλαριού του.

Η σάρκα της εξακολουθούσε να νιώθει το άγγιγμα του και το κορμί της εξακολουθούσε να τρέμει από ηδονή καθώς εκείνος τη σήκωνε και την έβαζε στο αμάξι του για να τη γυρίσει στο σπίτι του πατέρα της. Όταν ο λακές της άνοιξε την πόρτα ήταν σίγουρη ότι εκείνος θα έβλεπε τη διαφορά πάνω της, θα οσφραινόταν τη μυρωδιά της, κι έτσι αποφάσισε να διασχίσει βιαστικά το χολ.

«Βαλεντίνα!»

Εκείνη σταμάτησε με το ένα πόδι πάνω στο σκαλί, επιφυλακτική λόγω της κακής της εμφάνισης. Ήλπιζε να φτάσει στο δωμάτιο της χωρίς να τη δει κανείς.

«Ναι, μπαμπά;»

Στεκόταν στην πόρτα του σαλονιού, το πρόσωπο του ήταν αναψοκοκκινισμένο. Φορούσε επίσημο βραδινό κοστούμι και στο χέρι του κρατούσε ένα ποτήρι σαμπάνιας το οποίο κούνησε προς το μέρος της, με αποτέλεσμα χρυσές σταγόνες να πέσουν στο λευκό του γιλέκο.

«Βαλεντίνα, είναι αργά».

«Ναι, μπαμπά».

«Πού ήσουν;»

«Στο νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας».

«Μέχρι τώρα;»

«Ήταν ανάγκη. Συνέβη ένα ατύχημα σένα εργοστάσιο». Δεν ήταν καλή στα ψέματα.

Ο πατέρας της κοίταξε τη στολή της με αηδία.

«Αν κρίνω από την εμφάνιση σου, θα πρέπει να τα έκανες όλα με αυτή την ποδιά σου».

«Όχι, μπαμπά».

Δεν ήθελε να τον προκαλέσει, όχι αυτή τη φορά. Το χαμόγελο στα χείλη της δεν ήταν βέβαια γι’ αυτόν, αλλά εκείνος δεν το ήξερε κι έτσι πήγε προς το μέρος της με φιλική διάθεση. Το βάδισμα του δεν ήταν σταθερό.

«Έχω κάτι για σένα». Έψαξε στην τσέπη του και τελικά έβγαλε ένα διπλωμένο γράμμα. «Από το λοχαγό Τσερνόφ».

Ήθελε να κάνει στροφή επιτόπου, νανέβει τρέχοντας τα σκαλοπάτια, να πέσει στο κρεβάτι της και ναποκλείσει εντελώς από το μυαλό της το λοχαγό Τσερνόφ. Τα χέρια της κρέμονταν στα πλευρά της.

«Παρτο, κορίτσι μου».

«Μπαμπά, δεν το θέλω».

«Πάρε το αναθεματισμένο γράμμα».

Ο φάκελος ταλαντευόταν ανάμεσα τους, ξέθωρος και απαιτητικός. Τα δάχτυλα της δεν κουνήθηκαν.

«Μπαμπά, θα το διαβάσω αύριο. Είμαι πολύ κουρασμένη απόψε».

«Εγώ θέλω να το διαβάσεις τώρα. Μπροστά μου».

Απέφευγε να τον κοιτάξει από φόβο μήπως εκείνος διακρίνει τον ερωτά της για τον Γιενς. Κοίταξε τα μαύρα λουστρινένια του παπούτσια, τον πολυέλαιο που με το φως του τα έκανε να λάμπουν ακόμη περισσότερο. Έτεινε το χέρι της κι εκείνος της έδωσε το γράμμα. Αυτή το άφησε εκεί.

«Σε παρακαλώ, διάβασε το».

Με αργές κινήσεις άνοιξε το γράμμα και λέξεις γραμμένες με σταθερό χέρι ξεπρόβαλαν μπροστά της, αλλά ήταν θολές. Αρνιόταν να τις δει και να συγκεντρωθεί σαυτές.

«Λοιπόν;»

Κούνησε το κεφάλι της.

Εκείνος πήρε το γράμμα κι άρχισε να διαβάζει δυνατά: «Αγαπημένη μου Βαλεντίνα.»

«Δεν είμαι αγαπημένη του». Η φωνή της ψιθυριστή κι οι λέξεις ασυνάρτητες. Ο πατέρας της ούτε που το πρόσεξε.

Αγαπημένη μου Βαλεντίνα, Πήρα το θάρρος να σου τηλεφωνήσω αλλά δεν ήσουν σπίτι σου. Ελπίζω να είσαι καλά και να μην έχεις προβλήματα με τις στρατιωτικές περιπόλους που γυρίζουν στην πόλη για να ζηλώνουν τα οδοφράγματα και να διαλύουν τα άτακτα πλήθη. Καλή μου Βαλεντίνα, μην ανησυχείς, η πρώτιστη αποστολή μου θα είναι να σε προστατεύω σαυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Την επόμενη Τετάρτη το βράδυ θα τελεστεί στα Χειμερινά Ανάκτορα ο Μεγάλος Αυτοκρατορικός Χορός και θα ήταν μεγάλη μου τιμή αν με συνόδευες.

Σ’ ευχαριστώ πολύ για την υπέροχη συντροφιά που μου έκανες στου «Ντόνορ».

Ολοκληρωτικά αφοσιωμένος, Στεφάν Τσερνόφ Ο πατέρας της ένευσε ικανοποιημένος και οι φλεβίτσες στα μαγουλά του κοκκίνισαν. Το στήθος του φούσκωσε - εκείνη έβλεπε πόσο ευχαριστημένος ήταν μαζί της.

«Βαλεντίνα, τα πας μια χαρά».

«Μπαμπάκα μου, ξέρω ότι ο κάθε πατέρας θέλει η κόρη του να κάνει έναν καλό γάμο».

Εκείνος σήκωσε το ποτήρι του στην υγειά της.

«Ναι, έτσι είναι».

«Έτσι λοιπόν καταλαβαίνω γιατί κι εσύ θέλεις το καλύτερο για μένα».

«Καλό μου κορίτσι».

Την πλησίασε και την αγκάλιασε από τους ώμους. Η Βαλεντίνα σκέφτηκε πόσο εύκολο τελικά ήταν να πείσει τον πατέρα της να τη συγχωρήσει.

«Ναι, μπαμπάκα μου, αλλά μη με αναγκάσεις να.»

Εκείνος γέλασε και της γαργάλησε το μάγουλο με την κόχη του γράμματος.

«Σώπα, παιδί μου, σώπα». Έσκυψε και της έδωσε ένα φιλί στο μάγουλο. Εκείνη τραβήχτηκε κι έδεσε σφιχτά την μπέρτα πάνω της, κρατώντας τον μακριά της.

«Σε παρακαλώ, ενημέρωσε το λοχαγό Τσερνόφ ότι λυπάμαι πολύ αλλά-»

«Νικολάι, σκοπεύεις να έρθεις κάποια στιγμή εδώ;»

Ήταν η φωνή μιας γυναίκας, ανάλαφρη κι ανεπαίσθητα κομπιασμένη. Ερχόταν από το σαλόνι κι ένα απαλό και δελεαστικό γελάκι μαζί με το τσούγκρισμα ενός ποτηριού σ ένα μπουκάλι ολοκλήρωσαν το κάλεσμα. Δεν ήταν η μητέρα της. Ο πατέρας της δεν έδειξε την παραμικρή ταραχή, ενώ τα σκούρα του μάτια έλαμπαν από χαρά καθώς παρακολουθούσε τη μεγαλύτερη κόρη του. Της χάιδεψε τη μέση στο σημείο όπου τέλειωνε η κάπα της μένα στοργικό πατρικό χάδι.

«Βαλεντίνα, μην είσαι τόσο σοκαρισμένη. Έτσι είναι οι γάμοι. Όταν εσύ κι ο Στεφάν Τσερνόφ παντρευτείτε, σύντομα θα συνηθίσεις, όπως συνήθισε κι η μητέρα σου. Όχι, μη»

Αλλά εκείνη είχε ήδη φύγει. Ανέβηκε δυο δυο τα σκαλιά αφήνοντας τον πίσω με το γράμμα του και τη φιλενάδα του.

Για άλλη μια φορά τα βρόμικα ρούχα τ)ς ήταν πεταμένα στο πάτωμα. Θα της τα μάζευε η καμαριέρα. Αυτή τη φορά όμως όταν είδε τη λερωμένη της στολή πεσμένη σαν πτώμα στο πάτωμα, συνοφρυώθηκε. Σηκώθηκε, μάζεψε τα βρόμικα ρούχα, τα δίπλωσε και τα άφησε πάνω σε μια καρέκλα για να τα βρει η Όλγα όταν θα ερχόταν. Τα μικρά πράγματα. Αυτά έκαναν τη διαφορά. Τώρα τα πρόσεχε.

Μόνο όταν ξάπλωσε στο κρεβάτι της και κουλουριάστηκε αγκαλιάζοντας τα γόνατα της, μονάχα τότε επέτρεψε στο μυαλό της την πολυτέλεια να ταξιδέψει αλλού. Τα μάτια της έκλεισαν και στη στιγμή βρέθηκε σένα άλλο μαξιλάρι, σένα άλλο κρεβάτι, σε μιαν άλλη ζωή. Το κορμί της ποθούσε τον Γιενς, ο πόθος της ήταν ένας οξύς πόνος που την έκανε να βογκάει. Η λαχτάρα της γι’ αυτόν έκανε τις φλέβες της να καίνε, έκανε τους μηρούς της να πάλλονται ασταμάτητα. Το αποτύπωμα του είχε μείνει ανεξίτηλο πάνω τους. Η φωτιά του ήταν ακόμη μέσα της, καυτή και πεινασμένη.

Δεν φανταζόταν ποτέ της ότι θα νιώθε έτσι. Ένιωθε την έλλειψη του, την ανάμνηση κάθε του αγγίγματος, τα τρυφερά χείλη του πάνω στα στήθη της, τα χέρια του να τη χαϊδεύουν μέχρι που το κορμί της να γίνεται δικό του. Η επιθυμία της να τον ευχαριστήσει, να τον γευτεί, να του ανήκει. Τα χείλη της τον ζητούσαν απαιτητικά. Το κορμί της κι η ψυχή της σκλάβοι του νακουμπάνε πάνω του, να γίνουν οι δυο τους ένας άνθρωπος και μια ζωή.

«Γιενς», ψιθύρισε μες στο σκοτάδι, «δεν πρόκειται ποτέ μου να σεγκαταλείψω».

Ούτε καν για την Κάτια.

23

Χιονένια σεντόνια κυμάτιζαν με δύναμη στον ουρανό και μετά ηρεμούσαν, σαν τα στρατεύματα που ανασυγκροτούνται λίγο πριν από την επόμενη επίθεση. Οι στέγες κι οι δρόμοι ήταν κατάλευκοι, κι η πόλη που είχε δημιουργηθεί από τον Μεγάλο Πέτρο πάνω σε ένα βρόμικο τέλμα πριν από πολλά χρόνια, τώρα έμοιαζε πανέμορφη και υπερήφανη, ίδια με τους κύκνους του τσάρου.

Ο Αρκίν δεν έδινε καμιά σημασία στην τόση ομορφιά.

Οι αστυνομικοί με τις σκούρες στολές είχαν απορροφήσει όλη του την προσοχή. Ήταν μαζεμένοι δυο δυο και τρεις τρεις στις γωνίες, τα μάτια τους άγρυπνα σαν των λύκων.

Δεν τους περίμενε από τώρα. Είχαν κινηθεί γρήγορα, πράγμα που τον εξέπληξε, κι ήταν εμφανώς νευρικοί. Οι ανειδίκευτοι εργάτες του Ρασπόφ είχαν κατέβει στους δρόμους χτυπώντας δυνατά τα πόδια τους με θόρυβο και φασαρία, όπως τα σκυλιά που έκοψαν τα λουριά τους, φωνάζοντας τα συνθήματα που εκείνος τους είχε διδάξει κι ανεμίζοντας τα προχειροφτιαγμένα λάβαρα τους.

«Θέλουμε δικαιοσύνη!»

«Ενωμένοι θα πολεμήσουμε! Ενωμένοι θα νικήσουμε!»

«Απαιτούμε δίκαιο μισθό!»

«Νίκη στους εργάτες!»

Ξανά και ξανά οι ενωμένες τους φωνές ξεστόμιζαν λόγια που ήταν βάλσαμο για τις καρδιές τους: «Δώστε μας ψωμί! Χλεμπ!»

Πετσί και κόκαλο, αυτό ήταν όλοι τους, ένας σωρός από πετσιά και κόκαλα μέσα σε χιλιοτριμμένα σουρτούκα που δεν τους προφύλασσαν καθόλου απ’ το ρωσικό χειμώνα. Τόσο νέοι, αλλά με την παραίτηση ήδη ζωγραφισμένη στα πρόσωπα τους. Αυτό τον έκανε έξαλλο. Είχε βάλει τα δυνατά του και κάτι παραπάνω να τους πείσει ότι μπορούσαν ναλλάξουν τις άθλιες συνθήκες στο χυτήριο, αν ήταν ενωμένοι. Ανέκφραστα χλομά πρόσωπα τον είχαν κοιτάξει στην αρχή με μάτια χωρίς ελπίδα, παραιτημένα στη μοίρα τους. Ο άνθρωπος που τον είχε βοηθήσει σημαντικά νανάψει τη φωτιά στις πεινασμένες τους κοιλιές ήταν ο Καρλ, ο νεαρός γιος ενός μηχανοδηγού που τον βοηθούσε να κουβαλάει λαθραία όπλα με το τρένο. Δεκαέξι χρόνων μόνο, αλλά ήδη καταλάβαινε πολλά.

«Σύντροφοι, τα πράγματα μπορούν ναλλάξουν», τους είχε πει ο Αρκίν. Ήταν ανεβασμένος πάνω σένα κασόνι έξω στην παγωμένη αυλή του χυτηρίου κι ένιωθε τον ενθουσιασμό τους νανακατεύεται με το χιόνι που πέφτε στα πρόσωπα τους. «Εσείς μπορείτε να ταλλάξετε. Εσείς η εργατιά είσαστε η αληθινή δύναμη - μόνο αν έχετε το κουράγιο να χειριστείτε την κατάσταση».

«Αδέλφια», είχε φωνάξει δυνατά ο νεαρός Καρλ, «ακούτε το σύντροφο μας. Τα αφεντικά μας φέρονται χειρότερα κι από τα ποντίκια. Χθες ο Πασίν έχασε το ένα του χέρι, την περασμένη βδομάδα ο Γκριγκόριεφ παραλίγο να χάσει το κεφάλι του. Ποιος θα είναι ο επόμενος;»

«Οι ώρες που δουλεύετε είναι πολλές», δήλωσε ο Αρκίν.

«Και γίνονται λάθη».

«Δεν υπάρχει καμιά ασφάλεια στη δουλειά», πρόσθεσε ο Καρλ.

«Δεν έχουμε δικαίωμα να παραπονεθούμε».

«Χωρίς νερό. Λες κι είμαστε στην κόλαση. Τόση ζέστη που κάνει στα καμίνια».

«Ενδιαφέρονται ταφεντικά σας;» ο Αρκίν είχε σηκώσει ψηλά τη γροθιά του, στον παγωμένο αέρα.

«Όχι», είχαν απαντήσει οι νεανικές φωνές.

«Ε, τότε ας τους μάθουμε να ενδιαφέρονται!» είχε φωνάξει ο Καρλ.

Κι αυτό ήταν το έναυσμα για την πορεία τους. Ο Ιβάν Σιντόροφ στεκόταν μπροστά στην πύλη του χυτηρίου, τον κοιτούσε με σεβασμό. Ο Ιβάν ήταν εντελώς άλλος άνθρωπος όταν δεν ήταν πιωμένος και πεσμένος πάνω σένα τραπέζι, ήταν ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος στον Αρκίν. Ο Σιντόροφ ήταν αυτός που χε μαζέψει όλους τους ανειδίκευτους στην αυλή. Αντάλλαξαν ματιές, αυτό μόνο. Ήταν αρκετό.

Τους ακολούθησαν κι άλλοι. Τα νέα μαθεύτηκαν γρήγορα.

Καθώς περνούσαν απ’ το εργοστάσιο παπουτσιών στη Στρέτσχα Ούλιτσα, μια ομάδα νεαρών αγοριών με δερμάτινες ποδιές ξέσπασαν σε φωνές, κι αμέσως όρμησαν να ενωθούν με το πλήθος του Ρασπόφ. Οι ανειδίκευτοι από το μηχανουργείο του Ταράσοφ ενώθηκαν μαζί τους κι έφτασαν τους τριακόσιους, περπατούσαν ώμο με ώμο και φώναζαν τα συνθήματα τους. Πίσω τους ακολουθούσε ο Σεργκέγιεφ, το χέρι του κρεμασμένο στην κούνια.

«Καλή δουλειά», σχολίασε στον Αρκίν.

Εκείνος ένευσε καταφατικά.

«Πώς είναι η γυναίκα σου;»

«Ανησυχεί για το πώς θα πάνε τα πράγματα σήμερα».

«Πες της ότι θα κάνουμε το βράχο να κατρακυλήσει με δύναμη απ’ το βουνό. Και τίποτα δεν θα μπορεί να τον σταματήσει».

Ο Σεργκέγιεφ σήκωσε τη γροθιά του σένδειξη συμφωνίας αλλά το χρώμα του ήταν σταχτί, λες και το αίμα του είχε γίνει τσιμέντο μέσα στις φλέβες του.

«Πήγαινε σπίτι», τον παρότρυνε ο Αρκίν. αΤο χέρι σου σήμερα δεν πάει καλά, φίλε μου. Είμαστε περιττοί τώρα σ αυτούς τους ανειδίκευτους που μύρισαν το άρωμα της νίκης».

«Χα! Είναι στραβάδια κι έχουν μάχες μπροστά τους».

«Αυτό εδώ είναι μόνο μια αψιμαχία. Αυτή είναι η αρχή.

Ας είναι δική τους η μέρα της δόξας». Τον κοίταξε με ανησυχία. «Πήγαινε σπίτι σου. Φρόντισε τη γυναίκα σου».

Προς μεγάλη του έκπληξη, ο Σεργκέγιεφ τον έσφιξε δυνατά απτον ώμο.

«Καλή τύχη, σύντροφε». Βγήκε από την πορεία των διαδηλωτών κι έφυγε. Στη θέση του μπήκε η ξερακιανή φιγούρα του Καρλ μένα χαμόγελο πλατύ στο νεανικό του πρόσωπο σαν βαθύ πιάτο σούπας.

Κατευθύνθηκαν προς τις σιδηροδρομικές γραμμές, ένα ανοιχτό κι ανεμοδαρμένο μέρος, όπου οι παλιές σκευοφόροι αποσύρονταν για να πεθάνουν μόνες τους. Με τις μπότες τους χτυπούσαν τη χιονισμένη γη. Ο Αρκιν τους άκουγε κι ένιωθε το αίμα του να χτυπάει στις φλέβες του. Ίδια με τον ήχο που κάνουν τα ρωσικά πόδια στις πορείες. Ούτε καν ο τσάρος στον αυτοκρατορικό του θρόνο θα τολμούσε να σφάξει αυτούς τους αθώους. Ένιωσε την ελπίδα, καυτή και υγρή, να κυλάει στα σωθικά του στη σκέψη πώς θα ήταν η πατρίδα του στο μέλλον.

«Αρκίν, καλέ μου άνθρωπε, έβαλες φωτιά στα μυαλά αυτών των νέων».

Ήταν ο πάτερ Μορόζοφ. Άρπαξε το χέρι του Αρκίν. Χιονονιφάδες σχημάτιζαν φωτοστέφανο πάνω στο ψηλό, μαύρο καμηλαύκι του, σαν από κομμένα διαμάντια.

«Αυτός είναι ο Καρλ, ο νεαρός από το χυτήριο του Ρασπόφ. Έχει ήδη αποδείξει ότι είναι δικός μας, πολύτιμος γι αυτή την περίσταση».

Ο παπάς του έδωσε το χέρι του. Το αγόρι το πήρε, έσκυψε το κεφάλι του πάνω από τα γαντοφορεμένα του δάχτυλα και πίεσε πάνω τους τα χείλη του. «Πάτερ», μουρμούρισε με σεβασμό.

Αυτή η απλή χειρονομία ενόχλησε πολύ τον Αρκίν αλλά δεν το σχολίασε. Καλά, δεν καταλάβαιναν; Αυτό ακριβώς ήταν το είδος της δουλοπρέπειας που προσπαθούσαν να ξεριζώσουν οι μπολσεβίκοι. Δεν υπήρχε θέση για θρησκεία στη μελλοντική Ρωσία, σεκείνη τη Ρωσία όπου όλοι θα ήταν ίσοι. Όχι υποκλίσεις, όχι γονυκλισίες. Ούτε καν στο Θεό.

«Έρχονται;» ρώτησε ανυπόμονα ο Αρκίν.

Ο Μορόζοφ χαμογέλασε.

«Ντα».

«Πότε;»

«Από λεπτό σε λεπτό».

«Ωραία. Κράτησαν την υπόσχεση τους».

Ο Καρλ κοιτούσε πότε τον ένα και πότε τον άλλο.

«Ποιοι; Ποιοι έρχονται;»

«Οι εργάτες των σιδηροδρόμων», τον ενημέρωσε ο Αρκίν. «Αυτό το ντεπό έχει κατέβει σε απεργία προκειμένου να υποστηρίξει τους ανειδίκευτους».

«Είναι κι αυτό μια αρχή», είπε ήρεμα ο Καρλ. «Έτσι δεν είναι;»

«Ναι».

Το αγόρι ίσιωσε την πλάτη του και διαγράφηκε καθαρά το κοκαλιάρικο στέρνο του.

«Σύντροφε Αρκίν, σύντροφε πάτερ, είμαι περήφανος που συμμετέχω σαυτή τη σπουδαία-»

«Να τοι!» ακούστηκε μια φωνή απ’ το πλήθος. «Οι σιδηροδρομικοί είναι εδώ!»

Την άλλη στιγμή ο αέρας δονήθηκε από ανυπόμονες φωνές και μια φάλαγγα περίπου εκατό ή και παραπάνω αντρών με ναυτικά κασκέτα και εργατικές φόρμες εμφανίστηκαν στις γραμμές με υψωμένες στον ουρανό τις γροθιές τους.

«Πάτερ», μουρμούρισε ο Αρκίν, «ευχαρίστησε εκ μέρους μου το Θεό».

Ο παπάς έκλεισε τα μάτια του και χαμογέλασε όση ώρα μιλούσε στον Κύριο του. Ένας από τους σιδηροδρομικούς, ένας γεροδεμένος άντρας με βροντερή φωνή, σκαρφάλωσε σε μια σκουριασμένη βάση κι έβγαλε ένα λόγο που έκανε τους ανειδίκευτους να παραληρούν από ενθουσιασμό. Ούτε καν η κρυσταλλιασμένη κουρτίνα του χιονιού μπορούσε να σβήσει τη λάβα που κυλούσε στις φλέβες τους ή το θυμό που γιγαντωνόταν, σκληρός και κοφτερός όπως ο πύργος του Ναυαρχείου. Ο Αρκίν ήταν ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα της πρωινής του δουλειάς.

«Έρχεται το ιππικό!» φώναξε κάπου από πίσω ένας εργάτης.

Είχαν στείλει το στρατό. Οι ανειδίκευτοι κι οι εργάτες των τρένων δεν αντέδρασαν σχεδόν καθόλου, αλλά ο Αρκίν πήδησε πάνω σε μια ξεχαρβαλωμένη άμαξα.

«Ετοιμαστείτε! Ο στρατός είναι εδώ».

Κάτω απτα σακάκια και τα παλτά εμφανίστηκαν ξαφνικά σιδερόβεργες. Ο ήχος από τις οπλές των αλόγων δυνάμωσε καθώς κάλπαζαν πάνω στο λιθόστρωτο, και το πέπλο του χιονιού σκίστηκε στη μέση, όπως η Ερυθρά Θάλασσα, για ναποκαλυφθεί μια διμοιρία από κατακόκκινες στολές πάνω σε άλογα, με τις κάπες τους νανεμίζουν στον αέρα. Σταμάτησαν κι απλώθηκαν σε μια μακριά γραμμή, μπλοκάροντας τις εισόδους για να μην μπορούν να διαφύγουν από πουθενά οι διαδηλωτές.

Ο πανικός έκανε την εμφάνιση του. Πέταξε από αγόρι σε αγόρι, λαχανιάσματα και νευρικές φωνές, ωστόσο τα παιδιά μιμήθηκαν τους σιδηροδρομικούς. Με τραβηγμένα πρόσωπα κοίταζαν τις σπάθες που ανέμιζαν οι στρατιώτες. Το χιόνι καθόταν πάνω τους λες κι ήθελε να απαλύνει την απειλή.

«Διαλυθείτε αμέσως!»

Η διαταγή ήρθε από το λοχαγό που ήταν επικεφαλής.

Καθόταν πάνω σένα υπέροχο άλογο, έτοιμο να ορμήσει, με το μπροστινό του πόδι ανάδευε τη σκόνη και το ποδοπατημένο χιόνι. Ο ιππέας κάρφωσε τη ματιά του στον εργάτη που στεκόταν πάνω στη σκουριασμένη βάση.

«Διαλυθείτε αμέσως!» διέταξε ξανά.

Ο Αρκίν κουνήθηκε. Πέρασε ανάμεσα από τους ανειδίκευτους κι έφτασε γρήγορα μπροστά, κοντά στους στρατιώτες.

«Τα παιδιά δεν πρόκειται να βλάψουν κανένα». Η φωνή του ήταν ήρεμη.

Ο λοχαγός του έριξε μια ματιά και κάτι σαυτό που είδε τον έκανε να σταματήσει και να τον ξανακοιτάξει.

«Ποιος είσαι εσύ;» απαίτησε να μάθει.

«Ένας σύντροφος των ανειδίκευτων εργατών», είπε κοφτά. «Λοχαγέ, μη δημιουργήσετε καμιά φασαρία. Δεν θέλουμε αιματοχυσίες».

Το στόμα του λοχαγού στράβωσε αποκαλύπτοντας ένα χαμόγελο ικανοποίησης.

«Δεν θέλουμε;»

«Όχι. Αυτά τα νεαρά αγόρια είναι.»

«Επικίνδυνα».

«Όχι. Εκφράζουν τη δυσαρέσκεια τους κι απαιτούν να ακουστούν».

«Θέλουμε δικαιοσύνη», είπε με επιμονή ο Καρλ. Έσφιγγε δυνατά στις χούφτες του μια σιδερόβεργα.

«Ε τότε, νεαρέ ταραχοποιέ, δικαιοσύνη θα έχεις».

Χωρίς καμιά προειδοποίηση ο λοχαγός τεντώθηκε κι ανέμισε τη σπάθα του στον αέρα. Ένα ανεπαίσθητο σφύριγμα, αυτό ήταν όλο κι όλο. Ο Αρκίν ήταν γρήγορος, αλλά όχι όσο έπρεπε. Τράβηξε κάτω το νεαρό του φίλο κι έτσι η σπάθα που σκόπευε να κόψει το χλομό λαιμό του αγοριού πρόλαβε μόνο να του κόψει το ένα ρουθούνι. Κατακόκκινο αίμα πλημμύρισε το πιγούνι του.

Οι εργάτες των σιδηροδρόμων όρμησαν στη στιγμή. Βρισιές ξεστομίστηκαν εναντίον των ιππέων. Τα αίματα άναψαν. Σιδερόβεργες και βαριά εργαλεία έπιασαν δουλειά τώρα που στη διαδήλωση ξέσπασε η βία. Αυτό ακριβώς ήθελε ναποφύγει ο Αρκίν, γι’ αυτό είχε ανακατέψει τους ανειδίκευτους με τους έμπειρους σιδηροδρομικούς στην πρώτη γραμμή. Τράβηξε πίσω τον Καρλ και κοίταξε προσεκτικά το πρόσωπο του αγοριού. Με το ένα του χέρι κρατούσε τη μύτη του, αίμα κυλούσε ανάμεσα στα δάχτυλα του, ενώ τα ανοιχτόχρωμα μάτια του έκαιγαν. Θυμός, όχι φόβος, ήταν αυτός που έκανε τη γροθιά του Αρκίν να τρέμει όταν τον άρπαξε απ’ το μπράτσο.

«Πήγαινε πίσω από τους σιδηροδρομικούς», τον διέταξε ο Αρκίν. «Προετοίμασε τους ανειδίκευτους για να μας υποστηρίξουν».

Το αγόρι εξαφανίστηκε. Το χιόνι έπεφτε πυκνό σαν ένα χοντροκαμωμένο άσπρο πανωφόρι κι οι φωνές δυνάμωσαν.

Η επιδρομή των Ουσάρων, όταν τελικά έγινε, ήταν γρήγο~ ρη σαν αστραπή. Τα άλογα πετάχτηκαν μπροστά, οι σπάθες θέριζαν δεξιά κι αριστερά με ωμότητα. Ουρλιαχτά ανάκατά με δυνατές φωνές υψώθηκαν στον ουρανό, ενώ το χιόνι στη γη μάτωνε από πόδια που τα ποδοπατούσαν οπλές αλόγων. Οι σιδερόβεργες ανεβοκατέβαιναν πάνω στους ιππείς, σπασμένα κόκαλα και φτέρνες που είχαν μπερδευτεί με τους αναβολείς έγιναν ένα, ώσπου οι στολές εξαφανίστηκαν κάτω από μια μάζα από εργατικές μπότες. Κι απ την άλλη οι σπάθες εξακολουθούσαν το έργο τους με εξαιρετική δεξιοτεχνία, ξανά και ξανά, πότε ξεσκίζοντας μια πλάτη, πότε πετσοκόβοντας ένα μάγουλο, ένα λαιμό. Υποχώρηση, ανασύνταξη, υποχώρηση. Μέχρι και το χιόνι που στροβιλιζόταν στον αέρα έγινε κόκκινο καθώς τα άλογα σε σχηματισμούς ανεβοκατέβαιναν στις ράγες.

Ο Αρκίν έβγαλε το μικρό πιστόλι του Σεργκέγιεφ που έκρυβε στο πανωφόρι του. Έξι φορές σκόπευσε, έξι φορές ισάριθμα στήθη βάφτηκαν κόκκινα. Οι εργάτες πολεμούσαν με θυμό. Τα άλογα έπεφταν στα γόνατα. Τα κράνη ακολουθούσαν. Ο Αρκίν ρίχτηκε στη μάχη, ξέφευγε απτις λεπίδες, απέφευγε χτυπήματα, όλη την ώρα πλησιάζοντας τον ψηλό ξανθό λοχαγό που ήταν πάνω στο μαύρο σαν το διάβολο άλογο του.

Ο Αρκίν βρήκε τον Καρλ με το στήθος του ματωμένο.

Τα νεανικά του μάτια ορθάνοιχτα κοιτούσαν το χιόνι που έπεφτε, όμως ήταν γυάλινα κι άψυχα. Νιφάδες σκέπαζαν τα βλέφαρα του κι έλιωναν στα ζεστά του μάτια σαν δάκρυα.

Ο Αρκίν έσπασε το λαιμό του στρατιώτη που στεκόταν από πάνω του με τη σπάθα του ακόμη να στάζει αίμα, κι αυτός κύλησε δίπλα στον Καρλ. Μετά έκλεισε τα μάτια του αγοριού. Όλα γίνονταν θυσία σε τούτο τον κόσμο. Ακόμη και οι αθώοι. Γράπωσε τη σπάθα και μένα άγριο μουγκρητό όρμησε στις κατακόκκινες στολές.

Οι γυναίκες δούλευαν πάρα πολύ σκληρά. Η Βαλεντίνα το συνειδητοποίησε πολύ γρήγορα. Στο νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας οι γυναίκες δούλευαν πάρα πολύ σκληρά και πληρώνονταν ελάχιστα, μα δεν παραπονιόντουσαν. Στους άντρες νοσοκόμους συμπεριφέρονταν διαφορετικά -η Βαλεντίνα πίστευε ότι δεν το άξιζαν-, ενώ στους γιατρούς φέρονταν λες κι ήταν η ενσάρκωση του Θεού.

Εκείνη ήταν συγκεντρωμένη στα καθήκοντα της και μιλούσε ελάχιστα. Δεν την πείραζε που τις περισσότερες ώρες έτριβε διάφορα πράγματα κι αποστείρωνε εργαλεία. Της άρεσε. Τα κρατούσε με σεβασμό, έβρισκε μιαν απρόσμενη ευχαρίστηση στις φίνες ατσαλένιες άκρες τους και στα περίεργα σχήματα τους. Της άρεσε που το καθένα εξυπηρετούσε και διαφορετικό σκοπό: μια τσιμπίδα, μια μήλη, μια σύριγγα και τόσα άλλα που μπορούσε μόνο να τα μαντέψει.

Κάθε μέρα αυτή κι άλλες ανειδίκευτες συνάδελφοι της έπαιρναν οδηγίες επί μια ώρα, στις οποίες ήταν απολύτως συγκεντρωμένη, όπως όταν μάθαινε ένα καινούργιο κομμάτι στο πιάνο. Μέσα στους θαλάμους έκανε έξυπνες ερωτήσεις και πρόσεχε πολύ τις απαντήσεις.

«Ξέρεις ν’ ακούσ», της είπε ένας ασθενής.

Το νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας ήταν για φτωχούς.

Είχε φτιαχτεί πριν από εκατό, ίσως και παραπάνω χρόνια, κατόπιν επιμονής της Μεγάλης Αικατερίνης, αλλά ποτέ δεν υπήρχαν αρκετά κρεβάτια, ούτε αρκετοί θάλαμοι. Ένα ατέλειωτο ποτάμι από αρρώστιες και θάνατο πλημμύριζε τις πόρτες του και πολλοί ήταν εκείνοι που πήγαιναν εκεί γιατί δεν είχαν καμιά ελπίδα να θεραπευτούν πουθενά αλλού. Η Βαλεντίνα όμως μάθαινε να αφήνει και κάποια πράγματα έξω απ’ το μυαλό της. Όπως σήμερα το πρωί που ένας άντρας ήταν πεσμένος στα σκαλοπάτια σαν ψόφιο γατί. Οι άνθρωποι που είχαν λεφτά δεν χρησιμοποιούσαν τα νοσοκομεία: Αυτά ήταν μέρη όπου πήγαινες για να πεθάνεις. Οι γιατροί πήγαιναν στα σπίτια των αξιοσέβαστων ανθρώπων, ακόμα και δέκα φορές την ημέρα αν χρειαζόταν, και θεράπευαν τους ασθενείς στο κρεβάτι τους ακόμη και μικροεπεμβάσεις έκαναν εκεί. Μόνο για μια σοβαρή επέμβαση ένας ευκατάστατος ασθενής θα χρησιμοποιούσε το νοσοκομείο.

Η Βαλεντίνα βύθισε τα χέρια της στη σαπουνάδα κι άρχισε να τρίβει ένα ιατρικό εργαλείο, αλλά έπειτα από ένα λεπτό σήκωσε τα χέρια της και τα κβίταξε προσεκτικά: Κόκκινα και τραχιά, με σκασίματα στους κόμπους. Ένιωσε ντροπή. Χέρια νοσοκόμας κι όχι χέρια πιανίστριας. Και τότε μίσησε τον εαυτό της που νοιαζόταν γιαυτά τα πράγματα.

Μια πόρτα άνοιξε διάπλατα πίσω της.

«Α, εδώ είσαι. Σε χρειαζόμαστε».

Η Βαλεντίνα γύρισε να δει, σαπουνάδες έσταζαν στο πάτωμα. Ήταν η νεαρή Ντάρια Σπατσιέβα, η νοσοκόμα που γνώρισε όταν ήρθε για τη συνέντευξη της, αυτή με τα μαύρα μαλλιά και το βρομόστομα. Το πλατύ της χαμόγελο είχε κάνει φτερά σήμερα.

«Ξέρεις», ρώτησε η Βαλεντίνα, «ότι είσαι βουτηγμένη στο αίμα;»

«Πρέπει να έρθεις», είπε η κοπέλα, «γρήγορα».

Ο αέρας ήταν αποπνικτικός και βαρύς. Μπαίνοντας στον ανδρικό θάλαμο νόμιζε ότι είχε χώσει το κεφάλι της μέσα σε μια πολυκαιρισμένη κουβέρτα. Αίμα και πόνος κι ένας βαθύς φόβος είχαν στοιβαχτεί στο δωμάτιο, κι ήταν τόσο γεμάτο που περίσσευε ελάχιστος χώρος. Κορμιά σκορπισμένα παντού: στα κρεβάτια, στα στρώματα, στο πάτωμα, σε φτενές κουβέρτες, σε γυμνές σανίδες. Τόσα κορμιά, μα τόσο πολλά.

«Τι συνέβη;» ζήτησε να μάθει η Βαλεντίνα.

«Οι Ουσάροι».

«Επίθεση;»

«Δεν κουνούσαν πέρα δώθε τις γυαλιστερές τους σπάθες για να σκοτώνουν μύγες».

Η Βαλεντίνα κοιτούσε τα αρυτίδωτα νεανικά τους μάγουλα. Νέοι άντρες, άντρες με όνειρα που τους τα είχαν κάνει κομμάτια. Αίμα ανάβλυζε απτα κεφάλια τους, πληγές σαν τεράστιες τρύπες έχασκαν ανοιχτές στους ώμους τους.

Άντρες πεζοί εναντίον ιππέων.

«Τσιορτ!» βλαστήμησε η Βαλεντίνα.

Ο λοχαγός Τσερνόφ είχε κρατήσει την υπόσχεση του.

«Ντάρια», είπε ενώ τα μηνίγγια της κόντευαν να σπάσουν, «από πού ναρχίσω;»

«Αδελφή Ιβάνοβα, πάρε αυτά. Κάνε γρήγορα».

Η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια της έχωσε στο χέρι ένα μάτσο λαβίδες και ήρεμα αλλά αποφασιστικά κίνησε να πάει στην άλλη άκρη του θαλάμου, εκεί που η Ντάρια προσπαθούσε να προλάβει έναν άντρα με επίδεσμο στα μάτια γιατί θα κουτούλαγε στην πόρτα. Η Βαλεντίνα ακούμπησε απαλά το χέρι της στον ασθενή που ήταν μπροστά της.

Ήταν πεσμένος μπρούμυτα.

«Γεια, είμαι η σανιτάρκα Ιβάνοβα».

Η φωνή της ακούστηκε σταθερή και καθησυχαστική.

Με το ψαλίδι έσκισε το σακάκι του από κάτω μέχρι πάνω, το γιακά του, μετά έκανε το ίδιο με το πουκάμισο του. Δυο μακριά κοψίματα, το ένα δίπλα στο άλλο είχαν κομματιάσει την πλάτη του σαν κόκκινες γραμμές τρένου. Έπλυνε τις τομές με αντισηπτικό, αλλά μόλις σκούπιζε το αίμα καινούργιο ανάβρυζε από τη λευκή του επιδερμίδα. Χρειαζόταν ράμματα. Όση ώρα έκανε δουλειά, του μιλούσε συνεχώς.

Τα φοβισμένα του μάτια, καθώς είχε γυρισμένο το κεφάλι του στο πλάι, ήταν καρφωμένα πάνω της.

«Σε λίγα λεπτά θα είναι εδώ ο γιατρός», τον καθησύχασε. «Το μόνο που χρειάζεσαι είναι λίγα ράμματα». Πήρε έναν επίδεσμο και πίεσε το τραύμα για να ανακόψει τη ροή του αίματος. «Σύντομα θα γυρίσεις στη δουλειά σου».

«Μας περίμεναν. Κι ήταν αποφασιαμένοι αυτή τη φορά να μας πετσοκόψουν».

«Κάνατε πορεία;»

«Νιετ. Όχι. Ήμασταν μαζεμένοι στην αυλή. Εγώ κι οι άλλοι ανειδίκευτοι εργάτες».

«Οι στρατιώτες σας επιτέθηκαν μες στην αυλή του εργοστασίου ;»

«Όχι». Τα μάτια του αν και κλειστά πετάρισαν, άνοιξαν πάλι κι έκλεισαν, μικρές ευαίσθητες κινήσεις, και μια γουλιά εμετού κύλησε απ’ το στόμα του. «Πήγαμε στο ντεπό του σιδηρόδρομου για να μιλήσουμε με τους εργάτες εκεί.

Ο αρχιεργάτης τους ήταν.» Άρχισε να κλαίει με λυγμούς σαν αγριεμένο ζώο.

«Σςς, εδώ είσαι μια χαρά». Τον χάιδεψε στα μαλλιά κι ήταν σκληρά και ξεραμένα απ’ το αίμα. Του χάιδεψε το μάγουλο. Το λαιμό.

«Αδελφή», ψιθύρισε εκείνος με τα μάτια του κλειστά, «δεν μπορώ να κουνήσω τα χέρια μου».

«Μπίστρο! Γρήγορα!»

Ένας γιατρός με άσπρο σακάκι τη φώναζε. Όλη την ημέρα αυτό γινόταν: Νέοι άντρες μεταφέρονταν με τα καρότσάκια, στους ώμους, σε πρόχειρα φορεία. Η Βαλεντίνα θωρακίστηκε όσο μπορούσε απέναντι στα δάκρυα και τα βογκητά. Έμαθε να κρατάει το χέρι του τραυματία πάνω στο λαιμό της, γιατί ο δυνατός σφυγμός που υπήρχε εκεί του έδινε με κάποιον τρόπο κάτι για να κρατιέται ζωντανός.

Έμαθε να μη λέει: «Σςς», αλλά τους άφηνε να μιλάνε, να κλαίνε ή να φωνάζουν, να κάνουν οτιδήποτε τους εκτόνωνε.

Τους έγραφε ραβασάκια για τις αγαπημένες τους, έβρεχε με νερό τα ξεραμένα τους χείλη και ξετύλιξε τόσα καρούλια επιδέσμων που νόμιζε ότι είχαν πια γίνει προέκταση των χεριών της, λωρίδες από λευκές γάζες που τυλίγονταν γύρω από χέρια, πόδια, κεφάλια - για να κρατιούνται ατόφυα τα νεανικά τους κορμιά.

«Μπίστρο!»

«Μάλιστα, γιατρέ».

«Μια μονάδα μορφίνης εδώ».

«Μάλιστα, γιατρέ».

Ένα νεαρό αγόρι, μαυριδερό σαν Τσιγγανόπουλο, όχι πολύ μεγαλύτερο από την Κάτια, ήταν ξαπλωμένο ανάσκελα με τα αδύνατα μπράτσα του σταυρωμένα στο στήθος του.

Το κορμί του γυάλιζε απτον ιδρώτα. Χαμογέλασε στη Βαλεντίνα χωρίς να πάψει να μουρμουράει τις προσευχές του.

Εκείνη έριξε δυο σταγόνες παυσίπονου από ένα φιαλίδιο σ ένα μικρό ποτήρι και του σήκωσε το κεφάλι για να πιει το υγρό. Οι κόρες των ματιών του ήταν διασταλμένες.

«Σπασίμπα». Η λέξη ίσα που ακούστηκε. «Ντα σβιντάνια. Αντίο».

«Ποδοπατήθηκε», μουρμούρισε ο γιατρός, «από τάλογα τους».

«Υπάρχει εδώ παπάς;» ρώτησε γρήγορα η Βαλεντίνα.

«Είναι στο διπλανό θάλαμο». Έβγαλε ένα βαθύ αναστεναγμό. «Σήμερα δεν προλαβαίνει να προσφέρει τις υπηρε σίες του». Σήκωσε το κεφάλι του και για πρώτη φορά κοίταξε καλά τη νεαρή νοσοκόμα που ήταν δίπλα του.

«Βαλεντίνα! Αγαπημένο μου κορίτσι, δεν ήξερα ότι ήσουν εσύ. Με τη στολή σου είσαι άλλος άνθρωπος.»

«Ξέρω, δόκτωρ Φεντόριν. Μοιάζουμε όλες οι νοσοκόμες».

«Εντελώς». Έτριψε τα μάτια του. «Αλλά εσύ κι η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια με το ζόρι ανήκετε στο ίδιο είδος».

Το χαμόγελο που σχηματίστηκε ήταν μια ανακούφιση στους σφιγμένους μυς του προσώπου της και την έκανε ν απλώσει το χέρι της στο λαιμό του, έτσι όπως είχε δει να κάνει η κόρη του όταν ήθελε να τον ευχαριστήσει.

«Γιατρέ, πρέπει να ξεκουραστείτε».

Εκείνος κούνησε το κεφάλι.

«Όταν σε πρότεινα στην Αγία Ισαβέλα δεν σκεφτόμουν ακριβώς αυτό το σημερινό». Για ένα λεπτό ο δόκτωρ Φεντόριν πήρε τα μάτια του από τους τραυματίες του θαλάμου και κοίταξε προσεκτικά το πρόσωπο της Βαλεντίνας. Εκείνη αναρωτήθηκε τι να έβλεπε. «Πρόκειται για το βάπτισμα του πυρός», της είπε ήρεμα.

Το αγόρι στο κρεβάτι σήκωσε το ένα του χέρι κι έκανε το σημάδι του σταυρού στον αέρα. «Το βάπτισμα του αίματος», διόρθωσε το γιατρό με τα μάτια του καρφωμένα στη Βαλεντίνα.

«Θα σου φέρω τον παπά», του είπε εκείνη, έσφιξε το χέρι του αγοριού κι εξαφανίστηκε.

Αλλά παπάς δεν υπήρχε στο διπλανό θάλαμο. Κι η Βαλεντινα παρέβη τους κανονισμούς. Σήκωσε τη φούστα της κι έτρεξε στο διάδρομο ψάχνοντας για μια μαυροντυμένη φιγούρα. Αρνιόταν ναφήσει το αγόρι να πεθάνει χωρίς άφεση αμαρτιών. Πρέπει να είσαι σκληρή, της είχε πει ο Γιενς.

Για ναντιμετωπίζεις το αίμα και τις πληγές.

Ένα χέρι έπεσε βαρύ στον ώμο της, τόσο βαρύ που παραλίγο να της τσακίσει τα κόκαλα, κι αυτή ξαφνιάστηκε.

«Παιδί μου, μη φοβάσαι».

Σταμάτησε το τρεχαλητό και πρόσεξε τον άντρα που λες κι είχε εμφανιστεί από το πουθενά. Έμοιαζε κάπως με παπάς. Ήταν εντυπωσιακός με τους φαρδείς του ώμους να τονίζονται από την απλή, μαύρη καζάκα του. Υπήρχε κάτι πάνω του που την έκανε να θέλει να φύγει. Τα μάτια του ήταν μεγάλα και στρογγυλά, ένα απίστευτα ξέθωρο γαλανό, και χωμένα βαθιά στις κόγχες τους. Δεν πετάριζαν καθόλου, μόνο την κοιτούσαν επίμονα. Σαν να καίγονταν. Δεν μπορούσε να βρει καταλληλότερο χαρακτηρισμό. Είχαν καρφωθεί πάνω της κι είχαν τρυπώσει τόσο βαθιά στους διαδρόμους του μυαλού της, που εκείνη λαχταρούσε να φύγει, αλλά δεν μπορούσε.

«Χρειάζομαι έναν παπά», του είπε γρήγορα.

«Παιδί μου.» Η φωνή του ήταν βαθιά, τα λόγια του μετρημένα. Στον παγωμένο διάδρομο αντηχούσαν επιβλητικά.

«Παιδί μου, ολόκληρο το ανθρώπινο γένος χρειάζεται έναν παπά που θα του δείξει το μονοπάτι που οδηγεί στο Θεό.

Βλέπω ότι είσαι αναστατωμένη. Άσε Αυτόν να σεξαγνίσει».

Εκείνη σχεδόν έσκασε στα γέλια, γιατί αυτός ο παράξενος άντρας κάθε άλλο παρά αγνός έδειχνε. Το βλέμμα της καρφώθηκε στη μακριά, αχτένιστη γενειάδα του που ήταν βρομερή και γεμάτη αποφάγια. Η καζάκα του ήταν λεκιασμένη και τα χέρια του το ίδιο. Το χειρότερο απόλα ήταν ότι έζεχνε. Το μοναδικό καθαρό πράγμα πάνω του ήταν ο σταυρός που κρεμόταν σε μια αλυσίδα γύρω απ’ το λαιμό του.

«Ίσως θα έπρεπε να ζητήσεις από το Θεό να εξαγνίσει πρώτα εσένα», του πρότεινε. «Αλλά κάνε γρήγορα σε παρακαλώ. Πρέπει να-»

Την πρόλαβε. Με τα πελώρια βρομερά του χέρια. Της έσφιξε το κεφάλι και κάρφωσε τη δυνατή του ματιά πάνω «Εσύ είσαι αυτή που με έχεις ανάγκη, μαλίσκα, μικρούλα μου. Μπορώ να σου δώσω την ειρήνη που αποζητάς. Στο όνομα του Κυρίου».

Έσκυψε το κεφάλι του σαν για να τη φιλήσει στο μέτωπο, το φιλί του Χριστού, αλλά την τελευταία στιγμή τη φίλησε στα χείλη. Έκπληξη και σιχασιά ένιωσε η Βαλεντίνα καθώς το στόμα του, πελώριο και σπηλαιώδες, κατάπιε το δικό της.

Αντέδρασε βίαια. Τον χαστούκισε στο μάγουλο, ο ήχος του χαστουκιού πνίγηκε στην πυκνή του γενειάδα κι όλα τα βάσανα της ημέρας έγιναν θυμός που ξέσπασε λάβρος.

«Εσύ δεν είσαι άνθρωπος του Θεού. Είσαι ένας τιποτένιος, ένας σιχαμερός λάγνος που.»

Εκείνος γέλασε, ένα δυνατό γέλιο ευχαρίστησης, λες και τα λόγια που τον στόλιζε η κοπέλα ήταν λόγια επαινετικά.

Η Βαλεντίνα προσπάθησε να τον ξαναχαστουκισει, αλλά δεν άντεχε στην ιδέα να τον αγγίξει πάλι. Σκούπισε το στόμα με το χέρι της και τραβήχτηκε μακριά του.

«Σε χρειάζεται ένα αγόρι που πεθαίνει», της είπε.

«Δεν με χρειάζεται. Εσύ είσαι αυτή που με χρειάζεσαι».

«Δεν είσαι αληθινός παπάς, έτσι δεν είναι;»

«Εγώ είμαι ένας φτωχός στάριτς, ένας άγιος άνθρωπος.

Με ταπεινότητα προσφέρω τον εαυτό μου σε ψυχές που υποφέρουν, σαν τη δική σου την ψυχή. Ψυχές που δεν ξέρουν πώς να βρουν το δρόμο τους».

«Η ψυχή μου είναι δική μου υπόθεση», του είπε. «Εσύ δεν είσαι στάριτς. Αυτό το αγόρι χρειάζεται ένα σωστό παπα». Τα ξέθωρα μάτια του καρφώθηκαν στα δικά της κι εκείνη ένιωσε τη γλώσσα της να μουδιάζει και το μυαλό της να παρασύρεται. Με μεγάλη προσπάθεια ανάγκασε τον εαυτό της ναπομακρυνθεί από τη μαύρη φιγούρα και διέσχισε βιαστικά το διάδρομο. Έκανε πολύ κόπο για να βγάλει απ’ το μυαλό της την ακάθαρτη φιγούρα του.

«Αδελφή», τη φώναξε εκείνος με μπάσα φωνή, «μαλίσκα, θα ξανασυναντηθούμε εσύ κι εγώ, όταν θα είσαι έτοιμη να μου δώσεις ένα φιλί με αντάλλαγμα την ψυχή σου».

Η Βαλεντίνα βρήκε παπά, έναν αληθινό παπά. Φορούσε ένα χειροποίητο μάλλινο ράσο ξεφτισμένο στο στριφωμα, ένα πετραχήλι γύρω απ’ το λαιμό του κι ένα ψηλό, μαύρο καμηλαύκι που είχε δει και καλύτερες μέρες. Με την πρώτη ματιά τον πέρασε για κάποιον χωριάτη παπά που είχε έρθει στο νοσοκομείο από ένα μακρινό χωριό όταν έμαθε για το μακελειό, αλλά όταν εκείνος ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της και σήκωσε το κεφάλι του από έναν πληγωμένο που τον έψελνε, τον αναγνώρισε αμέσως. Ήταν ο παπάς που είχε δει με τον Αρκίν, σαυτόν που είχε πέσει πάνω του όταν ο σοφέρ ξεφόρτωνε σακιά με πατάτες στην εκκλησία. Καθώς έτρεχε βιαστικά προς το μέρος του αναρωτήθηκε πόσα μυστικά είχαν ακούσει οι παπάδες, πόσες εξομολογήσεις τους τριβέλιζαν το μυαλό.

αΠάτερ, χρειάζομαι τη βοήθεια σου».

«Τι συμβαίνει, αδελφή;»

«Ένας νεαρός πεθαίνει».

Η αντίδραση του δεν ήταν αυτή που περίμενε, γιατί ενώ βάδιζε δίπλα της φαινομενικά ήρεμος, όταν εκείνη τον οδήγησε στον άλλο θάλαμο, οι μπότες του κλότσησαν με λύσσα το ξεφτισμένο του στρίφωμα.

«Πάτερ, ξέρεις τι συνέβη;»

«Οι ανειδίκευτοι δουλεύουν σε τραγικές συνθήκες». Αντίθετα από τα πόδια του, η γλώσσα του ήταν προσεκτική.

«Είχαν ένα σημείο συνάντησης αφότου ένας από αυτούς έχασε το χέρι του σε μια μηχανή, αλλά υπάρχουν παντού κατάσκοποι της Αστυνομίας». Κούνησε το κεφάλι του, σήκωσε τη Βίβλο που κρατούσε και την έφερε μπροστά στα μάτια του. «Είθε ο Κύριος να δείξει έλεος στις ψυχές των στρατιωτών, γιατί εμένα μου στέρεψε. Τους καταριέμαι, πολλούς από αυτούς, να καούν στην Κόλαση». Έσφιξε δυνατά τη Βίβλο, λες και θα μπορούσε να του απαντήσει το μαύρο της κάλυμμα. «Οι ανειδίκευτοι είναι λίγο μεγαλύτεροι από μικρά παιδιά».

«Μου είπαν, όμως, ότι ένωσαν τις δυνάμεις τους με τους εργάτες των σιδηροδρόμων».

«Ναι».

«Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ήταν καλά οργανωμένοι».

Καθώς άνοιξε τις πόρτες, ο παπάς σταμάτησε κι εκείνη αναγκάστηκε να τον κοιτάξει.

«Ποια είσαι;» τη ρώτησε επιτακτικά.

«Μια νοσοκόμα. Προσπαθώ να σώσω τις ζωές των ανειδίκευτων σου».

νοσοκόμα. Απλές λέξεις. Ο παπάς φάνηκε να ηρεμεί. Τα μάτια του απέκτησαν ευγένεια κι άρχισε πάλι να περπατάει.

«Είμαι ταραγμένος. Κανένας να μην αξιωθεί να δει τις σπάθες να πετσοκόβουν όπως τις είδα εγώ σήμερα». Έσφιξε τη Βίβλο στο στήθος του σαν πανοπλία.

Η Βαλεντίνα άπλωσε το χέρι της κι άγγιξε τον ανάγλυφο σταυρό του.

«Ήσουν εκεί;»

«Ναι».

«Πάτερ Μορόζοφ, πες μου, ήταν κι ο Βίκτορ Αρκίν βκεί;»

Το πρόσωπο του κρέμασε.

«Ποια είσαι εσύ;»

«Πληγώθηκε;»

Αυτός κούνησε το κεφάλι του πολύ ανεπαίσθητα.

«Πες του», είπε η Βαλεντίνα, «να πάρει το κουτί που είναι κρυμμένο στο πίσω μέρος του γκαράζ προτού τον επισκεφτεί η Οχράνα».

24

«Σανιτάρκα Ιβάνοβα».

Η προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια φώναξε τη Βαλεντίνα την ώρα που εκείνη έφευγε από το θάλαμο. Η προϊσταμένη φαινόταν κουρασμένη, κύκλοι διαγράφονταν κάτω από τα μάτια της λες κι η μέρα αυτή την είχε γεμίσει μελανιές.

«Σανιτάρκα Ιβάνοβα, τα πήγες καλά σήμερα. Έχεις την πάστα της αξιοπρεπούς νοσοκόμας». Τα χαρακτηριστικά της μαλάκωσαν. «Παραδέχομαι ότι με εξέπληξες».

«Σας ευχαριστώ, προϊσταμένη».

«Τώρα πήγαινε σπίτι σου, πλύσου καλά με ζεματιστό νερό και πιες ένα σφηνάκι βότκα. Θα σου κάνει καλό».

«Μάλιστα, προϊσταμένη».

Μια αξιοπρεπής νοσοκόμα. Τράβηξε την κάπα στους ώμους της. Μια αξιοπρεπής νοσοκόμα.

Έξω στα σκαλοπάτια έπεσε πάνω στην αδελφή Ντάρια.

«Τον ξέρεις τον παπά που ήταν εδώ όλη την ημέρα;» τη ρώτησε μόλις την είδε.

«Τον πατέρα Μορόζοφ; Ναι, έρχεται συχνά εδώ. Δεν αντέχω τα κηρύγματα του», είπε κι έβγαλε από το κεφάλι της το σκουφάκι της, «αλλά φέρνει στους ασθενείς τρόφιμα κι ό,τι άλλο μπορεί. Κι αυτοί τον αγαπάνε».

«Όχι, όχι αυτόν. Έναν άλλο. Βρόμικο κι αποκρουστικό, με κάτι μπλε μάτια που σε υπνωτίζουν κι έναν πολύ ακριβό φανταχτερό σταυρό».

«Γαμώτο, αυτό το καθίκι λες. Σάγγιξε, ε;»

«Όχι». Το ψέμα βγήκε αβίαστα.

«Μη σκας, δεν έρχεται συχνά εδώ. Μόνο όταν θέλει να θυμηθεί τι σημαίνει να είσαι φτωχός».

«Τι εννοείς; Πού βρίσκεται συνήθως;»

«Ιησού Χριστέ μου, Βαλεντίνα! Μα δεν κατάλαβες ποιο είναι αυτό το γαμημένο παπαδόσκυλο;»

«Ισχυρίστηκε ότι είναι ένας στάριτς, ένας φτωχός άγιος άνθρωπος».

«Ναι, καλά. Μακάρι να ταν φτωχός».

«Ποιος είναι;»

«Ο Γρηγόρης Ρασπούτιν. Αυτός που αποκαλείται θαυματοποιός κι όλη την ώρα είναι δίπλα στη μυρωδάτη αυτοκράτειρα μας. Πες μου ότι δεν τον άφησες να σαγγίξει με τα κουλάδια του».

« Θαυ ματοπο ιός;»

«Έτσι αυτοαποκαλείται».

«Γιενς, τι είδους γυναίκα είναι η αυτοκράτειρα;»

«Γιατί ρωτάς;»

«Θα ήθελα να ξέρω».

«Η τσαρίνα Αλεξάνδρα; Έχει ένα παγερό κι αδιάφορο τρόπο και συμπεριφορά αλαζονικής Γερμανίδας πριγκίπισσας. Τέτοια είναι. Αλλά δεν είμαι σίγουρος πώς είναι στο βάθος».

Το χέρι του χάιδεψε την κομψή καμπύλη του γυμνού γοφού της και μετά μέτρησε ένα ένα τα πλευρά της με το δάχτυλο του. Ήταν καθισμένος δίπλα της στο κρεβάτι, του άρεσε πολύ να την απολαμβάνει με τα μάτια του. Να τη χορταίνει. Παλιότερα δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί χρησιμοποιούσαν αυτή τη λέξη εφόσον αφορούσε τα μάτια. Τώρα όμως το καταλάβαινε. Τα μάτια του πεινούσαν όταν δεν ήταν εκείνη μαζί του, λιμοκτονούσαν κυριολεκτικά - κι εκείνος ποτέ του δεν είχε φανταστεί ότι θα ένιωθε έτσι. Με καμιά γυναίκα δεν του είχε ξανασυμβεί αυτόεκείνη τον είχε κάνει να ρουφάει και να κρύβει μες στο κεφάλι του την εικόνα της σαν πολύτιμο κόσμημα. Και τώρα προσπαθούσε να καταλάβει τι ήταν αυτό που της είχε πυροδοτήσει το ενδιαφέρον για την τσαρίνα.

«Πιστεύω», της εξήγησε, «ότι αυτό συμβαίνει γιατί είναι ντροπαλή. Η τσαρίνα μπορεί να είναι αριστοκράτισσα, όμως δεν έχει ιδέα από χαζοκουβέντες, κι επειδή αποφεύγει την κοινωνική ζωή της Αυλής της τη θεωρούν ψυχρή και σνομπ. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια γυναίκα με μεγάλη αποφασιστικότητα».

«Όσον αφορά τι;»

«Τον περισσότερο καιρό κρατάει τον τσάρο Νικόλαο κλεισμένο στο Ανάκτορο του Αλεξάνδρου, στο Τσάρσκογιε Σέλο. Εκείνος κάνει τη δουλειά του από εκεί. Ξέρω ότι είναι μόνο είκοσι μίλια από την Πετρούπολη, αλλά τα είκοσι μίλια είναι πολύ μεγάλη απόσταση όταν υπάρχει τέτοιος αναβρασμός στην πόλη. Ο τσάρος πρέπει να βρίσκεται εδώ, στο καθήκον του».

Η Βαλεντίνα κούνησε το κεφάλι της σκεφτική.

«Οι τέσσερις κόρες τους, οι νεαρές Μεγάλες Δούκισσες, είναι κι αυτές κλεισμένες εκεί;»

«Βεβαίως. Όλοι λένε ότι απολαμβάνουν πολύ την οικογενειακή ζωή, κάνουν ιππασία, ιστιοπλοΐα και παίζουν χαρτιά. Λατρεύουν το τένις. Κι ασφαλώς φροντίζουν το αγόρι.

Αυτό είναι το κέντρο του κόσμου τους».

«Α ναι, το αγόρι, ο τσάρεβιτς Αλεξέι».

Ο Γιενς έσκυψε το κεφάλι κι απόθεσε από ένα απαλό φιλί σε κάθε της γόνατο. Εκείνη έχωσε το χέρι της στα μαλλιά του και έφερε πιο κοντά της το πρόσωπο του.

«Τι κοιτάς;» του είπε κατσουφιασμένη.

«Εσένα. Προσπαθώ να καταλάβω πόσο αρμονικά συναρμολογημένη είσαι».

«Γιατί; Σκέφτεσαι να με αποσυναρμολογήσεις;»

Τη φίλησε στα χείλη.

«Όντας μηχανικός, αυτό μου ακούγεται πολύ ενδιαφέρουσα πρόκληση».

Εκείνη σηκώθηκε για να τον αντικρίσει και τύλιξε τα πόδια της γύρω απ’ τη μέση του. Ο Γιενς έβαλε τις χούφτες του στα οπίσθια της και την τράβηξε πιο κοντά. Το δέρμα της μύριζε ανεπαίσθητα φαρμακευτικό σαπούνι.

«Πες μου για τον καλόγερο, τον Ρασπούτιν», του είπε εκείνη.

«Για όνομα του Θεού, Βαλεντίνα, τι στα κομμάτια θέλεις να μάθεις γι’ αυτό το ελεεινό υποκείμενο;»

«Πες μου». Το ύφος της ήταν σοβαρό. Το μέτωπο της ήταν ακουμπισμένο στη γούβα του λαιμού του κι εκείνος δεν μπορούσε να δει το πρόσωπο της, όμως ένιωθε την ανάσα της στο γυμνό στήθος του, μικρές πνοές ζεστού αέρα.

«Ήρθε στο νοσοκομείο», του είπε.

«Φρόντισε να κρατηθείς μακριά του. Αρκετό κακό έχει κάνει».

«Τι έχει κάνει;»

«Ο Γρηγόρης Ρασπούτιν φροντίζει να μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στον τσάρο και το λαό του».

«Γιενς, αγάπη μου, μη θυμώνεις. Μίλα μου γι’ αυτόν».

Η γλώσσα της άγγιξε ένα τόσο δα κομμάτι του κορμιού του.

«Ισχυρίζεται ότι είναι ένας άγιος άνθρωπος, απεσταλμένος του Χριστού για να καθοδηγεί το λαό της Ρωσίας και ειδικά για να καθοδηγεί την τσαρίνα. Και μέσω αυτής, να καθοδηγεί τον ίδιο τον τσάρο». Η απελπισία τον έπνιξε.

«Ο τσάρος Νικόλαος είναι ένας ηλίθιος. Ο καλόγερος ανακατεύεται με την πολιτική και στρέφει την Αυτού Μεγαλειότητα εναντίον των διορισμένων συμβούλων του και.»

Δίστασε να συνεχίσει.

«Και τι;»

Ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους του «Ξεχνά τον. Ας μην ασχοληθούμε άλλο με τα προβλήματα της Πετρούπολης. Το μέτωπο σύντομα θανασυνταχθεί».

«Είσαι σίγουρος ότι αυτό θα γίνει;»

Την ακούμπησε στα μαξιλάρια.

«Κανένας μας δεν μπορεί να είναι σίγουρος, οπότε.»

«Γιενς, μη με καλοπιάνεις. Δεν είμαι κανένα παιδάκι».

Ο τρόπος που το είπε, τον έκανε να ανατριχιάσει. Τα μάτια της είχαν δει τόσο πολλά σήμερα σεκείνο το αναθεματισμένο νοσοκομείο της. Πού ήταν το κορίτσι που ατένιζε ταστέρια μαζί του μια παγωμένη χειμωνιάτικη νύχτα μες στο δάσος; Της χάιδεψε τον ώμο. Ακούμπησε πίσω στο μαξιλάρι του, έπιασε ένα τσιγάρο από το κομοδίνο του και το άναψε.

«Βαλεντίνα, αγάπη μου, η Αυλή του τσάρου είναι ένα τσουκάλι διαφθοράς, τσουκάλι που βράζει. Μέσα στην ασωτία και στον εκφυλισμό». Προσπάθησε ν’ ακουστεί αντικειμενικός. «Ο Γρηγόρης Ρασπούτιν είναι ένας αποτυχημένος καλόγερος αλλά είναι πολύ τυχερός. Η τσαρίνα Αλεξάνδρα δεν έχει άλλους φίλους εκτός από την ευγενική Άννα Βιρούμποβα, κι εκείνος έχει φροντίσει να την πάρει με το μέρος του. Μερικοί λένε ότι ο Ρασπούτιν έχει μαγικές δυνάμεις που βοηθάνε το γιο της, ή ότι την υποβάλλει σε υπνωτισμό. Μπορεί να υπάρχει και ερωτική σχέση μεταξύ τους».

Η Βαλεντίνα πετάρισε τα μάτια της.

«Ποια μπορεί να θέλει να πλαγιάσει μέναν τόσο αποκρουστικό άντρα;»

«Δεν φαντάζεσαι. Οι γυναίκες στην Αυλή βγάζουν η μια τα μάτια της άλλης προκειμένου να του φανούν αρεστές».

«Ναι, αλλά αυτός μυρίζει».

Το γέλιο του Γιενς ακούστηκε τραχύ.

«Ένας χωριάτης που βρομάει και ζέχνει, ένας κουρελιάρης μουζίκος που δεν πλένεται και δεν αλλάζει ρούχα. Κυριολεκτικά άνθρωπος του Θεού!»

«Γιενς», είπε η Βαλεντίνα και πήρε το τσιγάρο απτα δάχτυλα του για να μυρίσει το άρωμα του καπνού του, «εσύ πιστεύεις ότι ο Ρασπούτιν έχει σταλήθεια μαγικές ιδιότητες;»

Εκείνος της πήρε το τσιγάρο και το σβήσε.

«Όχι. Γι’ αυτό μη σου περνάει από το μυαλό η σκέψη να του πας την Κάτια».

«Δεν σκέφτηκα κάτι τέτοιο».

Αλλά το ψέμα πλανήθηκε στον αέρα τόσο διάφανο όσο κι ο καπνός του τσιγάρου του.

Η Βάρενκα δεν είχε πεθάνει. Κάτι ήταν κι αυτό. Ο δρόμος ήταν στα ίδια χάλια κι η πόρτα της εισόδου ξεχαρβαλωμένη. Αλλά η Βάρενκα δεν είχε πεθάνει.

«Σου φερα κι άλλα τρόφιμα», είπε η Βαλεντίνα την ώρα που ακουμπούσε την τσάντα πάνω στο τραπέζι. Δίπλα στην τσάντα έχωσε ένα πορτοφόλι. Κανείς δεν το πρόσεξε.

«Το βλέπω», είπε η Βάρενκα και χαμογέλασε, δηλαδή όχι ακριβώς, απλώς άλλαξαν θέση τα οστά του προσώπου της, αλλά κάτι ήταν κι αυτό.

«Λέω να μας φτιάξω λίγο τσάι, μπορώ;» πρότεινε η Βαλεντίνα.

Η γυναίκα με το πληγιασμένο κεφάλι ήταν σωριασμένη στο πάτωμα, τυλιγμένη με μια χιλιοτρυπημένη κουβέρτα.

Μόνο το κεφάλι της ήταν απέξω και το δέρμα της είχε μια πρασινωπή απόχρωση. Μια σπιθίτσα στο τζάκι πάλευε να κρατηθεί ζωντανή κι εκείνη είχε κάτσει εκεί μπροστά με το στόμα ελαφρώς ανοιχτό, λες κι ήθελε να καταπιεί την κίτρινη φλόγα.

Η Βαλεντίνα έβγαλε απτην τσάντα της μια χούφτα προσάναμμα.

«Ορίστε».

Με προθυμία η Βάρενκα διάλεξε τρία κλαράκια και ακούμπησε το ένα πάνω στο άλλο στη φλόγα. Όταν αυτά άρχισαν να τριζοβολάνε, το αδύνατο πρόσωπο της τους χαμογέλασε λες κι ήταν φιλαράκια, ενώ η Βαλεντίνα έβραζε την τσαγιέρα κι ετοίμαζε το τσάι. Τα κομψά γλυκίσματα από την κουζίνα της μητέρας της έμοιαζαν γελοία και παράταιρα μέσα σαυτή την κατάντια, αλλά η γυναίκα δεν το πρόσεξε καν. Κάθισε στο τραπέζι με τη Βαλεντίνα κι έφαγε μαζεμένα τρία γλυκά προτού αρχίσει να μιλάει.

«Γιατί έρχεσαι;»

«Για να βεβαιωθώ ότι είσαι ακόμη εδώ».

Η γυναίκα έβγαλε έναν περίεργο ήχο από τα βάθη του λαρυγγιού της κι η Βαλεντίνα χρειάστηκε ένα δευτερόλεπτο για να συνειδητοποιήσει ότι αυτό ήταν γέλιο.

«Λες να μπορούσα να ήμουν κάπου αλλού;» τη ρώτησε.

«Δουλεύεις;» ζήτησε να μάθει η Βαλεντίνα.

«Δούλευα». Η γυναίκα κούνησε το κεφάλι της. «Σένα υφαντουργείο. Αλλά απολύθηκα όταν πήρα μια μέρα άδεια γιατί ήταν άρρωστο το αγόρι μου». Τα μάτια της σκληρά.

Χωρίς δάκρυα.

«Ξέρω μια μοδίστρα που ψάχνει για καθαρίστρια. Θα μπορούσα να της μιλήσω. Αν θέλεις τη θέση».

«Ασφαλώς και τη θέλω».

Σιγή επικράτησε στο δωμάτιο λες κι η μία περίμενε κάτι από την άλλη. Η Βαλεντίνα μίλησε πρώτη.

«Τότε θα τη ρωτήσω, όμως θα πρέπει να είσαι κι εσύ καθαρή».

Η Βάρενκα έσκυψε και κοίταξε τα βρομερά της χέρια.

«Η βρύση του δρόμου έχει παγώσει πάλι. Έλιωσα χιόνι για το τσάι».

Η Βαλεντίνα ένιωσε το στομάχι της νανακατεύεται καθώς κοίταξε το μισοπιωμένο τσάι της.

«Τα σκυλιά κατουράνε στο χιόνι».

Για άλλη μια φορά ακούστηκε κάτι σαν σκουριασμένη ροκάνα. Η Βάρενκα κοίταξε την καινούργια φιλενάδα «Εσύ τι ακριβώς θέλεις; Δεν ήρθες εδώ μόνο για να με ταΐσεις».

Η Βαλεντίνα έβγαλε απτην τσάντα της μια κονσέρβα ροδάκινα και μια φραντζόλα μαύρο ψωμί. Αν ο Γιενς ήξερε ότι είχε έρθει μόνη της, θα θύμωνε πολύ.

«Θέλω να με προειδοποιήσεις».

«Να σε προειδοποιήσω για ποιο πράγμα;»

«Όταν θα έρθει ο κίνδυνος».

«Ποιος κίνδυνος;»

«Η επανάσταση που θα κάνετε εσείς».

Ήταν λες κι είχε πει τη μαγική λέξη. Η θανατίλα εξαφανίστηκε από τα μάτια της Βάρενκας, το στόμα της, το μαραμένο της δέρμα, όλα άλλαξαν. Η Βαλεντίνα τα χασέ που μία και μοναδική λέξη είχε τόση δύναμη.

«Αυτή είναι η διεύθυνση μου». Έσπρωξε προς το μέρος της ένα κομμάτι χαρτί.

Η Βάρενκα ούτε καν που το κοίταξε.

«Δεν ξέρω να διαβάζω. Και τέλος πάντων δεν θα μπορούσα ούτε καν να πλησιάσω στο μέγαρο που πρέπει να ζεις. Ακόμη κι οι υπηρέτες σου θα μέφτυναν στα μούτρα.

Σκέψου κάτι καλύτερο».

«Είδα ότι υπάρχει ένας πίνακας ανακοινώσεων στη στάση του λεωφορείου, στην πλατεία του Αγίου Ισαάκ. Καρφίτσωσε εκεί ένα κομματάκι από ένα κασκόλ και θα καταλάβω».

«Ένα κόκκινο κασκόλ;»

«Ό,τι θέλεις εσύ».

Η γυναίκα κούνησε το κεφάλι. Η Βαλεντίνα ξαφνιάστηκε που η ουλή της σπάθας ήταν το μόνο πράγμα που έλαμπε μέσα στο υγρό δωμάτιο κι αναρωτήθηκε αν πονούσε.

«Πάντως ό,τι κι αν λένε οι άντρες», μουρμούρισε η Βάρενκα, «η επανάσταση θαργήσει».

«Κάποτε είδα έναν ολόκληρο στρατό από μυρμήγκια με κεντρί να ορμούν σ’ έναν αρουραίο και να τον σκοτώνουν», σχολίασε η Βαλεντίνα. «Προφανώς», πρόσθεσε, «τα δικά σας τα μυρμήγκια δεν έχουν ακόμη έτοιμο το στρατό τους».

«Για πες μου, τι κάνεις κι έχεις τόσο δυνατά δάχτυλα;»

«Παίζω πιάνο».

Η Βάρενκα ψηλάφισε τα δάχτυλα της Βαλεντίνας λες και θα μπορούσε έτσι να ακούσει μουσική.

«Ποτέ μου δεν έχω ακούσει να παίζουν πιάνο».

Αυτά τα λόγια έκαναν τη Βαλεντίνα να θέλει να βάλει τα κλάματα.

Έγινε τυχαία. Ο Γιενς δεν σκόπευε να περάσει να δει την Κάτια. Πήγε, όμως, γιατί ένα βράδυ που έπαιζε πόκερ στο σπιτι ενός φίλου, ήταν εκεί κι ο δόκτωρ Νικολάι Φεντόριν και μεταξύ χαμένων παρτίδων του είπε για μια καινούργια θεραπεία που αφορούσε βλάβες της σπονδυλικής στήλης και γινόταν στο κέντρο ιαματικών θεραπειών του Κάρλοβι Βάρι. Κι είχε ακούσει ότι γινόταν καλή δουλειά. Ο Φεντόριν βεβαίως είχε στο μυαλό του τις εύθραυστες νεανικές πλάτες των ανειδίκευτων που κομμάτιασαν οι σπάθες, αλλά ο Γιενς σκέφτηκε αμέσως την Κάτια. Όταν την άλλη μέρα το πρωί που είχε βγει βόλτα με το άλογο, είδε το φοβερό Κοζάκο της Βαλεντίνας να χοροπηδάει πάνω στην πλάτη μιας φοβισμένης φοράδας μες στην υγρή ομίχλη, ήταν φυσικό να σχολιάσει το θέαμα.

«Τούτο είναι ένα πολύ κομψό πλάσμα, Ποπκόφ, να είσαι σίγουρος. Αλλά δεν είναι το είδος που θα φανταζόμουν για σένα».

Ο Κοζάκος κούνησε δεξιά κι αριστερά το κεφάλι του κι αυτός σαν άλογο.

«Το ζώο δεν είναι για μένα», είπε απότομα.

«Αχά! Μήπως μια έκπληξη για τη δεσποινίδα Βαλεντίνα;»

«Νιετ».

Ο Γιενς τσίγκλισε το άλογο του για να πάει πιο γρήγορα, αλλά η νεαρή σταρένια φοράδα είχε συμπαθήσει τον Ήρωα και τάχυνε από μόνη της για να πάει δίπλα του. Ο Κοζάκος χαλάρωσε τα γκέμια της κι εκείνη τριπόδισε σαν χαριτωμένη μπαλαρίνα.

Ο Γιενς δεν άντεξε να μη γελάσει. Ακόμη κι ο Κοζάκος χαμογέλασε με το στανιό, κι έτσι βρέθηκαν να προχωράνε δίπλα δίπλα στους βρόμικους δρόμους με τον Γιενς να βάζει τον Ήρωα ανάμεσα στη φοράδα και την κίνηση για να νιώθει εκείνη πιο ασφαλής, γιατί στα σταυροδρόμια γινόταν νευρική. Η ομίχλη τους συνόδεψε μέχρι το σπίτι των Ιβάνοφ.

Ο Ποπκόφ βούρτσιζε το τρίχωμα του Ήρωα και τα πήγαινε μια χαρά. Του Γιενς του άρεσε ο άνθρωπος που καταλάβαινε τη διάθεση ενός ζώου κι ήξερε πού έπρεπε να το ξύσει περισσότερο προκειμένου να το κάνει να ρουθουνίσει δυνατά κι ευχαριστημένα.

«Δεν θαργήσω», είπε στον Κοζάκο.

Ο άντρας γρύλισε.

Ο Γιενς γέμισε έναν κουβά από μια βρύση στην αυλή και τον έβαλε μπροστά στον Ήρωα, που έχωσε τη μεγάλη μαύρη μύτη του μέσα με ανακούφιση. Ο Γιενς έμεινε και χάζευε για κανένα λεπτό το ζώο.

«Ποπκόφ», του είπε, «έχεις μια προνομιούχο θέση σ αυτό το σπίτι». Κοίταξε το μεγαλόσωμο άντρα μένα ειρωνικό χαμόγελο. «Όντας ένας χοντροκέφαλος Κοζάκος, δεν μπορώ να φανταστώ γιατί σου επιτρέπεται η είσοδος μέσα στο σπίτι ή η πρόσβαση στις νεαρές δεσποινίδες Ιβάνοφ». Ο Γιενς χάιδεψε το μυώδη σβέρκο του Ήρωα.

«Να υποθέσω ότι αυτό θα οφείλεται στη φυσική σου γοητεία».

Το στόμα του Κοζάκου άνοιξε εντελώς κι άσπρα σαν ταφόπλακα δόντια έκαναν την εμφάνιση τους.

«Αι στο διάολο», είπε.

«Δεν έχω ξαναδεί τη Βαλεντίνα τόσο ευτυχισμένη».

Ο Γιενς χαμογέλασε στην Κάτια και κράτησε πιο σταθερά το μικροσκοπικό φλιτζάνι στα γόνατα του.

«Είναι επειδή δουλεύει στο νοσοκομείο. Απέκτησε κάποιο σκοπό η ζωή της».

«Αυτό λέει και η μαμά».

«Προφανώς έχει δίκιο η μαμά σου».

«Η μαμά δεν την ξέρει τόσο καλά όσο εγώ».

«Τι είναι αυτό», ρώτησε προσεκτικά, «που ξέρεις εσύ κι η μαμά σου δεν το ξέρει;»

«Γιενς, μπορεί να μη χρησιμοποιώ τα πόδια μου, αλλά χρησιμοποιώ τα μάτια μου».

«Και τι βλέπεις;»

Εκείνη γέλασε.

«Βλέπω πώς λάμπει η επιδερμίδα της ενώ κανονικά θα έπρεπε να ναι χλομή και κουρασμένη από τις ατέλειωτες ώρες στο νοσοκομείο, πώς σέρνει τα βήματα της όταν είναι αναγκασμένη να μείνει μέσα στο σπίτι. Τη βλέπω να κρυφογελάει όταν νομίζει ότι δεν τη βλέπει κανένας, βλέπω πώς αναστενάζει, πως εκεί που μιλάει κανονικά ξαφνικά κόβει την πρόταση στη μέση». Η φωνή της Κάτιας έγινε μελαγχολική. «Πιστεύω ότι αυτό συμβαίνει γιατί μόλις θυμήθηκε κάτι».

«Τι δηλαδή;»

«Μια στιγμή. Κάτι που ήρθε στο μυαλό της».

«Κάτια, είσαι ένα πάρα πολύ παρατηρητικό κορίτσι».

«Είναι η αδελφή μου. Την αγαπάω».

Οι ματιές τους συναντήθηκαν.

«Κι εγώ», είπε ήρεμα ο Γιενς.

Η Κάτια κούνησε το κεφάλι της, οι ξανθές της μπούκλες κουνήθηκαν κι αυτές.

«Το ξέρω».

«Πώς το ξέρεις;»

«Γιατί ξέρω τη Βαλεντίνα. Αγαπάει κι αγαπιέται».

«Κάτια, θα την προσέχω όσο δεν φαντάζεσαι».

Του χαμογέλασε.

«Το πιστεύω, Γιενς. Αλλά πρόσεχε. Γιατί αν ο μπαμπάς ανακαλύψει ότι εκείνη προτιμάει εσένα από το λοχαγό Τσερνόφ, θα σου απαγορεύσει να έρχεσαι στο σπίτι».

«Σ’ ευχαριστώ που με προειδοποίησες».

Δεν θα ήταν εύκολο για την Κάτια να του παραχωρήσει έτσι απλά την αδελφή της.

Ο Γιενς άκουσε τη φασαρία απτους στάβλους προτού πάει κοντά τους. Φοβήθηκε για τον Ήρωα κι έτρεξε γρήγορα προς τα κει. Φωνές και σπασίματα αντηχούσαν στους πέτρινους τοίχους και πέντε άντρες γρονθοκοπούσαν τον Ποπκόφ. Ο μεγαλόσωμος άντρας παραπατούσε και έριχνε μπουνιές σαν μεθυσμένη αρκούδα, αίμα έτρεχε από ένα σκίσιμο πάνω απ’ το μάτι του. Οι άλλοι ιπποκόμοι το είχαν σκάσει κι αυτό μόνο ένα πράγμα σήμαινε: Ήξεραν πολύ καλά ποιοι ήταν αυτοί οι άντρες με τα μαύρα σακάκια και τις γυαλιστερές μπότες, και γνώριζαν πολλά ώστε να κρατηθούν μακριά. Αλλά πέντε εναντίον ενός, ήταν κάτι που δεν μπορούσε να το ανεχθεί ο Γιενς.

Άρπαξε απτον ώμο τον έναν από αυτούς, τον γύρισε προς το μέρος του και του έριξε μια μπουνιά στο στομάχι. Εκείνος μούγκρισε. Πριν φάει κι ο Γιενς καμιά γροθιά έριξε μια κεφαλιά στο στήθος του άλλου που έχασε την ισορροπία του. Ο Γιενς σήκωσε απότομα το λαιμό του και με το κεφάλι του έσπασε το σαγόνι του άντρα.

Μια δυνατή φωνή έσκισε το νοτισμένο αέρα κάνοντας τ άλογα να κλοτσάνε και να φρουμάζουν ταραγμένα. Με βλαστήμιες και με λοστούς οι άντρες κατάφεραν να ρίξουν τον Ποπκόφ στο χώμα, αλλά παρέσυρε μαζί του και δυο από αυτούς. Κουτρουβαλιάσματα, κλοτσιές από βαριές μπότες και λαχανιασμένες ανάσες ήταν το αποτέλεσμα.

«Γαμώτο!» φώναξε δυνατά ο Γιενς. «Σταματήστε αμέσως. Θα τον σκοτώσετε. Τι συμβαίνει;»

Ένα κεφάλι μισογύρισε. Ένα πρόσωπο με βαριά χαρακτηριστικά και μένα μοβ εκ γενετής σημάδι τον κοίταξε με τις σκούρες κόρες των ματιών του, που έδειχναν απίστευτη ευχαρίστηση.

«Άντε χάσου. Εκτός κι αν θες κι εσύ μια από τα ίδια».

Ένας λοστός εμφανίστηκε από δίπλα κι απείλησε να σπάσει το κεφάλι του Γιενς. Δεν είχε ιδέα για ποιο λόγο γίνονταν όλα αυτά, όμως τώρα πια δεν τον ένοιαζε καθόλου. Πετάχτηκε, άρπαξε ένα μαστίγιο από ένα καρφί στον τοίχο και το ξαμόλησε. Το μαστίγιο πάνω του είχε καρφωμένα μεταλλικά άγκιστρα.

Η πρώτη καμουτσικιά καρφώθηκε στην πλάτη ενός άντρα, η δεύτερη έσκισε ένα κομμάτι απ’ το σβέρκο ενός άλλου.

Αίμα πετάχτηκε και πιτσίλισε τάχυρα. Οι δύο άντρες που στέκονταν δίπλα στον πεσμένο Κοζάκο στράφηκαν εναντίον του Γιενς, που με μια πολύ εύστοχη κίνηση του μαστίγιου τους έπιασε και τους δυο με μια θηλιά και τους πέταξε κάτω. Ήταν αργά πια όταν αντιλήφθηκαν πίσω τους τον πληγωμένο Κοζάκο που είχε σηκωθεί όρθιος. Ο λοστός που χε αρπάξει προσγειώθηκε στα κεφάλια και των δυο κι αυτοί σωριάστηκαν κάτω σαν σακιά.

«Γάμησε τους!» μούγκρισε ο Ποπκόφ.

«Εσύ να γαμηθείς!» μουρμούρισε ο Γιενς ανασαίνοντας με δυσκολία. «Τι διάολο έκανες και ξεκίνησε αυτός ο καβγάς;»

Κοιτάζονταν μεταξύ τους κι έκαναν προσπάθεια να μην μπήξουν τα γέλια. Ξαφνικά είχαν γίνει αδέλφια.

«Να σε χέσω!» είπε ο Γιενς. «Σε τι μ’ έμπλεξες;»

Μια ήρεμη φωνή ακούστηκε πίσω τους.

«Άσε κάτω το μαστίγιο. Κι εσύ, γουρούνι, πέτα το λοστό». Καμιά απειλή δεν υπήρχε στα λόγια του. Μόνο μια ήπια δήλωση. «Αλλιώς θα σας φυτέψω από μία σφαίρα στα κεφάλια σας».

25

Ο φόβος έχει πολλές μορφές. Στην περίπτωση του Γιενς είχε τη μορφή πένας, της πένας που κρατούσε στο χέρι του αυτός που έκανε τις ερωτήσεις. Όταν ο ανακριτής του ήταν ήρεμος, η πένα βρισκόταν ακίνητη ανάμεσα στα δάχτυλα του, αλλά όταν εκνευριζόταν η πένα έκανε συνέχεια φλικ φλικ φλικ. Η καρδιά του Γιενς χτυπούσε στον ίδιο ρυθμό.

«Ρωτήστε τον υπουργό Ιβάνοφ», είπε ο Γιενς για δωδέκατη φορά. «Δικό του είναι το σπίτι, όχι δικό μου. Εγώ ήρθα να πάρω το άλογο μου, αυτό είναι όλο».

«Καταρχάς, γιατί το άλογο βρισκόταν εκεί;»

«Σας είπα. Είχα πάει να επισκεφτώ την κόρη του υπουργού».

«Ή χρησιμοποιούσες αυτή τη δικαιολογία για να έχεις πρόσβαση στους στάβλους;»

«Όχι».

«Για να σώσεις το κουτί με τις χειροβομβίδες που είχες κρύψει εκεί».

«Όχι».

«Πότε έκρυψες τις χειροβομβίδες στο στάβλο;»

«Δεν τις έκρυψα».

«Ποιος σου ζήτησε να τις μαζέψεις;»

«Κανείς. Δεν ξέρω τίποτα απόλα αυτά».

«Επιτέθηκες στους πράκτορες μου μένα μαστίγιο».

«Θα σκότωναν τον Κοζάκο».

«Ώστε παραδέχεσαι ότι ο Λιεβ Ποπκόφ είναι συνεργός σου σε μια αντικυβερνητική συνωμοσία».

«Όχι, δεν τον ξέρω τον άνθρωπο. Το μόνο που ξέρω είναι πως είναι υπηρέτης εκεί».

«Λες ψέματα».

«Όχι».

Όλα γύρω του χόρευαν σε κύκλους. Φλικ φλικ φλικ. Ο Γιενς αδιάφορος σε όλα αυτά, απαντούσε στις ίδιες ερωτήσεις ξανά και ξανά. Μέχρι στιγμής ήταν όλα τόσο πολιτισμένα, που μπερδευόσουν. Ούτε άδειο ανακριτικό δωμάτιο, ούτε δυνατά φώτα, ούτε χειροπέδες να πετσοκόβουν τα χέρια του. Μια πολυθρόνα με μαξιλαράκια στα μπράτσα, ακόμα και τσιγάρο του προσφέρανε. Το οποίο και αρνήθηκε.

Καθόντουσαν σένα συνηθισμένο γραφείο γεμάτο κίτρινα ντοσιέ κι ένα φυτό πάνω σένα ράφι. Ένα κομψό χαλάκι στο πάτωμα. Χωρίς λεκέδες από αίμα, παρατήρησε ο Γιενς. Ο ανακριτής του ήταν ένας μικρόσωμος φαλακρός άντρας με ήρεμη φάτσα και μεγάλα αφτιά που τα έπαιζε όταν ένιωθε αμηχανία. Κάθε φορά που ο Γιενς έλεγε: «Μιλήστε στον υπουργό Ιβάνοφ. Είναι στην υπηρεσία της Αυτού Μεγαλειότητας του τσάρου», τα δάχτυλα του ψηλάφιζαν το λοβό των αφτιών του. Ο άντρας πατούσε στα νύχια, ήξερε πόσο λεπτός ήταν ο πάγος κάτω από τα πόδια του.

Ο αναθεματισμένος Κοζάκος ήταν ηλίθιος. Πουθενά δεν ήταν ασφαλής, τα μάτια της Οχράνας παρακολουθούσαν τα πάντα. Αν ο Ποπκόφ νόμιζε ότι οι στάβλοι ενός υπουργού της κυβέρνησης ήταν ένα έξυπνο μέρος για να κρύψει αντικυβερνητικά όπλα, προφανώς δεν ήξερε τίποτα για τις μεθόδους της Μυστικής Αστυνομίας. Παρόλα αυτά δυσκολευόταν να πιστέψει ότι ο Ποπκόφ ήταν μπολσεβίκος. Γαμώτο, ανατρίχιασε στη σκέψη ότι η Βαλεντίνα βρισκόταν κοντά σένα τόσο επικίνδυνο πακέτο.

«Πού είναι ο Λιεβ Ποπκόφ;» ρώτησε απαιτητικά.

«Ο επαναστάτης ανακρίνεται».

Το αίμα του Γιενς πάγωσε. Ανακρίνεται.

«Δεν πιστεύω ότι ο Ποπκόφ είναι επαναστάτης. Ο καθένας θα μπορούσε να βάλει εκεί τις χειροβομβίδες για να θέσει σε κίνδυνο τον υπουργό».

«θα μπορούσες να είσαι εσύ ο καθένας».

«Όχι, όχι εγώ».

«Ό,τι πιστεύεις εσύ είναι άσχετο».

Τα μάτια του άντρα ήταν πεινασμένα. Πολύ θα θελε να βγάλει τα δόντια του και να χιμήξει στον Γιενς αλλά κάτι τον εμπόδιζε. Ο Γιενς κατάλαβε ότι αυτό που τον εμπόδιζε ήταν ο τίτλος κάτω από τόνομα του στην μπροστινή μεριά του φακέλου πάνω στο γραφείο του. «Γιενς Φρίις: Μηχανικός της Αυτού Μεγαλειότητας του Τσάρου».

Μηχανικός της Αυτού Μεγαλειότητας.

θα μπορούσε να κάνει χρήση αυτού του τίτλου, γιατί όχι; Ένιωθε το σφυγμό του να του σφυροκοπάει ταφτιά. Ήξερε ότι υπήρχαν ένα σωρό λόγοι που δεν έπρεπε να το κάνει, ένα σωρό ανακριτικά κελιά στο υπόγειο που δεν είχαν καμιά σχέση μαυτό το γραφείο. Κάποια είχαν αλυσίδες στις καρέκλες και ξεραμένο αίμα στους πλακοστρωμένους τοίχους. Προσπάθησε να μιλήσει ευγενικά στον ανακριτή.

«Πού είναι ο Λιεβ Ποπκόφ;» ρώτησε ξανά. «Θέλω να τον δω».

Ήταν φανερό ότι ο άντρας ενοχλήθηκε από το αίτημα του, όμως φρόντισε να μην το δείξει. Ύστερα από μια μεγάλη σιωπή με την πένα να πηγαίνει πέρα δώθε σηκώθηκε, κατευθύνθηκε προς την πόρτα και την άνοιξε τόσο δυνατά, που αυτή βρόντηξε στον τοίχο.

«Έλα».

Μπόχα. Ιδρώτας. Αίμα.

Ο Γιενς ήταν στο τσακ να ξεσπάσει. Με το ζόρι σταμάτησε να χτυπάει με τη γροθιά του τη μεταλλική πόρτα, με το ζόρι κρατήθηκε και δεν άρπαξε το λαιμό του συνοδού του να του χώσει το κεφάλι μες στο στενό παραθυράκι της πόρτας. Σταμάτησε έξω απ’ το κελί της φυλακής και φώναξε τον Ποπκόφ.

Διέκρινε μια φαρδιά πλάτη και αίμα να τρέχει από φρέσκιες πληγές. Πλησίασε πιο κοντά και μέσα από το ορθογώνιο ματάκι της πόρτας είδε τον Κοζάκο αλυσοδεμένο από τους καρπούς στον απέναντι τοίχο, εντελώς γυμνό να στέκεται στα πόδια του, με τη μούρη του χωμένη στα τρισάθλια πλακάκια. Ο πισινός του ήταν γεμάτος μώλωπες, ηλεκτρόδια συνδέανε τα γεννητικά του όργανα με μια μπαταρία. Περιττώματα ήταν πασαλειμμένα στο πίσω μέρος των ποδιών του.

Μπόχα. Ιδρώτας. Αίμα.

Οι θόρυβοι της πόλης είχαν κοπάσει. Ήταν αργά το βράδυ όταν ο Γιενς έφτασε στην επιβλητική κατοικία των Ιβάνοφ και ήταν σχεδόν σίγουρος ότι θα την έβρισκε κλειδωμένη και με κλειστά παντζούρια, με στρατιώτες να τη φρουρούνε και τα παράθυρα σκοτεινά και χωρίς ζωή. Αλλά όχι. Τα φώτα ήταν αναμμένα. Αυτό ήταν καλό σημάδι. Τον υποδέχτηκε αμέσως ένας λακές με μάτια που πετάριζαν, μικρά νευρικά μάτια. Ό,τι κι αν συνέβη εδώ ανάμεσα στον υπουργό Ιβάνοφ και στην Αστυνομία, αφού είχαν πάρει αυτόν και τον Ποπκόφ, είχε αφήσει το σημάδι του.

Όμως κι ο Γιενς είχε το δικό του σημάδι. Ο δεξιός του ώμος τον πονούσε πάρα πολύ όταν ένας απτους μπάσταρδους του κοπάνισε μια με τον υποκόπανο του τουφεκιού του την ώρα της σύλληψης. Ο λακές τον οδήγησε στο γαλάζιο σαλόνι, εκεί που είχε καθίσει με τη Βαλεντινα για πρώτη φορά, αλλά δεν περίμενε να τη βρει ξανά, γιατί ήταν σίγουρος ότι ο πατέρας της δεν θα της το επέτρεπε. Το όνομα της έπρεπε να παραμείνει άσχετο με την υπόθεση στους στάβλους του.

«Γιενς Φρίις», ανακοίνωσε ο λακές.

Ο Γιενς μπήκε στο ολοφώτιστο σαλόνι και του πήρε ένα λεπτό για να προσαρμοστούν τα μάτια του. Προς μεγάλη του έκπληξη ήταν όλοι εκεί. Ο υπουργός Ιβάνοφ αυστηρός, με μια πράσινη σκούρα ρεντινγκότα, στεκόταν με την πλάτη του στο τζάκι, τα θαμνώδη του φρύδια σουφρωμένα πάνω από τα ανήσυχα μάτια του και το ένα του χέρι να χτυπάει ρυθμικά το μαρμάρινο γείσο. Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα καθόταν ακίνητη σαν κούκλα σ’ έναν καναπέ, τα χέρια της στην ποδιά της, ένα ποτήρι με νερό δίπλα της.

Ωστόσο ο Γιενς ούτε καν τους πρόσεξε γιατί τα μάτια του γέμισαν από τη Βαλεντίνα. Καθόταν σ’ έναν άλλο καναπέ, δίπλα στην αδελφή της, κι οι δυο με κρεμ φορέματα, μα η αντίθεση ανάμεσα τους δεν θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη. Το πρόσωπο της Κάτιας ήταν μουσκεμένο από δάκρυα, όμως χαμογέλασε αμέσως στον Γιενς έδειξε να ανακουφίζεται που τον είδε, μόνο που η Βαλεντίνα δεν έδειξε κάτι παρόμοιο. Τα καστανά της μάτια είχαν σχεδόν μαυρίσει από το θυμό κι από τη ματιά που του έριξε κατάλαβε ότι δεν τα είχε με τον πατέρα της αλλά μεκείνον. Τα μαλλιά της ήταν δεμένα πίσω στο λαιμό της κι αυτή τη φορά δεν ήταν η ομορφιά της που τον ξάφνιασε μα η δύναμη ένα φίνο ατσαλένιο πλέγμα κάτω απ’ το δέρμα της. Το είχε αντιληφθεί και νωρίτερα, αλλά ποτέ δεν το είχε δει τόσο ολοκάθαρα. Πολύ θα ήθελε να της εξηγήσει πώς μπλέχτηκε στον καβγά με τους πράκτορες της Οχράνας. Αντί γι αυτό απευθύνθηκε στον πατέρα της.

«Υπουργέ Ιβάνοφ, είμαι ευτυχής που είστε όλοι καλά».

«Φρίις, τι διάολο γύρευες στους στάβλους μου; Γιατί χτυπούσες με μαστίγιο την Αστυνομία; Μένω έκπληκτος που σε άφησαν ελεύθερο έπειτα από μυχ τέτοια συμπεριφορά».

«Η Αστυνομία έκανε λάθος», είπε αυστηρά ο Γιενς. Δεν κοιτούσε τη Βαλεντίνα. «Θα σκότωναν έναν από τους υπηρέτες σας. Δεν σας αφορά;»

«Ανάθεμα σε, άνθρωπε μου. Με αφορά ότι μέσα στο στάβλο υπήρχε ένα κασόνι με χειροβομβίδες που θα μπορούσε να μας τινάξει όλους στον αέρα». Ο Ιβάνοφ άρχισε να βηματίζει πάνω κάτω μπροστά στο τζάκι, οι ώμοι του τεντωμένοι, οι γροθιές του σφιγμένες.

Ο Γιενς παρέμεινε εκεί που ήταν, κοντά στην πόρτα. Δεν του πρότειναν να καθίσει - ευτυχώς, γιατί η μόνη θέση που θα μπορούσε να καθίσει ήταν δίπλα στη Βαλεντίνα.

«Ο Λιεβ δεν ήταν ο μόνος που θα μπορούσε να σκοτωθεί», είπε με ανέκφραστη φωνή η Βαλεντίνα. «Το ρίσκο που πήρες ήταν φοβερό».

«Δεν μπορούσα να τον αφήσω μόνο του να τον χτυπάνε μέχρι να πεθάνει».

«Το ξέρω». Η Βαλεντίνα κούνησε το κεφάλι της σαν να ήθελε να ξεφορτωθεί κάτι από πάνω της. «Πού είναι τώρα ο Λιεβ;»

Ο Γιενς απευθύνθηκε στον πατέρα της.

«Είναι σε ένα βρομερό μπουντρούμι. Γι’ αυτό ήρθα μεχρι εδώ. Χρειάζεται απόψε κιόλας τη βοήθεια σας, ειδάλλως σας ορκίζομαι ότι μέχρι το πρωί θα είναι νεκρός».

Η Κάτια βόγκηξε.

«Μπαμπά! Πρέπει να τον βοηθήσεις».

Ο Ιβάνοφ αγνόησε τις κόρες του, η προσοχή του ήταν στραμμένη στον Γιενς.

«Εσένα γιατί σε άφησαν;»

«Γιατί δεν είχα καμιά σχέση με τις χειροβομβίδες. Και επειδή», σταμάτησε και σκέφτηκε μέχρι πόσο θα μπορούσε να πιέσει τον Ιβάνοφ, «έχω φίλους στην Αυλή. Εσείς κι εγώ ξέρουμε ότι αυτή η πόλη λειτουργεί ανάλογα με τον ποιον ξέρεις και τι χάρες σου χρωστάει».

Ο Ιβάνοφ ανοιγόκλεισε τα μάτια του, είχε καταλάβει πολύ καλά τι εννοούσε ο μηχανικός. Πήρε ένα πούρο από έναν ασημένιο υγραντήρα πάνω στο τζάκι για να κερδίσει χρόνο, αλλά στον Γιενς δεν πρόσφερε.

«Λοιπόν, ξέρουν ποιος έβαλε εκεί τις χειροβομβίδες;» ρώτησε ο Γιενς.

«Ο Βίκτορ Αρκίν», του απάντησε η Βαλεντίνα, «ο σοφέρ μας».

«Ομολόγησε;»

«Όχι», γρύλισε ο Ιβάνοφ. «Η κόρη μου είδε το κουτί στο πίσω μέρος του γκαράζ την περασμένη εβδομάδα - βεβαίως δεν ήξερε τι περιείχε. Αυτός θα πρέπει να το μετακίνησε για να το κρύψει καλύτερα. Εγώ ο ίδιος θα τον πυροβολήσω τον προδότη, αν τον ανακαλύψουν».

« Εξαφαν ί στη κε;»

Ο υπουργός τράβηξε μια βαθιά ρουφηξιά από το πούρο του.

«Το σκάσε. Ένας αναθεματισμένος επαναστάτης μες στο ίδιο μου το σπίτι, που ο Θεός να τον κάψει και το πτώμα του να ξεβραστεί στο Νέβα και τα μάτια του να του τα έχουν φάει τα καβούρια».

«Ήταν καλός σοφέρ. Τον συμπαθούσα».

Η προσοχή όλων στράφηκε στην Ελιζαβέτα Ιβάνοβα που κρατούσε το ποτήρι με το νερό στο χέρι της. Πρώτη φορά μιλούσε εκείνη.

«Δεν ήταν ποτέ του αναιδής», συνέχισε εκείνη, «όπως ο Κοζάκος, ο σταβλίτης. Ή βρόμικος».

«Μπαμπά;»

Ήταν η Κάτια που του μίλησε. Έτεινε το χέρι της, ένα χλομό πραγματάκι που αιωρείτο στον αέρα κι ο πατέρας της έσπευσε να το πάρει στο δικό του. β «Τι είναι, μικρούλα μου;»

«Μπαμπά, κάνε αυτό που σου λέει ο Γιενς. Βοήθησε τον Αιεβ».

Ο Γιενς είδε τον αγώνα που έδινε αυτός ο άντρας. Η επιθυμία του να ευχαριστήσει τη μικρότερη κόρη του σε σχέση μέναν ασήμαντο υπηρέτη ήταν ενάντια στην αναλγησία του στους πολιτικούς ελιγμούς. Αλλά ο Γιενς αντιλήφθηκε ότι και κάτι άλλο συνέβαινε μαυτόν τον άντρα, κάτι που του κινούσε την περιέργεια: Ήταν φόβος. Τι μπορεί να φοβάται τόσο πολύ ο υπουργός του τσάρου; «Κάτια, αγαπημένο μου παιδί, δεν καταλαβαίνεις», είπε ο Ιβάνοφ πολύ ήρεμα. «Ξέρω ότι έχεις συνηθίσει αυτόν τον άξεστο Κοζάκο αλλά.»

«"Συνηθίσει";» τον διέκοψε η Βαλεντίνα. «"Συνηθίσει"; Είναι κάτι παραπάνω, μπαμπά. Αυτός ο "άξεστος Κοζάκος" είναι στη δούλεψη σου όλη του τη ζωή, αυτός είδε τον πατέρα του να πεθαίνει εξαιτίας σου, γιατί είχε έρθει ιππεύοντας κείνη την ημέρα για να με βρει. Ο Λιεβ Ποπκόφ σιχαίνεται τους μπολσεβίκους όπως θα σιχαινόταν και τα ποντίκια στους στάβλους του. Σκοπεύεις ύστερα απόλα αυτά να τον αφήσεις να πεθάνει σε ένα τρισάθλιο κελί της Οχράνας;»

«Ναι».

αΔεν μπορείς». Σηκώθηκε στα πόδια της, ανάσαινε με δυσκολία. «Πρέπει να τηλεφωνήσεις στον αρχηγό της Αστυνομίας και ναπαιτήσεις την άμεση απελευθέρωση του», η φωνή της έτρεμε, «αλλιώς εγώ.»

Κοίταξε τον Γιενς και κάτι στην έκφραση της τάραξε τον πατέρα της. Εκείνος πήγε προς το μέρος του.

«Φρίις, φύγε από το σπίτι μου! Σου απαγορεύω να ξαναέρθεις εδώ», του φώναξε ο Ιβάνοφ.

Ο Γιενς γύρισε στη Βαλεντίνα.

«Θα έρθεις μαζί μου; Φύγε μαζί μου απ’ αυτό το σπίτι».

Ίσα που ακούστηκε όταν έλεγε αυτά τα λόγια, μα αντήχησαν δυνατά λες κι είχε φωνάξει. Τα λόγια του τράβηξαν κάτι που ήταν χύμα μέσα της - τα μέλη της μαλάκωσαν κι οι άκαμπτοι μύες του προσώπου της γλύκαναν καθώς τον κοίταξε. Ο θυμός έφυγε κι έδωσε τη θέση του σε μια τρυφερότητα ανείπωτη. Για ένα ηλίθιο λεπτό εκείνος πίστεψε ότι θα ερχόταν μαζί του.

Τα χείλη της χώρισαν κι εκείνος την έπιασε από τη μέση.

«Έλα μαζί μου», της είπε πάλι.

Η Βαλεντίνα άφησε το χέρι του χαλαρό στη μέση της αλλά γύρισε το κεφάλι στον πατέρα της. Εκείνος είδε την προσπάθεια που έκανε, την ένταση στο λαιμό της.

«Μπαμπά», του είπε, «αν δεν απαιτήσεις την άμεση απελευθέρωση του Λιεβ απόψε κιόλας, θα ζητήσω από κάποιον άλλον να το κάνει».

«Και ποιος μπορεί να είναι αυτός;»

«Ο λοχαγός Τσερνόφ».

«Όχι», είπε γρήγορα ο Ιβάνοφ, «Βαλεντίνα, άκουσε με.

Δεν μπορώ να επιτρέψω το όνομα μας να οφείλει χάρη στους Τσερνόφ, γιατί θα σε περάσουν για αδύναμη κι ανίσχυρη κι ότι δεν αξίζεις για το συμφωνημένο γάμο».

Συμφωνημένος γάμος. Τα λόγια έγδαραν το μυαλό του Γιενς. Πολύ είχε πάει. Με μια απότομη κίνηση άφησε τη Βαλεντίνα. Μια κοφτή υπόκλιση στη μητέρα της -αυτό ήταν όλο- και με μεγάλες δρασκελιές βγήκε από το δωμάτιο.

«Στάσου!»

Ανεβασμένος στην πλάτη του Ήρωα, ο Γιενς είχε κλείσει ταφτιά του για να μην ακούει τις φ«νές της. Έπρεπε να τρέξει με το άλογο ακόμα πιο γρήγορα, να βγάλει απ’ το μυαλό του την εικόνα του γεμάτου γλύκα αλλά και προδοσία στόματος της. Η καρδιά μου ποτέ δεν θανήκει στο λοχαγό Τσερνόφ, του είχε υποσχεθεί. Στη ζωή της αδελφής της, του είχε ορκιστεί. Ίσως να του ανήκε η νυφική της παστάδα, αλλά όχι και η καρδιά της.

«Γιενς!»

Ήρθε τρέχοντας μες στο σκοτάδι στην αυλή του στάβλου κι άρπαξε το πόδι του απτον αναβολέα, κι αν εκείνος δεν πρόσεχε, θα μπορούσε να τη σύρει μαζί του. Κοίταξε κάτω κι είδε το χλομό της πρόσωπο, τους ώμους της νανατριχιάζουν μέσα στο κρεμ μετάξι κι ένιωσε την καρδιά του να γίνεται κομμάτια.

«Αντίο, Βαλεντίνα».

«Μη φεύγεις».

«Δεν έχω κανένα, λόγο να μείνω».

«Γιενς, σαγαπάω». Τα μάτια της θόλωσαν και δάκρυα χαράκωσαν τα μαγουλά της. «Μόνο εσένα αγαπάω».

Εκείνος της χαμογέλασε θλιμμένα, έσκυψε και φίλησε την κορφή του κεφαλιού της.

«Φαίνεται ότι η αγάπη εσένα δεν σου φτάνει».

Με μια κλοτσιά το άλογο έφυγε μπροστά, τόσο απότομα, που παραλίγο να σπάσει το χέρι της Βαλεντίνας, ενώ ταυτόχρονα κάτι έσπαγε και μέσα του. Δεν γύρισε να κοιτάξει ούτε μία φορά πίσω του.

Το γραφείο του πατέρα της ήταν ίδιο όπως πάντα, γεμάτο χαρτιά και το κουτί με τα πούρα του ανοιχτό. Έξω στην είσοδο, εκείνη άκουγε τον ψίθυρο μιας σκούπας που γυάλιζε τα μάρμαρα, το βήχα ενός λακέ, το τρίξιμο ενός σκαλιού.

Οι ίδιοι ήχοι. Λες και τίποτα δεν είχε αλλάξει, λες κι ο κόσμος της δεν είχε γίνει κομμάτια πάνω στην πλακοστρωμένη αυλή που οδηγούσε στους στάβλους. Προσπάθησε να συγκεντρωθεί στα λόγια του πατέρα της, αλλά σταφτιά της ηχούσαν τα φαρμακερχ λόγια του Γιενς: Δεν έχω κανένα λόγο να μείνω. Το μοναδικό που μπορούσε να δει ήταν τα μάτια του. Το αποτύπωμα από τη μυώδη του γάμπα ήταν χαραγμένο στα σφιγμένα χέρια της και δεν ήθελε να τα ξεσφίξει μήπως και το χάνε- ήταν ό,τι της είχε απομείνει από κείνον.

«Μπαμπά», τον διέκοψε από τη δουλειά του, «δεν υπάρχει "συμφωνημένος γάμος"».

Εκείνος έβαλε και το δυο του χέρια πάνω στο γραφείο κι ακούμπησε όλο του το βάρος σαυτά, είχε ανάγκη να στηριχτεί.

«Βαλεντίνα, αρκετά προβλήματα έχω ήδη, μη μου δημιουργείς κι άλλα». Μίλησε τόσο ήρεμα, που εκείνη ένιωσε ναποθαρρύνεται.

«Πολύ καλά, μπαμπά. Όμως, καταρχάς, κανόνισε το θέμα με τον Λιεβ. Σε παρακαλώ, τηλεφώνησε».

Εκείνος δεν έφερε αντίρρηση. Πήγε στο μαύρο τηλέφωνο που κρεμόταν στον τοίχο του γραφείου του, σήκωσε το ακουστικό και ζήτησε από την τηλεφωνήτρια να του πάρει ένα νούμερο. Με όποιον κι αν μίλησε, ο διάλογος ήταν σύντομος, λίγες κοφτές εντολές. Η Βαλεντίνα άκουσε τις λέξεις «αρχηγός της Αστυνομίας», αλλά τίποτάλλο. Όταν γύρισε στο γραφείο του, ο πατέρας της σωριάστηκε στην καρέκλα του, ακούμπησε τους αγκώνες του κι έπιασε με τα δυο του χέρια το πιγούνι του. Την κοίταξε και τα μάτια του ήταν τρομαγμένα.

«Εντάξει», της είπε. «Τώρα φύγε».

«Μπαμπά, δεν μπορούσαμε ναφήσουμε τον Λιεβ στα χέρια της Οχράνας».

Εκείνος βόγκηξε κι έχωσε το πρόσωπο του μες στις παλάμες του. Στην κορφή του κεφαλιού του τα μαλλιά του είχαν αρχίσει ναραιώνουν και στη θέα αυτής της μικρής αδυναμίας εκείνη ένιωσε μια απίστευτη λύπη να την κατακλύζει.

«Μπαμπά, θέλω να καταλάβεις ότι δεν πρόκειται να παντρευτώ το λοχαγό Τσερνόφ. Τίποτα δεν θα με κάνει να πάω στον αυτοκρατορικό χορό στα Χειμερινά Ανάκτορα μαζί του».

Το πνιχτό βογκητό ξαν’ ακούστηκε, αλλά το κεφάλι του δεν το σήκωσε.

«Εγώ, όμως, έχω ανάγκη να πας».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι της.

«Λυπάμαι πολύ, μπαμπά». Και κίνησε να πάει προς την πόρτα.

«Βαλεντίνα», μουρμούρισε ο πατέρας της, «εκείνος δεν έχει λεφτά».

«Ποιος δεν έχει λεφτά;»

«Ο μηχανικός σου».

Ένας πιο δυνατός χτύπος ταρακούνησε την καρδιά της.

Το ένα της χέρι απόμεινε πάνω στην πόρτα.

«Έχει αρκετά».

«Ίσως αρκετά για σένα, αλλά όχι για μένα».

Το πιγούνι του ήταν κρυμμένο μες στις χούφτες του, τα μάτια του την παρατηρούσαν κι εκείνη διέκρινε ότι το χρυσό του δαχτυλίδι με τη σφραγίδα του είχε κάνει σημάδι στο δέρμα του.

«Μπαμπά, τι τα θέλεις εσύ τα χρήματα του;» Έδειξε γύρω της το δωμάτιο, τα εξαιρετικά κυνηγετικά όπλα στον τοίχο, τους γαλλικούς πίνακες με τα τοπία, τα δερματόδετα βιβλία πάνω στα ράφια. «Δεν μπορώ να καταλάβω. Γιατί;»

Τα μάτια του θόλωσαν, από καστανά έγιναν σκούρα, μαύρα. Οι φλεβίτσες κοντά στις φαβορίτες του έγιναν πιο κόκκινες κι εκείνη παρατήρησε ότι το στόμα του κρέμασε. Για μια στιγμή σκέφτηκε ότι είχε πάθει εγκεφαλικό.

«Μπαμπά;»

Η σιωπή όλο και μεγάλωνε, μέχρι που ακούμπησε στους τοίχους.

«Μπαμπά;»

Πήγε προς το μέρος του αλλά εκείνος σηκώθηκε όρθιος.

«Πολύ καλά, λοιπόν. Θα σου πω γιατί χρειάζομαι τα χρήματα, Βαλεντίνα. Είναι απλό. Είμαι χρεοκοπημένος. Είμαι πνιγμένος στα χρέη. Χρέη στις τράπεζες. Χρέη στους τοκογλύφους. Ακόμα και στους κλέφτες τους Εβραίους εμπόρους. Σε οποιονδήποτε θα μπορούσε να μου πάρει χρεωστικό ομόλογο». Έκανε παύση. «Θα σου πω μόνο πως αν δεν παντρευτείς το λοχαγό Τσερνόφ, θα πάω στη φυλακή για κατάχρηση. Η μητέρα σου θα πεθάνει και θα θαφτεί στο νεκροταφείο απόρων και η αγαπημένη σου αδελφή θα καταλήξει στο δρόμο». Μια βαθιά ανάσα βγήκε από μέσα του, σαν να τα κράταγε όλα αυτά κρυμμένα εδώ και πολλούς μήνες, και της έριξε μια γρήγορη ματιά. «Αυτό θέλεις, Βαλεντίνα;»

Ο Αρκίν ήταν πεσμένος στο πάτωμα. Το κρεβάτι του ήταν ένας μπόγος σακιά πάνω σε μια πλάκα και για κουβέρτα του είχε ένα ιερατικό άμφιο. Μια μικρή φλογίτσα σπίθιζε από ένα κερί που ήταν δίπλα του. Ήταν ειρωνεία να είναι εδώ, εδώ στο σπίτι του Θεού, και να ζητάει καταφύγιο από Αυτόν που περιφρονούσε και που του ήταν πολύ δύσκολο να νιώθει ευγνωμοσύνη - όπως έκανε πάντα κι η μητέρα του.

Ξάπλωσε ανάσκελα και φαντάστηκε την εκκλησία με τις εικόνες της και τους πιστούς που βρίσκονταν από πάνω του.

Να τον προστατεύουν. Σπασίμπα. Ευχαριστώ. Η λέξη τον έκαψε κι άνοιξε τα χείλη του για να την αφήσει να φύγει.

Ένας αρουραίος έτρεξε μέσα στις σκιές, τα νύχια του έγδερναν σαν τις σπάθες το πέτρινο πάτωμα. Σπάθες στοίχειωναν το μυαλό του, κοφτερές σε ό,τι έβρισκαν, είτε κοιμόταν είτε ήταν ξύπνιος. Ο ώμος του τώρα τον πονούσε λιγότερο αλλά ο πόνος στην καρδιά του χειροτέρευε όσο περνούσε η ώρα. Κοίταξε τα μεγάλα μαύρα δοκάρια πάνω από το κεφάλι του, ενώ το μυαλό του ταξίδευε αλλού. Το δωμάτιο δεν είχε θέρμανση κι έκανε τόσο κρύο, που του ήταν αδύνατον να κοιμηθεί - όχι ότι ήθελε βέβαια με όλα αυτά που σκεφτόταν.

«Σπασίμπα», είπε δυνατά. «Ευχαριστώ».

Αυτή τη φορά το «ευχαριστώ» δεν ήταν για το Θεό.

Ήταν για τον πατέρα Μορόζοφ που του έδωσε καταφύγιο.

Ο Μορόζοφ ισχυριζόταν ότι ήταν ένας υπηρέτης του Θεού, αλλά έκανε λάθος. Ήταν ένας αληθινός υπηρέτης του ρωσικού λαού και κανένας τσάρος δεν θα μπορούσε να κουμαντάρει έναν τέτοιο άνθρωπο.

Ζεστό και βαρύ αναπαυόταν δίπλα του το μικρό πιστόλι του με τη μαργαριταρένια λαβή. Η προδοσία ήταν κάτι που ο Αρκίν δεν μπορούσε να συγχωρήσει.

«Βίκτορ Αρκίν, έλα μέσα».

Η γυναίκα του Σεργκέγιεφ άνοιξε την πόρτα και τον καλωσόρισε μένα ζεστό χαμόγελο. Τον κοίταξε. ο Αρκιν έψαχνε κάτι να πει. Εκείνη έμοιαζε να έχει μεταμορφωθεί. Από μια γκρίζα κι ασουλούπωτη κάμπια είχε μεταμορφωθεί σε ζωηρή και χαρούμενη πεταλούδα. Η ζωντάνια ξεχείλιζε από μέσα της. Τα μαλλιά της ήταν άλουστα, τα ρούχα της μουντά όπως πάντα, αλλά ακόμα κι έτσι εκείνη έλαμπε. Το να αποκτάς δικό σου παιδί σου τα κάνει όλα αυτά; Έτσι ικανοποιείς την πείνα που σου τρώει τα σωθικά σου; Πολύ ήθελε να γυρίσει την πλάτη του και να φύγει, μα δεν το έκανε.

«Γεια σου, Βίκτορ. Χαίρομαι που σε βλέπω».

Ο Σεργκέγιεφ άπλωσε το χέρι του, όμως ο Αρκίν δεν το πήρε. Έσκυψε στο τραπέζι κι είδε ένα ροδαλό φασκιωμένο μωρό να είναι μέσα σένα συρτάρι σιφονιέρας. Όλα πάνω του ήταν τόσο μικρά: τα δαχτυλάκια του, η μύτη του, το μυτερό μικρό σαγανάκι του, ταφτάκια του σαν φτεράκια πουλιού, οι βλεφαρίδες του σαν μικρές χρυσές κλωστίτσες.

Ένας πόνος του έσκισε το στήθος κι η ανάσα του βγήκε με το ζόρι.

«Τη λένε Νατάσα».

«Ωραία».

«Είναι πανέμορφη».

«Συγχαρητήρια». Κοίταξε προσεκτικά τη μητέρα κι ένιωσε αμηχανία. Ήταν αδύνατη αλλά τα στήθη της ήταν πρησμένα κι εκείνος ένιωσε έναν απροσδόκητο πόθο γιαυτήν.

Βιαστικά, έστρεψε το βλέμμα του στον Σεργκέγιεφ. «Μπορούμε να μιλήσουμε μόνοι μας;»

Ζούσαν σένα και μοναδικό δωμάτιο κι αυτό μικρό, κρεβάτι και τραπέζι στριμωγμένα δίπλα στο τζάκι. Το μέρος ήταν καθαρό και μύριζε κουκουνάρια και στο πάτωμα υπήρχαν πολύχρωμα χειροποίητα πολοβίκι, όμως ο σοβάς στον τοίχο τριβόταν και ραγίσματα όμοια με γραμμές τρένου υπήρχαν παντού. Το «μόνοι μας» δεν ίσχυε εκεί μέσα.

«Ό,τι θες να πεις, μπορείς να το πεις μπροστά στη Λαρίσα. Κάνει πολύ κρύο για να πάμε έξω». Ο Σεργκέγιεφ κάθισε σε μια καρέκλα για να τονίσει τα λεγόμενα του. «Ξέρει για εμάς κι αυτά που κάνουμε».

«Ξέρει;»

«Ασφαλώς».

Ο Σεργκέγιεφ ήταν εκνευρισμένος, απέφευγε να μείνει μόνος μαζί του.

«Πώς είναι το χέρι σου;» ρώτησε ήρεμα ο Αρκίν.

«Τίποτα το σπουδαίο».

Η Λάρισα στεκόταν πάνω απ’ το μωρό, αφηρημένη, με το ένα της χέρι να το ακουμπάει, λες και φοβόταν μην της φύγει, και μένα χαμόγελο ικανοποίησης στο πρόσωπο της.

Ο Αρκίν κοίταξε αλλού.

«Σύντροφε, είσαι τυχερός», του είπε ήρεμα. «Έχασες που δεν ήσουν στη μάχη ανάμεσα στους ανειδίκευτους και στο στρατό».

«Κρίμα. Άκουσα ότι τα πράγματα ήταν άσχημα».

«Ήταν χειρότερα από άσχημα».

«Κρίμα», είπε ξανά ο Σεργκέγιεφ. Η ματιά του ήταν καρφωμένη στο συρτάρι. «Εσύ τραυματίστηκες;»

«Λίγα κοψίματα μόνο, τίποτα σπουδαίο».

«Πότε δεν φανταζόμασταν ότι τα καθίκια θα επιτίθονταν σαυτά τα παιδιά, έτσι δεν είναι;»

«Ναι. Κάναμε λάθος».

Μια σιωπή γεμάτη θλίψη πλημμύρισε το δωμάτιο. Ο Σεργκέγιεφ ανάσαινε βαριά.

«Γιατί το έκανες;» τον ρώτησε ο Αρκίν.

«Τι έκανα;»

«Να τους προδώσεις».

Η Λάρισα έμεινε μ’ ανοιχτό το στόμα. «Σύντροφε Αρκίν, παρτο πίσω αυτό», του είπε άγρια.

Αλλά ο Σεργκέγιεφ δεν μίλησε, κοιτούσε μόνο το συρτάρι.

«Γιατί;» ρώτησε ξανά ο Αρκίν. «Οι στρατιώτες μας περίμεναν. Έτοιμοι να επιτεθούν. Γιατί το κάνες;»

«Για το μωρό», ψιθύρισε ο Σεργκέγιεφ.

Η Λάρισα έβαλε το χέρι της μπροστά στο στόμα της.

Ο Σεργκέγιεφ δεν την κοίταξε.

«Η Οχράνα μέπιασε ξανά εκείνο το βράδυ που μας είχαν συλλάβει. Βίκτορ, όταν εσύ κι εγώ χωρίσαμε, με στρίμωξαν σαν το ποντίκι στη γωνία. Με χτύπησαν μέχρι που ξανάγινε σμπαράλια το χέρι μου. Μαπείλησαν ότι θα μ έριχναν στη φυλακή τους να σαπίσω. Κι η Λάρισα; Και το μωρό που περιμέναμε; Έπρεπε να το κάνω». Κοίταξε τον Αρκίν. «Φίλε μου», είπε σκληρά ο Σεργκέγιεφ, «δεν ξέρεις τι είναι ναγαπάς κάποιον ακόμα και πάνω απ’ τη ζωή σου.

Πάνω κι από τα πιστεύω σου. Δεν μπορούσα ναφήσω τη γυναίκα μου και το παιδί μου να πεθάνουν από το κρύο στους δρόμους».

Η Λάρισα έκλαιγε σιωπηλά. Το μωρό ένιωσε τη στενοχώρια της κι άρχισε να ουρλιάζει.

«Σύντροφε», είπε ο Αρκίν με αυστηρή φωνή, «ας συνεχίσουμε έξω αυτή την κουβέντα. Η γυναίκα σου και το παιδί σου δεν χρειάζεται ν’ ακούσουν κι άλλα».

Τον πλησίασε και τον σήκωσε. Την ώρα που έβγαιναν από το δωμάτιο η Λαρίσα είχε πάρει το μωρό στα χέρια της, το κεφαλάκι του ακουμπούσε κάτω από το πιγούνι της και του ψιθύριζε γλυκά λογάκια για να το ησυχάσει. Του Αρκίν η εικόνα αυτή του καρφώθηκε στο μυαλό. Έξω στο δρόμο οι άντρες περπάτησαν αρκετά χωρίς να μιλάνε. Το χιόνι είχε σταματήσει, αλλά είχε καλύψει τις στέγες με χοντρές κουβέρτες που προσπαθούσαν να κυλήσουν κάτω στους ανυποψίαστους πεζούς που περπατούσαν στα πεζοδρόμια. Έτσι ήταν η Ρωσία. Ορμούσε πάνω σου, σε σκέπαζε, σε κατέστρεφε αν της το επέτρεπες.

«Φίλε μου.» πήγε να πει ο Σεργκέγιεφ.

«Δεν είμαι φίλος σου».

«Βίκτορ, σε παρακαλώ, εγώ.»

«Πρόδωσες τους ανειδίκευτους. Μας εμπιστεύτηκαν κι αυτή η εμπιστοσύνη τους σκότωσε. Και πρόδωσες κι εμένα. Είπες στην Οχράνα ότι είχα κρύψειτις χειροβομβίδες στο γκαράζ των Ιβάνοφ».

«Όχι, όχι, όχι, δεν είπα για σένα, Βίκτορ. Ήθελα να κατηγορήσουν τους Ιβάνοφ».

«Μην παίζεις μαζί μου, "σύντροφε"».

Τώρα περνούσαν σένα από τα σκοτεινά αδιέξοδα που βρίσκονταν πίσω από τα σπίτια, γεμάτα παγωμένη λασπουριά και ψόφιους αρουραίους. Ο Βίκτορ σταμάτησε. Χωρίς ναλλάξει έκφραση έβγαλε το μικρό πιστόλι από το παλτό του, το βαλε στο κεφάλι του Σεργκέγιεφ και πάτησε τη σκανδάλη. Τράβηξε το άψυχο κορμί στο αδιέξοδο κι απομακρύνθηκε. Η εικόνα της Λάρισας με το μωρό στην αγκαλιά τον ακολούθησε.

26

Η Βαλεντίνα έκανε αέρα μένα λευκό φτερό κύκνου καθώς ανέβαινε το κλιμακοστάσιο του Ιορδάνη. Το πράγμα είχε επισημοποιηθεί: Ήταν πόρνη. Προσφορά στον καλύτερο πλειοδότη. Χρήματα στο τραπέζι; Την παίρνεις, είναι δική σου.

Ο αυτοκρατορικός χορός στο Χειμερινό Ανάκτορο ήταν μια απίστευτη επίδειξη μεγαλείου και παράλογου πλούτου, ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα της σεζόν της Αγίας Πετρούπολης. Οι άκαμπτες πολυτελείς προσκλήσεις σε χαρτί πανάκριβο, με τυπωμένους πάνω τους χρυσούς δικέφαλους αετούς, ήταν το πιο επιθυμητό πράγμα στην πόλη κι ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση τους ήταν φοβερός.

Εκατοντάδες πολυέλαιοι φώτιζαν ολόκληρο το παλάτι και το φως τους αντανακλούσε στους καθρέφτες και στα χρυσά βάζα. Η Μαρία, η ανιψιά της κόμισσας Σερόβα, της ψιθύρισε ότι οι ορχιδέες είχαν έρθει από την Κριμαία μέσα σε ειδικά βαγόνια τρένων, αλλά η Βαλεντίνα ούτε που έδωσε σημασία. Είχε έρθει στο χορό, είχε κάνει αυτό που της είχε ζητήσει ο πατέρας της. Δίπλα της η Μαρία έβγαζε μικρές κραυγούλες έκπληξης καθώς διέσχιζαν την Αίθουσα του Νικολάου.

«Βαλεντίνα», είπε, «νομίζω ότι πεθάναμε και είμαστε στον παράδεισου.

«Εγώ έχω πεθάνει και είμαι στην κόλαση».

«Μη γίνεσαι γελοία. Κοίτα όλους εκείνους τους γοητευτικούς αξιωματικούς που περιμένουν πώς και πώς να γίνουν ανάρπαστοι».

Το πλήθος των καλεσμένων φάνταζε στα μάτια της Βαλεντίνας σαν ένα πολύχρωμο φως. Οργιώδη δέντρα λεμονιάς και πορτοκαλιάς και ψηλοί φουντωτοί φοίνικες έκαναν παρέλαση μπροστά της. Έκανε αέρα στο πρόσωπο της και αγνόησε τη στρατιά από πρίγκιπες και πριγκίπισσες, δούκες και κομήτες, και τους επισκόπους.με τα πορφυρενια τους άμφια και τα μακριά λευκά πέπλα.

Θα προτιμούσα να πεθάνω παρά να είμαι εδώ. Η σκέψη και μόνο την τάραξε. Θυμήθηκε την Κάτια που είχε προσπαθήσει να κόψει τις φλέβες της μένα ψαλίδι κι ανατρίχιασε παρά την υπερβολική ζέστη.

Η Μαρία της έσφιξε το μπράτσο.

«Είσαι νευρική;»

«Όχι, γιατί θα πρεπε να είμαι νευρική;»

«Γιατί ο Στεφάν σου θα είναι σε λίγο εδώ. Και οι γονείς του, ο κόμης Τσερνόφ κι η γυναίκα του».

«Ο Στεφάν μου». Οι λέξεις έπαιξαν στο στόμα της Βαλεντίνας.

«Γιατί το λες έτσι;»

«Για να αναγκαστώ να το πιστέψω κι εγώ».

Η Μαρία κοίταξε γύρω της παραξενεμένη.

«Δεν έχει έρθει ακόμη».

Ο στρατός στεκόταν κορδωμένος στις υπέροχες αίθουσες με τις πλουμιστές του στολές, αξιωματικοί από όλα τα συντάγματα. Κοζάκοι στα κατακόκκινα, λογχοφόροι στα μπλε. Δεν διέκρινε πουθενά το λοχαγό Τσερνόφ.

«Μαρία», της είπε, «θα ήθελα να πιω κάτι».

Η βότκα έκανε τη δουλειά της - είχε και κράνμπερι μέσα.

Κι αυτό της έφτιαξε το κέφι. Το είχε διαλέξει από μια σειρά με κρυστάλλινα ποτήρια με διάφορα αρώματα, με ξύσμα λεμονιού, με πιπερόριζα, με κράνμπερι. Ο λακές σχεδόν έχυσε τα ποτά πάνω στη χρυσή του στολή όταν τον σταμάτησε και του κουνήθηκε ο ασημένιος δίσκος του. Η Μαρία ρουφούσε το λάιμ της και κοιτούσε τη φιλενάδα της με ορθάνοιχτα μάτια.

«Βαλεντίνα», της είπε σιγανά, «ντροπή σου».

Η Βαλεντίνα γέλασε, έκπληκτη κι η ίδια που μπορούσε ακόμη να βγάζει τέτοιους ήχους.

«Ντρέπομαι ήδη, δεν το έχεις καταλάβει ακόμη;»

Βρήκε έναν κίονα, ένα μονοκόμματο ιταλικό μάρμαρο που δεν επρόκειτο να πέσει με τίποτα. Στάθηκε εκεί με την πλάτη της, δεν ακουμπούσε ακριβώς -μόνο στους άντρες επιτρεπόταν ν’ ακουμπούν στους κίονες ή στις πόρτες- αλλά άγγιζε τον λευκό κίονα με τη σόλα του σατέν παπουτσιού της και με την άκρη του αγκώνα της, ίσα να μπορεί να στέκεται όρθια. Ένιωθε τα πόδια της να μην την κρατάνε κι αυτό την ξάφνιασε.

Η Μαρία είχε φύγει. Η Βαλεντίνα δεν ήξερε πότε ακριβώς συνέβη αυτό, αλλά μόλις την είδε να μιλάει στην άλλη άκρη της αίθουσας μέναν αξιωματικό κοίταξε δίπλα της και βρήκε το κενό. Η Βαλεντίνα είχε γίνει εξπέρ στο να εντοπίζει τους ασημένιους δίσκους που γύριζαν σόλο το χώρο κι ανταποκρίνονταν όταν έβλεπαν σηκωμένο φρύδι.

Ξαφνιάστηκε κι η ίδια που ένιωθε ζεστή κι άνετη. Όχι ακριβώς ναρκωμένη αλλά στο τσακ, κι η τρομερή μαύρη άβυσσος που πριν από λίγο έχασκε κάτω από τα πόδια της είχε εξαφανιστεί, όπως ακριβώς η Μαρία. Το μόνο που σκεφτόταν τώρα ήταν ο Γιενς. Το χαμόγελο του. Το μάγουλο της στο γυμνό του στήθος, το καρδιοχτύπι του πάνω στο κεφάλι της μέχρι ναποκτήσουν ακόμη κι οι σκέψεις της τον ίδιο ρυθμό με την καρδιά του.

«Βαλεντίνα, σέψαχνα».

«Λοχαγέ Τσερνόφ, καλησπέρα».

Του άπλωσε το χέρι κι εκείνος το γύρισε ανάποδα και φίλησε την παλάμη της. Λες και του ανήκε. Η μουσική έπαιζε το «Χορό των μικρών κύκνων» από τη «Λίμνη των κύκνων» του Τσαϊκόφσκι κι εκείνη κοίταξε σένα από τα θεωρεία για να δει την ορχήστρα. Ο λικνιστικός ήχος της προκάλεσε ένα δυνατό πόνο στο στήθος,,έναν πόνο που νόμιζε ότι τον είχε πνίξει στη βότκα.

«Βαλεντίνα, απόψε είσαι πανέμορφη».

Το πρόσωπο του άστραφτε από ζωντάνια κάτω από τους πολυέλαιους κι εκείνη προσπάθησε να φανταστεί πώς θα ήταν να βλέπει κάθε μέρα αυτό το πρόσωπο, μέχρι το τέλος της ζωής της.

«Λοχαγέ.»

«Σε παρακαλώ, λέγε με Στεφάν».

«Στεφάν, πάμε να περπατήσουμε μέχρι να έρθουν οι αυτοκράτορες;»

Της έτεινε το μπράτσο του.

«Τιμή μου να έχω αυτή την ευχαρίστηση».

Με αρκετό ενδοιασμό εγκατέλειψε τον κίονα αλλά ακούμπησε στο μπράτσο του, στην ήρεμη ασφάλεια. Το να περπατάνε στις αίθουσες ήταν μια καλή ιδέα. Σήμαινε ότι δεν χρειαζόταν να βλέπει το πρόσωπο του.

Ο Στεφάν Τσερνόφ ήταν ευγενικός και περιποιητικός. Για μισή ώρα του επέτρεψε να τη σεργιανίσει στις διάφορες αίθουσες, ενώ ασταμάτητα της έλεγε τη γνώμη του για τα στρατιωτικά τεκταινόμενα.

«Ο τσάρος θα μπορούσε να εξωπετάξει το στρατηγό Λεβίτσκι, είναι γέρος και ξεχασιάρης, και να τον αντικαταστάσει με τον.» Είχε βαρεθεί να τον ακούει. Τη σύστησε στον Μακάροφ, τον υπουργό των Εσωτερικών, και στον πρωθυπουργό Στολίπιν, ένα μεγαλόσωμο άντρα με φαλακρό κεφάλι, περιποιημένο μουσάκι και έξυπνα μάτια. Του χαμογέλασε κι εκείνος της το ανταπέδωσε με ευχαρίστηση.

«Τσερνόφ, έχεις ένα διαμάντι δίπλα σου. Φρόντισε να την προσέχεις».

Λες κι ήταν ένα πολύτιμο αντικείμενο που το γυαλίζουν για να το δείξουν στους άλλους κι όταν νυχτώσει το κλειδώνουν στο κουτί του. Όταν ο Στεφάν την πήγε στους γονείς του, εκείνη σφίχτηκε στο μπράτσο του για να κάνει μια αδέξια υπόκλιση ενώ τα μάτια της έβλεπαν πουλάκια. Στις εννέα, ακριβώς, ο τσάρος Νικόλαος και η τσαρίνα Αλεξάνδρα, Αυτοκράτωρ και Αυτοκράτειρα Πασών των Ρωσιών, αναγγέλθηκαν από το Μεγάλο Τελετάρχη της αυτοκρατορικής Αυλής, το βαρόνο Βλαντιμίρ ντε Φριντέριτς. Η Βαλεντίνα τρόμαξε όταν εκείνος χτύπησε το πανύψηλο εβένινο ραβδί του τρεις φορές και φώναξε δυνατά: «Οι Αυτών Μεγαλειότητες».

Ο λοχαγός Τσερνόφ της χαμογέλασε και της χτύπησε απαλά το χέρι. Εκείνη σκέφτηκε ότι είχε άγιο που φορούσε τα μακριά βραδινά της γάντια. Δεν ήθελε ναγγίξει τη σάρκα της αυτός.

Η αυτοκρατορική συνοδεία πέρασε από μπροστά τους αργά, λαμποκοπούσαν μέσα στα κοσμήματα και τα παράσημα. Εκατό και παραπάνω στην παρέλαση, μεγάλοι δούκες και μεγάλες δούκισσες περπατούσαν κορδωμένοι λες και τους ανήκε ολόκληρος ο κόσμος. Σίγουρα τους ανήκε η Ρωσία. Η γροθιά των Ρομανόφ την είχε τόσο γερά γραπωμένη, που η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να καταλάβει πώς μια χούφτα τρισάθλιοι εργάτες θα μπορούσαν να τους την αποσπάσουν. Πάντως είχε εντυπωσιαστεί. Η Ρωσία ήταν ασφαλής. Οι επαναστάτες δεν είχαν καμιά ελπίδα να αναλάβουν τον έλεγχο της χώρας.

«Εσύ δεν χρειάζεσαι κοσμήματα», της ψιθύρισε στο αφτί ο Τσερνόφ. «Είσαι πιο όμορφη κι από το ομορφότερο διαμάντι».

Η Βαλεντίνα τράβηξε το χέρι της από το μπράτσο του.

«Πού ξέρεις εσύ τι χρειάζομαι;» τον ρώτησε.

Χόρευαν με τις ώρες, αλλά η Βαλεντίνα θα προτιμούσε να χορεύει παρά να κάθεται. Η επήρεια της βότκας άρχισε να περνάει, σαν την άμπωτη που φεύγει κι αφήνει πίσω της κοφτερούς κι απότομους βράχους.

Πώς ήταν δυνατόν να της το είχε κάνει αυτό ο πατέρας της; Ήθελε να ξεσκίσει το μεταξωτό κρεμ φόρεμα της που ήταν κεντημένο με εκατοντάδες πέρλες. Άξιζε χιλιάδες ρούβλια. Κι όλα τα άλλα φορέματα μες στην ντουλάπα της; Στην ντουλάπα της μητέρας της; Όλα με δανεικά χρήματα. Κι εκείνη η τρομερή λέξη που έκανε τα γόνατα της να κόβονται, την καρδιά της να παύει να χτυπάει. Καταχραστής. Ο πατέρας της ήταν υπουργός Οικονομικών του τσάρου με τα χέρια του χωμένα μέσα στα χρηματοκιβώτια των Ρομανόφ.

«Γιατί είσαι τόσο σοβαρή;» τη ρώτησε ο Τσερνόφ και της έσφιξε το χέρι. Χόρευαν βαλς και την κρατούσε μέναν κατακτητικό τρόπο.

«Κοιτούσα», του απάντησε, «τις τόσες διαφορετικές στολές που υπάρχουν απόψε εδώ. Τι αρειμάνιο έθνος είμαστε».

Της χαμογέλασε με επιείκεια.

«Αγαπητή μου Βαλεντίνα, θα πρέπει να καταλάβεις ότι η Ρωσία είναι μια χώρα που έχει κρατηθεί ενωμένη σε όλη την πορεία της ιστορίας της όχι χάρη στους νόμους της και στον πολιτισμό της, αλλά χάρη στο στρατό της».

«Νόμιζα ότι το είχαμε ξεπεράσει αυτό. Και το εμπόριο και η γεωργία μας;»

Εκείνος γέλασε αγνοώντας την άποψη της.

«Καμία σχέση. Η Ρωσία είναι και πάντα θα είναι ένα στρατιωτικό κράτος».

Χόρευε καλά, την πήγαινε χορεύοντας σόλη την αίθουσα με μεγάλη ευκολία. Αλλά εκείνη δεν είχε τελειώσει ακόμη.

«Άκουσα ότι μερικοί ανειδίκευτοι εργάτες δέχτηκαν επίθεση τις προάλλες στα ντεπό των τρένων».

«Όχι ακριβώς επίθεση, απλώς πήρανε το μάθημα τους».

«Γιατί, τι έκαναν;»

«Βαλεντίνα». Της μίλησε απότομα. «Όχι τώρα».

«Στεφάν, ήσουν με τους Ουσάρους που επιτέθηκαν στους ανειδίκευτους;»

Της ανταπέδωσε τη ματιά με πολύ αυστηρό βλέμμα.

«Ναι, ήμουν». Σταμάτησε και την κοίταξε προσεκτικά.

«Έχεις να κάνεις κάποιο σχόλιο σχετικά μαυτό;»

«Όχι», απάντησε εκείνη ήρεμα, «δεν έχω κανένα σχόλιο».

Τα μεσάνυχτα σερβιρίστηκε το δείπνο. Η Βαλεντίνα δεν έφαγε σχεδόν τίποτα. Στρογγυλά τραπέζια είχαν στρωθεί στην αίθουσα συναυλιών, με χρυσά μαχαιροπίρουνα και λευκά δαμασκηνά τραπεζομάντιλα με ανάγλυφο τον αετό των Ρομανόφ. Σε κάθε τραπέζι υπήρχε μια κενή καρέκλα για να κάθεται ο τσάρος Νικόλαος ανάμεσα στους καλεσμένους του. Όμως όλα αυτά τα ζακούσκι, τα ορντέβρ και οι φασιανοί την αηδίασαν κι έτσι ζήτησε συγγνώμη, σηκώθηκε από το τραπέζι και πήγε σ’ έναν προθάλαμο όπου μια γυναικεία φιγούρα με τουαλέτα στεκόταν κοντά σένα ψηλό παράθυρο και χάζευε τη νύχτα. Η Βαλεντίνα πλησίασε και στάθηκε ακριβώς πίσω της.

«Καλησπέρα, κόμισσα Σερόβα».

Η κόμισσα γύρισε κι η Βαλεντίνα είδε το ποτήρι με το κονιάκ στο χέρι της.

«Η πιανίστρια και πάλι, υποθέτω. Τι κάνεις εδώ έξω;»

τη ρώτησε.

«Ζεστάθηκα».

Η κόμισσα ήπιε μια γουλιά από το ποτό της κι ένα μικρό χαμόγελο προσδοκίας έκανε την εμφάνιση του.

«Διψάς;»

«Ναι».

«Έλα μαζί μου».

Η Βαλεντίνα ακολούθησε την κομψή φιγούρα σένα μακρύ τραπέζι στο διπλανό δωμάτιο. Στο κέντρο ένα δελφίνι φτιαγμένο από πάγο που πηδούσε στον αέρα ούτε που τράβηξε την προσοχή της Βαλεντίνας. Μια σειρά από ποτά σε κρυστάλλινα ποτήρια ήταν παρατεταγμένα στη σειρά: τονωτικά, λεμονάδα και φρέσκοι χυμοί στα δεξιά, κρασί και οινοπνευματώδη στα αριστερά.

«Ένα ποτήρι κρασί;» της πρότεινε η κόμισσα. «Ή μήπως κάτι πιο δυνατό;»

«Νομίζω πως θα πάρω χυμό ροδάκινου». Η Βαλεντίνα πήρε ένα ψηλό ποτήρι και το ακούμπησε στα χείλη της.

«Τόσο δροσιστικό».

Τα γκρίζα μάτια της κόμισσας συννέφιασαν. Ήταν εμφανές ότι πίστευε πως θα έπειθε τη Βαλεντίνα να πιει. Δάγκωσε τα χείλη της κι απομακρύνθηκε κουρασμένη από το παιχνίδι. Η Βαλεντίνα όμως παρέμεινε. Είχε δροσιά εκεί.

Έβαλε ένα κομμάτι πάγο στο μέτωπο της και συνέχισε να πίνει το ποτό της. Όταν ο χυμός είχε φτάσει στη μέση, πήρε ένα άλλο ποτήρι από το τραπέζι, διαφορετικό αυτή τη φορά, κι έριξε μέσα το χυμό του ροδάκινου.

αΈλειπες ώρα», της είπε κατσουφιασμένος ο Στεφάν Τσερνόφ με τα φρύδια του σηκωμένα, την ώρα που η Βαλεντίνα καθόταν στη θέση της. «Μήπως είσαι αδιάθετη;»

«Όχι, όχι καθόλου». Του χαμογέλασε. «Συνάντησα την κόμισσα Σερόβα και διαφωνούσαμε σχετικά με το ποιος από τους στρατιωτικούς σας φοράει την πιο κομψή στολή».

«Ελπίζω να είπες οι Ουσάροι».

«Ασφαλώς». Χάιδεψε με το χέρι της το λαιμό της για να δει τα μπλε του μάτια νακολουθούν την ίδια διαδρομή.

«Λες να πρόσεξα τις άλλες στολές;»

Εκείνος γέλασε κι άρχισε να της λέει μια ιστορία για ένα στοίχημα σε μια κοκορομαχία, όμως η Βαλεντίνα δεν έδωσε την παραμικρή σημασία.

«Πάω να σερβιριστώ άλλο ένα ποτό», του ανακοίνωσε.

«Θα πω σε κάποιον να σε σερβίρει».

«Σ’ ευχαριστώ, αλλά όχι. Λίγη κίνηση θα μου κάνει καλό».

«Κάνε γρήγορα». Της έδειξε ένα κοντινό τραπέζι όπου καθόταν ο τσάρος Νικόλαος. «Η Μεγαλειότητα του θα μας κάνει την τιμή να καθίσει μετά και στο δικό μας τραπέζι».

Καθώς διέσχιζε βιαστική τις επιχρυσωμένες πόρτες μια σκέψη της πέρασε από το μυαλό: Στον Τσερνόφ άρεσε να της λέει τι να κάνει.

27

Ο Γιενς κάπνιζε ένα από τα τσιγάρα του τσάρου Νικολάου με το μονόγραμμα του. Προσπάθησε να σκεφτεί πώς είναι να έχεις τα αρχικά σου τυπωμένα ή ανάγλυφα ή κεντημένα παντού γύρω σου. Είχε έρθει στον αυτοκρατορικό χορό μόνο για να ευχαριστήσει τον υπουργό Νταβίντοφ - δεν είχε καμιά όρεξη για γλέντια. Παρόλα αυτά είχε μιλήσει για δουλειές στους ανθρώπους που είχε μαζέψει ο Νταβίντοφ σε έναν από τους πιο μυστικούς προθάλαμους, μέχρι που η αίθουσα είχε ντουμανιάσει από τους καπνούς, και στο τέλος τους είχε σφίξει τα χέρια. Ακόμα κι έτσι, όμως, δεν τους εμπιστευόταν. Στην Πετρούπολη δεν έπρεπε να εμπιστεύεσαι κανέναν.

Ούτε καν ένα ζευγάρι γελαστά μάτια. Έκανε μια γκριμάτσα κι έσβησε το τσιγάρο του.

«Τι συμβαίνει απόψε με σένα;» τον ρώτησε ο Νταβίντοφ.

«Μοιάζεις λες κι είσαι έτοιμος ναρχίσεις να δαγκώνεις».

«Μίλησα με τους αναθεματισμένους τους χρηματοδότες σου για τα οικονομικά. Μην περιμένεις να σου κάνω κι εσένα χαρούλες».

Ο υπουργός Νταβίντοφ χασκογέλασε κι ανακίνησε το κονιάκ μέσα στο ποτήρι του. Το γερακίσιο του πρόσωπο έμοιαζε κεφάτο, πράγμα σπάνιο.

«Γυναίκα πρέπει να ευθύνεται για την κατάσταση σου», δήλωσε.

«Τι σε κάνει να το λες αυτό;»

«Σέχω δει να δουλεύεις, Φρίις, κι έχω δει πώς ρισκάρισες τη ζωή σου στους αναθεματισμένους τους υπονόμους σου. Σέχω δει σε κακή διάθεση και χιλιοσκοτισμένο. Αλλά ποτέ μου δεν σέχω δει έτσι. Κοιτάξου να δεις πώς είσαι».

Και οι δύο άντρες φορούσαν μαύρες ρεντιγκότες με χρυσά πέτα, αλλά του Γιενς ήταν τσαλακωμένη και πεταμένη στη χρυσοΰφαντη καρέκλα με τα μανίκια γυρισμένα από την ανάποδη.

«Είμαι εδώ για δουλειές», γρύλισε ο Γιενς. «Τίποτάλλο».

Την ώρα που άναβε άλλο ένα τσιγάρο, μια γυναίκα μπήκε στην αίθουσα. Σ’ έναν αυτοκρατορικό χορό οι κυρίες έπρεπε να φοράνε λευκά ή κρεμ, κι αυτή ήταν άλλη μία ανάμεσα στις πολλές κομψές κρεμ τουαλέτες, όμως ο τρόπος που περπατούσε κάτι του θύμισε, ένα υπεροπτικό παράστημα κάπως ανυπόμονο που καθόλου δεν του άρεσε.

«Κόμισσα Σερόβα». Σηκώθηκε στις μύτες των ποδιών του και υποκλίθηκε πάνω απ’ το τεντωμένο της χέρι.

«Γιενς, γιατί θάφτηκες εδώ μέσα; Δεν το ξέρεις ότι το μικρούλι σου ζωάκι παίζει πιάνο για την Αυτού Μεγαλειότητα του;» Το χαμόγελο της ήταν εξίσου κοφτερό με τα νύχια της γάτας, «θα πρέπει να βιαστείς. Τους έχει όλους καθηλωμένους».

Δεν μπορούσε να τη βοηθήσει. Λες κι έβλεπε ένα γατάκι να πνίγεται. Τα χέρια πάλευαν, το στόμα προσπαθούσε να πάρει αέρα, κύματα αδυσώπητης περιφρόνησης την έλουζαν, ο χλευασμός ήταν διάχυτος. Όταν πρωτομπήκε μέσα νόμιζε ότι η Βαλεντίνα έπαιζε με το ακροατήριο της, αστειευόταν μαζί τους χτυπώντας λάθος νότες. Αλλά δεν επρόκειτο για αστείο. Καθόταν στην άκρη του σκαμνιού μπροστά σένα πιάνο με ουρά, και η θέα της ξέσκισε την καρδιά του Γιενς.

Η απόδοση της ήταν μια καταστροφή. Η Βαλεντίνα, κανονικά, θα έπρεπε να μπήξει τα κλάματα και να φύγει τρέχοντας από το δωμάτιο. Αλλά δεν έκανε τίποτα από αυτά, καθόταν εκεί με τα δόντια σφιγμένα. Κι παιζε. Το κεφάλι της και τα χέρια της έδειχναν να μην έχουν καμιά απολύτως σχέση μεταξύ τους. Έπαιζε την «Ωδή στη χαρά» του Μπετόβεν και δεν θα μπορούσε να είχε διαλέξει πιο ακατάλληλο για την περίσταση κομμάτι: Δεν υπήρχε καμιά χαρά στην αίθουσα. Στη μια πλευρά και σε χρυσοποίκιλτες καρέκλες κάθονταν με τυπικό ύφος ο τσάρος κι η τσαρίνα, περιτριγυρισμένοι από καμιά εκατοστή, ίσως και παραπάνω, ανθρώπους της υψηλής κοινωνίας της Αγίας Πετρούπολης που είχαν μαζευτεί στη μικρότερη αίθουσα όπου έπαιζε πριν η ορχήστρα με τις μπαλαλάικες. Οι ψίθυροι γλιστρούσαν ανάμεσα στους τοίχους.

-Βαλεντίνα, αγάπη μου, αν μπορούσα, να σου δώσω τα δάχτυλα μου, θα σου τα έδινα.

Ο τσάρος Νικόλαος τράβηξε με ενόχληση το μικρό περιποιημένο γένι του κι ο εκνευρισμός του έγινε εμφανέστερος. Τελικά, σηκώθηκε χωρίς λέξη, έδωσε το χέρι του στη γυναίκα του και βγήκανε από το δωμάτιο. Πολλοί καλεσμένοι ακολούθησαν κι ο Γιενς πρόσεξε ότι η κόμισσα ήταν από τους πρώτους που έφυγαν.

Ανάθεμα σας, αγενέστατοι, παίζει ακόμη, προσπαθεί ακόμη.

Στην πρώτη σειρά καθόταν ο λοχαγός Τσερνόφ και το πρόσωπο του ήταν μια κατακόκκινη μάσκα, ίδιο χρώμα με τη στολή του. Ο Γιενς ένιωσε νανακατεύονται τα σωθικά του. Θα πρέπει να ήταν αλήθεια αυτά που είπε ο πατέρας της Βαλεντίνας, ο γάμος θα πρέπει ήδη να είχε κανονιστεί γιατί ο λοχαγός την έβλεπε σαν επέκταση του εαυτού του, αποδεχόταν την ταπείνωση της λες κι ήταν δική του. Ο Γιενς τον σιχάθηκε. Όχι για την αλαζονική του εικασία ότι η συμπεριφορά της είχε αντίκτυπο σαυτόν, αλλά για το γεγονός ότι αυτός ο άντρας ένιωθε ταπεινωμένος. Δεν στενοχωριόταν για τη Βαλεντίνα, δεν συνέπασχε για την άσχημη θέση της. Δεν ήταν καθόλου πρόθυμος να κόψει για χάρη της το δεξί του χέρι ή να την πάρει και να φύγουν τρέχοντας. Απλώς ήταν ταπεινωμένος. Ντρεπόταν γιαυτήν.

Η μουσική σταμάτησε απότομα κι ο Γιενς ξέσπασε σε χειροκροτήματα, κι ύστερα πλησίασε το πιάνο.

«Βαλεντίνα Ιβάνοβα», της είπε με δυνατή φωνή, «πόσο μεγαλόψυχο εκ μέρους bu να δεχθείς να μας παίξεις ενώ είσαι αδιάθετη».

Εκείνη σήκωσε τα μο.τια της και τον κοίταξε. Δεν ήταν δακρυσμένη. Σήκωσε το σκαμπό, κι έβαλε το ένο πιγούνι της, ίσιωσε την πλάτη της, σηκώθηκε με όλη την κομψότητα που τη διέκρινε απ’ το χέρι της στον κρόταφο για να δείξει ότι υπέφερε από ελαφρύ πονοκέφαλο. Του χαμογέλασε, κι εκείνος της πρόσφερα το μπράτσο του. Χωρίς καθόλου να βιάζονται πέρασαν ανάμεσα από τους γεμάτους στολίδια και φτερά καλεσμένους και κατευθύνθηκαν προς την πόρτα. Εκείνη δεν έριξε ούτε μια ματιά στο λοχαγό Τσερνόφ.

Ο Γιενς την κρατούσε. Μύριζε το άρωμα στα μαλλιά της και τη δυστυχία στην ανάσα της. Την κρατούσε σφιγμένη πάνω του μέχρι που εκείνη έπαψε να τρέμει και το κεφάλι της έμεινε ακίνητο αντί να κουνιέται συνεχώς πάνω στο κολάρο του.

«Βαλεντίνα.» Της φίλησε το αφτί της που έκαιγε. «Ξέχασε τους όλους. Ούτε ένας από αυτούς δεν αξίζει να στενοχωριέσαι για χάρη του». Τη φίλησε στο κεφάλι και την τράβηξε στην κόγχη ενός μαρμάρινου κίονα. «Ήσουν υπέροχη».

«Ήμουν απαίσια».

«Όχι, ήσουν καταπληκτική. Ενώ είχες πιει τον άμπακο, εξακολουθούσες να παίζεις και κατάφερες αυτό το κομμάτι να μοιάζει με Μπετόβεν».

«Τα ηλίθια δάχτυλα μου έκαναν ένα εκατομμύριο λάθη».

«Κανείς δεν το πρόσεξε».

«Τι;» Το κεφάλι της σηκώθηκε, τα μάτια της δεν εστίαζαν εντελώς. Της πήρε ένα λεπτό για να διακρίνει το πειρακτικό του ύφος και μετά ξέσπασε κι εκείνη σε γέλια. «Λες ότι ο τσάρος δεν πρόσεξε τίποτα;»

«Ούτε κατά διάνοια».

«Δόξα τω Θεώ».

Το κορμί της μέσα στην κρεμ μεταξωτή τουαλέτα ακούμπησε πάνω του, ζεστό και δοτικό, και το χέρι του την έστησε στα πόδια της καθώς εκείνη έριχνε πίσω το κεφάλι της από τη χαρά που έλειπε από το συγκεκριμένο κομμάτι που είχε παίξει. Γελούσε κι ένιωθε την υπερένταση να εξατμίζεται.

«Ψεύτη», του είπε βραχνά.

Εκείνος έσυρε τα χείλη του στην καμπύλη του λαιμού της και στήριξε το κεφάλι της που έγερνε πίσω.

«Έλα», της ψιθύρισε. «Έλα μαζί μου τώρα».

Εκείνη έδεσε τα χέρια της γύρω απ’ το λαιμό του κι ο Γιενς της σήκωσε απαλά το πιγούνι και την κοίταξε βαθιά μες στα σκούρα της μάτια. Ήταν μισόκλειστα, μια αχνή ηλιαχτίδα κάτω από τα βλέφαρα της.

«Θες να με παντρευτείς;» τη ρώτησε.

«Φίλα με πρώτα».

Διψασμένος για τα φιλιά της πίεσε τα χείλη του στα δικά της κι εκείνη ανταποκρίθηκε με όλο το πάθος, τη μανία και τη χαρά που κανονικά θα πρεπε να ξεχειλίζει κι από τη μουσική της.

«Γιενς», του μουρμούρισε, «πάμε έξω να δούμε ταστέρια. Ρώτα με ξανά όταν θα είμαστε κάτω από ταστέρια».

Απόψε είχε συννεφιά, αλλά δεν είχε καμιά σημασία.

Εκείνος για χάρη της θα της περιέγραφε ένα ένα ταστέρια, το κάθε φεγγοβολή μα τους που άστραφτε στους μακρινούς τους κόσμους.

Η Βαλεντίνα σηκώθηκε στις μύτες των ποδιών της και τον φίλησε στο στόμα.

«Γιενς Φρίις, ρώτα με πάλι», του ψιθύρισε.

Ένα χτύπημα στο πρόσωπο του απέσπασε την προσοχή του από τη Βαλεντίνα. Τινάχτηκε σαν να τον δάγκωσε φίδι και τίναξε τη γροθιά του στο μπράτσο με τη στολή που τον χαστούκιζε με το γάντι του. Όταν είδε τον κάτοχο του γαντιού, το αίμα των Βίκινγκ ζωντάνεψε στην καρδιά του.

Το σφυρί του θεού Θωρ τον χτύπησε κατάστηθα.

«Λοχαγέ Τσερνόφ», είπε, «με προσβάλλεις».

Το γάντι πετάχτηκε στα πόδια του.

«Πάρε τα χέρια σου από πάνω της!» ούρλιαξε ο Τσερνόφ. Το στόμα του είχε στραβώσει από το θυμό. «Πάρε τα χέρια σου από πάνω της, αλλιώς ορκίζομαι στο Θεό ότι θα σε σκοτώσω με τα ίδια μου τα χέρια αυτή τη στιγμή, εδώ, μπροστά στον τσάρο».

«Για δοκίμασε».

«Σταματήστε», είπε κλαίγοντας η Βαλεντίνα. Είχε αρπάξει το μπράτσο του Γιενς κι εκείνος δεν μπορούσε να την ξεκολλήσει από πάνω του. «Σας παρακαλώ», φώναξε, «ας τους σταματήσει κάποιος».

Έφτασαν κι άλλοι ένστολοι -ο Νταβίντοφ θυμωμένοςενώ βρισιές κι άγριες φωνές ακούγονταν όλο και πιο κοντά τους. Ο Γιενς ούτε που έδωσε σημασία.

«Απαιτώ ικανοποίηση», είπε κοφτά ο Τσερνόφ, ενώ δυο αξιωματικοί με μπλε στολές τον κρατούσαν σφιχτά. «Οι μάρτυρες μου θα σε επισκεφτούν αύριο».

«Θα είναι μεγάλη η ευχαρίστηση μου.

«Όχι». Η Βαλεντίνα στεκόταν μακριά κι από τους δυο, κάτωχρη. «Ορκίζομαι ότι δεν θα παντρευτώ κανέναν σας αν μονομαχήσετε».

Ο Γιενς ένιωσε να τη χάνει μέσα απτα δάχτυλα του, να του γλιστράει σαν την άμμο. Δεν ήταν διατεθειμένος να τη χάσει μαυτό τον τρόπο, τώρα. Αργά, με πολύ αυτοέλεγχο, γύρισε στο λοχαγό Τσερνόφ, έσμιξε τις φτέρνες του σε μια κοφτή υπόκλιση κι έτεινε το χέρι του. Ο Τσερνόφ δίστασε, κοίταξε με απορία για ένα δευτερόλεπτο τη Βαλεντίνα, λες και προσπαθούσε να εκτιμήσει την αξία της, και μετά απρόθυμα ανασήκωσε τους ώμους και του έδωσε το χέρι. Κανείς δεν μιλούσε.

«Δόξα τω Θεώ». Η Βαλεντίνα αναστέναξε με ανακούφιση και κούνησε το κεφάλι της. «Τι είναι αυτό που μετατρέπει τους λογικούς άντρες σε πολεμικές μηχανές;»

Κανείς από τους άντρες δεν της απάντησε, κι εκείνη τους γύρισε την πλάτη κι απομακρύνθηκε με όση αξιοπρέπεια της είχε απομείνει.

«Αύριο», μουρμούρισε τραχιά μέσα απ’ το στόμα του ο Γιενς όταν εκείνη δεν μπορούσε πια να τους ακούσει. «Θα περιμένω νέα σου αύριο».

Φως και κίνηση της τρέλαιναν το μυαλό. Το άλλο πρωί η Βαλεντίνα περπατούσε με πολλή προσοχή στα στενά σκαλοπάτια, τα χέρια της στερεωμένα και τα δυο στους τοίχους, τα μάτια της αλληθώριζαν ακόμα και στο σκοτάδι. Αν μπορούσε να κρατήσει εντελώς ακίνητο το κεφάλι της, υπήρχε μια πιθανότητα να τα καταφέρει νανέβει. Αλλά στα μισά σκαλοπάτια ένα ποντίκι πέρασε πάνω από τα παπούτσια της με τέτοια ταχύτητα που εκείνη μπουρδουκλώθηκε.

«Τσιορτ!» βλαστήμησε. «Να σε πάρει ο διάολος!»

«Ποιος είναι εκεί;» ακούστηκε μια φωνή από ψηλά.

Τα τύμπανα σταφτιά της χτυπούσαν τόσο δυνατά, που την πονούσαν.

«Σςς, μη φωνάζεις». Ανέβηκε και τα τελευταία σκαλιά τρέχοντας άγαρμπα από φόβο μην κουτρουβαλιαστεί και βρεθεί κάτω στους στάβλους. Μόνο όταν έφτασε, άνοιξε τα μάτια της εντελώς και κοίταξε γύρω της με περιέργεια. Δεν είχε ξανάρθει στα καταλύματα των ιπποκόμων. Ένας μακρύς, σκονισμένος διάδρομος απλωνόταν μπροστά της.

Φεγγίτες πάνω αριστερά επέτρεπαν με πολλή οικονομία να μπαίνει το φως του ήλιου, αλλά δεξιά υπήρχε μια σειρά από μικρά χωρίσματα, όλα με πόρτα. Μία ήταν κλειστή. Τη χτύπησε.

«Δίνε του».

«Τσιορτ!» έβρισε πάλι αυτή. «Δεν ήρθα μέχρι εδώ για το τίποτα, ανάθεμα σε». Έσπρωξε την πόρτα και μπήκε.

Το φως ήταν ελάχιστο, ευτυχώς, τα παράθυρα μικρά και μες στη βρόμα. Το δωμάτιο -πολύ επιεικής χαρακτηρισμός για το χώρο- μύριζε αλογίλα και ιδρωτίλα. «Ώστε ζεις ακόμα, Λιεβ. Τελικά δεν κατάφεραν να σεξοντώσουν».

«Τα ζιζάνια ποτέ δεν πεθαίνουν».

«Κοίτα, σου φερα κάτι».

Μέσα από ένα σάλι που ήταν τυλιγμένο γύρω από τη μέση της έβγαλε ένα μπουκάλι βότκα κι ένα πακέτο τσιγάρα. Τα μαύρα μάτια του Ποπκόφ γυάλισαν. Καθόταν σε μια κακόσουρτη καρέκλα δίπλα στο κρεβάτι του, αλλά δεν έδειχνε να είναι καλά. Τα μάτια του ήταν μελανιασμένα, η μύτη του σπασμένη και στραβοκολλημένη κι είχε πολλά κοψίματα στο μέτωπο και στα χείλη του. Καθώς πήγε να πάρει το μπουκάλι, η Βαλεντίνα πρόσεξε ότι του έλειπε ένα νύχι, μαύρο ξεραμένο αίμα υπήρχε στη θέση του. Ένιωσε τη χολή νανεβαίνει στο στόμα της.

«Η βότκα είναι καλή, είναι από την κάβα του πατέρα μου». Του χαμογέλασε. «Δεν είναι σαν αυτό το κωλόπραμα που μου δωσες εσύ».

Εκείνος γέλασε και κατέβασε μια μεγάλη γουλιά, αναστενάζοντας μευχαρίστηση.

«Το μόνο φάρμακο που χρειάζομαι», μουρμούρισε.

«Λιεβ, πώς είσαι; Αλήθεια τώρα. Πονάς πολύ;»

Εκείνος την παρατήρησε μέσα απτα πρησμένα του μάτια.

«Θα ζήσω». Πήρε το μπουκάλι. «Θες λίγη;»

«Όχι, ευχαριστώ».

«Μου φαίνεται ότι τη χρειάζεσαι». Χασκογέλασε, κι εκείνη είδε το πρόσωπο του να συσπάται από τον πόνο και να τρίβει τα πλευρά του. Πήγε να κάνει κάτι, αλλά σταμάτησε.

«Δεν το λες και σπίτι αυτό το μέρος, ε;»

«Εμένα μου είναι αρκετό».

Ένα κρεβάτι, μια καρέκλα, ένα ράφι και μερικοί γάντζοι στους τοίχους. Αρκετό; Ο Ποπκόφ ήταν είκοσι δύο χρόνων, ενήλικος, τέσσερα χρόνια μεγαλύτερος της, και αυτά που είχε θεωρούσε ότι του ήταν ήδη αρκετά.

«Υπάρχει νερό εδώ μέσα;» τον ρώτησε.

«Στην αυλή του στάβλου».

«Πάω να φέρω λίγο».

αΜην κουράζεσαι».

Σκέφτηκε τα σκαλιά κι ένιωσε να την πιάνει κράμπα στο στομάχι.

«Δεν κουράζομαι. Χρειάζεσαι περιποίηση».

Κατέβηκε, πήγε και στο σπίτι και τελικά γύρισε μένα πορσελάνινο μπολ γεμάτο ζεστό νερό κι ένα πιάτο με μαύρο ψωμί και τυρί. Κάτω από τη μασχάλη της είχε ένα πακέτο επιδέσμους και γάζες από την αδελφή Σόνια, που έκανε πικρόχολα σχόλια ότι τα χαραμίζανε σαυτόν το «βρομερό Κοζάκο». Ο Ποπκόφ γκρίνιαζε δυνατά ενώ η Βαλεντίνα του έπλενε τις πληγές, του ίσιωσε τη μύτη όσο καλύτερα μπορούσε και του έβαλε επιδέσμους όπου έκρινε εκείνη, αλλά εκείνος αρνήθηκε πεισματικά να βγάλει οτιδήποτε άλλο εκτός απ’ το πουκάμισο του.

«Μην είσαι γελοίος», τον κατσάδιασε εκείνη, «είμαι νοσοκόμα. Είμαι συνηθισμένη να.»

«Είσαι κορίτσι».

Του χαμογέλασε και υποχώρησε. Την ώρα που του έβαζε ένα μακρύ επίδεσμο στην πλάτη του, που είχε γίνει μια πληγή από το μαστίγιο, τον ρώτησε από περιέργεια: «Τώρα τους μισείς; Τους άντρες που σου έκαναν αυτό το πράγμα;»

«Την Οχράνα;» Κι έφτυσε στο πάτωμα. Αίμα. «Πάντα μισούσα την Αστυνομία. Δεν άλλαξε τίποτα. Το ίδιο μισώ κι εκείνους τους δολοφόνους τους μπολσεβίκους». Έφτυσε πάλι.

«Αλλά, Λιεβ, αν μισεις και τις δυο πλευρές, σε ποια θα μπορείς να βρεις στήριγμα, ποια θα πιστεύεις;»

Τα μάτια του άνοιξαν από έκπληξη.

«Στον εαυτό μου, βεβαίως».

«Έπρεπε να το ξέρω». Γέλασε κι ένιωσε το κεφάλι της να γυρίζει. Μόλις συνήλθε και τέλειωσε το μπαντάρισμα, μάζεψε το μπολ και στάθηκε δίπλα στην πόρτα ακουμπώντας στην κάσα της. Του είχε αφήσει ένα σωληνάριο αλοιφή δίπλα στο κρεβάτι του. «Καλύτερα;»

Εκείνος γρύλισε και κατέβασε άλλη μια γουλιά βότκα.

Η Βαλεντίνα γύρισε να φύγει.

«Αυτός ο δικός σου, ο μηχανικός. Μου έσωσε τη-» ο Ποπκόφ έκοψε τη φράση στη μέση. Τα λόγια είχαν κολλήσει στο λαιμό του. «Το ξέρω», του απάντησε ήρεμα εκείνη. «Το ξέρω. Ο Γιενς Φρίις είναι χαρούμενος που είσαι ζωντανός».

Ο Ποπκόφ κούνησε το μπανταρισμένο του κεφάλι.

«Δεν θα μείνει για πολύ ζωντανός αν δεν κάνεις κάτι».

Εκείνη πάγωσε.

«Για λέγε μου».

«Μονομαχία».

«Όχι, δεν είναι αλήθεια».

«Το λένε παντού. Για σένα. Για τον καβγά. Ο ξανθόψειρας με το χνούδι στη μούρη τρελαίνεται για το αίμα. Πέρσι σκότωσε δύο άντρες σε μονομαχίες».

«Όχι, Λιεβ, κάνεις λάθος. Τα συμφώνησαν. Είπαν ότι δεν πρόκειται να γίνει τίποτα».

Ο Ποπκόφ κούνησε το κεφάλι του δεξιά κι αριστερά απογοητευμένος.

«Σου είπα, είσαι κορίτσι. Σε γαμήσανε στα ψέματα».

Η Βαλεντίνα άκουγε το τρίξιμο του σιδερένιου ασανσέρ κι ο ήχος του έκανε τις τρίχες του κεφαλιού της να σηκώνονται όρθιες. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που επέστρεφε στους υπονόμους του Γιενς. Φορούσε την κάπα της στολής της και την έσφιξε γύρω της για να κρατήσει έξω τις μνήμες που είχαν ξυπνήσει πάλι.

Δεν κάθισε στην καρέκλα του γραφείου του Γιενς αλλά προτίμησε να μείνει όρθια. Πήγε και στάθηκε δίπλα στο παράθυρο και με τα γεμάτα λαχτάρα μάτια της κοιτούσε έξω στην αυλή. Έσφυζε από δουλειά: Εργάτες με τα κασκέτα τους σκαρφάλωναν από τα βάθη της γης και πετάριζαν τα μάτια τους στο φως του ήλιου, όπως οι τυφλοπόντικες. Οι γυναίκες φορούσαν μαντίλια στα κεφάλια κι έσπρωχναν βαγόνια με μπάζα πάνω σε μεταλλικές ράγες. Όλοι τους ήταν αδύνατοι, το χρώμα τους ήταν γκρίζο κι όλοι φορούσαν στολές με μουντά χρώματα. Ήταν αδύνατο να τους ξεχωρίσεις. Έτσι ήταν κι ο Γιενς κάθε μέρα; Όταν εκείνη έφτασε, αυτός δεν ήταν στο γραφείο του και κάποιος υφιστάμενος του είχε πάει να τον φωνάξει.

«Τσάι;» προσφέρθηκε ο υπάλληλος.

«Όχι, ευχαριστώ».

Ο υπάλληλος επέστρεψε στο χαρτομάνι του κι η Βαλεντίνα απόμεινε να περιμένει. Ο ουρανός ήταν ξέθωρος και πολύ βαρύς, κι ένα πουλί έκοβε βόλτες μόνο του με τις λεπτές του φτερούγες πάνω απτην πόλη. Άκουσε τα γρήγορα βήματα του Γιενς πριν τον δει κι ένιωσε το σφυγμό της να γίνεται πιο γρήγορος. Μόλις την είδε, ήρθε δίπλα της με δυο μεγάλες δρασκελιές.

«Συμβαίνει κάτι;»

«Ναι».

Εκείνος γύρισε στ( χέρι να φύγει. Ο υπό σχόλιο με το κεφάλιι πόρτα.

«Τι συι.

3αινει;»

ν υπάλληλο και του έκανε νόημα με το λληλος έφυγε χωρίς να κάνει κανένα του στραμμένο σαυτούς, μήπως κι έπιανε καμιά κουβέντα τους μέχρι να κλείσει πίσω του την Ήταν σκυμμένος από πάνω της και το ενδιαφέρον του ήταν φανερό. Εκείνη έκανε πίσω και τον κοίταξε άγρια.

«Μου είπες ψέματα».

«Για ποιο πράγμα;»

«Για τη μονομαχία».

«Α, γι’ αυτό».

«Ναι, γι’ αυτό».

Εκείνος πήγε στο γραφείο του - τάξη και οργάνωση επικρατούσε στο δικό του, καμιά σχέση με το τρελοκομείο που γινόταν στο γραφείο του υπαλλήλου του,. Κάθισε και την κοίταξε επιφυλακτικά, κι εκείνη πολύ θα ήθελε να του σπάσει τα μούτρα.

«Τι δηλαδή;»

«Σκοπεύεις να μονομαχήσεις;»

«Ναι».

«Όχι, Γιενς, όχι. Μη, δεν πρέπει. Μακούς; Έχεις τρελαθεί εντελώς; Θα σε σκοτώσει. Θα.»

Ήταν αποφασισμένη να μην κλάψει, να μην είναι κορίτσι. Το είχε υποσχεθεί στον εαυτό της. Αλλά στη σκέψη ότι μπορεί να τον έχανε, σκιζόταν η καρδιά της και οι λέξεις δεν έβγαιναν, κι αυτή νόμιζε ότι μιλώντας δυνατά θα τους έδινε δύναμη και θα γίνονταν πραγματικότητα. Συγκέντρωσε την προσοχή της στο παράθυρο, σε μια αράχνη που έπλεκε το λεπτοδουλεμένο της ιστό στη γωνία. Τα χέρια της έτρεμαν κι έτσι τα κρύψε κάτω από την μπέρτα της.

«Γιενς, σε παρακαλώ. Μη μονομαχήσεις μαζί του. Σε θέλω ζωντανό».

Αυτό ακούστηκε καλύτερο. Πιο ψύχραιμο. Κι εκείνος ήθελε να το ακούσει. Αλλά η σιωπή που απλωνόταν ανάμεσα τους ήταν το ίδιο ζοφερή όπως οι στοές του, κι εκείνη τη στιγμή η Βαλεντίνα ένιωσε ότι δεν επρόκειτο να κερδίσει. Γύρισε για να τον κοιτάξει και τον βρήκε να την παρατηρεί από πίσω τόσο έντονα, λες κι ήταν η τελευταία φορά.

αΕχε μου εμπιστοσύνη», της είπε με σιγανή φωνή.

Ακούστηκε κουρασμένος.

«Μπορεί να σε σκοτώσει».

«Ή μπορεί να τον σκοτώσω εγώ».

«Πέρσι σκότωσε δύο άντρες σε άλλες μονομαχίες».

«Άλλο εγώ, άλλο εκείνοι».

«Γιενς, μη. Καντο για μένα». Προσπάθησε ν’ ακουστεί λογική.

Μια υποψία χαμόγελου φάνηκε στο πρόσωπο του. Η Βαλεντίνα τρόμαξε. Ήταν αποφασισμένος.

«Γιατί, Γιενς; Γιατί το κάνεις; Γύρνα την πλάτη σου».

Εκείνος κούνησε το κεφάλι.

«Τσιορτ! Μη!» Του φώναξε και κοπάνισε με δύναμη το χέρι της στο γραφείο του. «Και μη μου πεις ότι έτσι κάνουν οι άντρες μεταξύ τους, πολεμάνε για το απόκτημα τους, για να του βάλουν το σημάδι τους. Μη μου πεις ότι είσαι τόσο βλάκας. Ίσως όμως να κάνω και λάθος. Μπορεί κι εσύ να είσαι εξίσου χοντροκέφαλος και διψασμένος για δόξα, όπως όλοι οι υπόλοιποι άμυαλοι υποψήφιοι ήρωες που φιγουράρουν με στρατιωτικές στολές σαν τα παγόνια. Νόμιζα ότι εσύ ήσουν διαφορετικός, νόμιζα ότι εσύ ήσουν.»

Σταμάτησε να μιλάει. Ο Γιενς είχε σηκωθεί κι έκανε το γύρο του γραφείου του. Την άρπαξε με το χέρι του, την τράβηξε κοντά του, την έκλεισε μέσα στα μακριά του χέρια μέχρι που το πρόσωπο της χώθηκε στο γιακά του πουκαμίσου του. Ακόμη κι αν ήθελε να μιλήσει, δεν το μπορούσε.

«Βαλεντίνα, άκουσε με. Δεν είμαι διψασμένος για δόξα, αλλά είμαι διψασμένος να ζήσω μια ζωή μαζί σου εδώ στην Πετρούπολη». Με κάθε λέξη που έβγαινε απ’ το στόμα του ένιωθε την ανάσα του καυτή στα μαλλιά της. «Ο λοχαγός Τσερνόφ με προκάλεσε. Αν δεν δεχτώ την πρόκληση, θα χαρακτηριστώ δειλός κι αυτό θα είναι το τέλος της ζωής μου και της καριέρας μου σε τούτη την πόλη. Θα με βγάλουν από το αποχετευτικό πρόγραμμα, ο τσάρος κι η Αυλή του θα μου γυρίσουν την πλάτη, θα είμαι το μαύρο πρόβατο για όλες τις αξιοπρεπείς οικογένειες. Λεπρός. Παρίας».

Της σήκωσε το πρόσωπο από το στήθος του και τη φίλησε στο χλομό της μέτωπο. «Τι είδους ζωή θα είναι αυτή; Κανείς δεν θα θέλει να με προσλάβει». Εκείνη κόλλησε πάνω του.

«Θα μπορούσαμε να φύγουμε».

«Να πάμε πού;»

«Σε άλλη πόλη. Στη Μόσχα. Οπουδήποτε».

«Η φήμη μου θα μακολουθούσε σαν άρρωστο σκυλί. Η Ρωσία μπορεί να είναι μια απέραντη χώρα, Βαλεντίνα μου, αλλά η φήμη ταξιδεύει γρηγορότερα κι από την πανώλη από πόλη σε πόλη. Όπου κι αν πάω σαν μηχανικός, η φήμη μου είναι το αίμα που με κρατάει ζωντανό».

«Θα προτιμούσα να είχα το αίμα σου μολυσμένο παρά να είναι χυμένο σε κάποιο δάσος».

Εκείνος δεν μίλησε, απόμεινε να την κρατάει.

«Δεν το αξίζω», του ψιθύρισε τελικά.

«Ποιος το λέει αυτό;»

«Εγώ».

«Τότε δεν ξέρεις τι είναι ο έρωτας».

Του ξέφυγε και γύρισε στο παράθυρο. Δεν ήθελε να δει τα δάκρυα της. Όλη αυτή την ώρα σκεφτόταν ότι αν ο Τσερνόφ πέθαινε, η κατάσταση της χρεοκοπίας του πατέρα της θα χειροτέρευε.

«Έχεις ξανασκοτώσει άνθρωπο;» τον ρώτησε παρακολουθώντας ένα παιδί που φτυάριζε το χιόνι από τις ράγες.

«Όχι».

«Ξέρεις να χειρίζεσαι πιστόλι;»

«Ασφαλώς. Μην ανησυχείς, είμαι δεινός σκοπευτής».

«Ναι, αλλά αυτός είναι στο στρατό. Μαυτά ασχολείται όλη μέρα».

«Και να κυνηγάει τη γυναίκα μου. Και μαυτό ασχολείται το καθίκι».

Η Βαλεντίνα δεν χαμογέλασε.

«Τι είδους άνθρωπος μπορεί να είναι κάποιος που του αρέσει να σκοτώνει εν ψυχρώ;»

«Κανείς από εμάς δεν ξέρει τις δυνατότητες του μέχρι να βρεθούμε αντιμέτωποι με αυτές. Κι εσύ, Βαλεντίνα; Τι δυνατότητες έχεις;»

Γύρισε απτην άλλη και τον βρήκε να στέκεται ακριβώς πίσω της, ψηλός κι ανένδοτος.

«Σ’ αγαπάω, Γιενς Φρίις». Του άγγιξε το πρόσωπο, ακούμπησε το χέρι της στην καρδιά του. «Γι’ αυτό μην υποτιμάς τις δυνατότητες μου».

28

Ο Αρκίν απομακρύνθηκε από τον τοίχο που ρουφούσε σαν βδέλλα τη ζέστη του σώματος του και προχώρησε προσεκτικά στο γεμάτο κόσμο πεζοδρόμιο, στο χαμηλότερο σημείο της Νέφσκι Προσπέκτ. Περίμενε περισσότερο από μία ώρα. Ο ουρανός ήταν συννεφιασμένος είχε ένα σχεδόν μολυβένιο χρώμα που έκανε την πόλη να φαντάζει εύθραυστη. Οι άνθρωποι μπαινόβγαιναν βιαστικοί στα μαγαζιά χωρίς να κοιτάζουν ψηλά. Μια άμαξα με τον αμαξά της ντυμένο με χρυσή και μαρόν λιβρέα σταμάτησε τριζάτη δίπλα στο κράσπεδο κι ο αμαξάς χώθηκε σένα μικροσκοπικό μαγαζί με έναν πίνακα με αμπέλια στην μπροστινή βιτρίνα του.

Στο παρελθόν, ο Αρκίν είχε επαναλάβει πολλές φορές την ίδια αποστολή. Χώθηκε ανάμεσα στους καταστηματάρχες και πλησίασε την άμαξα. Εκείνη ήταν εκεί, μόνη της ως συνήθως. Μέσα απ’ τη βιτρίνα μπορούσε να διακρίνει το προφίλ της Ελιζαβέτας Ιβάνοβα κι είδε το γεμάτο προσδοκία χαμόγελο στα χείλη της. Κάθε Πέμπτη, μετά την πρωινή της βόλτα για τα κοινωνικά στα μέγαρα των πλουσίων κυριών της Αγίας Πετρούπολης, ο Αρκίν σταματούσε το «Τουρικούμ» εδώ. Θα έβγαινε από το μαγαζάκι μ ένα φλιτζάνι ζεστό αρωματικό κρασί από καλά γεωργιανά σταφύλια κι εκείνη θα το απολάμβανε αργά και σιωπηλά.

Ήταν μια καθιερωμένη ιεροτελεστία.

Πάντα υπήρχε ουρά στο ταμείο, ήξερε λοιπόν ότι είχε αρκετά λεπτά πριν επιστρέψει ο αμαξάς, αλλά ήξερε ότι θα ήταν και χαζό να ρισκάρει. Και γι’ αυτόν, και για εκείνη.

Άνοιξε την πόρτα της άμαξας γρήγορα κι έκατσε στο σκαμνάκι απέναντι της. Το μαρόν δέρμα με τις χρυσές φούντες και τις μπρονζέ γιρλάντες μύριζε από το άρωμα της. Είχε προβάρει τα λόγια που θα της έλεγε αν εκείνη άρχιζε να φωνάζει και να καλεί σε βοήθεια, αλλά η Ελιζαβέτα τον άφησε εμβρόντητο. Τα μπλε της μάτια άνοιξαν διάπλατα και για ένα δέκατο του δευτερολέπτου το στόμα της απόμεινε να χάσκει, μα μετά του χάρισε ένα τόσο ζεστό κι ειλικρινές χαμόγελο, που ένιωσε εκείνον το φοβερό πόνο στο στήθος του να χαλαρώνει, εκείνον τον πόνο που είχε φωλιάσει στα πλευρά του ύστερα από το περιστατικό με τον Σεργκέγιεφ.

«Μου έλειψες, Αρκίν», του είπε.

Λέξεις τόσο απλές.

«Σας ευχαριστώ, μαντάμ».

«Ανησυχούσα μήπως η Αστυνομία σε είχε.» Άφησε τις λέξεις να ταξιδεύουν στον αέρα.

«Όπως βλέπετε, δεν μέχουν πιάσει ακόμα».

Εκείνη συνοφρυώθηκε. «Το ξέρω ότι δεν ήθελες να βλάψεις την οικογένεια μου. Ο οποιοσδήποτε υπηρέτης θα μπορούσε να έχει βάλει το κουτί με τις χειροβομβίδες στο γκαράζ».

Δεν τη διέψευσε αλλά άφησε τα μάτια του ναπολαύσουν για άλλη μια φορά τη μορφή της. Φορούσε ένα ρόδινο φόρεμα, οι ώμοι της ήταν σκεπασμένοι με γούνα μπλε αλεπούς κι η θέα των κοσμημάτων της και της καλής της υγείας δεν τον θύμωσε όπως περίμενε.

«Μαντάμ Ιβάνοβα, πρέπει να κάνω γρήγορα. Πρέπει να σας πω κάτι». Έγειρε μπροστά της, τα γόνατα του σχεδόν ακούμπησαν τα δικά της. «Άκουσα κάτι στα μπαρ της πόλης και πολύ φοβάμαι ότι θα ταραχτείτε».

«Τι πράγμα;»

«Ότι ο λοχαγός Τσερνόφ θα μονομαχήσει με το μηχανικό, τον Γιενς Φρίις».

Εκείνος περίμενε να τη δει να ξαφνιάζεται, αλλά όχι και να γίνεται τόσο χλομή και τα χείλη της να παίρνουν το χρώμα του χαρτιού.

«Γιατί;» ψιθύρισε.

«Για την κόρη σας».

«Τη Βαλεντίνα;»

«Ναι».

«Θεέ μου, όχι». Το στόμα της άνοιξε κι ένα άγριο βογκητό βγήκε απ’ το λαρύγγι της. «Ο άντρας μου είναι κατεστραμμένος», μούγκρισε μέσα απτα δάχτυλα της κι άρχισε να κουνιέται μπρος πίσω στο κάθισμα φράζοντας το στόμα της με το χέρι της.

Εκείνος εξεπλάγη. Κατεστραμμένος; Τι να εννοούσε; Η αντίδραση της ήταν τόσο ακραία, που εκείνος σχεδόν μετάνιωνε που της το είχε πει. Αλλά είχε το λόγο του που της το είπε. Ο Σερκέγιεφ ήταν νεκρός. Πολλοί ανειδίκευτοι εργάτες είχαν πεθάνει. Κι αν το επόμενο σχέδιο πήγαινε καλά, θα πέθαινε κι ο Στολίπιν. Το ρωσικό έδαφος έτρεμε κάτω από την Αγία Πετρούπολη και τα οικοδομήματα θάρχιζαν να καταρρέουν το ένα ύστερα από το άλλο κι εκείνος έπρεπε οπωσδήποτε να βεβαιωθεί ότι η Ελιζαβέτα Ιβάνονα θα ήταν ασφαλής.

«Μαντάμ», της είπε γλυκά, όπως θα μιλούσε σένα παιδάκι φοβισμένο, «ο λοχαγός Τσερνόφ είναι φημισμένος σκοπευτής. Θα σκοτώσει το μηχανικό. Δεν χρειάζεται να φοβάστε για-»

«Όχι, όχι, όχι. Αν σκοτώσει το μηχανικό, εκείνη δεν πρόκειται ποτέ να παντρευτεί τον Τσερνόφ, την ξέρω τη Βαλεντίνα». Μέσα στην τρέλα της κρατούσε με το χέρι της το πιγούνι της κι εκείνος άκουγε τα δόντια της που χτυπούσαν.

«Κι αυτό είναι τόσο σοβαρό;» τη ρώτησε. «Αν δεν παντρευτεί τον Τσερνόφ;»

Εκείνη δεν απάντησε. Πλησίασε πολύ το χλομό της πρόσωπο κοντά στο δικό του κι εκείνος μπόρεσε να διακρίνει τις μικρές λεπτομέρειες των ματιών της, το μπλε χρώμα που ήταν γύρω από τις κόρες της, τις λιλά κουκκίδες σαν μικρά μπαλωματάκια μέσα στο μπλε που ήταν οι ίριδες της. Μια λεπτή κόκκινη σαν κλωστή γραμμούλα διακρινόταν στο ένα της μάτι. Η ανάσα της μύριζε ανεπαίσθητα μέντα.

Τύλιξε και τα δύο της χέρια γύρω απ’ το δικό του και το τράβηξε στην ποδιά της. Τα μάτια της καρφώθηκαν στα δικά του.

«Θα με βοηθήσεις, σε παρακαλώ;» τον ικέτευσε.

Ακόμα και πάνω από τα γκρίζα της γάντια εκείνος μπορούσε να νιώσει ότι τα χέρια της ήταν παγωμένα. Λες κι όλη η ζεστασιά του κορμιού της είχε διοχετευτεί στο δικό του, κι εκείνος ένιωθε το σβέρκο του να καίγεται.

«Πώς θα μπορούσα να βοηθήσω;»

«Βίκτορ, εσύ είσαι επινοητικός άνθρωπος».

Τον είχε αποκαλέσει Βίκτορ. Και ήταν σίγουρος ότι δεν ήξερε το μικρό του. Κοίταξε έξω από το παράθυρο για να ελέγξει ότι ο αμαξάς δεν είχε βγει από το μαγαζί με τα κρασιά, αλλά εκείνη σήκωσε το χέρι της, του πιάσε το σαγόνι και του γύρισε το πρόσωπο προς το μέρος της. Τα χείλη της έτρεμαν μισάνοιχτα σε σιωπηλή επίκληση.

Εκείνος τη φίλησε. Ένα γρήγορο και κοφτό άγγιγμα με το στόμα του πάνω στο δικό της, τα χείλη της μια συναίσθηση πληρότητας και γλύκας, η γλώσσα της να τρυπώνει μέσα στα δόντια του.

«Βοήθα με», του είπε λαχανιασμένη.

Εκείνος ήξερε ότι θα μπορούσε να βοηθήσει τη γυναίκα του υπουργού. Αλλά δεν ήξερε πώς.

Το αγοραίο αμάξι άφησε τη Βαλεντίνα έξω από το στρατόπεδο των Ουσάρων της Φρουράς και τα κεφάλια των στρατιωτών γύρισαν να την κοιτάξουν, καθώς εκείνη διέσχιζε την αυλή για να πάει στην αίθουσα των επισκεπτών. Το ντύσιμο της το είχε επιλέξει με πολλή προσοχή. Έπειτα από πολλή σκέψη είχε διαλέξει μια μεταξωτή εμπριμέ τουαλέτα μ ένα κατακόκκινο καπέλο, που στο τελείωμα του είχε φτερά στρουθοκαμήλου και κουνιόνταν στο παραμικρό φύσημα. Το παλτό της ήταν κρεμ, εφαρμοστό για να τονίζεται η μέση της, και στολισμένο με μαύρο γούνινο γιακά και μικρά κατακόκκινα κουμπάκια. Η μητέρα της είχε κάνει ειδική παραγγελία το παλτό επειδή κι η στολή των Ουσάρων ήταν κόκκινη, άσπρη και μαύρη. Σήμερα θα της φαινόταν χρήσιμο. Γιατί σήμερα έπρεπε να γοητεύσει το λοχαγό.

Η αίθουσα ήταν εντελώς ανδρική. Έπιπλα από σκούρα βελανιδιά, ένα απλό ξύλινο πάτωμα κι αυτό από βελανιδιά, και στον τοίχο δύο πορτρέτα αυστηρών στρατιωτικών, ντυμένων με όλα τα παράσημα, τα χρυσά και τα ασημένια γαλόνια τους. Η Βαλεντίνα τους κοίταξε συνοφρυωμένη κι αναρωτήθηκε πόσους άντρες είχαν σκοτώσει. Δεν χρειάστηκε να περιμένει πολύ. Άκουσε τα βήματα του Τσερνόφ στον προθάλαμο, γρήγορα κι ανυπόμονα, πεινασμένα βήματα. Η καρδιά της χτύπησε πιο γρήγορα. Έτσι νιώθει ο στρατιώτης πριν από τη μάχη; Με τη ζωή του σε ασταθή ισορροπία; Η ενέργεια του και το χαμόγελο του γέμισαν την αίθουσα. Τα χείλη του απαίτησαν το Ταντι της. Δεν της άφηνε για κανένα λόγο το χέρι, το κρατούσε φυλακισμένο στο δικό του, το είχε πάρει για όμηρο.

«Βαλεντίνα, καλό μου κορίτσι-, τι απρόσμενη ευχαρίστηση. Μια χαρά είσαι».

Εννοούσε πως του άρεσε που την έβλεπε να μην είναι μεθυσμένη, να μην κατεβάζει τη μια βότκα μετά την άλλη.

«Είμαι μια χαρά, Σ’ ευχαριστώ, Στεφάν».

«Και πόσο γοητευτική είσαι.» Τα μάτια του ταξίδεψαν πάνω της κι όταν τελικά η ματιά του κατέληξε στο πρόσωπο της, της φάνηκε ότι άκουσε κάτι σαν ρονρόνισμα να βγαίνει από μέσα του. «Συγχώρεσέ με για τη δική μου εμφάνιση», της είπε, «αλλά μόλις ήρθ»

«πό άσκηση στο Πεδίον του Άρεως».

«Τι εύστοχη ονομασία».

«Βαλεντίνα, πολεμιστές είμαστε. Αυτή είναι η λειτουργία του στρατού. Τι άλλο περίμενες;»

Εκείνη χαμήλωσε τα μάτια.

«Ο λαός της Ρωσίας είναι περήφανος για σας».

Ο Τσερνόφ αντί άλλης απάντησης της φίλησε ξανά το χέρι. Φορούσε ένα κατάλευκο πουκάμισο, ανοιχτό στο λαιμό, και το μαύρο παντελόνι των Ουσάρων με την κόκκινη ρίγα στο πλάι. Τα μαλλιά του ήταν βρεμένα, φρεσκολουσμένα και χτενισμένα προς τα πίσω. Σγουρές ξανθές μπούκλες λαμπύριζαν κοντά στο λαιμό του.

«Στεφάν, ελπίζω να μη σενοχλώ».

«Καθόλου. Για πες μου, τι σε φέρνει σήμερα εδώ; Χωρίς τη συνοδό σου;» Αυτό ήταν ένα είδος ήπιας παρατήρησης.

«Ήθελα να μιλήσουμε. Μόνοι μας».

«Σχετικά με ποιο θέμα;»

«Σχετικά με τον Γιενς Φρίις»

Το στόμα του εξακολουθούσε να χαμογελάει αλλά τα μάτια του άλλαξαν έκφραση, έγιναν ψυχρά σαν πάγος. Η Βαλεντίνα ακούμπησε το ελεύθερο χέρι της στο μανίκι του πουκαμίσου του.

«Θέλω να εγκαταλείψεις το σχέδιο της μονομαχίας μαζί του», του είπε γλυκά. «Δεν είναι δα και τόσο σπουδαίο και», η ανάσα της έβγαινε με το ζόρι, «δεν θα το άντεχα αν πάθαινες κάτι».

Ο θρίαμβος -τον είδε στο πρόσωπο του, έστω και στιγμιαία- συνοδευόταν κι από κάτι άλλο, από κάτι που εκείνη δεν μπορούσε να ερμηνεύσει. Μια σκοτεινή σπίθα φώτισε τα ξέθωρα γαλανά του μάτια κι ένιωσε το χέρι του να σφίγγει το δικό της.

«Βαλεντίνα, τι παιχνίδια παίζεις;»

Η καρδιά της χτύπησε δυνατά.

«Τι παιχνίδια;»

«Υποκρίνεσαι ότι δεν ενδιαφέρεσαι για μένα και προσπαθείς να με κάνεις να ζηλέψω φλερτάροντας με κάποιον άλλον άντρα. Γιατί σοκάρεσαι τόσο πολύ; Για κοιτάξου, εγώ μπορώ να διακρίνω την ανησυχία σου κάτω από τα πανέμορφα χαρακτηριστικά σου και ξέρω για ποιο λόγο είσαι εδώ».

Εκείνη δεν άλλαξε καθόλου την έκφραση της.

«Φοβάσαι για μένα, έτσι δεν είναι;»

Εκείνη ένευσε καταφατικά.

«Δεν χρειάζεται. Με όποιον μονομαχώ, τον σκοτώνω».

Της ξέφυγε μια φωνούλα.

«Μην κάνεις έτσι, καλή μου. Είμαι δεινός σκοπευτής και σκοπεύω να δώσω ένα μάθημα σαυτόν το μηχανικό, να τον μάθω τι παθαίνει όποιος προσπαθεί να κλέψει κάτι που είναι δικό μου».

«Στεφάν, χθες βράδυ στο χορό σου είπα ότι δεν θα σε παντρευτώ αν επιμένεις να μονομαχήσεις».

Εκείνος γέλασε και την τράβηξε απ’ το χέρι για να τη φέρει πιο κοντά του.

«Αλλο ένα παιχνιδάκι σου». Το γέλιο κόπηκε απότομα.

«Τέρμα όμως τα παιχνίδια. Η μονομαχία θα γίνει. Έχω προκαλέσει τον Φρίις κι εκεί τελειώνει η ιστορία. Κι εκεί θα τελειώσει κι αυτός». «Στεφάν, όχι!»

Την κοίταξε έκπληκτος.

«Τι είναι πάλι;»

«Αν δεν μονομαχήσεις, θα σε παντρευτώ».

Οι λέξεις ξεστομίστηκαν. Στη στιγμή, τα χείλη του βρέθηκαν στα δικά της, η γλώσσα του εξερευνούσε το στόμα της κι είχε γεύση μπίρας. Η ανάσα του ζεστή στο πρόσωπο της, ενώ τα χέρια του ζουλούσαν τα στήθη της κι εκείνη δεν ντρεπόταν καθόλου. Κι όταν ένιωσε ότι δεν θα άντεχε άλλο, έγειρε πίσω το κεφάλι της και τον κοίταξε στα μάτια. Ήταν αναψοκοκκινισμένα, οι κόρες του διασταλμένες κι άπληστες, δυο μαύρες τρύπες.

«Σύμφωνοι;» τον ρώτησε.

«Σύμφωνοι». Την τράβηξε πάνω του και την ξαναφίλησε. «Περίμενε εδώ».

Εξαφανίστηκε από το δωμάτιο. Η Βαλεντίνα έκλεισε το στόμα της με το χέρι της για να μην της ξεφύγει τίποτα και μέσα σε λίγα λεπτά εκείνος είχε επιστρέψει μένα επίπεδο βελούδινο κουτί. Με θεατρινίστικο τρόπο γονάτισε μπροστά της και της το έτεινε με πολύ σοβαρό υφός.

«Δώρο αρραβώνα», είπε.

Η Βαλεντίνα το πήρε, το άνοιξε κι ένιωσε την καρδιά της να σπάει. Ένα περιδέραιο πάνω σε άσπρο μετάξι, ένα μεγάλο διαμάντι με χρυσό δέσιμο να κρέμεται από μια βαριά επίσης χρυσή αλυσίδα. Το διαμάντι είχε μέγεθος φουντουκιού. Δίπλα σαυτό βρίσκονταν ένα ζευγάρι ασορτί διαμαντένια σκουλαρίκια. Το στήθος της έκαιγε, λες κι είχε καταπιεί οξύ. Ώστε λοιπόν αυτό ήταν το τίμημα της πόρνης.

«Είναι πανέμορφο», ψέλλισε.

Ο Τσερνόφ σηκώθηκε και με πολύ σοβαρό ύφος το κούμπωσε γύρω από το λαιμό της, αφού πρώτα ξεκούμπωσε το πάνω κουμπί του παλτού της. Μόνο όταν βεβαιώθηκε ότι ήταν καλά στερεωμένο χαμογέλασε, με τον ίδιο τρόπο που χαμογελάει ένας άντρας στο σκύλο του όταν του φέρνει το λουρί του και περιμένει.

«Αυτό ανήκε στη γιαγιά μου όταν ήταν στην ηλικία σου», της είπε. Ακούμπησε το δάχτυλο του πάνω στο διαμάντι, μετά στη χλομή της επιδερμίδα. «Υπέροχο», μουρμούρισε.

Την είχε αγοράσει και την είχε πληρώσει.

«Σ’ ευχαριστώ, Στεφάν».

«Αυτό ήταν μόνο;» Κι έκανε να τη φιλήσει πάλι.

«Άρα δεν θα μονομαχήσεις;»

«Μην ανησυχείς, άγγελε μου, δεν θα πάθω ούτε γρατζουνιά». Τα χείλη του σχεδόν άγγιζαν τα δικά της.

«Μα συμφώνησες να μη μονομαχήσετε».

«Συμφώνησα να σε παντρευτώ, τίποτάλλο». Τραβήχτηκε κι ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους του. «Ασφαλώς και θα μονομαχήσω. Είναι θέμα τιμής».

«Όχι!» Εκείνη του ξέφυγε και τον κοίταξε άγρια. «Δεν θα σε παντρευτώ, αν πραγματοποιήσεις αυτή τη γελοία μονομαχία».

«Βαλεντίνα, μη γίνεσαι χαζή. Είμαστε αρραβωνιασμένοι».

«Όχι!»

Τα χέρια της προσπάθησαν ναπαλλαγούν από το κούμπωμα της αλυσίδας, όμως εκείνος πήγε κοντά της και της έπιασε και τα δυο χέρια. Πλησίασε το πρόσωπο του στο δικό της.

«Είμαστε αρραβωνιασμένοι», επανέλαβε παγερά. «Αυτό δεν μπορείς να το αλλάξεις».

Εκείνη σταμάτησε να προσπαθεί κι ακούμπησε το κεφάλι της στον ώμο του.

«Σε παρακαλώ, Στεφάν», του είπε γλυκά. «Όχι μονομαχία».

Εκείνος της άφησε το ένα χέρι και της σήκωσε το πιγούνι, τα μάτια του καρφώθηκαν στα δικά της. Την πονούσε που την έσφιγγε.

«Το κάνεις γι’ αυτόν τον αναθεματισμένο μηχανικό, έτσι δεν είναι;»

«Σε παρακαλώ, μη μονομαχήσεις. Μην τον σκοτώσεις, Στεφάν. Σου είπα ότι θα σε παντρευτώ, δεν σου φτάνει αυτό;»

Τη φίλησε άγρια στο στόμα.

«Βαλεντίνα, σου ορκίζομαι ότι θα το χαρώ πολύ όταν θα του φυτέψω μια σφαίρα στην καρδιά».

Η Βαλεντίνα τα έβαλε με τον εαυτό της, τον έβριζε και τον καταριόταν που είχε αναβάλει εδώ και πολύ καιρό την αγορά ενός όπλου. Τώρα ήταν αναγκασμένη να μπει κρυφά στο γραφείο του πατέρα της και να κλέψει την κυνηγετική καραμπίνα που κρεμόταν στον τοίχο. Από ένα συρτάρι.πήρε μια χούφτα σφαίρες κι έφυγε τρέχοντας για τους στάβλους.

«Ορίστε». Η Βαλεντίνα άφησε το όπλο πάνω στο κρεβάτι του Ποπκόφ. «Μάθε με να το χειρίζομαι».

Εκείνος ήταν αραγμένος στην καρέκλα, ο καπνός του τσιγάρου του γέμιζε σαν ομίχλη το δωμάτιο. Με την ανάποδη του χεριού του έτριψε το πιγούνι του.

«Έχεις ξαναχρησιμοποιήσει ποτέ σου όπλο;»

«Λιεβ, αν είχα ξαναχρησιμοποιήσει δεν θα σου ζητούσα να με μάθεις, έτσι δεν είναι;»

«Ένα όπλο τόσο μεγάλο θα μπορούσε με το τίναγμα να σου σπάσει τον καχεκτικό σου ώμο. Χρειάζεσαι ένα μικρότερο».

«Είναι το μόνο που έχω. Λιεβ, σε παρακαλώ, πρέπει να με μάθεις γρήγορα. Πώς να το γεμίζω και πώς να πετυχαίνω το στόχο».

Αλλά ο Κοζάκος δεν κουνήθηκε απ’ τη θέση του. Άπλωσε το χέρι του, σήκωσε το όπλο λες κι ήταν πούπουλο και το ακούμπησε στα γόνατα του.

«Εγγλέζικο είναι», της είπε. Με ευλαβικές σχεδόν κινήσεις το χάιδεψε από πάνω μέχρι κάτω, από τη βάση του με το λείο κοντάκι με το μπλε μέταλλο μέχρι τη γυαλιστερή του κάννη. Όση ώρα το έκανε αυτό κουνούσε το κεφάλι του, λες και μιλούσε στο όπλο.

Κατάπιε ύστερα με θόρυβο άλλη μια γουλιά απ’ το μισοάδειο μπουκάλι που ήταν πεσμένο στο πάτωμα.

«Έχω μια καλύτερη ιδέα», είπε.

Η Βαλεντίνα τράβηξε τα γκέμια κι η μικρή κοντόχοντρη φοράδα τινάχτηκε μπροστά με τα αυτιά της τεντωμένα.

Πρώτη φορά στη ζωή της οδηγούσε άμαξα. Το άλογο, αν και βαρύ, αντέδρασε γρήγορα όταν εκείνη το οδήγησε με γρήγορο καλπασμό στην Μπόλσαγια Μόρσκαγια. Σ’ ευχαριστώ, Λιεβ. Μου έκανες καλή επιλογή. Η άμαξα ήταν παλιά κι έτριζε, μικρή με δύο θέσεις και μια κουκούλα ανοιχτή κι από τις δυο μεριές. Δεν είχε ιδέα πού την είχε ξεθάψει ο Λιεβ, αλλά εξυπηρετούσε καλά το σκοπό τους - ήταν ελαφριά, γρήγορη κι εύκολη στις μανούβρες. Την είχε ξαφνιάσει όταν κάθισαν μαζί στο στενό παγκάκι κι ο Ποπκόφ της έδωσε τα γκέμια.

«Εσύ οδηγείς», γρύλισε.

Εκείνη κοίταξε το μπανταρισμένο του πρόσωπο, πήρε τα ηνία και πλατάγισε τη γλώσσα της στη μικρή φοράδα.

Ο Ποπκόφ καθόταν στον ένα του γοφό όσο μπορούσε πιο σταθερά για να μην ακουμπάει πολύ στο κάθισμα.

«Λιεβ, πονάς. Κατέβα τώρα. Μπορώ να το κάνω και μόνη μου. Γύρνα στο κρεβάτι σου μέχρι να γίνεις τελείως καλά».

Τα μαύρα του μάτια στένεψαν καθώς την κοιτούσε.

«Μη μου χαλάς τη διασκέδαση», γρύλισε, κι η Βαλεντίνα δεν διαφώνησε.

Το δάσος είχε ζωή. Οι ισχνοί σαν σκελετοί κορμοί των σημύδων άστραφταν στις τελευταίες αχτίδες του ήλιου και η νυχτερινή καταχνιά που έβγαινε από το χώμα τύλιγε με τα πέπλα της τα λεπτά τους κλαδιά. Νυχτόβια πλάσματα φανέρωναν τη θέση τους όταν θρόιζαν στους θάμνους κι ετοιμάζονταν για τη νύχτα που ερχόταν. Η Βαλεντίνα κι ο Ποπκόφ ήταν ακίνητοι πολλές ώρες κι ένιωθαν ότι κόντευαν να βγάλουνε κι αυτοί ρίζες. Η Βαλεντίνα ανάσαινε τη μούχλα του δάσους και χάζευε ένα κουνάβι που με τα μυτερά του νύχια σκάλιζε τον κορμό ενός πεσμένου δέντρου, ελάχιστα πιο μακριά τους, και ξέθαβε σκαθάρια.

Ο αέρας ήταν τόσο παγωμένος, που η ανάσα της άχνιζε πάνω στα πεσμένα φύλλα, έτσι όπως ήταν ξαπλωμένη καταγής. Είχε δέσει την άμαξα και το άλογο αρκετά μακριά τους και είχε ξεφορτώσει μόνη της τις δυο βαριές γούνινες κουβέρτες. Ο Ποπκόφ κουβαλούσε το όπλο. Περπατούσε αργά, κι εκείνη υπέφερε που τον έβλεπε σαυτή την κατάσταση, αλλά δεν δεχόταν καμιά βοήθεια, και δεν του έδειξε ότι στενοχωριέται γιατί ήξερε ότι αυτός θα γινόταν θηρίο. Όταν έφτασαν στο ξέφωτο που υπήρχε στην κορφή μιας ανηφοριάς, ο Ποπκόφ μίλησε για πρώτη φορά.

«Εδώ είμαστε».

«Η "ανηφοριά της μονομαχίας";»

«Ντα».

Εκείνη δεν μπορούσε να καταλάβει πώς έμαθε ο Λιεβ το μέρος όπου θα γινόταν η μονομαχία. Είχε εξαφανιστεί για δυο ώρες, κι όταν επέστρεψε παραπατώντας από τη βότκα, της ανακοίνωσε το μέρος της μονομαχίας. «Εκεί θα πάμε», της είπε. Υποψιαζόταν ότι εκείνος τα είχε πιει στα μπαρ όπου σύχναζαν οι Ουσάροι κι είχε λαδώσει μερικές γλώσσες με μπόλικη μπίρα. Προσφέρθηκε να του δώ,σει μορφίνη από το φαρμακείο της Κάτιας, όμως εκείνος είχε αρνηθεί κατηγορηματικά κι η Βαλεντίνα κατάλαβε ότι δεν θα πρεπε να επιμείνει. Την είχε πληροφορήσει ότι αυτό το σημείο ήταν γνωστό για τις μονομαχίες που γίνονταν εκεί, εξού και το όνομα του. Ήταν αρκετά κοντά στην πόλη, αλλά παράλληλα απόμερο και ασφαλές από αδιάκριτα μάτια, κρυμμένο στην άκρη του δάσους. Η Βαλεντίνα σκεφτόταν συνεχώς πόσοι νέοι άντρες είχαν ποτίσει με το αίμα τους εκείνο το μέρος, όλα στο όνομα της τιμής.

Τυλιγμένη μέχρι το κεφάλι με τη γούνα, ήταν πεσμένη μπρούμυτα δίπλα στον Ποπκόφ ανάμεσα στους θάμνους στη ρίζα μιας σημύδας. Από εκεί έβλεπαν καλά το ξέφωτο. Δεν απείχε περισσότερο από σαράντα βήματα, οι σκιές από τα κλαδιά που φωτίζονταν από το τελευταίο φως του ήλιου δημιουργούσαν σκούρα σχήματα πάνω του. Τα δάχτυλα της ομίχλης πλησίαζαν όλο και πιο κοντά. Μια ώρα, δύο ώρες.

Ο Ποπκόφ ήταν στήλη άλατος, τόσο ακίνητος, που η Βαλεντίνα ήταν σίγουρη ότι κοιμόταν. Τα μπράτσα της την πονούσαν, αλλά δεν κουνήθηκε ούτε καν όταν άκουσε το υπόκωφο σούρσιμο που έκαναν οι ρόδες μιας άμαξας στο χώμα. «Έρχονται», του ψιθύρισε.

«Τους ακούω».

Ο λαιμός της στέγνωσε.

«Λιεβ, μην τον σκοτώσεις».

Το είχε πει και πριν, κι εκείνος είχε ανασηκώσει αδιάφορα τους ώμους του, αλλά αυτή τη φορά ούτε καν αυτό δεν έκανε. Ξεδίπλωσε το όπλο απ’ τη μαξιλαροθήκη όπου το είχε τυλιγμένο και το ακούμπησε στον ώμο του. Η Βαλεντίνα τρόμαξε από την επιθυμία της να το χρησιμοποιήσει η ίδια.

Μια μαύρη άμαξα έκανε την εμφάνιση της στην κορφή του ξέφωτου, και μέσα σε λίγα λεπτά την ακολούθησε μια δεύτερη. Από την πρώτη κατέβηκαν τέσσερις άντρες, όλοι με τα κόκκινα χιτώνια των Ουσάρων, όλοι εμφανώς νευρικοί, κι ο ένας απαυτούς ήταν ο Τσερνόφ. Τον κατάλαβε από τον τρόπο που περπατούσε με το στήθος προτεταμένο.

Από τη δεύτερη άμαξα κατέβηκαν άλλοι τρεις, οι δυο με χοντρά παλτά, ο τρίτος με μια μαύρη κάπα. Μιλούσαν σιγανά, μετά ο ένας από αυτούς, αυτός με την κάπα, απομακρύνθηκε και πήγε προς τους άντρες με τα κόκκινα. Η Βαλεντίνα τρόμαξε που αναγνώρισε το δόκτορα Φεντόριν. Η θέα αυτού του ανθρώπου, του γιατρού, την έκανε να συνειδητοποιήσει τι θα έκαναν αυτοί οι άντρες, τον πόνο που θα δημιουργούνταν. Το κεφάλι της πήγαινε να σπάσει, της ήταν αδύνατο να καταπιεί.

Ο Ποπκόφ τη σκούντησε στα πλευρά - είχε βγάλει ένα βογκητό γιατί είχε δει τον Γιενς. Στεκόταν αμίλητος κι ένα τελευταίο μπάλωμα ήλιου ακουμπούσε στο λαιμό του σαν χρυσαφένια λεπίδα. Μπορούσε ν’ ακούσει ακόμα κι από αυτή την απόσταση τη σταθερή του ανάσα, μια τόση δα ρυτίδα στον γκριζωπό αέρα, χωρίς καμιά ένδειξη πανικού. Ήθελε πολύ να του φωνάξει, να τον παρακαλέσει να μην ενδώσει σαυτή την αυτοκτονική ανοησία περί ανδρικής τιμής και φήμης, αλλά δεν το έκανε γιατί ήξερε ότι ήταν πολύ αργά για κάτι τέτοιο. Βαθιά μέσα της πίστευε ότι ο Γιενς ήθελε να σκοτώσει τον Τσερνόφ, γι’ αυτό βρισκόταν εδώ.

Ακούμπησε το χέρι του Ποπκόφ που κρατούσε το όπλο.

«Μόνο να τον πληγώσεις τον Ουσάρο», του υπενθύμισε.

Εκείνος χτύπησε χαϊδευτικά τα μεταλλικά σκαλίσματα στο κοντάκι του όπλου με τον αντίχειρα του, τρυφερά σαν να χάιδευε το αφτί ενός αλόγου.

«Σε ποιο μέρος», της σφύριξε μέσα απτα δόντια του, «θέλεις να του ανοίξω μια τρύπα; Στο στιβαρό του μπούτι;» Χασκογέλασε. «Τα μπούτια βγάζουν μπόλικο αίμα».

«Όχι. Στο δεξή ώμο του, για να μην μπορεί να κρατήσει τόπλο».

Ο Ποπκόφ κούνησε το φουντωτό του κεφάλι.

Η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να πιστέψει πως είχε γίνει αυτή η συζήτηση. Σε τι πλάσμα μεταμορφωνόταν; Τουλάχιστον ήταν εδώ ο γιατρός Φεντόριν κι αυτό πρόσφερε έστω και μια ελάχιστη ελπίδα. Όλοι στο ξέφωτο στέκονταν γύρω από έναν Ουσάρο που κρατούσε ένα καλογυαλισμένο μαονένιο κουτί. Η Βαλεντίνα είδε τον Γιενς να παίρνει κάτι από μέσα - είχε διαλέξει το πιστόλι του.

Ο ήλιος ξαφνικά χάθηκε κι οι δυο άντρες πήραν τις θέσεις τους, πλάτη με πλάτη στο κέντρο του ξέφωτου, με τα πιστόλια μπροστά τους. Ο Γιενς ήταν ψηλότερος, αλλά ο Τσερνόφ έδινε την εντύπωση ότι η διαδικασία ήταν γι’ αυτόν εύκολη σαν παιδικό παιχνίδι η αυτοπεποίθηση του μπερδευόταν με την ομίχλη κι έφτανε μέχρι τη Βαλεντίνα.

Οι δυο άντρες ήταν αργοί και ακριβείς στις κινήσεις τους.

Τριάντα βήματα. Τα μετρούσε κι εκείνη ένα ένα από μέσα της, κι ένιωσε τον ώμο του Ποπκόφ να τσιτώνεται. Τώρα, σκέφτηκε, τώρα, τώρα. Όσο ο Γιενς θα είναι ακίνητος. Προτού γυρίσουν πρόσωπο με πρόσωπο. Τώρα, κάνε το τώρα, Ποπκόφ.

Ένας πυροβολισμός ακούστηκε. Αλλά δεν ήρθε από δίπλα της, από τον Ποπκόφ. Ο Τσερνόφ σωριάστηκε στο χώμα λες και του είχαν κοπεί τα πόδια και σχεδόν αμέσως ακούστηκε δεύτερος πυροβολισμός. Έπεσε κι ο Γιενς.

Ο κόσμος της Βαλεντίνας σταμάτησε να γυρίζει. Οι δύο άντρες στο κέντρο του ξέφωτου ήταν σωριασμένοι στο υγρό χώμα, κατακόκκινες σταγόνες από αίμα έβαφαν το παγωμένο χορτάρι από κάτω τους. Στην άκρη του δάσους στέκονταν δέκα σκούρες φιγούρες, σαν άγγελοι θανάτου, με τουφέκια στα χέρια. Να σημαδεύουν τους υπόλοιπους μετέχοντες στη μονομαχία.

«Γιενς!» φώναξε με πνιχτή φωνή η Βαλεντίνα.

Πέταξε τη γούνα από πάνω της κι έκανε να σταθεί στα πόδια της αλλά ο Ποπκόφ γύρισε ανάποδα, την έπιασε απ το σβέρκο και την πέταξε με δύναμη σένα δέντρο. Έχασε τον κόσμο. Ο ουρανός άρχισε να γυρίζει κι ο Ποπκόφ την τράβηξε χάμω.

«Γιενς», μούγκρισε από μέσα της. Έβλεπε το κορμί του ακίνητο. Να στάζει το αίμα που εκείνη είχε ορκιστεί να προστατέψει.

Οι βρισιές ήταν βαριές και προέρχονταν απ’ το στόμα του Ποπκόφ.

«Μην κουνηθείς».

«Πρέπει να πάω κοντά του. Χρειάζεται-»

«Ποιοι είναι αυτοί;» Της έδειξε τις σκοτεινές φιγούρες που στέκονταν ανάμεσα στα δέντρα.

«Δολοφόνοι», του είπε. «Αν είναι νεκρός, εγώ θα.»

Αν ο Γιενς Φρίις είχε πεθάνει, θα πέθαινε κι η καρδιά της. Μπορεί στις φλέβες της να κυλούσε αίμα, τα κόκαλα και οι μύες να κινούνταν, να λειτουργούσαν, αλλά χωρίς λόγο, χωρίς σκοπό. «Γιενς, μη μαφήσεις», ψιθύρισε, λες και μπορούσε να τον φέρει κοντά της.

«Αυτή η συνάντηση δεν έγινε τυχαία», είπε ο Ποπκόφ κι έστρεψε το όπλο του σ’ έναν απτους άντρες.

«Λιεβ, κοίτα, κοίτα αυτόν», του έδειξε η Βαλεντίνα. Το χέρι της έτρεμε. «Αυτόν που είναι μπροστά».

Η σκοτεινή φιγούρα που στεκόταν επικεφαλής αυτών με τα τουφέκια είχε πάψει να προσέχει τους Ουσάρους και κοιτούσε συλλογισμένος τα δυο κορμιά που ήταν πεσμένα χάμω. Κίνησε προς τον Γιενς με πόδια άκαμπτα και βήματα επιφυλακτικά. Το καπέλο του έφτανε μέχρι το κούτελο του αλλά καθώς η ομίχλη άλλαζε θέσεις, μια ηλιαχτίδα του φώτισε το πρόσωπο. Η Βαλεντίνα τον αναγνώρισε αμέσως.

Ήταν ο Βίκτορ Αρκίν. Ο σοφέρ του πατέρα της. Με μια θυμωμένη κραυγή ξέφυγε από τον Ποπκόφ κι άρχισε να τρέχει προς το ξέφωτο.

29

«Μην κουνιέσαι, Γιενς».

Γονατισμένη στο χιόνι, η Βαλεντίνα του πίεζε με την παλάμη της το στήθος για να σταματήσει την αιμορραγία.

Αχ, κάνε να. ζήσει. Κάνε να ζήσει. Έβγαλε το κασκόλ της και το έχωσε κάτω απ’ το σακάκι του, το πίεσε πάνω στο πουκάμισο του. Ένα λευκό πουκάμισο, που τώρα είχε γίνει κατακόκκινο. Με σφιγμένα τα χείλη, ψιθύρισε: «Γιενς. Γιενς, μη μου φύγεις». Έσκυψε, πέρασε το μπράτσο της κάτω από το κεφάλι του και το ανασήκωσε απ’ το χιόνι. Το καπέλο του είχε πέσει και τα κόκκινα μαλλιά του είχαν ακόμα τη δική τους φλόγα. «Σε παρακαλώ, Γιενς, μην πεθάνεις». Η ανάσα της τον τύλιξε σαν λευκό συννεφάκι.

Εκείνος έμενε ακίνητος. Η Βαλεντίνα έψαξε να βρει τον παλμό της καρδιάς του.

«Μην τολμήσεις να μαφήσεις, ανάθεμα σε!» Γύρισε το κεφάλι και φώναξε μόλη της τη δύναμη: «Δόκτωρ Φεντοριν! Ελάτε γρήγορα!»

Άκουγε θόρυβο πίσω της και ομιλίες. Μα το μυαλό της ήταν κολλημένο στην ανάσα του Γιενς που μόλις ακουγόταν. Έσκυψε και του φίλησε τα κλειστά βλέφαρα.

«Σ’ ακούω, Γιενς». Ακούμπησε τα ζεστά της χείλη στα παγωμένα δικά του. «Σ’ αγαπάω. Αν πεθάνεις, θα πάρεις μαζί σου και τη δική μου ζωή. Γύρνα σ’ εμένα, Γιενς».

Στην παλάμη της που κρατούσε το κεφάλι του ένιωσε έναν απειροελάχιστο παλμό ζωής που έσβησε αμέσως.

«Γιενς Φρίις», είπε αυστηρά, «άνοιξε αμέσως τα μάτια σου».

Τίποτα.

«Καν’ το για μένα, Γιενς».

Μια χαραμάδα. Μια πράσινη σπίθα ανάμεσα στα βλέφαρα. Αυτό της έφτανε.

«Δόκτωρ Φεντόριν!» φώναξε πάλι. Ακούμπησε το μέτωπο της στο μάγουλο του Γιενς, λες κι έτσι θα τον κρατούσε κοντά της. «Σπασίμπα», ψιθύρισε. «Σ’ ευχαριστώ».

Μια αμυδρή κίνηση κάτω από το κασκόλ της. Τα πλευρά του Γιενς άρχισαν να φουσκώνουν κι η Βαλεντίνα βάλθηκε να του μουρμουρίζει λόγια γλυκά, προσωπικά, να του περιγράφει τι σήμαινε για κείνην η ζωή του, τι θα της έκανε αν πέθαινε.

«Βαλεντίνα! Τι στο διάβολο κάνεις εδώ;» Ο δόκτωρ Φεντόριν, με το μουστάκι του γεμάτο παγοκρύσταλλα, κοίταζε ανήσυχος το ξαπλωμένο στο χιόνι κορμί του φίλου του.

«Είναι ζωντανός», αποκρίθηκε βιαστικά η Βαλεντίνα.

«Αλλά το στήθος του αιμορραγεί άσχημα».

Ο γιατρός γονάτισε κι έβγαλε επιδέσμους από τη δερμάτινη τσάντα του. Η Βαλεντίνα σήκωσε για πρώτη φορά το βλέμμα της απ’ το πρόσωπο του Γιενς κι αντίκρισε τις σόλες από τις μπότες του λοχαγού Τσερνόφ και τις πλάτες μερικών Ουσάρων που ήταν μαζεμένοι γύρω από το πεσμένο του σώμα. Και παντού στο χιόνι κόκκινες πινελιές.

Και καφέ. Και μαύρες. Για να κρύβουν το αίμα είχαν τέτοια χρώματα οι στολές τους; Ο γιατρός της τράβηξε το χέρι από την πληγή και την ίδια στιγμή η Βαλεντίνα θυμήθηκε τον Αρκίν κι ο θυμός της φούντωσε. Γύρισε απότομα και τον είδε να στέκεται στην άκρη του δάσους και να την παρακολουθεί, με τα πόδια ανοιχτά, το ένα χέρι στη μέση, το άλλο στο τουφέκι, και μια έκφραση ικανοποίησης στο πρόσωπο. Αν είχε όπλο τώρα η Βαλεντίνα, θα του φύτευε μια σφαίρα ανάμεσα στα γκρίζα του μάτια. Ανασηκώθηκε αργά. Αφήνοντας τον Γιενς στις φροντίδες του γιατρού, προχώρησε προς το σοφέρ. Στο χέρι της έσφιγγε ένα νυστέρι που είχε αρπάξει από την τσάντα του Φεντόριν.

«Αρκίν!» Η φωνή της αντήχησε στην έκταση του χιονιού που τους χώριζε. Η ματιά της ήταν καρφωμένη στο κομμάτι του λαιμού του που διακρινόταν ανάμεσα στο σαγόνι και το γιακά του. «Αρκίν, αν πεθάνει ο λοχαγός Τσερνόφ.» το χιόνι ήταν πιο παχύ εδώ, τα πόδια της βούλιαζαν μέσα του, «ο στρατός θα χτενίσει όλη την Πετρούπολη κι όταν σε βρουν θα σε κάνουν κομματάκια».

Ο Αρκίν στεκόταν λίγο πιο πάνω, την κοίταζε από ψηλά, και προφανώς δεν την έβλεπε σαν απειλή. Τα όπλα των συντρόφων του ήταν στραμμένα στους Ουσάρους κι όχι σ εκείνη, κι αυτός δεν έδειχνε να ετοιμάζεται να το σκάσει.

Καυτή η γεύση της οργής πλημμύρισε το στόμα της Βαλεντίνας καθώς έβλεπε την περήφανη στάση του. Έσφιξε το νυστέρι που κρατούσε κρυμμένο στις πτυχές του πανωφοριού της και τον πλησίασε κι άλλο.

«Γιατί τους πυροβόλησες;» τον ρώτησε κι η φωνή της βγήκε σφυριχτή. «Και τους δύο;»

«Είναι εχθροί του λαού».

Η Βαλεντίνα έκανε άλλα δυο βήματα.

«Κάνεις λάθος. Ο Γιενς Φρίις βοηθάει τους εργάτες, πηγαίνει νερό κι αποχέτευση στα σπίτια τους».

Ο Αρκίν διαισθάνθηκε τον κίνδυνο καθώς το χέρι της Βαλεντίνας άρχισε να κινείται. Ένας πυροβολισμός ακούστηκε κι ο σοφέρ τινάχτηκε πίσω με μια ματωμένη γραμμή να εμφανίζεται στο μέτωπο του: Μια σφαίρα τον είχε γδάρει εκεί που άρχιζαν τα μαλλιά του. Η Βαλεντίνα δεν δίστασε.

Καθώς εκείνος κλυδωνιζόταν παραζαλισμένος, του έχωσε το νυστέρι στα πλευρά. Η κοφτερή λεπίδα έσκισε ρούχα και σάρκες. Ο Αρκίν μούγκρισε, τρίκλισε προς τα πίσω, τράβηξε το νυστέρι και το πέταξε στα πόδια της Βαλεντίνας.

«Δεν ξέρεις τι κάνεις», γρύλισε με σφιγμένα δόντια και προτού η κοπέλα μπορέσει να κατάλαβες τι εννοούσε εξαφανίστηκε ανάμεσα στα δέντρα. Μαζί του κι οι άντρες του.

Η Βαλεντίνα γύρισε και κοίταξε πίσω της. Στην πέρα άκρη του ξέφωτου, η γιγάντια φιγούρα του Λιεβ Ποπκόφ στεκόταν στο χιόνι και την κοίταζε μορφάζοντας, με το τουφέκι του πατέρα της στον ώμο του.

Βρήκαν καταφύγιο στο σπίτι του γιατρού. Στην άκρη της λαβίδας, η σφαίρα φάνταζε πολύ μικρή για να έχει κάνει τέτοια ζημιά. Ματωμένη, έπεσε μέναν κουδουνιστό ήχο στο εμαγιέ πιατάκι πάνω στο τραπέζι.

«Μπράβο σου, αδελφή Ιβάνοβα. Πολύ καλή δουλειά».

Ο γιατρός Φεντόριν βούτηξε τα χέρια του σένα μπολ με ζεστό νερό κι η Βαλεντίνα ξέπλυνε το τραύμα με αντισηπτικό και ιώδιο. Όση ώρα δούλευε ο γιατρός, εκείνη παρακολουθούσε προσεκτικά. Όπως η βελόνα έραβε την κομματιασμένη σάρκα του Γιενς, εκείνη βοηθούσε ήρεμα και μεθοδικά, όπως την είχαν μάθει στο νοσοκομείο. Σκούπιζε το αίμα, έδινε εργαλεία στον Φεντόριν, παρακολουθούσε τον αδύναμο σφυγμό του Γιενς, πρόσεχε μη γυρίσει ανάποδα η γλώσσα του και πνιγεί. Του είχαν κάνει πολύ ελαφριά νάρκωση κι εκείνος βογκούσε κάθε τόσο. Κάποια στιγμή που η Βαλεντίνα του ανασήκωσε ένα βλέφαρο για να ελέγξει τη διαστολή της κόρης του, ο Γιενς την κοίταξε κατάματα και, παρόλο που η λαβίδα του γιατρού σκάλιζε τα σπασμένα πλευρά του για να βρει τη σφαίρα που ήταν καρφωμένη στο στήθος του, στις άκρες των χειλιών του χαράχτηκε ένα αχνό χαμόγελο.

«Θα καθίσω εγώ κοντά του», είπε τώρα η κοπέλα όταν ο γιατρός τελείωσε με το ράψιμο και την επίδεση του τραύματος, και τράβηξε μια καρέκλα δίπλα στο κρεβάτι. Αυτό που εννοούσε ήταν: Άφησε μας, σε παρακαλώ. Θέλω να μείνω μόνη μαζί του. Ο δόκτωρ Φεντόριν άνοιξε το στόμα του να μιλήσει, είδε την έκφραση της και το ξανάκλεισε. Την έπιασε για μια στιγμή απτον ώμο, έριξε στην πλάτη την πετσέτα του, πήρε το δίσκο με τα εργαλεία και βγήκε από το δωμάτιο. Μόλις η πόρτα έκλεισε πίσω του, η Βαλεντίνα ακούμπησε το κεφάλι της στο μαξιλάρι, δίπλα στο θάμνο των κόκκινων μαλλιών του Γιενς. Ήταν σαν χαίτη αλόγου, πυκνή και σκληρή. Το τυλιγμένο με επιδέσμους στήθος του ήταν γυμνό, κι η Βαλεντίνα κοίταξε το φίνο του δέρμα και τις κόκκινες τριχούλες και τις πανάδες που απλώνονταν παντού.

«Γιενς», του ψιθύρισε σταφτί, «αν μπλέξεις ξανά σε μονομαχίες, σου ορκίζομαι ότι θα σου ρίξω πρώτη εγώ».

Οι άκρες των χειλιών του κινήθηκαν. Εκείνο το αχνό χαμόγελο ξανά. Η Βαλεντίνα ξάπλωσε δίπλα του και τον αγκάλιασε, τυλίγοντας το κορμί του με το δικό της. Αφουγκράστηκε την ανάσα του, το σφίξιμο στο λαιμό του όταν ο πόνος του έδινε σουβλιές, το χτύπο του ρολογιού πάνω στο τζάκι, τους ήχους της νυχτερινής πόλης. Τον έσφιξε απαλά πάνω της. Κι όταν βεβαιώθηκε ότι ο σφυγμός του σταθεροποιήθηκε, βάλθηκε να του μουρμουρίζει το «Νυχτερινό» σε μι ύφεση του Σοπέν.

«Μαμά, μπορώ να σου μιλήσω;»

Ήταν νύχτα βαθιά, μα η μητέρα της καθόταν στο γαλάζιο σαλόνι, που το φώτιζε μόνο ένα λαμπατέρ πίσω από την πλάτη της. Φορούσε ένα υπέροχο ανατολίτικο κιμονό που η Βαλεντίνα δεν είχε ξαναδεί, κι έριχνε πασιέντζες καθισμένη σένα τραπεζάκι δίπλα στο τζάκι. Τα μαλλιά της έπεφταν λυτά στους ώμους της κι όταν κοίταξε την κόρη της το βλέμμα της ήταν κοφτερό.

«Τι ώρα είναι αυτή που γυρίζεις σπίτι;»

Η επίπληξη ήταν πιο ήπια απόσο περίμενε η Βαλεντίνα.

«Νοσήλευα κάποιον», αποκρίθηκε.

Έβγαλε το παλτό της και στάθηκε μπροστά στο τζάκι.

Το αίμα στις φλέβες της ήταν παγωμένο, ένιωθε πως δεν θα ξαναζεσταθεί ποτέ. Το φόρεμα της ήταν λεκιασμένο με ξεραμένα αίματα, που μητέρα και κόρη τα κοίταζαν σιωπηλές.

«Του μηχανικού είναι το αίμα;» ρώτησε σιγανά η Ελιζαβέτα.

«Ξέρεις;»

«Ναι», αποκρίθηκε εκείνη χωρίς να σηκώσει το κεφάλι.

«Ξέρω για τη μονομαχία».

Η Βαλεντίνα δεν τη ρώτησε πώς το ήξερε.

«Μαμά, ο λοχαγός Τσερνόφ επέζησε της επίθεσης, αν και βαριά τραυματισμένος, θέλω όμως να καταλάβεις ότι δεν έχω πια καμιά σχέση μαζί του». Τα λόγια της έβγαιναν σαν να τα φτύνε. «Αρνούμαι να συνεχίσω έστω και για ένα δευτερόλεπτο τη μασκαράτα ενός δήθεν αρραβώνα μ αυτόν τον άνθρωπο». Η εικόνα του Γιενς με την τρύπα στο στήθος του την έκανε να σφίξει δυνατά το ματωμένο φουστάνι της. «Ο Τσερνόφ το προκάλεσε αυτό».

Η Ελιζαβέτα ασχολήθηκε πάλι με την πασιέντζα της.

Μάζεψε τα χαρτιά, τα ανακάτωσε, αλλά τα χέρια της δεν ήταν και τόσο σταθερά.

«Ο πατέρας σου δεν θα ευχαριστηθεί καθόλου όταν το μάθει».

«Θέλω να του το πω εγώ».

«Όχι τώρα».

«Είναι σπίτι; Έχει πλαγιάσει;»

«Όχι».

Η Βαλεντίνα κάθισε στις φτέρνες μπροστά στη φωτιά απλώνοντας τα χέρια της στις φλόγες, και τούτη τη φορά η μητέρα της δεν την κατσάδιασε.

«Μαμά, θέλω να καταλάβετε κι οι δυο σας ότι δεν μπορώ να συνεχίσω άλλο. Δεν θέλω να σας πληγώσω, αλλά αυτό.» Ήθελε να πει: Αυτό το πράγμα με σκοτώνει, σκοτώνει και τον Γιενς. Κρατήθηκε όμως και είπε: «Αυτό το πράγμα είναι λάθος. Κάποιος άλλος τρόπος πρέπει να υπάρχει για να τακτοποιήσει τα οικονομικά του ο μπαμπάς».

«Καταλαβαίνω». Η Ελιζαβέτα άρχισε να στρώνει ξανά τα χαρτιά στο τραπέζι. Πέρασαν αρκετά λεπτά χωρίς να μιλήσει καμιά τους. Χαμένες στις σκέψεις τους κοίταζαν τις σκιές που σχημάτιζε η φωτιά στους τοίχους. Ύστερα από λίγο, η Βαλεντίνα έβγαλε ένα βελούδινο κουτί απτην τσέπη του παλτού της και το ακούμπησε στο πάτωμα όσο πιο μακριά μπορούσε.

«Θα το δώσω στον μπαμπά αυτό», είπε.

Η Ελιζαβέτα έριξε μια ματιά στο μπλε κουτί με το διαμαντένιο κολιέ.

«Είναι δώρο του Τσερνόφ. Οι τράπεζες θα κάνουν πίστωση στον μπαμπά έναντι της αξίας του».

Η μητέρα της αναστέναξε απαλά.

«Ευχαριστώ, Βαλεντίνα. Σου είμαι ευγνώμων».

«Θα σου αρέσει, μαμά. Είναι πολύ ωραίο».

«Έτσι με έχεις χαρακτηρίσει; Ότι υποκύπτω εύκολα στον πειρασμό των ωραίων αντικειμένων;» Μίλησε χωρίς να σηκώσει τα μάτια της από τα χαρτιά.

«Μαμά, γιατί παντρεύτηκες τον μπαμπά;»

Το ένα χέρι της Ελιζαβέτας τινάχτηκε σαν να την είχε χτυπήσει ηλεκτρικό ρεύμα. Η φωνή της όμως ακούστηκε ήρεμη.

«Όταν ήμουν λίγο μεγαλύτερη από σένα, αγάπησα κάποιον που οι γονείς μου θεωρούσαν ακατάλληλο. Τον πλήρωσαν λοιπόν για να φύγει από την Πετρούπολη».

«Τον εξαγόρασαν;»

«Ναι. Έφυγε χωρίς καν να με αποχαιρετίσει. Έπειτα απ αυτό, δεν μένοιαζε πια ποιον θα παντρευτώ. Οι γονείς μου διάλεξαν τον πατέρα σου. Ήταν καλό ζευγάρωμα».

Σήκωσε επιτέλους το βλέμμα της και κοίταξε τη Βαλεντίνα.

«Λυπάμαι, μαμά.» μουρμούρισε εκείνη. «Λυπάμαι για τα πάντα».

Η μητέρα της ανασήκωσε τους ώμους και συγκεντρώθηκε στην πασιέντσα της. Η Βαλεντίνα σηκώθηκε, πλησίασε ένα μαονένιο ντουλάπι γεμάτο μπουκάλια και γέμισε δύο ποτήρια με βότκα. Ακούμπησε το ένα στο τραπεζάκι της μητέρας της και κρατώντας το δικό της πήγε και κάθισε στο πάτωμα μπροστά στο τζάκι. Με το βλέμμα καρφωμένο στη φωτιά, ήπιε μια γουλιά.

«Γιατί δεν μου το είχες πει, μαμά; Γιατί το κρατούσες μυστικό;»

«Έχω τους λόγους μου που στο λέω τώρα».

«Ποιους λόγους;»

«Πρώτον, επειδή θέλω να ξέρεις ότι οι άντρες σπάνια είναι αυτό που εσύ νομίζεις πως είναι. Μην το ξεχνάς ποτέ.

Δεύτερον.» Σταμάτησε κι έπαιξε με γρήγορες κινήσεις τρία χαρτιά, λες κι ήθελε να γεφυρώσει το κενό ανάμεσα στις σκέψεις της και στη γλώσσα της. «Δεύτερον, επειδή απόψε μας έφυγες».

«Έφυγα;»

«Μας έφυγες. Το βλέπω στα μάτια σου, στις κινήσεις σου που είναι τόσο σίγουρες. Το ακούω στη φωνή σου. Απόψε μεγάλωσες. Και μας έφυγες».

«Μαμά, εδώ είμαι».

Η Ελιζαβέτα κούνησε το κεφάλι, κατέβασε μονορούφι τη βότκα της και ρώτησε: «Να υποθέσω πως ο μηχανικός σου είναι ζωντανός;»

«Ναι». Απάντησε τόσο γρήγορα, που ήταν φανερό ότι και μόνο η σκέψη ότι μπορούσε να είχε πεθάνει ο Γιενς της ήταν ανυπόφορη. Άδειασε κι αυτή το ποτήρι της. Είχε δώσει στον Γιενς τόση μορφίνη, που και βόδι θα έριχνε αναίσθητο, κι όμως ακόμα και μέσα στον ύπνο του εκείνος την κρατούσε σφιχτά απτον καρπό, δεν ήθελε να την αφήσει να φύγει από κοντά του. Εκείνη του φίλησε τα δάχτυλα, του είπε να της έχει εμπιστοσύνη. Έχε μου εμπιστοσύνη, Γιενς, συλλογίστηκε τώρα. Κι εγώ θα σου έχω, γιατί 7) μαμά κάνει λάθος. Εσύ είσαι αυτό που πιστεύω πως είσαι, μου το απέδειξες.

«Χαμογελάς», σχολίασε η Ελιζαβέτα.

Δεν το είχε καταλάβει.

«Χαμογελάς επειδή σκέφτεσαι εκείνον».

«Εσύ δεν χαμογελάς ακόμα όταν συλλογίζεσαι εκείνον που αγαπάς;»

Τα γαλανά μάτια της μητέρας της έγιναν τεράστια.

«Ναι, χαμογελάω». Έκανε να πει κι άλλα, μα έκλεισε απότομα το στόμα της και μάζεψε βίαια τα χαρτιά απ’ το τραπέζι. Δάκρυα κυλούσαν στα μαγουλά της.

«Μαμά.» Η Βαλεντίνα έτρεξε κοντά της.

«Βαλεντίνα.» ψιθύρισε εκείνη. «Πόσο σε ζηλεύω.»

Η Βαλεντίνα αγκάλιασε το τσιτωμένο κορμί της μητέρα της και βάλθηκε να την κουνάει σαν μωρό.

Η Βαλεντίνα στεκόταν μπροστά στο παράθυρο της κρεβατοκάμαρας της κι ανυπομονούσε να ξημερώσει. Μόλις άρχισαν νανάβουν φώτα στο σπίτι, σημάδι ότι οι υπηρέτες ξεκινούσαν τις δουλειές της καινούργιας ημέρας, τυλίχτηκε με το παλτό της και βγήκε έξω, στο σκοτάδι. Ο αέρας τη χτύπησε παγερός αλλά ο ουρανός ήταν ξάστερος, κεντημένος διαμαντάκια. Στο μυαλό της ήρθε εκείνη η βόλτα με το έλκηθρο που είχε κάνει με τον Γιενς, το πώς κοίταζαν τ αστέρια - και ότι εκείνος δεν είχε γελάσει όταν του αποκάλυψε την πρόθεση της να γίνει νοσοκόμα. Από τότε μπορούσε να δει τι υπήρχε μέσα της.

Ο στάβλος ήταν γεμάτος ιπποκόμους που, σφυρίζοντας διάφορα τραγουδάκια, φρεσκάριζαν το άχυρο, ξύστριζαν τ άλογα κι έσπαζαν τον πάγο που είχε σχηματιστεί στην επιφάνεια των κουβάδων με το νερό. Ο αέρας μύριζε βρόμη κι άχυρο, και η Βαλεντίνα είδε πως η γεροδεμένη φοραδίτσα που είχε οδηγήσει χθες ήταν ήσυχη στο παχνί της. Ένας ιπποκόμος τη στραβοκοίταξε καθώς ανέβαινε τη σκάλα που έβγαζε στους κοιτώνες, όμως εκείνη τον αγνόησε.

«Λιεβ!» φώναξε ανοίγοντας την πόρτα του Κοζάκου.

Εκείνος την αγνόησε. Ήταν πεσμένος ανάσκελα στο πάτωμα, φορώντας την ίδια βρόμικη πουκαμίσα που φορούσε και χθες. Το βλέμμα του ήταν θολό, αλλά την κοίταζε με ενδιαφέρον, χωρίς να κάνει κάποια προσπάθεια να σηκωθεί.

«Κουνήθηκε ο μπάσταρδος», γρύλισε.

«Του έγδαρες το κούτελο μόνο».

«Ήθελα να του χύσω τα μυαλά».

«Τι σκάρωνε ο Αρκίν;»

«Κατά πάσα πιθανότητα ήθελε να πάρει εκδίκηση».

«Η εκδίκηση είναι δίκοπο μαχαίρι».

Ο Κοζάκος της έδειξε τα δόντια του σένα μορφασμό που η κοπέλα δεν κατάλαβε αν ήταν χαμόγελο ή γρύλισμα.

Πήγε και κάθισε στο ράντζο του και κοίταξε το μυώδες κορμί του.

«Το τουφέκι;» τον ρώτησε. «Το ξανάβαλες στο γραφείο;»

«Φυσικά».

«Σπασίμπα».

«Ο μηχανικός σου ζ:ι;»

Η Βαλεντίνα κατένϊυσε.

«Χρειάζεσαι μορφίνη;»

«Νιετ».

Εκείνη έβγαλε από τις δίπλες του παλτού της το μπουκάλι της βότκας που είχε πάρει από το γαλάζιο σαλόνι. Μονομιάς τα μάτια του Κοζάκου ξεθόλωσαν κι έλαμψαν μαύρα σαν την αμαρτία.

«Μην το πιεις μονορούφι», του είπε η Βαλεντίνα και του το δώσε. «Να σου φτάσει μέχρι το μεσημέρι».

Εκείνος γέλασε βροντερά κάνοντας τους λεπτούς ξύλινους τοίχους να τρίξουν, και ξεβούλωσε την μπουκάλα.

Η Βαλεντίνα κατάλαβε αμέσως ότι ο λοχαγός Στεφάν Τσερνόφ ήταν βαριά ναρκωμένος. Προφανώς ο γιατρός του ήταν υπέρ της καταστολής και της αναλγησίας, όπως κι αυτή.

Κάθισε δίπλα στο κρεβάτι του σιωπηλή, ακούγοντας τη μητέρα του να κλαίει. Η κόμισσα Τσέρνοβα, μια ντελικάτη γυναίκα φορτωμένη με πάρα πολλές σειρές μαργαριτάρια, καθόταν σε μια χρυσωμένη καρέκλα απτην άλλη μεριά του κρεβατιού και σκούπιζε τα δάκρυα της μένα μικροσκοπικό δαντελένιο μαντιλάκι εντελώς ακατάλληλο σκέφτηκε η Βαλεντίνα- γιαυτή τη δουλειά. Δεν μπορούσε να νιώσει συμπάθεια για τη μητέρα εκείνου που είχε ορκιστεί να σκοτώσει τον Γιενς. Είχε έρθει εδώ για το χατίρι των γονιών της και μόνο, και τούτη θα ήταν η τελευταία φορά που θα έπαιζε το ρόλο της μνηστής. Αρνιόταν ναγγίξει το λοχαγό. Το δεξί του χέρι ήταν ακουμπισμένο πάνω στην κουβέρτα, αλλά η Βαλεντίνα θα προτιμούσε να του το κόψει παρά να το πάρει στα δικά της χέρια: Ήταν εκείνο το αμαρτωλό χέρι που είχε σφίξει με τόση ικανοποίηση το πιστόλι της μονομαχίας.

«Βαλεντίνα», μουρμούρισε ο Τσερνόφ, «έλα μαζί μου».

Προσπάθησε να χαμογελάσει, μα δεν τα κατάφερε. Είχε χάσει πάρα πολύ αίμα απ’ το τραύμα στο στομάχι του και χαροπάλευε όλη νύχτα. Το πρωί, όμως, άρχισε να ξαναβρίσκει τις δυνάμεις του. Έτσι είχε πει στη Βαλεντίνα ο πατέρας του ο κόμης. Κι η Βαλεντίνα ήθελε να κλείσει τ αφτιά της για να μην τον ακούει.

«Δεν μπορώ να έρθω μαζί σου». Μίλησε καθαρά για να καταγραφούν καλά τα λόγια της στο θολωμένο μυαλό του.

«Η αδελφή μου είναι άρρωστη, δεν μπορώ να φύγω από την Πετρούπολη».

Οι γονείς του είχαν ανακοινώσει την πρόθεση τους να τον πάρουν στην ντάτσα τους στη Μαύρη Θάλασσα, μόλις θα ήταν σε θέση να ταξιδέψει. Εκεί το κλίμα ήταν πιο ζεστό και θα ανάρρωνε πιο γρήγορα. Στο μυαλό της Βαλεντίνας ήρθε το κόκκινο χιτώνιο του βουτηγμένο στο αίμα, κι αποφάσισε να του δώσει μια κάποια ελπίδα.

«Θα τα ξαναπούμε όταν επιστρέψεις», είπε και σηκώθηκε. «Μπορεί να σου παίξω και πιάνο».

Δαγκώθηκε για να μη χαμογελάσει.

30

Ο Γιενς έβλεπε εφιάλτες. Στις σκοτεινές εκείνες ώρες που η ζωή και η πραγματικότητα τεντώνονται σαν λάστιχο και χάνουν τις διαστάσεις τους και το συνειδητό γίνεται ελαστικό, είχαν έρθει οι λύκοι. Ο Γιενς ήξερε ότι βρισκόταν στο σπίτι του Φεντόριν και ότι στα σαλόνια και στις κρεβατοκάμαρες ενός μεγάρου στην καρδιά της Πετρούπολης δεν περιδιαβάζουν άγρια θηρία - κι ωστόσο οι λύκοι είχαν έρθει.

Στην αρχή, ένιωσε τη μυρωδιά τους. Ίδια με πτωμαΐνη, όπως μύριζε το σπίτι όπου εκείνη η γυναίκα κειτόταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι της δίπλα στα νεκρά παιδιά της.

Μα σαν προσπάθησε να σηκωθεί και να τους διώξει, οι λύκοι πήδηξαν πάνω στο στήθος του κι ουρλιάζοντας έχωσαν τα νύχια τους στις σάρκες του. Ένιωσε τις γλώσσες τους, καυτές και μαλακές, να γλείφουν το αίμα της καρδιάς του. Είπε ξανά και ξανά στον εαυτό του πως ένας εφιάλτης ήταν μόνο - μα ήταν τόσο αληθινό! Έβλεπε τα κατακόκκινα μάτια τους.

Μύριζε τη λιγδερή ανάσα τους. Με μεγάλη προσπάθεια έδωσε μια γροθιά στο σαγόνι του ενός. Τον άκουσε να μουγκρίζει. Καλά να πάθει. Να μάθει να μην τον πλησιάζει.

Κι ο Γιενς έγειρε πίσω ικανοποιημένος.

Ήταν μέρα όταν ξύπνησε. Το φως, σκληρό, χώθηκε ανάμεσα στα βλέφαρα του και τα έσπρωξε νανοίξουν. Ο ταλαιπωρημένος εγκέφαλος του χρειάστηκε λίγη ώρα για να συνειδητοποιήσει πού βρισκόταν, γιατί ήταν πεσμένος ανάσκελα σένα ξένο κρεβάτι. Όλα όμως μπήκαν στη θέση τους μόλις είδε εκείνη. Να τον περιμένει να γυρίσει κοντά της.

Η Βαλεντίνα καθόταν σε μια πολυθρόνα δίπλα στο κρεβάτι, η μικροκαμωμένη φιγούρα της χανόταν σχεδόν μέσα της. Τα μαύρα της μάτια ήταν καρφωμένα πάνω του. Η ακινησία της έδειχνε ότι καθόταν εκεί πολλή ώρα. Μόλις είδε τα μάτια του νανοίγουν, τα δικά της γούρλωσαν κι οι μακριές της βλεφαρίδες πετάρισαν. Κι αυτό έκανε το στήθος του Γιενς να γεμίσει ευχαρίστηση. Άσε που το χαμόγελο της τον έκανε να λιώσει.

αΠώς αισθάνεσαι;» τον ρώτησε απαλά.

Ο Γιενς ήθελε να πάει κοντά του, να την αγγίξει.

«Σαν να έχω έναν ελέφαντα να χοροπηδάει μες στο στήθος μου», αποκρίθηκε.

Το χαμόγελο της Βαλεντίνας έγινε πιο πλατύ.

«Μην τακούσει αυτό ο ντοκτόρ Φεντόριν. Απαγορεύεται η είσοδος στους ελέφαντες».

Ο Γιενς γέλασε και τα πλευρά του κόντεψαν νανατιναχθούν. Τον έπιασε βήχας, λίγο αίμα έτρεξε απ’ το στόμα του. Η κοπέλα τον κοίταζε ακίνητη, με μια ανεξήγητη έκφραση, χλομή. Όταν ηρέμησε, του σκούπισε τα χείλη μένα κομμάτι κόκκινη φανέλα.

«Μη μιλάς», τον πρόσταξε. «Ούτε να γελάς».

Αυτός αγωνιζόταν νανασάνει, να διώξει εκείνον τον καταραμένο ελέφαντα από πάνω του. Δεν χόρταινε να τη βλέπει, πάντως. Η Βαλεντίνα φορούσε ένα φόρεμα στο πράσινο του δάσους και το κόκκινο της σκουριάς, κι έμοιαζε με νεράιδα που μπήκε κατά λάθος στο δωμάτιο του. Ο γιακάς της ήταν ψηλός σαν κολάρο με δώδεκα μικροσκοπικά μαργαριτάρια για κουμπιά. Ο Γιενς ήθελε να τα χαϊδέψει ένα ένα με το δάχτυλο του.Τα μαλλιά της ήταν ανακατωμένα.

«Πονάς πολύ; Μη μζλήσεις, κάνε μου απλά ένα νόημα».

Εκείνος κούνησε αρνητικά το κεφάλι, κοιτάζοντας την κατάματα.

«Ωραία», είπε εκείνη.

«Φίλησε με».

«Κοιμήσου».

«Φίλησε με».

Έσυρε το χέρι του ως την άκρη του κρεβατιού, μα εκεί νη δεν έσκυψε να το πιάσει.

«Φίλησε με γιατί πεταχτώ από το κρεβάτι και θ’ αρχίσω να σε κυνηγάω γύρω γύρω».

«Μην κουνιέσαι», τον πρόσταξε. «Δεν πρέπει να κοπεί κανένα ράμμα».

«Δεν σου αξίζει να σε φιλήσω». Η έκφραση της ήταν σοβαρή, τα μάτια της αγριεμένα. «Παραλίγο να τα καταφέρεις να σκοτωθείς».

Ο Γιενς σφίχτηκε και τινάχτηκε προς το μέρος της. Η κοπέλα άφησε μια τρομαγμένη φωνή καθώς την άρπαξε απ τον καρπό και την τράβηξε κοντά του.

«Μη! Θα κόψεις τα ράμματα και θα κάνεις μεγάλη ζημια!» Εκείνος όμως την έφερε πάνω του και τη φίλησε. Τα απαλά της χείλη ανταποκρίθηκαν, αλλά τα μάτια της εξακολούθησαν να τον κοιτάζουν άγρια.

«Βαλεντίνα», της ψιθύρισε, «δεν θα τον αφήσω να σε πάρει».

Εκείνη ρίγησε κι έχωσε το κεφάλι της ανάμεσα στον ώμο και το λαιμό του.

«Δική σου ήμουν πάντα. Από την πρώτη στιγμή που σε είδα. Ξάπλωσε τώρα».

Την άφησε να τον απιθώσει πίσω στα μαξιλάρια του και να του σκουπίσει το αίμα που είχε τρέξει στο πιγούνι του, χωρίς όμως να χαλαρώσει το σφίξιμο του στο χέρι της. Η Βαλεντίνα κάθισε στην άκρη του κρεβατιού, κι ο Γιενς πρόσεξε για πρώτη φορά μια μελανιά στο μάγουλο της. Την άγγιξε με τακροδάχτυλά του. Ύστερα άγγιξε τα μαλλιά της.

Το αφτί της. Της ξεκούμπωσε δύο μαργαριταρένια κουμπιά.

«Τι έπαθες;» τη ρώτησε.

«Αυτό εννοείς;» άγγιξε το μάγουλο της. «Γλίστρησα στον πάγο».

Εκείνος όμως την ήξερε πια πολύ καλά. Θυμήθηκε τους λύκους στον εφιάλτη του και τη γροθιά που είχε δώσει σε κάποιον.

«Έλα κοντά», της είπε.

Η Βαλεντίνα έγειρε κοντά του και τον άφησε να τη φιλήσει. Το άρωμα του κορμιού της έκανε κάτι ναναδευτεί μέσα του. Εκείνη του χαμογέλασε επιτέλους και το πλατύ της χαμόγελο έδιωξε τις σκιές από τα μάτια της. Τον φίλησε κι αυτή πεταχτά κι ανασηκώθηκε.

«Γιενς, αν συνεχίσεις να με κοιτάζεις έτσι.»

«Πώς έτσι;»

«Σαν να ετοιμάζεσαι να με φας».

«Νομίζω πως θα έχεις ωραία γεύση».

«Αν δεν σταματήσεις, θα χάσω την επαγγελματική αυτοπειθαρχία της νοσοκόμας και θα χωθώ δίπλα σου κάτω από τα σκεπάσματα».

Ο Γιενς ανασήκωσε μια γωνιά του παπλώματος.

«Έλα να με αποπλανήσεις».

Για μια στιγμή η Βαλεντίνα τον κοίταξε μένα ύφος που έλεγε πάρα πολλά. Ύστερα τον σκέπασε πάλι μαλακά.

Κι έτσι την ημέρα η Βαλεντίνα φορούσε την κολλαριστή στολή της νοσοκόμας, και το βράδυ επέστρεφε στο σπίτι του δόκτορα Φεντόριν. Ορμούσε στο δωμάτιο του Γιενς κι έπεφτε πάνω του, σαν να πνιγόταν κι ήθελε να πιαστεί απ αυτόν για να σωθεί. Λες και δεν ανάσαινε όλη μέρα, μέχρι να έρθει και να δει τα πράσινα μάτια του να την περιμένουν γεμάτα προσμονή. Τότε μόνο ζωντάνευε κι εκείνος.

«Σου έλειψα;» Γευόταν τα χείλη του.

«Όχι», αποκρινόταν εκείνος γελώντας. «Κοιμήθηκα ήσυχος όλη μέρα κι ύστερα ήρθε η μικρή Άννα και μου διάβασε. Η μαγείρισσα του ντοκτόρ μου φτιάξε κοτόσουπα».

«Λοιπόν», του είπε τώρα η Βαλεντίνα, «σε βλέπω να γίνεσαι ένας από εκείνους τους χοντρούς δικτάτορες που θέλουν τις γυναίκες να χορεύουν γύρω τους όλη μέρα. Την άλλη φορά θα φέρω κι ένα φτερό στρουθοκαμήλου να σου κάνω αέρα».

«Ό,τι καλύτερο!»

«Εγώ ξέρω κάτι καλύτερο», αποκρίθηκε εκείνη μένα πονηρό χαμόγελο.

Ο Γιενς ανασηκώθηκε αμέσως απτα μαξιλάρια, κι η Βαλεντίνα έτρεξε μακριά του για να μην την πιάσει.

«Είσαι ασθενής», του είπε.

«Κι εσύ είσαι το γιατρικό μου και σε χρειάζομαι».

Το είπε κάνοντας μια γκριμάτσα, αλλά το βλέμμα του έκανε την καρδιά της Βαλεντίνας να σταματήσει. Κατάλαβε ότι το έλεγε και το πίστευε. Ένιωσε να δυναμώνει μέσα της ο παγερός φόβος που άρχισε να τη σφίγγει από εκείνη την ημέρα στο γραφείο του, τότε που της είπε ότι προτιμούσε να μονομαχήσει παρά να το σκάσει μαζί της. Γύρισε κοντά του, ξάπλωσε στο πάπλωμα και τον έσφιξε τόσο δυνατά στην αγκαλιά της, που τον έκανε να βογκήξει.

Η σαραβαλιασμένη πόρτα άνοιξε μια χαραμάδα.

«Α, εσύ είσαι πάλι».

Ο χαιρετισμός θα μπορούσε να είναι λίγο πιο θερμός η Βαλεντίνα δεν είχε κάνει τόσο δρόμο μες στο χιόνι για τα ωραία μάτια της Βάρενκας.

«Ναι, εγώ είμαι», της απάντησε.

Η πόρτα άνοιξε κι άλλο κι η Βαλεντίνα ακολούθησε τη γυναίκα μέσα. Το δωμάτιο τώρα φάνταζε καλύτερο, πιο καθαρό, πιο φωτεινό. Η φωτιά μουρμούριζε στο παραγώνι κι από μια κατσαρόλα ακουμπισμένη στο τραπέζι αναδυόταν μυρωδιά ζεστού φαγητού. Η Βάρενκα φορούσε ένα κεφαλομάντιλο με χαρούμενα χρώματα.

«Την πήρες λοιπόν τη δουλειά», σχολίασε η Βαλεντίνα.

«Ντα».

«Χαίρομαι». Περίμενε ένα χαμόγελο, ένα ευχαριστώ που την είχε συστήσει για καθαρίστρια στον οίκο μόδας της μαντάμ Ανζελίκ, αλλά προφανώς η Βάρενκα δεν ήξερε από ευγένειες.

«Τι γυρεύει εδώ αυτή;»

Η ερώτηση ακούστηκε απ’ το κρεβάτι. Ο Ιβάν ήταν ξαπλωμένος πάνω του, γυμνός από τη μέση και πάνω, με το παντελόνι ξεκούμπωτο, κι η Βαλεντίνα συνειδητοποίησε ενοχλημένη ότι είχε έρθει σε ακατάλληλη στιγμή.

«Καλησπέρα, Ιβάν», τον χαιρέτισε κοκκινίζοντας. Τα μικρά του μάτια την κοίταξαν με δυσαρέσκεια. «Εσένα ήθελα να βρω». Εκείνος κατέβασε τα πόδια του από το κρεβάτι αδιαφορώντας για το ξεκούμπωτο παντελόνι του, απ’ το άνοιγμα του οποίου έβγαιναν μαύρες τρίχες.

«Τι με θες;» ρώτησε.

«Γυρεύω κάποιον που νομίζω πως μπορεί να τον ξέρεις».

«Πώς τον λένε;» Την κοίταξε με ενδιαφέρον.

«Βίκτορ Αρκίν».

«Δεν τον έχω ακουστά».

Δίστασε όμως μια στιγμή πριν απαντήσει. Η Βαλεντίνα τον κοίταξε σιωπηλή.

«Θέλεις λίγη σούπα;» έσπασε τη σιωπή η Βάρενκα.

«Εσύ, Βάρενκα, μήπως ξέρεις κάποιον Αρκίν;»

«Νιετ».

«Δεν ξέρεις να λες ψέματα».

«Άφησε την ήσυχη», γάβγισε ο Ιβάν και πετάχτηκε όρθιος με τις γροθιές σφιγμένες. Ξαφνικά το δωμάτιο φάνταξε μικρότερο.

«Θα σας πληρώσω για μια πληροφορία», προσφέρθηκε η Βαλεντίνα.

«Εσύ κι οι όμοιοι σου πιστεύετε ότι το χρήμα είναι η απάντηση σε όλα, ε;» γρύλισε ο Ιβάν. «Νομίζετε ότι μπορείτε να μας αγοράσετε εύκολα, όπως τότες που είμαστε δουλοπάροικοι κι εσείς αφεντικά μας και μας φερόσαστε χειρότερα από,τι στα σκυλιά σας». Έκανε ένα βήμα προς το μέρος της σκύβοντας σαν ταύρος το κεφάλι. «Σε πληροφορώ, πλούσια σκύλα, ότι τα πράγματα άλλαξαν. Δεν θέλω τα βρόμικα λεφτά σου».

«Όταν σε βόλευε, τα θελες».

«Μην τον προκαλείς», μουρμούρισε μέσα απτα δόντια της η Βάρενκα.

Η Βαλεντίνα όμως είχε θυμώσει. Δεν ήταν από τα αφεντικά των εργοστασίων που εκμεταλλεύονταν τους εργάτες, ούτε καμιά πλούσια γαιοκτήμων που κακομεταχειρίζεται τους χωρικούς της. Τους είχε βοηθήσει αυτούς τους ανθρώπους, είχε σφουγγαρίσει το βρόμικο πάτωμα τους, είχε αδειάσει τους κουβάδες με τις ακαθαρσίες τους. Ποιος ήταν αυτός που θα την αποκαλούσε «πλούσια σκύλα»; Τον πλησίασε και του άστραψε ένα χαστούκι που έκανε το κεφάλι του να τιναχτεί προς τα πίσω. Αντί να της ανταποδώσει το χτύπημα, εκείνος γέλασε κα" το ξινό του χνότο την έπνιξε.

«Έχεις κότσια», παραδέχτηκε. «Μυαλό, όμως, δεν έχεις.

Αν είχες, θα έπαιρνες ό,τι πολύτιμο έχεις και θα φευγες τρέχοντας από τη Ρωσία».

«Η Ρωσία είναι η αγαπημένη μου πατρίδα, όπως είναι και δική σας. Δεν θα σας αφήσω να μου τη στερήσετε».

«Περίμενε να γίνει η επανάσταση.»

«Σκάσε πια μαυτή την επανάσταση! Όλο λόγια είσαστε και δράση μηδέν!»

«Η πορεία των ανειδίκευτων εργατών δεν ήταν δράση;»

Με τα πρόσωπα σχεδόν κολλημένα, φώναζαν ο ένας στον άλλο. Στο άκουσμα της πορείας η Βαλεντίνα σώπασε. Του γύρισε την πλάτη.

«Πες εκ μέρους μου στον Βίκτορ Αρκίν», είπε ψυχρά, «ότι δεν θα σταματήσω μέχρι να τον βρω. Έτσι πες του».

Η Βάρενκα της έπιασε ταραγμένη το χέρι. Την κοίταξε ανήσυχη και κατένευσε. Ο Ιβάν γρύλισε. Τιποτ άλλο.

Η Βαλεντίνα τράβηξε προς την πόρτα. Απότομα όμως γύρισε και πέταξε στο τραπέζι ένα μικρό πουγκί γεμάτο νομίσματα. Το κουδούνισμα τους έκανε τον Ιβάν και τη Βάρενκα να κοιτάξουν με γουρλωμένα ματιά.

«Θέλω να μου αγοράσετε ένα όπλο», είπε η Βαλεντίνα.

Η βροχή την είχε κάνει μούσκεμα. Μπαίνοντας στο δωμάτιο του Γιενς τον βρήκε καθισμένο μένα βουνό μαξιλάρια πίσω απτην πλάτη του, να κρατάει μια πετσέτα και μια βούρτσα για τα μαλλιά. Χώθηκε στην αγκαλιά του κι εκείνος βάλθηκε να τη στεγνώνει με μαλακές κινήσεις.

Η Βαλεντίνα άργησε να χαλαρώσει.

«Τι συμβαίνει;» τη ρώτησε εκείνος.

«Σκεφτόμουν τη μονομαχία».

«Βαλεντίνα μου, πάει πια αυτό. Μη σκέφτεσαι το παρελθόν αλλά το μέλλον μας».

«Γιατί όμως πυροβόλησε κι εσένα αυτός, κι όχι μόνο τους Ουσάρους;»

Τον άκουσε ναναστενάζει από τα βάθη της καρδιάς του.

«Μας θεωρούν όλους καταπιεστές», της απάντησε. «Ο Τσερνόφ οδηγεί τους στρατιώτες ενάντια στους απεργούς κι εγώ είμαι επικεφαλής ενός έργου όπου οι εργάτες δουλεύουν δώδεκα και δεκατέσσερις ώρες την ημέρα. Και ξέρεις πόσα παίρνουν; Λιγότερα απόσα ξοδεύετε εσύ κι η Κάτια για μια έξοδο με τσάι και ταρτάκια. Ασφαλώς και μας μισούν. Κι έχουν όλο το δίκιο με το μέρος τους».

«Δεν συμφωνώ».

«Ασφαλώς και δεν συμφωνείς, αγάπη μου». Πέρασε μαλακά τη βούρτσα από τα μαλλιά της. «Ας είμαστε ευγνώμονες που δεν ήξερε καλό σημάδι εκείνος ο τύπος».

Η Βαλεντίνα κούρνιασε σιωπηλή στην αγκαλιά του.

«Γιενς», είπε σε λίγο, «όταν ήμασταν παιδιά μας έλεγαν ότι ο λαός της Ρωσίας αγαπάει τον τσάρο. Τι απόγινε όλη αυτή η αγάπη;»

«Το ογδόντα τοις εκατό των Ρώσων είναι αγρότες. Έχουν μια παμπάλαια παράδοση αφοσίωσης στον τσάρο τους, έστω κι αν μισούν τους γαιοκτήμονες. Παρόλη αυτή την αναταραχή, πολλοί νιώθουν ακόμα έτσι. Κοίτα την επανάσταση του 1905, όταν βάδισαν κατά των Χειμερινών Ανακτόρων. Σκοπός τους δεν ήταν η επανάσταση, ήθελαν μόνο να πουν στον τσάρο τα βάσανα τους. Ήταν πεπεισμένοι ότι αν εκείνος μάθαινε τι τραβάνε θα τους βοηθούσε και θα έκανε καλύτερη τη ζωή τους». Ξεφύσηξε θυμωμένος. «Δυστυχώς, δεν ξέρουν τι είδους άνθρωπος είναι σταλήθεια αυτός ο τσάρος Νικόλαος Αλεξάντροβιτς Ρομανόφ».

Η Βαλεντίνα ακούμπησε την παλάμη της στους επιδέσμους του.

«Γιενς», είπε ανάλαφρα, «νομίζω πως ήρθε η ώρα να πάρεις το γιατρικό σου».

Ξέφυγε απτην αγκαλιά του, στάθηκε δίπλα στο κρεβάτι και τον είδε να γουρλώνει τα πράσινα μάτια του καθώς εκείνη ξεκούμπωνε τα κουμπιά της.

Πώς μπορούσε να την κρατήσει ασφαλή; Το άρωμα του κορμιού της γέμιζε τα ρουθούνια του, όλο τον εγκέφαλο του. Ακόμα όμως κι όταν εκείνη φιλούσε ένα ένα τα πλευρά του θέλοντας να του διώξει τον πόνο, το μυαλό του το παίδευε τούτο το ερώτημα: Πώς θα την κρατούσε ασφαλή; Και τι ήθελε αυτός ο Βίκτορ Αρκίν, ο πρώην σοφέρ του πατέρα της για τον οποίο του τα είχε πει όλα; Με αργές, πεινασμένες κινήσεις χάιδεψε τους γυμνούς μηρούς της έτσι όπως καθόταν πάνω του. Οι χούφτες του έσφιξαν τις καμπύλες των γοφών της. Τον ξετρέλαιναν οι κινήσεις της, οι σκιές πάνω στην επιδερμίδα της. Με κομμένη την ανάσα άκουγε τους ήχους που έβγαιναν από μέσα της, τα βογκητά, τα γεμάτα ηδονή γατίσια γουργουρίσματα.

Τον κρατούσε καρφωμένο στα μαξιλάρια, ψιθύριζε στ αφτί του με τα αρωματισμένα μαλλιά της κουρτίνα νανεμίζει γύρω του, να του χαϊδεύει το πρόσωπο. Όταν ανέβηκε πάνω του, η ανάσα της γέμισε τα πειραγμένα πνευμόνια του, το άγγιγμα της ξύπνησε μέσα του συναισθήματα νεκρά ως τότε. Τον συγκινούσε μέναν τρόπο που δεν μπορούσε να τον καταλάβει, τον συνάρπαζε ανεξήγητα, τον γέμιζε με τόση δύναμη και πόθο, που τον έκανε να ξεχνάει πόσο ταλαιπωρημένο ήταν το κορμί του.

Ο τρόπος που του έκανε έρωτα είχε μια αγριάδα που ο Γιενς δεν είχε ξανασυναντήσει ποτέ του. Κι όπως φιλούσε τα στήθη της και γευόταν τις σκληρές θηλές τους, ένιωσε τα κορμιά τους να γίνονται ένα.

Δεν θα τη χόρταινε ποτέ του.

Ο Αρκίν ήταν προσεκτικός. Νύχτα, και οι δρόμοι της Αγίας Πετρούπολης ήταν γεμάτοι κόσμο. Έκανε ένα σωρό βόλτες προτού πλησιάσει το «Ξενοδοχείο της Ρωσίας», έμπαινε σε σοκάκια, κρυβόταν σε κατώφλια για να δει αν τον παρακολουθούν. Ούτε βήματα άκουγε πίσω του, όμως, ούτε σκιές με μαύρα αδιάβροχα έβλεπε. Τριγύρισε στις μεγάλες λεωφόρους, πέρασε μπροστά από τη «Γαλλική Αρωματοποιία Μπροκάρ», πήγε κι ήρθε πάνω σε γέφυρες, διασχίζοντας ξανά και ξανά τη Φοντάνκα. Είχε ανασηκωμένο το γιακά του, μα η βροχή τον μαστίγωνε κι αυτός βλάστημούσε. Ελεεινός καιρός για να τριγυρίζει στην πόλη! Νωρίτερα, είχε ακολουθήσει την κοπέλα κι ήξερε με ακρίβεια πού πήγαινε όταν τελείωνε η βάρδια της στο νοσοκομείο: Σένα κομψό σπίτι, σε μια λεωφόρο με δεντροστοιχίες και σιδερένιες αυλόπορτες στολισμένες με οικόσημα. Σένα τέτοιο σπίτι αποθυμούσε πάντα να πάει υπηρέτρια η μητέρα του. Ο Αρκίν είχε μάθει ότι τούτο το σπίτι ανήκε σε κάποιον ντοκτόρ Φεντόριν. Ήταν ένας από εκείνους τους ελεεινούς διανοούμενους, που ανήκαν στη φιλελεύθερη ελίτ της οποίας της άρεσε να συγκαταλέγεται μεταξύ των ανωτέρων τάξεων, αλλά περηφανευόταν ότι έκανε φιλανθρωπικό έργο. Λες και θα μπορούσαν έτσι να γιάνουν το τραύμα που έχασκε στην καρδιά της Ρωσίας. Να βάλουν μια λεπτή γάζα πάνω από το χάος και να ελπίζουν ότι θα το συγκρατήσει.

Όταν θα ερχόταν η επανάσταση, η μπότα των μαζών θα τους έλιωνε κάτι τέτοιους. Μες στο χάος που σίγουρα θα ακολουθούσε την ανατροπή των μισητών Ρομανόφ, άνθρωποι σαν αυτόν το γιατρό δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν ότι δεν θα ήταν πια σε θέση νασκήσουν έλεγχο ότι ένας κουρελής αγρότης από τη Σιβηρία ή ένας εργάτης από τα εργοστάσια της Πετρούπολης είχαν το δικαίωμα να τους λένε τι πρέπει να κάνουν. Οι άνθρωποι αυτοί -γιατροί, δικηγόροι ή δάσκαλοι- θα είναι πάντα προδότες του σοσιαλιστικού αγώνα επειδή η σκέψη τους δεν είναι σε θέση να καταλάβει ότι κι αυτοί είναι δούλοι.

Σκούπισε αγριεμένος το πρόσωπο του. Και με τις γυναίκες της ανώτερης τάξης; Τι θα γινόταν μαυτές; Αυτές ήταν μαθημένες να τις ελέγχουν, να τις καθοδηγούν οι πατεράδες κι οι άντρες τους και να τους λένε τι να κάνουν και τι να σκεφτούν. Υπήρχε ελπίδα γιαυτές; Τι σκέψεις είναι αυτές, γαμώτο! Ο Αρκίν σιχαινόταν τον εαυτό του που ήθελε η απάντηση να είναι «Ντα». Ναι, μπορούν να μπουν σε καινούργια καλούπια. Ναι, μπορούν να διδαχτούν να είναι χρήσιμες. Σαν τη μικρή Ιβάνοβα.

Η μητέρα της όμως με τα μαργαριτάρια και τις προκαταλήψεις της; Πώς θα μπορούσε ποτέ της να φανεί χρήσιμη στον αγώνα; Είχε οργιστεί μαζί του όταν της είπε πώς είχε σταματήσει τη μονομαχία. Ο Αρκίν δεν το περίμενε ότι έκρυβε τόση φλόγα μέσα της, κι αυτό, παρά τη θέληση του, τον είχε γοητεύσει.

Με τα γόνατα τους να ακουμπάνε, όταν τελείωσε την αφήγηση του της είχε πιάσει το χέρι και της έβγαλε το γάντι. Πόσο απαλό ήταν τ3 δέρμα της! Δεν είχε ιδέα ότι ένα χέρι μπορεί να είναι τόσο απαλό.

Ένα αμάξι πέρασε και τον κατάβρεξε. Πρόφερε μια βρισιά. Απόψε ήταν ευερέθιστος, οι σκέψεις του κοφτερές σαν ξυράφια. Έπρεπε να τον είχε σκοτώσει εκείνο τον Ουσάρο.

Λίγο πιο ψηλά να σκόπευε, έφτανε. Έπρεπε να το έκανε.

Το χρωστούσε στο νεκρό Καρλ. Ωστόσο, είχε κάνει εκείνο που του είχε ζητήσει η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα.

Ανάθεμα την αδυναμία του! Τινάχτηκε σαν σκυλί και μπήκε στο «Ξενοδοχείο της Ρωσίας» από την πίσω πόρτα. Διέσχισε την πολύβουη κουζίνα κι ανέβηκε τις σκάλες. Στο δεύτερο όροφο χτύπησε μία από τις πόρτες.

«Εμπρός».

Ο σφυγμός του έγινε πιο ταχύς και μπήκε στο δωμάτιο.

Στο ρόδινο χρώμα που έριχναν οι απλίκες, η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα στεκόταν χωρίς μαργαριτάρια, χωρίς γάντια, φορώντας μόνο ένα μεταξωτό κιμονό, με τα μαλλιά της να πέφτουν σαν καλοκαιρινές ηλιαχτίδες στους ώμους της. Η θωριά της έδιωξε τον Τσερνόφ από τη σκέψη του Αρκίν.

31

Οι μέρες γίνονταν όλο και πιο ζεστές κι η πόλη απαλλασσόταν από το σάβανο της ομίχλης. Οι χρυσοί τρούλοι των εκκλησιών άρχισαν να στραφταλίζουν ξανά, οι ουρανοί έγιναν λαμπροί, τα παλάτια και τ’ ανάκτορα άνοιξαν τα παράθυρα τους για να μπει ο ήλιος και να θρονιαστεί σε βαθιές πολυθρόνες και παχιά χαλιά. Στη Φοντάνκα και τη Μόικα οι πάγοι έλιωσαν κι οι μαούνες άρχισαν ξανά να κουβαλάνε κάρβουνο και ξυλεία στα εργοστάσια έξω απτην πόλη.

Υπαίθριες αγορές ξεφύτρωσαν εδώ κι εκεί. Πραματευτάδες διαλαλούσαν τα εμπορεύματα τους, έχωναν στη μύτη των περαστικών μήλα και κανέλα, παπούτσια και μπαντανόβουρτσες. Η Αγία Πετρούπολη τίναζε τα φουστάνια της κι άρχιζε να χαμογελάει.

Κι η Βαλεντίνα χαμογελούσε. Αφού την περίμενε ο Γιενς, μπορούσε να μη χαμογελάει; Εκείνος έλεγε πως η καθημερινή του βόλτα ως το νοσοκομείο ήταν μια καλή άσκηση για τα πνευμόνια του, αλλά η Βαλεντίνα δεν ήταν και πολύ σίγουρη γι’ αυτό. Ανέπνεε ακόμα με δυσκολία ο καλός της κι όταν πήγαινε νανέβει κάποιο ψηλό πεζοδρόμιο το στήθος του σφύριζε.

Η θέα της γωνιώδους μορφής με τα μαλλιά στο χρώμα του χαλκού, που έλαμπαν στις τελευταίες αχτίδες του ήλιου, κι ο τρόπος που έσκυβε σκεφτικός το κεφάλι καθώς βημάτιζε πέρα δώθε, έκαναν τη Βαλεντίνα να πλημμυρίσει ζωντάνια. Η ζωή αποκτούσε νόημα και σημασία όταν βρισκόταν κοντά του. Σήμερα είχε παρακολουθήσει για πρώτη φορά γέννα - και είχε μείνει εκστατική. Το γεγονός ότι η ζωή ξεκινάει τόσο βίαια, αλλά και με τόση ομορφιά, την είχε κάνει να κλάψει. Όμως κι αυτό ακόμα ωχριούσε μπροστά σεκείνο που της συνέβαινε όταν έβλεπε το Δανό μηχανικό της να την περιμένει.

Ώσπου να φτάσουν στο δρόμο όπου βρισκόταν το διαμέρισμα του Γιενς, ο ουρανός είχε πάρει ένα ξεθωριασμένο λιλά που έκανε τα κτίρια να μοιάζουν με χρωματιστά κουκλόσπιτα.

Ο Γιενς την κρατούσε απτους ώμους. Δεν μιλούσε πολύ για να μη λαχανιάζει, αλλά η Βαλεντίνα τον ψυχαγωγούσε με μια ιστορία για την προϊσταμένη Γκορντάνσκαγια και την αδελφή Ντάρια που κόντεψαν να έρθουν στα χέρια επειδή χάθηκε το στηθοσκόπιο ενός γιατρού.

Ο Γιενς γέλασε κι απότομα τον ένιωσε να τσιτώνεται και να τη σφίγγει πάνω του. Κοίταξε εκεί που κοιτούσε κι αυτός και είδε, σταματημένο έξω από το σπίτι του, ένα κομψό αμάξι με χρυσό οικόσημο ζωγραφισμένο στην πόρτα του.

«Τίνος είναι;» ρώτησε, αν και ήταν σίγουρη για την απάντηση.

«Της κόμισσας Σερόβα». Σταμάτησε και κοίταξε τη Βαλεντίνα στα μάτια. «Θα της πω να φύγει αμέσως».

«Γιατί λες να ήρθε;»

«Μπορεί ναρρώστησε ο Αλεξέι».

Η Βαλεντίνα ανατρίχιασε. Η κόμισσα Ναταλία Σερόβα ήταν έξυπνη και ικανή να χρησιμοποιήσει το γιο της για τους σκοπούς της.

Ούτε στο αμάξι ήταν κανείς ούτε στο χολ της εισόδου. Ο Γιενς άρχισε νανεβαίνει δυο δυο τα σκαλιά, αλλά στα μισά της σκάλας σταμάτησε. Έφερε το χέρι στο στήθος προσπαθώντας ν’ ανασάνει. Η Βαλεντίνα βρέθηκε αμέσως στο πλευρό του και τον στήριξε. Τον αγκάλιασε από τη μέση κι έβρισε μέσα της την κομμένη του ανάσα.

«Τι συγκινητικό!» ακούστηκε από ψηλά.

Η Βαλεντίνα σήκωσε το βλέμμα κι είδε την κόμισσα να στέκεται σημαιοστολισμένη στο πάνω κεφαλόσκαλο. Φορούσε ένα μακρύ πράσινο φόρεμα, μαύρη κάπα, μαύρο ψηλο καπέλο - κι είχε δίπλα της ένα αγόρι. Γύρω στα επτά. Με πράσινα μάτια. Όμορφα, ανήσυχα πράσινα μάτια. Με βλέμμα πολύ ώριμο για την ηλικία του.

«Ντιάντια Γιενς! Θείε!»

«Ο Γιενς δεν είναι καλά», είπε ξερά η Βαλεντίνα κοιτάζοντας το καπέλο κι όχι το πρόσωπο της κόμισσας.

«Γιενς!» φώναξε το αγόρι, κατρακύλησε τις σκάλες κι ήρθε να στηρίξει τον άντρα απ’ την άλλη πλευρά.

«Σπασίμπα», μουρμούρισέ εκείνος. «Καλησπέρα, κόμισσα». Φτάνοντας στο κεφαλόσκαλο, τραβήχτηκε από εκείνους που τον στήριζαν και κατάφερε να υποκλιθεί ευγενικά.

«Σε τι οφείλω αυτή την ευχαρίστηση;»

«Ο Αλεξέι ανησυχούσε πολύ. Όταν μάθαμε ότι δεν είσαι καλά, μ’ έπρηξε να τον φέρω να σε δει».

Χαμογελούσε σαν φίδι. Ο Γιενς ανακάτωσε τα καστανά μαλλιά του παιδιού.

«Μια χαρά είμαι», είπε.

Ξεκλείδωσε την πόρτα του διαμερίσματος του, όμως δεν έκανε τίποτα για να διευκολύνει την κόμισσα. Γύρισε μόνο και γονάτισε μπροστά στο γιο της.

«Τι έχεις εκεί;» τον ρώτησε.

«Ένα δώρο για σένα», αποκρίθηκε χαμογελώντας το παιδί.

«Δική του ιδέα ήταν», είπε η κόμισσα γκρινιάρικα.

Ο Αλεξέι κρατούσε παραμάσχαλα ένα κουτί σαν αυτά όπου βάζουν τα παπούτσια. Τέντωσε τα χέρια του και το έδωσε στον Γιενς. Εκείνος το πήρε, άνοιξε το καπάκι κι έβαλε τα γέλια.

«Για κοίτα τι έχουμε εδώ πέρα!»

Πάνω σε μια στρώση άχυρο βρισκόταν ένα μεγάλο άσπρο ποντίκι. Τα μουστάκια του κουνιόνταν και τα ροζ ματάκια του τους κοιτούσαν ενοχλημένα.

«Σκέφτηκα πως όσο είσαι άρρωστος θα...» έριξε μια γρήγορη ματιά στη Βαλεντίνα και ξαναστράφηκε στον Γιενς.

«Θα μπορούσε να σου κρατάει συντροφιά για να μην είσαι μόνος. Τον λένε Αττίλα».

«Αττίλα;» Ο Γιενς έβαλε ξανά τα γέλια, μα αυτό του προκάλεσε ένα δυνατό βήχα που έκανε το ποντίκι να αγριέψει και να δείξει τα κίτρινα δόντια του. «Υπέροχος είναι! Έχει καρδιά Ούννου κάτω από τη γουνίτσα του. Σπασίμπα, Αλεξέι. Θα γίνουμε καλοί φίλοι».

Φίλησε το αγόρι, κι εκείνο τον αγκάλιασε απ’ το λαιμό.

«Μην κρεμιέσαι πάνω του», πρόσταξε η μητέρα του.

Τα χεράκια του παιδιού μαζεύτηκαν, κι ο Γιενς το οδήγησε στο τραπέζι όπου κάθισαν κι οι δυο να θαυμάσουν τον Αττίλα. Την ίδια στιγμή η Βαλεντίνα κι η Ναταλία Σερόβα κοιτάζονταν με ενδιαφέρον, που προσπαθούσαν να μην το δείξουν.

«Άκουσα ότι μονομάχησε για χάρη σου», σχολίασε χαμηλόφωνα η κόμισσα.

«Όχι ακριβώς».

«Άρα εσύ φταις που τραυματίστηκε».

«Αυτός που φταίει είναι εκείνος που τον πυροβόλησε», αποκρίθηκε ξερά η Βαλεντίνα.

«Μου είπαν ότι αυτός δεν ήταν ο χαριτωμένος λοχαγός Τσερνόφ που αναρρώνει στην αξιοζήλευτη ζεστασιά της Μαύρης Θάλασσας. Ξέρεις ποιος πυροβόλησε;»

«Τι κάνουμε εδώ; Ιερά Εξέταση;»

Η κόμισσα χαμογέλασε παγερά.

«Ρωτάω από περιέργεια. Ξέρεις πόσες κακές φήμες κυκλοφορούν στην Πετρούπολη».

«Υπάρχουν πολλοί κακοί άνθρωποι».

Το προκλητικό ύφος της Βαλεντίνας ενόχλησε την κόμισσα που γύρισε αλλού το βλέμμα, κι η Βαλεντίνα επωφελήθηκε για να πάει να σταθεί δίπλα στον Γιενς. Ακούμπησε το χέρι της στον ώμο του και γέλασε με τα καμώματα του ποντικιού. Ο Αλεξέι είχε ξεκαρδιστεί στα γέλια με τα τεράστια αχαμνά του ζώου.

Μητέρα και γιος δεν έμειναν πολύ. Προτού φύγουν, ο Γιενς γονάτισε και φίλησε ξανά το παιδί και στα δυο μάγουλα και του υποσχέθηκε να φτιάξει ένα λαμπρό παλάτι για το ποντίκι. Κι έσφιξε το μικρό στην αγκαλιά του.

«Θα έρθεις όταν γίνεις καλά;» τον ρώτησε ντροπαλά ο Αλεξέι. «Να πάμε ιππασία;»

Ο Γιενς δίστασε. Μια γεμάτη αγωνία σιωπή γέμισε το δωμάτιο κι η κόμισσα δεν τολμούσε ούτε τα βλέφαρα να πεταρίσει.

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε, πλησίασε το αγόρι που ήταν ντυμένο σαν ναυτάκι και του χάιδεψε τον ώμο.

«Ασφαλώς θα έρθει και θα σου φέρει να δεις το παλάτι του Αττίλα».

Ο Γιενς την κοίταξε μερικές στιγμές κι υστέρα κούνησε καταφατικά το κεφάλι.

«Ασφαλώς», είπε στο παιδί.

Καθώς η κόμισσα έβγαινε απ’ το δωμάτιο, το φουρφούρισμα της μεταξωτής φούστας της συνόδευε το χαμόγελο θριάμβου που φώτιζε τα παγερά γαλανά της μάτια.

Η Βαλεντίνα έσπρωξε τη βαριά πόρτα της εκκλησίας και μπήκε. Ο ψηλός θολωτός ναός μύριζε θυμίαμα και προσευχές, μα ήταν άδειος.

«Πάτερ Μορόζοφ!» φώναξε στην ψηλή μαυροντυμένη μορφή που άναβε ένα κερί μπροστά στη χρυσοποίκιλτη εικόνα της Παναγίας.

Ο παπάς στράφηκε μένα υπομονετικό χαμόγελο.

«Επέστρεψες, βλέπω».

«Επέστρεψα».

Η Βαλεντίνα στεκόταν στη μέση του μαρμάρινου δαπέδου. Γύρω της εικόνες, τοιχογραφίες και φλόγες κεριών λαμπύριζαν και τα θλιμμένα μάτια των αγίων την κοίταζαν, λες και ήταν αυτή η αμαρτωλή, αυτή η ψεύτρα - αυτή, κι όχι ο ψηλός άντρας με τα ράσα, που κάτω από το καλοσυνάτο χαμόγελο και τα γλυκά λόγια έκρυβε μια γλώσσα που έλεγε ψέματα με την ίδια ευκολία που έδινε την άφεση.

«Τον είδες εκείνον;» ρώτησε η κοπέλα.

«Θα σου πω και σήμερα αυτό που σου έχω πει κι όλες τις άλλες φορές. Ο Βίκτορ Αρκίν δεν έρχεται πια εδώ. Τέκνο μου, είσαι πάντα ευπρόσδεκτη σαυτή την εκκλησία, αλλά εδώ είναι τόπος ειρήνης και προσευχής κι όχι καταδίωξης».

«Πότε τον είδες τελευταία φορά;»

«Σου είπα, έχω βδομάδες να τον δω».

«Ξέρεις πού βρίσκεται;»

«Όχι».

«Σίγουρα;»

«Απολύτως». Χαμογέλασε και τα μάτια του κρύφτηκαν μες στις ρυτίδες του. «Δεν σου λέω ψέματα».

«Έμαθες κανένα νέο του;»

«Μόνο ότι έχει τραυματιστεί».

«Βαριά;»

«Δεν ξέρω. Άκουσα όμ,ως ότι έφυγε για τη Μόσχα. Δεν έχω ιδέα αν είναι αλήθεια». Έπιασε το σταυρό που κρεμόταν απ’ το λαιμό του.

«Να του πεις εκ μέρους μου, από τη Βαλεντίνα Ιβάνοβα, ότι δεν μπορεί να κρύβεται αιώνια».

Ο παπάς χαμογέλασε με το ιερατικό χαμόγελο του και φύσηξε να σβήσει το κερί που κρατούσε.

«Τέκνο μου, εδώ είναι ο οίκος του Κυρίου. Ας ειρηνέψει εκείνο που σε ωθεί να αναζητάς με τέτοια μανία αυτόν τον Αρκίν». Και τη σταύρωσε.

«Ευχαριστώ, πάτερ, αλλά θα προτιμούσα να μου χάριζε την πληροφορία που θέλω».

«Σαυτό δεν μπορώ να σε βοηθήσω».

Η Βαλεντίνα διέκρινε στο βλέμμα του την επιφυλακτικότητα και τις σκέψεις που τον έκαναν να της αρνείται τη βοήθεια του. Έκανε μεταβολή και βγήκε βιαστικά από την εκκλησία. Πίσω της, άκουσε τη φωνή του παπά να αντηχεί στον άδειο ναό: «Να έχεις την ευλογία του Θεού, τέκνο μου».

Ήρθε ένα γράμμα από το λοχαγό Τσερνόφ σφραγισμένο με βουλοκέρι. Το οικόσημο, που ήταν χαραγμένο πάνω του, έκανε τη Βαλεντίνα να θέλει να το σκίσει σε χίλια κομμάτια. Χωρίς να το ανοίξει, το πήγε στον πατέρα της, στο γραφείο του. Εκείνος το διάβασε σιωπηλός.

«Ο λοχαγός είναι στην Ελβετία», την ενημέρωσε. «Κάνει ιαματική θεραπεία για το τραύμα του. Δεν θα γυρίσει στην Πετρούπολη πριν από το τέλος του καλοκαιριού». Μιλούσε με ανακούφιση. Κοιτάχτηκαν κι η Βαλεντίνα κούνησε με κατανόηση το κεφάλι.

«Έχεις περιθώριο μέχρι τότε, μπαμπά», είπε. «Το δάνειο που πήρες με ενέχυρο το περιδέραιο, πρέπει να έχει ξεπληρωθεί ως το φθινόπωρο. Τότε πρέπει να επιστρέψω το κόσμημα στο λοχαγό».

«Αν νοιαζόσουν έστω και λίγο για την αδελφή σου θα τον παντρευόσουν», αποκρίθηκε εκείνος και τσαλάκωσε το γράμμα.

«Σε παρακαλώ, μπαμπά. Κάποιος τρόπος θα υπάρχει για να βρεις τα χρήματα. Πούλα τα πάντα. Πούλα το σπίτι μας στο Τέσοβο. Δεν θα το ξαναχρησιμοποιήσουμε ποτέ».

Ο πατέρας της βούλιαξε στην πολυθρόνα του τόσο, που κρύφτηκε σχεδόν πίσω από τους σωρούς των φακέλων που σκέπαζαν το τεράστιο γραφείο του. Τα μαγουλά του είχαν ένα χρώμα ανάμεσα στο κίτρινο και το μελανό.

«Βαλεντίνα, όλη μας η περιουσία βρίσκεται ήδη στα χέρια των τραπεζών. Θα προσπαθήσω, όμως».

32

Το καλοκαίρι ερχόταν αργά, διστακτικά, σαν κορίτσι στον πρώτο του χορό. Τα μπουμπούκια στις νεραντζιές δίσταζαν νανοίξουν κι ο ήλιος κρυβόταν συχνά πίσω από τα σύννεφα. Η Αγία Πετρούπολη έμνησκε γκρίζα και κουρασμένη η καπνιά των εργοστασίων κρεμόταν πάνω από τις στέγες κι ο άνεμος δεν είχε το κουράγιο να τη διώξει. Και τη στιγμή που η Βαλεντίνα είχε απογοητευτεί με τους παγωμένους ανέμους από τον κόλπο της Φινλανδίας, που της στερούσαν τις εκδρομές που έκανε κάθε χρόνο με την Κάτια, το καλοκαίρι έφτασε απότομα στην πρωτεύουσα και τη μεταμόρφωσε κάνοντας τη να λάμπει ολόχρυση.

Πρώτη φορά στη ζωή της δεν θα περνούσε το καλοκαίρι στο κτήμα τους στο Τέσοβο. Το γιατί, ήταν προφανές. Ο πατέρας της, απασχολημένος συνέχεια, περνούσε όλο του το χρόνο είτε στο υπουργείο είτε κλεισμένος στο γραφείο του μαζί με διάφορους κυρίους με καλοραμμένες ρεντινγκότες, μεταξωτά ημίψηλα και παραφουσκωμένους χαρτοφύλακες. Έτσι κι αλλιώς, η Βαλεντίνα δεν είχε σκοπό να ξαναπλησιάσει το Τέσοβο ύστερα από ό,τι είχε συμβεί, ύστερα από αυτό που έπαθε η Κάτια. Κι έπειτα, δεν μπορούσε με τίποτα ναφήσει τον Γιενς.

Το καλοκαίρι περνούσε γεμάτο περιπάτους, με τα κορμιά τους νακουμπούν το ένα στο άλλο. Το τραύμα εκείνου γιατρευόταν κι η δύναμη του που επέστρεφε έκανε τη Βαλεντίνα να τα χάνει με την ευκολία που τη σήκωνε και την περνούσε πάνω από κάποιο ρυάκι ή την έσφιγγε απ’ τη μέση όταν εκείνη έσκυβε πάνω από κάποια λιμνούλα. Ήταν ένα καλοκαίρι με παγωτά και αλογάκια της Παναγίτσας, με εξερευνήσεις της πόλης που η Βαλεντίνα την έβλεπε με ένα καινούργιο, κατάπληκτο βλέμμα.

Πήγε τον Γιενς σε συναυλίες του Τσαϊκόφσκι και του Στραβίνσκι στο «Θέατρο Αλεξαντρίνσκι» με τις ψηλές κορινθιακές κολόνες. Αυτός την πήγε στο σταθμό Νικολάιεφσκι για να της δείξει τη θαυμαστή κατασκευή της στέγης του που λες και κρεμόταν στο κενό, και να της εξηγήσει πώς λειτουργούσαν οι ατμομηχανές. Εκείνη όμως πιο πολύ κοιτούσε τη διάφανη επιδερμίδα του και το βάθος των πράσινων ματιών του - αντί για το μουγκρητό των ατμομηχανών, άκουγε μόνο το πάθος στη φωνή του.

Μια μέρα που κάθονταν στο παραπέτο του ποταμού με τα πόδια τους να κρέμονται πάνω από τα νερά του, με το φρεσκοκομμένο γρασίδι να μοσχομυρίζει, ο Γιενς της ανέπτυξε τα σχέδια του για εκβάθυνση του κόλπου του Νέβα για να διευκολυνθεί η ροή του νερού στην πόλη. Κι έφαγαν ένα μήλο, μια μπουκιά ο ένας, μια ο άλλος.

Μιαν άλλη μέρα πήγαν την Κάτια βόλτα στο δάσος, όπου ένα ελαφάκι ήρθε κι έφαγε απ’ το χέρι της, κι ύστερα πήγαν στον Άγιο Ισαάκ, όπου η Κάτια δάκρυσε από την ομορφιά του.

Μιαν άλλη, ο Γιενς τη φίλησε στα σκαλιά του «Ερμιτάζ»

με τόσο πάθος, που έσβησε για πάντα κάθε άλλη θύμηση από τα χείλη της.

Ήταν κι εκείνη η ημέρα που η Βαλεντίνα κι η μητέρα της στάθηκαν σένα παράθυρο και παρακολούθησαν τον Γιενς με την Κάτια κάτω στον κήπο. Εκείνος σκυφτός ίσιωνε μια ακτίνα από τη ρόδα του αναπηρικού καροτσιού της κι εκείνη κρατιόταν από τον ώμο του. Κι η μητέρα της ψιθύρισε: «Συνειδητοποιείς πόσο τον αγαπάει η αδελφή σου;»

Κι όπως το καλοκαίρι τελείωνε κι άρχιζε να μυρίζει φθινόπωρο, εκεί που κάθονταν οι δυο τους σένα ανοιχτό αμάξι κάτω από το βελούδινο νυχτερινό ουρανό και μετρούσαν ταστέρια, η Βαλεντίνα έγειρε πάνω του και του είπε ότι είναι έγκυος.

«Θα με παντρευτείς;» τη ρώτησε ο Γιενς.

Ο σφυγμός της Βαλε ντίνας βροντοχτυπούσε σταφτιά της. Εκείνος πήρε το χέρι της, το φίλησε, κι έπειτα το γύρισε κι απόθεσε ένα φιλί στον καρπό της. Το φεγγαρόφωτο έκανε το πρόσωπο του να φαντάζει σαν από μάρμαρο, αλλά τα μάτια του πετούσαν φωτιές.

«Βαλεντίνα Ιβάνοβα, θα μου κάνεις την τιμή να με παντρευτείς;»

«Ναι».

«Αύριο;»

Εκείνη γέλασε πνιχτά.

«Όποτε θέλεις».

«Τώρα».

Η Βαλεντίνα έκλεισε τα μάτια. Όταν τα ξανάνοιξε, εκείνος βρισκόταν πάντα εκεί να της κρατάει το χέρι.

«Γιενς, ορκίστηκα στην Κάτια ότι δεν θα την αφήσω ποτέ».

«Τότε, θα έρθει να ζήσει μαζί μας. Τα κτηματικά πάρε δώσε μου με τον Νταβίντοφ πήγαν πολύ καλύτερα από,τι περίμενα. Μπορώ λοιπόν να αγοράσω ένα τέλειο σπίτι που να έχει κι ένα δωμάτιο για την αδελφή σου».

Το είπε τόσο απλά, λες και δεν ήταν τίποτα σπουδαίο.

«Σ’ ευχαριστώ, αγάπη μου».

Ο Γιενς πήρε το πρόσωπο της στις παλάμες του.

«Σαγαπάω», ψιθύρισε και τη φίλησε πολύ απαλά.

«Δεν θα σπάσω αν με φιλήσεις πιο δυνατά», είπε η Βαλεντίνα γελώντας.

Την τράβηξε πάνω του και την έσφιξε τόσο, που της έκοψε την ανάσα.

«Αύριο θα έρθω να μιλήσω στον πατέρα σου».

«Δεν θα του αρέσει».

«Καλά θα κάνει να συνηθίσει στην ιδέα». Το χέρι του κατέβηκε στην επίπεδη ακόμα κοιλιά της κι άρχισε να τη χαϊδεύει.

«Θέλω να είναι αγόρι», ψιθύρισε εκείνη. «Να γίνει μηχανικός και να χτίσει μια καινούργια Πετρούπολη».

«Κορίτσι», είπε εκείνος και χαμογέλασε. «Εγώ θέλω κορίτσι».

«Με τα δικά μου μαλλιά και τα δικά σου μάτια».

«Και το ταλέντο σου στη μουσική. Ένα κορίτσι γεμάτο θάρρος και φιλοδοξίες. Με σβέλτο μυαλό σαν τη μητέρα της».

Μια σπιλιάδα ανέμου έφερε τα μαλλιά της στο πρόσωπο της κι η Βαλεντίνα ανατρίχιασε.

«Κρυώνεις», είπε ο Γιενς.

«Όχι. Από τη συγκίνηση είναι».

Ο Γιενς την τύλιξε με τη ζεστή κουβέρτα του αμαξιού που τη στερέωσε γύρω απτα πόδια της και το λαιμό της.

«Θα σε γυρίσω αμέσως σπίτι. Δεν κάνει να κρυολογήσεις».

«Γιενς, δεν είμαι άρρωστη! Έγκυος είμαι».

Εκείνος της χαμογέλασε τρυφερά κάτω από το ασημένιο φως του φεγγαριού. Κροτάλισε αποφασιστικά τα χαλινάρια και το άλογο ξεκίνησε.

«Γιενς, αύριο είναι τα γενέθλια του πατέρα μου. Έχει κανονίσει να πάμε όλη η οικογένεια στο θέατρο κι ύστερα για φαγητό στο "Αλούρ". Άφησε τον να το χαρεί. Μίλησε του μεθαύριο».

Εκείνος γύρισε και την κοίταξε.

«Θεέ μου, δώσε μου δύναμη! Αρκετά δεν περίμενα;»

«Όχι». Του χαμογέλασε γλυκά.

«Μια μέρα, λοιπόν. Στιγμή παραπάνω».

Η Βαλεντίνα έγειρε πάνω του, κι όπως εκείνος οδηγούσε, τα όνειρα τους έγιναν ένα στο ρυθμό του αμαξιού.

Την άλλη μέρα, ένα ψιλόβροχο έδιωξε τη ζέστη που έπνιγε την πόλη. Το θέατρο ήταν ολόλαμπρα φωτισμένο όταν η οικογένεια Ιβάνοφ πήρε τις θέσεις της στην πρώτη σειρά των θεωρείων και κάθισε στις παχιές βελούδινες πολυθρόνες. Βουητό από φωνές ανέβαινε από την πλατεία. Η αφρόκρεμα της κοινωνίας της Πετρούπολης επιδείκνυε τα κοσμήματα και τα χρυσά παράσημα της, που η λάμψη τους συναγωνιζόταν εκείνη των πολυελαίων. Τυπικά χαμόγελα ήταν αποτυπωμένα κάτω από μεγαλόπρεπες διαμαντένιες τιάρες, για την αγορά των οποίων πολλοί είχαν καταχρεωθεί - κι οι τοκογλύφοι έτριβαν τα χέρια τους. Ωστόσο, δεν μπορούσες να εμφανιστείς χωρίς τέτοια κοσμήματα στην όπερα. Θα σε κορόιδευαν όλοι.

Η Βαλεντίνα τα σιχαινόταν όλα αυτά, μα η μουσική τη βοήθησε να τα ανεχτεί όπως πάντα. Μόλις τα φώτα χαμήλωσαν κι άρχισε η όπερα «Ο θρύλος του τσάρου Σαλτάν», οι δραματικές άριες του Ρίμσκι-Κορσακόφ έκαναν τη Βαλεντίνα να ξεχαστεί. Έκλεισε τα μάτια κι άφησε τις νότες να ζωντανέψουν μέσα της. Χαλάρωσε και μεταφέρθηκε με τη φαντασία της στο διαμέρισμα του Γιενς. Ένα χαλί από ελαφοτόμαρο απαλό σαν πατουσάκι γάτας μπροστά στη φωτιά να χαϊδεύει τη γυμνή της πλάτη, και τα χείλη του Γιενς να σέρνονται στην κοιλιά της και να μουρμουρίζουν στο παιδί που μεγάλωνε μέσα της.

«Αγαπητή μου Βαλεντίνα, απόψε είσαι υπέροχη. Λάμπεις περισσότερο κι από τους πολυελαίους».

Άνοιξε απότομα τα μάτια.

«Λοχαγέ Τσερνόφ!»

Η κατακόκκινη στολή είχε καθίσει ακριβώς δίπλα της.

Ταραγμένη η Βαλεντίνα συνειδητοποίησε ότι είχε γίνει διάλειμμα και οι άλλοι, μαζί κι η Κάτια στο αναπηρικό καροτσάκι της, είχαν περάσει στο μικρό προθάλαμο για να πιουν λίγο κρασί, να φάνε χαβιάρι και να χαιρετίσουν διάφορους γνωστούς που είχαν σπεύσει να υποβάλουν τα σέβη τους. Ο Τσερνόφ δεν είχε αλλάξει, παρόλα όσα είχε τραβήξει. Τα δόντια του μόνο φάνταζαν λίγο πιο κοφτερά και τα μάτια του λίγο πιο οργίλα.

«Βαλεντίνα, δεν μου απάντησες στα γράμματα μου».

«Λοχαγέ, χαίρομαι που σε βλέπω καλά ξανά. Δεν ήξερα ότι επέστρεψες στην Πετρούπολη».

«Στο έγραψα ότι θα ερχόμουν».

Εκείνη δεν είχε διαβάσει κανένα από τα γράμματα του.

«Σου έγραψα μία φορά», του είπε. «Για να σε ενημερώσω ότι ο αρραβώνας μας λύθηκε».

Ο Τσερνόφ άφησε ένα γέλιο σαν γάβγισμα και γύμνωσε τα δόντια του. Άδραξε το γαντοφορεμένο χέρι της και το σφίξε ανάμεσα στα δικά του.

«Σε σάς τις δεσποινίδες αρέσει να κοροϊδεύετε και να προκαλείτε».

«Όχι». Προσπάθησε να τραβήξει το χέρι της, μα εκείνος το κρατούσε σφιχτά. Το σήκωσε αργά και το έφερε στα χείλη του. Μέσα από το λεπτό δέρμα του γαντιού, η Βαλεντίνα ένιωσε το σκληρό τσίμπημα του μουστακιού του.

«Άφησε με».

Είχαν γείρει ο ένας προς τη μεριά του άλλου, σαν εραστές θα έλεγε κανείς, κι η Βαλεντίνα είδε στο σαγόνι του μια ρόδινη ουλή που δεν υπήρχε παλιά. Με το άλλο της χέρι έπιασε δυο δάχτυλα του έτοιμη να τα τραβήξει. Κάτω στην πλατεία ο κόσμος άρχιζε να επιστρέφει στις θέσεις του μέσα σ ένα βουητό από φωνές. Μια έκτη αίσθηση ειδοποίησε τη Βαλεντίνα ότι εκεί πέρα βρισκόταν κι ο Γιενς. Και πραγματικά τον είδε στην πέρα άκρη της πλατείας. Ο Βίκινγκ της, ψηλός κι ευθυτενής, βρισκόταν εκεί, με τα μαλλιά του ανακατωμένα σαν να είχε τρέξει. Και την κοίταζε με το ένα της χέρι στα χείλη του Ουσάρου και το πρόσωπο της ξαναμμένο και κολλημένο σχεδόν στο δικό του. Μένα βογκητό κατάφερε να ελευθερωθεί και πετάχτηκε όρθια.

«Γιενς!» φώναξε, αδιαφορώντας για τα έκπληκτα βλέμματα που στράφηκαν προς το μέρος της. Μα εκείνος είχε εξαφανιστεί. «Ανάθεμα ,σε, Στεφάν!» είπε άγρια κι έφυγε τρέχοντας από το θεωρείο.

Τον βρήκε. Στεκόταν στο μπαρ και κάπνιζε ακουμπισμένος σε μια μαρμάρινη κολόνα, αδιάφορος για τον κόσμο που συνωστιζόταν γύρω του.

«Γιενς, δεν ήξερα πω;ς θα ερχόσουν».

«Είναι φανερό».

«Ο λοχαγός Τσερνόφιήρθε να με χαιρετίσει».

«Πολύ φιλικός χαιρετισμός».

«Όχι». Ακούμπησε :ο χέρι της στο μπράτσο του προσπαθώντας να αποκαταστήσει μια επαφή. «Δεν ήταν έτσι όπως σου φάνηκε. Άκουσε με σε παρακαλώ.»

Μια κραυγή ακούστηκε απέξω. Στο κατώφλι στεκόταν ένας άντρας με κάπα και ημίψηλο που έσταζαν από τη βροχή «Πυροβόλησαν τον πρωθυπουργό!» φώναζε ξανά και ξανά. «Πυροβόλησαν τον πρωθυπουργό!»

Τρομαγμένες φωνές γέμισαν το μπαρ. Ο Γιενς αγκάλιασε τη Βαλεντίνα από τη μέση κι άνοιξε δρόμο ανάμεσα στο πλήθος για να πλησιάσει αυτόν που έφερε την είδηση.

«Τι συνέβη;»

«Μπόζι μόι! Θεέ μου! Ήταν στο θέατρο, στο Κίεβο, απόψε. Ένας απαυτούς τους δολοφόνους, τους επαναστάτες, τράβηξε όπλο και πυροβόλησε τον Στολίπιν κατάστηθα. Δεν φορούσε αλεξίσφαιρο γιλέκο». Δάκρυα μούσκευαν το πρόσωπο του άντρα.

«Πέθανε; Λέγε άνθρωπε!» μούγκρισε ο Γιενς.

«Αένε ότι πεθαίνει».

«Ο Στολίπιν πεθαίνει! Ο Θεός να φυλάξει τη Ρωσία!»

«Γρήγορα!» φώναξε ο άγνωστος. «Φύγετε από δω! Λένε ότι οι επαναστάτες θα χτυπήσουν όλα τα θέατρα απόψε.

Στο Κίεβο. Στη Μόσχα. Για να μας σκοτώσουν. Ακόμα κι εδώ!»

Προτού προλάβει ναποσώσει τα λόγια του, το πλήθος το έβαλε πανικόβλητο στα πόδια πετώντας ποτήρια, τσιγάρα και πούρα εδώ κι εκεί.

Η Βαλεντίνα δεν είχε ξαναδεί τέτοιο πανικό. Ουρλιαχτά, ποδοβολητά, κραυγές τρόμου. Στο πεζοδρόμιο καπέλα πεταμένα, τσαλαπατημένα μες στη βροχή. Με σπρωξιές κι αγκωνιές ο κόσμος έτρεχε να μπει στα αμάξια του, φώναζε στους αμαξάδες αδιαφορώντας για τις κραυγές των αστυνομικών που προσπαθούσαν να επιβάλουν κάποια τάξη.

«Γιενς, δεν μπορεί να είναι αλήθεια».

Έψαχναν για την οικογένεια της, αλλά ομπρέλες και ψηλά καπέλα έκρυβαν τα πανικόβλητα πρόσωπα.

«Το ότι ο Στολίπιν είναι νεκρός;»

«Όχι. Το ότι οι επαναστάτες επιτίθενται σόλα τα θέατρα. Δεν μπορεί να είναι αλήθεια».

«Μάλλον πρόκειται για μια διάδοση που έχει σκοπό να προκαλέσει φόβο και χάος. Ας μην το διακινδυνέψουμε, όμως, ας απομακρυνθούμε».

«Γιατί;» Σταμάτησε απότομα κι ανάγκασε και τον Γιενς να σταθεί και να την κοιτάξει. «Γιατί; Τι θα κερδίσουν προκαλώντας το χάος;»

«Έλα να βρούμε την αμαξά σου».

«Όχι». Του τράνταξε το μπράτσο. «Πες μου τι φοβάσαι».

Εκείνος την κοίταξε γεμάτος ένταση.

«Φοβάμαι πως κάποιος το οργάνωσε για να κάνει κάτι επωφελούμενος από τον πανικό».

«Τι πράγμα;»

«Δεν ξέρω. Έλα, ας μη στεκόμαστε».

Την τράβηξε μπροστά, μα εκείνη του έδειξε ανάμεσα στις άμαξες που προκαλούσαν συμφόρηση στο δρόμο.

«Να ο μπαμπάς».

Ο Γιενς άνοιξε δρόμο και έφτασαν στους γονείς της Βαλεντίνας που στέκονταν δίπλα στην αμαξά τους. Μπροστά τους βρισκόταν άδειο το αναπηρικό καροτσάκι.

«Πού είναι η Κάτια;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Χάθηκε».

«Ποιος την πήρε;»

Ο Γιενς χρειάστηκε να επαναλάβει την ερώτηση. Η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα στεκόταν με το χέρι στο στόμα, μάτια θολά, κινήσεις νευρόσπαστου. Ο άντρας της ακριβώς το αντίθετο: Χτυπούσε τα πόδια του στο χώμα, ένας οργισμένος χείμαρρος κυλούσε απ’ το στόμα του και κοπανούσε με το δάχτυλο το στήθος ενός από τους αστυνομικούς που είχαν μαζευτεί γύρω τους.

«Τρέχα να βρεις την κόρη μου, ηλίθιε!» ούρλιαξε. «Την απήγαγαν!»

Πήγαν και στάθηκαν έξω από μια πόρτα του θεάτρου με τη βροχή να τους μουσκεύει. Από κει είχαν βγει οι Ιβάνοφ με την Κάτια ασφαλή μαζί τους.

«Μαντάμ Ιβάνοβα», είπε ο Γιενς, «πείτε μου ξανά τι συνέβη».

Εκείνη δεν γύρισε να τον κοιτάξει. Έτρεμε ολόκληρη, τα χείλη της κουνιόνταν, μα ήχος κανένας δεν έβγαινε.

«Ελιζαβέτα!» την προέτρεψε ο άντρας της.

Ο Γιενς στάθηκε μπροστά της, την έπιασε απτους αγκώνες και την ανάγκασε να τον κοιτάξει.

«Έπαθε κάτι η Κάτια μες στον πανικό;» ρώτησε.

Εκείνη κούνησε το κεφάλι, ξεροκατάπιε και είπε: «Νιετ. Αυτή δεν πανικοβλήθηκε. Κρατιόταν σφιχτά στο καρότσι της». Τα φρύδια της έσμιξαν καθώς ανακαλούσε στη μνήμη της τη σκηνή. «Αυτή.»

Ο Γιενς έσκυψε πάνω της.

«Τι συνέβη;»

«Ο σύζυγος μου πήγε να βρει την αμαξά μας».

«Σκεφτείτε, μαντάμ. Σκεφτείτε. Ο υπουργός άφησε εσάς και την Κάτια εδώ. Κι ύστερα;»

«Με ακολουθούσαν η πριγκίπισσα Μαρία κι ο σύζυγος της».

«Μιλήσατε;»

Η Ελιζαβέτα είχε αρχίσει να τα χάνει. Τα μάτια της έγιναν γυάλινα. Κούνησε σαν χαζή το κεφάλι.

«Εκείνη ούρλιαζε».

«Η Κάτια;»

«Όχι». Μόλις που ακούστηκε.

«Η πριγκίπισσα Μαρία ούρλιαζε;»

Καμιά απάντηση. Ο Γιενς την έπιασε και την τράνταξε.

Το κεφάλι της πήγε κι ήρθε.

«Ναι. Είχε πέσει. Το μάγουλο της ήταν.»

«Τους μιλήσατε;»

«Ναι». Ανατρίχιασε. «Πανικός παντού. Όταν γύρισα, το καροτσάκι ήταν άδειο».

«Μαμά». Η Βαλεντίνα μίλησε για πρώτη φορά. Η φωνή της ήταν ήρεμη, μα ακουγόταν σαν να ερχόταν από πολύ μακριά. «Είχε τρομάξει η Κάτια; Από τον πανικό και τις φωνές;»

«Όχι. Την είχαν συναρπάσει».

Η Βαλεντίνα έπιασε τον Γιενς από το χέρι και τον τράβήξε. «Γρήγορα. Έλα μαζί μου».

«Πού πας;» φώναξε ο πατέρας της. «Κι η αδελφή σου;»

«Πάω να τη βρω, μπαμπά».

Η βροχή έπεφτε πάνω της και της μούσκευε το πρόσωπο που τα φώτα του δρόμου το έκαναν να φαντάζει μαρμάρινο. Τα μάτια της είχαν το σκληρό χρώμα του κάρβουνου.

Καβάλησαν κι οι δυο το άλογο του πιο γρήγορα θα έκαναν έτσι παρά μένα αμάξι. Οι δρόμοι ήταν πηγμένοι, η βροχή είχε δυναμώσει κάνοντας τρομακτικό θόρυβο. Όλος ο κόσμος ήταν εκνευρισμένος, κι αυτό προκαλούσε ατυχήματα και ταραχή.

Ο Ήρωας, το άλογο του Γιενς, ανέβαινε όποτε χρειαζόταν σε πεζοδρόμια, οδηγημένο από τον κύριο του, και ξεπερνούσε όλα τα εμπόδια. Προχωρούσαν γρήγορα. Ο Γιενς ένιωθε την κάψα που ανέδινε το κορμί της Βαλεντίνας, μύριζε τα βρεγμένα της μαλλιά. Την είχε τυλιγμένη με την κάπα του κι εκείνη κρατιόταν από τη χαίτη του αλόγου τόσο δυνατά, που κόντευε να του ξεριζώσει τις τρίχες. Είχαν καβγαδίσει άσχημα.

«Γιενς, οι επαναστάτες την πήραν».

«Όχι, Βαλεντίνα. Σκέψου προσεκτικά. Πρέπει να είναι απλοί απαγωγείς που θέλουν ναποσπάσουν λίτρα απτον πατέρα σου». Θεέ και Κύριε, συλλογιζόταν ο Γιενς, χς μην είναι επαναστάτες. Τα μαχαίρια τους δεν θα δίσταζαν να κόψουν το λαιμό μιας κοπέλας της ανώτερης τάξης.

«Όχι», επέμεινε η Βαλεντίνα. «Αυτοί είναι, είμαι σίγουρη. Βασανίζουν την οικογένεια μου και δεν θα ησυχάσουν μέχρι να μας δουν όλους νεκρούς».

Ο Γιενς ένιωθε τώρα μια παγωμένη ανάσα στο σβέρκο του. Είχε πάει μαζί της γιατί δεν άντεχε τη σκέψη ότι η αγαπημένη του θα τριγύριζε μόνη στις φτωχογειτονιές της Πετρούπολης. Μα αυτό που έκαναν ήταν τρέλα.

Ο μεταλλουργός εργάτης κι η γυναίκα του -αυτή που κοιμόταν με τα πεθαμένα παιδιά- ήταν σπίτι τους. Όταν μπήκαν, ο Γιενς κοίταξε ένα γύρω. Τουλάχιστον τώρα το δωμάτιο ήταν κάπως πιο καθαρό. Τον κοίταξαν κι οι δυο με στενεμένα μάτια, όπως κοιτάς μια κατσαρίδα που ετοιμάζεσαι να λιώσεις. Καθισμένοι στο τραπέζι, είχαν μπροστά τους δυο μεγάλα ποτήρια μπίρα. Έπιναν για κάποια επιτυχία; Έκαναν κάποια πρόποση; «Πέθανε», ανάγγειλε ευχαριστημένος ο Ιβάν. «Ο πρωθυπουργός Πιοτρ Στολίπιν είναι νεκρός».

«Όχι ακόμα», τον διόρθωσε ο Γιενς. «Απόσο ξέρω, τραυματίστηκε».

Η γυναίκα κοίταζε επίμονα τη Βαλεντίνα.

«Τι έχει αυτή;» ρώτησε.

«Πού είναι η αδελφή μου;» μίλησε η Βαλεντίνα.

«Η ανάπηρη;»

«Ναι. Την απήγαγαν». Η φωνή της ακούστηκε στεγνή.

«Πιστεύω ότι την αιχμαλώτισαν οι επαναστάτες σας. Θέλω να πάτε στους φίλους σας και να τους ρωτήσετε πού την κρατάνε».

Ο Ιβάν κι η Βάρενκα κούνησαν αόριστα τα κεφάλια. Ο Γιενς κοπάνισε τη γροθιά του στο τραπέζι κάνοντας την μπίρα να χυθεί απ’ τα ποτήρια.

«Θα δώσω στον καθένα σας μισθούς έξι μηνών».

Τα μάτια τους άστραψαν από ενδιαφέρον.

«Αρκεί να μάθετε πού κρατάνε την αδελφή της».

«Γιατί να την πάρουν οι επαναστάτες;» ρώτησε η Βάρενκα.

«Για να ασκήσουν πολιτική πίεση στον πατέρα της, τον υπουργό Ιβάνοφ».

Ο Ιβάν έγειρε τους ώμους του, λες κι ήταν έτοιμος να παλέψει.

«Κι αν αρνηθούμε;»

«Τότε θα υποχρεωθώ να επιμείνω».

Ο Γιενς περίμενε, όμως δεν είχε την υπομονή της Βαλεντίνας. Ένιωθε να πνίγεται μέσα σεκείνο το μικρό, υγρό δωμάτιο με το ραγισμένο ταβάνι. Κάθε φορά που η γυναίκα έριχνε ένα ξύλο στη φωτιά, καπνός σκέπαζε τα έπιπλα και γέμιζε τα πνευμόνια τους. Κάπως έτσι σκεπαζόταν χι •η αλήθεια, συλλογιζόταν ο Γιενς.

Η αλήθεια που πιστεύει κάποιος κι η αλήθεια που λέει είναι δυο διαφορετικά πράγματα- αλλάζουν συχνά σχήμα και μορφή. Οι μπολσεβίκοι κι οι μενσεβίκοι κόβουν και ράβουν κάθε τόσο τις υποτιθέμενες αλήθειες τους καθώς ανταγωνίζονται για ισχύ και δύναμη, σαν τα τσακάλια πάνω από ένα ψοφίμι, αλυχτώντας για δικαιοσύνη και ισότητα. Μα τι είδους δικαιοσύνη είναι η απαγωγή μιας ανάπηρης κοπέλας; Τι είδους ισότητα κάνει τους ισχυρούς να καταβροχθίζουν τους αδύναμους; Αχ, Βαλεντίνα, πρόσεχε. Πρόσεχε, αγάπη μου.

Κάθονταν στο τραπέζι, κι η Βαλεντίνα είχε το χέρι της χωμένο μες στο δικό του. Η γυναίκα τους παρακολουθούσε σιγοπίνοντας την μπίρα της, κι έσφιγγε κάθε τόσο το κεφαλομάντιλό της. Δύο ώρες πέρασαν έτσι. Ο Γιενς έβλεπε την ένταση στο βλέμμα της Βαλεντίνας, έβλεπε τις σκέψεις της να διαγράφονται στα μάτια της, άκουγε σχεδόν το μυαλό της να δουλεύει - και φοβόταν για την ασφάλεια της. Κάποια στιγμή του έσφιξε δυνατά το χέρι και τον κοίταξε κατάματα.

Και την άλλη στιγμή η πόρτα άνοιξε και, μαζί με το νυχτερινό παγωμένο αέρα, μπήκαν ο Ιβάν κι άλλοι τρεις άντρες με κουρελιασμένα σακάκια. Ο Γιενς σηκώθηκε. Η Βαλεντίνα δεν γύρισε να τους κοιτάξει, λες και ήξερε κιόλας τι θα έλεγαν. Ο Ιβάν πήγε κοντά στη φωτιά να ζεσταθεί.

«Λοιπόν;» ρώτησε σιγανά η Βαλεντίνα με το βλέμμα καρφωμένο πάντα στον Γιενς.

«Εσύ», την έδειξε ο Ιβάν, «έλα μαζί μας. Εσύ», κι έδειξε τον Γιενς, «περίμενε εδώ».

«Όχι!» Ο Γιενς έκανε να την πάρει αγκαλιά, μα η Βαλεντίνα πήδηξε μπροστά του και πήρε το πρόσωπο του στις παλάμες της.

«Συγγνώμη, αγάπη μου», του ψιθύρισε χαι τον φίλησε.

Την ίδια στιγμή μια έκρηξη έγινε μέσ στο κεφάλι του Γιενς κι ένιωσε τον εγκέφαλο του να γίνεται μυριάδες κομματάκια. Κι ο πόνος από το χτύπημα τον έριξε σένα μαύρο απύθμενο πηγάδι.

33

Η βροχή έπεφτε αδιάκοπα. Παγερά ρυάκια νερού κατρακυλούσαν από τη στέγη της ίζμπας κι έπεφταν με θόρυβο στους τσίγκινους κουβάδες. Ο Βίκτορ Αρκίν, όμως, μόλις που άκουγε το θόρυβο. Πήγαινε πέρα δώθε πάνω στα σάπια σανίδια και το μυαλό του αναζητούσε σαν τρελό απαντήσεις στα χιλιάδες ερωτήματα που τον βασάνιζαν.

Θα έρχονταν; Πόσα ήξερε εκείνη; Τι είχε δει; Μήπως η κοπέλα ήταν ένα δόλωμα που του είχε ρίξει η Οχράνα για να τον πιάσει; Ποιον μπορούσε να εμπιστευτεί; Έτσι γινόταν πάντα: Γύριζε συνέχεια να κοιτάξει πίσω του, να καλύψει τα νώτα του. Αυτό ήταν το τίμημα που έπρεπε να καταβάλει.

Είχε ετοιμάσει το δωμάτιο. Αυτή όμως δεν θα ήταν σαν την άλλη, την ανάπηρη. Έπρεπε να προσέχει την κάθε του κίνηση. Ο Αρκίν είχε δει τη δύναμη που κρυβόταν πίσω από εκείνα τα μεγάλα μαύρα μάτια και το πορσελάνινο πρόσωπο. Ήξερε καλά ότι, έτσι και της δινόταν η ευκαιρία, θα τον έκανε κομμάτια. Μα ήταν προετοιμασμένος.

Σταμάτησε να βηματίζει και κοίταξε έξω από το μικρό βρόμικο παράθυρο. Τρεις η ώρα το πρωί. Τι περίμενε; Το σκοτάδι έξω ήταν αδιαπέραστο και το ανεμοβροχο έπνιγε κάθε ήχο. Τούτο το χωριατόσπιτο βρισκόταν καταμεσής ενός βαλτότοπου που τον διέσχιζε ένας και μοναδικός ανυψωμένος χωματόδρομος.

Μία ολόκληρη ώρα στεκόταν στο παράθυρο. Κοιτούσε κι αφουγκραζόταν. Η μητέρα των δυο κοριτσιών ερχόταν συνέχεια στη σκέψη του: Οι απόκρυφες κοιλότητες του κορμιού της, η σαν βούτυρο γεύση της σάρκας της, τα γαλανά της μάτια που δεν τον άφηναν σε ησυχία έτσι που τον κοίταζαν παγωμένα, ταραγμένα, σοκαρισμένα. Κι η φωνή της, άγρια σαν τις Ερινύες να τον κυνηγάει και να φωνάζει τόνομα του, καθώς εκείνος απομακρυνόταν από το θέατρο με την κόρη της στην αγκαλιά του. Έπρεπε να την κάνει να τον μισήσει για να μπορέσει κι αυτός να ελευθερωθεί από κείνη.

Πέρασε άλλη μία ώρα. Ο Αρκίν πήρε τη λάμπα πετρελαίου απ’ το γάντζο όπου κρεμόταν και ξεκλείδωσε την πόρτα στο βάθος του δωματίου. Το κίτρινο φως της λάμπας έσκισε το σκοτάδι και φώτισε την κοπέλα που ήταν κουλουριασμένη στο κρεβάτι. Την αποκαλούσε «κοπέλα», ποτέ Κάτια. Έτσι ήταν καλύτερα, πιο σίγουρα. Έτσι μπορούσε να την κοιτάζει και να μην αρρωσταίνει από οίκτο. Η κοπέλα.

Ποτέ η Κάτια.

Σήκωσε ψηλά τη λάμπα. Εκείνη τον κοίταξε με κάτι μάτια τεράστια, γεμάτα κατηγόρια.

«Φύγε», ψιθύρισε.

«Κρυώνεις;»

Κούνησε αρνητικά το κεφάλι.

«Πονάς;»

Το ίδιο κούνημα. Ψεύτρα, συλλογίστηκε ο Αρκίν.

«Φύγε», του ψιθύρισε ξανά.

Εκείνος ακούμπησε τη λάμπα στο πάτωμα, άναψε τσιγάρο και ξεφύσηξε δυνατά για να σκεπάσει την αγωνιώδη αναπνοή της.

«Μη μου πεθάνεις», της είπε.

Εκείνη σκέπασε το πρόσωπο της με τη λεπτή κουβέρτα.

«Φύγε», ψιθύρισε κι η φωνή της μόλις που ακούστηκε.

Στάθηκε να την κοιτάζει ένα ολόκληρο λεπτό περιμένοντας να του βάλει τις φωνές. Όμως, τίποτα. Πήρε λοιπόν τη λάμπα, βγήκε και κλείδωσε την πόρτα. Πιο εύκολα ήταν έτσι.

Κατέβασαν τη μεγάλη αδελφή από το κάρο τόσο άγρια, που εκείνου του ήρθε να τους αρχίσει στα χαστούκια. Είχε διαλέξει αυτούς τους τρεις επειδή ήταν οι λιγότερο αψίθυμοι και δεν θα την πείραζαν. Τόσες ώρες όμως που γύριζαν μες στη βροχή κάνοντας βόλτες με το κάρο για να μην τους παρακολουθήσει κανείς, τα νεύρα τους είχαν τεντωθεί άσχημα. Και ξέσπασαν σαυτήν.

Του φάνηκε πολύ πιο μικροκαμωμένη απόσο τη θυμόταν. Μουσκεμένη ως το κόκαλο με τα μαλλιά κολλημένα στο πρόσωπο, τα δόντια της να χτυπάνε - όσο κι αν προσπαθούσε να τα συγκρατήσει. Δεν ήθελε με τίποτα να του δείξει ότι φοβόταν. Τέτοια ήταν αυτή. Το θυμόταν καλά ο Αρκίν.

Την έβαλαν με σπρωξιές να καθίσει σε μια καρέκλα στο τραπέζι, με τα μάτια της πάντα δεμένα, το ίδιο και τα χέρια. Ο Αρκίν έβλεπε το λουρί που της έδενε τους καρπούς να χώνεται στο δέρμα της, να το χαράζει με κόκκινες γραμμές. Πήρε μια καρέκλα και κάθισε απέναντι της.

«Ξέρω ποιος είσαι», είπε εκείνη προτού προλάβει να της μιλήσει. «Μη νομίζεις ότι μπορείς να μου κρυφτείς».

Εκείνος περίμενε, προσπαθούσε να φανταστεί τι σκεφτόταν η κοπέλα. Με δεμένα μάτια, μούσκεμα, σένα δωμάτιο που μύριζε αντρίλα, θα προσπαθούσε να υπολογίσει από τις ανάσες τους πόσοι ήταν. Μοναδικό της όπλο ήταν τα λόγια της. Το πανωφόρι της είχε χαθεί και προφανώς δεν είχε ιδέα πώς κολλούσε πάνω της η βραδινή της τουαλέτα, διάφανη σχεδόν από το νερό, να τονίζει τις λεπτές καμπύλες της και το απαλό χρώμα της να την κάνει να μοιάζει μεκείνες τις κούκλες που ντύνουν και γδύνουν τα παιδιά.

«Ξέρω ποιος είσαι». Όσο κι αν προσπαθούσε να ελέγξει τη φωνή της, η οργή της δεν κρυβόταν με τίποτα. «Είσαι ο Βίκτορ Αρκίν. Ο σοφέρ του πατέρα μου».

Αυτό το τελευταίο το είπε για να του υπενθυμίσει πως ήταν κάτι μηδαμινό. Τράβηξε απότομα το πανί που της έκλεινε τα μάτια κι εκείνη πετάρισε τα βλέφαρα τυφλωμένη από το ξαφνικό φως.

«Διάνα έκανες», της είπε κεφάτα. «Είσαι πανέξυπνη».

«Δεν ήταν τόσο δύσκολο», του απάντησε ειρωνικά.

«Να θεωρείς τον εαυτό σου τυχερό που ζεις ακόμα, ύστερα από εκείνη τη μαχαιριά που μου δωσες».

«Πού είναι η αδελφή μου;»

«Κοιμάται».

«Πολύ αμφιβάλλω». Σηκώθηκε, μα αμέσως δυο άντρες την άρπαξαν απτα μπράτσα. «Πηγαίνετε με να τη δω».

«Πρώτα θα μιλήσουμε».

«Σε παρακαλώ, Αρκίν». Έτρεμε ολόκληρη από οργή αλλά η φωνή της ήταν σταθερή. «Μπορούμε να μιλήσουμε αύριο. Εγώ θα έχω στεγνώσει κι εσύ θα έχεις κοιμηθεί λιγάκι».

Ήταν τόσο φανερό ότι είχε τρία μερόνυχτα να κοιμηθεί; Κάθε φορά που κουνούσε τα βλέφαρα του ένιωθε λες και τα μάτια του ήταν γεμάτα άμμο. Έκανε ένα κοφτό νόημα προς την πόρτα στο βάθος. Προτού ανοίξει το στόμα του, εκείνη είχε βρεθεί εκεί.

«Ανοίξτε της», γάβγισε ο Αρκίν. Τους γύρισε την πλάτη, πήγε στο άλλο υπνοδωμάτιο κι έπεσε σένα γυμνό στρώμα που βρισκόταν στη γωνία. Δεν κοιμήθηκε.

«Κάτια!»

Η Βαλεντίνα αγκάλιασε την αδελφή της. Παρόλο που ήταν παγωμένη, ο ιδρώτας της μύριζε βαριά σαν ζώου.

«Καλά είμαι», αποκρίθηκε εκείνη.

«Ασφαλώς», της είπε, κι ας ήταν φανερό ότι η αδελφή της πονούσε. Την τύλιξε καλά με την κουβέρτα που βρομοκοπούσε ούρα.

«Γιατί είσαι εδώ;» τη ρώτησε καταστενοχωρημένη εκείνη. «Σέπιασαν κι εσένα; Ο Αρκίν τα κάνει όλα, το καταλαβαίνεις; Ο σοφέρ! Τι θα μας κάνει; Το ξέρει ο μπαμπάς; Βαλεντίνα, είσαι μούσκεμα. Βγάλε τα ρούχα σου».

«Σώπασε, καλή μου, σώπασε». Της έσφιξε το χέρι. «Ηρέμησε. Τώρα είμαστε μαζί. Μη φοβάσαι, ο Αρκίν δεν θα μας κάνει κακό».

«Θα μας κάνει».

«Όχι. Θα μιλήσω μαζί του το πρωί. Απόψε δεν ήταν.»

«Γιατί εμάς;»

«Αχ, Κάτια, δεν ξέρω. Υποθέτω πως θέλει να πιέσει τον μπαμπά να κάνει κάτι».

Ένα βογκητό βγήκε από τα χείλη της Κάτιας.

«Ο μπαμπάς δεν θα κάνει τίποτα εναντίον του τσάρου.

Ούτε καν για χατίρι μας».

«Δεν το ξέρουμε. Σώπα. Ας περιμένουμε να ξημερώσει.

Δεν θαργήσει. Προσπάθησε να κοιμηθείς».

«Πρέπει να βγάλεις το φόρεμα σου. Τρέμεις σαν ψάρι».

«Δεν γδύνομαι μ’ αυτούς απέξω».

Το δωμάτιο ήταν σκοτεινό. Μόνο κάτω απ’ τη χαραμάδα της πόρτας έμπαινε λίγο φως. Η Βαλεντίνα πήγε και χτύπησε την πόρτα με τη γροθιά της.

«Ανοίξτε!» φώναξε.

Καμιά απάντηση.

Χτύπησε ξανά.

«Θέλω να σας μιλήσω».

«Σκασμός!» γρύλισε μια άγνωστη φωνή. «Άνοιξε αμέσως!»

«Σκάσε, σκύλα!»

Η Βαλεντίνα κλότσησε δυνατά την πόρτα που έτριξε ολόκληρη.

«Θέλω στεγνά ρούχα».

«Κατουρά μας!»

«Στεγνά ρούχα κι άλλη μια κουβέρτα. Έναν κουβά. Κι ένα κερί!»

Κλότσησε ξανά την πόρτα κι έβρισε σιγανά. Μέχρι που βαρέθηκε κι άρχισε πάλι να κοπανάει την πόρτα με τις γροθιές της.

«Σταμάτα». Η φωνή του Αρκίν.

Το κλειδί έτριξε στην κλειδαριά κι η πόρτα άνοιξε. Στο φως όρμησε στο δωμάτιο, η Βαλεντίνα είδε την Κάτια κουλουριασμένη στο κρεβάτι να δαγκώνεται τόσο δυνατά, που το κάτω χείλι της είχε ματώσει.

«Ορίστε», είπε ξινά ο Αρκίν. «Ρούχα, κουβέρτα, κουβάς. Κερί όχι».

Άρχισε να κλείνει την πόρτα.

«Στάσου».

Στάθηκε.

«Η αδελφή μου χρειάζεται παυσίπονα».

«Όχι».

Η πόρτα έκλεισε με βρόντο.

«Ανάθεμα σε, Αρκίν!» ούρλιαξε η Βαλεντίνα και κλότσησε μόλη της τη δύναμη την πόρτα. «Να καείς στην κόλαση!»

Το παράθυρο είχε κλειστά παντζούρια κι από μέσα τους μια χοντρή σιδεριά. Ωστόσο, το φως της ημέρας γλίστρησε από τις χαραμάδες των ξύλων και το μαύρο έγινε γκρίζο. Επιστρατεύοντας τις νοσηλευτικές της γνώσεις η Βαλεντίνα έβαλε την αδελφή της να ανακουφιστεί στον κουβά. Κι ένιωσε μεγάλη έκπληξη όταν, έτσι όπως την κρατούσε όρθια, διαπίστωσε ότι η Κάτια ήταν ψηλότερη από κείνη. Πότε είχε γίνει αυτό; Μιλούσαν σιγανά κρατημένες χέρι χέρι. Η Κάτια δεν έπαιρνε τα μάτια της από τη Βαλεντίνα, λες και φοβόταν μήπως εξαφανιστεί έτσι και κοίταζε αλλού.

«Δεν έπρεπε να έρθεις εδώ», είπε η Κάτια. «Κι αν πάθω κάτι εγώ, δεν έχει και πολλή σημασία. Ο Γιενς όμως πώς θα ζήσει χωρίς εσένα;»

«Καμιά μας δεν θα πάθει τίποτα, χαζούλα. Λες να σάφηνα να το σκάσεις απ’ το σπίτι χωρίς εμένα;»

Η Κάτια γέλασε σιγανά κι έτριψε το σβέρκο της.

«Δεν ήθελες να τα χαρώ όλα μόνη μου, ε;»

Η Βαλεντίνα της χάιδεψε το χέρι.

«Πες μου, Κάτια. Με καταριέσαι καθημερινά που σηκώθηκα και πήγα βόλτα με το άλογο εκείνη την ημέρα στο Τέσοβο;»

Αυτή την ερώτηση δεν την είχε ξανακάνει ποτέ.

«Όχι βέβαια».

«Αν είχα μείνει στο σπίτι, δεν θα πήγαινες στο γραφείο».

«Θα πήγαινα. Δεν με έστειλες εσύ εκεί για να φέρω μια πένα».

Η Βαλεντίνα ένιωσε την καρδιά της να σταματάει.

«Ποιος σέστειλε;»

«Ο μπαμπάς».

Η Βαλεντίνα είχε ακουμπισμένα τα δεμένα χέρια της πάνω στο τραπέζι, όπως την είχε προστάξει εκείνος. Δεν της τα είχαν δέσει τόσο σφιχτά όσο χθες, μπορούσε να κουνάει τα δάχτυλα της. Αυτό έκανε και τώρα και για μια στιγμή η σκέψη της πήγε στα πλήκτρα του πιάνου.

«Βαλεντίνα!»

Εκείνη κοίταξε τα χέρια του με τα πλατιά ακροδάχτυλα και τις φαρδιές, σκληρές παλάμες. Χέρια εργάτη; Χέρια φονιά; «Βαλεντίνα, δεν με προσέχεις».

«Σακούω».

Έφερε στο μυαλό της τα χέρια του Γιενς, όλο μυς και μακριά κόκαλα, να της χαϊδεύουν την κοιλιά.

«Καταλαβαίνεις τι σου λέω;»

«Ναι».

«Θα επιστρέψω το βράδυ. Ένας από τους άντρες μου θα μείνει εδώ. Ως το βράδυ θα ξέρω αν θα πληρώσει ο πατέρας σου».

«Πόσα;»

«Μισό εκατομμύριο ρούβλια».

Της κόπηκε η ανάσα. Μισό εκατομμύριο! «Αρκίν», τον κοίταξε κατάματα, «είσαι τρελός αν νομίζεις ότι ο πατέρας μου έχει τόσα χρήματα».

Εκείνος έγειρε πίσω στην καρέκλα του. Ρούφηξε το τσιγάρο του και ξεφύσηξε ενοχλημένος.

«Ξεχνάς ότι έχω ζήσει στο σπίτι σας. Έχω δει τους πίνάκες και ταγάλματα, τα ασημικά και τα χρυσαφικά που γεμίζουν όλα τα δωμάτια κι εσείς δεν τους δίνετε σημασία.

Έχω δει τα διαμάντια της μητέρας σου που είναι σαν αβγά χελώνας. Λοιπόν μη μου.»

«Ο πατέρας μου δεν έχει χρήματα».

«Ο υπουργός μπορεί να πουλήσει ένα δυο περιδέραια».

«Δεν μπορεί».

«Πρέπει να το κάνει».

«Είσαι πολύ άπληστος».

«Εσύ κι οι όμοιοι σου είστε οι άπληστοι. Θέλετε να είναι χωράφι σας όλη η Ρωσία και να μοιράζεστε μεταξύ σας τους καρπούς της. Εκατομμύρια Ρώσοι αγρότες και εργάτες δεν έχουν τίποτα επειδή τους τα χετε αρπάξει όλα εσείς». Την κοίταξε με στενεμένα μάτια. Ήταν φανερό πως ήταν άκαμπτος στις απόψεις του.

«Είσαι μπολσεβίκος», είπε ξερά η Βαλεντίνα.

Αυτός δεν μπήκε καν στον κόπο ναπαντήσει.

«Για την επανάσταση είναι τα λεφτά;»

«Φυσικά. Για τη χρηματοδότηση του σοσιαλιστικού αγώνα. Τι άλλο νόμιζες;»

Τούτη τη φορά δεν απάντησε εκείνη.

«Γιατί πυροβόλησες τον Γιενς Φρίις και το λοχαγό Τσερνόφ όταν μονομαχούσαν;»

Ένα αχνό χαμόγελο άνθισε στο πρόσωπο του και για μια στιγμή θύμισε στη Βαλεντίνα τον παλιό ευγενικό σοφέρ.

«Αυτό δεν έχει σημασία τώρα». Σηκώθηκε. «Θα έχω επιστρέψει ως το βράδυ». Έκανε νόημα σ’ έναν άντρα που στεκόταν δίπλα στην πόρτα κι έξυνε ένα κλαδί με το μαχαίρι του. «Θα σας φυλάει ο Μάζικ». Ξανά εκείνο το αχνό χαμόγελο. «Μην τον εκνευρίσετε».

Ο Μάζικ μόρφασε κι ακούμπησε τη λεπίδα του στα γένια του.

«Αρκίν, τι θα κάνεις όταν ο πατέρας μου σου πει όχι;»

«Να ελπίζεις πως δεν θα πει όχι».

Η Βαλεντίνα δεν τον πίεσε άλλο.

«Πριν φύγεις λες στον Μάζικ να ανοίξει τα παντζούρια στο δωμάτιο μας; Δεν μπορούμε να το σκάσουμε, υπάρχει η σιδεριά. Το φως θα κάνει αυτό το... το…» έδειξε προς την πόρτα του δωματίου τους. «Πιο υποφερτό».

Προς έκπληξη της, εκείνος συμφώνησε μένα κοφτό νεύμα.

Με το μαλακό τώρα. Πολύ μαλακά.

«Και φάρμακα; Θα φέρεις, σε παρακαλώ, λίγη μορφίνη για την Κάτια; Δεν το δείχνει, αλλά πονάει τρομακτικά».

Ο Αρκίν έτριψε κουρασμένα το μάγουλο του.

«Σου υπόσχομαι πως αν πάρω λεφτά απτον πατέρα της σήμερα, θα έχει κι αυτή τη μορφίνη της».

«Αλλιώς;»

Ανασήκωσε τους ώμους και κινήθηκε προς την πόρτα.

Τα σύννεφα της βροχής είχαν τραβήξει προς το Βορρά κι ο ουρανός απλωνόταν άδειος και γαλανός, σαν να περίμενε κάτι. Κουρέλια καταχνιάς σέρνονταν πάνω από το επίπεδο τοπίο και στους βάλτους πλατσούριζαν νεροπούλια. Όπως κατέβαινε τα σκαλιά της εισόδου, ο Αρκίν γύρισε και την κοίταξε. Η Βαλεντίνα στεκόταν ήρεμα δίπλα στο τραπέζι, ντυμένη μένα πανταλόνι κι ένα πουκάμισο που της έπεφταν τεράστια κι είχε διπλώσει μπατζάκια και μανίκια.

«Καλύτερα σου πάνε σένα, παρά εμένα, τούτα τα ρούχα», είπε.

Η Βαλεντίνα δάγκωσε τη γλώσσα της για να μην τον φτύσει.

34

Στις γειτονιές όπου περπατούσε ο Γιενς ο άνεμος φυσούσε παγωμένος κι ούτε φώτα υπήρχαν ούτε πεζοδρόμια. Αληθινός λαβύρινθος, όλο αυλές και φιδωτά σοκάκια όπου έχανες πολύ εύκολα τον προσανατολισμό σου. Οι κεντρικές λεωφόροι της Αγίας Πετρούπολης είχαν σχεδιαστεί από τον Μεγάλο Πέτρο για να είναι το καύχημα του δυτικού κόσμου, αλλά πίσω από τα παλάτια και τις υπέροχες προσόψεις στοιβάζονταν αμέτρητα πλήθη φτωχολογιάς που είχαν στήσει γειτονιές απίστευτης βρομιάς και κακομοιριάς. Η αγανάκτηση κι η πικρία περίσσευαν σε τούτα τα μέρη.

Ο Γιενς κατέβηκε τα υγρά και γλιστερά πέτρινα σκαλιά ενός υπογείου. Δεν ήταν μέρος για να ζουν άνθρωποι εδώ, κάτω απ’ το επίπεδο του νερού. Τα βαλτοτόπια όπου πάνω τους είχε χτιστεί η Αγία Πετρούπολη ζωντάνευαν όποτε αγρίευαν οι βροχές ή ανέβαινε η παλίρροια. Τα υπόγεια πλημμύριζαν σολόκληρη την πόλη, κι ωστόσο εδώ έμεναν άνθρωποι. Ή εδώ θα έμεναν, ή θα κοιμόντουσαν στους δρόμους. Ο Γιενς χτύπησε την πόρτα, που άνοιξε διστακτικά.

Μια γυναίκα με φανελένιο νυχτικό τον κοίταξε.

«Γυρεύω τη Λάρισα Σεργκέγιεβα», της είπε ο Γιενς. «Είναι εδώ;»

Η γυναίκα πετάρισε τα μάτια κι έκανε πίσω, αφήνοντας τον να περάσει στο δωμάτιο. Θεέ μου, είπε μέσα του ο Γιενς κι έκλεισε τη μύτη του. Στο τρεμάμενο φως δυο κεριών είδε πως το δωμάτιο ήταν μεγάλο, αλλά γεμάτο μέχρι το ταβάνι με κουκέτες που πάνω τους ήταν ξαπλωμένα κορμιά αγκαλιασμένα για ζεστασιά. Εκεί μέσα πρέπει να υπήρχαν τριάντα με σαράντα άνθρωποι. Κουρελιασμένα σεντόνια κρέμονταν σαν μπερντέδες μπροστά από μερικά κρεβάτια σε μια απόπειρα απομόνωσης, και σε ξεσκισμένα στρώματα στο πάτωμα κάθονταν παιδιά.

«Λάρισα!» φώναξε η γυναίκα με το νυχτικό. «Έχεις επισκέπτη, έναν κύριο!»

Κεφάτες κοροϊδίες ακούστηκαν ολόγυρα και μια αδύνατη γυναίκα βγήκε από τις σκιές κρατώντας ένα κοιμισμένο μωρό.

«Η Λάρισα Σεργκέγιεβα;» ρώτησε ο Γιενς.

«Ντα».

«Θέλω να σου μιλήσω».

«Για ποιο πράγμα;»

«Για ένα προσωπικό ζήτημα». Κοίταξε τα μάτια που τους παρακολουθούσαν από παντού. «Πάμε έξω καλύτερα».

Εκείνη κατένευσε. Έδωσε το μωρό στη γυναίκα που είχε ανοίξει την πόρτα και τον ακολούθησε στο δρόμο. Ο Γιενς την είδε νανατριχιάζει. Ωραία. Την ήθελε ταραγμένη. Την πήγε κάτω από ένα παράθυρο και την επιθεώρησε στο λιγοστό φως. Το πρόσωπο της ήταν ευγενικό με ντροπαλά μάτια και ανοιχτοκάστανα μαλλιά κομμένα σ ένα κοντό καρέ. Το ένα της πόδι κλοτσούσε νευρικά το χώμα «Είσαι η χήρα του Μιχαήλ Σεργκέγιεφ;»

«Μάλιστα». Η φωνή της ήταν απαλή, ευχάριστη.

«Απ’ όσο ξέρω ήταν φίλος του Βίκτορ Αρκίν».

Απότομα το πόδι της έμεινε ακίνητο. Κατέβασε τα μάτια.

«Δεν ξέρω».

Μπορούσε να την αρπάξει και να την ταρακουνήσει μέχρι να πάψει να λέει ψέματα. Αντί γι’ αυτό, όμως, της είπε μαλακά: «Εγώ νομίζω πως ξέρεις».

Εκείνη κούνησε το κεφάλι κι έφερε το χέρι της στο στόμα της.

«Σου φέρνει τρόφιμα», είπε ο Γιενς με ωνή που δεν σήκωνε αντίρρηση. Είχε ψάξει κι είχε μάθει ότι ο Αρκίν τη βοηθούσε ύστερα από το θάνατο του άντρα της.

«Μερικές φορές».

«Θέλω να του μιλήσω. Απόψε».

Τα μάτια της γυναίκας τον κοίταξαν νευρικά.

«Ποιος είσαι;»

«Ο Γιενς Φρίις».

«Ο διευθυντής Φρίις;»

«Ναι. Ο άντρας σου δούλευε για μένα».

«Μας βοήθησες όταν έσπασε το χέρι του». Τον άγγιξε στο μπράτσο. «Σπασίμπα. Σ’ ευχαριστώ. Θα είχαμε πεθάνει της πείνας».

«Το μωρό;»

«Καλά είναι».

«Πολύ θα ήθελα να πω το ίδιο και για τη Βαλεντίνα Ιβάνοβα».

«Δεν καταλαβαίνω. Ποια είναι αυτή;»

Ο Γιενς έσκυψε πάνω της και είπε με ένταση: «Πες στον Αρκίν πως θέλω να τον δω. Τώρα».

Η γυναίκα κατένευσε και κατέβηκε βιαστικά στο υπόγειο.

Η Λαρίσα Σεργκέγιεβα δεν ήταν όσο έπρεπε προσεκτική.

Γύριζε και κοίταζε πίσω της κάθε τόσο, καθώς διέσχιζε τρέχοντας τα σοκάκια, αλλά σε λάθος στιγμές και λάθος σημεία. Δέκα λεπτά αφότου χώρισαν, η γυναίκα είχε φύγει από το υπόγειο μένα σάλι τυλιγμένο στο κεφάλι της και κάτι ογκώδες στην τσέπη του παλτού της. Κι ήταν πανεύκολο να την ακολουθήσει ο Γιενς.

Όταν ξαφνικά η γυναίκα χώθηκε στην πίσω πόρτα ενός φασαριόζικου μπαρ, ο Γιενς κρύφτηκε πίσω από μια καμάρα. Η Λαρίσα ξαναβγήκε σχεδόν αμέσως και πίσω της εμφανίστηκε μια σκοτεινή μορφή. Χώθηκαν κι οι δυο στο άνοιγμα μιας πόρτας κι άρχισαν να μιλάνε ψιθυριστά. Ο Γιενς ανάσαινε βαριά. Τούτος ήταν ο άνθρωπος που είχε αφήσει τα αποτυπώματα του σόλη την Πετρούπολη. Ο Γιενς τράβηξε το πιστόλι που είχε περασμένο στη ζώνη του και κοίταξε γύρω του στα σκοτάδια. Δεν είχε ξανασκοτώσει ποτέ του άνθρωπο, αλλά τούτος εδώ θα βρισκόταν στην κόλαση πριν περάσει η νύχτα.

Έκανε ένα βήμα μπροστά.

«Αρκίν! Πού την έχεις;»

Η Λαρίσα άφησε μια τρομαγμένη φωνή.

«Βίκτορ, δεν τον έφερα εγώ! Στο ορκίζομαι!»

Έδειχνε να τον φοβάται. Ο Γιενς την αγνόησε. Το όπλο του σημάδευε το κεφάλι του Αρκίν.

«Λέγε, πού είναι;»

Ο Αρκίν απομακρύνθηκε από τη γυναίκα, στάθηκε στη μέση του δρόμου και κοίταξε με τεταμένη την προσοχή του τον Γιενς.

«Α, ο μηχανικός», είπε. «Αν με σκοτώσεις, θα πεθάνει κι εκείνη».

Ο Γιενς κατέβασε το όπλο και σημάδεψε το δεξί γόνατο του Αρκίν.

«Άκουσε με προσεκτικά. Αν θέλεις να συνεχίσεις να περπατάς, μίλα. Πού τις έχεις και τις δύο;»

Ο Αρκίν κοίταξε για μια στιγμή σιωπηλός το πιστόλι.

«Πώς έμαθες για τη Λαρίσα;» ρώτησε μετά.

«Δεν είσαι ο μόνος που έχει πληροφοριοδότες σε τούτη την πόλη».

«Και πώς.»

Η φωνή του κόπηκε καθώς ένα χοντρό μπράτσο τύλιξε από πίσω το λαιμό του. Η γυναίκα άφησε ένα ουρλιαχτό.

«Θυμάσαι το φίλο μας τον Λιεβ Ποπκόφ; Ο Γιενς τον κοπάνισε με το πιστόλι στο σαγόνι κι ο Αρκίν βόγκησε. «Εξαιτίας σου τον βασάνισε η Οχράνα. Κι εξαιτίας σου πάλι, εγώ έχω μια τρύπα στο στήθος. Θα το ευχαριστηθούμε κι οι δύο αν σου φυτέψουμε κι εσένα μια σφαίρα, για ανταπόδοση».

«Άφησε με να του ξεκολλήσω πρώτα το κεφάλι», γρύλισε ο Ποπκόφ.

Η Λαρίσα άρχισε να κλαψουρίζει.

«Όχι», αποκρίθηκε ο Γιενς. «Μια σφαίρα στο δεξί γόνατο πρώτα, κι ύστερα μια στο αριστερό».

Ο Αρκίν πάλευε να ελευθερωθεί απ’ το αγκάλιασμα του Ποπκόφ, αλλά ήταν σαν να προσπαθούσε να ξεφύγει από μια αρκούδα. Κι όταν ο Κοζάκος κόντεψε να του ξεριζώσει το χέρι, σταμάτησε να παλεύει. Ο Γιενς πλησίασε κι άλλο κι η φωνή του ακούστηκε άγρια.

«Για τελευταία φορά. Πού είναι;»

«Άντε γαμήσου».

«Εσύ το θέλησες». Ετοιμάστηκε να τραβήξει τη σκανδάλη.

«Άφησε τον», πετάχτηκε η γυναίκα.

Είχε τραβήξει από την τσέπη της ένα ρεβόλβερ και σημάδευε τον Γιενς. Το χέρι της έτρεμε, κουνιόταν νευρικά, αλλά από τόσο μικρή απόσταση δεν θ’ αστοχούσε.

«Λάρισα», της είπε ήρεμα ο Γιενς, «μην το κάνεις αυτό.

Θα καταστρέψεις τη ζωή σου και τη ζωή του παιδιού σου.

Ό,τι κι αν αποφασίσεις πάντως, εγώ θα του τσακίσω το πόδι του μπάσταρδου, αν δεν μου πει πού έχει κρυμμένες τις κόρες Ιβάνοφ».

«Αν το κάνεις, ορκίζομαι πως θα σε σκοτώσω», αποκρίθηκε εκείνη. «Τον χρειάζομαι για να κρατήσω ζωντανό το μωρό μου».

«Θα το ρισκάρω».

Η Λαρίσα έσφιξε το πιστόλι κι ο Γιενς στράφηκε στον Αρκίν.

«Αρκίν, πού είναι η Βαλεντίνα;»

Εκείνος κοίταξε τη γυναίκα χωρίς νανοίξει το στόμα του. Ο Γιενς πήρε βαθιά ανάσα, μα πριν προλάβει να τραβήξει τη σκανδάλη, ο Ποπκοφ άφησε ξαφνικά τον Αρκίν κι έκανε ένα βήμα πίσω - στη στιγμή ο άλλος εξαφανίστηκε.

«Τι στο διάβολο κάνεις;» φώναξε ο Γιενς στο γίγαντα.

«Αυτή η ποντικίνα θα σε σκότωνε. Και νεκρός, δεν θα χρησίμευες σε τίποτα στη Βαλεντίνα».

Ποιο μπορεί να είναι το τίμημα; Πόσα πρέπει να πληρώσεις; Πότε λες, ως εδώ και μη παρέκει; Ποιος ορίζει πού αρχίζουν και πού σταματάνε οι ενοχές; Η Βαλεντίνα ακουμπούσε στη σιδεριά του παράθυρου, ανάσαινε τη μυρωδιά του βάλτου κι άκουγε τα πουλιά. Κοίταξε το υπόστεγο απέναντι που ήταν γεμάτο ξύλα για τη φωτιά. Ένας αρουραίος με κομμένο αφτί της ανταπέδωσε φιλύποπτα το βλέμμα.

«Βαλεντίνα, λες να γυρίσουμε σπίτι αύριο;»

Γύρισε και κοίταξε την ξαπλωμένη στο κρεβάτι αδελφή της. Γκρίζες γραμμές σαν αυλάκια από δάκρυα κατέβαιναν από τη μύτη της στις άκρες των χειλιών της. Της χαμογέλασε.

«Ασφαλώς και θα γυρίσουμε».

Ήταν αργά όταν ο Αρκίν επέστρεψε στην ίζμπα. Η Βαλεντίνα άκουσε την πόρτα να βροντάει και τα βήματα του να κάνουν τα σανίδια να τρίζουν. Δεν είχε πάει καλά η ημέρα του, ήταν φανερό. Αντρικές φωνές ακούστηκαν για δυο λεπτά, η εξώπορτα βρόντησε ξανά κι ακούστηκε ο Μάζικ να διασχίζει βρίζοντας την αυλή. Την ίδια στιγμή ο Αρκίν ξεκλείδωσε την πόρτα και μπήκε στο δωμάτιο τους.

«Καλησπέρα», τον χαιρέτισε η Βαλεντίνα.

«Σας έφερα ψωμί και νερό για απόψε».

«Μορφίνη;»

«Νιετ».

«Δεν πλήρωσε ο πατέρας μου;» ρώτησε η Κάτια.

«Όχι».

Η Κάτια σκέπασε το πρόσωπο της με το μπράτσο της και δεν αναμίχθηκε ξανά στη συζήτηση.

«Τίποτα λοιπόν γιαυτήν;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Όχι».

Με το ζόρι κρατήθηκε να μην του βγάλει τα μάτια με τα νύχια της.

Οι φτωχοί δωροδοκούνται εύκολα. Ο Γιενς μπορούσε να εξαγοράσει τα λόγια τους, μα όχι και την αφοσίωση τους. Η νύχτα είχε περάσει άκαρπη. Κι εκείνος δεν σταματούσε να βρίζει.

Έτσι όπως τριγύριζε στις φτωχογειτονιές και στα βρομερά, γεμάτα καπνούς δωμάτια τους, νόμιζε συνέχεια πως έβλεπε τη Βαλεντίνα. Όμως σαν γύριζε να κοιτάξει, εκείνη εξαφανιζόταν.

Μη φεύγεις, Βαλεντίνα. Στάσου να σε βρω. Μην το βάζεις κάτω.

Είχε κάνει μια πολύ έντονη συζήτηση με τον πατέρα της. Ο υπουργός Ιβάνοφ λάτρευε τις κόρες του και για χατίρι τους είχε παρακαλέσει γονατιστός γνωστούς κι αγνώστους. Ωστόσο, τράπεζες, πλούσιοι φίλοι, συνάδελφοι του υπουργοί, ακόμα κι οι Εβραίοι τοκογλύφοι, είχαν αρνηθεί να τον δανείσουν. Μισό εκατομμύριο ρούβλια ήταν πάρα πολλά, κι αυτός ήταν ήδη καταχρεωμένος. Ο Βίκτορ Αρκίν τόσα ήθελε για την επανάσταση του. Καπίκι παρακάτω. Ο Γιενς προσπάθησε να μαζέψει χρήματα με ενέχυρο τη γη που είχε αγοράσει με τον Νταβίντοφ, αλλά ούτε που πλησίασε σαυτό το ποσό. Κι η μαντάμ Ιβάνοβα είχε σταθεί σαν άγαλμα από γκρίζα πέτρα και τους παρακολουθούσε.

Στα μισά περίπου εκείνης της τρομερής ημέρας ο Γιενς είχε σκεφτεί ότι, τελικά, ο Αρκίν μπορεί να μην ήθελε τα λεφτά και γι’ αυτό ακριβώς είχε ζητήσει τόσο πολλά. Αυτό που ήθελε ήταν να βλάψει την οικογένεια Ιβάνοφ, να κάνει τις αδελφές να υποφέρουν. Είχε φέρει την επανάσταση μέσα στη ζωή τους. Μόλις το συνειδητοποίησε αυτό ο Γιενς, έπαψε να μιλάει με τις τράπεζες κι άρχισε να τριγυρίζει σε μισοσκότεινα δωμάτια και γεμάτα κάπνα υπόγεια, όπου άντρες με κόκκινα φυλλάδια στις τσέπες συζητούσαν για οργή, καταστροφή και μια καινούργια τάξη πραγμάτων.

«Υπάρχει ένα μέρος».

«Πού;»

«Κάπου.» Ο άντρας με το γεμάτο φακίδες πρόσωπο κούνησε το χέρι του προς το παράθυρο του μίζερου μπαρ όπου βρίσκονταν. «Πέρα, στα βαλτοτόπια».

Ο Γιενς ακούμπησε ένα χαρτονόμισμα των πενήντα ρουβλίων στο τραπέζι ανάμεσα τους.

«Πού στα βαλτοτόπια;»

«Δεν ξέρω. Αλήθεια σου λέω. Άκουσα να λένε πως είναι κάπου μακριά».

Ο Γιενς αναστέναξε θεατρικά κι έβαλε στην τσέπη του το πενηντάρικο. Ξαναγέμισε όμως με βότκα το ποτήρι του άλλου. «Πού;» ρώτησε ξανά.

«Κοίτα.» Τα μάτια του άλλου ήταν θολά πίσω από τις κοκκινωπές βλεφαρίδες του και το χέρι του δεν ήταν σταθερό καθώς έπιανε το ποτήρι του. «Θα με σκοτώσουν αν ανοίξω το στόμα μου».

Η απληστία κάνει παράξενα πράγματα στους ανθρώπους.

Ο Γιενς έβαλε δύο πενηντάρικα στο τραπέζι.

Η αναπνοή της Κάτιας ακουγόταν ρυθμική. Κοιμόταν ή προσποιούνταν; Η Βαλεντίνα το ρισκάρισε και σηκώθηκε αθόρυβα από το κρεβάτι. Βρήκε στα σκοτεινά την πόρτα και την έξυσε μαλακά με τα νύχια της. Έστησε αφτί, και την ξανάξυσε. Τίποτα. Πριν προλάβει να το ξανακάνει, όμως, ακούστηκε ένας ψίθυρος.

«Τι είναι;»

Η Βαλεντίνα κόλλησε τα χείλη της στη χαραμάδα της πόρτας.

«Πρέπει να σου μιλήσω».

Περίμενε. Ξυπόλητη, με την καρδιά της να βροντοχτυπάει. Η κλειδαριά έτριξε. Κοίταξε πίσω της την Κάτια, ένα γκρίζο όγκο πάνω στο κρεβάτι. Ακίνητη. Η χαραμάδα μεγάλωσε και μια δέσμη κιτρινωπού φωτός μπήκε στο δωμάτιο.

«Μπορώ να βγω;»

«Γιατί;»

«Σε παρακαλώ.»

Η φωνή του Αρκίν ακουγόταν διαφορετική, σαν να ήταν πιωμένος. Η Βαλεντίνα έβγαλε τα χέρια της από το άνοιγμα κι αμέσως ένα δερμάτινο λουρί δέθηκε γύρω τους. Βγήκε, κι εκείνος κλείδωσε πίσω της την πόρτα.

«Τι τρέχει λοιπόν;»

Κόντευε να ξημερώσει, μα ήταν φανερό πως ο Αρκίν καθόταν στο τραπέζι μελετώντας στο φως της λάμπας κάτι χάρτες. Δίπλα τους βρισκόταν ένα μπουκάλι βότκα κι ένα μισόγεμο ποτήρι. Η Βαλεντίνα πλησίασε, το πήρε στα δεμένα της χέρια και το ήπιε. Ο Αρκίν δίπλωσε τους χάρτες προτού προλάβει να δει τι έδειχναν. Η κοπέλα φορούσε τη μεταξωτή τουαλέτα της, που είχε στεγνώσει και την είχε τινάξει όσο καλύτερα μπορούσε, ενώ τα μαλλιά της έπεφταν ανακατωμένα στους ώμους της.

«Δείχνεις τόσο…» Έψαξε να βρει την κατάλληλη λέξη.

«Ντελικάτη».

Ήταν ό,τι πιο κοντινό σε κομπλιμέντο της είχε κάνει.

Στο σαγόνι του είχε ένα μεγάλο μώλωπα και τα μάτια του ήταν βαριά από τη νύστα. Μη σε πάρει ακόμα, ο ύπνος, Βίκτορ Αρκίν. Όχι ακόμα. Κάθισε και ξαναγέμισε με δυσκολία το ποτήρι. Τα δεμένα χέρια της τη δυσκόλευαν.

«Λοιπόν;» ρώτησε ξερά εκείνος.

«Κάθισε σε παρακαλώ. Θέλω να μιλήσουμε». Του χαμογέλασε καλοσυνάτα. Χρησιμοποίησε τα όπλα σου, της είχε πει ο Νταβίντοφ.

Ο Αρκίν κάθισε στην άλλη καρέκλα κι η Βαλεντίνα έσπρωξε προς το μέρος του το ποτήρι. Το δωμάτιο ήταν μικρό και άθλιο. Τόσο ακατάστατο, που αποκλείεται να ήταν δικό του. Το χαμηλό ταβάνι ήταν μαυρισμένο από καπνιά και στους ξύλινους τοίχους υπήρχαν ράφια και μία εικόνα.

Μύριζε μούχλα, αν και απόψε η στέγη δεν έσταζε.

«Ο πατέρας μου είπε όχι;»

Ο Αρκίν κατένευσε.

«Δεν σου πρόσφερε οτιδήποτε;»

«Όχι».

«Μιλήσατε πρόσωπο με πρόσωπο;»

Την κοίταξε σαν να ήταν εντελώς χαζή. «Όχι βέβαια. Ανταλλάξαμε γραπτά μηνύματα. Και υπήρξα πολύ προσεκτικός». Έβγαλε έναν κοροϊδευτικό ήχο.

«Βγάλε από το μυαλό σου ότι μπορεί να με ακολούθησε κάποιος μέχρι εδώ».

«Δεν έχω αυτό στο μυαλό μου. Ξέρω πόσο ικανός είσαι.

Τι γίνεται όμως τώρα; Θα μας ελευθερώσεις;»

«Όχι».

Μια λέξη μόνο. Ξέχειλη από οργή.

«Τι θαπογίνουμε λοιπόν;»

Ο Αρκίν πήρε το ποτήρι και το κατέβασε μονορούφι.

«Θέλεις σταλήθεια να μάθεις;» τη ρώτησε κουρασμένα.

«Ασφαλώς», αποκρίθηκε η Βαλεντίνα κι έγλειψε τα ξεραμένα της χείλη.

«Ο πατέρας σου πρέπει να αναγκαστεί νανοίξει το πουγκί του. Γι’ αυτό.» Σταμάτησε και ξαναγέμισε το ποτήρι.

Στο λαιμό του μια φλέβα παλλόταν νευρικά. «Γι’ αυτό, αύριο θα σκοτώσουμε μία από σας για να του δείξουμε ότι μιλάμε σοβαρά. Κι αυτός θα πληρώσει για να ζήσει η άλλη.

Όποια κι αν είναι».

Μονομιάς κάτι έσπασε μέσα της.

«Σου είπα ότι ο πατέρας μου δεν έχει λεφτά. Χρωστάει στις τράπεζες. Μην περιμένεις λοιπόν».

«Σκασμός. Δεν θέλω ψέματα».

Η σιωπή έπεσε σαν τοίχος ανάμεσα τους. Ο Αρκίν ακούμπησε μπροστά της γεμάτο το ποτήρι κι η Βαλεντίνα ήπιε τη βότκα χωρίς να μιλήσει. Μοναδικό σημάδι ότι ο κόσμος εξακολουθούσε να γυρίζει ήταν ο θόρυβος του ανέμου στα παραθυρόφυλλα.

«Αρκίν», είπε με τα πολλά η Βαλεντίνα, «δεν σου λέω ψέματα. Δεν χρειάζεται να το κάνεις αυτό. Δεν έχεις συνείδηση;»

Εκείνος άναψε τσιγάρο χωρίς να μπει στον κόπο να της απαντήσει. Με κινήσεις γεμάτες ακρίβεια, όπως πάντα.

Όταν ακούμπησε το χέρι του στο τραπέζι, η Βαλεντίνα του πήρε το τσιγάρο και τράβηξε μια ρουφηξιά. Ο καπνός σχημάτισε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα τους.

«Σου δίνω το λόγο μου», του είπε μαλακά, «ότι δεν θα πάρεις χρήματα για τους σκοπούς των μπολσεβίκων σου από τον πατέρα μου, γιατί είναι χρεοκοπημένος. Γι’ αυτό θα χρειαστεί να μας σκοτώσεις και τις δύο. Και την Κάτια και μένα».

Ο Αρκίν πήρε πίσω το τσιγάρο του.

«Έχω ξανασκοτώσει», είπε.

Αυτό την τάραξε βαθιά.

«Αυτός ο φόνος θα είναι χωρίς νόημα. Μόνο που θα κάνει την Αστυνομία να σε κυνηγάει ακόμα πιο πολύ».

«Και τι προτείνεις;» τη ρώτησε αυτός ακουμπώντας βαριά στο τραπέζι.

«Αυτό», αποκρίθηκε η Βαλεντίνα και χωρίς να διστάσει του έπιασε με τις παλάμες της το πρόσωπο. Εκείνος τσιτώθηκε, αλλά η Βαλεντίνα τον τράβηξε κοντά της και τον φίλησε στο στόμα.

Τα σκληρά του χείλη είχαν τη γεύση της βότκας και της κούρασης. Την άρπαξε από τους καρπούς και την έσπρωξε μακριά.

«Τι διάβολο κάνεις τώρα;»

«Δεν πρόκειται να εισπράξεις τίποτα, ούτε για την αδελφή μου ούτε για μένα. Άφησε λοιπόν την Κάτια να φύγει».

Του χαμογέλασε προκλητικά. «Σου προσφέρω μια διαφορετική πληρωμή. αν συμφωνήσεις να την ελευθερώσεις αύριο».

Ο Αρκίν γούρλωσε τα μάτια. Από έκπληξη; Από αηδία; «Πουλιέσαι σαν πουτάνα του δρόμου;»

«Ναι». Έγινε κατακόκκινη.

Την κάρφωσε με το βλέμμα για τόσο πολύ, που η Βαλεντίνα κόντεψε να χάσει την ψυχραιμία της. Μήπως έπρεπε να πάρει πίσω όσα είχε πει; Κι ύστερα; Τι; Απότομα, ο Αρκίν σηκώθηκε τρικλίζοντας.

«Συμφωνώ. Μπορείτε να φύγετε κι οι δυο».

Τα λόγια του έπεσαν σαν μαχαιριές στην καρδιά της.

«Το υπόσχεσαι;»

«Το υπόσχομαι».

Έπρεπε να σκεφτεί τον Γιενς. Μα δεν τον σκέφτηκε. Κι αυτό την έκανε να θέλει να κλάψει.

Ήθελε να φανταστεί ότι ήταν τα δικά του χείλη που σέρνονταν στους μηρούς της, τα δικά του χέρια που χάιδευαν την κρύα της σάρκα και χώνονταν κάτω από το θάμνο που φύτρωνε ανάμεσα στα πόδια της. Ήθελε να πιστέψει ότι το βάρος εκείνο που την πίεζε πάνω στο βρόμικο στρώμα ήταν από το γυμνό κορμί του Γιενς. Μα δεν έκανε τίποτα απόλα αυτά. Ούτε για μια στιγμή. Δεν μπορούσε να φέρει την εικόνα του Γιενς σε τούτο το κρεβάτι της προδοσίας.

Τον απόδιωξε λοιπόν από τη σκέψη της για να μην μπορέσει εκείνος να δει τι έκαναν τα πόδια της, πώς μπερδεύονταν με τα πόδια αυτού του μισητού ξένου, να μη δει τα προδοτικά χείλη της να φιλάνε τη σάρκα του.

Ο Αρκίν δεν μιλούσε. Καθώς τα χέρια της ήταν δεμένα, της μάζεψε το φόρεμα στις μασχάλες, γδύθηκε κι αυτός και πλάγιασε δίπλα της. Την άγγιξε. Τη χάιδεψε. Χούφτωσε τα στήθη της - μα ούτε για μια στιγμή δεν κοίταξε το πρόσωπο της. Όταν βρέθηκε πάνω της και μέσα της κι εκείνη πέρασε γύρω από το λαιμό του τα δεμένα της χέρια, έκλεισε τα μάτια του σφιχτά και με κάθε του τίναγμα μουρμούριζε λόγια ακατάληπτα, που δεν απευθύνονταν σεκείνη. Λες και έκανε έρωτα σε κάποιαν άλλη.

35

Ήταν αργά όταν ξύπνησε η Βαλεντίνα. Ένα τσεκούρι ψιλόκοβε το μυαλό της και στο στόμα της είχε μια ξινή γεύση. Προτού ανοίξει τα μάτια της, θυμήθηκε το ξέχειλο βότκα ποτήρι μετά. Μετά. Η λέξη έκαιγε σαν τσουρουφλιστό λάδι τη γλώσσα της. Το κορμί της την πόναγε ολόκληρο, μα αυτός ο πόνος δεν ήταν τίποτα μπροστά σεκείνον τον άλλο πόνο που της ξέσκιζε την καρδιά.

«Βαλεντίνα».

Άνοιξε τα μάτια. Η Κάτια έσκυβε από πάνω της.

«Είσαι καλά; Βογκούσες.»

Η Βαλεντίνα ανακάθισε και περίμενε να πάψει να γυρίζει το δωμάτιο.

«Καλά είμαι».

«Δεν το δείχνεις».

«Ούτε κι εσύ δείχνεις καλά». Η επιδερμίδα της αδελφής της φάνταζε σαν τσιγαρόχαρτο που θα σκιζόταν έτσι και το άγγιζες. «Θα γυρίσουμε σπίτι σήμερα. Ο Αρκίν υποσχέθηκε να μας ελευθερώσει».

Η Κάτια συνοφρυώθηκε.

«Τον πιστεύεις;»

«Ναι. Το υποσχέθηκε. Θα τον φωνάξω να έρθει».

«Έχει φύγει».

«Έφυγε;»

«Τον άκουσα να φεύγει πριν φωτίσει. Ο άλλος με τα γένια, όμως, είναι εδώ».

Κάτι παγερό άδραξε τα σωθικά της Βαλεντίνας. Ενστικτωδώς έφερε το χέρι της στην κοιλιά της, στο αγέννητο παιδί της. Πήγε τρέχοντας στην πόρτα και βάλθηκε να την κοπανάει φωνάζοντας το όνομα του Αρκίν. Της απάντησε μια βρισιά του Μάζικ κι ένα διπλωμένο χαρτί χώθηκε κάτω από την πόρτα. Το άρπαξε.

Βαλεντίνο. Ιβάνοβα, Περιμένεις πάρα. πολλά από τη ζωή. Ήμουν μεθυσμένος. Η υπόσχεση μου ήταν άνευ αζίας. Σήμερα βλέπω καθαρά ότι εσύ κι η αδελφή σου πρέπει να γίνετε παράδειγμα για την τάζη σας κι όλους τους καταπιεστές. Αυτό με στενοχωρεί, αλλά πρέπει να γίνει. Οι μικρές προσωπικές μας τραγωδίες δεν είναι τίποτα μπροστά στη θύελλα που σαρώνει τη Ρωσία. Θα σου ζητούσα να με συγχωρέσεις, μα ξέρω πως δεν υπάρχει συγχώρεση για μένα.

Η Βαλεντίνα πάγωσε.

«Τι είναι;» ρώτησε η Κάτια.

Η Βαλεντίνα τσαλάκωσε το χαρτί μες στη χούφτα της.

«Από τον Αρκίν είναι», αποκρίθηκε.

Ο τόνος της έκανε την Κάτια να καταλάβει πολλά.

«Τι συμβαίνει; Βαλεντίνα, έλα εδώ και πες μου τι έχει γίνει».

Αυτή όμως δεν ήθελε να την αγγίξει η αδελφή της, να μυρίσει την οσμή εκείνου πάνω της.

«Πάτησε το λόγο του», είπε ξερά. «Άλλαξε γνώμη».

«Δηλαδή δεν θα μας ελευθερώσει; Ίσως ο μπαμπάς μπορέσει να βρει τα λεφτά».

«Όχι. Σου είπα ότι είναι χρεοκοπημένος».

«Μπορεί να μας βρει η Αστυνομία».

Η Βαλεντίνα γέλασε ειρωνικά.

«Δεν έχουν ιδέα πού βρισκόμαστε. Ο Αρκίν είναι πάρα πολύ έξυπνος».

«Μάλιστα.» Η φωνή της Κάτιας ακούστηκε λες και ερχόταν από πολύ μακριά. «Άρα πιστεύεις ότι θα μας σκοτώσουν».

Η Βαλεντίνα ήθελε να της πει ψέματα, μα δεν το μπορούσε.

«Ναι. Πιστεύω πως γι’ αυτό βρίσκεται ακόμα εδώ ο Μάζικ».

«Για να μας καθαρίσει».

«Ναι».

Τα έχασε βλέποντας τα μάτια της Κάτιας να λάμπουν και να της χαμογελάει.

«Τι κάνουμε λοιπόν; Ξεκινάμε μια καινούργια περιπέτεια;»

Η Βαλεντίνα κάθισε στην άκρη του κρεβατιού.

«Έχω μια ιδέα», είπε.

«Μάζικ!»

«Τι; Τρώω τώρα». Δεν είχε μπει στον κόπο να τους πάει ψωμί και νερό. Γιατί να ταΐσει τις μελλοθάνατες; «Μάζικ, ξέρουμε τι θα μας συμβεί», είπε όσο πιο γλυκά μπορούσε η Βαλεντίνα πίσω από την πόρτα. «Δεν κατηγορούμε εσένα, όμως δεν θέλουμε να πεθάνουμε με τις ψυχές μας βαριές. Γι’ αυτό προσευχόμαστε στον Κύριο Ημών Ιησού Χριστό, το Σωτήρα μας. Και ζητάμε τη μεσολάβηση της Παναγίας».

«Και λοιπόν;»

«Λοιπόν, σε ικετεύω να μας επιτρέψεις ν΄ανάψουμε ένα κερί με τις προσευχές μας».

«Άντε γαμήσου».

«Μάζικ, σε ικετεύω, μη μας στείλεις στην Κόλαση. Ένα κεράκι για να εξαγνιστούν οι ψυχές μας. Δεν είναι τίποτα για έναν από τους ανθρώπους του λαού που σύντομα θα διαφεντεύειι ολόκληρη τη Ρωσία».

Η Κά.τια πρόσθεσε ικετευτικά και τη δική της θρηνητική φωνή.

«Σε παρακαλούμε, Μάζικ».

Ακούστηκε ένα γκρινιάρικο μουρμουρητό και μια καρέκλα σύρθηκε στο πάτωμα. Η Βαλεντίνα κι η Κάτια είχαν τα μάτια τους καρφωμένα στην πόρτα που άνοιξε ελάχιστα κι ένα μαυρισμένο απολειφάδι κεριού πετάχτηκε μέσα. Η χαραμάδα ξανάκλεισε με βρόντο.

«Σπίρτο;» φώναξε η Βαλεντίνα.

Ένα σπίρτο γλίστρησε κάτω απτην πόρτα. Η Βαλεντίνα το άρπαξε και πήρε μια μπάλα κλωστές που είχαν μαδήσει από μια κουβέρτα και το μεταξωτό της φόρεμα.

«Θ’ αρπάξει αμέσως», είπε η Κάτια. «Θα μείνεις με το πουκάμισο και το παντελόνι».

«Έτοιμη;» τη ρώτησε η Βαλεντίνα.

Τα μάτια της Κάτιας έλαμψαν κι έβαλε στη μύτη της το μαντίλι της που ήταν μουσκεμένο στο νερό.

«Έτοιμη», αποκρίθηκε.

Η Βαλεντίνα έτριψε το σπίρτο στα σανίδια κι άναψε το κερί. Μόλις η φλόγα του μεγάλωσε, το ακούμπησε στο σωρό από ε:ύφλεκτα υλικά που είχε φτιάξει μπροστά στον ένα ξύλινο τοίχο. Καπνός άρχισε νανεβαίνει. Η Βαλεντίνα πήγε πισωπατώντας στο κρεβάτι και κουκουλώθηκε μαζί με την Κάττια με τη δεύτερη κουβέρτα τους, αφήνοντας μια τρυπούλα μονάχα για να παρακολουθεί τη φωτιά. Με το ένα της χέρι αγκάλιασε την αδελφή της, που της χαμογέλασε πλατιά.

«Βαλεντίνα, θέλω να ξέρεις ότι μόνο μ’ εσένα θα ήθελα να καώ ζωντανή».

Εκείνη γέλασε.

«Δεν θα καούμε. Στο ορκίζομαι».

Προτού περάσει πολλή ώρα πνίγηκαν κι οι δυο στο βήχα καθώς οι φλόγες σκαρφάλωναν στους ξύλινους τοίχους. Η Βαλεντίνα έφερε στη μύτη της την άκρη του πουκαμίσου που φορούσε και πήγε να σταθεί δίπλα στν πόρτα.

«Φωτιά! Φωτιά! Μάζικ, έλα γρήγορα! Βοήθεια! Βοήθεια! Γρήγορα!» και βάλθηκε να γρονθοκοπάει την πόρτα.

«Μάζικ! Φωτιά!»

Ο καπνός που είχε αρχίσει να βγαίνει κάτω απτην πόρτα έκανε τον Μάζικ να ξεκλειδώσει βρίζοντας. Ανακούφιση κι έλλειψη οξυγόνου έκαναν τη Βαλεντίνα να ζαλιστεί.

«Ηλίθια! Τι έκανες εκεί;»

«Νερό!» τσίριξε η Βαλεντίνα.

Ο Μάζικ έφυγε τρέχοντας. Μέχρι να βρει κουβά και να τρέξει στην αντλία της αυλής, η Βαλεντίνα είχε τυλίξει την Κάτια με την κουβέρτα, την είχε φορτωθεί στην πλάτη κι έβγαινε απ’ το σπίτι πνιγμένη στο βήχα και με τα μάτια της να τσούζουν από τον καπνό.

«Πάρε κι εσύ ένα κουβά, ηλίθια!» της φώναξε ο Μάζικ.

«Έτσι και καεί το σπίτι, θα σας σκοτώσω!»

Της ήρθε να γελάσει. Έτσι κι αλλιώς θα τις σκότωνε. Ακούμπησε την Κάτια στο χώμα δίπλα στο υπόστεγο με τα ξύλα και πήρε κι αυτή έναν κουβά. Τον γέμισε από την ποτίστρα, έτρεξε μέσα και τον άδειασε πάνω στο φλεγόμενο τοίχο. Οι φλόγες πηδούσαν κιόλας ως τα πάτερα της στέγης έτοιμες να καταπιούν την ίζμπα. Για αρκετά λεπτά Βαλεντίνα και Μάζικ έτρεχαν πέρα δώθε κουβαλώντας κουβάδες με νερό.

Την πέμπτη φορά που εκείνος έβγαινε από το σπίτι με τον άδειο κουβά, η Βαλεντίνα όρμησε από πίσω του και του κατέβασε ένα χοντρό κλαρί στο κεφάλι. Ο Μάζικ σωριάστηκε στο χώμα σαν μαριονέτα που της έκοψαν τους σπάγκους. Η κοπέλα τον έσυρε στο υπόστεγο με τα ξύλα.

«Πέθανε;» ψιθύρισε η Κάτια.

Η Βαλεντίνα γονάτισε και του έπιασε το σφυγμό.

«Όχι».

«Δόξα τω Θεώ».

«Μην ξεχνάς πως αυτός ο μπάσταρδος θα μας σκότωνε».

«Βαλεντίνα! Εμείς δεν είμαστε σαν αυτούς».

«Δεν είμαστε;» Η Βαλεντίνα κοίταξε την αδελφή της πάνω από το κορμί του Μάζικ και αναρωτήθηκε ξανά, συλλογισμένη: Αλήθεια; Η Κάτια δεν της απάντησε. Κοίταζε με ανοιχτό στόμα το σπίτι. Είχε τυλιχτεί ολόκληρο στις φλόγες που χοροπηδούσαν ψηλά, πορτοκαλιές και μαύρες. Έτσι όπως φώτιζαν το πρόσωπο της, της Βαλεντίνας της φάνηκε πιο αληθινή, πιο ζωντανή από κάθε άλλη φορά μετά το Τέσοβο, λες και τούτη η φωτιά είχε ζωντανέψει κάτι μέσα της.

Ώρα. να φεύγουμε, σκέφτηκε. Πίσω απ’ το υπόστεγο των ξύλων βρήκε ένα κομμάτι σκοινί και έδεσε τα χέρια και τα πόδια του Μάζικ.

«Τώρα θα δεις κι εσύ τι σημαίνει να μην μπορείς να κάνεις τίποτα», μουρμούρισε. Κι ύστερα, με βιαστικές κινήσεις, έσυρε κοντά στην Κάτια ένα πρόχειρο χειράμαξο που είχαν για να κουβαλάνε τα ξύλα. Ήταν ένα μεγάλο ορθογώνιο κουτί με ρόδες κι ένα σκοινί για να το τραβάς.

«Η αμαξά σας, δεσποινίς!» φώναξε και με χίλιους κόπους κατάφερε να βάλει μέσα του την αδελφή της, που όσο κι αν πονούσε δεν έβγαλε μιλιά.

«Πάμε λοιπόν», είπε η Βαλεντίνα.

Έδεσε γύρω απτους ώμους της το σκοινί, όπως δένουν τα σκυλιά που τραβάνε τα έλκηθρα, και ξεκίνησε με γρήγορο βήμα. Δεν γύρισε να κοιτάξει πίσω της. Ήξερε πως το χωριατόσπιτο καιγόταν σαν λαμπάδα, κι αυτό της έδινε μεγάλη χαρά. Ήθελε να γίνει στάχτη. Και μαζί του να καούν όλη της η ατίμωση, όλη της η ντροπή, όλη της η προδοσία. Και τη στάχτη να τη σκορπίσει ο άνεμος σόλα τα βαλτοτόπια. Να μη μείνει τίποτα. Κανένα μυστικό.

Προχωρούσαν δύσκολα. Ο δρόμος ήταν γεμάτος πέτρες και λακκούβες που ταρακουνούσαν άγρια το καρότσι, αλλά η Βαλεντίνα δεν έκοβε ταχύτητα. Μετά την μπόχα της ίζμπας, ο αέρας της φαινόταν καθαρός, κι ας υπήρχαν μεγάλες εκτάσεις με στάσιμα νερά που τα σκέπαζαν σύννεφα κουνουπιών. Κουρέλια καταχνιάς σέρνονταν εδώ κι εκεί.

Το σκοινί της έκοβε τους ώμους και δυσκολευόταν να κουμαντάρει το καρότσι. Μα παρόλα αυτά η Βαλεντίνα ξεχείλιζε από μια άγρια χαρά.

Τώρα τα πάντα είχαν αλλάξει. Το μόνο που υπήρχε μέσα της ήταν ο Γιενς και το παιδί τους. Ανησυχούσε για τον αγαπημένο της, όμως προσπαθούσε να διώξει την ανησυχία κάνοντας τη φαντασία της να ζωγραφίζει τη ζωή που θα περνούσαν μαζί για χρόνια και χρόνια. Έβλεπε τον εαυτό της ξαπλωμένο στα γόνατα του, τα δάχτυλα του να της χτενίζουν τα μαλλιά, τις σκέψεις τους ένα. Φανταζόταν πως έμενε στο πλευρό του μέχρι που τα μαλλιά του να γίνονταν κάτασπρα κι οι ρυτίδες να σκέπαζαν το χαμογελαστό πρόσωπο του. Κι αυτή θα μάθαινε τις πιο μύχιες σκέψεις του, τον τρόπο που δούλευε το δυνατό μυαλό του.

Εκείνο που συνέβη στην ίζμπα πάει, πέρασε κι έγινε σταχτη. Κλείδωσε την προδοσία της σένα βαθύ σκοτεινό μέρος, όπου δεν θα την έβρισκε κανείς. Μόνο εκείνη θα ήξερε πού βρισκόταν, θα την εντόπιζε από τη βρομερή οσμή της. Η Κάτια όμως ήταν ασφαλής. Κι ήταν κι οι δυο τους ζωντανές.

«Τραγουδά, Κάτια!» φώναξε.

Άκουσε ένα γέλιο κι ύστερα ο αέρας γέμισε από ένα ζωηρό στρατιωτικό εμβατήριο που τραγουδούσε η κρυστάλλινη φωνή της αδελφής της. Πού το είχε μάθει; Μια δυνατή κραυγή έκοψε σαν μαχαίρι το τραγούδι. Η Βαλεντίνα στριφογύρισε και είδε πίσω της στο δρόμο έναν άντρα να προχωράει τρέχοντας σχεδόν, τραβώντας πίσω του ένα άσπρο άλογο που πάνω του καθόταν μια έγκυος γυναίκα.

«Ε!» φώναξε η γυναίκα. «Έχετε πρόβλημα, κοπελιές μου, μόνες σας εδώ στις ερημιές;»

Της Βαλεντίνας της ήρθε να αγκαλιάσει το άλογο απ’ το λαιμό και να το γεμίσει φιλιά.

«Δεν θα μας έβλαπτε λίγη βοήθεια», παραδέχτηκε.

Ο άντρας είχε γενειάδα και του έλειπαν τα μπροστινά δόντια, αλλά το βλέμμα του ήταν καλοσυνάτο και τα χέρια του μαλακά καθώς έζεψε το καρότσι πίσω από το άλογο του.

«Χάλια είσαι», μάλωσε η γυναίκα τη Βαλεντίνα. «Ανέβα κι εσύ στο καρότσι».

«Ευχαριστώ, προτιμώ να περπατήσω».

«Έχουμε τρεις ώρες δρόμο ως την Πετρούπολη».

Τι είναι τρεις ώρες μπροστά σε μια καινούργια ζωή; Μια ώρα αργότερα, η πρώτη σφαίρα ήρθε και καρφώθηκε στο πίσω μέρος του καροτσιού κι έκανε την Κάτια ναναπηδήσει τσιρίζοντας. Η Βαλεντίνα στράφηκε και είδε στο βάθος του δρόμου τον Μάζικ. Γαμώτο! Είχε καταφέρει να λυθεί. Η δεύτερη σφαίρα χτύπησε μια πέτρα μπροστά της.

Με μια βουτιά έσπρωξε κάτω το κεφάλι της Κάτιας κι ο γενειοφόρος άντρας τράβηξε από τη θήκη της σέλας του ένα αρχαίο γιγάντιο τουφέκι.

Ο κρότος της τουφεκιάς -αληθινό μουγκρητό- κόντεψε να της σπάσει τα τύμπανα. Το άλογο τρόμαξε κι ο Μάζικ κοκάλωσε. Τους έριξε άλλη μια τουφεκιά κι ύστερα άλλαξε κατεύθυνση.

Το άλογο που είχε τρομάξει για τα καΜ έχασε την ψυχραιμία του με την τελευταία τουφεκιά και χλιμιντρίζοντας πανικόβλητο το βαλε στα πόδια. Η γυναίκα πάνω του ήξερε από άλογα και κρατιόταν γερά, αλλά το καρότσι που έσερνε πίσω του δεν ήταν φτιαγμένο για τέτοια πράγματα. Ουρλιάζοντας η Βαλεντίνα έτρεξε ξοπίσω του, μα τα πόδια της ήταν βαριά, σαν να κολλούσαν σε λάσπη. Η Κάτια ανοιγόκλεινε το στόμα, αλλά η Βαλεντίνα δεν άκουγε τίποτα. Η δική της μακρόσυρτη κραυγή σκέπαζε κάθε θόρυβο.

Η μία ρόδα του καροτσιού ξεκόλλησε κι η άκρη του βρόντησε στο χώμα. Καρφιά και κομμάτια ξύλου πετάχτηκαν στον αέρα. Το σκοινί που το έδενε στο άλογο έσπασε. Η Βαλεντίνα τα βλέπε όλα σε αργή κίνηση. Η ρόδα ερχόταν προς το μέρος της, το καρότσι διέγραφε μια μεγάλη καμπύλη κι έπεφτε σένα λασπωμένο κανάλι στο πλάι του δρόμου. Τα νερά που πετάχτηκαν σχημάτισαν ένα ουράνιο τόξο κι ακούστηκε ένας φρικαλέος ήχος, καθώς η λάσπη αγκάλιαζε το καρότσι και το φορτίο του κουκουλώνοντας τα.

«Κάτια!»

Η Βαλεντίνα πήδηξε στο κανάλι. Το νερό της έφτανε ως τη μέση. Άδραξε το αναποδογυρισμένο καρότσι και το έστριψε. Το κεφάλι της Κάτιας βγήκε στην επιφάνεια πασαλειμμένο λάσπες και βρομιές που την έκαναν να μοιάζει με άγρια μάγισσα και, φτύνοντας λασπόνερα, άρχισε να βρίζει τον Μάζικ. Η Βαλεντίνα την πήρε στην αγκαλιά της.

«Χόρτασες περιπέτειες;» τη ρώτησε έξω φρενών.

Η Κάτια χαμογέλασε στραβά.

«Πάντα μου άρεσε το κολύμπι», είπε.

«Την άλλη φορά να μη βουτήξεις μαζί με το καρότσι».

«Την άλλη φορά θα.» Σταμάτησε κι άρχισε να τρέμει.

«Βοήθεια!» φώναξε στον άντρα η Βαλεντίνα. Η γυναίκα του είχε καταφέρει να συγκρατήσει το άλογο και τους άπλωνε μια κουβέρτα.

«Σπασίμπα», της είπε με ευγνωμοσύνη η Βαλεντίνα.

Οι Ρώσοι είναι ένας λαός γεμάτος καλοσύνη, συλλογίστηκε συγκινημένη. Η βρομιά κι ο εγωισμός μολύνουν την ψυχή τους όταν ζουν πολύ στην Πετρούπολη, αλλά εδώ στις ανοιχτές εκτάσεις της πατρίδας η καρδιά της Ρωσίας χτυπάει ακόμα δυνατά. Κι αυτό γέμιζε ελπίδα τη Βαλεντίνα.

Πέρα στο βάθος φάνηκε ένας μοναχικός καβαλάρης να πλησιάζει καλπάζοντας με την μπέρτα του νανεμίζει. Ο γενειοφόρος μουρμούρισε κάτι κι έκανε να πιάσει ξανά το τουφέκι του, αλλά η Βαλεντίνα τον άρπαξε απ’ το χέρι.

«Όχι!»

Τον είχε γνωρίσει από μακριά. Ήταν ο Γιενς.

36

Ο Γιενς ανέβαζε αγκαλιά την Κάτια στις σκάλες κι η Βαλεντίνα ερχόταν πίσω του. Άκουγε θολά τη μητέρα της να κλαίει, την αδελφή Σόνια να κάνει σαν παλαβή, τους υπηρέτες να τρέχουν εδώ κι εκεί. Τα λόγια τους δεν καταγράφονταν στο μυαλό της. Το μόνο που έβλεπε ήταν η μακριά γραμμή της πλάτης του Γιενς. Είχε τυλίξει την Κάτια με την μπέρτα του κι οι μύες του διαγράφονταν καθαρά κάτω από τα ρούχα του όπως την κουβαλούσε.

Η Βαλεντίνα ήθελε να καταγράψει ξανά στο μυαλό της όλα εκείνα που είχε χάσει μαυτά που έγιναν στην καλύβα.

Τους λεπτούς αγορίστικους γοφούς, τα μαλλιά του, τους ώμους του. Ένιωθε γι’ αυτόν μιαν αποθυμιά που τη σκότωνε. Μόλις η Κάτια ξάπλωσε στο κρεβάτι της μόλον τον κόσμο του σπιτιού γύρω της, η Βαλεντίνα πήρε τον Γιενς στο δωμάτιο της μουσικής. Εκείνος έκλεισε πίσω του την πόρτα, την αγκάλιασε και την έσφιξε δυνατά πάνω του. Δεν μίλησε κανείς τους.

Τρίφτηκε πάνω του σαν γάτα κι έκανε το κορμί της να πάρει το σχήμα του δικού του. Ήταν ξανά δική του, έδιωχνε από πάνω της τα σημάδια που είχε αφήσει κάποιος ξένος. Κι όταν εκείνος τη φίλησε, η γεύση των χειλιών του την έκανε να νιώσει ξανά καθαρή.

Η Βαλεντίνα παρακολουθούσε από το κεφαλόσκαλο καθώς ο δόκτωρ Μπελόι χαιρετούσε τον πατέρα της κάτω στο μαρμάρινο χολ, έπαιρνε το καπέλο του κι έφευγε. Πρέπει να έκανε και κάποιο αστείο γιατί γελούσαν κι οι δυο τους. Καλό αυτό.

«Τι είπε, μπαμπά;» ρώτησε κατεβαίνοντας τρεχάλα τη σκάλα.

Ο πατέρας της έδειχνε γερασμένος. Τούτες οι τελευταίες μέρες του είχαν απορροφήσει κάθε ικμάδα, οι ώμοι του είχαν γείρει. Όταν της μίλησε, όμως, ο τόνος του ήταν μαλακός.

«Όλα θα πάνε καλά με την Κάτια. Ο δόκτωρ Μπελόι της έδωσε κάτι για να κοιμηθεί. Λίγες μέρες ξεκούραση και μερικά φάρμακα θα την ξανακάνουν όπως πριν. Έτσι είπε ο γιατρός».

Της χαμογέλασε. Η Βαλεντίνα τα χασέ, μα του χαμογέλασε κι αυτή σε μια προσπάθεια να τον πλησιάσει.

«Δεν ξέρεις πόσο ανακουφίστηκα», είπε κι άρχισε νανεβαίνει ξανά τη σκάλα. Στα μισά σταμάτησε, στράφηκε και είπε: «Μπαμπά, Σ’ ευχαριστώ».

«Για ποιο πράγμα;»

«Που προσπάθησες να συγκεντρώσεις τα χρήματα για να μας ελευθερώσεις. Πρέπει να ήταν.» Αναζήτησε την κατάλληλη λέξη. Ταπεινωτικό; Εξευτελιστικό; Μειωτικό; «Πρέπει να ήταν πολύ δύσκολο», είπε απλά.

Εκείνος κούνησε κοφτά το κεφάλι. Δεν ήθελε να το συζητήσει. Την κοίταξε και χάιδεψε αφηρημένα τις μακριές φαβορίτες του.

«Κι εσύ;» τη ρώτησε. «Ελπίζω να είσαι καλά έπειτα από τόσες δοκιμασίες».

«Ναι, μπαμπά, καλά είμαι».

«Εκτός από αυτό που έπαθε η Κάτια, δεν συνέβη τίποτε άλλο;»

«Όχι, τίποτα».

«Ωραία. Τα καταφέρατε μια χαρά εσύ κι ο Φρίις».

Μπήκε στο δωμάτιο του κι έκλεισε πίσω του την πόρτα.

Η Βαλεντίνα θυμήθηκε ότι εκείνος είχε στείλει την Κάτια στο γραφείο του στο Τέσοβο, αν και δεν το είπε ποτέ. Ήταν θυμωμένη μαζί του που άφησε την ευθύνη να βαραίνει τους δικούς της ώμους. Ωστόσο, ήταν εξίσου ένοχοι κι οι δυο τους.

Ο πυρετός εμφανίστηκε το ίδιο βράδυ κι ως την άλλη μέρα η Κάτια ήταν βαριά άρρωστη. Όταν άρχισαν κι οι εμετοί, τα μάτια της θόλωσαν σαν τον κόλπο του Νέβα και τα χέρια της έτρεμαν ανεξέλεγκτα.

Χολέρα. Το ανακοίνωσε ο γιατρός Μπελόι και διέταξε την Ελιζαβέτα Ιβάνοβα να πάρει τα μέτρα της. Το σπίτι μπήκε σε καραντίνα, απαγορεύτηκαν οι επισκέψεις κι η Κάτια μεταφέρθηκε σένα δωμάτιο μακριά από τις κρεβατοκάμαρες της οικογένειας. Οι υπηρέτες διατάχθηκαν να μην πλησιάζουν. Η αδελφή Σόνια επιτέθηκε στην αρρώστια σαν να έκανε πολεμική εκστρατεία, διατάζοντας να σφουγγαρίζονται με απολυμαντικό όλοι οι χώροι, ξανά και ξανά. Ο γιατρός είπε πως η Κάτια το έπαθε από τα στάσιμα νερά των βαλτότοπων, όπου η μόλυνση ενδημούσε. Είχε καταπιεί αυτά τα νερά. Και τώρα την κατάπιναν εκείνα.

«Βαλεντίνα, να φοράς αυτή τη μάσκα».

«Θα βοηθήσει;»

Ο Γιενς της έκλεισε τη μύτη και το στόμα με την παλάμη του.

«Είναι χειρουργική μάσκα. Μου την έδωσε ο δόκτωρ Φεντόριν. Έχει μεγάλη σημασία να μην ανασαίνεις την ανάσα της».

Η Βαλεντίνα κατένευσε βουβά με τα μάτια της τεράστια πάνω από την παλάμη του - κι εκείνος θέλησε να την αρπάξει και να την πάρει μακριά απ’ αυτό το σπίτι της αρρώστιας. Στέκονταν δίπλα στους στάβλους απόπου ακούγονταν τα πατήματα και τα χλιμιντρίσματα των αλόγων.

«Μου υπόσχεσαι να τη φοράς συνέχεια;»

Εκείνη έκανε «ναι» με το κεφάλι.

«Να μην τη φιλάς».

Τα μάτια της πετάρισαν, μα κατένευσε. Κι εκείνος τράβηξε το χέρι του απ’ το πρόσωπο της. Η Βαλεντίνα του χάιδεψε το μάγουλο.

«Θα προστατέψω το παιδί μας», του υποσχέθηκε.

«Τον εαυτό σου να προστατέψεις».

Έσκυψε να τη φιλήσει, όμως εκείνη γύρισε αλλού το πρόσωπο της.

«Μη με φιλάς. Μη ρισκάρεις».

Ο Γιενς την άρπαξε, την έσφιξε πάνω του και κόλλησε τα χείλη του στα δικά της.

Η Βαλεντίνα στεκόταν έξω από το νοσοκομείο της Αγίας Ισαβέλας και κοίταζε ανυπόμονα τις νοσοκόμες να κατεβαίνουν τις σκάλες με το πάσο τους, ύστερα από το τέλος της βάρδιας τους. Στον αέρα πλανιόταν μια μυρωδιά καμένου, μα δεν της έδινε σημασία. Συνέβαινε συχνά πια αυτό.

Ένα κατάστημα γινόταν στάχτη, πυρπολούσαν μια αποθήκη, έκαιγαν ένα εργοστάσιο. Για να μάθουν τα αφεντικά να μη χτυπάνε τα σωματεία και να μη φέρονται με σκληρότητα στους εργαζόμενους.

«Ντάρια!» φώναξε μόλις είδε την αδύνατη σαν κλαράκι γυναίκα με τα αγκαθωτά μαύρα μαλλιά.

«Βαλεντίνα! Δεν μπορείς να κρατηθείς μακριά από δω, ε;»

«Ντάρια, άκουσε με. Ξέρεις εκείνον τον καλόγερο της τσαρίνας που έρχεται εδώ πού και πού;»

«Τον Γρηγόρη Ρασπούτιν;»

«Ναι. Πώς θα τον βρω;»

Η Ντάρια στριφογύρισε τα μάτια και γέλασε.

«Χαζή! Μην τον πλησιάζεις αυτόν τον τρελό».

«Λέγε πώς θα τον βρω!»

«Λένε πως έχει ένα διαμέρισμα στην Γκοροχοβάγια, κοντά στη Φοντάνκα. Λένε πως εκεί μαζεύεται όλη η υψηλή κοινωνία, όταν δηλαδή ο καλόγερος δεν ζαλίζει με τις βρομιές του την τσαρίνα».

Ώσπου να τελειώσει τη φράση της, η Βαλεντίνα είχε εξαφανιστεί.

Την είχε πιάσει κλειστοφοβία. Ο μεγαλόσωμος ασουλούπωτος άντρας που μπήκε σκουντουφλώντας στο δωμάτιο φορούσε μια ακριβή μεταξωτή μαύρη πουκαμίσα και ψηλές μαύρες μπότες - κι η Βαλεντίνα τον αναγνώρισε αμέσως.

«Σε θυμάμαι», της είπε εκείνος. «Είσαι η μικρή νοσοκόμα που με χαστούκισε».

Ο πάτερ Γρηγόρης Ρασπούτιν τέντωσε προς το μέρος της το μακρύ του δάχτυλο, κάρφωσε τα παράξενα γαλάζια μάτια του πάνω της και την πλησίασε. Εκείνη τινάχτηκε θέλοντας να τον απασχολήσει πριν προλάβει κανένας άλλος να του τραβήξει την προσοχή. Το δωμάτιο ήταν μεγάλο αλλά πνιγηρόο αέρας γεμάτος σκόνη που οι δέσμες των ηλιαχτίδων την έδειχναν να κατακάθεται πάνω στα γλυκά και τα μπισκότα που ήταν απλωμένα στο μεγάλο δρύινο τραπέζι. Καρέκλες ντυμένες με δαμασκηνό ύφασμα ήταν αραδιασμένες ένα γύρω στους τοίχους, κολλημένες η μια με την άλλη για να χωράνε όσο γίνεται περισσότεροι ικέτες, που λοξοκοίταζαν φιλύποπτα ο ένας τον άλλον. Προτού μπουν να καθίσουν, είχαν περιμένει ώρες ατέλειωτες όρθιοι στις σκάλες.

Μόνο που η Βαλεντίνα δεν καταλάβαινε να υπάρχει κάποια συγκεκριμένη σειρά με την οποία έμπαιναν στο γραφείο του καλόγερου - κι αν ήταν να περιμένουν λίγα λεπτά ή μερικές ώρες. Ή να μην μπουν καθόλου.

«Πάτερ Γρηγόρη, έχω ανάγκη να σου μιλήσω».

Εκείνος έριξε το άπληστο βλέμμα του ολόγυρα στο δωμάτιο και χαμογέλασε σε μια γυναίκα με βαθύ ντεκολτέ και ρουμπινένια σκουλαρίκια που άστραφταν στο φως του ήλιου.

«Όλοι έχουν ανάγκη να μου μιλήσουν», μουρμούρισε, «γιατί είμαι η οδός προς τον Άγιο Χριστό».

«Είναι κάτι επείγον».

«Έλα μαζί μου, τέκνο του Χριστού».

Την αγκάλιασε από τη μέση και την οδήγησε στην είσοδο του αδύτου του. Πίσω της ακούστηκαν απελπισμένοι αναστεναγμοί. Το γραφείο του καλόγερου ήταν στενόμακρο, με μια εκπληκτική εικόνα της Παναγίας του Καζάν φωτισμένη από μια κόκκινη λάμπα στη μια γωνία, ένα παλιό τραπέζι, έναν ταλαιπωρημένο δερμάτινο καναπέ και μια μεγάλη Βίβλο ανοιχτή σένα τραπεζάκι στο κέντρο του δωματίου. Το δωμάτιο μύριζε βαριά απλυσιά, σαν τον Ρασπούτιν, και φάνταζε βάρβαρο σαν κι αυτόν μέναν τρόπο που η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να προσδιορίσει.

Ο Ρασπούτιν πήγε και γονάτισε μπροστά στην εικόνα της Παρθένου κι έσκυψε το κεφάλι. Τα μαύρα μαλλιά του κρέμονταν μακριά και τα χείλη του ήταν παχιά και κόκκινα. Η Βαλεντίνα θυμόταν την ξινή γεύση τους. Ανατρίχιασε, θέλησε να φύγει αμέσως από κείνο το μέρος.

«Πάτερ Γρηγόρη, η αδελφή μου πεθαίνει».

Εκείνος αντέδρασε μαπρόσμενο τρόπο: Γέλασε και σηκώθηκε σαν πιασμένος.

«Όλοι πεθαίνουμε, τέκνο μου».

«Πάτερ, δεν ήρθα εδώ για ν’ ακούσω τέτοια λόγια. Έχω ακούσει ότι μπορείς να γιατρεύεις τον κόσμο. Σε παρακαλώ, γιάτρεψε τη.»

«Τέκνο του Χριστού», ακούστηκε η χαμηλή, μπάσα φωνή του, «βιάζεσαι πολύ. Πρέπει, όμως, να σταθείς και να συλλογιστείς τις αμαρτίες σου».

Ο τρόπος που την κοίταζαν τα αλλόκοτα μάτια του την έκανε να μπερδευτεί και να κοκκινίσει.

«Η αμαρτία», συνέχισε εκείνος κι η φωνή του διαπέρασε το μυαλό της, «είναι ο δρόμος που μας οδηγεί στον Παντοδύναμο. Αμαρταίνουμε, ζητάμε συγχώρεση, κι Εκείνος μας παίρνει στις αγκάλες Του». Την πλησίασε κι η Βαλεντίνα με το ζόρι κατάφερε να πάρει τα μάτια της από πάνω του.

«Δεν ήρθα εδώ για να μιλήσουμε για αμαρτίες, αλλά για γιατρειά».

«Όλοι μας έχουμε ανάγκη από γιατρειά». Το χέρι του ακούμπησε βαρύ στον ώμο της.

«Μπορείς να με βοηθήσεις, πάτερ;»

«Ντα. Ναι». Έσκυψε να τη φιλήσει στο μέτωπο, μα τούτη τη φορά η Βαλεντίνα ήταν προετοιμασμένη κι έκανε ένα βήμα πίσω. «Α!» έκανε εκείνος και το στόμα του άνοιξε σαν βαθιά κατακόκκινη σπηλιά. «Νευρική ελαφίνα». Το χαμόγελο του πλάτυνε. «Από αυτές που προτιμώ».

Η Βαλεντίνα κοίταξε την πόρτα. Μπορούσε να σηκωθεί και να φύγει.

«Πάτερ Γρηγόρη, λένε πως κάνεις θαύματα για τον τσάρεβιτς, το διάδοχο».

Τα μάτια του καλόγερου στένεψαν και χαμήλωσαν. Ανακουφισμένη η Βαλεντίνα έγλειψε τα ξερά της χείλη.

«Ο Θεός μου χάρισε την τιμή να είμαι ο δίαυλος της δύναμης και της αγάπης Του προς αυτό το παιδί, τον επόμενο αυτοκράτορα της Ρωσίας». Απότομα πήγε και κάθισε στον καναπέ. «Έλα εδώ».

«Θα με βοηθήσεις; Έχω χρήματα. Όχι πολλά, μα.»

Ακούμπησε στο τραπεζάκι ένα μικρό πουγκί γεμάτο χρυσά ρούβλια.

«Γονάτισε εδώ». Η φωνή του Ρασπούτιν ήχησε δυνατή στο στενό δωμάτιο.

«Προτιμώ να σταθώ όρθια».

«Τότε, δεν μου κάνεις. Παραείσαι περήφανη».

«Κάτια. Το όνομα της αδελφής μου είναι Κάτια Ιβάνοβα. Έχει χολέρα. Σε παρακαλώ.» Ήρθε και γονάτισε μπροστά του, στα γυμνά σανίδια. «Σε παρακαλώ, βοήθησε τη». Το βάρος που ένιωθε στο στήθος της την έλιωνε. «Σε παρακαλώ, βοήθησε την Κάτια».

Ο καλόγερος ακούμπησε βαρύ και κτητικό το χέρι του στο κεφάλι της κι η κοπέλα ένιωσε κάτι να της καίει το μυαλό, να την κάνει να ξεχνάει γιατί είχε έρθει εδώ πέρα.

«Όχι», ψιθύρισε η Βαλεντίνα και τραβήχτηκε πίσω. Το χέρι του καλόγερου έπεσε στο πλάι.

«Δυνατή είσαι».

Ένα αλλόκοτο γρύλισμα βγήκε από το λαρύγγι του. Βάρβαρος, ακάθαρτος, ασελγής, μισοαγράμματος χωριάτης. Τέτοιος ήταν. Ωστόσο η Βαλεντίνα ένιωθε τη δύναμη του που την έκανε ναγγίξει το γόνατο του.

«Βοήθησε με, πάτερ Γρηγόρη».

Εκείνος απόμεινε να την κοιτάζει με τα χείλη του να κουνιούνται σε μια σιωπηλή προσευχή. Τα μάτια του έγιναν ολοστρόγγυλα, πήραν μια έντονη γαλάζια απόχρωση κι ύστερα έγιναν γυάλινα. Κι η Βαλεντίνα, για πρώτη φορά απόταν έμεινε έγκυος, ένιωσε έντονη αδιαθεσία. Ο καλόγερος έσκυψε, έπιασε το πρόσωπο της με τις παλάμες του, τα βρόμικα νύχια του έγδαραν τα μαγουλά της κι η διάθεση του άλλαξε.

«Θα ήσουν γλυκιά και τρυφερή», είπε χαμογελώντας θλιμμένα. «Θα ήσουν όλο αρώματα και γλύκα, μικρή μου ελαφίνα, που με βάζεις σε πειρασμό».

«Δεν σου είμαι τίποτα. Έχω όμως ανάγκη να βοηθήσεις την αδελφή μου».

«Βρίσκεται πέρα απ’ τη βοήθεια μου».

«Όχι! Σε παρακαλώ!»

Έφερε το πρόσωπο του τόσο κοντά στο δικό της, που η Βαλεντίνα διέκρινε τα κόκκινα σημάδια στη μύτη του και τη μυρωδιά του κονιάκ στην ανάσα του.

«Ο Παντοδύναμος Κύριος και Θεός μας δίνει την ίαση μέσω των χεριών μου», είπε, «και μου στέλνει οράματα που με βοηθούν να οδηγώ τους αμαρτωλούς στη σωτηρία της ψυχής τους. Βλέπω την αδελφή σου. Σύντομα θα εξαγνιστεί απόλα τα βασανιστήρια της σάρκας».

«Όχι! Λες ψέματα!»

«Εσύ όμως.» Έβγαλε τη γλώσσα του και την ακούμπησε στα χείλη της. «Εσύ έχεις μέσα σου ένα κορίτσι που κάποια μέρα θα τραβήξει τον πατέρα της από τα σαγόνια μιας φλεγόμενης κόλασης».

Όχι. Πώς μπορεί να τα ξέρει αυτά; Δεν είναι δυνατόν.

«Κορίτσι;» ψιθύρισε, «Ναι», αποκρίθηκε εκείνος κι έβαλε τα γέλια, δυνατά γέλια που έκαναν την άγρια χαίτη του να κουνιέται. Πήρε τα χέρια του από το πρόσωπο της και πρόσθεσε: «Και θα είναι σπουδαία ψεύτρα, γι’ αυτό να χεις το νου σου».

Το αίμα της έτρεχε τόσο δυνατά στις φλέβες της, που η Βαλεντίνα νόμισε πως θα σπάσουν. Άγγιξε την κοιλιά της κι ευχήθηκε το παιδί της να είναι αγόρι. Γιατί τότε ο Ρασπούτιν θα έκανε λάθος. Ας κάνει λάθος! Και γι’ αυτό, και για την Κάτια! Μένα σάλτο βρέθηκε όρθια. Αρκετά κράτησαν τούτα τα ψέματα, τούτα τα παιχνίδια. Άρπαξε το πουγκί με τα χρυσά νομίσματα κι έφυγε.

Η Κάτια πέθανε το ίδιο βράδυ. Η Βαλεντίνα άκουσε τον ελαφρό της ρόγχο κι είδε το κορμί της να χαλαρώνει και να σταματάει να παλεύει. Σιωπηλή, έμεινε να κάθεται εκεί, ακουμπώντας στο κρεβάτι της αδελφής της, να της κρατάει το χέρι, να μην το αφήνει να παγώσει.

Η μητέρα της ακούμπησε το κεφάλι της στο μαξιλάρι της νεκρής κι άρχισε να θρηνεί με συνταρακτικούς λυγμούς κι ο πατέρας της, όρθιος στα πόδια του κρεβατιού, ρωτούσε το Θεό τι είχαν κάνει για να τους αξίζει τέτοια τιμωρία.

Όλη την ημέρα, ενώ παπάδες πήγαιναν κι έρχονταν, κεριά άναβαν και λιβανιστήρια έκαιγαν, και τη νύχτα όταν η Σόνια έπλυνε ξανά το σώμα της Κάτιας και το έντυσε, η Βαλεντίνα δεν άφησε στιγμή το χέρι της αδελφής της.

Μόνο όταν η αυγή της τρίτης ημέρας άρχισε να χρωματίζει τις μαύρες κουρτίνες, ακούμπησε στο πάπλωμα το κέρινο χεράκι κι έφυγε ήσυχα από το δωμάτιο.

Δεν ξαναμπήκε ποτέ της εκεί μέσα.

Οι συγχορδίες ήταν σκληρές, έγδερναν ταφτιά του Γιενς καθώς τα χέρια της Βαλεντίνας σέρνονταν σαν σπασμένα φτερά πάνω στα πλήκτρα του πιάνου. Δυνατές οι νότες γέμιζαν κάθε γωνιά του δωματίου της μουσικής, άλλοτε σ ένα άγριο κρεσέντο κι άλλοτε με μια τρυφερότητα που του σπάραζε την καρδιά.

Ώρες ολόκληρες καθόταν εκεί, παρακολουθώντας το κορμί της Βαλεντίνας να τραντάζεται από ένα σιωπηλό κλάμα. Έπαιζε λες και ήθελε να ξεχειλίσει την ύπαρξη της με μουσική, έτσι που να μη μείνει χώρος για τη θλίψη και την οδύνη. Στο τέλος δεν άντεξε άλλο, σηκώθηκε και την αγκάλιασε από πίσω σφίγγοντας τα χέρια της έτσι που να μην μπορεί να παίξει πια. Εκείνη πάλεψε για λίγο να ελευθερωθεί, μέχρι που κάτι έσπασε μέσα της. Και τότε γύρισε και χώθηκε στην αγκαλιά του, κόλλησε πάνω του αναζητώντας καταφύγιο.

37

Η πόλη κρατούσε την ανάσα της. Ο Αρκίν το νιώθε κι όλες του οι αισθήσεις ήταν σε επιφυλακή. Μετακινούνταν από μέρος σε μέρος, δεν έμενε ποτέ για πολύ στον ίδιο τόπο, ξεριζωμένος από παντού. Ωστόσο, δεν μπορούσε να κρατηθεί μακριά από τους Ιβάνοφ. Τον τραβούσαν όπως τραβάει η φλόγα τα έντομα.

Παρακολουθούσε τις κινήσεις τους - τη μητέρα ψηλή κι άκαμπτη βουτηγμένη στα μαύρα και δίπλα της την κόρη της με μαύρα κι αυτή, αλλά σαν να μην πενθεί. Το βήμα της, οι κινήσεις της, είχαν μια έντονη σβελτάδα, ο τρόπος που χτυπούσε τις πόρτες πίσω της έκρυβε θυμό. Ο Αρκίν την παρακολουθούσε κι άκουγε ξανά και ξανά σταφτιά του τα λόγια της: Δεν έχεις συνείδηση; Ο επαναστάτης κόβει κάθε δεσμό με την κοινωνική τάξη και τους ηθικούς κανόνες της, γιατί μόνο έτσι μπορούν να επιτευχθούν ριζικές αλλαγές. Η παλιά τάξη πραγμάτων πρέπει να καταστραφεί.

Κι εκείνη ήταν μέρος της παλιάς κοινωνικής τάξης, προχωρούσε χέρι χέρι με τη μητέρα της.

Γιατί λοιπόν δεν μπορούσε να τις καταστρέψει; Άμαξες κι αυτοκίνητα πηγαινοέρχονταν στο σπίτι με φίλους που έρχονταν να υποβάλουν τα συλλυπητήρια τους.

Αυτή καθεαυτή η κηδεία αηδίασε τον Αρκίν. Μια μακριά σειρά από αμάξια στολισμένα με μαύρα κρέπια, άλογα με κατάμαυρα λοφία, πένθιμα φορέματα που για την κατασκευή τους έπρεπε να είχαν αδειάσει όλα τα μαγαζιά της πόλης από μαύρο μετάξι και μαύρες παγιέτες. Αν ο υπουργός Ιβάνοφ δεν είχε λεφτά για να πληρώσει λύτρα για τις κόρες του, πού είχε βρει το χρυσάφι για όλη αυτή την επίδειξη μεγαλείου; Είχε πάρει κι άλλα δανεικά από τις τράπεζες; Την ώρα που οι μεροκαματιάρηδες άντρες και γυναίκες είχαν τρώγλες για να ζήσουν, οι πλούσιοι είχαν παλάτια για να πεθάνουν. Ο Αρκίν έφτυσε στο χώμα μπροστά στην εκκλησία. Θάνατος σόλους τους! „ Κι ωστόσο, δεν έλεγε να φύγει από κει. Τα πόδια του έδειχναν να έχουν μιαν υπομονή που δεν είχε η σκέψη του, κι όπως στεκόταν ακουμπισμένος σ’ έναν τοίχο στη σκιά της μητρόπολης του Καζάν βλαστήμησε την ώρα και τη στιγμή που συναντήθηκε με τους Ιβάνοφ.

Ο πατέρας βγήκε πρώτος από τη μεγάλη εκκλησία, μα ο Αρκίν δεν του έδωσε ιδιαίτερη σημασία. Ο υπουργός ήταν από εκείνους που ζητούσαν να κρεμάνε τους επαναστάτες για να παραδειγματίζονται οι άλλοι. Σύντομα θα ερχόταν κι η δική του σειρά να πληρώσει.

Δίπλα του στάθηκε η γυναίκα του με το κεφάλι σκυμμένο κι ένα πυκνό βέλο να την κρύβει από τα βλέμματα. Ο Αρκίν ήθελε να της το ξεσκίσει, να την κοιτάξει κατάματα, να δει τις σκέψεις της. Η γυναίκα βάδιζε αργά, λες και κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια. Η κόρη της όμως που ερχόταν πίσω της κρατούσε ψηλά το κεφάλι και κοίταζε ίσια μπροστά. Μόλις βγήκε στη φθινοπωρινή λιακάδα, τέντωσε το λαιμό της και κάρφωσε το βλέμμα στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από τη μητρόπολη. Ήταν φανερό πως έψαχνε για κάποιον.

Ο Αρκίν τραβήχτηκε στη σκιά. Ήξερε πως έψαχνε για κείνον.

Βρισκόταν στο μυστικό δωμάτιο, όταν η Βαλεντίνα ήρθε για άλλη μια φορά στην εκκλησία του Μορόζοφ. Αυτό ήταν ένας μικρός πνιγηρός χώρος πίσω από ένα ξύλινο χώρισμα του υπογείου, όπου ο Αρκίν είχε χωθεί μόλις την άκουσε να μιλάει με τον παπά.

«Αγαπητή μου, βλέπεις ότι δεν βρίσκεται εδώ», έλεγε ευγενικά ο Μορόζοφ.

Ο Αρκίν άκουσε τα βήματα της να κατεβαίνουν τη σκάλα κι ύστερα να τριγυρίζουν στο υπόγειο. Την ένιωθε να στήνει αφτί, να οσμίζεται τον αέρα.

«Τσιγαρίλα μυρίζει εδώ πέρα», την άκουσε να λέει.

«Πολλοί από αυτούς που έρχονται εδώ καπνίζουν. Ο Βίκτορ Αρκίν όμως δεν έρχεται. Πίστεψε με, παιδί μου. Είχε πάει στη Μόσχα, επέστρεψε στην Πετρούπολη για λίγες μέρες, αλλά τώρα έχει φύγει ξανά. Δεν ξέρω πού έχει πάει. Κάτι είπε για το Νόβγκοροντ, μπορεί να έχει πάει εκεί. Του είπα ότι τον γυρεύεις. Πήγαινε λοιπόν εν ειρήνη και ξεχνά το φίλο μας».

«Πάτερ», είπε η Βαλεντίνα κι ο Αρκίν χαμογέλασε γιατί τον ήξερε τούτον τον τόνο, «αυτός ο άνθρωπος δεν είναι φίλος μου. Πες του ότι δεν του φτάνουν όλες οι πόλεις ετούτης της χώρας για να κρυφτεί. Πες του πως θα τον βρω, πες του-» σταμάτησε απότομα. Όταν ξαναμίλησε η φωνή της ήταν αλλαγμένη. «Πες του», είπε τόσο σιγανά που μόλις ακούστηκε, «ότι χρειάζομαι βοήθεια».

Του Γιενς δεν του άρεσε το δωμάτιο του υπουργού Ιβάνοφ.

Ήταν ίδιο με τον ιδιοκτήτη του: Επιδεικτικό και καυχησιάρικο, εξέφραζε την επιτυχία με τρόπαια και σπαθιά και γιγάντιες αναπαραστάσεις ρωσικών μαχών σε χρυσωμένες κορνίζες - αλλά σαν τον κάτοχο του άρχιζε να δείχνει σημάδια φθοράς. Το εντυπωσιακό γραφείο είχε καψίματα από πούρα, στο χαλί υπήρχε ένας λεκές από μελάνι και στον ένα τοίχο είχε μείνει το αποτύπωμα ενός πίνακα που δεν κρεμόταν πια εκεί. Κάποια τράπεζα θα τον είχε πάρει, στα σίγουρα. Ο Γιενς καθόταν με τα χέρια ακουμπισμένα στα πόδια του κι ένιωθε έντονη την επιθυμία ναρπάξει τον Ιβάνοφ από το λαιμό. Ο υπουργός καθόταν πίσω από το γραφείο του και τραβούσε νευρικές ρουφηξιές από ένα χοντρό πούρο.

«Δεν μπορείτε να υποχρεώσετε τη Βαλεντίνα να κάνει ένα γάμο που δεν τον θέλει», δήλωσε ο Γιενς.

«Φρίις, η απάντηση παραμένει όχι. Πρέπει να παντρευτεί κάποιον πλούσιο, το ξέρει καλά αυτό».

«Κι εγώ δεν είμαι φτωχός».

«Η απάντηση είναι όχι».

Ο Γιενς συγκράτησε το θυμό του και είπε ψυχρά: «Συνεργάζομαι στενά με τον υπουργό Νταβίντοφ. Πιστεύω ότι τον γνωρίζετε».

«Ναι, μα τι σχέση έχει αυτός με το θέμα μας;»

«Πριν από μερικούς μήνες έχασε τη γυναίκα του».

«Το ξέρω. Θλιβερό. Και λοιπόν;»

«Λοιπόν, ο υπουργός Νταβίντοφ δεν έχει πια όρεξη για την προσωπική του ζωή. Παρά την ηλικία του, όμως, παραμένει φιλόδοξος. Τον περασμένο μήνα κληρονόμησε τα τεράστια κτήματα του μεγαλύτερου αδελφού του, ο οποίος σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα».

Ο Ιβάνοφ τον κοίταξε στενεύοντας τα μάτια.

«Συνέχισε», του είπε.

«Αναζητά επενδύσεις για να δώσει νέα ώθηση στην καριέρα του και να διευρύνει τους στόχους του. Άκουσα να ψιθυρίζεται ότι ενδιαφέρεται να μπει επικεφαλής σε ορισμένες επιτροπές που ελέγχετε εσείς. Θα μπορούσα, λοιπόν, να του πω κάποια βολικά λόγια αν.» Άφησε μισή τη φράση του.

Τα μάτια του Ιβάνοφ σπίθισαν γεμάτα απληστία. Ο Γιενς άνοιξε το μαονένιο κουτί με τα πούρα που βρισκόταν πάνω στο γραφείο, πήρε ένα, το έβαλε στο στόμα του και έτεινε το χέρι του στον υπουργό που το άρπαξε σαν να ταν σωσίβιο. Χαμογελώντας το κούνησε δυνατά.

«Σε καλωσορίζω στην οικογένεια μας, Φρίις. Εγώ ανέκαθεν ήθελα την ευτυχία της Βαλεντίνας».

Ναι, είμαι σίγουρος γι’ αυτό, συλλογίστηκε ο Γιενς κι άναψε το πούρο.

Ο Γιενς εργαζόταν στο γραφείο του με το νεαρό Κρόσκιν, τον τοπογράφο που έχασε το μισό του πόδι στην έκρηξη της σήραγγας. Σκυμμένοι πάνω από κάτι χάρτες, συζητούσαν την τελευταία επέκταση του δικτύου των υπονόμων, όταν χτύπησε το τηλέφωνο. Ο Γιενς γρύλισε ενοχλημένος, πήγε στον τοίχο όπου κρεμόταν η συσκευή και σήκωσε το ακουστικό.

«Φρίις».

«Φρίις, παμπόνηρε μπάσταρδε!»

Ήταν ο Νταβίντοφ.

«Τι θα θέλατε, κύριε υπουργέ;»

«Να σε συγχαρώ».

«Για ποιο πράγμα;»

«Καταρχάς για τον αρραβώνα σου. Μου το είπε ο ίδιος ο Ιβάνοφ. Και κατά δεύτερο, επειδή τακτοποίησες το θέμα μου μαζί του. Είναι διαβολεμένα άπληστος κι η συμφωνία μου κόστισε μια περιουσία, μα θα απολαύσω.»

Ο Γιενς έπαψε να τον ακούει. Στην πόρτα του γραφείου του είχε εμφανιστεί η Βαλεντίνα.

«Συγγνώμη, κύριε υπουργέ, μα πρέπει να κλείσω. Ευχαριστώ που με πήρατε». Και κατέβασε το ακουστικό.

«Δεσποινίς Ιβάνοβα», είπε κοκκινίζοντας ο Κρόσκιν, «χαίρομαι πάρα πολύ που σας βλέπω. Ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη βοήθεια σας κάτω. κάτω στη σήραγγα».

Εκείνη του κούνησε το κεφάλι αλλά το βλέμμα της ήταν καρφωμένο στον Γιενς. Ο Κρόσκιν πήρε το δεκανίκι του και προχώρησε κουτσαίνοντας προς την πόρτα. Η Βαλεντίνα του έκανε χώρο να περάσει κι ύστερα έκλεισε την πόρτα. Παρά τα κατάμαυρα ρούχα και το καπέλο που φορούσε -τα οποία ο Γιενς σιχαινόταν να βλέπει- η παρουσία της λάμπρυνε το δωμάτιο.

«Γιενς», είπε, «ξέρω πώς θα το κάνουμε».

Περίμεναν να σκοτεινιάσει, μέχρι να φύγουν οι εργάτες από τα εργοστάσια και τα μαγαζιά ναμπαρώσουν τις πόρτες τους. Της Βαλεντίνας της άρεσε πολύ να τριγυρίζει στην πόλη στο πλευρό του, να νιώθει να την ακουμπάει το γερό κορμί του. Αυτός δεν θα εξαφανιζόταν σαν την Κάτια και τον Αρκίν. Ο Γιενς θα ήταν για πάντα κομμάτι της ζωής της.

Ο δρόμος δεν είχε αλλάξει καθόλου κι η σπασμένη πόρτα δεν είχε επισκευαστεί. Ο Γιενς χτύπησε δυνατά κι όταν δεν άνοιξε κανείς, της έδωσε μια κλοτσιά και την έμπασε μέσα. Τότε, ένας άντρας άνοιξε την κλειδαριά. Ήταν ένας νέος με ζωηρά μάτια.

«Ναι;»

«Θέλουμε τον Ιβάν και τη Βάρενκα Σιντόροφ», είπε ο Γιενς κι έχωσε το πόδι του στο άνοιγμα της πόρτας.

«Έχουν φύγει από δω».

«Όχι». Η Βαλεντίνα επέμεινε. Ας μην εξαφανιστούν κι αυτοί. «Νομίζω πως κάνεις λάθος».

«Δεν κάνω λάθος».

Ο Γιενς έβγαλε το χέρι του από την τσέπη του. Κρατούσε ένα νόμισμα των πέντε ρουβλίων.

«Μπορούμε να το διαπιστώσουμε μόνοι μας;»

Το χαρτονόμισμα εξαφανίστηκε στην τσέπη του νέου.

«Ασφαλώς», αποκρίθηκε διασκεδάζοντας φανερά. Έκανε πίσω και το ζευγάρι είδε ότι η πόρτα σταριστερά έχασκε ανοιχτή, μια λάμπα πετρελαίου φώτιζε το δωμάτιο κι ακουγόταν το τραγούδι μιας γυναίκας.

«Κοιτάξτε όσο θέλετε», προσφέρθηκε ο νέος.

Η Βαλεντίνα μπήκε στο δωμάτιο. Ήταν πάντα μικρό, με υγρασία στους τοίχους και ραγισμένο ταβάνι, μα είχε μεταμορφωθεί. Τα έπιπλα ήταν φτηνά και φθαρμένα, αλλά πολύχρωμα ριχτάρια σκέπαζαν το τραπέζι, τις καρέκλες, το κρεβάτι, δίνοντας ζωή στο χώρο. Στη μέση του δωματίου μια νέα με τσιγγάνικα μάτια και μακριά μαύρα μαλλιά τραγουδούσε απαλά ένα παλιό λαϊκό τραγούδι από τις ρωσικές στέπες.

Η Βαλεντίνα έκανε απότομα μεταβολή κι έφυγε.

Ο Γιενς την οδήγησε σένα υπόγειο. Είχε αρχίσει να βρέχει κι ο αέρας ήταν γεμάτος από βιομηχανικά κατάλοιπα που έκαναν τα μάτια να τσούζουν, αλλά η Βαλεντίνα κοίταζε συνέχεια το μαυρισμένο σπίτι, ελπίζοντας να βρίσκεται εκεί ο Αρκίν. Δίπλα της ο Γιενς στεκόταν σιωπηλός. Από τη στιγμή που έφυγαν απ’ το παλιό σπίτι της Βάρενκας, το μόνο που είχε πει ήταν: «Ξέρω και κάποιον άλλο που μπορεί να βοηθήσει». Η Βαλεντίνα τον είχε πάρει αγκαζέ κι είχε χώσει το χέρι της μες στο παλτό του για να μπορεί να του χαϊδεύει το στήθος όπως περπατούσαν. Εκείνος όμως φάνταζε απόμακρος.

Η πόρτα του υπογείου άνοιξε. Πίσω της φάνηκε ένας μεγάλος χώρος γεμάτος κρεβάτια και ξαπλωμένα κορμιά. Ένα μωρό έκλαιγε κι ένα κοντοπόδαρο σκυλί γεμάτο σημάδια από καβγάδες μύρισε τη γάμπα της Βαλεντίνας για να δει αν άξιζε τον κόπο να τη γευθεί. Ο Γιενς την αγκάλιασε από τη μέση, κλότσησε το σκυλί και πλησίασε μια λεπτή γυναίκα που κρατούσε ένα χρυσόμαλλο παιδί στον ώμο της.

«Έχω ξανάρθει εδώ», της είπε. «Για να μιλήσω στη Λαρίσα Σεργκέγιεβα».

«Σε θυμάμαι». Του χαμογέλασε και τον κοίταξε με ενδιαφέρον. Η Βαλεντίνα, πάλι, είχε μαγνητιστεί από τα χρυσαφένια μαλλιά του μωρού. Πόσο έμοιαζαν της Κάτιας.

«Εδώ είναι η Λάρισα;» ρώτησε ο Γιενς ερευνώντας με το βλέμμα το μισοσκότεινο χώρο.

Η γυναίκα γέλασε και τον κοίταξε πονηρά.

«Πάει αυτή, έφυγε».

«Πού πήγε;»

«Πού να ξέρω; Ήρθε ένας άντρας, κάθισαν μια ώρα κουβεντιάζοντας πίτσι πίτσι, κι ύστερα αυτή μάζεψε τα πράγματα της, φορτώθηκε το μωρό της, και πάει καλιά της».

«Πώς ήταν αυτός ο άντρας;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Τι να σου πω. ψηλός». Χαμογέλασε ξανά στον Γιενς.

«Μα όχι όσο εσύ. Καστανά μαλλιά, ρούχα παλιά μα καθαρά».

«Με αποφασιστική έκφραση;»

«Σωστά».

«Γαμώτο!» της ξέφυγε της Βαλεντίνας. «Προπορεύεται».

Ο Γιενς την οδήγησε έξω και την αγκάλιασε απτους ώμους.

«Υπάρχουν κι άλλα μέρη», της είπε.

«Τι συμβαίνει, Γιενς;»

Εκείνος στεκόταν στο παράθυρο, κοίταζε την κίνηση έξω κι η ανησυχία που απέπνεε γέμιζε το δωμάτιο με ένταση.

«Θα χιονίσει σύντομα», μουρμούρισε. «Το κρύο θα προκαλέσει ξανά απεργίες. Τα μαγαζιά δεν έχουν ψωμί».

Η Βαλεντίνα ήρθε και στάθηκε πίσω του κι ακούμπησε το μάγουλο της στην πλάτη του.

«Τι έχεις;» τον ρώτησε.

«Δεν θα τον πιάσεις».

«Τον Αρκίν;»

«Δεν θα τον πιάσεις έτσι. Βρίσκεται πάντα ένα βήμα μπροστά».

Εκείνη τον γύρισε προς το μέρος της, κάρφωσε το βλέμμα της στα πράσινα μάτια του και του χαμογέλασε.

«Έχεις δίκιο. Πρέπει να σκεφτούμε ένα καινούργιο σχέδιο».

Το γράμμα το έδωσε στον Αρκίν ο παπάς που αντικαθιστούσε τον Μορόζοφ στην εκκλησία.

«Τον γύρευε η Αστυνομία», του είπε, «και πήγε στο χωριό του να κρυφτεί».

«Ποιος έφερε το γράμμα;»

«Μια νέα γυναίκα».

Ο Αρκίν το άνοιξε κι άρχισε να διαβάζει.

Βίκτορ Αρκίν, Περιμένεις πάρα πολλά από τη ζωή. Κι από μένα περιμένεις πολλά, αν νομίζεις ότι θα κρατηθώ μακριά σου.

Ας συναντηθούμε λοιπόν οι δυο μας, πρόσωπο με πρόσωπο, χωρίς κανέναν άλλο. Για να πούμε αυτά που πρέπει να ειπωθούν. Εσύ μπορείς να με αποκαλέσεις καταπιέστρια κι εγώ να σε αποκαλέσω φονιά. Έλα να με βρεις αύριο στην πίσω αυλή του νοσοκομείου της Αγίας Ισαβέλας. Στις τρεις. Για ποιο λόγο; Για να σου πω ότι οι μικρές προσωπικές μας τραγωδίες είναι το παν μέσα στη θύελλα που μαίνεται σόλη τη Ρωσία - και ότι έχω μέσα μου το παιδί σου.

Το χέρι του Αρκίν άρχισε να τρέμει κι οι λέξεις έπιασαν να χορεύουν πάνω στο χαρτί.

Η επιλογή της ήταν καλή. Η αυλή δεν ήταν ούτε δημόσιος χώρος ούτε ιδιωτικός. Ο Αρκίν την είχε επιθεωρήσει την ώρα που χάραζε η αυγή και καταλάβαινε γιατί η Βαλεντίνα είχε διαλέξει αυτό το μέρος για τη συνάντηση τους.

Υπήρχαν πάρα πολλές οδοί διαφυγής, κι άρα δεν έκανε για παγίδα. Έτσι θα ανάσαιναν κι οι δυο τους πιο άνετα. Κι ο Αρκίν ήθελε να την εμπιστευτεί.

Κάθισε και παρατήρησε για ώρες την αυλή. Γενικά ήταν ήσυχη, μα κάθε τόσο ξεσπούσε κάποια έντονη δραστηριότητα: ερχόταν ένα ασθενοφόρο, νοσοκόμοι έτρεχαν εδώ κι εκεί. Αυτό θα έκανε ακόμα πιο ασφαλή τη συνάντηση τους.

Ο Αρκίν απομνημόνευσε ποια σημεία της αυλής ήταν ορατά από το πίσω μέρος του νοσοκομείου. Κι όπως ο ήλιος σκαρφάλωνε στον ουρανό, άναψε ένα τσιγάρο πίσω από τη γωνία μιας αποθήκης, ξέροντας πως είναι αόρατος.

Μάλιστα, Βαλεντίνα Ιβάνοβα, η επιλογή σου είναι καλή.

Η Βαλεντίνα ήταν πνιγμένη στη δουλειά. Ο θάλαμος όπου υπηρετούσε ήταν σωστό τρελοκομείο. Μια πυρκαγιά που ξέσπασε στο εργοστάσιο όπου έφτιαχναν πανιά για τα πλοία είχε προκαλέσει πολλά εγκαύματα, κυρίως σε γυναίκες. Ο χρόνος κυλούσε βιαστικά. Κάθε φορά που κοίταζε το μεγάλο ρολόι του τοίχου, οι δείκτες του είχαν κάνει κι ένα καινούργιο άλμα. Μία η ώρα. Ξέπλυνε ένα καμένο μέλος με απολυμαντικό και βοήθησε έναν άντρα με αφυδάτωση να πιει αργά ένα ποτήρι τσάι. Δύο η ώρα.

Το σάλιο της είχε στεγνώσει. Θα εμφανιζόταν εκείνος; Συλλογίστηκε ξανά το γράμμα που του στείλε. Είχε φροντίσει να μην το δει ο Γιενς, του είπε μόνο πως ζητούσε από τον Αρκίν μια συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο. Θα πίστευε τάχα ο Αρκίν τις τελευταίες λέξεις της επιστολής της; Κάθισε να φροντίσει μια γυναίκα που τα είχε κάπως χαμένα και δεν καταλάβαινε ούτε πού βρισκόταν ούτε γιατί την είχε πάει εκεί ο γιος της.

Δύο και πενήντα ένα. Έπλυνε τα χέρια της και φόρεσε την κάπα της. Δύο και πενήντα έξι. Ξεκίνησε να διασχίσει τους μακριούς διαδρόμους που έβγαζαν στο πίσω μέρος του νοσοκομείου. Άνοιξε τη διπλή εξώπορτα και βρέθηκε στη λιακάδα που την τύφλωσε.

Εκεί ήταν. Στεκόταν ακουμπισμένος σ’ έναν τοίχο, πιο ψηλός από,τι τον θυμόταν και πολύ πιο αδύνατος. Τα κόκαλα του προσώπου του εξείχαν. Το βλέμμα της Βαλεντίνας καρφώθηκε στο πιστόλι που κρατούσε χαλαρά στα χέρια του, και για πρώτη της φορά συλλογίστηκε ότι μπορούσε να τη σκοτώσει. Όχι. Δεν θα τη σκότωνε αν κατάφερνε να τον πείσει ότι είχε μέσα της το παιδί του.

Η Βαλεντίνα προχώρησε σένα ηλιόλουστο σημείο δίπλα σε μια από τις δυο αποθήκες που υπήρχαν στην αυλή, αλλά ο Αρκίν δεν κουνήθηκε. Πέρασε ένα ολόκληρο λεπτό και τότε εκείνος πλησίασε πατώντας ανάλαφρα σαν γάτα.

Σταμάτησε πέντε βήματα μακριά της.

«Μου δημιουργείς προβλήματα».

«Πολύ το χαίρομαι».

«Πού είναι εκείνος;»

«Ποιος;»

«Ο μηχανικός σου».

«Δεν το ξέρει ότι βρίσκομαι εδώ».

Ο Αρκίν χαμογέλασε ευγενικά, χαμήλωσε το όπλο και την κοίταξε προσεκτικά. Η Βαλεντίνα δεν κατάλαβε αν την πίστεψε.

«Μπορεί να λες αλήθεια. Δεν φαντάζομαι να του είπες πόσο πουτανίστικα φέρθηκες σεκείνη την ίζμπα».

Η Βαλεντίνα δεν του απάντησε.

«Τι θέλεις λοιπόν;» Ο τόνος του ήταν σαν να μιλούσε για δουλειά.

«Πού είναι οι άντρες σου; Είμαι σίγουρη ότι κρύβονται κάπου στις αποθήκες».

Χαμογέλασε. Σκληρά αυτή τη φορά.

«Κανείς δεν βρίσκεται εδώ. Σκέφτηκα βέβαια ότι θα μπορούσα να σε πιάσω πάλι, να σε κρατήσω αιχμάλωτη εννιά μήνες κι ύστερα να πάρω το παιδί και να σου κόψω το λαρύγγι».

Η σκέψη πως θα μπορούσε να της κάνει κάτι τέτοιο, της έφερε τρεμούλα.

«Θα σου είχα καρφώσει ένα πιρούνι στο λαιμό πολύ πριν περάσουν οι εννιά μήνες», του απάντησε.

Εκείνος γέλασε. Το διασκέδαζε.

«Σε πιστεύω. Αν το παιδί είναι πραγματικά δικό μου κι όχι του μηχανικού, σκέφτηκες μήπως να με παντρευτείς ή να μου δώσεις το παιδί;»

«Όχι», αποκρίθηκε κρύβοντας με το ζόρι την αηδία της.

«Τι θέλεις λοιπόν; Ορίστε, ήρθαμε πρόσωπο με πρόσωπο. Σκοπεύεις να προσπαθήσεις να με σκοτώσεις;»

«Το σκέφτηκα κι αυτό».

Μα πώς μπορούσε να γελάει αυτός ο άνθρωπος; Πώς γινόταν να μην τον τρώνε οι τύψεις ύστερα από αυτό που προξένησε στην Κάτια; Άνοιξε την κάπα της.

«Βλέπεις ότι είμαι άοπλη».

«Αυτό με κάνει ακόμα πιο νευρικό». Το βλέμμα του σάρωσε την αυλή. «Δεν έπρεπε να έρθω».

«Αρκίν, θέλω να ξέρεις ότι κάθε μέρα που ξυπνάω, πονάω. Σόλη μου τη ζωή θα αποθυμάω την αδελφή μου. Η μητέρα μου υποφέρει, το ίδιο κι ο πατέρας μου. Εσύ κι ο αγώνας των μπολσεβίκων σου καταστρέψατε την οικογένεια μου».

Η έκφραση του σκοτείνιασε. Θλίψη ήταν αυτό ή ικανοποίηση; Η Βαλεντίνα ξεκούμπωσε το γιακά της κάπας της και την άφησε να γλιστρήσει απτους ώμους της. Ήταν το σύνθημα για τον Γιενς κι ο Αρκίν το κατάλαβε αμέσως. Το βλέμμα του σάρωσε τα παράθυρα του νοσοκομείου, όμως ο Γιενς βρισκόταν σεκείνο που το χτυπούσε ο ήλιος και γυάλιζε. Ο Αρκίν το βαλε στα πόδια. Ήξερε τι θα επακολουθούσε.

Ακούστηκε ένας πυροβολισμός. Το δεξί πόδι του Αρκίν λύγισε κι αυτός βρέθηκε χάμω στα χαλίκια. Ωστόσο σύρθηκε ως τη σκιά της αποθήκης. Η Βαλεντίνα γύρισε και κοίταξε το παράθυρο που πίσω του κρυβόταν από χθες ο Γιενς.

«Σπασίμπα, Γιενς», ψιθύρισε.

Ο Αρκίν έδενε ένα μαντίλι στο γόνατο του απ’ το οποίο έσταζαν αίματα και κομματάκια κόκαλο. Η Βαλεντίνα ήρθε και στάθηκε από πάνω του και τον κοίταξε. Το πρόσωπο του ήταν συσπασμένο από αγωνία.

«Τώρα θα νιώθεις κι εσύ πόνο», του είπε σκληρά. «Όσο ζεις, θα πονάς. Ο θάνατος θα είναι ανακούφιση για σένα.

Θέλω να υποφέρεις όπως υπέφερε η Κάτια. Θέλω να με μισείς κάθε φορά που θα κάνεις ένα βήμα, όπως θα σε μισώ κι εγώ κάθε μέρα που θα ζω χωρίς την Κάτια».

Την κοίταξε και τα μάτια του ήταν δύο μαύρες τρύπες απόπου ξεχείλιζε η οργή.

«Θα έρθει μια μέρα που ο μηχανικός σου θα το πληρώσει αυτό»,είπε.

Η Βαλεντίνα τον άρπαξε από τα μαλλιά και του τράβηξε πίσω το κεφάλι.

«Έτσι και τον αγγίξεις, σου ορκίζομαι ότι θα σκοτώσω το παιδί». Έτσι όπως κοιτάζονταν κατάματα, η κοπέλα κατάλαβε ότι την πίστευε. Τον άφησε και σκούπισε το χέρι της στη φούστα της. «Πάω να σου στείλω ένα φορείο», είπε, γύρισε και μπήκε στο νοσοκομείο. Μέχρι να επιστρέψει μαζί με δυο τραυματιοφορείς, ο Βίκτορ Αρκίν είχε εξαφανιστεί. Μόνο το αίμα του είχε μείνει πάνω στα χαλίκια.

38

Από κείνη τη μέρα και μετά ο Γιενς παρατήρησε μια αλλαγή στη Βαλεντίνα. Οι σκιές που σκοτείνιαζαν τα μάτια της λιγόστεψαν κάπως κι οι κινήσεις της ξαναβρήκαν ένα μέρος από τη χάρη τους. Δεν το συζήτησαν αυτό που είχε συμβεί. Κανείς τους δεν ήθελε να αναφέρει το όνομα του Αρκίν, να ξαναφέρει ανάμεσα τους το φάντασμα του. Ο τρόπος, όμως, που έκαναν έρωτα έγινε πιο τρυφερός κι ο τρόπος που του έπαιζε πιάνο απέκτησε ένα βαθύτερο πάθος που τον έκανε να την αποθυμάει οδυνηρά.

Κρυφά από κείνη, ο Γιενς συνέχισε να ψάχνει για τον Αρκίν. Χτένισε τις τρώγλες της Αγίας Πετρούπολης, μα δεν βρήκε το παραμικρό ίχνος του. Πείστηκε ότι ο Αρκίν είχε φύγει απτην πόλη. Ή πάλι, αν υπήρχε κάποια Θεία Δίκη, θα είχε πάθει γάγγραινα και θα είχε πεθάνει. Ωστόσο ο Γιενς δεν πίστευε στη Θεία Δίκη. Τη δικαιοσύνη έπρεπε να την απονέμεις μόνος σου.

Παρόλο που η περίοδος του πένθους δεν είχε περάσει ακόμα, ο Γιενς μίλησε στους Ιβάνοφ κι η γαμήλια τελετή κανονίστηκε με σχετική ταχύτητα. Δεν του άρεσαν οι ρωσικοί γάμοι, ήταν πολύ μακρόσυρτοι και αυστηροί για το γούστο του, χωρίς λουλούδια και γαμήλια εμβατήρια. Ωστόσο, κοίταζε σαν υπνωτισμένος όταν η νυφούλα του εμφανίστηκε μπροστά του με το κάτασπρο μακρύ φόρεμα της, μ ένα αναμμένο κερί στα χέρια και τα μαύρα της μαλλιά μαζεμένα κάτω από ένα λευκό πέπλο στολισμένο με μαργαριτάρια που συναγωνίζονταν τη λευκότητα της επιδερμίδας της.

Όταν τα χρυσά στέφανα ακούμπησαν στα κεφάλια τους, το βλέμμα της Βαλεντίνας τινάχτηκε στην πόρτα της εκκλησίας, λες και περίμενε να μπει κάποιος. Μια μικρή ρυτίδα χάραξε το μέτωπο της και μια φοβισμένη ανατριχίλα διέτρεξε το κορμί της κάτω από το πέπλ της.

Για πολλοστή φορά ο Γιενς καταράστηκε τον εαυτό του που δεν είχε σημαδέψει πιο ψηλά εκείνη την ημέρα στην αυλή του νοσοκομείου, για νανοίξει μια τρύπα μεγάλη σαν τα στέφανα τους στο στήθος του Αρκίν. Ωστόσο, είχε διακρίνει ότι ο επαναστάτης φορούσε αλεξίσφαιρο γιλέκο κάτω απτα ρούχα του. Γι’ αυτό έδειχνε τόσο θάρρος ο μπάσταρδος. Τώρα, όμως, με το ποδάρι του σακατεμένο, θα έκανε πολύ καιρό να ξαναφανεί στους δρόμους της Πετρούπολης.

Όταν επιτέλους η τελετή ολοκληρώθηκε, ο Γιενς οδήγησε τη Βαλεντίνα στο καινούργιο τους σπίτι, σε μια ήσυχη λεωφόρο κοντά στο σπίτι του γιατρού Φεντόριν.

«Όταν έρθει η ώρα της γέννας, θα μας είναι χρήσιμος ένας γιατρός στη γειτονιά», είχε πει ο Γιενς, μα η Βαλεντίνα είχε γελάσει και τον είχε αποκαλέσει φοβητσιάρη αρκούδο, και του υποσχέθηκε ότι θα γεννούσε τόσο εύκολα όσο γεννάει η γάτα τα γατάκια της.

Ο Γιενς είχε διαλέξει προσεκτικά το σπίτι. Η θέα του ποταμού από τα παράθυρα ήταν ιδανική για να ηρεμεί η γυναίκα του, και τα ψηλά ταβάνια θα σχημάτιζαν ιδανικό ηχείο για τη μουσική της. Μπροστά στο τζάκι είχε στρώσει το ελαφοτόμαρό του - κι είχε σκοπό να το χρησιμοποιήσει δεόντως.

Απολαυστικά, αργά, της έβγαλε τα νυφιάτικα στολίδια.

Εκείνη στεκόταν χαμογελαστή και του πρόσφερε τα μελή της για να τα γδύσει. Όταν απόμεινε γυμνή και τα μαλλιά της έπεσαν σαν μαύρος σατινένιος καταρράκτης στην πλάτη της, ο Γιενς την οδήγησε στο καινούργιο πιάνο αΕράρ»

που είχε εγκαταστήσει στο σαλόνι, κι η Βαλεντίνα έπαιξε.

Μόνο για εκείνον. Αναγνώρισε αμέσως τις ρομαντικές νότες του «Νυχτερινού» σε μι ύφεση του Σοπέν κι η επιλογή της τον συγκίνησε βαθιά.

Τα χέρια της γλιστρούσαν πάνω στα πλήκτρα του πιάνου κι ο Γιενς ακολουθούσε με το βλέμμα τις ντελικάτες γραμμές της πλάτης της, την καμπύλη των οπισθίων της, τη γωνία των ώμων τους, την άκρη του αγκώνα της. Και την υπέροχη κοιλιά της που σιγά σιγά γέμιζε και στρογγύλευε.

Η γυναίκα αυτή ήταν δική του, είχε μέσα της το παιδί του, του ήταν το ίδιο απαραίτητη με τα πνευμόνια του και το αίμα στις φλέβες του. Πήγε κοντά της και τη φίλησε στην κορφή του κεφαλιού, στα πλευρά, στη βάση της σπονδυλικής της στήλης. Η Βαλεντίνα συνέχισε να παίζει αναστενάζοντας ηδονικά κι όταν εκείνος την αγκάλιασε και τη φίλησε στο σβέρκο, κόλλησε πάνω του σαν να ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του.

«Σαγαπάω, κυρία Φρίις», της ψιθύρισε εκείνος και τη σήκωσε απ’ το σκαμνί του πιάνου. «Ώρα να πάμε στο κρεβάτι».

Αιωρούμενη στην αγκαλιά του η Βαλεντίνα έδεσε τα χέρια της στο λαιμό του, έχωσε τα δάχτυλα της στα μαλλιά του και τον κοίταξε γεμάτη λατρεία με μάτια που έλαμπαν.

«Έχουμε δική μας την αιωνιότητα», του υποσχέθηκε.

Τα κεριά έκαιγαν ακόμα ένα γύρω στην κρεβατοκάμαρα.

Το απαλό τους φως μαλάκωνε τις σκέψεις της Βαλεντίνας κι έκανε την επιδερμίδα του Γιενς να φαντάζει χρυσαφένια. Είχε ακουμπισμένο το κεφάλι του στην κοιλιά της κι εκείνη του το χάιδευε, χαμογελώντας χορτάτη. Δύο πλάσματα κοιμόντουσαν -ένα δίπλα της κι ένα μέσα της- κι εκείνη συλλογιζόταν το μέλλον, που θα ήταν γεμάτο με καινούργια κατασκευαστικά προγράμματα για τον Γιενς και σπουδές στο Κονσερβατουάρ της Πετρούπολης για κείνη.

Ονειρευόταν συναυλίες και βόλτες στο πάρκο μένα μικρό χεράκι μέσα στο δικό της, κρυστάλλινα γέλια, τη ζεστασιά του κορμιού του Γιενς δίπλα στο δικό της τις νύχτες, και το πράσινο φως των ματιών του να την αγκαλιάζει.

Θα υπήρχαν προβλήματα. Ασφαλώς και θα υπήρχαν. Η κοινωνική τάξη ήταν ασταθής στην Αγία Πετρούπολη, μα η Βαλεντίνα είχε εμπιστοσύνη στη δύναμη αντρών σαν τον πατέρα της, αντρών σαν το λοχαγό Τσερνόφ. Αυτοί θα έλεγχαν την κατάσταση, θα συμμάζευαν τους απεργούς. Πάνω απόλα, όμως, είχε εμπιστοσύνη σε ανθρώπους σαν τον Γιενς που θα έφτιαχναν έναν καλύτερο κόσμο για τους εργάτες. Ο Αρκίν κι η θηριώδης επανάσταση του δεν θα έβλεπαν ποτέ την επιτυχία. Θα έσβηναν σένα τίποτα, και τα λάβαρα και τις παντιέρες τους θα τάρπαζαν οι γλάροι που τριγύριζαν κοπαδιαστά πάνω από την πόλη.

Έφερε το χέρι της στην κοιλιά της και ζωγράφισε με τη φαντασία της ένα μικροσκοπικό κεφαλάκι με μπουκλίτσες.

Η σκέψη πως θα γινόταν μητέρα της έκοβε την ανάσα, τη συνάρπαζε, την τρομοκρατούσε. Χαμογέλασε καθώς ήρθε στο μυαλό της η μητέρα της. Τώρα τελευταία η Ελιζαβέτα Ιβάνοβα είχε αποκτήσει τη συνήθεια να παίρνει το τρένο και να πηγαίνει στη Μόσχα για να μείνει σε μια παλιά της συμμαθήτρια. Άλλοτε για μια δυο μέρες, άλλοτε περισσότερο. Έλεγε πως ήθελε να φεύγει απτην πόλη στην οποία είχε πεθάνει η κόρη της - κι όταν γύριζε τα μάτια της δεν τα σκοτείνιαζε η γκρίζα μελαγχολία, κι οι ρυτίδες στο μέτωπο της είχαν ελαφρύνει κάπως. Ο μπαμπάς δεν έδειχνε καν να αντιλαμβάνεται τις απουσίες της γυναίκας του, απορροφημένος από τις δουλειές που έκανε με τον υπουργό Νταβίντοφ. Στο γάμο της όμως είχε αγκαλιάσει τρυφερά τη Βαλεντίνα και της είχε δώσει την ευχή του. Κι αυτό σήμαινε πολλά για κείνη.

Αγκάλιασε τον κοιμισμένο Γιενς, έγινε ένα μαζί του.

αΑντρα μου.» ψιθύρισε.

Ο Ρασπούτιν είχε δίκιο. Η Βαλεντίνα το παραδεχόταν τώρα και γελούσε. Απλή σύμπτωση ήταν, έλεγε, τίποτα παραπάνω. Ύστερα από ένα χειμώνα πιο ήπιο από το συνηθισμένο και μιαν άνοιξη όπου στα εργοστάσια επικράτησε σχετική ησυχία, γέννησε μια κόρη. Κι όχι μια τυχαία κόρη, αλλά το πιο τέλειο πλάσμα του κόσμου, ήταν απόλυτα βέβαιη γι’ αυτό. Ίδια ο πατέρας της.

Η Βαλεντίνα γέλαγε κι έκλαιγε αδιάκοπα. Άγγιζε τα ματάκια, τα αφτάκια, το σαγανάκι της μικρής της, κοίταζε τα λακκάκια της, δεν τη χόρταινε. Και ξετρελάθηκε από χαρά όταν ο Γιενς δεν περίμενε να τον φωνάξει ο γιατρός Φεντόριν, αλλά άνοιξε την πόρτα κι όρμησε στο δωμάτιο μόλις άκουσε το πρώτο κλάμα του μωρού. Έμεινε ξερός βλέποντας μάνα και κόρη στο κρεβάτι. Όσο κι αν είχε προετοιμαστεί γι’ αυτό, συγκλονίστηκε. Σεισμός έγινε μέσα του.

Ύστερα χαμογέλασε τόσο πλατιά, που η Βαλεντίνα νόμισε πως θα του σκίζονταν τα μάγουλα και κάθισε όσο πιο απαλά μπορούσε στο κρεβάτι.

«Βαλεντίνα, πώς...»

«Είμαι κομμάτια και πονάω παντού. Καμιά σχέση με το πώς γεννάει η γάτα τα γατάκια της». Σήκωσε το μωρό κι εκείνος το έκλεισε στην αγκαλιά του. Κράτησε την κόρη του ώρα πολλή, κοιτάζοντας τα κόκκινα μαλλάκια της που ήταν ακόμα κολλημένα στο μέτωπο της. Κι όταν το στοματάκι της άνοιξε σ’ ένα σιωπηλό χασμουρητό, γέλασε και κοίταξε τη Βαλεντίνα. Το βλέμμα του έκρυβε τόση αγάπη, που λες κι ο κόσμος υπήρχε μόνο γιαυτούς.

«Δεν συνειδητοποιούσα ότι ως τώρα η ζωή μου δεν ήταν ολοκληρωμένη», είπε ο Γιενς. «Τώρα, με τούτο το παιδί, είναι». Η φωνή του έτρεμε. «Είναι πανέμορφη».

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε κουρασμένα.

«Να τη βγάλουμε Λίντια», είπε.

39

Φεβρουάριος 1917

Αγία Πετρούπολη

«Σταμάτα!» φώναξε η Βαλεντίνα καθώς ο Γιενς οδηγούσε το αυτοκίνητο μες στη μεγάλη κίνηση της πλατείας του Αγίου Ισαάκ. Η βροχή έπεφτε πυκνή, χτυπούσε πάνω στις ομπρέλες των πεζών και στη στέγη του αυτοκινήτου και κατρακυλούσε στα χαντάκια. Η Βαλεντίνα είχε προσέξει πως όποτε έβρεχε κι ο Γιενς βρισκόταν έξω, εξέταζε με προσοχή το κάθε φρεάτιο για να δει αν ρουφάει σωστά το νερό.

«Σταμάτα, σε παρακαλώ», είπε ξανά η Βαλεντίνα.

«Τι συμβαίνει;»

Είχαν πάει επίσκεψη στη μητέρα της Βαλεντίνας μαζί με τη Λίντια, όμως ο Γιενς είχε επιμείνει να φύγουν νωρίς, δεν ήθελε να βρίσκονται στους δρόμους η γυναίκα κι η κόρη του όταν έπεφτε το σκοτάδι. Η Βαλεντίνα δεν του έριχνε άδικο. Το Φεβρουάριο οι μέρες ήταν σύντομες κι η ατμόσφαιρα της πόλης βαριά. Έκανε τρομερό κρύο και τρία σχεδόν χρόνια πολέμου με τη Γερμανία είχαν φορτώσει με τρομακτικές ήττες και ταπεινώσεις τη Ρωσία εξαιτίας της ανικανότητας των στρατηγών της. Τα πεζοδρόμια ήταν γεμάτα τραυματίες που γύριζαν απ’ το μέτωπο και ζητιάνευαν, καθώς κανείς δεν τους τάιζε, ούτε τους φρόντιζε. Η οργή του λαού ενάντια στον τσάρο ξεσπούσε όχι απλά με απεργίες, αλλά και με οδοφράγματα. Καταστήματα καταστρέφονταν, πέτρες και τούβλα σφύριζαν στον αέρα, βόμβες ανατίναζαν επιχειρήσεις.

«Θάνατος στους καπιταλιστές!» άκουγες να αντιλαλούν οι δρόμοι.

Τα τρόφιμα δίνονταν με το δελτίο. Υπήρχε μεγάλη έλλειψη χλιεμπ, ψωμιού, για να γεμίσει τις άδειες κοιλιές των εργατών. Τέρμα το αλεύρι, το γάλα, το βούτυρο, η ζάχαρη.

Τεράστιες ουρές σχηματίζονταν έξω από φούρνους και κρεοπωλεία - και το κρύο παρέμενε τρομερό.

Τόσο ξεχείλιζε από μίσος η ατμόσφαιρα, που η Βαλεντίνα ένιωθε τον αέρα πικρό σαν δηλητήριο. Οκτώ εκατομμύρια Ρώσοι στρατιώτες νεκροί, τραυματίες ή αιχμάλωτοι, οι μάζες να αποκαλούν προδότρα Γερμανίδα πουτάνα την τσαρίνα Αλεξάνδρα, κι ο τσάρος Νικόλαος φευγάτος από το Πέτρογκραντ να βρίσκεται στο Γενικό Επιτελείο στο μέτωπο.

Πέτρογκραντ. Τρία χρόνια τώρα χρησιμοποιούσαν αυτό το όνομα για την πρωτεύουσα, μα η Βαλεντίνα δεν μπορούσε να το συνηθίσει ακόμα. Το παλιό όνομα της Αγίας Πετρούπολης, το Πέτερσμπουργκ, είχε γερμανική προέλευση και το είχαν αλλάξει για να μη θυμίζει το μισητό εχθρό. Από την αρχή του πολέμου στα 1914, οτιδήποτε γερμανικό ήταν μισητό - συμπεριλαμβανομένης και της συζύγου του τσάρου.

Μόλις ο Γιενς σταμάτησε το αυτοκίνητο, η Βαλεντίνα πήδηξε έξω και διέσχισε τρέχοντας την πλατεία με το παλτό της να κολλάει επάνω της μουσκεμένο. Έτρεξε στα πλακάτ, στους πίνακες με εφημερίδες και ανακοινώσεις. Εξαιτίας του απαίσιου καιρού δεν υπήρχε πλήθος συγκεντρωμένο μπροστά τους να διαβάζει, κι έτσι η Βαλεντίνα μπόρεσε να το δει.

Εκείνο το κόκκινο κουρέλι που η Βάρενκα της είχε υποσχεθεί να κρεμάσει για προειδοποίηση. Η καρδιά της σφίχτηκε. Ήταν προετοιμασμένη για τούτη τη στιγμή, αλλά δεν ήθελε να έρθει ακόμα. Όχι ακόμα.

Ο άνεμος ταρακουνούσε τις σκισμένες αφίσες που απαιτούσαν: «Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΣΤΟ ΛΑΟ!» και πίσω τους τέσσερα κοράκια κάθονταν κατάμαυρα πάνω στον τρούλο της εκκλησίας. Το κόκκινο κουρέλι ήταν καρφωμένο στον πίνακα των ανακοινώσεων και την περίμενε. Άπλωσε το χέρι της και το κατέβασε.

«Μαμά, είσαι μούσκεμα».

Μόλις η Βαλεντίνα μπήκε στο αυτοκίνητο, τα χεράκια της Λίντιας της σκούπισαν τα μάγουλα.

«Τι ήταν αυτό;» τη ρώτησε ο Γιενς.

«Αυτό είναι από τη Βάρενκα». Του άπλωσε το κόκκινο κουρέλι που έσταζε νερά.

Ο Γιενς κούνησε αργά το κεφάλι.

«Ύστερα από πέντε χρόνια σιωπής», είπε.

«Γιενς, μας προειδοποιεί. Είχε πει ότι θα το κρεμούσε για να μας ειδοποιήσει ότι η επανάσταση πλησιάζει. Το θυμάσαι;»

«Ναι, το θυμάμαι». Κοίταξε με ζοφερό ύφος τις θολές φιγούρες των ανθρώπων που έτρεχαν μες στη βροχή. «Οχ, Θεέ μου. Τώρα θαρχίσει η αιματοχυσία».

κοίταξε και χαμογέλασε. Πεσμένος στα τέσσερα μαζί με τη Λίντια, έφτιαχνε με κύβους ένα σιδηροδρομικό σταθμό.

Τεσσάρων χρόνων η μικρή, ζάρωνε απορροφημένη το μέτωπο προσπαθώντας να ισορροπήσει τους κύβους, αντιγράφοντας τις κινήσεις και το ύφος του πατέρα της. Φορούσε ένα ναυτικό φουστανάκι από βελούδο με δαντελένιο κολάρο και μανικέτια, που τα είχε ανασηκώσει για να μην την εμποδίζουν στη δουλειά της. Και τη φούστα της την είχε χώσει μέσα στο βρακάκι της για να μην μπερδεύεται στα πόδια της. Η Βαλεντίνα αναστέναξε υπομονετικά. Η κόρη της με τα φλογάτα μαλλιά δεν γινόταν αυτό ακριβώς που περίμενε. Δεν ξέφευγε τίποτα από τα ελαφίσια μάτια της και προτιμούσε να παίζει με μακέτες και τρενάκια παρά με το υπέροχο κουκλόσπιτο που της είχε αγοράσει στα γενέθλια της η Βαλεντίνα.

«Το ράψιμο το κάνει η υπηρέτρια», είπε ο Γιενς κοιτάζοντας τη μανασηκωμένα φρύδια. «Τι κάνεις λοιπόν εκεί;»

«Ετοιμάζομαι», του απάντησε χαμηλόφωνα η Βαλεντίνα.

Έβγαλε ένα χρυσό ρούβλι απτην τσέπη της και το έχωσε στην τρύπα που είχε ανοίξει στο στρίφωμα ενός απλού καφέ φορέματος.

Ο Γιενς την κοίταξε και ξεροκατάπιε.

«Εκεί φτάσαμε, αγαπημένη μου;»

«Ναι, θαρρώ πως εκεί φτάσαμε».

Η Λίντια τέλειωσε με τους κύβους κι έβαλε τα γέλια ικανοποιημένη.

«Μαμά, μπορώ να παίξω μαζί σου;» φώναξε.

«Τι κάνεις εκεί;» ρώτησε ο Γιενς.

Η Βαλεντίνα σήκωσε τα μάτια από αυτό που έραβε, τον Ο Λένιν γύριζε στη Ρωσία. Ο δοξασμένος Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν επέστρεφε επιτέλους από την εξορία του στην Ελβετία. Κι ο Αρκίν συνειδητοποιούσε τι σήμαινε αυτό: Το τέλος των Ρομανόφ.

Ύστερα από πεντακόσια χρόνια τυραννίας είχαν ξοφλήσει. Τώρα που ο λαός θα είχε έναν ηγέτη-σύμβολο, τίποτα και κανείς δεν θα τον σταματούσε. Ούτε ο τσάρος ούτε τα στρατεύματα του, ούτε οι γελοίες απόπειρες του να φιμώσει το προλεταριάτο διαλύοντας τη Δούμα, το Κοινοβούλιο. Η ατμόσφαιρα έσταζε οργή. Οι δρόμοι του Πέτρογκραντ είχαν πάρει φωτιά. Όχι μόνο τα καταστήματα και οι επιχειρήσεις των καπιταλιστών, αλλά και το χώμα που πατούσαν τυλιγμένο στις φλόγες έκαιγε τα παλιά συστήματα, απαλλάσσοντας τη Ρωσία από την αδικία και το φόβο.

Ο Αρκίν άναψε ένα τσιγάρο και τράβηξε μια βαθιά ρουφηξιά καθώς τέντωνε και μάζευε το τραυματισμένο του γόνατο. Κοίταξε ένα γύρω. Το γραφείο ήταν μικρό, μα του έφτανε. Στους τοίχους είχε αφίσες που έγραφαν: «ΕΡΓΑΤΕΣ ΕΝΩΘΕΙΤΕ!» και «Η ΝΙΚΗ ΣΤΟ ΛΑΟ!» Μια τεράστια εικόνα έδειχνε μια σφιγμένη γροθιά κι ένα χωρικό να τσαλαπατάει το δικέφαλο αετό των Ρομανόφ. Ένα τραπέζι, ένα τηλέφωνο, ένα ντουλάπι, μια γραφομηχανή και σωροί από τετράγωνες λευκές κάρτες. Εκατοντάδες. Σαυτές έγραφε ονόματα, στοιχεία και λεπτομέρειες.

Πάνω πάνω στη στοίβα που ήταν μπροστά του ήταν γραμμένο: «Γιενς Φρίις, Δανός μηχανικός». Την έπιασε με τα δυο του δάχτυλα κι έτριψε ένα σπίρτο στο πόδι του τραπεζιού. Η φλόγα ξεπήδησε πεινασμένη κι ο Αρκίν την κράτησε κάτω από την κάρτα. Την παρακολούθησε να καταβροχθίζει το χαρτί που τριζοκόπησε κι έγινε στάχτη.

Το πέταξε στο σκουπιδοτενεκέ δίπλα του και χαμογέλασε σκληρά. Σύντομα, πολύ σύντομα, ο Γιενς Φρίις θα έπαυε να υπάρχει.

Ο Γιενς βρισκόταν στο στάβλο και ξύστριζε το άλογο του, τον Ήρωα, με γρήγορες, θυμωμένες κινήσεις. Μόλις είχε μάθει ότι ο στρατηγός Κριμόφ είχε επιστρέψει από το ρωσογερμανικό μέτωπο. Και διηγήθηκε ιστορίες για χιλιάδες νεκρούς και τρομακτικές ελλείψεις εφοδίων. Οι στρατιώτες χάνονταν απ’ το κρύο και την πείνα κι όσοι επιζούσαν βάδιζαν με σκισμένες αρβύλες που τις έδεναν με σπάγκους.

Τα κρυοπαγήματα θέριζαν στα χαρακώματα. Τα πυρομαχικά δεν ήταν αρκετά. Τα τοξικά, αέρια τους τύφλωναν.

Τρόφιμα δεν υπήρχαν, ούτε κουβέρτες. Κι όπως δεν είχαν καμιά εμπιστοσύνη στους διοικητές τους, η απελπισία κι η αθλιότητα τους έκαναν να λιποτακτούν κατά χιλιάδες.

«Είναι να τους κατηγορείς;» μονολόγησε ο Γιενς - και την άλλη στιγμή άκουσε ένα αμάξι να σταματάει έξω από το σπίτι του.

«Ήρθε η κόμισσα σου!» φώναξε ο Λιεβ Ποπκόφ μορφάζοντας.

«Δεν είναι δική μου κόμισσα, βόδι!»

Ο μεγαλόσωμος Κοζάκος τρελαινόταν να πειράζει τον Γιενς και να τον κάνει να χάνει την ψυχραιμία του. Όταν η Βαλεντίνα έφυγε από το σπιτικό των Ιβάνοφ, είχε φύγει κι αυτός. Κανείς δεν ήξερε πού ζούσε και πώς. Τούτα τα τελευταία χρόνια είχε αφήσει τη γενειάδα του να φουντώσει κατάμαυρη κι έδειχνε ναπολαμβάνει την ελευθερία του.

Όταν τα βράδια η Βαλεντίνα μελετούσε κάποιο καινούργιο κομμάτι στο πιάνο για ένα από τα ρεσιτάλ της κι ήθελε να είναι μόνη, ο Γιενς έβγαινε να φροντίσει τον Ήρωα και να καπνίσει κάτω από το φως των αστεριών. Και τις πιο πολλές φορές έβρισκε εκεί και τον Ποπκόφ, με μια τράπουλα κι ένα μπουκάλι βότκα.

Μια φορά μονάχα είχαν τσακωθεί, και μάλιστα για τη Βαλεντίνα. Ήταν στα τέλη της περασμένης χρονιάς, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, τη νύχτα που δολοφόνησαν τον Ρασπούτιν και πέταξαν το πτώμα του στο ποτάμι. Ο Ποπκόφ ήθελε να πει στη Βαλεντίνα πως άκουσε ότι ο Βίκτορ Αρκίν είχε εμφανιστεί πάλι στο Πέτρογκραντ. Ο Γιενς όμως του το απαγόρεψε. Τσακώθηκαν και στο τέλος ο Γιενς χρησιμοποίησε τη μοναδική γλώσσα που καταλάβαινε ο πεισματάρης Κοζάκος: Τον πέταξε στο χώμα. Κι ακολούθησε μια γερή κλοτσοπατινάδα.

«Τι στην ευχή σου συνέβη;» τον ρώτησε τρομαγμένη η Βαλεντίνα όταν τον είδε να μπαίνει σαν θύελλα στο σπίτι.

«Ο Ποπκόφ σου μου συνέβη», γρύλισε εκείνος.

Η Βαλεντίνα έσκασε στα γέλια και του καθάρισε τα γδαρσίματα χωρίς καθόλου συμπόνια.

«Μπορεί να σε κολλήσει λύσσα», του είπε κοροϊδευτικά.

Τέλος πάντων, τούτη την ώρα ο Γιενς δεν είχε καμιά όρεξη για επισκέψεις από την κόμισσα Σερόβα. Δεν είχε ξανάρθει στο σπίτι του. Τι της ήρθε τώρα να κουβαληθεί; Γέμισε έναν κουβά φρέσκο νερό για τον Ήρωα κι όταν γύρισε προς την πόρτα του στάβλου τα χασέ βλέποντας όχι την κόμισσα, αλλά το γιο της, το νεαρό Αλεξέι.

«Αλεξέι! Καλή σου μέρα. Πέρασε. Έχει έρθει κι η μητέρα σου;»

Το αγόρι πλησίασε κι ο Ήρωας το χαιρέτισε μένα απαλό χλιμίντρισμα. Ο Αλεξέι είχε ψηλώσει κι οι κινήσεις του ήταν άγαρμπες. Στα δώδεκα του χρόνια κοίταζε θαρραλέα τον κόσμο με τα πράσινα μάτια του.

«Είναι στο αμάξι. Θείε Γιενς, ήρθα να σε αποχαιρετίσω.

Ήθελα να σε δω, επειδή η μαμά κι εγώ φεύγουμε από το Πέτρογκραντ».

«Φεύγετε από το Πέτρογκραντ;»

«Η μαμά λέει πως εδώ δεν υπάρχει ασφάλεια».

«Πού θα πάτε;»

«Στο Παρίσι».

Ο Γιενς ένιωσε μια σουβλιά στο στήθος. Δεν ήθελε να το χάσει αυτό το αγόρι. Ακούμπησε το χέρι του στον ώμο του και τον ένιωσε να τσιτώνεται.

«Θα μου λείψεις, Αλεξέι. Θα μου λείψουν οι βόλτες μας με τ’ άλογα στο δάσος».

Το αγόρι έκανε μια στενοχωρημένη χειρονομία.

«Εγώ δεν θέλω να φύγω».

«Όμως η μητέρα σου έχει δίκιο. Εδώ δεν υπάρχει ασφάλεια».

«Εσύ δεν θα φύγεις;»

«Οι σοσιαλιστές δεν θα ενδιαφερθούν για μένα. Είμαι Δανός, κι άρα δεν διατρέχω κίνδυνο. Μην ανησυχείς».

Ο Αλεξέι τον κοίταξε κατάματα.

«Είσαι σίγουρος;» ρώτησε.

«Απολύτως».

Το αγόρι έδειξε νανακουφίζεται.

«Κι έτσι κι αλλιώς», πρόσθεσε ο Γιενς, «πρέπει να μείνω εδώ για να φροντίζω τους γιους του Αττίλα». Εδώ και καιρό δύο από τα παιδιά του λευκού ποντικιού βρίσκονταν στο ποντικοπαλάτι κι η Λίντια διασκέδαζε μαζί τους.

Ο Αλεξέι έσυρε τα πόδια του στο χώμα.

«Τι συμβαίνει;» τον ρώτησε μαλακά ο Γιενς.

«Σου έφερα αυτό». Σήκωσε μια καφετιά χαρτοσακούλα που κρατούσε και κοκκίνισε.

Ο Γιενς την άνοιξε και σφύριξε κατάπληκτος. Μέσα της βρίσκονταν ένα διαμαντένιο βραχιόλι κι ένα ζευγάρι χρυσά σκουλαρίκια.

«Δεν νομίζω να μου πάνε», αστειεύτηκε.

«Όχι, δεν είναι για σένα.» Το αγόρι είχε γίνει σαν παντζάρι. Έβαλε τα γέλια και κοίταξε μήπως τους κρυφακούει κανείς. Ο Ποπκόφ είχε εξαφανιστεί. «Η μαμά έβγαλε απ΄τη θυρίδα όλα της τα κοσμήματα και τα έκρυψε ανάμεσα στα ρούχα της, ακόμα και στα βαζάκια με τις κρέμες τα έβαλε».

«Αλήθεια;»

«Ναι. Λέει πως θα προσπαθήσουν να της τα κλέψουν».

«Μάλλον έχει δίκιο».

«Αυτά τα άφησε γιατί λέει πως δεν έχουν αξία, κι έτσι κι αλλιώς έχει πάρα πολλά». Κοίταξε τη χαρτοσακούλα. «Εμένα δεν μου φαίνονται άνευ αξίας».

«Όχι, δεν είναι άνευ αξίας. Η μαμά σου όμως έχει πάρα πολλά πανάκριβα κοσμήματα».

«Τέλος πάντων, θέλω να τα πάρεις εσύ. Να τα κρύψεις, για ώρα ανάγκης.» Ανασήκωσε τους κοκαλιάρικους ώμους του.

«Σ’ ευχαριστώ, Αλεξέι». Συγκινημένος ο Γιενς αγκάλιασε το αγόρι. «Θα μου λείψεις πάρα πολύ». Τον κοίταξε στα μάτια, εντυπωσιασμένος από την αξιοπρέπεια της σκέψης του. «Να μη σταματήσεις να ιππεύεις», του είπε.

«Μάλιστα». Το αγόρι πετάρισε τα βλέφαρα. «Θείε Γιενς, Σ’ ευχαριστώ για.»

Ο Γιενς του ανακάτωσε τα μαλλιά.

«Πήγαινε να χαιρετίσεις τον Ήρωα μέχρι να πω δυο λόγια με τη μητέρα σου».

Βγήκε από το στάβλο και είδε την κόμισσα να κάθεται στην άμαξα ντυμένη μένα πράσινο φόρεμα και με μια έκφραση σοβαρή και θλιμμένη.

«Ώστε φεύγετε από τη Ρωσία».

«Ναι».

«Πάτε στο Παρίσι».

Εκείνη χαμογέλασε και κούνησε το κεφάλι.

«Έτσι λέω σόλους. Στην πραγματικότητα πάμε στην Ανατολή».

«Μεγάλο ταξίδι αυτό».

«Πολύ πιο ασφαλές όμως από το να προσπαθήσω να περάσω μέσα από τις γραμμές του μετώπου τραβώντας προς τα δυτικά».

«Πουθενά δεν υπάρχει ασφάλεια πια. Να προσέχεις».

Η κόμισσα άπλωσε το χέρι και χάιδεψε απαλά το δικό του που ακουμπούσε στην πόρτα της άμαξας.

«Άκου, Γιενς. Μαθαίνω πως υπάρχει μια συνωμοσία αριστοκρατών για να κηρυχθεί έκπτωτος ο τσάρος Νικόλαος».

«Ξύπνησαν επιτέλους;»

«Όχι. Έξι από τους Μεγάλους Δούκες ενώθηκαν με τον πρίγκιπα Γκεόργκι Λβοφ από τη Δούμα, για να προσφέρουν το θρόνο στο Μεγάλο Δούκα Νικόλαο Νικολάεβιτς».

«Θέλουν ναλλάξουν ένα Ρομανόφ μέναν άλλο; Είναι τρελοί! Ο πρωθυπουργός Γκολίτσιν δεν έχει τη δύναμη να επιβάλει την τάξη για λογαριασμό τους. Δεν το καταλαβαίνουν πως είναι πολύ αργά για τέτοια;»

«Όχι, Γιενς. Αγαπάνε την πατρίδα τους και ξέρουν πως θα πρέπει να την εγκαταλείψουν αμέσως αν οι Ρομανόφ χάσουν το θρόνο».

«Κι εσύ αγαπάς τη Ρωσία, μα αυτό δεν σε εμποδίζει να την εγκαταλείψεις».

Το βλέμμα της πέταξε στο γιο της που έβγαινε απ’ το στάβλο κι ερχόταν προς το μέρος τους.

«Γιενς, σου είπα ψέματα ότι πατέρας του είναι ένας αξιωματικός που σκοτώθηκε». Η φωνή της έγινε ένας ψίθυρος.

«Ο πατέρας του είναι Ρομανόφ. Αν μαθευτεί, ο Αλεξέι θα κινδυνέψει θανάσιμα». Ανατρίχιασε ολόκληρη. «Γι’ αυτό φεύγουμε».

Ο Γιενς γύρισε, έπιασε το αγόρι από το μπράτσο και το ανέβασε στην άμαξα. Έκλεισε πίσω του την πόρτα.

«Φύγετε γρήγορα», είπε. «Σήμερα κιόλας».

«Αύριο», μουρμούρισε η κόμισσα.

«Θα έρθω να σας αποχαιρετίσω το πρωί».

Το αγόρι του χαμογέλασε.

«Να πάμε μια τελευταία βόλτα με τάλογα», είπε.

Εκείνη η μέρα ήταν η αρχή του τέλους. Η Βαλεντίνα σηκώθηκε νωρίς, δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Ακόμα και στην ήσυχη, γεμάτη φυλλωσιές λεωφόρο τους, άκουγε βαριά την ανάσα της πόλης. Παντού άκουγες ιστορίες για εργάτες που στρέφονταν κατά των αφεντικών τους, για κάποιους ταχυδρομικούς που ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου τον άνθρωπο που υπάκουαν δέκα χρόνια, για ένα ζευγάρι κοσμηματοπωλών που τους πέταξαν στο δρόμο οι υπάλληλοι τους. Η Βαλεντίνα φοβόταν για τον Γιενς. Με τη φαντασία της έβλεπε τους εργάτες να βγαίνουν σαν τυφλοπόντικες από τις στοές και να κομματιάζουν τον ντιρεκτόρ τους.

Ενστικτωδώς άπλωσε το χέρι της να τον χαϊδέψει για να βεβαιωθεί ότι βρισκόταν δίπλα της, κι εκείνος την τράβηξε αμέσως πάνω του. Η Βαλεντίνα του έκανε έναν έρωτα άγριο, τον σημάδεψε στο στήθος, του μάτωσε τα χείλη. Σήμερα χρειαζόταν κάτι παραπάνω από το σμίξιμο των κορμιών τους, από την αίσθηση του ανδρισμού του μέσα της.

Χρειαζόταν το αίμα του. Το χτύπο της καρδιάς του. Κι όταν τελικά έπεσε εξαντλημένη δίπλα του με τα μαλλιά της ανακατωμένα, εκείνος στηρίχτηκε στον αγκώνα του και την κοίταξε.

«Σαν πολύ πεινασμένη μου φαίνεσαι σήμερα», αστειεύτηκε.

Η Βαλεντίνα ανακάθισε και μάζεψε τα πόδια της από κάτω της.

«Μην πας στη δουλειά σήμερα», του είπε.

«Γιατί ειδικά σήμερα;»

«Έχω ένα άσχημο προαίσθημα. Μείνε σπίτι σήμερα».

«Αγάπη μου, πρέπει να πάω να αποχαιρετίσω τον Αλεξέι. Και στη δουλειά έχουμε μεγάλα προβλήματα».

Η καρδιά της πήδησε στο στήθος της.

«Με τους εργάτες;»

«Όχι, αν και τα σωματεία τους με ξεκουφαίνουν με τις απαιτήσεις τους. Το πρόβλημα αφορά τους παλιούς ξύλινους αγωγούς. Σαπίζουν. Το νερό μολύνεται σε πολλά σημεία, και ξέσπασε πάλι τυφοειδής πυρετός. Έβγαλα ανακοίνωση να μην πίνει το νερό ο κόσμος. Μα τι να κάνουν κι αυτοί;»

Κατέβηκε από το κρεβάτι με το μυαλό του ήδη στα προβλήματα της ημέρας.

Η Βαλεντίνα είχε χάσει την ευκαιρία.

Ο Γιενς δεν πήγε ιππασία με τον Αλεξέι. Παρόλο που ήταν νωρίς όταν έφτασε στο μέγαρο των Σερόφ, η άμαξα της κόμισσας ήταν φορτωμένη και έτοιμη κι ο Αλεξέι καθόταν και τον περίμενε στη σκάλα της εισόδου. Πετάχτηκε όρθιος μόλις είδε τον Γιενς πάνω στον Ήρωα, μα ο αποχαιρετισμός τους ήταν σύντομος.

Η κόμισσα ήταν εκνευρισμένη.

«Δεν έμπαινε στην άμαξα πριν σε αποχαιρετίσει», γκρίνιαξε.

Ο Γιενς έδωσε το χέρι του στο αγόρι σαν να ήταν ενήλικος.

«Να προσέχεις τη μητέρα σου, ε;»

«Μάλιστα».

«Να μου γράφεις. Να μου πεις τι αποφάσισες να κάνεις στη ζωή σου».

«Έχω αποφασίσει ήδη. Θα γίνω στρατιωτικός».

Η καρδιά του Γιενς σφίχτηκε.

«Καλά, είναι νωρίς ακόμα», είπε. «Καλή τύχη στην καινούργια σας ζωή. Είμαι σίγουρος πως θα ξαναβρεθούμε όταν περάσει όλη αυτή η αναστάτωση».

«Το θέλω πολύ», αποκρίθηκε το αγόρι βουρκωμένο.

Ο Γιενς τον έσφιξε στην αγκαλιά του, φίλησε τη μητέρα του στο μάγουλο και υποσχέθηκε να βρει ένα καλό σπιτικό για το άλογο του Αλεξέι. Κι ύστερα μάνα και γιος έφυγαν μες στη μαύρη τους άμαξα από την οποία είχαν αφαιρεθεί τα χρυσά οικόσημα. Ο Γιενς την κοίταζε να χάνεται στο βάθος, έξω φρενών με τούτη τη χώρα που έδιωχνε τους νέους της.

Πήδηξε στη σέλα κι ο Ήρωας ξεκίνησε με ζωηρό τροτ.

Έξω από την πύλη του μεγάρου περίμενε ένα άσχημο άλογο με άγρια μάτια που πάνω του καθόταν ο Ποπκόφ, ξύνοντας τα γένια του σαν τεμπέλικη αρκούδα.

«Τι διάβολο κάνεις εδώ πέρα;» τον ρώτησε ο Γιενς.

«Μέστειλε η γυναίκα σου».

«Γιατί;»

«Για να σε προσέχω», αποκρίθηκε αυτός κι έκανε μια ξινή γκριμάτσα.

«Δεν πας στο διάβολο κι εσύ!» μούγκρισε ο Γιενς κι έβαλε το άλογο του να καλπάσει.

Εκείνη την ημέρα ογδόντα χιλιάδες εργάτες του Πέτρογκραντ παράτησαν τα εργαλεία τους και κατέβηκαν στους δρόμους. Στο νησί Βασιλιέφσκι έγιναν συμπλοκές κι οι δρόμοι της πόλης γέμισαν βίαιες πορείες. Σύννεφα καπνού γέμισαν τον ουρανό, τρένα, μεταφορικά μέσα και γραμμές παραγωγής παρέλυσαν. Καταστήματα και εργοστάσια κλείδωσαν τις πόρτες τους. Λάβαρα ανέμιζαν παντού. Όπως διέσχιζε τους δρόμους της πρωτεύουσας, ο Γιενς οσμιζόταν το μίσος, την εχθρότητα, την αναρχία, την επιθυμία του κόσμου να καταστρέψει, να κάψει, να σπάσει τα πάντα.

Αυτοκίνητα κείτονταν αναποδογυρισμένα με φανάρια και τζάμια σπασμένα. Πόρτες μαγαζιών κρέμονταν απτους σπασμένους μεντεσέδες τους και τα εμπορεύματα τους λεηλατούνταν. Κιβώτια βότκας αρπαγμένα από τις κάβες φούντωναν τη διάθεση των διαδηλωτών, άντρες με κόκκινα περιβραχιόνια και πρησμένα μάτια άρπαζαντα χαλινάρια του Ήρωα και προσπαθούσαν να πετάξουν κάτω τον καβαλάρη του. Ο Γιενς ένιωθε τη μελαγχολία να τον πνίγει. Τούτη η χώρα που λάτρευε έκοβε μόνη της τις φλέβες της και το αίμα της κυλούσε πηχτό στους δρόμους. Χίλιες περίπου πλούσιες οικογένειες κρατούσαν τούτη την αχανή χώρα στις χούφτες τους επί αιώνες και την έστυβαν σαν λεμόνι. Αυτό θα το πλήρωνε τώρα ολόκληρη η Ρωσία.

Κατάθλιψη έπιασε τον Γιενς καθώς προσπερνούσε το ένα μετά το άλλο λεηλατημένα εργαστήρια και εργοστάσια. Δεν θα χρειάζονταν πολλά κι οι δικοί του εργάτες για ναρχίσουν να γκρεμίζουν τις σήραγγες. Το εργατικό δυναμικό της πόλης είχε αφηνιάσει, κατέστρεφε μηχανήματα, έσπαζε τζάμια, ξήλωνε πόρτες. Όπως τραβούσε για το γραφείο του, ο Γιενς άκουγε συνέχεια πίσω του τις οπλές του αλόγου του Ποπκόφ.

«Τράβα σπίτι σου!» του φώναζε.

Μα το άλογο τον ακολουθούσε πάντα σαν σκιά. Όταν έστριψε στην οδό Λιζκόφσκαγια, του φάνηκε πως έπεσε πάνω σ’ έναν τοίχο. Ο δρόμος ήταν ξέχειλος από άντρες με κόκκινες ταινίες στο στήθος και σιδερένιους λοστούς στα χέρια. Ήταν οι απεργοί των χυτηρίων Ρασπόφ, που διαδήλωναν φωνάζοντας: «Αγώνας για δικαιοσύνη! Θάνατος στους καταπιεστές!» Συγχυσμένος ο Ήρωας σκιρτούσε ανάμεσα στα σκέλια του Γιενς. Τον αναστάτωνε η οσμή του μίσους. Ο μηχανικός του χάιδεψε το λαιμό κι έκανε να τον στρίψει, να γυρίσουν πίσω.

Και τότε άρχισαν τα ουρλιαχτά. Κόκκινες μπέρτες ανέμισαν, σπάθες άστραψαν. Χλιμιντρίσματα και ποδοβολητά γέμισαν τον αέρα. Καταστροφή, συλλογίστηκε ο Γιενς. Ο τσάρος αποφάσισε να μη διαπραγματευτεί κι έστειλε το στρατό. Πυροβολισμοί ακούστηκαν, φόβος και πανικός κατέλαβε το πλήθος. Ο Γιενς είδε ένα αγόρι να πέφτει και να το τσαλαπατούν. Έσπρωξε μπροστά τον Ήρωα, το φαρδύ στήθος του αλόγου άνοιξε δρόμο ανάμεσα στο πλήθος και το αγόρι μπόρεσε να ξανασταθεί στα πόδια του.

Ο Ποπκόφ φώναξε προειδοποιητικά πίσω του κι ο Γιενς στράφηκε απότομα. Μόλις που πρόλαβε να σκύψει και ν αποφύγει τη σπάθα ενός Ουσάρου. Ο Γιενς είδε τον Ποπκόφ στριμωγμένο με το άλογο του σ’ έναν τοίχο, το μπράτσο του να στάζει αίμα κι έναν ξανθό λοχαγό να σηκώνει τη σπάθα του για να τον ξαναχτυπήσει. Ήταν ο Τσερνόφ. Ο Γιενς έκανε τον Ήρωα να πηδήξει μπροστά σκορπίζοντας τους διαδηλωτές και την τελευταία στιγμή κουτούλησε το μαύρο κέλητα του Τσερνόφ. Η σπάθα του λοχαγού ξέφυγε και αντί να χτυπήσει το λαρύγγι του Ποπκόφ του ξέσκισε το πρόσωπο.

Έξω φρενών ο Γιενς κατέβασε τη γροθιά του στο στήθος του λοχαγού και τον πέταξε από τη σέλα με σπασμένα πλευρά. Ο Ποπκόφ είχε γείρει μπροστά, το αίμα του έτρεχε ποτάμι στο λαιμό του αλόγου του. Ο Γιενς τον στερέωσε με το ένα χέρι και με το άλλο άρπαξε τα χαλινάρια του αλόγου. Η δύναμη του Ήρωα άνοιξε δρόμο ανάμεσα στους απεργούς που προσπαθούσαν να αντισταθούν στο στρατό.

Οι σιδερένιοι λοστοί ενάντια σε σπάθες και τουφέκια δεν αρκούσαν, αλλά οι εργάτες είχαν αριθμητική υπεροχή. Και οι σέλες των στρατιωτών όλο και άδειαζαν.

Σένα πλαϊνό στενό ο Γιενς ξεκαβάλησε κι έπιασε τον ώμο του Ποπκόφ, που ανατρίχιασε. Δόζα τω Θεώ, ζει ακόμα, σκέφτηκε. Προσεκτικά σήκωσε το κεφάλι του Κοζάκου από το λαιμό του αλόγου. Ήταν μια ματωμένη μάζα.

Οργή και θλίψη τον έπνιξαν. Έβγαλε το μαντίλι απ’ το λαιμό του κι έδεσε σφιχτά το πρόσωπο του Ποπκόφ, αφήνοντας ελεύθερο μόνο το ένα μάτι που του είχε απομείνει γερό. Το τεράστιο σώμα του κλυδωνιζόταν επικίνδυνα πάνω στη ράχη του αλόγου, καθώς ο Κοζάκος μόλις που διατηρούσε τις αισθήσεις του.

«Κρατήσου, Ποπκόφ», του είπε ο Γιενς. «Θα σε πάω σπίτι».

Έβγαλε τη ζώνη του και έδεσε τα χέρια του Ποπκόφ γύρω απ’ το λαιμό του αλόγου και κρατώντας τα χαλινάρια του πήδηξε στη ράχη του Ήρωα.

«Πάλι μπερδεύεσαι στα πόδια μου, Φρίις».

Ο Γιενς σήκωσε τα μάτια. Ένας άντρας με σκληρό πρόσωπο και μακρύ πανωφόρι στεκόταν στη μέση του δρόμου μένα τουφέκι στο χέρι κι ένα μικρό στρατό πίσω του. Όλοι τους φορούσαν κόκκινα περιβραχιόνια.

«Φύγε από μπροστά μου, Αρκίν», είπε ο Γιενς που δεν είχε χρόνο για συζητήσεις, και προχώρησε τραβώντας πίσω του το άλογο του Ποπκόφ.

Τουφεκιές ακούστηκαν ξαφνικά σαν μπουμπουνητά στο στενό δρόμο. Ο Γιενς δεν άκουσε τίποτάλλο. Ούτε πονεμένα χλιμιντρίσματα ούτε τίποτα. Ο Ήρωας κατέρρευσε σιωπηλός.

«Όχι, όχι, όχι!» βρυχήθηκε ο Γιενς και πήδηξε από τη σέλα πριν τον πάρει από κάτω το άλογο. Αγκάλιασε τη μουσούδα του Ήρωα, μα τα μάτια του είχαν ήδη θαμπώσει κι η ανάσα του είχε σβήσει. «Όχι!» μούγκρισε ξανά ο Γιενς κι όρμησε στον Αρκίν.

«Την περίμενα καιρό αυτή τη στιγμή», είπε εκείνος μ ένα στραβό μορφασμό, και κατέβασε τον υποκόπανο του τουφεκιού του στο κεφάλι του Γιενς.

40

Το χέρι της Βαλεντίνας έτρεμε. Όχι για το βγαλμένο μάτι του Λιεβ Ποπκόφ που βρισκόταν σένα εμαγιέ μπολάκι πάνω στο τραπέζι της κουζίνας. Όχι για το αίμα που είχε χάσει, ούτε για το κόκαλο του κρανίου του που διαγραφόταν γυμνό στο μέτωπο του. Ούτε για την προσπάθεια που είχε καταβάλει για να φτάσει μέχρι το σπίτι της και να της αναφέρει τι είχε διαδραματιστεί. Ούτε για το θάνατο του Ήρωα.

Έτρεμε για τον Γιενς.

Είχε καθαρίσει το κεφάλι του Ποπκόφ, είχε αφαιρέσει το κατεστραμμένο μάτι, είχε γεμίσει αντισηπτικό την κόγχη του και τον είχε ποτίσει βότκα μέχρι που εκείνος συνήρθε κάπως και κατάφερε να μιλήσει.

«Τον άρπαξε ο Αρκίν», ψέλλισε ο Κοζάκος.

Με την τρεμούλα της να δυναμώνει, θυμήθηκε το γόνατο του Αρκίν να διαλύεται από μια σφαίρα βγαλμένη απ’ το τουφέκι του Γιενς. Και κατέβασε κι αυτή ένα ποτήρι βότκα.

Το πρώτο πράγμα που ένιωσε ο Γιενς ήταν η γεύση του αίματος στο στόμα του. Αργά, βασανιστικά, το μυαλό του άρχισε να λειτουργεί και να συναρμολογεί διάφορες εικόνες.

Όταν τα θυμήθηκε όλα, τινάχτηκε κι άνοιξε τα μάτια του.

Βρισκόταν σένα κελί.

Απ’ το ταβάνι κρεμόταν μια λάμπα μέσα σε μεταλλικό κλουβί που έριχνε θαμπό κιτρινωπό φως. Δεν έσβηνε ποτέ.

Την προσοχή του τράβηξε μια μεταλλική πόρτα με μια τρύπα για μάτι και μια θυρίδα κοντά στο πάτωμα για να περνάει το φαγητό. Τούβλινοι οι τοίχοι, ένας κουβάς στη γωνία, ένα εμαγιέ μπολ απέναντι και το στενό ράντζο όπου πάνω του ήταν πεσμένος. Μένα στρώμα που βρομοκοπούσε από κάτω του και μια κουβέρτα από πάνω.

Το κεφάλι του τον πονούσε τραγικά. Το ένα του μάτι δεν έβλεπε καλά κι η αριστερή πλευρά του προσώπου του ήταν πασαλειμμένη ξεραμένα αίματα. Σηκώθηκε και το δωμάτιο άρχισε να γυρίζει. Τα κατάφερε όμως να φτάσει μέχρι την πόρτα και να χτυπήσει με τη γροθιά του.

«Αρκίν, γαμημένε μπάσταρδε, άνοιξε την πόρτα!»

Χτυπούσε. Μία ώρα; Δύο; Δεν είχε ιδέα. Το χέρι του τον πόνεσε, το δέρμα του γδάρθηκε. Του είχαν πάρει τα παπούτσια και δεν είχε με τι άλλο να χτυπήσει. Ακουμπώντας την πλάτη του στο κρύο μέταλλο της πόρτας γλίστρησε στο πάτωμα κι άρχισε να σκέφτεται.

Μόνο μια φορά μπήκε στο κελί ο Αρκίν. Οι μέρες περνούσαν κι ο Γιενς άκουγε άλλες μεταλλικές πόρτες νανοίγουν, πόδια να σέρνονται στους διαδρόμους, τους φύλακες να φωνάζουν, και κάποιες φορές κρατούμενους να κλαψουρίζουν.

Και ουρλιαχτά που διακόπτονταν απότομα.

Ο Γιενς ζούσε μόνος μέσα σένα λυκόφως. Ποτέ του δεν έβλεπε κανέναν. Δυο φορές την ημέρα φαγητό και νερό έμπαιναν απ’ τη θυρίδα στη βάση της πόρτας - νερουλός χυλός το πρωί, σούπα το βράδυ. Όταν υπήρχε και κανένα κομμάτι λάχανο, είχε γιορτή. Κάθε πρωί περνούσε τον κουβά του από την ίδια θυρίδα, του τον άδειαζαν, και πλενόταν με λίγο από το νερό που του έδιναν για να πιει. Ήταν κάτι πολύτιμο το νερό. Βουτούσε τακροδάχτυλά του στο μπολ και πλενόταν σαν γάτα, με το μυαλό του στις αμέτρητες φορές που ξόδευε ασυλλόγιστα το νερό. Τώρα υπολόγιζε την κάθε σταγόνα, όπως η φτωχολογιά που ζούσε στις τρώγλες.

Κάθε μέρα περίμενε να εμφανιστούν οι φύλακες, άντρες με βαρείς σιδερένιους λοστούς και χοντρές γροθιές. Μα δεν ερχόταν κανείς. Κι έτσι, όταν ύστερα από τέσσερις βδομάδες, κατά τις οποίες μοναδική του συντροφιά ήταν οι σκέψεις του κι οι μυρωδιές του κορμιού του, μπήκε ο Αρκίν στο κελί του, ο Γιενς παραλίγο να του χαμογελάσει. Ανακάθισε όμως στο στρώμα του, ακούμπησε την πλάτη του στον τοίχο και τον κοίταξε σιωπηλός. Πίσω από τον Αρκίν στέκονταν τρεις ένστολοι φύλακες με ραβδιά και αλυσίδες στα χέρια.

«Γιενς Φρίις», είπε ο Αρκίν κι ήταν σαν να τον έφτυνε.

«Ήρθα γιατί πρέπει να μάθεις κάτι».

Ο Γιενς σηκώθηκε. Ήταν πιο ψηλός από τον Αρκίν, πράγμα που ανάγκασε τον τελευταίο να κοιτάξει προς τα πάνω.

«Το μόνο πράγμα που θέλω να μάθω είναι πότε θα φύγω απαυτή την ποντικότρυπα».

«Μη βιάζεσαι. Εδώ θα είναι το σπίτι σου για μεγάλο διάστημα». Το βλέμμα του σκοτείνιασε καθώς άγγιζε το γόνατο του. «Όπως για μεγάλο διάστημα θα μου θυμίζει εσένα τούτο το γόνατο».

«Αν μου είχε επιτραπεί να κάνω το δικό μου, θα είχα διαλύσει τα μυαλά σου κι όχι το γόνατο σου».

Για μια στιγμή ο Γιενς νόμισε πως έτσι που τινάχτηκε ο Αρκίν θα έχανε τον αυτοέλεγχο του και θα του ορμούσε.

Κάτω από την αλαζονική έκφραση του, ο θυμός έβραζε, το βλέπε στα γκρίζα του μάτια.

«Λοιπόν, τι ήρθες να μου πεις;» απαίτησε να μάθει.

«Θέλω να ξέρεις ότι πλάγιασα με τη γυναίκα σου σεκείνη την ίζμπα στους βάλτους».

«Λες ψέματα».

«Αλήθεια λέω».

«Είσαι ένας βρομερός ψεύτης. Η Βαλεντίνα σε σιχαίνεται. Θα σου έβγαζε τα μάτια πριν την αγγίξεις».

«Δική της ήταν η ιδέα. Και το απόλαυσε».

Ο Γιενς όρμησε αιφνιδιαστικά πάνω του κι η γροθιά του προσγειώθηκε στο στόμα του που σάρκαζε. Οι φύλακες τον κοπάνισαν με τα ραβδιά τους, αλλά εκείνος είχε την ικανοποίηση να δει αίμα να τρέχει από το στόμα του Αρκίν.

Αυτός το σκούπισε με την ανάστροφη του χεριού του και είπε: «Την ξέρω, Φρίις, έχω μάθει κάθε εκατοστό του κορμιού της. Ξέρω την ελιά στο μηρό της, την έχω φιλήσει. Κι εκείνο το λευκό σημαδάκι στο πλευρό της, το έχω πιπιλήσει μέχρι που την έκανα να βογκάει. Τον πυκνό μαύρο θάμνο πάνω από το υγρό κέντρο της ύπαρξης της τον έχω γλείψει, καθώς έβαζα το δάχτυλο μου μέσα στο.»

Έτσι και οι τρεις φύλακες δεν είχαν τυλίξει με τις αλυσίδες τους τον Γιενς, θα τον είχε σκοτώσει τον Αρκίν.

«Φύγε από δω!»

Χαμογελώντας ικανοποιημένα ο Βίκτορ Αρκίν βγήκε κουτσαίνοντας απ’ το κελί.

Η Βαλεντίνα έψαχνε νύχτα και μέρα για τον Γιενς επί οκτώ μήνες. Άνθρωποι εξαφανίζονταν καθημερινά από την πόλη - τη μια μέρα ήταν δίπλα σου, την άλλη πουθενά. Κι έτσι, κανείς δεν ήθελε να ξέρει τίποτα, φοβόντουσαν όλοι για τον εαυτό τους. Συμμορίες όργωναν τους δρόμους, άνοιγαν φυλακές, έσφαζαν αστυνομικούς. Μέγαρα πυρπολήθηκαν, δικαστήρια, τα γραφεία της Μυστικής Αστυνομίας. Τους πράκτορες της Οχράνας τους κρεμούσαν από τα φώτα των δρόμων που ήταν ντυμένοι με κόκκινα λάβαρα και πανό που έγραφαν: «ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΥΣ» και «ΝΙΚΗ ΣΤΟ ΛΑΟ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ».

Η Βαλεντίνα πήρε τέτοια προσεκτικά μέτρα που ο κόσμος έπαψε να την αναγνωρίζει. Φορούσε απλά χωριάτικα ρούχα και σάλι, μαντίλα στο κεφάλι και χοντρές αρβύλες με καρφιά. Αδυνάτισε, τα μαγουλά της βούλιαξαν και χλόμιαναν, έγινε ίδια με τις εργάτριες που τριγύριζαν στους δρόμους. Έμαθε να βαδίζει καμπουριαστά, με σκυμμένο κεφάλι, για να μη βλέπει κανείς το θυμό που σπίθιζε στα μάτια της. Φιλούσε τη Λίντια, την κλείδωνε στο δωμάτιο της με τα τρενάκια και τα βιβλία της κι έβγαινε στους δρόμους. Μα δεν έβρισκε ούτε έναν άνθρωπο που να ξέρει κάτι για κάποιο Δανό μηχανικό ονόματι Γιενς Φρίις.

Στις 2 Μαρτίου 1917ο τσάρος Νικόλαος υποχρεώθηκε να παραιτηθεί. Μαζί με την οικογένεια του τέθηκε σε κατοίκον περιορισμό στο Τσάρσκογιε Σέλο, κι αργότερα μεταφέρθηκαν με τρένο στη Σιβηρία. Η Βαλεντίνα είδε το Πέτρογκραντ ναλλάζει, να γίνεται κατακόκκινο: Κόκκινα περιβραχιόνια, κόκκινες ταινίες, κόκκινες κονκάρδες στα καπέλα. Επικεφαλής της νέας προσωρινής κυβέρνησης μπήκε ο Αλεξάντερ Κερένσκι, που έβλεπε πανικόβλητος την πόλη να ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Ο Γενικός Διοικητης του στρατού στρατηγός Κορνίλοφ αποπέμφθηκε και ο πόλεμος με τη Γερμανία έφερνε τη μια ήττα μετά την άλλη, μέχρι που ο ρωσικός λαός ικέτευε γονατιστός να σταματήσουν οι εχθροπραξίες.

Ήταν ένα καλοκαίρι χάους.

Το χάος που βασίλευε στην καρδιά της Βαλεντίνας, όμως, ήταν ακόμα πιο μεγάλο. Τούτη η καρδιά είχε ξεχάσει τι θα πει να είναι ζωντανή. Έμνησκε σιωπηλή και άδεια, χωρίς σταγόνα αίμα, ένα νεκρό κύτταρο βαρύ σαν μολύβι. Αυτό μήπως να σημαίνει ραγισμένη καρδιά; Το παράξενο ήταν πως τα μάτια της θυμόντουσαν αυτά που είχε ξεχάσει η καρδιά της. Τις νύχτες στο κρεβάτι χωρίς τον Γιενς έτρεχαν δάκρυα πικρά. Το κορμί της αποθυμούσε με οδύνη το δικό του, τη δύναμη του μέσα της. Έσφιγγε πάνω της με μανία τα σεντόνια κι οσμιζόταν τη μυρωδιά του, ώρες ατέλειωτες, νύχτες αξημέρωτες. Φορούσε το δικό του νυχτικό, τις δικές του κάλτσες, στερέωνε με την καρφίτσα της γραβάτας του το μαντίλι στο λαιμό της. Χτενιζόταν με τη δική του βούρτσα, έβαζε την κολόνια του, χρησιμοποιούσε τη δική του οδοντόβουρτσα.

Τον Λιεβ Ποπκόφ δεν τον ξανάδε ύστερα από κείνη τη μέρα που του έδεσε το τραυματισμένο του κεφάλι. Δεν της έλειπε. Παρόλο που του είχε πει ότι δεν τον κατηγορούσε για την εξαφάνιση του άντρα της και παρόλο που εκείνος της είχε πει ότι δεν κατηγορούσε αυτή για την απώλεια του ματιού του, έλεγαν κι οι δυο ψέματα.

Κι έτσι η Βαλεντίνα έψαχνε συνέχεια για τον Γιενς.

Πήγε ξανά στο παλιό σπίτι της Βάρενκας, μα ο φιλικός νεαρός με την Τσιγγάνα γυναίκα ισχυρίστηκαν ότι δεν είχαν ακουστά κανέναν Βίκτορ Αρκίν. Ούτε και σεκείνο το υπόγειο υπνωτήριο βρέθηκε κανείς που να τον ξέρει. Πήγε και στην εκκλησία του ψεύτη παπά. Της είπαν πως άντρες του τσαρικού στρατού τον είχαν μαστιγώσει μέχρι θανάτου μπροστά στα μάτια της κόρης του. Καρφίτσωσε στο στήθος της μια κόκκινη κονκάρδα και πήγαινε σε όλες τις πολιτικές συγκεντρώσεις που μάθαινε ότι γίνονταν. Χαμογελούσε σε ανθρώπους που μισούσε, συζητούσε με άντρες που ήθελαν να σκοτώσουν όλους τους υπουργούς της κυβέρνησης, έπιανε κουβέντα με εργάτριες στα λαϊκά μπαρ, μέχρι που έπαιξε και πιάνο σένα από δαύτα.

Κανείς δεν ήξερε τον Αρκίν. Μα τι είχε γίνει; Μήπως είχε γυρίσει στη Μόσχα κουβαλώντας μαζί του και τον Γιενς; Πού είσαι, Γιενς; Μερικές φορές ο Αρκίν παρακολουθούσε την Ελιζαβέτα και τη Βαλεντίνα.

Το έκανε όταν τον κούραζαν μέχρις αηδίας οι συγκεντρώσεις κι οι συνελεύσεις, οι φωνές και τα επιχειρήματα εκείνων που προσπαθούσαν να επιβάλουν τη δική τους θέληση, προβάλλοντας νέες ιδέες, νέα σχέδια, νέους κανόνες. Ο Κερένσκι είχε στραφεί κατά των μπολσεβίκων, είχε καταστρέψει το τυπογραφείο της εφημερίδας τους, της Πράβδας, και τα γραφεία της Κεντρικής Επιτροπής τους.

Είχε διατάξει τη σύλληψη του Ζινόβιεφ και του Καμένεφ, επειδή έκαναν αντιπολεμική προπαγάνδα, κι ακόμα και του Λένιν, που είχε αναγκαστεί να αρχίσει ξανά να κρύβεται.

Κόντευε, όμως, η ώρα. Τούτο το χάος δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Η Κόκκινη Φρουρά που αριθμούσε είκοσι πέντε χιλιάδες μαχητές στο Πέτρογκραντ, με την υποστήριξη των ναυτών του στόλου της Βαλτικής, είχε καταφέρει να νικήσει το στρατηγό Λαβρ Κορνίλοφ που αποπειράθηκε να επιβάλει στρατιωτική δικτατορία. Ο Αρκίν καιγόταν ολόκληρος από την επιθυμία να καταλάβουν ολόκληρη τη χώρα οι μπολσεβίκοι μένα αιματηρό πραξικόπημα, που θα έβαζε τέλος σε τούτη τη δήθεν κυβέρνηση του Κερένσκι.

Και σένα μυστικό δωμάτιο, είχε εκφράσει στον Λένιν την ανάγκη να εξοντώσουν όλα τα άλλα επαναστατικά κόμματα. Τέρμα οι μενσεβίκοι, οι σοσιαλεπαναστάτες, οι συνταγματικοί δημοκράτες. Ένα μόνο κόμμα μπορούσε να κυβερνήσει τη χώρα - κι αυτό ήταν οι μπολσεβίκοι. Η Ρωσία χρειαζόταν σιδερένια πυγμή.

Γι’ αυτό είχε επιστρέψει στο Πέτρογκραντ ο Αρκίν, για να βρίσκεται στο πλευρό του Βλαντιμίρ Λένιν, για να φροντίσει να σαπίσουν οι αντίπαλοι επαναστάτες ηγέτες στο Φρούριο των Αγίων Πέτρου και Παύλου. Κάποιες στιγμές, όμως, όταν ένιωθε κουρασμένος και το γόνατο του τον πονούσε πιο πολύ από,τι συνήθως, παρακολουθούσε την Ελιζαβέτα και τη Βαλεντίνα στους δρόμους. Η Βαλεντίνα ήταν έξυπνη. Σωστός χαμαιλέων. Μεταμφιεζόταν σε εργάτρια, σε χωριάτισσα, και νόμιζε πως δεν θα την αναγνωρίσει κανείς. Κι ωστόσο είχε ομορφύνει ακόμα πιο πολύ μες στα χρόνια που εκείνος βρισκόταν στη Μόσχα, είχε γίνει πιο αισθησιακή, περισσότερο ποθητή.

Η Ελιζαβέτα, που τριγύριζε ακόμα με τα μετάξια και τις γούνες της, ήταν εύκολος στόχος για κάθε άντρα με κόκκινο περιβραχιόνιο που αποζητούσε εκδίκηση. Ωστόσο βάδιζε πάντα με το κεφάλι ψηλά. Ο Αρκίν την είχε προειδοποιήσει. Την είχε ικετέψει. Εκείνη απλώς είχε χαμογελάσει και τον είχε φιλήσει για να του κλείσει το στόμα.

«Είμαι αυτή που είμαι. Κι εσύ είσαι αυτός που είσαι», του είχε πει ψιθυριστά. «Ας μην το σκαλίζουμε».

Κι έτσι εκείνος είχε πάψει να το σκαλίζει. Δεν τολμούσε να ρωτήσει την Ελιζαβέτα για το παιδί, που δεν το έβλεπε ποτέ μαζί τους. Λες κι η Βαλεντίνα το κρατούσε κρυμμένο.

Η Βαλεντίνα με τη Λίντια στο πλευρό της καθόταν στο σαλόνι των γονιών της και τους ικέτευε να φύγουν από το Πέτρογκραντ όσο ακόμα το μπορούσαν.

«Βαλεντίνα», της απάντησε ο πατέρας της, «εδώ είναι το σπίτι μας. Αυτή είναι η χώρα μας. Δεν φεύγω».

«Μπαμπά, σε παρακαλώ, δεν υπάρχει ασφάλεια εδώ».

Εκείνος αγριοκοίταξε το χαλί. Οι ρυτίδες στο πρόσωπο του ήταν πια μόνιμες. Όπως κι όλοι οι άλλοι, είχε χάσει βάρος τους τελευταίους μήνες. Μαζί με τα κιλά του, είχαν χαθεί και διάφορα πράγματα από το σαλόνι. Τα δυο χρυσά κηροπήγια, ο παμπάλαιος σεντεφένιος πυρομάχος από το τζάκι. Τα είχε κρύψει κάπου μέχρι να περάσει το κακό; Ή είχαν πουληθεί; «Εμένα δεν με τρομάζουν αυτοί οι μπολσεβίκοι», είπε ο Ιβάνοφ.

«Θα πρεπε να σε τρομάζουν», αντιμίλησε η μητέρα, που ωστόσο δεν έδειχνε καθόλου τρομαγμένη η ίδια. Ήταν ντυμένη μένα σκούρο μεταξωτό φόρεμα, χωρίς μαργαριτάρια ή οποιοδήποτε άλλο κόσμημα. Ήταν κι αυτή προσεκτική με το δικό της τρόπο. «Όλους μας πρέπει να μας τρομάζουν όχι αυτά που έχουν κάνει, αλλά αυτά που θα κάνουν».

Ο Ιβάνοφ την κοίταξε έκπληκτος.

«Εσύ πώς ξέρεις τι έχουν σκοπό να κάνουν;»

«Διαβάζω τις εφημερίδες, ακούω συζητήσεις. Μας κυνηγάνε και μας σκοτώνουν έναν έναν. Μας παίρνουν τα σπίτια μας. Ζήτημα χρόνου είναι.»

«Μαμά, δεν τους μισείς;»

«Όχι. Πολεμάνε γιαυτά που πιστεύουν, όπως κι εμείς ζούμε σύμφωνα μαυτά που πιστεύουμε».

Ο άντρας της χλιμίντρισε ενοχλημένος κι η Βαλεντίνα σηκώθηκε και τον πλησίασε.

«Μπαμπά, να μη βγαίνεις απ’ το σπίτι». Του άγγιξε το χέρι κι εκείνος έπιασε το δικό της και το σφίξε. Η Βαλεντίνα έσκυψε και τον φίλησε στο μάγουλο. «Να προσέχετε, κι εσύ κι η μαμά».

«Εσύ αυτό κάνεις με τούτα τα γελοία ρούχα; Ποτέ μου δεν περίμενα η κόρη μου κι η εγγονή μου να φοράνε τέτοια κουρέλια».

«Παππού», είπε η Λίντια και χαμογέλασε σαν τον πατέρα της, «να φορέσεις ντρίλινο πουκάμισο και πάνινο σκουφί. Αστείος που θα είσαι!»

Γέλασαν όλοι. Θα το θυμόταν αυτό το τελευταίο τους γέλιο η Βαλεντίνα.

Η κατάσταση χειροτέρεψε όταν ο καιρός ψύχρανε ξανά. Η Βαλεντίνα άρχισε να ετοιμάζει το σπίτι της. Κάλεσε έναν έμπορο επίπλων και του δώσε τα περισσότερα πράγματα της με αντάλλαγμα ένα χοντρό πάκο χαρτονομισμάτων.

Αυτά πήγε αμέσως και ταντάλλαξε με χρυσά νομίσματα και διαμάντια, γιατί ήξερε πως σύντομα το χαρτονόμισμα δεν θα είχε καμιά αξία. Τόσο ο έμπορος όσο και ο κοσμηματοπώλης τη λήστεψαν, αλλά δεν ήταν σε θέση να τους αντισταθεί.

Απέλυσε όλους τους υπηρέτες, γέμισε το σπίτι με άνευ αξίας κρεβάτια, καρέκλες και ντουλάπια, και κλείδωσε όλα τα πράγματα της Λίντιας και τα δικά της σε δυο δωμάτια πάνω. Κράτησε τα σύνεργα του Γιενς, το σχεδιαστήριο του, μερικά απτα ρούχα του, κανένα απτα βιβλία του, ένα γερό ζευγάρι παπούτσια και μερικά προσωπικά του αντικείμενα. Όλα τάλλα τα έδιωξε. Η Λίντια, καθισμένη στην ποδιά της με το τρενάκι και τους κύβους της αγκαλιά, την άκουγε να της μιλάει σοβαρή.

«Πρέπει να γίνουμε ίδιοι μαυτούς», της εξήγησε η Βαλεντίνα. «Δεν πρέπει να τους αφήσουμε να μας πετάξουν από το σπίτι μας, γιατί μετά δεν θα ξέρει πού να μας βρει ο μπαμπάς».

«Θα γυρίσει σύντομα;»

«Ναι, άγγελε μου. Σύντομα».

Τα ελαφίσια μάτια της κόρης της πετάρισαν.

«Μαμά, τώρα είμαι πέντε χρόνων».

«Το ξέρω».

«Είμαι σχεδόν μεγάλη».

Η Βαλεντίνα χαμογέλασε.

«Πράγματι».

«Γι’ αυτό, μαμά, πρέπει να μου πεις την αλήθεια».

«Ασφαλώς».

«Πότε θα γυρίσει ο μπαμπάς;»

«Σύντομα».

Το χειρότερο ήταν με το μεγάλο πιάνο. Όταν το έδιωξε, ήταν σαν να της έκοβαν ένα μέλος. Αφού το γυάλισε μέχρι που το έκανε ναστράφτει, έπαιξε για μια τελευταία φορά εκείνο το «Νυχτερινό» του Σοπέν. Η Λίντια, καθισμένη στο πάτωμα, έβαλε τα κλάματα.

«Είναι το αγαπημένο του μπαμπά», ψιθύρισε.

Κι ύστερα οι χαμάληδες σήκωσαν το πιάνο και το κουβάλησαν μακριά.

Ξένοι άνθρωποι ήρθαν να μείνουν στο σπίτι. Άνθρωποι που γέμισαν λάσπες το γυαλισμένο παρκέ, που δεν ήξεραν τι είναι ο διακόπτης του ηλεκτρικού ή πώς χρησιμοποιούν το καζανάκι της τουαλέτας. Η Βαλεντίνα κλειδώθηκε στα δύο της δωμάτια και κουκουλώθηκε στο κρεβάτι της φορώντας το νυχτικό του Γιενς που πια είχε χάσει τη μυρωδιά του. Είχε χάσει το σπίτι του, είχε χάσει ταγαπημένα του βιβλία, και τώρα έχανε και τη μυρωδιά του.

Από τα κατάβαθα της ψυχής της βγήκε ένα σπαρακτικό βογκητό.

Καθισμένη στο πάνω κεφαλόσκαλο, η Λίντια αγκάλιαζε τα γόνατα της και κοιτούσε δυο ξυπόλητα αγόρια κάτω στο χολ να παίζουν ποδόσφαιρο με την υδρόγειο του πατέρα της.

«Βίκτορ, μην της κάνεις κακό».

«Ελιζαβέτα, δεν θα βλάψω ποτέ την κόρη σου, στο έχω υποσχεθεί. Μόνο χάρη σεσένα ζει ακόμα ο άντρας της».

«Μην αφήσεις να της κάνουν κακό εκείνοι οι άνθρωποι με τα γκρίζα που αυτοαποκαλούνται στρατός. Ούτε εκείνοι που τριγυρίζουν σαν αγέλες λύκων αποδίδοντας τη δική τους εκδοχή της δικαιοσύνης. Μην τους αφήσεις να την πειράξουν».

«Όταν γκρεμίζεις ένα φράγμα στο ποτάμι, δεν μπορείς να πεις στα νερά να μην κυλάνε. Ό,τι μπορώ, θα το κάνω.

Για χατίρι σου. Για να προστατέψω εσένα». Ανασήκωσε το κεφάλι του απ’ το μαξιλάρι και φίλησε το λεπτό λαιμό που έσκυβε από πάνω του.

Εκείνη ανεβασμένη πάνω του κουνιόταν ρυθμικά, τα στήθη της απαλά σαν μετάξι χάιδευαν το στέρνο του κι ανάμεσα στους αναστεναγμούς της είπε: «Εγώ δεν χρειάζομαι προστασία». Κόλλησε δυνατά τα χείλη της στα δικά του κι η γλώσσα της αναζήτησε πεινασμένη τη δική του.

41

Ένας ήχος σαν αυτόν που έκανε το σφυρί του αρχαίου θεού Θωρ όταν βροντούσε πλανήθηκε απ’ τη μια άκρη της πόλης του Πέτρογκραντ ως την άλλη κι έκανε τα παράθυρα να κροταλίζουν σαν κόκαλα νεκρών. Η Βαλεντίνα τινάχτηκε κι άφησε το βιβλίο της κι η Λίντια ξύπνησε κι ήρθε να χωθεί στο κρεβάτι της μητέρας της. Η Βαλεντίνα την έσφιξε πάνω της κι άκουσε την καρδούλα της να χτυπάει σαν τρελή.

Κοίταξε το ρολόι. Ήταν δέκα παρά τέταρτο, βράδυ της 24ης Οκτωβρίου 1917.

«Κεραυνός είναι, μαμά;»

«Όχι, αγάπη μου. Σαν κανόνι μου φάνηκε».

Τα μάτια της Λίντιας γούρλωσαν.

«Μεγάλο θα είναι».

«Ναι. Πολύ μεγάλο. Νομίζω πως είναι από πλοίο».

«Από ποιο πλοίο;»

«Δεν ξέρω». Το αίμα της όμως πάγωσε στις φλέβες της γιατί ήταν σίγουρη τι ήταν: Σύνθημα για ναρχίσει η επανάσταση.

Αν ήταν εκεί ο Αρκίν, θα της έλεγε πως το πλοίο ήταν το θωρηκτό «Αουρόρα».

Η ώρα ήταν τέσσερις το πρωί κι η Βαλεντίνα στεκόταν κάτω απτον παγερό ουρανό και κοίταζε τον κόσμο της να καίγεται. Ούτε άστρα ούτε κομήτες σημάδευαν πανηγυρικά το γεγονός. Πάνω από τις στέγες της πόλης μια φωτιά έκαιγε τον ουρανό κι η ανταύγεια της πυρπολούσε και τα τελευταία κουρέλια ελπίδας πως η Ρωσία θα σταματούσε την τελευταία στιγμή το κατρακύλισμά της στην άβυσσο.

Τι σήμαινε αυτό; Για τον Γιενς, για την κόρη της, για τους γονείς της; Ο κόσμος τους είχε χαθεί. Το έδαφος κάτω από τα πόδια της χανόταν κι εκείνη κρατιόταν από τη σιδερένια εξώπορτα του σπιτιού της για να μην παρασυρθεί μαζί του.

Γιενς, βρίσκεσοα εδώ, στην πόλη; Ακούς το κανόνι, του πλοίου; Ήταν πεπεισμένη ότι ο Γιενς ζούσε κι ανάσαινε τον ίδιο νυχτερινό αέρα μεκείνη. Δεν είχε ιδέα γιατί ο Αρκίν δεν θα τίναζε στον αέρα τα μυαλά του ανθρώπου που τον είχε σακατέψει, αλλά τίποτα δεν θα την έπειθε ότι ο Γιενς ήταν νεκρός. Τίποτα. Γιατί, ό,τι κι αν έκανε, η σκέψη του ήταν κοντά της. Όπως για παράδειγμα τότε που είδε οργισμένη τα αλητάκια του κάτω πατώματος να σπάνε με την μπάλα τους ένα τζάμι, τη στιγμή που στην πόλη δεν υπήρχε τζάμι ούτε για δείγμα. Εκείνη τη στιγμή, άκουσε μέσα της τη σκέψη του Γιενς να της λέει ότι τα παιδιά της χώρας ήταν αγράμματα και πως το πρώτο πράγμα που έπρεπε να κάνει η επανάσταση ήταν να δώσει ελεύθερη και υποχρεωτική παιδεία σε όλους.

Τις κρατούσε σαν φυλακτό τις σκέψεις του Γιενς. Ακόμα και τώρα που έβλεπε τις φλόγες να καταπίνουν το σκοτάδι πάνω απτην πόλη.

«Δεν θα τον βρεις μέσα στις φλόγες», ακούστηκε μια φωνή.

«Λιεβ!»

Ο τεράστιος όγκος του Λιεβ Ποπκόφ εμφανίστηκε κάτω από το φως μιας λάμπας του δρόμου. Πιο μεγάλος από κάθε άλλη φορά. Ένας επίδεσμος σκέπαζε την άδεια κόγχη του ενός ματιού του και μαύρα κατσαρά τσουλούφια έπεφταν στο σημαδεμένο μέτωπο του. Η Βαλεντίνα χάρηκε που τον είδε. Κι αυτό την εξέπληξε.

«Δεν έχουμε πια άλογα;» τη ρώτησε δείχνοντας κατά το στάβλο όπου καθόταν κι έπαιζε χαρτιά με τον Γιενς, κι η Βαλεντίνα κατάλαβε πως του έλειπε ο φίλος του.

«Όχι, τα πούλησα», του απάντησε.

Χωρίς να ζητήσουν την άδεια κανενός, οικογένειες ολόκληρες είχαν εγκατασταθεί στους στάβλους μόλις άδειασαν.

Κοιμόντουσαν στα παχνιά τυλιγμένοι με άχυρα κι έτρωγαν τη βρόμη των αλόγων. Η Βαλεντίνα δεν είχε αντίρρηση, δεν την ένοιαζε. Δεν μπορούσε καν να νιώσει κάτι γιαυτούς.

Εξαιτίας τους είχε χάσει τον άντρα της, την αδελφή της.

Ήταν οι άνθρωποι για τους οποίους αγωνιζόταν ο Αρκίν.

Δεν βλέπετε τι χάνετε; ήθελε να τους φωνάξει. Λεν καταλαβαίνετε πως καταστρέφετε ό,τι καλό υπάρχει στη Ρωσία μαζί μό,τι κακό έχει; Τράβηξε βιαστικά τον Ποπκόφ μακριά απ’ το φως.

«Έχεις νέα;»

«Ναι».

«Για τον Γιενς;»

«Όχι».

Η απογοήτευση της τσάκισε τα κόκαλα.

«Για ποιον τότε;»

Ο Λιεβ χασκογέλασε και της Βαλεντίνας της ήρθε να τον αρπάξει από τα γένια και να τον ταρακουνήσει.

«Για κάποιον Ερικόφ, που μαθαίνω ότι είναι έμπιστος του Λένιν».

«Και τι με αφορά εμένα;»

«Όλο το όνομα του είναι Βίκτορ Ερικόφ».

Η καρδιά της σταμάτησε.

«Βίκτορ Ερικόφ;»

«Ο Αρκίν άλλαξε τόνομα του. Γι’ αυτό δεν μπορούσαμε να τον βρούμε τον μπάσταρδο».

«Ξέρεις πού βρίσκεται;»

«Όχι ακόμα, μα θα μάθω».

«Θα μου το πεις;»

«Ντα. Θα στο πω κι ας σε σκοτώσει. Μη βγεις απ’ το , σπίτι μέχρι τότε».

«Πού βρίσκονται οι επαναστάτες;»

«Παντού. Οι καταραμένοι οι μπολσεβίκοι έχουν καταλάβει τους σιδηροδρομικούς σταθμούς και το τηλεφωνικό κέντρο, ακόμα και την Κρατική Τράπεζα. Δεν αστειεύονται. Γι’ αυτό μη βγαίνεις έξω».

«Σ’ ευχαριστώ, Λιεβ».

Εκείνος ανασήκωσε τους ώμους και γύρισε να φύγει. Η Βαλεντίνα τον έπιασε απ’ το μπράτσο, που ήταν σκληρό σαν βράχος.

«Λιεβ, λυπάμαι για το μάτι σου. Να προσέχεις».

Κάτι γρύλισε εκείνος κι εξαφανίστηκε μέσα στο σκοτάδι.

«Λίντια, μη φύγεις από δω. Έχε κλειδωμένη την πόρτα και μην ανοίξεις σε κανένα».

«Κι αν θέλω να πάω στην τουαλέτα;»

«Χρησιμοποίησε τον κουβά».

Η μυτούλα της Λίντιας ζάρωσε με αηδία.

«Λίντια, μιλάω σοβαρά».

«Πού θα πας;»

«Να βρω τον μπαμπά».

Το προσωπάκι του κοριτσιού έλαμψε από χαρά.

«Να ρθω κι εγώ;»

«Όχι. Ο μπαμπάς θα γυρίσει μόνο αν είσαι καλό κορίτσι».

«Θα είμαι καλό κορίτσι, μαμά».

Πήρε μια αγγελική έκφραση, που όμως δεν ξεγέλασε τη μητέρα της.

«Μιλάω σοβαρά. Τποσχέσου μου πως δεν θα ξεκλειδώσεις την πόρτα».

«Στο υπόσχομαι».

Η Βαλεντίνα φίλησε τα ανυπόταχτα μαλλιά της κόρης της, υποχρεωμένη να την πιστέψει.

«Βαλεντίνα!»

Όρθια στο κατώφλι του γιατρού Φεντόριν, η Βαλεντίνα κοίταζε ανήσυχα πίσω της. Η πόλη ήταν ήσυχη τώρα, σαν λύκος που κοιμάται ύστερα από ένα καλό τσιμπούσι. Αυτό όμως δεν σήμαινε πως δεν θα ξανασκότωνε για να ξαναφάει.

Ο Φεντόριν την τράβηξε μέσα κι έκλεισε γρήγορα την πόρτα.

«Δεν πρέπει να γυρίζεις στους δρόμους σήμερα, είναι πολύ επικίνδυνο».

«Ήρθα να μου πεις τι έχεις ακούσει».

«Καλό μου κορίτσι, η πόλη έγινε γης Μαδιάμ. Η επανάσταση των μπολσεβίκων ξεκοιλιάζει το Πέτρογκραντ κι η Κόκκινη Φρουρά συλλαμβάνει οποιονδήποτε δεν είναι δικός τους. Βιομηχάνους, τραπεζίτες, πολιτικούς.» Σταμάτησε βλέποντας τη Βαλεντίνα να χλομιάζει.

«Ο πατέρας μου είναι πολιτικός».

Ο γιατρός κούνησε απελπισμένος το κεφάλι.

«Μην πας σπίτι του, καλή μου».

«Πρέπει να πάω. Εσύ τι θα κάνεις;»

«Μην ανησυχείς, είμαι ασφαλής. Είμαι γιατρός και θα με χρειαστούν. Κι εσύ καλά έκανες και φόρεσες τη στολή της νοσοκόμας».

Τα πράγματα είχαν πάει πολύ καλύτερα από,τι ονειρευόταν ο Αρκίν. Η κυβέρνηση του Κερένσκι είχε καταρρεύσει κι είχε αφήσει τους Κόκκινους να καταλάβουν την εξουσία. Απόψε όμως και ο Αρκίν χαμογέλασε με τη βλακία του Κερένσκι- απόψε θα τους συλλάμβαναν όλους στα Χειμερινά Ανάκτορα. Οι υπουργοί του Κερένσκι θα κλειδώνονταν στα κελιά του Φρουρίου Πέτρου και Παύλου. Βηματίζοντας πάνω κάτω για να ξεπιαστεί το πόδι του που τον πονούσε πολύ, περίμενε να του πάνε την επόμενη φουρνιά κρατουμένων.

Η σκέψη του πήγε στον Φρίις. Κάθε μέρα τον σκεφτόταν, κι αυτόν και τη Βαλεντίνα Ιβάνοβα. Ήταν σαν αγκάθια στην ψυχή του. Ο καπνός του τσιγάρου του που πλημμύρισε τα πνευμόνια του δεν κατάφερε να σβήσει την εικόνα τους απ’ το μυαλό του. Να κοιτάζονται στα μάτια αγκαλιασμένοι.

Η Ιβάνοβα ήξερε καλά τι του έλεγε, όταν του είπε πως θα τη θυμόταν καθημερινά. Η ειρωνεία ήταν πως, αν δεν είχε σακατευτεί το πόδι του, τώρα θα ήταν νεκρός. Η Βαλεντίνα του είχε σώσει τη ζωή. Γιατί αν ήταν γερός θα τον είχαν ντύσει στρατιώτη και θα τον είχαν στείλει στο μέτωπο, σεκείνον τον άχρηστο πόλεμο με τους Γερμανούς. Θα είχε γίνει τροφή για τα κανόνια, κι η Βαλεντίνα θα είχε απαλλαγεί απ’ αυτόν. Θα έμενε όμως το παιδί, το παιδί του. Αυτό το κομμάτι του είναι του θα το είχε πάντα μαζί της. Αν ήταν δικό του, δηλαδή. Γι’ αυτό δεν θα βεβαιωνόταν ποτέ.

Έτριψε το πρόσωπο του με την παλάμη του κι έπνιξε εκείνο το σκίρτημα που ένιωθε μέσα του όποτε σκεφτόταν το παιδί. Ήταν κουρασμένος. Ξάγρυπνος. Τον έπνιγαν οι φόβοι για όσα θα γίνονταν απόψε, για τα συντροφικά μαχαιρώματα στην πλάτη του, τώρα που ασκούσε κι αυτός κάποια εξουσία.

Κάθισε στο γραφείο του και φώναξε στο σκοπό που στεκόταν έξω από την πόρτα του.

«Ο επόμενος κρατούμενος!»

Ο Αρκίν δεν σηκώθηκε, κι ας του ήταν δύσκολο να μην της δείξει έστω κι ελάχιστο σεβασμό.

«Κρατούμενε Ιβάνοφ», είπε στον άντρα της που τη συνόδευε, «θα παρουσιαστείς στο λαϊκό δικαστήριο όπου θα δικαστείς για προδοσία ενάντια στην πατρίδα σου».

«Ελεεινό μηδενικό! Τι ξέρετε εσύ κι οι όμοιοι σου για την πατρίδα μας; Εγώ την υπηρέτησα πιστά επί-»

Ο Αρκίν έκανε νόημα στο φρουρό κι ο υποκόπανος του όπλου του προσγειώθηκε στο πρόσωπο του υπουργού. Τα χέρια εκείνου ήταν δεμένα στην πλάτη του κι έτσι δεν μπόρεσε να σκουπίσει το αίμα που έτρεξε απ’ το στόμα του.

«Μη». Η Ελιζαβέτα μίλησε για πρώτη φορά. «Μη, σε παρακαλώ».

Ο Αρκίν αφέθηκε να την κοιτάξει, να καταγράψει στο μυαλό του την ακριβή απόχρωση των χρυσαφένιων μαλλιών της, τις γραμμές του προσώπου και του λαιμού της.

«Μαντάμ Ιβάνοβα». Δεν μπόρεσε να κρύψει το σεβασμό του. Έσκυψε και κοίταξε τα δυο φύλλα χαρτί πάνω στο γραφείο του. Στο ένα ήταν γραμμένο τόνομα «Νικολάι Ιβάνοφ», στο άλλο «Ελιζαβέτα Ιβάνοβα». Πήρε μια πένα και με τα δάχτυλα του χάιδεψε το όνομα της γυναίκας. «Θα δικαστείς κι εσύ για προδοσία, επειδή βοηθούσες το σύζυγο σου να εκμεταλλεύεται το προλεταριάτο και να γεμίζει τα θησαυροφυλάκια των Ρομανόφ».

Εκείνη δεν είπε τίποτα.

«Πάρτε τους».

«Αμέσως, σύντροφε Ερικόφ».

Όταν όμως ο φρουρός άρπαξε τον άντρα της απ’ το μπράτσο, η Ελιζαβέτα μίλησε.

«Σταθείτε».

Ο φρουρός δίστασε συνηθισμένος να υπακούει. Με τα χέρια της δεμένα στην πλάτη η Ελιζαβέτοβκττράφηκε στον άντρα της και τον φίλησε στο μάγουλο.

«Αντίο, Νικολάι. Ο Θεός να σευλογεί. Δεν θα ξαναϊδωθούμε σε τούτη τη ζωή».

«Ελιζαβέτα, γυναίκα μου, θέλω.»

«Πάρτε τον», διέταξε ο Αρκίν. «Αυτή να παραμείνει».

«Ελιζαβέτα!» φώναξε ο Ιβάνοφ καθώς τον έσερναν έξω από το δωμάτιο. «Σαγαπάω.»

Ο φρουρός έκλεισε δυνατά την πόρτα πίσω του. Μόνοι στο δωμάτιο, ο Αρκίν κι η Ελιζαβέτα κοιτάχτηκαν στα μάτια.

«Δεν μπορώ να σε σώσω», είπε εκείνος.

«Το ξέρω».

Του χαμογέλασε γλυκά, όπως τότε πάνω στα μαξιλάρια του «Ξενοδοχείου της Ρωσίας». Τα σαρκώδη χείλη της δεν έκρυβαν καμιά μεταμέλεια, καμιά θλίψη.

«Σκατά!» Ο Αρκίν πέταξε την πένα και πήγε να σταθεί κοντά της. Πολύ κοντά της. «Ελιζαβέτα, αν μπορούσα θα σ έσωζα. Όμως είσαι σύζυγος υπουργού. Μάρτυς μου ο Θεός ότι θα σέσωζα αν το μπορούσα».

Τα γαλάζια της μάτια άστραψαν από ευχαρίστηση.

«Το ξέρω. Μην ανησυχείς για μένα». Τα κομψά της ρούχα ήταν βρόμικα, το ένα μανίκι της κρεμόταν σκισμένο.

«Θέλω μόνο να σε κοιτάξω για μια τελευταία φορά».

Τότε εκείνος άγγιξε το χλομό της μάγουλο. Η Ελιζαβέτα έγειρε μαλακά το κεφάλι της στην παλάμη του.

«Να προσέχεις, Βίκτορ. Οι καιροί είναι πολύ επικίνδυνοι και εσύ θέλω να.» Ξεροκατάπιε και του φίλησε τα δάχτυλα. «Να είσαι ασφαλής. Σιχαίνομαι όλα σου τα πιστεύω, σιχαίνομαι αυτά που θα κάνετε στην πατρίδα μου εσείς οι μπολσεβίκοι, μα.» Σήκωσε το κεφάλι. «Εσένα δεν μπορώ να σε σιχαθώ».

«Ελιζαβέτα, θα κάνω ό,τι μπορώ για να σε γλιτώσω απ την οργή του λαϊκού δικαστηρίου, αλλά.»

«Όχι, Βίκτορ, μην κάνεις τίποτα για χάρη μου. Σε ικετεύω». Το είπε αργά, συλλογισμένα. «Τούτα τα τελευταία χρόνια έζησα περισσότερα πράγματα απόσα σόλη την υπόλοιπη ζωή μου. Έζησα περισσότερο, αγάπησα περισσότερο. Κι αυτό μου φτάνει. Μου έδωσες ανείπωτη χαρά.

Σπασίμπα».

Εκείνος της χαμογέλασε τρυφερά κι ας ξεσκίζονταν τα σωθικά του.

«Σπασίμπα», αντιλάλησε.

«Ο Θεός να σε προστατεύει», μουρμούρισε η Ελιζαβέτα και τράβηξε κατά την πόρτα.

Όταν η Βαλεντίνα γύρισε σπίτι, βρήκε τη Λίντια γονατισμένη στο πάνω κεφαλόσκαλο να ρίχνει σταφίδες στα δυο κουρελιάρικα παιδιά κάτω στο χολ. Η Βαλεντίνα δεν μπήκε στον κόπο να τη μαλώσει, μόνο την άδραξε απτον καρπό, την έσυρε στα δωμάτια τους και γονάτισε μπροστά της για να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο.

«Λίντια, έχω κλείσει ραντεβού μέναν άντρα και θέλω ναρθεις μαζί μου».

«Με τον μπαμπά;»

«Όχι. Μη στενοχωριέσαι έτσι, κορούλα μου. Αν παίξουμε σωστά, θα δούμε σύντομα τον μπαμπά».

«Έτσι μου λες συνέχεια».

«Σήμερα σου λέω αλήθεια».

Ντύθηκαν προσεκτικά, με απλά ρούχα χωρίς φιοριτούρες και γούνες. Η Βαλεντίνα έκρυψε τα φλογάτα μαλλιά της κόρης της κάτω από ένα καφέ κεφαλομάντιλο κι από πάνω της έβαλε ένα τσόχινο καπέλο.

«Σήμερα πρέπει να μοιάζεις με κόρη εργάτη», της είπε.

Κοιτάχτηκαν κι οι δυο στον καθρέφτη»

«Εσύ, μαμά, είσαι όμορφη, αλλά εγώ είμαι άσχημη».

Η Βαλεντίνα τη σήκωσε στην αγκαλιά της και τη φίλησε στο μέτωπο.

«Όσο και να προσπαθήσεις, δεν μπορείς να γίνεις άσχημη. Άκουσε με καλά τώρα. Πρέπει να πεις ορισμένα πράγματα».

«Σε θεωρούσα πεθαμένο».

Η Βαλεντίνα μπήκε στο γραφείο του συντρόφου Ερικόφ και κοίταξε καλά καλά το πρόσωπο του Αρκίν, την γκρίζα στολή του, την καινούργια αλαζονεία στο βλέμμα του - και για πολλοστή φορά ευχήθηκε να του είχε καρφώσει το νυστέρι του δόκτορα Φεντόριν στο λαιμό αντί για τα πλευρά, τότε, τη μέρα της μονομαχίας.

«Έλεγα πως θα χες πεθάνει από γάγγραινα», πρόσθεσε.

«Δεν είναι τόσο εύκολο να σκοτωθώ», αποκρίθηκε εκείνος με το βλέμμα του καρφωμένο στο παιδί.

«Βίκτορ, αυτή είναι η κόρη σου η Λίντια».

Το πρόσωπο του Αρκίν παρέμεινε ανέκφραστο. Η Βαλεντίνα άφησε το χέρι της κόρης της κι εκείνη πήγε και στάθηκε σαν νάνος μπροστά στην ψηλή μορφή που στεκόταν πίσω απ’ το γραφείο. Το κουράγιο της έκανε τη Βαλεντίνα νανατριχιάσει.

«Καλησπέρα, μπαμπά».

Μια φλέβα άρχισε να πάλλεται στο σαγόνι του Αρκίν.

Τα γκρίζα του μάτια θόλωσαν και το χέρι του άγγιξε διστακτικά το κεφάλι της μικρής.

«Πώς το ξέρω ότι είναι δική μου;» ρώτησε.

«Επειδή στο ορκίζομαι. Ήμουν έγκυος όταν παντρεύτηκα τον Γιενς Φρίις». Ευτυχώς, ο Αρκίν δεν ήξερε την ημερομηνία γέννησης της Λίντιας.

«Αυτό δεν σημαίνει τίποτα», είπε ο Αρκίν και τράβηξε το χέρι του. «Και πάλι μπορεί να είναι του Φρίις».

«Όχι». Η Βαλεντίνα γύρισε ενοχλημένα αλλού το βλέμμα. «Ο Γιενς κι εγώ προσέχαμε πάντα να μη μείνω έγκυος».

«Μπορεί να λες ψέματα».

«Δεν λέω. Στο ορκίζομαι στη ζωή του παιδιού μου. Κοίτα το στόμα του, το σαγόνι του. Είναι ίδια με τα δικά σου».

Ψέματα, μα ήταν φανερό πως εκείνος ήθελε να τα πιστέψει.

«Τα μαλλιά της;» Το χέρι του κινήθηκε προς το καπέλο της μικρής. Η Βαλεντίνα όμως της είχε πει πως το καπέλο της δεν έπρεπε να βγει με τίποτα. Χωρίς να διστάσει η Λίντια άδραξε σφιχτά το χέρι του Αρκίν κι ακούμπησε πάνω του το μάγουλο της. Και τον κοίταξε μεκείνη την αθωότητα και την αποθυμιά που μόνο τα παιδιά διαθέτουν.

Εκείνος δεν τράβηξε το χέρι του, μόνο την κοίταξε εξεταστικά.

«Τα μάτια της δεν είναι σαν τα δικά μου. Ούτε και σαν τα δικά σου».

«Τα μάτια της είναι αποκλειστικά δικά της. Πολλά πράγματα πάνω της είναι αποκλειστικά δικά της».

Ο Αρκίν λύγισε το ένα του γόνατο, τέντωσε το άλλο στο πλάι και εξέτασε τη μικρή προσεκτικά. Το χέρι του, ωστόσο, το άφησε αιχμάλωτο στο δικό της.

«Ώστε εσύ είσαι η Λίντια», είπε καλοσυνάτα.

«Κι εσύ είσαι ο μπαμπάς μου», είπε μαπαλή φωνή η Λίντια. Έγειρε στο πλάι το κεφάλι, του χαμογέλασε ντροπαλά, και ξαφνικά τον αγκάλιασε σφιχτά από το λαιμό, κρεμάστηκε πάνω του, νιαούρισε: «Μπαμπά.» και τον φίλησε στο μάγουλο.

Η Βαλεντίνα παρακολουθούσε κατάπληκτη. Δεν είχε δώσει τέτοιες οδηγίες στην κόρη της - και τώρα έβλεπε αυτόν τον άνθρωπο που μισούσε να λιώνει. Με το μάγουλο του παιδιού ακουμπισμένο στο δικό του, τα μάτια του έχασαν τη σκληράδα τους και τα χαρακτηριστικά του μαλάκωσαν. Για ένα ατέλειωτο λεπτό άντρας και παιδί έμειναν έτσι κολλημένοι κι ύστερα εκείνος τη φίλησε στο μέτωπο, ίσιωσε το κορμί του κι επέστρεψε στο γραφείο του χωρίς να κοιτάξει καμιά τους. Έβγαλε από το συρτάρι του ένα έντυπο, το συμπλήρωσε και το έτεινε στη Βαλεντίνα.

«Ορίστε», της είπε. «Άδεια για να φύγεις από το Πέτρογκραντ. Πήγαινε».

Εκείνη το διάβασε. Κοίταξε τη Λίντια και το έσκισε.

«Δεν αναφέρει και το όνομα του συζύγου μου», είπε.

«Όχι».

«Δεν φεύγω από το Πέτρογκραντ χωρίς αυτόν».

«Βαλεντίνα, αν μείνεις στο Πέτρογκραντ κάποια στιγμή θα σε αναζητήσει η Κόκκινη Φρουρά, όσο κι αν κρύβεσαι κάτω από εργατικά ρούχα. Είσαι κόρη υπουργού. Θα σε κυνηγήσουν. Μη ρισκάρεις τη ζωή του παιδιού μας».

«Αν μείνει εδώ ο Γιενς Φρίις, θα μείνουμε κι εμείς».

«Βαλεντίνα, μη γίνεσαι ηλίθια. Σκέψου τη Λίντια».

«Αν πεθάνει αυτός, θα πεθάνουμε κι εμείς».

«Δεν μπορώ να σας σώσω όλους».

«Αν θέλεις να ζήσει η κόρη σου, βάλε και το δικό του όνομα στην άδεια εξόδου».

Την έπνιγε η αγωνία. Πίστευε ότι τον είχε χάσει. Ο Αρκίν είχε κλειστεί ξανά στον εαυτό του και το γκρίζο δωμάτιο φάνταζε άδειο. Ξαφνικά κάρφωσε τα μάτια του στα δικά της.

«Η μητέρα σου την αγαπάει τη Λίντια;» ρώτησε.

Η Βαλεντίνα άρχισε να μετράει τα λόγια της.

«Ναι, ασφαλώς και την αγαπάει την εγγονή της».

Εκείνος κούνησε το κεφάλι, πήρε άλλο ένα έντυπο, το συμπλήρωσε και το έδωσε στη Βαλεντίνα.

Δίπλα στο όνομα το δικό της και της Λίντιας ήταν γραμμένο και το όνομα του Γιενς.

«Σπασίμπα».

«Σε προειδοποιώ όμως πως μόλις αποφυλακιστεί θα τον κυνηγήσουν ξανά, κι ας είναι το όνομα του γραμμένο στην άδεια. Έχεις μια ώρα, ίσως και λιγότερο, μέχρι κάποιοι άλλοι να παρακάμψουν τη δική μου υπογραφή. Ο Φρίις δούλευε για τον τσάρο, και τέτοιες προδοτικές ενέργειες δεν είναι ανεκτές». Η φωνή του γέμισε θυμό. «Έχει έρθει η ώρα της πληρωμής για ανθρώπους σαν αυτόν, για ανθρώπους που πιστεύουν πως δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν επειδή έχουν φιλελεύθερες ιδέες και πολλά ταλέντα, ανθρώπους που νομίζουν πως η ευφυΐα τους είναι ασπίδα που τους προστατεύει».

«Ο Γιενς δούλευε για το λαό της Ρωσίας, για να τον βοηθήσει. Τι θέλετε δηλαδή εσείς οι μπολσεβίκοι, να καταστρέψετε οποιονδήποτε έχει μυαλό και σκέφτεται ανεξάρτητα; Ποιες είναι οι ελπίδες για το μέλλον της Ρωσίας αν το κάνετε αυτό;»

«Η Ρωσία τώρα έχει ένα λαμπρό μέλλον μπροστά της.

Απαλλαγμένη επιτέλους από τους τυράννους της».

Η Βαλεντίνα έπιασε τη Λίντια απ’ το χέρι και την τράβηξε κοντά της.

«Αρκίν, ελπίζω να μην ξανασυναντηθούμε ποτέ».

«Πάρε λοιπόν το παιδί και τρέχα. Ξέρεις από τέτοια.

Έτσι έτρεχες και κρυβόσουν από δέντρο σε δέντρο και στο δάσος».

Η Βαλεντίνα τον κοίταξε με γουρλωμένα μάτια.

«Τι εννοείς;»

Ο Αρκίν χαμογέλασε ικανοποιημένος.

«Ούτε τώρα το κατάλαβες; Εγώ ήμουν τότε στο δάσος που μας βρήκες να κάνουμε τις ετοιμασίες μας. Εγώ έβαλα τη βόμβα στο σπίτι σου στο Τέσοβο».

«Καλά τα κατάφερα, μαμά;»

«Πάρα πολύ καλά, κορούλα μου».

«Θα θυμώσει μαζί μου ο μπαμπάς επειδή είπα μπαμπά εκείνον τον άλλο;»

«Όχι. Θα σου δώσει χίλια φιλιά».

«Τότε γιατί κλαις;» Τη χάιδεψε με το χεράκι της. «Μην κλαις».

«Περπατά γρήγορα! Έχουμε μια ώρα μόνο».

«Για ποιο πράγμα;»

«Για να φύγουμε από το Πέτρογκραντ».

42

Η Βαλεντίνα στεκόταν μέσα από την εξώπορτα κι αφουγκραζόταν με κλειστά τα μάτια. Στο πάτωμα του χολ κάθονταν δυο μελαψά αγόρια κι έπαιζαν χαρτιά χρησιμοποιώντας αποτσίγαρα για μάρκες. Ένα στενό κρεβάτι είχε εμφανιστεί κάτω απ’ τη σκάλα και πάνω του ήταν ξαπλωμένος ένας φαλακρός άντρας που ροχάλιζε. Τίποτα από όλα αυτά όμως δεν την ενοχλούσε. Στεκόταν πίσω απτην πόρτα και αφουγκραζόταν. Δεν ήθελε να βγει στο δρόμο, μήπως και την προσέξει κάποιος.

Τα λεπτά περνούσαν βασανιστικά αργά. Ήξερε πως δεν θάκουγε τον Γιενς παρά μόνο όταν το χέρι του θάγγιζε την μπετούγια της πόρτας.

Κάτι ακούστηκε στα σκαλοπάτια απέξω. Η Βαλεντίνα άνοιξε μια χαραμάδα την πόρτα κι ύστερα την τέντωσε διάπλατα με τόση φόρα που κοπάνισε στον τοίχο. Τα αγόρια στο χολ σήκωσαν με ενδιαφέρον τα κεφάλια τους.

Στο κατώφλι στεκόταν ο Γιενς, ψηλός όπως πάντα. Το δέρμα του όμως ήταν τεντωμένο πάνω στα κόκαλα του προσώπου του και τα μάτια του βαθουλωμένα. Κι είχε μια πυκνή κόκκινη γενειάδα.

«Βαλεντίνα…» η φωνή του ακούστηκε ψιθυριστή.

Εκείνη τον τράβηξε πάνω της, τον έσυρε μέσα κι έκλεισε με μια κλοτσιά την πόρτα. Τον κρατούσε σφιχτά χωρίς να μπορεί να μιλήσει κι ένιωθε τα χέρια του σκληρά πάνω στο κορμί της. Άρχισε να τρέμει ολόκληρη από την αποθυμιά.

«Βαλεντίνα.» είπε ξανά εκείνος με το πρόσωπο του χωμένο στα μαλλιά της. Λες κι αυτή ήταν η μοναδική λέξη που θυμόταν.

Δεν τον άφηνε από την αγκαλιά της. Ο χρόνος, όμως, προδοτικός, έτρεχε κι έφευγε.

Οι τσάντες ήταν έτοιμες πάνω στο κρεβάτι. Δύο μεγάλες και μια μικρή. Τις είχε ετοιμάσει εδώ και βδομάδες, γεμίζοντας τες κυρίως με κονσέρβες κρέας και πακέτα με δημητριακά και ξερά φρούτα, σπίρτα, κεριά, μια κουβέρτα, χοντρές κάλτσες κι από ένα παραπανίσιο μάλλινο πουλόβερ για τον καθένα τους.

«θα ταξιδέψουμε μελάχιστα μπαγκάζια», είχε πει στην κόρη της, που καθόταν πάνω στο ελαφοτόμαρο και την κοίταζε να ετοιμάζει τις τσάντες σφίγγοντας στην αγκαλιά της το τρενάκι της.

Τώρα, μόλις βρέθηκαν μόνοι στο δωμάτιο τους, η Βαλεντίνα έγδυσε τον Γιενς. Είχε περάσει οκτώ μήνες με τα ίδια ρούχα.

«Βρομάω σαν ψόφιο γουρούνι», μουρμούρισε εκείνος.

Η Βαλεντίνα τον φίλησε στο στήθος.

«Μυρίζεις σαν να είσαι έτοιμος για φάγωμα», του είπε.

Ο Γιενς γέλασε άκεφα. Είχε απομείνει πετσί και κόκαλο και μύες. Σάρκα καθόλου. Πλύθηκε βιαστικά κι εκείνη του έτριψε την πλάτη, του συμμάζεψε τα γένια μένα ψαλίδι - δεν είχαν χρόνο για ξυρίσματα. Σελάχιστα λεπτά είχαν βγει από το σπίτι και βάδιζαν γοργά πάνω στο παγωμένο πεζοδρόμιο κρατώντας ανάμεσα τους την κόρη τους. Η Λίντια σκουντούσε συνέχεια τον πατέρα της για να βεβαιωθεί ότι ήταν σταλήθεια δίπλα της.

«Οι μπολσεβίκοι έχουν καταλάβει τους σιδηροδρομικούς σταθμούς», είπε η Βαλεντίνα. «Δεν πρέπει να τολμήσουμε να πάρουμε τρένο».

«Θα πάμε με τα πόδια. Όλο το δρόμο, αν χρειαστεί».

«Όλο το δρόμο ως πού;»

«Ως την Κίνα».

Της Βαλεντίνας της έπεσε το σαγόνι. Εκείνος χαμογέλασε με την αντίδραση της - κι αυτή κατάλαβε πως με τούτον τον άντρα στο πλευρό της θα πήγαινε με τα πόδια και στο Βόρειο Πόλο.

«Στην Κίνα, λοιπόν», είπε.

«Πού είναι η Κίνα;» ρώτησε η Λίντια.

«Στην άκρη της Ρωσίας, εκεί που η χώρα πέφτει στη θάλασσα».

«Δεν είναι μακριά;»

Της χαμογέλασαν κι οι δυο.

«Θα χρειαστεί να περπατάς γρήγορα», της είπε ο Γιενς, κι η μικρή κούνησε το κεφάλι κι άνοιξε βήμα.

Στον επόμενο δρόμο είδαν το πρώτο μπλόκο. Άντρες με γκρίζες στολές, φαρδιά κόκκινα περιβραχιόνια και νευρικά τουφέκια. Η Βαλεντίνα ένιωσε να της χύνουν παγωμένο νερό στην πλάτη, μα ο Γιενς δεν έκοψε το βήμα του, έστριψε σένα στενό και δοκίμασε να βρει άλλο δρόμο. Προς όποια κατεύθυνση κι αν κινούνταν, όμως, η κατάσταση ήταν ίδια. Η Λίντια, κουρασμένη, έπαψε να εξηγεί συνέχεια στον πατέρα της πώς είχε μάθει να παίζει πόκερ από τα αγόρια κάτω στο χολ. Ύστερα από μία ώρα ο Γιενς στάθηκε στη σκιά μιας εκκλησίας, που ο κρεμμυδόσχημος τρούλος της φάνταζε θαμπός κάτω από το συννεφιασμένο ουρανό από τον οποίο έπεφταν ακόμα στάχτες από τις χθεσινές πυρκαγιές. Ακούμπησαν όλοι χάμω τις τσάντες τους.

«Γιενς, είμαστε παγιδευμένοι. Οι άδειες μας είναι άχρηστες».

«Οι στρατιώτες εδώ είναι σκληροτράχηλοι μπολσεβίκοι.

Δεν δίνουν σημασία στα έγγραφα και στις υπογραφές αν αποφασίσουν πως πρέπει να γεμίσουν σφαίρες έναν "καταπιεστή". Είναι επικίνδυνο να τους πλησιάσουμε». Έγειρε στον τοίχο και γύρισε αλλού το κεφάλι, δήθεν για να κοιτάξει το δρόμο, αλλά στην πραγματικότητα για να μη βλέπει η Βαλεντίνα την έκφραση του.

«Γιατί δέχτηκε εκείνος να με αποφυλακίσει;» ρώτησε.

Της Βαλεντίνας στέγνωσε το στόμα. Ακούμπησε το χέρι της στον ώμο του.

«Έχει σημασία;»

Για μια ατέλειωτη στιγμή ο Γιενς δεν είπε τίποτα. Ύστερα γύρισε κι ακούμπησε το σαγόνι του στο κεφάλι της διώχνοντας το βάρος που της πίεζε το στήθος.

«Όχι, αγάπη μου», είπε απαλά. «Δεν έχει σημασία. Αρκεί που είμαστε μαζί». Τη φίλησε στο μέτωπο. «Πάμε τώρα».

«Προς τα πού;»

«Νομίζε.ς πως πέρασα οκτώ μήνες σεκείνο το βρομερό κελί χωρίς να σκέφτομαι τίποτα; Έχω σχεδιάσει το δρομολόγιο μας και το έχω ακολουθήσει με το μυαλό μου χιλιάδες φορές».

Σήκωσε την τσάντα του κι ανέβασε την κόρη του στην πλάτη του.

«Υπάρχει οδός διαφυγής», είπε.

Ο Γιενς έσκυψε και σήκωσε το μεταλλικό σκέπασμα στη μέση του δρόμου. Ήξερε πως η κλειδαριά του ήταν σπασμένη.

«Κατεβείτε γρήγορα!» Είδε τη Βαλεντίνα να διστάζει.

«Δεν υπάρχει κίνδυνος».

Την τελευταία φορά που εκείνη βρέθηκε σ’ έναν υπόνομο, κόντεψε να πνιγεί. Ο Γιενς κατάλαβε το δισταγμό της, κατέβηκε πρώτος στη μαύρη τρύπα πατώντας στα μεταλλικά σκαλοπάτια, κι από ένα ράφι στο πλάι πήρε μια λάμπα πετρελαίου. Στην τσέπη του είχε ένα από τα κουτιά με τα σπίρτα της Βαλεντίνας. Άναψε το φιτίλι και το κιτρινωπό φως της λάμπας έδιωξε τις σκιές.

«Έλα, Λίντια. Σειρά σου, γλύκα μου».

Το προσωπάκι της μικρής εμφανίστηκε μια στιγμή στο άνοιγμα, κι ύστερα τα ποδαράκια της πάτησαν στα σκαλιά και τα κατέβηκε σαν μαϊμουδάκι. Όταν είδε το μαύρο τούνελ που απλωνόταν μπροστά, κόλλησε πάνω στον πατέρα της χωρίς να βγάλει άχνα.

«Κανένας κίνδυνος», της είπε εκείνος, της χάιδεψε το κεφάλι και στράφηκε να βοηθήσει τη Βαλεντίνα. Εκείνη τράβηξε το καπάκι του φρεατίου, το κλείσε και κατέβηκε.

Τη βαθιά σιωπή έσπαγε μόνο ο ήχος νερού που στάζει κι ένα μακρινό μουρμουρητό από κάποια αντλία.

«Πόσο θα προχωρήσουμε;» ρώτησε η Βαλεντίνα.

«Όσο μπορούμε».

Ο Γιενς δεν κρατήθηκε και σήκωσε τη λάμπα να κοιτάξει το πρόσωπο της. Είδε πολλές αλλαγές πάνω του μα έσκυψε, τη φίλησε, και ξεκίνησε πρώτος με τη Λίντια στην πλάτη του. Στην αρχή η Βαλεντίνα τους τραγουδούσε καθώς βάδιζαν μες στο σκοτάδι, αλλά όταν χρειάστηκε να πέσουν στα τέσσερα σέρνοντας τις τσάντες τους μες στα παγωμένα νερά που βρομοκοπούσαν, σώπασε.

Ο Γιενς είχε εκνευριστεί που δεν μπορούσε να διακρίνει το σχήμα των τούνελ. Η όραση του είχε ξεσυνηθίσει το σκοτάδι. Οκτώ μήνες, βλέπεις, με μια λάμπα αναμμένη συνέχεια από πάνω του. Σκόνταφτε συχνά, μα αρνιόταν ναφήσει κάτω τη Λίντια, όσο κι αν τον παρακαλούσε η Βαλεντίνα. Κι η κόρη του κρατιόταν απ’ το λαιμό και τα μαλλιά του με τόση δύναμη που η ρημαγμένη ψυχή του ζωντάνευε.

Δεν μίλησαν καθόλου για το παρελθόν και το μέλλον. Μόνο μια φορά ο Γιενς ρώτησε: «Οι γονείς σου; Πού είναι;»

Εκείνη κοίταξε την κόρη της που παρακολουθούσε τα πάντα και κούνησε το κεφάλι. Κι εκείνος δεν ξαναρώτησε.

Όταν έφτασαν σε μια διχάλα κι ο Γιενς πήρε χωρίς δισταγμό την αριστερή σήραγγα, η Βαλεντίνα έβαλε τα γέλια.

«Μα πώς μπορείς να βρεις το δρόμο μέσα σαυτόν το λαβύρινθο; Δεν είναι δυνατόν!»

«Βαλεντίνα, εγώ τις έχω φτιάξει αυτές τις σήραγγες.

Ασφαλώς και ξέρω πού να πάω».

Αρκετή ώρα τώρα η Λίντια -που την είχε κατεβάσει και τσαλαβουτούσε ως τους αστραγάλους στα νερά- δεν είχε πει λέξη. Ο Γιενς γύρισε, την κοίταξε και είδε τα μάτια της γουρλωμένα.

«Μπαμπά», ψιθύρισε η μικρή, «πού κοιμάται ο δράκος;»

«Δεν υπάρχει δράκος εδώ κάτω, αγαπούλα μου», έσπευσε να της απαντήσει η Βαλεντίνα.

«Υπάρχει. Μυρίζομαι την ανάσα του».

Ο Γιενς την έπιασε απ’ το χέρι. Ήταν παγωμένο και κολλούσε.

«Νομίζω πως είναι ώρα να βγούμε στο φως», είπε.

Το επόμενο φρεάτιο δεν ήταν μακριά. Εδώ η οροφή ήταν πιο ψηλή, κι ο Γιενς σήκωσε τη λάμπα για να φωτίσει όσο πιο μακριά γινόταν. Το φως της δημιούργησε λιγδερές αντανακλάσεις στο νερό.

«Μπαμπά, ο δράκος δεν είναι μπροστά μας, μα πίσω μας», ψιθύρισε η Λίντια.

«Όχι γλυκιά μου, δεν-»

«Άκου!» είπε σφυριχτά η μικρή.

Εκείνος έστησε αφτί. Η Βαλεντίνα τον έπιασε απ’ το μπράτσο. Από κάπου πίσω τους ακουγόταν θόρυβος γρήγορων βημάτων μες στα νερά. Ο Γιενς έσβησε αμέσως τη λάμπα. Τράβηξε πίσω του τη Βαλεντίνα και τη Λίντια και στάθηκαν σιωπηλοί. Ύστερα από ένα λεπτό άκουσαν φωνές.

«Το φως έσβησε». Φωνή αγορίστικη.

«Εξαφανίστηκαν. Ακούς τίποτα;» Φωνή αντρική.

Ο θόρυβος των βημάτων σταμάτησε. Οι άγνωστοι δεν είχαν φως, ακολουθούσαν το δικό τους. Όταν ξεκίνησαν ξανά, προχωρούσαν αργά. Ο θόρυβος δυνάμωσε, τους έφτανε, κι ο Γιενς ένιωσε τη Βαλεντίνα να του βάζει κάτι κρύο και σκληρό στο χέρι. Ένα πιστόλι. Με το σφυγμό του να καλπάζει, σημάδεψε το σκοτάδι.

«Όποιοι κι αν είστε, σταματήστε εκεί που βρίσκεστε!»

φώναξε.

Ο θόρυβος σταμάτησε απότομα.

«Ποιοι είστε;» φώναξε ο Γιενς.

«Δεν είμαστε κανείς», αποκρίθηκε η αγορίστικη φωνή.

«Κι εσείς;»

«Ταξιδιώτες».

«Μπορεί να κάνουμε το ίδιο ταξίδι», ακούστηκε η αντρική φωνή.

«Μπορεί. Έχετε φως;»

«Έχουμε λάμπα, μα όχι και σπίρτα».

«Βαλεντίνα, στάσου πίσω μου κι άναψε τη λάμπα».

Εκείνη υπάκουσε, ενώ ο Γιενς κρατούσε το πιστόλι στραμμένο προς την κατεύθυνση των φωνών. Στη λάμψη της λάμπας εμφανίστηκαν δυο φιγούρες. Ένα αγόρι γύρω στα δώδεκα κι ένας άντρας με γκρίζο μουστάκι και θλιμμένα μάτια. Τα χέρια του ήταν απαλά κι είχε όψη τραπεζίτη ή δικηγόρου. Ο Γιενς χαμήλωσε το πιστόλι και πέταξε στο αγόρι τα σπίρτα. Εκείνο τα χώσε αμέσως στην τσέπη του κι η Βαλεντίνα άφησε μια βρισιά.

«Αυτά τα σπίρτα τα πλήρωσα πενήντα ρούβλια στη μαύρη αγορά», γκρίνιαξε.

«Ευχαριστώ, φίλε», είπε ο άντρας. «Μήπως σου περισσεύει και κανένα φαγώσιμο;»

«Νιετ», πετάχτηκε η Βαλεντίνα.

«Ο εγγονός μου κι εγώ αναγκαστήκαμε να το σκάσουμε χωρίς να πάρουμε τίποτα μαζί μας». Έδειξε την τσάντα της Βαλεντίνας, κι εκείνη έκανε ένα βήμα πίσω. Την ίδια στιγμή το αγόρι τράβηξε κάτω απ’ το παλτό του ένα τεράστιο πιστόλι και σημάδεψε το κεφάλι της.

«Δώσε μου την τσάντα σου!» φώναξε.

«Μόνο αν με σκοτώσεις θα την πάρεις, κλεφτράκο!»

αποκρίθηκε εκείνη.

Ο Γιενς μπήκε μπροστά της και σημάδεψε τον άντρα.

«Πες του να κρύψει το όπλο», τον πρόσταξε. «Εγώ σε βοήθησα. Τι μυαλά κουβαλάει ο εγγονός σου;»

«Άπληστα», αποκρίθηκε αυτός και στράφηκε στο αγόρι.

«Κράτησε τις σφαίρες σου για κείνους που τις αξίζουν», του είπε.

Το αγόρι κατέβασε βρίζοντας το πιστόλι.

«Θα φύγουμε τώρα», είπε ο Γιενς. «Μη μείνετε πολύ εδώ κάτω. Ο Λένιν κι οι Κόκκινοι Φρουροί του θα χτενίσουν τους υπονόμους μόλις συνειδητοποιήσουν πόσο καλή οδός διαφυγής είναι».

«Ευχαριστώ για τη συμβουλή».

Ο Γιενς τον χαιρέτισε μένα νεύμα και σήκωσε τη Λίντια στην αγκαλιά του. Η μικρή έτρεμε, τα δόντια της χτυπούσαν. Έπειτα από έναν στιγμιαίο δισταγμό, η Βαλεντίνα κούνησε νευρικά το κεφάλι, άνοιξε την τσάντα της κι έβγαλε από μέσα δύο κονσέρβες κρέας. Βρίζοντας δυνατά τις πέταξε στο αγόρι και ξεκίνησε.

«Φίλη μου», φώναξε πίσω της ο άντρας, «υπάρχει ένα τρένο».

Η Βαλεντίνα σταμάτησε και γύρισε αργά. Στο αβέβαιο φως της λάμπας το κεφάλι της φάνταζε σαν νεκροκεφαλή.

«Τι τρένο;»

«Ένα τρένο που περνάει δίπλα στα όρια του κτήματος μου, ανατολικά της πόλης, στην άκρη του δάσους. Είναι ένα μικρό φορτηγό τρένο που περνάει μια φορά τη βδομάδα μεταφέροντας στάρι και ζώα».

Ο Γιενς άφησε κάτω τη Λίντια κι έβγαλε απτην τσάντα του ένα χάρτη και μια πυξίδα.

«Δείξε μου», είπε, κράτησε ψηλά τη λάμπα κι ο άντρας ακούμπησε το δάχτυλο του σένα σημείο. Φορούσε ένα σφραγιδοδαχτυλίδι μένα μεγάλο διαμάντι.

«Βλέπεις αυτή την καμπή του ποταμού; Εδώ το τρένο κόβει ταχύτητα. Αν είσαι σβέλτος, μπορείς νανέβεις. Έτσι κάνουν όλοι οι χωρικοί της περιοχής».

«Νόμιζα ότι όλα τα τρένα κάνουν απεργία», είπε η Βαλεντίνα.

«Αυτό δεν κάνει. Έχει ένα μικρό τοπικό δρομολόγιο».

«Πόσο μακριά πηγαίνει;» ρώτησε ο Γιενς.

«Αρκετά. Διασταυρώνεται με τον Υπερσιβηρικό στον οποίο μεταβιβάζει το φορτίο του».

«Εκεί πάτε κι εσείς;»

«Όχι ακόμα». Ο άντρας έδειξε ψηλά. «Πρώτα πρέπει να βρω τη γυναίκα μου που βρίσκεται στο Πέτρογκραντ». Αυτός κι ο Γιενς κοιτάχτηκαν. Ήξεραν κι οι δυο τους ότι μπορεί να ήταν ήδη αργά.

«Σου εύχομαι καλή τύχη», του είπε ο Γιενς. «Σ’ ευχαριστώ για την πληροφορία».

«Κι εγώ Σ’ ευχαριστώ για τα τρόφιμα. Ο Θεός να μας προστατεύει όλους».

«Θα μας χρειαστεί κάτι παραπάνω από την προστασία του Θεού», είπε μέσα από τα δόντια του ο Γιενς ανεβάζοντας ξανά την κόρη του στην πλάτη του.

Βρήκαν την καμπή του ποταμού. Δεν ήταν δύσκολο.

Στην άκρη της πόλης τους σταμάτησε μια περίπολος από νεαρούς στρατιώτες, αρκετά νέους και αφελείς ώστε να εντυπωσιαστούν από την επίσημη σφραγίδα της άδειας τους. Αμέσως μετά βρήκαν καταφύγιο στο δάσος. Χώθηκαν με ανακούφιση στις σκιές του και για δύο μέρες προχωρούσαν στα μονοπάτια του. Η θερμοκρασία έπεσε απότομα και παχιές νιφάδες χιονιού σκέπασαν τα ίχνη τους.

Αρκετές φορές είδαν φευγαλέες μορφές να περνούν σαν φαντάσματα ανάμεσα στα δέντρα, αλλά κανείς δεν εμπιστευόταν κανέναν πια. Κανείς δεν πλησίαζε κανέναν. Οι ξένοι είχαν γίνει επικίνδυνο είδος στη Ρωσία. Όποιος δεν ήταν φίλος σου, ήταν εχθρός σου.

Στην καμπή του ποταμού κατασκήνωσαν ανάμεσα στα δέντρα τυλιγμένοι με τα πανωφόρια και την κουβέρτα τους χωρίς να τολμούν νανάψουν φωτιά, εκτός από μια πολύ μικρή και για πολύ λίγο, ίσα ίσα μέχρι να φτιάξουν λίγο τσάι.

Κι εκεί η Βαλεντίνα μίλησε στον Γιενς για τους γονείς της, του είπε ότι είχαν καταδικαστεί από ένα λαϊκό δικαστήριο των μπολσεβίκων. Εκείνος την πήρε στην αγκαλιά του και σκούπισε με τα φιλιά του τα καυτά δάκρυα της. Κι ύστερα απόμειναν να κοιτάζουν τις γραμμές του τρένου για ώρες.

Για μέρες. Η μεταλλική λάμψη τους γινόταν στη φαντασία τους ο δρόμος για το μέλλον.

Η Βαλεντίνα ήταν κουλουριασμένη πάνω στον Γιενς, μέσα από το πανωφόρι του. Η αυγή είχε αρχίσει να χαράζει - μια λεπτή ασημένια γραμμή στον ορίζοντα. Η Λίντια κοιμόταν δίπλα τους με τον ύπνο των αθώων μικρών, τυλιγμένη στην κουβέρτα. Η Βαλεντίνα χάιδεψε με τα χείλη της το σαγόνι του άντρα της που είχε πλυθεί και ξυριστεί στο ποτάμι.

Τον ένιωσε να χαμογελάει στο σκοτάδι με τα μάτια κλειστά κι ακούμπησε το κεφάλι της στο λαιμό του. Μύριζε πευκοβελόνες.

«Γιενς.»

Εκείνος της φίλησε τα μαλλιά.

«Γιενς, θέλω να σου πω κάτι». Το είπε απαλά, μα τον ένιωσε να τσιτώνεται.

«Δεν χρειάζεται να μου πεις οτιδήποτε», της είπε και της έκλεισε το στόμα με την παλάμη του. Εκείνη έμεινε ακίνητη ένα ολόκληρο λεπτό κι ύστερα μετακίνησε ελαφρά το κεφάλι της.

«Γιενς, το ταξίδι μας είναι επικίνδυνο. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να.» Να σκοτωθούμε, ήθελε να πει, μα το κατάπιε και είπε: «Να χωριστούμε».

Εκείνος την έσφιξε πάνω του.

«Όχι. Αυτό δεν θα συμβεί».

«Αν όμως συμβεί, ορκίσου μου πως θα προσέχεις την κόρη μας».

«Δεν χρειάζεται να στο ορκιστώ αυτό».

«Θέλω όμως να μου το ορκιστείς. Σε παρακαλώ».

«Εντάξει, αγάπη μου. Σου ορκίζομαι πως θα προσέχω τη Λίντια». Το κεφάλι του ξεχώριζε, μαύρη σκιά μες στο σκοτάδι. «Το ίδιο όμως πρέπει να μου ορκιστείς κι εσύ».

«Σου τορκίζομαι. Θα την προσέχω με τη ζωή μου».

«Ικανοποιήθηκες τώρα;»

«Όχι». Τα χείλη της βρήκαν τα δικά του κι ο ασίγαστος πόθος του γιαυτήν φούντωσε ξανά. Έκαναν έρωτα κάτω απ’ το φως των αστεριών που έσβηναν σιγά σιγά. Κι αυτή τη φορά δεν υπήρχε κανένας Αρκίν και κανένα τουφέκι για να τους διακόψει και να διαλύσει τον κόσμο τους.

«Έρχεται!» φώναξε η Λίντια.

Καπνός υψωνόταν στο γαλανό ουρανό κι ο θόρυβος της ατμομηχανής ακούστηκε να πλησιάζει. Το ποτάμι κι η σιδηροδρομική γραμμή προχωρούσαν παράλληλα κι ανάμεσα τους ο πάγος που είχε σχηματιστεί έλαμπε σαν διαμάντια σπαρμένα στο έδαφος. Χωράφια και δάση απλώνονταν μέχρι εκεί που έφτανε το μάτι. Τέλεια μέρα για να πηδήξεις πάνω σένα τρένο! «Ετοιμαστείτε», είπε ο Γιενς.

Η Βαλεντίνα κατένευσε με την καρδιά της να χτυπάει σαν παλαβή. Η Λίντια σκαρφάλωσε στην πλάτη του πατέρα της κι έσφιξε τα χεράκια της γύρω από το λαιμό του.

Εκείνος κρατούσε σφιχτά από το χέρι τη Βαλεντίνα, που γύρισε και τους χαμογέλασε μαγκωμένη.

Ήρθε το τρένο. Τρία μόνο φορτηγά βαγόνια πίσω από την ατμομηχανή. Φτάνοντας στην καμπή του ποταμού έκοψε ταχύτητα, όπως τους είχε πει ο άντρας στη σήραγγα.

Τα βαγόνια έγειραν καθώς έπαιρνε τη στροφή κι ο Γιενς άρχισε να τρέχει δίπλα στις γραμμές. Η Βαλεντίνα αγωνιζόταν να τον ακολουθήσει. Η ατμομηχανή βρυχιόταν δίπλα τους. Η Βαλεντίνα έριξε μια ματιά στον οδηγό και τον είδε να τους κουνάει ένα ραβδί σαν να τους απειλούσε ότι θα τους δείρει. Στο μπροστινό μέρος του πρώτου βαγονιού ήταν στερεωμένη μια μεταλλική σκάλα κι ο Γιενς άπλωσε το ελεύθερο χέρι του και την έπιασε. Την ίδια στιγμή απογειώθηκε. Για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου έμεινε κρεμασμένος από το ένα του χέρι, με τη Λίντια και τις τσάντες τους στην πλάτη του και τη Βαλεντίνα κρατημένη από το άλλο χέρι του.

«Πήδα!» της φώναξε.

Εκείνη τέντωσε τα πόδια, στραβοπάτησε, σκόνταψε, το μπράτσο της κόντεψε να ξεκολλήσει από τον ώμο της.

Σύρθηκε στο χώμα, χτυπήθηκε στις πέτρες.

Άφησε το χέρι του Γιενς. Τα δάχτυλα της, η ζωή της, γλίστρησαν. Έπεσε στο παγωμένο χώμα και κοίταξε όλα όσα αγαπούσε στη ζωή της να φεύγουν μακριά. Καθώς η γραμμή ίσιωνε, το τρένο άνοιξε ταχύτητα μουγκρίζοντας ενοχλημένο. Οι μορφές του Γιενς και της Λίντιας εξαφανίστηκαν. Στάθηκε στα πόδια της για να κοιτάξει το τρένο μέχρι την τελευταία στιγμή τρέμοντας, με τα γόνατα της ξεσκισμένα.

«Γιενς!» ούρλιαξε, «Λίντια!»

Προσπάθησε να βρει την ανάσα της. Αδύνατο. Είχε χάσει τα πάντα. Της είχε κοστίσει τόσο πολύ για να φτάσει μέχρι εδώ, και πάνω που ήταν έτοιμη να ξαναρχίσει τη ζωή της τα χάνε όλα. Ενστικτωδώς, άρχισε να τρέχει. Θα έτρεχε όλη την απόσταση μέχρι την Κίνα αν χρειαζόταν. Τα πόδια της χτυπούσαν σαν πιστόνια το χώμα και τον πάγο.

Σκόνταψε, έκανε να πέσει, μα κρατήθηκε και συνέχισε. Χιλιάδες σκέψεις έτρεχαν στο μυαλό της. Είχαν ο ένας τον άλλο, η Λίντια και ο Γιενς. Θα ήταν μαζί. Για πάντα. Ασφαλείς.

Το στήθος της την πονούσε. Συνειδητοποίησε πως ήταν ολομόναχη στην ερημιά. Το μόνο που την κρατούσε ακόμα όρθια ήταν η επίγνωση ότι ο Γιενς και η Λίντια ήταν μαζί.

Θα φρόντιζαν ο ένας τον άλλον.

Πόνος. Τη σκότωνε ο πόνος που θα έμενε χωρίς αυτούς.

Κι ωστόσο έτρεχε και έτρεχε και έτρεχε, και τη στιγμή ακριβώς που η όραση της άρχισε να θαμπώνει είδε το πίσω μέρος του τρένου. Πετάρισε τα μάτια. Ναι, εκεί ήταν, σταματημένο πάνω στις γραμμές, να ξερνάει γκρίζο καπνό.

Έτρεξε. Πλησίαζε όλο και πιο πολύ, με την καρδιά της να κοντεύει να σπάσει. Έφτασε στο τελευταίο βαγόνι που τρεμούλιαζε χωρίς να κινείται. Με τα πνευμόνια της να ξεσκίζονται, έφτασε στο δεύτερο βαγόνι. Στο πρώτο. Στη σκάλα. Αρπάχτηκε πάνω της σφιχτά. Τίποτα, το τρένο έμενε πάντα ακίνητο. Προχώρησε κι άλλο, έφτασε στην ατμομηχανή και πήδηξε πάνω της.

Εκεί, με το πιστόλι του κολλημένο στο κεφάλι του μηχανοδηγού, βρισκόταν ο Γιενς.

Της χαμογέλασε.

«Με το πάσο σου», της είπε.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Ρωσία, 1910. Η νεαρή Βαλεντίνα Ιβάνοβα γοητεύει την αριστοκρατία της Αγίας Πετρούπολης με την κλασική ρωσική ομορφιά της και το ταλέντο της στο πιάνο. Όταν ερωτεύεται τρελά τον Δανό Γιενς Φρίις, οι γονείς της, που είναι αντίθετοι σ’ αυτό το δεσμό, την αναγκάζουν ν’ αρραβωνιαστεί έναν πάμπλουτο Ρώσο κόμη.

Η χώρα οδεύει προς την Επανάσταση. Ο τσάρος, το Ρωσικό Κοινοβούλιο, η αριστοκρατία και οι μπολσεβίκοι μπλέκονται σ’ έναν αγώνα θανάτου και η Βαλεντίνα υποχρεώνεται να κάνει μια επιλογή που θ’ αλλάξει για πάντα τη ζωή της…

Το Διαμάντι της Αγίας Πετρούπολης, αν και δεν εκδόθηκε πρώτο, είναι η αρχή της τριλογίας που συνεχίστηκε με τα μυθιστορήματα Η Ρωσίδα παλλακίδα και Να με περιμένεις.

Content

Furnivall Kate Το Διαμάντι της Αγίας Πετρούπολης