Алесь Бычкоўскі

Анамалія

© Бычкоўскі А., 2012

© ПВУП «Галіяфы», 2012

© Распаўсюджванне. ТАА «Электронная кнігарня», 2016

Анамалія

Два серабрыстыя “Су” ўзарвалі нябесную цішыню і з ровам праплылі на нізкай вышыні, ледзь не ломячы сасновыя макаўкі. Мінуючы маршрутны пункт над сакрэтнай вайсковай часткаю, эскадрылля заклала віраж і знікла гэтак жа хутка, як і з’явілася, толькі згуртовішча варон спалохана сарвалося з дрэваў, пакружыла і праз нейкі час вярнулася ў лес.

Унізе салдаты-тэрміноўшчыкі здавалі фізпадрыхтоўку. Новая партыя маладняка прыехала літаральна днямі, і зараз зусім зялёныя юнакі праходзілі інтэнсіўную “абкатку”. Хтосьці трушком наразаў кругі вакол базы, хтосьці адціскаўся на руках да сёмага поту. А вось радавы Карусь Яблонскі вісеў торбай на перакладзіне, закінуўшы голаў уверх, маліўся пра сябе ўсім вядомым святым і ў думках развітваўся з жыццём.

Побач стаялі хлопцы першага аддзялення разведроты і сяржант Вацлаў Кравец, які на чым свет крыў радавога Яблонскага, а заадно і ўсю яго радню, што выхавала “гультая, абібока, няздольнага ніводнага разу падцягнуцца”. Пачуўшы гудзенне самалётаў, сяржант на імгненне падняў галаву і падумаў: “Штурмавікі разлёталіся штосьці”.

Пазнаёміўшыся з норавам сяржанта, хлопцы панура маўчалі. Разумелі, калі навічок радавы не падцягнецца, быць бядзе – сяржант вымусіць усіх бегаць пяць кіламетраў у процівагазе, на поўнай баявой выкладцы.

Карусь трусіў нагамі і з усяе сіл намагаўся сагнуць рукі ў локцях, каб злавесная перакладзіна хоць на сантыметр наблізілася да падбародка.

– Турнік не вытрымае, – прашаптаў хтосьці з баявых таварышаў.

Небарака радавы баяўся “цёмнай”. Мучыў жах, што калі не адолее перакладзіну, з-за яго аднаго прымусяць усё аддзяленне бегчы крос, пакуль не схаваецца сонца.

Усе гэта разумелі, сціскалі сківіцы, і поспех радавога Яблонскага расцэньваўся перамогай не менш значнай, чым перамога айчыннай зборнай на Алімпійскіх гульнях.

У душы радавога Каруся Яблонскага жыла і заклапочанасць іншага роду. На ранішні сняданак армейская сталоўка частавала варанай фасоллю з мясам. Прынятая на пусты салдацкі страўнік, гэта ежа давала ў наступным неперадавальныя ўражанні, асабліва падчас фізічных практыкаванняў.

Карусь напружваўся мацней і мацней, падцягваючыся на турніку, і вось мацней і мацней вытворныя біяхімічнага працэсу пераварвання фасолі ў страўніку воіна прасіліся вонкі. Карусь не на жарт хваляваўся, што яшчэ крыху намаганняў, і пад ім хлопне ядзерны выбух з паралельнай хімічнай атакай. Але гэтага не ведалі іншыя байцы. Сяржант Вацлаў Кравец нечакана перастаў мацюкацца і выцягнуўся смірна. Наблізіўся старшына роты, мужчына гадоў пад сорак.

– …Праводзім фізпадрыхтоўку, – адрапартаваў Кравец.

– Вольна, – сказаў старшына і прыняўся прыдзірліва разглядаць перакладзіну з мучанікам Яблонскім.

Абліваючыся потам, з астатніх намаганняў, з дапамогай невядомых унутраных рэзерваў, радавы Карусь Яблонскі ўсё ж дабіўся пастаўленай мэты і адолеў перакладзіну, крануўшыся яе падбародкам. Пачуўся ўздых аблягчэння. Хлопцы ўміг павесялелі.

І ў гэты самы момант здарылася непапраўнае. Салдацкія вантробы не вытрымалі напружання, і радавы Карусь Яблонскі, як кажуць у падобных сітуацыях, “садануў быццам з гарматы”.

Ва ўсталяванай цішыні не было чутна нават гудзенне мух.

– Выдатная падрыхтоўка, – з філасофскім выглядам прамовіў старшына і пакрочыў па сваіх справах.

Карусь саскочыў з турніка і вінавата зажмурыў вейкі. Хлопцы баяліся паварушыцца. Твар сяржанта чырванеў ярчэй і ярчэй, наліваўся крывёй. І хутка па ўсёй тэрыторыі часткі было чутна, што думае асабіста Вацлаў Кравец пра навічкоў у войску.

Пакуль раз’юшаны сяржант гучна абураўся, да хлопцаў страявым крокам наблізіўся салдацік вельмі ўжо небаявога целаскладу – нізенькі, вузенькі, у акулярах. На фоне астатніх стараслужачых разведроты, ён выглядаў даволі смешна.

Салдацік наблізіўся да сяржанта і моўчкі спыніўся.

– А гэта што за цуда? – Спытаў Кравец, закончыўшы сола.

– Радавы Андрэй Шмялёў. Адкамандзіраваны ў першае аддзяленне разведроты.

– Кім адкамандзіраваны?

– Таварышам старшыной.

– Так-так… – прамовіў Кравец. – Навічок значыць.

– Толькі з вучэбкі, таварыш сяржант.

– Чаму, радавы Шмялёў, вы адсутнічалі на ранішнім шыхтаванні?

– Выконваў загад генерала Стральцова, – адрапартаваў навічок.

– Загад значыць… – задуменна сказаў Кравец і дапытліва прыняўся разглядваць радавога Шмялёва.

Хлопцы назіралі за размовай і баяліся чхнуць. Штосьці наспявала на хітрай душы іх камандзіра.

– Адкажы мне шчыра, салдат, – украдлівым тонам вымавіў Кравец. – А як у цябе абстаяць справы з фізічнай падрыхтоўкай?

– Не ведаю, таварыш сяржант. Пакуль ніхто не скардзіўся.

– Пад’ём з пераваротам выканаеш?

– Магу.

– Колькі разоў падцягнешся?

– Пятнаццаць.

– Не брэшаш, салдат?

– Дазвольце…

Навічок скочыў на турнік, дзе нядаўна вісеў напаўзмучаны Яблонскі, адным махам выканаў тры пад’ёмы з пераваротам і пасля падцягнуўся чатырнаццаць разоў. Апошні пятнаццаты раз на палову не дацягнуў і скочыў уніз.

З хлопцаў ніхто не паварушыўся. Усе былі ўражаны. Спрыт навічка падзівіў сяржанта.

– Вучыцеся, – павесялеў Кравец. – Вось такімі я вас параблю за месяц службы. Ты чуеш, Яблонскі? Аддзяленне загагытала.

– Адставіць, – раўнуў сяржант і звярнуўся да радавога Шмялёва.

– Падрыхтоўка выдатная. Дзе навучыўся?

– Рэгулярныя заняткі спортам да службы.

– Выдатна… А ці ёсць у цябе, што я павінен ведаць?

– Ёсць, – пасля паўзы насупіўся навічок.

– Крый Божа, энурэз!?

– Баюся цемнаты, таварыш сяржант. Не магу заснуць без святла.

– Не праблема, – з палёгкай выдыхнуў Кравец і абнадзеіў: – Гэта ў нашай роце вылечваецца хутка. Гарантую, што першыя трое сутак ніхто з вас не засне. Не хопіць часу на сон, байцы.

Кравец адышоўся і скамандаваў:

– Аддзяленне! Вакол часткі два круга бягом марш! Хлопцы без прамядленняў кінуліся выконваць загад.

– Радавы Шмялёў! – паклікаў сяржант. – Адкажы, з якім загадам цябе пасылаў генерал Стральцоў?

– Даставіць сакрэтны пакет у суседні авіяполк. Была чутка, хутка сумесныя вучэнні з натаўцамі. Пачуўшы навіну, Вацлаў глыбока задумаўся.

* * *

Наступнай раніцай прыехаў генерал Стральцоў. Ён доўгі час аб нечым размаўляў з камандзірам роты, пасля чаго ў казарму выклікалі сяржанта Краўца. Не чакаючы добрых вестак, Вацлаў завітаў у кабінет, дзе ўжо сабралася некалькі чалавек з камандавання.

Кравец выцягнуўся смірна і прыкідваў у думках, чым выклікаў увагу генерала.

На стале перад камандзірамі ляжала карта, памечаная чырвонымі кружкамі і квадрацікамі.

– Сяржант. У нас разгортваюцца вучэнні, сумесныя з войскамі НАТА. Сэнс вучэнняў – выпрацаваць зладжаныя мерапрыемствы супраць глабальных тэрарыстычных дзеянняў, – пачаў камандзір роты. – Наколькі ведаюць прысутныя, штогод павялічваецца моц азіяцкіх краін, што вельмі недаспадобы амерыканцам. Нахабныя натаўцы імкнуцца ўсюды панатыкаць свае базы, што ў сваю чаргу недаспадобы нам. Быццам бы ў саюзных краінах адсутнічае ўласная моц, якую можна супрацьпаставіць тэрарыстам.

Сцэнарый гульні наступны: аб’яднаная групіроўка тэрарыстаў “Зялёны сцяг” ідзе на захоп Еўропы. Частка іх арміі захапіла Турцыю, частка заняла Венгрыю з Югаславіяй, Чэхіяй і іншымі, частка засела ў Карпатах.

Ёсць звесткі, перададзеныя знешняй разведкай, што тэрарысты плануюць захапіць чацвёрты энергаблок атамнай электрастанцыі ў Чарнобылі і з гэтай нагоды пасылаюць дэсантгрупу з некалькіх танкаў, грузавых аўтамашын і баявых машын пяхоты. Наша задача – выявіць групу і знішчыць паветраным ударам. Падрабязнасці растлумачыць таварыш генерал.

Генерал Стральцоў адкашляўся і ўзяў чырвоны маркер.

– Ролю тэрарыстаў па ходу вучэнняў узялі на сябе амерыканцы. Янкі занялі пазіцыі для наступлення вось тут і тут, – генерал пазначыў на карце. – Вось тут знаходзяцца нашы з натаўскімі войскі, якія будуць весці супраціўленне праціўніку. Аперацыя пачынаецца праз суткі. Чацвёрты блок – аб’ект стратэгічны. Амерыканцы баяцца мажлівасці здзяйснення тэракту ў ім, як баіцца і ўся Еўропа. Прынамсі, мы таксама. Наша галоўная справа – не памыліцца. Наконт прыгаданага дэсанта тэхнікі пакуль стаіць пытанне. Разведка магла і даць маху. Але з энергаблокам павінна штосьці здарыцца. Каб яго ўзараваць, дэсант тэхнікі зусім не патрэбны. Мы разлічвалі на паветраны ўдар па блоку. Але гэта адпадае. Супраць нашых і натаўскіх самалётаў тэрарысты не сунуцца. Застаецца мажлівым толькі касмічны ўдар. Якім чынам? Не разумею. Гэта гульня янкі. Верагодна, яны спусцяць што-небудзь зверху, штосьці, здольнае паўплываць на энергаблок. Таму неабходна шукаць не толькі верагодную калону тэхнікі, але яшчэ штосьці незвычайнае, нязвыклае, сам не ведаю што. Але ведаю, гэта павінна адразу кінуцца ўвочы. Зразумела?

– Адсюль, адсюль і адсюль, – генерал пакідаў рысачкі на карце. – Выйдуць разведгрупы сумеснай арміі – нашай і натаўскай. Ім належыць перайсці тэрыторыю праціўніка. Атрымаецца ці не – невядома, таму скажу асноўнае, – Стральцоў абвёў усіх позіркам. – Мы вырашылі пераплюнуць натаўцаў і адправіць нашага чалавека.

Настала паўхвілінная цішыня.

– Вось тут, – камандуючы паказаў на карце, – параўнаўча вузкі калідор забруджанай зоны, куды амерыканцы не адважацца паказаць носа. Сілы тэрарыстаў гэту тэрыторыю не занялі. Калідор даўжынёй дваццаць кіламетраў, пастаянна пашыраецца і далучаецца да дзесяцікіламетровай зоны вакол рэактара. Твая задача, сяржант, прайсці гэты калідор, выявіць актыўнасць праціўніка і навесці на яго групу нашых самалётаў. Заданне ясна?

– Спраўлюся, – па звычцы адказаў Кравец.

– Запомні, як толькі навядзеш самалёты, пакідай тэрыторыю. Бомбы і ракеты паляцяць сапраўдныя, не цацачныя. Мы павінны знішчыць дэсантыраваны натаўцамі пакуль што невядомы аб’ект. Назавіце яго бронекалонай ці іншай трасцай, сутнасць не зменіцца.

– А людзі? – раптам спытаў Кравец.

– Людзей там не будзе. Назва аперацыі “Паляванне на дзіка”. Ты павінен справіцца за сорак восем гадзін, зразумеў? Мы павінны паспець першымі. – Генерал Стральцоў павярнуўся да астатніх. – А мы выйграем у любым выпадку. Па-першае, мы пакажам натаўцам, што на сваёй тэрыторыі можам справіцца самі, па-другое… Лётчыкі адпрацуюць у справе новае ўзбраенне.

Калі сяржант выйшаў, яго пазваў старшына.

– Адзін справішся, Вацлаў?

– Спраўлюся…

– Глядзі, на ражон не лезь. Галоўнае, выйдзі на аб’ект, як толькі ўбачыш штосьці дзіўнае, не адкладаючы радыруй на базу.

З грудзей Краўца вырваўся працяглы ўздых.

– Не вяжыцца ў мазгах пачутае, таварыш старшына.

– У сэнсе?

– Дакладнасці няма. Пайдзі туды, не ведаю куды, вазьмі то, не ведаю што. Не разумею, пра што генерал плёў.

Старшына паціснуў плячамі.

– Я таксама не вельмі цямлю. Таму і раю, не лезь на ражон. Галоўнае ў нашай справе што? Манёўры, а не вайна.

– Там тэхніка, самалёты, штурмавікі, што я зраблю адзін?

З гэтымі словамі Вацлаў развярнуўся і пабрыў рыхтавацца да аперацыі.

– Бывае, адзін выйграе ўсю вайну, калі апынецца ў патрэбным месце своечасова, – прамармытаў у след старшына.

* * *

Верталёт завіс у самага краю лясной паляны ў пятнаццаці метрах над зямлёй. Вінты гналі вецер, які прыгінаў маленькія дрэўцы, кусцікі, перамешваў бруд з травой.

Унізе разгарнулася барацьба. Мацёры воўк напаў на здаравеннага дзіка, кусаў, хапаў за каўнер, паступова рваў на кавалкі. Хутка ўсё было скончана. Драпежнік прыняўся снедаць. Кравец даў знак пілоту знізіцца бліжэй.

– Пасля аварыі ў 1986 годзе тутэйшыя жывёліны амаль ніколі не сутыкаліся з чалавекам. Яны не баяцца людзей і размнажаюцца хутчэй, чым мы. Такое тут – паўсюдна, – запэўніў суправаджаючы.

Вацлаў хістануў галавой і скочыў вонкі. Воўк нават не звярнуў увагі.

Хто сказаў бы, што ў першай палове дваццаць першага стагоддзя ў самым цэнтры цывілізацыі яшчэ існуюць самыя дзікія мясціны на планеце? Мёртвыя, пакінутыя на дзесяцігоддзі вёскі, горад-здань і вялікія тэрыторыі, лясныя масівы, балоты, азёры – усё ўтварала небяспечную для чалавека Зону. Здаецца, хтосьці ўтварыў небывалы, неверагодны эксперымент, здзейсніў мары многіх фантастаў.

За дзесяцігоддзі Зона зрабіла выклік цывілізацыі. Буйная раслінасць паланавала вызваленыя ад чалавека тэрыторыі. Адрадзіліся многія віды жывёл і птушак, занесеных у Чырвоную кнігу. Усталявалася свая, амаль першародная экасыстэма. Шматколькасная звярына абжылася ў лесе на месцах пакінутых людскіх селішчаў, якія нагадвалі пакінутыя індзейскія гарады ў Мексіцы. Лагічна меркаваць, што ў свой час насельнікі Амерыканскага кантынента таксама пакідалі свае абжытыя тэрыторыі з-за нейкай экалагічнай катастрофы.

Увесь свет існуе па сваіх законах, Зона – па сваіх. Сарцавіна зоны – саркафаг чацвёртага энергаблока. Ніхто на свеце дакладна не ведае працэсаў у разбураным рэактары. Пра тое, які ўплыў аказвае ён на Зону, уявіць зусім цяжка. І на галоўнае пытанне – калі гэта ўсё скончыцца – адкажа, бадай, толькі Усявышні. Факт, Зона ўварвалася ў наша жыццё, зрабілася часткай нашага існавання, паўплывала на нашыя лёсы і лёсы нашых нашчадкаў. “Самае горшае – мы яе ўтварылі ўласнымі рукамі, мы парадзілі Зону”, – разважаў Вацлаў Кравец.

Дзясятак кіламетраў праз лес амаль нішто для сяржанта, трэнірованага армейскай службай. За дзень павінен прайсці ўвесь намечаны шлях, ва ўласных сілах ён не сумняваўся.

Водар летніх траваў свярбеў у носе. Наваколле здавалася казкай. Лясныя гукі, птушыны гоман, трэск старых сосен, ідылія… Зусім не скажаш, што ідуць ваенныя вучэнні, і хутка хтосьці прыляціць, скіне бомбы.

Крок за крокам Вацлаў прасоўваўся далей. Пераадолеў яр, уткнуўся ў непралазны ельнік, абчэплены павуціннем, без асаблівых намаганняў выкараскаўся. Грыбоў вакол было шмат – пузатыя баравікі, падасінавікі, лісічкі. Кравец шкадаваў, што нельга іх браць.

Раптоўна за паласой гушчару намаляваўся вельмі сюррэалістычны відарыс: некалькі саржавелых чыгуначных цыстэрн, прымацаваных да цеплавоза.

Сяржант спыніўся нерухома, лічыльнік радыяцыі на поясе ледзь не захлынуўся, папярэджаваючы аб нябачнай пагрозе.

Ён наблізіўся да цягніка, увагу прыцягнула састарэлая шыльда. Кравец падняў першую патрапіўшую ў рукі галінку, прачысціў ёй металёвую бляшку на паверхні цеплавоза і прачытаў выціснутыя літары “Абслугоўванне ЧАЭС. 1986 год”.

– Рэшткі старажытнай цывілізацыі… – Сам сабе прамармытаў сяржант. Падобнага дабра тут зашмат.

Сонца неўзабаве пераваліла за поўдзень. Кравец абмінуў невялікае балотца, бурболіўшае невыносным смуродам. Ад тванлівага дурману ледзь не забалела галава. Потым ў чашчобе мільгануў воўк.

Кіламетры праз два сяржант вырашыў адпачыць і зрабіў прывал. Дастаў карту, пазначыў пройдзены шлях, задумаўся. Згодна з картай, маршрут разведчыка хутка выводзіў на пакінутае селішча, пазначанае як Трыполле. Мёртвая вёска была далёка па-за тэатрам баявых падзей і магла паслужыць далейшым арыенцірам. За селішчам праз некалькі кіламетраў у паўночна-ўсходнім накірунку пачыналася зона мажлівай высадкі варожага дэсанта.

Вацлаў зірнуў на гадзіннік. Летам сонца садзіцца позна, відно ў лесе будзе яшчэ гадзін да дзевяці-дзесяці. Часу поўна. Ён падняўся і пакрочыў далей у напрамку Трыполля.

Раптоўна рэха прынесла далёкія гукі выбухаў. Адзін, другі, трэці. Быццам рваліся бомбы.

Вацлаў прыслухаўся, пачакаў, гукі не паўтарыліся.

Неўзабаве пачаўся туман. Вацлаў асцярожна ступаў па моху, аглядаўся па баках. Туман з кожным крокам узмацняўся. Быццам з неба спусцілася воблака. Зніклі птушыныя спевы.

Туман быў вельмі незвычайным. Не адчувалася вільгаці ў паветры. Быццам не туман гэта, а нейкая мяжа. Ззаду ўсё ясна бачна – а наперадзе густы кісель, хоць нажом крамсай. Незразумелая фізічная з’ява.

Метраў праз сто паказалася напаўразбураная трухлявая хата, гнілыя бярвенні якой пагражалі вось-вось рассыпацца.

“Зямля на небасхіле”, – падумаў Кравец.

Мёртвае селішча выплыла адзінокай ненаселенай выспай у лясным акіяне. Першая самшэлая хата нагадвала Лятучага Галандца.

Разведчык на хвіліну спыніўся. Недзе над галавой раздаўся клёкат. Ад нечаканасці Вацлаў жагнуўся і задраў галаву ўверх. Праляцеў бусел, падобная на авіялайнер птушына выпісала кола і села на бліжэйшую страху.

Раптам Кравец заўважыў, што буслоў у пакінутым селішчы безліч. Многія сядзелі на гнёздах.

Вёска, пазначаная на картах як Трыполле, аказалася невялікай – усяго дванаццаць хат, адна горш за другую. Адзінымі насельнікамі тут былі буслы ды некалькі лісіных сямействаў, што хаваліся ў вырытых пад хатамі норах. На разведчыка ніхто не звяртаў увагі. Чалавека ў маскхалаце з рознымі прычындаламі за плячыма і аўтаматам у руках тутэйшыя насельнікі бачылі ўпершыню, таму не баяліся.

Кравец выбраў больш-менш цэлую хату і вырашыў спыніцца каля яе. Разведчык скінуў з плячэй амуніцыю, паклаў побач з армейскімі трантамі аўтамат і, наблізіўшыся да хаты, што зеўрала пустымі вачніцамі-вокнамі, асцярожна пераступіў напаўразвалены ганак. Сяржанта Краўца апанавала цікаўнасць.

У нос ударыў цяжкі гніласны водар. Стары дах напалову абваліўся, толькі над фасадам трымаўся нейкім цудам. Скрозь агромністыя дзіркі зверху праступала святло. Хату даўно абрабавалі марадзёры.

Вацлаў зрабіў некалькі крокаў. У мёртвай будыніне панавалі павуцінне, цішыня і ноч. Ён патаптаўся крыху, адзначыў, што за дзесяцігоддзі ніхто сюды не завітваў. Ён першы. І што ён забыўся ў прасякнутым радыяцыяй гіблым месцы?

“Сэрца мудрага ў доме плачу”.

Падумалася, наколькі чужое для зямлі гэта месца – Зона. Брудная пляміна на геаграфічнай карце, месца для бадзяжнікаў, адвергнутых грамадствам. Адстойная тэрыторыя, куды звозяць рознае ламачча ды ладзяць баявыя вучэнні, дзікая для людзей і таму варожая, злавесная, пагражаючая радыяцыяй, тванямі і драпежнікамі. І толку з тых армій міжпланетных станцый, калі пад бокам разраслося такое бескантрольнае ліха?

Кравец павярнуўся і падаўся вонкі.

* * *

Крыкі і аўтаматная страляніна пачуліся знянацку, неспадзявана. Зусім побач. Гукі зыходзілі з глыбінь бялесага туману, недзе з самага эпіцэнтра. Вацлаў імгненна захінуўся маскхалатам і кінуўся на шум, прыгінаючыся да глебы. Ён дабег да бліжэйшай хаты, схаваўся за сцяну, асцярожна выглянуў у бок пачутых стрэлаў. Ватны кісель засціў наваколле. Сяржант упаў на зямлю і папоўз метр за метрам. Гукі ўзмацніліся.

Тлумачэнняў выстралам Кравец не знаходзіў.

Задрыжэла паветра. Твар Вацлава абдала жарам.

Туман знік, нібыта ад узмаху чароўнай палачкі. Разведчык працёр вочы, а потым здранцвеў ад нечаканасці.

Неба набыло глыбокі блакітны колер, ззяла гарачае сонца, вялікае поле раскінулася наперадзе. А на полі…

Валасы на галаве разведчыка заварушыліся ад жахлівага відовішча. Ён выхапіў бінокль і прыклаў да вачніц.

У бок пакінутай вёскі па полю цягнуліся танкі, перад якімі беглі безабаронныя людзі. У паветры стаяў страшэнны лямант, плач, крыкі адчаю і болю. Стракаталі кулямёты. Людзі з крыкам падалі, валіліся на глебу.

Вацлаў не верыў вачам.

Побач з танкамі на процілеглым краю поля паказаліся людзі ў старажытных формах вермахта са “шмайсерамі” наперакід. Чорныя каскі блішчэлі на сонцы. Салдаты ішлі доўгім шэрагам, ланцугом. Іх грозныя постаці выразна бачыліся ў бінокль.

У гарляку Краўца ўсё перасохла. Ён выцягнуў трубку сувязі і, парушаючы інструкцыі, датэрмінова выклікаў штаб.

Тэрарысты ў эсэсаўскіх формах, аўтаматы страляюць сапраўднымі кулямі, людзі з крывавымі плямамі на адзенні падаюць і не ўстаюць. Вацлаў гатовы паклясціся, адзін бедалага апынуўся пад магутнымі танкавымі тракамі. Гэта не вучэнні, – вайна, і тэрарысты ў ёй сапраўдныя. А ён – адзін!

“Выклікаю базу! Паўтараю, выклікаю базу! У мяне пазаштатная сітуацыя. Прыём… прыём…” – сяржант настойліва выклікаў аператара. Лінія маўчала. Кравец ліхаманкава націскаў клапыжкі іншых каналаў. Дарэмна. Сувязь адсутнічала.

Вацлаў вылаяўся, схаваў трубку на месца, ізноў прыпаў да бінокля. Адкуль у глушы, у самым цэнтры Зоны з’явілася мірнае насельніцтва ў такой колькасці, разведчык не ведаў.

Маскхалат, абвешаны штучным лісцем, добра хаваў байца. Зблізу сяржанта можна было прыняць за невялікі пагорак.

З лесу паказалася яшчэ адна група аўтаматчыкаў у нямецкіх формах. Людзі, што ўцякалі ад фашыстаў, спыніліся. Шлях адступлення аказаўся адрэзаным. Люта брахалі сабакі – грамадзістыя адкормленыя аўчары. Да слыху данесліся загады на нямецкай мове.

Сяржант адчуў жах і струменьчык халоднага поту на спіне, калі метрах у дзесяці яго абмінуў здаровы бугай са “шмайсерам”.

Вацлаў утапіўся ў глебу і ляжаў нерухома. Бінокль давялося непрыкметна схаваць як непатрэбную цацку.

Танкі спыніліся. Сярод тэрарыстаў вылучыўся адзін, відаць, самы галоўны. Ён размахваў рукамі і аддаваў загады. Людзей пачалі заганяць па аднаму-двух у стаяўшую побач звычайную сялянскую пуню.

“Светлыя нябёсы! Вылюдкі спаляць бедалаг”, – здагадаўся Кравец.

Ён ізноў спрабаваў выйсці на сувязь. Эфір безнадзейна маўчаў.

Сяржант сціснуў зубы. Ад яго адзіночнага ўмяшання толку аніякага не прадбачыцца. Ён пакрысе прыняўся адпаўзаць назад. Аперацыя скончылася яшчэ да пачатку.

Метр за метрам разведчык адпаўзаў за хату, паўз якую ён сюды прыйшоў.

Фашысты метадычна зганялі людзей на месца расправы – маладых жанчын з дзецьмі, старых. Лямант, крыкі, брэх нацкаваных аўчароў не сціхалі.

Непрыкметнаму адыходу сяржанта перашкодзіла падзея, якую нельга прадбачыць наперад. З шэрагу мірных жыхароў раптоўна аддзялілася дзіця, якое з усіх ног пабегла ў накірунку Вацлава. Малое з лямантам, пятляючы нібы заяц, кіравала прама на разведчыка. Хтосьці з карнікаў узняў “шмайсер” і даў кароткую чаргу веерам. Малое імгненна ўпала і заціхла.

Кравец спыніўся, агледзеўся і ўпотай папоўз да дзіця. Заўважыў тое, чаго не ўбачылі карнікі, малое яшчэ ледзьледзь краталася.

Хутка дым засціў сонца, вецер ганяў смурод паленага мяса, чад бярвення ад спаленай пуні.

Тэрарысты зніклі. Страшэннае вогнішча дагарала. Сяржант папоўз да параненага дзіця. Ім аказаўся хлапчук гадоў дзевяці-дзесяці. Ён ляжаў у непрытомнасці, раскінуўшы рукі.

Куля трапіла ў нагу, але не кранула косткі. Хлапчук страціў прытомнасць з-за балявога шоку, чым і выратаваўся. Праўда, згубіў зашмат крыві.

Сяржант дастаў паходную аптэчку, апрацаваў антысептыкам рану, перавязаў стэрыльным бінтам. Падумаў і зрабіў два ўколы з біялагічна актыўнымі рэчывамі, стымулюючымі працаздольнасць сэрца.

З-за страты крыві малое магло сканаць. Дзякуючы ўколам, хлопчык пратрымаецца гадзін дванаццаць. Гэтага павінна хапіць да прылёту медверталёта з бліжэйшай базы. Але як яго выклікаць? Сяржант кусаў вусны. Потым усхапіўся, намерваючыся забраць малое і схавацца ў лесе.

Ён узяў хлопчыка на рукі, як нечакана за спінай пачуўся шоргат і ў плечы ўперлася штосьці цвёрдае.

– Хальт! – прагучала нібы прыгавор. – Партызанэн?..

* * *

Апошнія дні штандартэнфюрэр СС Отто Кройц пакутваў на залішнюю нярвознасць. Рускія наступалі з усходу. Славутыя арыйскія войскі беглі назад, быццам пад націскам снежнай лавіны. Нібыта небаракі-загоншчыкі растармасілі ўзімку мядзведзя і потым драпалі падалей ад бярлогі. Штандартэнфюрэр быў упэўнены, сербануць немцы ліха на гэтай непрыветнай зямлі, калі Германія не прышле дадатковыя рэзервы і не зробіць новага ўзбраення кшталту ракет “Фаў”. Чырвоныя прарываліся штодзень, і іх з’яўленне ў тутэйшых мясцінах – пытанне часу. Са стратэгічнага гледзішча фюрэр памыліўся, увязаўшыся ў бойню з рускімі. Самы час адступіць да мяжы Саветаў, узмацніць іх і паспрабаваць мірныя перамовы са Сталіным. Хаця гэтая дзікая думка нарадзілася ў галаве Кройца пасля некалькіх порцый шнапсу. Якія там мірныя перамовы? Яны мелі месца перад вайной. Рускія ні ў якім выпадку не спыняцца, дабраўшыся да ўласнай мяжы. А тут яшчэ партызаны пад бокам нібы шыла ў срацы…

Гэта ўсё ў сукупнасці нервавала Отто Кройца. Яшчэ раздражняла прысутнасць группенфюрэра тайнага спецаддзела СС Дэніса Лутцэ і доктара Зільге, якія прыехалі з фартэцыі ордэна СС па распараджэнні самога рэйхсфюрэра з нейкай загадкавай місіяй. Нейкія анамальныя зоны, электрычныя палі, псіхічнае ўзаемадзеянне – ім у Германіі толькі ў цацкі гуляць. Отто Кройц быў упэўнены: вышэйшае камандаванне ні на ёту не разумее, што насамрэч адбываецца на перадавой і на захопленых рускіх тэрыторыях.

Цяпер высокія госці штандартэнфюрэра Кройца сядзелі разам з ім ва ўтульным пакоі і таксама пілі шнапс.

Отто Кройц марыў як мага хутчэй збавіцца ад Лутцэ і доктара Зільге.

– За перамогу Германіі! – прапанаваў пампезны тост, зусім не да месца, группенфюрэр Дэніс Лутцэ.

Кройц моўчкі хітануў галавой, уздымаючы свай келіх. Доктар Зільге ледзь прыгубіў напой і ўважліва сачыў за прысутнымі.

– Мяркую, ваш прыезд – не толькі інспекцыя становішча ў войсках СС у рэгіёне, – пачаў Кройц.

– Прынамсі так, – згадзіўся Лутцэ і пытальна выгнуў бровы. – Але ж на недахоп інфармацыі вы не скардзіцеся.

– У нас тут свае крыніцы.

– Адкуль? Няўжо гестапа асабіста даклала вам аб мэтах майго візіту? – скептычна спытаў Лутцэ.

– Інтуіцыя, гер групенфюрэр. Інтуіцыя і логіка.

– Калі так… Хаваю ўласны скептыцызм глыбей.

– Здагадаецца і школьнік, гер Лутцэ. Няўжо рэйхсфюрэр выправіў навукоўца… – Кройц шматзначна глянуў на доктара Зільге, – …інспектаваць элітныя батальёны. Адной вашай асобы больш чым дастаткова.

– Доктар Зільге прадстаўляе сабой вельмі важны аддзел рэйха. Не забывайце, што ён тут інкогніта. Вы чулі пра спадчыну продкаў?

– Упершыню, – развёў рукамі Кройц.

– “Анэнэрбэ”. У свой час наш вялікі фюрэр ускладаў на аддзел шмат надзеяў, але… – у сваю чаргу Лутцэ развёў рукамі. – “Анэнэрбэ” не апраўдала даверу, і зараз фармальна не існуе. Праўда, асобныя доследы ў розных галінах навукі, зробленыя докатарам Зільге пад час працы ў “Анэнэрбэ” прыцягнулі ўвагу рэйхсфюрэра, і шаноўны гер Зільге зараз займаецца доследамі ў ордэнскім замку.

– А чым займаўся гэты ваш “Анэнэрбэ”? – пацікавіўся Кройц.

– Доследамі сусветных таямніц, калі казаць напрамкі. Кройц памаўчаў, наліў яшчэ шнапса.

– Паглядзіце вакол, гер групенфюрэр, – сказаў ён, прааналізаваўшы пачутае. – Тутэйшыя лясы поўныя балот і туманаў. Жыхары тут дзікія, у вочы не бачылі цывілізацыі. Нашыя людзі гінуць штодзень, цягнікі ляцяць пад адхон. Карныя аперацыі не дапамагаюць утаймаваць усіх. Бясследна прападаюць салдаты, афіцэры. Мы трацім давер нават да мясцовай паліцыі. Усё навокал звязана неверагодным партызанскім павуціннем. Баявы дух салдат падае, не дапамагае нават славутая гебельсаўская прапаганда. Да прыходу савецкіх войскаў лічаныя тыдні, мы амаль прайгралі вайну.

– Асцярожна з агучваннем уласных поглядаў, штандартэнфюрэр, – рэзка перабіў Лутцэ.

– Я не погляды выказваю. Я звяртаю ўвагу на рэальны стан рэчаў.

Кройц устаў, наблізіўся да вакна, заклаўшы рукі за спіну.

– Паверце мне, шаноўны гер Лутцэ, гэта самая непрыветная зямля, якую я бачыў за ўсё жыццё. Тут не Еўропа, акрамя партызанаў і сакрэту баявога духу тутэйшых насельнікаў, ніякіх іншых сусветных таямніц тут не існуе і не было спрадвеку!

– Супакойцеся, Кройц, – адказаў Лутцэ. – Разумею ваша абурэнне. Усе чакалі паспяховага бліцкрыгу, але ж хто ў Рэйху мог уявіць, наколькі мужнымі і гераічнымі салдатамі акажуцца рускія? Я ўпэўнены, перамога будзе за намі, мы яшчэ возьмем рэванш. Але ж гэтыя размовы – палітыка. Пакінем яе палітыкам, а мы людзі ваенныя, вернемся да нашай справы. Мая вам карысная парада, Кройц: калі не хочаце трапіць у гестапа, часцей маўчыце.

Отто Кройц вярнуўся і сеў у крэсла.

– Давайце хутчэй скончым размову наконт таямніц “Анэнэрбэ”, – прапанаваў ён, зірнуўшы на гадзіннік і стомлена пазяхнуў. – Я вас падману, калі стану запэўніваць, што мне цікава мэта візіту доктара Зільге.

– Няхай гер доктар сам распавядзе, – прапанаваў

Лутцэ, звяртаючыся да навукоўца. Зільге пракашляўся і ўключыўся ў размову.

– Мяне цікавяць паветраныя з’явы, нестандартныя праяўленні прыроды ў гэтым краі.

– Што маецца на ўвазе?

– Незвычайныя туманы, якія вы прыгадвалі ў рапартах.

– Туманы як туманы, – паціснуў плячамі Кройц. – Мясціны балоцістыя, зашмат тваністыя. Увогуле, туманы тут амаль заўсёды.

– Туман, цікаўны мне, мае іншую прыроду, – запэўніў Зільге. – Скажыце, гер Кройц, на ваша меркаванне, чаму знік без вестак атрад элітных байцоў СС?

– Маю толькі адзінае тлумачэнне – партызаны, – адказаў суразмоўца. – Канечне, назад з іх ніхто не вярнуўся, але я выслаў узмоцнены танкамі карны атрад. Мы спалілі тую вёску, дзе зніклі салдаты. Зараз там адно папялішча. І хачу адзначыць, тактыкі спалення мы прытрымліваемся заўжды. За кожнага нямецкага воіна мы знішчаем дзесяць чалавек ворага, як мінімум.

– Я папярэдне сабраў інфармацыю і атрымаў цікавыя вынікі. Калі злучыць рыскамі на карце ўсе месцы ўзнікнення туманаў, складаецца ўражанне, яны нейкім чынам наўмысна гуртуюцца вакол вёскі Трыполле. Дакладней, не ў самой вёсцы, а ў кіламетры побач. Нідзе больш не назіраецца настолькі дзівосных з’яваў.

– Прабачце, доктар, – перабіў Лутцэ. – Размова выпадкова не пра мажлівае сакрэтнае ўзбраенне рускіх?

– Ніколі. Наўрад ці мы маем справу з новай сакрэтнай зброяй Саветаў. Па-першае, да іх яшчэ далёка, па-другое, падобнае назіралася б не толькі вакол Трыполля. Поўна іншых населеных пунктаў.

– Як, па-вашаму, магла б дзейнічаць новая зброя? – спытаў Кройц.

– Не ведаю. Але факт: нямецкія салдаты баяцца гэтага туману. Як сведчылі многія з іх, калі ступіць у туман, чуюцца розныя незвычайныя гукі, гадзіннікі ідуць па-рознаму. З часам увогуле невядома што робіцца. Здаецца, пабудзеш у тумане пяць хвілін, калі вяртаешся – аказваецца, мінула тры-чатыры гадзіны. Чым, па-вашаму, гер штандартэнфюрэр, гэта з’ява тлумачыцца?

– Я не навуковец, гер доктар, я – баявы афіцэр. Наконт розных гукаў скажу наступнае. Вы бывалі у буйных баявых дзеяннях? Пабудзьце пры штурме стратэгічна важных высот, правядзіце там суткі без адпачынку і харчавання, пад адначасовы залп некалькіх сотняў гармат, танкаў, мінамётаў, адчуйце дрыжэнне зямлі, пабачце, як бясконцыя вогненныя шары коцяцца па полю, а вакол усё заслана тысячамі трупаў, гарантую – вы таксама яшчэ доўгі час будзеце чуць і бачыць тое, што невядома іншым. Зразумела, калі застанецеся жывым і не згубіце розум ад жаху. Салдаты стаміліся, доктар. Адсюль і галюцынацыі. Што тычыцца туману, салдаты баяцца партызан, якія могуць з туману высунуцца ў любы момант. Я ўвогуле чакаў свежыя сілы замест вашай інспекцыі, – на апошнім слове Кройц зрабіў націск.

– Разумею ваш сарказм, – Зільге паправіў акуляры. – Але ў “Анэнэрбэ” ў свой час праводзіліся доследы, дзе таксама мелі месца незвычайныя тумановыя з’явы. Вы не фізік, зразумела, вам цяжка растлумачыць, што насамрэч адбываецца…

Ён памарудзіў.

– Карацей, Зільге, – падштурхнуў Лутцэ, які дагэтуль маўчаў.

– Мне неабходна паглядзець на тое месца, пабываць там. Вы арганізуеце для нас экскурсію?

– У Трыполле? Калі ласка. Праўда, мы сёння спалілі названую вёску, літаральна за гадзіну да вашага з’яўлення. Калі вас цікавяць галавешкі, гер доктар, няма праблемы. Яны яшчэ тлеюць.

– Спалілі ўсё? – твар Зільге пазмрачнеў.

– Менавіта.

– І нічога не заўважылі незвычайнага?

– Ні кропелькі. Хіба што схапілі ў палон партызана, які спрабаваў дапамагчы параненаму рускаму хлопчыку. На золку пасля допыту яго расстраляюць.

– У сутнасці не важна, што вёска спаленая, – прамармытаў Зільге. – Хаця мясцовыя жыхары маглі штосьці засведчыць.

Доктар задумаўся.

– Шкада, вы не паспелі раней. Я мог паслаць карнікаў на дзень-два пасля вашых доследаў. Але цяпер ужо позна, – шчыра заверыў Кройц і вярнуў на стол пусты келіх.

– Партызана вы дапытвалі? – пацікавіўся Лутцэ.

– Не паспелі. Думаеце, ён скажа путнае? Я ўжо прыгадваў унутраную моц тутэйшых жыхароў. З любога скуру дзяры – будуць стаяць да апошняга. Шчыра скажу, каб не ведаў бы іх дзікунскую сутнасць, прыняў бы за сапраўдных арыйцаў.

Усталявалася цішыня. Отто Кройц падумаў, ці не ляпнуў ён залішняга, і зараз жа паведаміў:

– Слухайце. А вось партызан павінен вас зацікавіць, доктар Зільге. Вельмі незвычайна ён апрануты, і амуніцыя, і астатняе… – Штандартэнфюрэр пахістаў галавой. – Упэўнены, нідзе ў рускіх я не сустракаў нічога падобнага. Дый у немцаў таксама.

– Што вы маеце на ўвазе? – ажывіўся Зільге.

– Форма і знакі адрознення. Рускія такую не носяць! З крэсла падняўся группенфюрэр Лутцэ.

– Што ж, – прамовіў ён. – Варта паглядзець на палоннага.

* * *

Вацлаў Кравец ачомаўся ад шчымлівага болю ў патыліцы. Цела ныла, галава гула, раскалвалася. Няйнакш чымсьці жалезным гвазданулі, вырашыў сяржант і паварушыўся. У скуру ўпіліся вяроўкі. Ён ляжаў звязаным у віль-готным падвале, каменным мяшку з невялікім ваконцам пад столлю.

Вацлаў паспрабаваў сесці. Атрымалася не адразу. Калі вочы прызвычаіліся да паўзмроку, палонны зразумеў: ён тут адзін. Зброя, маскхалат адсутнічалі. На ім засталася звычайная армейская форма.

Кравец сагнуў ногі ў каленях, уперся ў ледзяны дол, адштурхнуўся. Перасунуўся такім чынам да самой сцяны. Перавёў дыханне, супакоіўся. Прыняўся аналізаваць становішча.

Мінулыя падзеі выплылі на памяць. Сумесныя вучэнні, спецаперацыя, пакінутае селішча ў цэнтры Зоны, сапраўдныя тэрарысты ў эсэсаўскіх формах…

Кепскае становішча.

Вацлаў спрабаваў вызваліцца з путаў. Беспаспяхова. Прыняўся чакаць.

Пасля вечнасці маўчання за дзвярмі ў яго камеру загрукаталі.

Увайшлі мужчыны ў ваенных формах з арламі і свастыкамі і хударлявая жанчына невялічкага росту. Нейкі час палонны і візіцёры разглядалі адзін другога.

Кравец заўважыў, што жанчына адрозніваецца ад тэрарыстаў выразам твару. У яе вачах чыталіся сполах і літасць. “Мабыць, заложніца”, – падумаў сяржант. Адзін з катаў даў знак, і жанчына пачала гаварыць.

– Мяне завуць Святлана. Я перакладчыца. Гаспадзін штандартэнфюрэр Отта Кройц, па-нашаму, калі не памыляюся, палкоўнік Кройц, жадае з вамі гаварыць.

“Нішто сабе! – пранеслася ў галаве Вацлава. – Нават палкоўнік… І імёны ў іх нямецкія, якраз да формы, і перакладчыца. Дзівосы!”

Эсэсаўцы чакалі.

– Лепш скажыце што-небудзь, – настойліва прашаптала жанчына.

Сяржант ніяк не цяміў, чаму тэрарысты “косяць” пад нямецкіх афіцэраў часоў апошняй вайны? Рысы твару еўрапейскія, ястрабіныя ледзяныя позіркі, у аднаго шрам на скроні. Хто гэта? Не баевікі ІРА… Новае згуртаванне неанацыстаў? Ды дзе, у раёне адселенай зоны, нападалёк ад разбуранага ядзернага рэактара? Гармідар нейкі.

Краўцу ўсё падалося наркатычным сном. Але рукі былі звязаныя насамрэч, вяроўкі са сном не вязаліся. Што ж, трэба паразмаўляць, нават калі суразмоўцы – здані.

– Дзе я? – спытаў Кравец.

– На тэрыторыі дыслакацыі элітнага батальёна СС, – прамовіла Святлана. – Тут усюды захопнікі.

– Шмат захопнікаў?

Адзін з тэрарыстаў штурхануў жанчыну і нешта доўга казаў па-нямецку.

– Гаспадзіна Кройца цікавіць, хто вы, дзе хаваюцца партызаны, ці іх шмат, раскажыце пра падполле, сувязных, колькі ў вас зброі, якія планы? Расказваць трэба хутка. Гаспадзін Кройц не трывае жартаў, – пераклала Святлана.

“Добра, хоць адразу не пужаюць расстрэлам”, – падумалася Вацлаву.

– Перадайце, мяне завуць Пеця Коржыкаў, я ўвогуле прыляцеў з Марса, – з’едліва адказаў Кравец. – Мая талерка схаваная ў прыдарожным кустоўі. Мо шаноўны гаспадзін жадае зірнуць?

Святлана перавяла. Немцы раздражнёна штосьці прабурчэлі ахоўніку. Той перадзёрнуў затвор “шмайсера” і наставіў зброю на палоннага.

– Палкоўнік Кройц сардэчна раіць не ўпарціцца.

Кравец цяжка ўздыхнуў.

– А мо вы пераапранутыя натаўцы? – спытаў ён хутчэй у самого сябе. – Ламаеце тут Галівуд.

– Не. Яны самыя пародзістыя эсэсаўцы, – прашаптала Святлана.

– Са мною быў хлопчык, што з ім? – успомніў Вацлаў.

Жанчына ўзрушылася. Яе твар пасвятлеў, але імгненна накрыўся маскай абыякавасці.

– Хлопчык пад наглядам фельчара. Дзякуй вам, ён мой пляменнік. Слухайце, зманіце што-небудзь, мо адпусцяць гады. Нашыя ўжо наступаюць.

– Што мне зманіць? Хто нашыя? – горка адказаў Вацлаў. – Якія партызаны, сувязныя? Гэтыя людзі – вар’яты? Вы заложніца? Што тут адбываецца?

Святлана апусціла позірк.

– Шкада. Вас расстраляюць.

Ну вось, засталося чакаць смерці, разважаў Кравец, калі застаўся ў поўнай адзіноце. Гібель невядома за што ў час неспакойнага, але мірнага трэцяга тысячагоддзя.

Нягледзячы на стому і пройдзеныя кіламетры, спаць не хацелася. Узбуджаны мозг усебакова аналізаваў інфармацыю і лагічнага тлумачэння не знаходзіў.

Сяржант спрабаваў супакоіцца, аднавіць у памяці ўсе дэталі аперацыі. Здаецца, пералом адбыўся, калі Вацлаў забрыў у тумановую завесу. Нібыта на зло прапала сувязь, а потым і завіравала сёмая вада на кісялю.

* * *

Позняй ноччу доктар Зільге рупліва даследваў рэчы палоннага. Яму дапамагаў Лутцэ.

– Што вы скажаце наконт гэтага? – Зільге перадаў группенфюрэру ўльтранітавы зарад.

– Падобна на гранату, – Лутцэ ўзважыў прадмет у руцэ. – Новае ўзбраенне рускіх?

Афіцэр вярнуў зарад на стол. Узяўся аглядаць аўтамат з пульсмасавым нагнятальнікам. Доктар тым часам трыбушыў рэчмяшок.

– Зільге, адкажыце па шчырасці, чаму вас цікавяць гэтыя туманы? Кройцу можаце дурыць галаву, а вось мне мяркуецца, справа зусім не ў прыродных з’явах.

Лутцэ ўважліва даследваў затворны механізм.

– Маеце рацыю, гер групенфюрэр. Справа не ў тумане.

– А ў чым? – суразмоўца навёў аўтамат на пусты графін, стаяўшы на стале. Зброя зручна ляжала ў руках.

– Дакладна не ведаю.

– Баіцеся ляпнуць лішняе?

– Не. Мажліва мы маем справу з верагодным тэхнічным прарывам рэйха. Калі так, наступіць новая эра ў гісторыі.

– Тлумачэнне аб усім і не аб чым…

– Вы вывучалі фізіку, Лутцэ?

– Ніколі.

– Шкада. У свой час абвер выкраў у англічан трапіўшыя ім неверагодным чынам сакрэтныя доследы доктара Эйнштэйна аб міжпрасторавых сутарэннях часу. Дзіўна, доктар гэтыя доследы ніколі не рэкламаваў. Матэрыялы трапілі ў “Анэнэрбэ”, дзе доўгі час тэарэтычныя выкладкі Эйнштэйна спрабавалі рэалізаваць на практыцы.

– Мне гэта ні аб чым не кажа, – прызнаўся Лутцэ. – Сутарэнні часу… Не разумею.

– Вы чыталі Уэлса?

– Я рэаліст, Зільге, фантастыка не мой канёк.

– Дарэмна. Фантасты часцяком прапануюць досыць практычныя ідэі.

– Добра. – Лутцэ паклаў зброю на стол. – Уэлс паўплываў на доследы “Анэнэрбэ”?

– На “Анэнэрбэ” паўплываў фюрэр, а вось на мяне… – Ён вытрымаў шматзначную паўзу. – Уэлс выказаў думку аб мажлівых падарожжах у часе, Эйнштэйн абгрунтаваў змяненне часу тэарэтычна, а мне тое-сёе атрымалася здзейсніць на практыцы. Разумееце?

– Загадкава гучыць.

– Элементарна, Лутцэ. Вы не жадаеце адправіцца гадоў на сорак-пяцьдзясят у мінулае, пабачыць сябе ў дзяцінстве, пазнаёміцца з кайзерам, а мо вам цікава пабываць у эпоху Рымскай імперыі?

– А вы возьмеце ролю экскурсавода і галоўнага механіка машыны часу, – рассмяяўся афіцэр.

– Не жартуйце, – Зільге перастаў корпацца ў рэчах і цвёрда прамовіў: – Бадай, я першы, каму ўдалося зазірнуць за край бездані.

– Віншую, доктар, – Лутцэ паціснуў плячамі. – І якая яна, бездань?

– Палахлівая, – адказаў доктар пасля нядоўгага маўчання і вярнуўся да справы. – Але поўная неверагодных перспектыў. Больш істотных, чым атамныя доследы.

– Дык пры чым тут туман, вы так не адказалі.

– На мяжы сутарэння паралельных прастораў, калі хуткасць часу не кампенсуецца каэфіцыентам надлома ў вымярэннях…

– Можна без фізікі, доктар? – зморшчыўся, нібы ад зубнога болю, Лутцэ.

– Туманы не ёсць туманы. Калі прасцей, гэта святло. Святло іншых вымярэнняў. Іх можна атрымаць у лабараторных умовах з дапамогай неабходнага прыстасавання. Але я заўжды лічыў, што ў прыродзе павінны сустракацца анамальныя зоны, якімі злучаюцца розныя эпохі. Яны выконваюць функцыі дзвярэй у іншыя сусветы, паралельныя прасторы, іншы час. Упэўнены, у гэтых мясцінах з’явілася падобная анамалія, дзверы ў іншы свет. Верыце?

Зільге штосьці знайшоў і ўважліва разглядаў. Усталявалася цішыня. Групенфюрэр доўга пераварваў пачутае.

– Не веру, – нарэшце вымавіў ён.

– А што, па-вашаму, вось гэта? – з гэтымі словамі доктар працягнуў Лутцэ картку.

На ёй рускімі літарамі і лацінкай значылася “Сяржант 1-га аддзялення разведроты Вацлаў Кравец”. І дата выдачы, якую немцы і змаглі прачытаць: “5 студзеня 2015 года”.

– Здаецца, самы час больш істотна паразмаўляць з палонным… гм… партызанам, – сказаў уражана доктар Зільге.

Групенфюрэр заўважыў, як расхваляваўся навуковец.

* * *

Святлану апанавала трывога. Маладая жанчына хадзіла па хаце туды-сюды, спынілася каля расчыненага вакна. Увабрала паветра на ўсе грудзі. Душнай ноччу перакладчыцу не сунімала прадчуванне, што адбылося штосьці няўлоўна трагічнае. Яно яшчэ больш ўзмацняла боль ад сённяшняга спалення вёскі. Яна доўга ўзіралася ў цемру.

Партызаны чамусьці тыдзень не выходзілі на сувязь. Яна падрыхтавала шмат інфармацыі аб планах гітлераўцаў і не магла нікому іх перадаць.

З розуму не выходзіў сённяшні палонны. Напярэдадні кружыў савецкі самалёт-разведчык. Праляцела чутка, быццам бы яго збілі, але цела лётчыка каля абломкаў так і не знайшлі. Мо гэта ён зараз ляжыць у падвале камендатуры?

Святлана адчувала сябе вінаватай перад палонным. Нават сапраўднага імя не выведала, а ён выратаваў сына яе сястры. Вельмі карціла дапагчы рускаму.

У рысах палоннага жыло нешта знаёмае Святлане, не маглі яны сустракацца раней? Быццам бы не.

А яшчэ яна прадчувала, як над галавой сабраліся хмары. Святлана балансавала на вастрыні нажа, над прадоннем. Літаральна з першага дня, калі пачала працаваць перакладчыцай у немцаў, трымала сувязь з партызанамі. Уратавала многіх. Але месяц таму па райцэнтру пракацілася хваля павальных арыштаў. Паліцаі пахапалі сувязных і падпольшчыкаў. Пасля некалькіх дзён жорсткіх допытаў патрыётаў пазабівалі. Заставаўся толькі стары дзед Макар, да якога яна паслала пляменніка ў Трыполле пачуць хоць нейкую вестку ад партызан. Не дачакалася. І старога Макара болей няма. Згарэў разам з іншымі насельнікамі вёскі.

Цудам уцалела жанчына. Ніхто з сяброў не выдаў немцам перакладчыцу. Яна ведала, што да скону застанецца ўдзячнай тым маладым хлопцам і дзяўчатам, што загінулі на вайне.

Для іх вайна скончылася…

Святлана ведала: савецкія войскі не за гарамі, хутка будуць і тут. Яе гульня ў шпіёна з гітлераўцамі не можа цягнуцца бясконца. Яе выкрыццё – пытанне часу.

А тут на тое гора навязлівы штандарэнфюрэр Отта Кройц са сваімі назалеўшымі знакамі ўвагі. Святлана была маладой і прыгожай. Жарсць блакітнавокага бялявага арыйца падбухторвалася з кожнай папойкай, і жанчына разумела – не мінаваць ёй бяды.

Пасля доўгіх напружаных роздумаў Святлана вырашыла – пара ўцякаць. Прама зараз, сённяшняй ноччу, у лес да сваіх.

– Не спіцца? – раўнуў з цемры голас.

Ва ўзніклай постаці жанчына пазнала паліцая.

– Збірайся, – сказаў той. – Немцы клічуць.

* * *

Вацлаў вельмі здзівіўся, калі ўначы яго развязалі і пад канвоем прывялі наверх. На стале ў цэнтры пакоя сяржант убачыў уласную амуніцыю і рэчы. Побач сядзелі двое афіцэраў і перакладчыца Святлана. Яму прапанавалі сесці ў крэсла. Кравец заўважыў, што адзін з афіцэраў быў вельмі расхваляваны, а другі глядзеў з выразнай цікавасцю. Вацлаў прыкінуў адлегласць да вакна, дзвярэй, зброі і да ахоўніка за плячамі. Уцячы будзе складана. Ён адкінуўся на спінку крэсла і спытаў:

– Мірныя перамовы?

Афіцэры пераглянуліся. У руках аднаго была сяржанцкая ксіва.

– Вац-лов Кро-вет-тц. – прачытаў па складах лацінскія літары мужчына ў акулярах.

– Рады пазнаёміцца, мяне завуць доктар Зільге…

Святлана старанна перакладала. Яна адчула палёгку, зразумеўшы, што гітлераўцам проста спатрэбіўся тлумач.

– Спадзяюся, я ведаю, адкуль вы, гер Вацлаў.

– І што?

– Вашыя амуніцыя, зброя… Вельмі цікавыя рэчы. Раскажаце нам? – Зільге павагаўся, потым узяў са стала стандартны радыёперагаворнік і аддаў сяржанту.

– Што гэта такое, напрыклад?

– Асцярожна, доктар, – папярэдзіў Лутцэ. – Раптам вы даеце зброю?

– Не думаю, што гэта штуковіна страляе або ўзрываецца.

Вацлава вельмі здзівіла пытанне эсэсаўца. Тэрарысты, ды не ведаюць стандартны перадатчык, падобны на сотавы тэлефон?

Ён зараз жа спрабаваў выйсці на сувязь. Адказам ізноў была цішыня. Кравец пакруціў непатрэбную рэч у руках і вымавіў:

– Не працуе. – Зільге пахістаў галавой.

– Прызнайцеся, якім шляхам вы трапілі да нас?

– Наземным.

– Зразумела, што не паветраным, хаця колькі дзён таму непадалёку збілі рускі самалёт, і цела пілота засталося нявыяўленым… Ведаеце, гер Вацлаў, вы цікавы для нас аб’ект. Мы не знішчым вас, калі вы згадзіцеся з намі супрацоўнічаць.

– Супрацоўнічаць? – перад Вацлавам замаячыла нітачка да свабоды. – А што мне прапануецца?

– Усё, што пажадаеце.

Кравец не зразумеў.

– Узамен вы едзеце з намі ў Германію, расказваеце пра вашу эпоху. Выкладваеце ўсё, што вам вядома. З майго боку я гарантую вам дастойнае пражыванне, уласны палац, грошы, палітычнае сховішча, урэшце, жанчыны, – усё, што толькі пажадаеце, – хутка казаў Зільге.

Кравец агаломшана слухаў, ён зусім заблытаўся.

– Германія?

– На выбар Аўстрыя, Швейцарыя, любое ціхае месца. Можаце пасяліцца ў замку СС, можаце жыць у Берліне, штодзень сустракацца з фюрэрам. Вы не пашкадуеце, што трапілі ў мінулае. Згаджайцеся, – прапанаваў доктар.

– Сустракацца з фюрэрам?

– Так, – абрадваўся доктар. – Вы абгрунтуеце развіццё Рэйха з пазіцыі вашай эпохі, распавядзеце пра будучую славу Германіі і арыйскай расы, і я гарантую, вы станеце лепшым сябрам Гітлера і Гімлера!

Вацлаў пакратаў далонню галаву, правяраючы, ці не паехаў дах. Ніколі ў жыцці тэрарысты не прад’яўлялі ТАКІХ патрабаванняў заложніку.

– Дазвольце спытаць, – Кравец перавёў дых. – На якім вы свеце?

– А вы? Вы ўсведамляеце, дзе зараз знаходзіцеся?

Вацлаў раззлаваўся. Яго раздражняла, што злодзеі або фанатычныя вар’яты, або прыкідваюцца імі.

– Людскіх патрабаванняў у вас часам не знойдзецца? Там, вызваліць таварышаў з турмы, спыніць забруджванне навакольнага асяроддзя, прадставіць чамадан долараў і самалёт, ці іншае.

– Шкада, – коратка сказаў, нібы адрэзаў Зільге. – Да паразумення нам далёка. У размову ўключыўся групенфюрэр.

– Дазвольце мне, – папрасіў ён доктара Зільге, потым падсунуў Вацлаву планшэт з маршрутам разведчыка. – Што гэта за карта?

“Чытаць не ўмееце, на некалькіх жа мовах”, – падумаў Кравец.

– Частка плану сумесных тактычных вучэнняў войскаў паўночна-атлантычнага альянса і аб’яднаных сіл Усходняй Еўропы і Расіі. Прыглядзіцеся, вы ў надзейных цісках.

Лутцэ пераглянуўся з доктарам.

– Вы ўсур’ёз лічыце, Зільге, наш палонны прыляцеў з будучыні?

– Упэўнены, групенфюрэр.

– Дык на чым ён прыбыў?

– Вось і спрабуем высветліць…

Пакуль афіцэры размаўлялі, Святлана хуценька перакінулася з Вацлавам некалькімі словамі.

– Не разумею, аб чым размова, таварыш Кравец, але вы ў сур’ёзнай бядзе.

– Сам бачу.

– Я паспрабую вас вызваліць, а вы дапамажыце мне адсюль уцячы.

– Згодны. Тэрарыстаў шмат?

– Калі маюцца на ўвазе карнікі, у райцэнтры іх атрад, але ёсць яшчэ паліцаі. Яны яшчэ горш.

– Хто яны насамрэч?

– Паліцаі з нашых, вядома, а вось эсэсаўцы з Германіі.

Вацлаў застагнаў, апусціўшы вочы долу, і ледзь стрымаў мацюкі.

– Пачакайце! – здагадаўся Зільге. – Я бачу вырашэнне праблемы. Гэты чалавек з будучыні звычайны салдат! Гер Лутцэ, ды ён сам не цяміць, як сюды патрапіў!

Доктар вельмі ўзрушыўся.

– Паслухайце, – ён звярнуўся да Вацлава. – Мы не патрабуем звышнатуральнага. Адкажыце, вы калі ішлі па лесе, сустракалі дзіўны туман, рэзкі, густы, зусім без вільгаці?

– Так, – згадзіўся Кравец.

– Вось яно, – доктар плескануў далонямі. – Анамалія, шаноўны Лутцэ, разрыў у часе. Скажыце, вы зможаце нас правесці на тое месца заўтра?

Зладзеі самі просяцца ў капкан. А раз так, ён зможа прывесці вар’ятаў да сваіх. У сэрцы Кравец парадаваўся.

– Згодны, – Доктар задаволена пацер рукі.

– Зільге, я слабы ў вашай навуцы, – пачаў групенфюрэр. – Мяне адольвае здаровы скепсіс. Вы ўпэўнены ў выніках паходу, адкажаце за бяспеку людзей?

Вочы доктара ліхаманкава блішчэлі.

– Кіньце, Лутцэ. На карце будучыня Германіі. Падумайце, іншае стагоддзе, іншае ўзбраенне, тэхналогіі, перспектыву немажліва апісаць! Мы наладзім кантакт і прывязем сюды зброю, якая значна мацней за сучасную, станем зусім непераможнымі! Да таго ж, верагодна, мы адшукаем зніклы атрад нашых салдат.

Для групенфюрэра апошні аргумент падаўся найбольш важкім.

– Дзярзайце, Зільге. Стырно вам у рукі, – згадзіўся афіцэр. – Калі так, пабачым, чаму вас так хвалююць туманы. Гм.

* * *

Да апоўначы Отта Кройц нажлукціўся шнапсу і бадзяўся па камендатуры. Завітаў у свой кабінет у пошуках спіртнога, выйшаў вонкі, зазірнуў у пакой, дзе вёўся допыт палоннага Краўца.

– Не губляеце дарэмна часу, – заўважыў п’яны штандартэнфюрэр.

– Вы, бачу, таксама, – з’язвіў Лутцэ.

– Перастаньце, – адмахнуўся Кройц і паставіў на стол пачатую бутэльку. – Выпейце са мной, пакуль ёсць, бо заўтра нас мо не стане на свеце.

Штандартэнфюрэр ікнуў, засунуў рукі ў кішэні штаноў. Лутцэ грэбліва паморшчыўся, расхрыстаны Кройц меў вельмі абразлівы выгляд, неадпавядаючы вобразу афіцэра вермахта.

– Раю вам адпачыць, – сказаў Лутцэ.

– Раеце мне? – Кройц дастаў адну руку і ткнуў сябе пальцам у грудзі. – Адпачыць?

Зільге пракашляўся каб запоўніць узніклую няёмкую паўзу. Лутцэ чакаў выкліку, п’яны суайчыннік напрашваўся на дуэль.

– Запомніце, Лутцэ, – прамовіў Кройц. – Адпачываць тут нельга! Ён прыняўся хадзіць па пакою.

– Абрыд гэты край. Надакучыла вайна. Мае людзі стаміліся. Мы не ведаем спакою! Ён спыніўся.

– Вас не мучаць начныя кашмары?

– Я сплю як немаўля, гер Кройц. – адказаў афіцэр.

– Таму што вы ў Германіі! Усю вайну седзьма ў тыле, носу не кажаце на перадавую, тыдня не пабылі на акупаванай савецкай тэрыторыі! – эмоцыі эсэсаўца выплёскваліся цераз край.

– Вам неабходна супакоіцца, – сказаў Лутцэ.

– Супакоіцца, калі штодзень пад бокам вораг? Пабачце вось… – Кройц дастаў з кішэні паперку і шпурнуў яе на стол.

“Смерць фашысцкім акупантам”, – прачытаў краем вока Вацлаў Кравец.

– Мо ваш палонны распавядзе, як лістоўка трапіла мне ў хату?

З гэтымі словамі Кройц схапіў бутэльку і прагна адпіў некалькі глыткоў.

– Я мушу рапартаваць наверх аб вашых паводзінах, Кройц.

– Рапартуйце, – Кройц сеў на крэсла. – Я ведаю, што нас ніхто не заменіць тут, а ваш рапарт ляжа разам з сотнямі іншых.

– Вы дазволіце нам завяршыць допыт? – умяшаўся доктар.

– Валяйце. – Кройц звесіў галаву і цяжка засоп.

Святлана прагна лавіла кожнае слова. Ніхто не запрыкмеціў, як збялела жанчына, убачыўшы лістоўку. Такія былі толькі ў яе. Стос лістовак яна атрымала ад камсамольскага лідара перад павальнымі арыштамі амаль месяц таму. Юнак збаўляўся ад улік, але гэта не дапамагло. Дзе адбыўся пракол? – ліхаманкава думала перакладчыца.

– Такім чынам, дамовіліся, – сказаў Краўцу доктар. – Я разумею, вы не ваюеце з Германіяй. Мы не ворагі, Вацлаў, так? Я прашу, не загадваю, а прашу, прывядзіце нас раніцай на тое месца, дзе вас паланілі салдаты вермахта. І там я ўсё вам растлумачу, даю слова. Вы ж зусім не ўсведамляеце, што тут адбываецца, так?

Сяржант згадзіўся.

– Паверце, вам лепш не адмаўляцца ад маёй прапановы, а дачакацца раніцы. У падвал вас болей не кінуць і не звяжуць, гарантую. Заставайцеся тут, – доктар паказаў на стол. – Ваша амуніцыя, калі ласка, мы ўсё адно не цямім у ёй. Гарэлка, закуска на ваша жаданне, мы гасцінныя людзі. Адпачывайце тут. Праўда, ахову мы пакінем, не думайце што-небудзь утварыць. І галоўнае, вам няма куды ўцякаць. Вакол поўна салдат.

“І без цябе ведаю”. – прабурчэў Кравец, калі Святлана старанна пераклала словы доктара Зільге.

– Не перашкодзіць крыху паспаць, – сказаў доктар групенфюрэру, соладка пазяхнуў і, узяўшы за локаць афіцэра, падштурхнуў да выхаду.

– Што вы робіце, доктар? – абурыўся Лутцэ за дзвярмі. – Чыстай вады вар’яцтва пакідаць палоннага вось так.

– Тссс. – Зільге прыклаў палец да вуснаў. – Папершае, акрамя намурзанага Кройца там яшчэ ёсць ахова, па-другое, у мяне з’явіўся план. Нам патрэбен дзясятак салдат.

* * *

– Сэрцам чую ліха, – дрыжачымі вуснамі прашаптала Святлана, апасліва назіраючы за сонным эсэсаўцам.

Вацлаў азірнуўся, ахоўнік са “шмайсерам” стаяў каля выхаду нібы каменны ідал. Сяржант вельмі шкадаваў, што ў яго зброі няма ніводнага баявога зарада. Асабліва не паваюеш.

П’яны Кройц раптам прачнуўся, блакітныя вочы немца гарэлі шаленствам. Ён схапіў лістоўку і паматляў ёю перад носам перакладчыцы.

– Цікава ведаць, дзе я знайшоў гэту рэч? – грозна зароў штандартэнфюрэр. Святлана задрыжэла, адчула, як душа хаваецца ў пяткі.

– Боязна? – яшчэ гучней распаляўся Кройц.

Яго ахапіла асалода ўдава, якому пашчасціла ўпаляваць труса. Падсмажаная алкаголем пачварнасць ката пераўтварала фрыца ў раз’юшанага звера.

– Фэрфлюхтышэ швайнэ! – вылаяўся Кройц і наліўся крывёй, яго вочы пачварна бліснулі. Скрозь сцятыя зубы эсэсавец працадзіў у Святланін напалоханы твар:

– Я вас усіх ненавіджу! Камуністы, чырвоныя, партызаны, падпольшчыкі – брыдота, свінні! Перакладчыца ўсхліпнула.

– Я даўно сачыў за табой, ведаў пра сувязь з партызанамі. Цябе не расстралялі, бо я чакаў, ты выведзеш на астатніх. Твайго апошняга сувязнога мы спалілі сёння ў Трыполлі. Мы непераможныя! – голас Кройца сарваўся на хрып.

– Вы хаваецеся па лясах, а мы вас душым і будзем душыць. Нават калі Саветы перамогуць, нашы ідэі не згаснуць. Праз пяцьдзясят, сто гадоў мы адродзімся!

Кройц па-вар’яцку пырскаў слінай і зыходзіўся на крык.

– Выйдзі! – гаркнуў ён ахоўніку.

Узброены эсэсавец хутка знік.

– А ты глядзі, – загадаў Кройц Вацлаву. І хоць сяржант не ведаў нямецкай мовы, але сэнс здагадаўся. Афіцэр схапіў Святлану за плечы, шпурнуў жанчыну на канапу, наваліўся зверху і пачаў зрываць аддзенне. Вацлаў зразумеў: іншага зручнага выпадку чакаць нельга.

Праз імгненне недапітая бутэлька шнапса апынулася на галаве штандартэнфюрэра. Кройц захрыпеў, пускаючы чырвоныя бурбалкі і споўз на падлогу…

Святлана плакала. Вацлаў дапамог ёй падняцца. Перакладчыца ледзь трымалася на ватных нагах.

– Нельга марудзіць, – спакойна прамовіў сяржант, накіраваўся да вакна і пачаў шукаць шпінгалеты. – Ахоўнік можа вярнуцца.

У дадзены момант Вацлаў маліў нябёсы, каб знадворку іх ніхто не заўважыў.

* * *

…Ішлі ў прыцемках. Хаваліся ў ценях. Дабраліся да акраін гарадка, перавялі дыханне. Навокал панавалі спакой і цішыня. Таямнічая поўня залівала гмахі дамоў чароўным святлом, якое, здаецца, пералівалася песняй у начной цемры. Недзе далёка галасіў сабака.

“Надта спакойна вакол, – думаў Вацлаў. – Так не бывае”.

Усю амуніцыю ён захапіў з сабой. Штучнае зялёнае лісце маскхалата злівалася з кустоўем. Сяржант зачэрпнуў бруду і расцёр па твары, зрабіўся зусім непрыкметным.

– А ты насамрэч з будучыні, – пачуўся шэпт Святланы.

Кравец прамаўчаў. Пасля сённяшніх падзей ён не даваў рады ўласнаму становішчу і быў гатовы паверыць у што заўгодна.

– Быццам бы і свой, наш, рускі, але аддзенне іншае, мова крыху, жэсты… Быццам не з нашага свету.

Вацлаў спыніўся, павярнуўся да жанчыны. Яны доўга глядзелі адзін на аднаго, нібыта ўпершыню ўбачыліся.

Святлана падышла бліжэй да сяржанта і прытулілася. Кравец пачуў ціхі плач.

– Ну што ты… – ён правёў далонню па яе валасах, супакойваючы. – Кінь. Не варта.

Перакладчыца захліпала мацней. Разведчык абняў жанчыну, дапамог прысесьці на паваленае дрэва. Чакаў, пакуль выльюцца эмоцыі.

Калі яна нарэшце сцішылася, Кравец зірнуў на гадзіннік. Было толькі дзве гадзіны ночы. “Паляванне на дзіка” запланавана на шэсць раніцы, а ён яшчэ нават не выйшаў на разліковую кропку. У жываце забурчэла, і Кравец успомніў, што з апоўдня галодны. Ён пакорпаўся ў рэчмяшку, дастаў сухпаёк, разгарнуў штосьці, без смаку сунуў у рот. Прыняўся перамолваць зубамі.

У галаве было пуста. Так заўжды робіцца пасля шокавай падзеі, а іх за апошнія дванаццаць гадзін набралася столькі, што свядомасць адмаўлялася правільна рэагаваць. Самае лепшае, што мог зараз здзейсніць Вацлаў, маршкідок да апошняга пункту прызначэння.

– Мне трэба ў Трыполле, – прамовіў ён.

– Мне таксама, – прашаптала Святлана.

– Ведаеш сцежку? Не заблукаеш у начы?

– Ведаю. Пайшлі разам.

Жанчына памарудзіла і дадала:

– Адтуль можна трапіць да партызан. Амаль рукой падаць. У тым лесе з аднаго боку ёсць твані, нам праз іх. Вацлаў падумаў, адмоўна пахістаў галавой.

– Не, мне да партызан не трэба. Я іду іншым напрамкам. Трыполле – арыентыр. Святлана павагалася.

– Дзякуй табе.

– За што? – не зразумеў сяржант.

– Уратаваў ад Кройца. Не знасіць мне галавы без цябе. За сувязь з партызанамі павесілі б. Вацлаў паціснуў плячамі.

– На маім месцы любы здзейсніць падобны ўчынак. Ён складаў рэчмяшок.

Трымцела ў сэрцы сяржанта штосьці нявырашанае, недасказанае. Партызаны, туманы, допыт Зільге. Не вытрымаў Вацлаў. Спытаў які зараз год і сам здзівіўся недарэчнаму пытанню.

– 1943, – адказала Святлана.

Ён уздыхнуў. Не, гэта надта цяжка ўсвядоміць.

– Адкуль ты, салдат?

– Адкуль? – перапытаў Кравец і прашаптаў. – Насамрэч, адкуль я? Недзе ўдалечыні ізноў заскуголіў сабака.

– Я хацела спытаць, які, па-твойму, цяпер год?

– 2015, – адказаў Вацлаў.

Святлана адхіснулася, потым устала. Сяржант падняўся следам. Нечакана перакладчыца прыхінулася да Краўца і пацалавала.

– Што ты забыўся тут, Вацлаў?

– Каб я ведаў, Святлана… – уздыхнуў ён.

І раптам нахлынуў вір неспадзяваных здагадак. Рэактар, Зона, баявыя вучэнні, прарыў у часе – усё гэта нібы тарнада закружыла ў свядомасці. Цяжка забілася сэрца.

Раз ён насамрэч трапіў у мінулае, зразумела, чаму маўчыць сувязь. Перагаворнік не сапсаваны, проста тут па ім ніхто не адкажа. Калейдаскоп успамінаў склаўся ў неверагодную карціну. Бялёсы туман без вільгаці ўсяму прычына. Яму трэба вярнуцца на месца, дзе хаваецца бялёсы туман.

– Якая яна, будучыня? – шэптам спытала Святлана.

Вацлаву адразу прымроілася дзікая Зона, гушчары з радыяцыяй, разбураная атамная станцыя, лісіныя норы над пустымі хатамі…

– Будучыня непрадказальная. Хадзем, трэба ісці да спаленай вёскі.

* * *

На досвітку, калі неба пасвятлела, яны абыходзілі абвугленыя бярвенні, вогнішчы на месцы спаленых хат. Лунаў чадлівы смурод. Слабага ветру не ставала, каб выдзьмуць забруджанае паветра, у якім, здавалася, да сёй пары чуўся смяротны лямант.

Ішлі асцярожна, не ламаючы нагамі галлё, каб не парушыць пакою смяротнай цені, што лягла на спаленую вёску. Вацлаў даволі хутка зарыентаваўся. Угледзеў сцежку. Таямнічы малочны кісель праглядаўся у сотні метраў.

Ён хаваў ельнік і, здаецца, штосьці злавесна шаптаў. Яны спыніліся.

– Мне далей туды, – паказаў рукой у туман Вацлаў.

– Растаемся? – са шкадаваннем у голасе спытала Святлана.

– Табе нельга са мной.

Жанчына пераміналася з нагі на нагу. Было прахалодна.

– Хоць краем вока зірнуць, што там, за туманам… Зрабілася няёмка. Вацлаў узяў яе за плечы.

– Табе не спадабаецца ўбачанае, – запэўніў сяржант. – Там Зона.

– Будучыня вельмі жорсткая? Твой час гаршы за наш?

– Не сказаў бы. Проста… – ён падумаў. – Проста ва ўсе часы было жорстка. У вас фашысты, у нас тэрарызм, бездань іншага чалавечага глупства.

– Ну, а вайна скончылася?

– Вайна скончылася. Толькі пачаліся новыя канфлікты.

– А Трыполле аднавілася? – голас Святланы быў поўны надзеі.

– Трыполле? – яму ўспомніліся пустыя хаты з чорнымі вачніцамі-вокнамі. Сціснуўшы сэрца, адказаў: – Аднавілася.

– А камунізм пабудавалі?

Гэтага пытання сяржант не чакаў. Надта наіўна яно прагучала для чалавека з трэцяга тысячагоддзя. Кравец сказаў праўду. Уражаная Святлана доўга нічога не пыталася. Яе вочы павільгацелі і выкаціліся слязінкі.

– Значыць, усё дарэмна. Столькі хлопцаў і дзяўчат загінулі дарэмна? Усё было падманам, так? Эсэсаўцы маюць рацыю, знішчаючы нас?

– Не, што ты, – пачаў супакоіваць Вацлаў. – Твае суайчыннікі гінуць недарэмна. Ведаеш, камсамол, камунізм – палітыка, звычайная ідэалогія, у большай ступені дзяржаўнае пустазвонства. Твае ж загінулі за Радзіму, родны дом, край. Радзіма значна больш, чым дзяржава, павер. Нашы перамаглі ў гэтай вайне. Вось толькі сам фашызм з людзей часам вырваць поўнасцю немажліва. Гэта спрадвечнае зло. Зона смерці ў людскіх душах, якое пераўвасабляецца пад іншымі вывескамі, назвамі, шыльдамі дэмакратыі і клопатам аб правах чалавека. Са смяротных гэта не выкараніць. Разумееш?

– Складана тлумачыш, прыхадзень з будучыні. Вацлаў зірнуў на гадзіннік. Была палова пятай раніцы.

– Спяшаешся?

– Так. Мне пара.

– Пакінь што-небудзь на памяць.

* * *

Скрозь туман, хмызняк, скрозь прастору і час, не шкадуючы сіл, бег Вацлаў. Адроджанае пасля вайны і пакінутае пасля атамнай аварыі Трыполле засталося далёка за спінай. Выгаралі ўсе тэрміны выхаду на “кропку”. Аперацыя вось-вось павінна пачацца, і сяржант не звяртаў увагі на гучны трэск сухога галля пад нагамі і неабходнасць маскіравацца. А хто тут яго запрыкмеціць? Бег, асабліва не разбіраючы дарогі, абы паспець.

Ён паспеў.

Лес скончыўся нечакана, быццам існавала нябачная мяжа для расліннасці. Голае поле, цвёрдая глеба, даўно забыўшая плуг і тупат людскіх ног.

Вацлаў перавёў дых.

Туман клубіўся парай па полю, малочным крылом клаўся на гушчар далёка ў баку і ахутваў ГЭТА – напалову зарыты ў зямлю кантэйнер цыліндрычнай формы дыяметрам метраў пяць і даўжынёй метраў восем.

Вацлаў наблізіўся да аб’екта. Туман зыходзіў з абшарпанай, са слядамі падпалін, паверхні цыліндра. Паверхня зблізу аказалася дзіравай. Складалася ўражанне, што аб’ект на вялікай хуткасці ўпаў зверху і ўрэзаўся ў глебу. Сяржант выцягнуў планшэт і зверыўся з картай.

Ён знаходзіўся на тэрыторыі запланаванага вучэннямі дэсанту варожай тэхнікі. Да чацвёртага энергаблока заставалася яшчэ кіламетры тры. Вацлаў выцер пот з ілба. Відавочна, цыліндр і з’яўляўся прычынай раптоўнай спецаперацыі. Пайдзі туды, не ведаю куды… А дзе бэтээры, дэсантныя машыны? Выплылі на памяць словы “ўбачыш штосьці дзіўнае, не адкладаючы радыруй на базу”.

У тарцы аб’екта ён заўважыў штосьці падобнае на адчынены люк, з цікавасцю наблізіўся і зазірнуў у нутро, пасвяціў ліхтарыкам.

Убачанае вымусіла жагнуцца і адступіць на крок. Прамень выхапіў панэль кіравання і некалькі крэсел, адно з якіх павалілася пад час удару апарата аб глебу. Калі Вацлаў рашыўся ўсё ж завітаць у памяшканне цыліндра, аўтаматычна ўключылася блакітнае святло пад столлю і на панэлях заміргалі каляровыя агеньчыкі.

Вацлаў здзіўлена прысвіснуў. Выпадкова раздушыў ботам нейкую дробязь, упаўшую са столі. Паднёс да пульта лічыльнік радыяцыі, той адразу зайшоўся.

Разведчык спрабаваў паварушыць крэсла, ахутанае тоўстым кабельным жыллем і шлангамі. Яно нагадвала пілотскае сядзенне знішчальніка, толькі было большым у памерах.

– Што за трасца? – у самаго сябе спытаў Вацлаў і пашкрэб патыліцу.

Ён уважліва аглядзеў памяшканне апарата, і тут яго позірк выхапіў шыльдачку з надпісам “Касмічныя войскі Расійскай Федэрацыі”.

Ад нахлынуўшых пачуццяў Кравец на нейкае імгненне здранцвеў. Пасля дастаў перагаворнік, наладкаваўся на патрэбную хвалю. На гэты раз усё працавала добра, Вацлаў пачуў размовы на розных каналах сувязі. Нарэшце ён дома.

– Я знайшоў аб’ект, – выдыхнуў разведчык у слухаўку, пасля таго, як назваў уласныя пазыўныя. На другім баку сувязі адказаў сам генерал Стральцоў.

– Малайчына, сяржант, – голас генерала быў назвычай радасным. – Абяцаю героя. Месцазнаходжанне запеленгавана. Хутчэй пакідай аб’ект, чуеш? Ратуйся, сынок…

Сувязь адключылася.

– Тэрарысты, кажаце? – прашаптаў Вацлаў, вырваў шыльду, схаваў яе ў рэчмяшок і крочыў да люка.

Тым момантам за некалькі дзясяткаў кіламетраў ад Зоны ў паветра падняліся два серабрыстыя “Су”. Заламаўшы віраж над лесам, яны пайшлі ледзь не збрываючы макаўкі дрэў.

– Звено «Шторм». Это ДРЛО. Азимут на цель двапять-три. Удаление пятьдесят девять.

– Вас понял. Идём. – адказаў вядучы пілот.

Самалёты адначасова развярнуліся, і не ўключаючы фарсажны рэжым, павольна паплылі да аб’екта атакі, набіраючы вышыню.

* * *

Трынаццаць чалавек выйшлі з туману. Усе яны, акрамя маладой жанчыны, былі апрануты ў нязвыклыя для 2015 года ваенныя формы. Дзесяць – у формах эсэсаўскіх салдат, і двое – афіцэры рэйха. Насупраць іх нерухома спыніўся сяржант разведроты Вацлаў Кравец, які слухаў і лічыў удары свайго сэрца. Ён з адчаем разглядаў суровыя твары фашыстаў. Потым убачыў знаёмую жаночую постаць і адчуў холад у жылах.

– Яны сачылі за намі і ўвесь час ішлі следам, – ціха прамовіла Святлана.

Вацлаў падумаў, што хутка прыляцяць “Су” і ўвесь дурны сон скончыцца.

– Вось крыніца туману, шаноўны Лутцэ, – сказаў з усмешкай доктар Зільге.

Дэніс Лутцэ ўражана разглядаў аб’ект, вакол якога катаўся клубкамі малочны кісель.

– Вы ўпэўнены, доктар, што мы зможам вярнуцца назад? Раптам туман знікне.

– Зможам, толькі выявім прынцып работы гэтай машыны.

– Ідыёт, – прашаптаў групенфюрэр, убачыўшы спробы Зільге патрапіць унутр апарата. Ён звярнуўся да Святланы.

– Спытайце ў партызана, колькі паблізу варожай тэхнікі і дзе размяшчаюцца сілы праціўніка?

Жанчына старанна перавяла.

Вацлаў пэўны час разглядаў наведзеныя на яго рулі

“шмайсераў”. “Светлыя нябёсы, ну чаго гэта здарылася менавіта са мною?” – падумаў ён.

– Раскажыце ім праўду пра Германію, – падказала Святлана. – Не бойцеся. Гэта ж ваш свет.

– Тут хутка настане пекла, – панура прызнаўся Кравец.

Уцячы ад салдат не існавала шанцаў. Ён уявіў, што зараз прыляцяць нашыя “Сушкі”, і на аб’ект паляцяць ультранітавыя зарады. Ад прысутных не застанецца нават успамінаў. Генерал меў рацыю, абяцаўшы разведчыку даць Героя. Пасмяротна.

Яшчэ Вацлаў падумаў, што нямецкія салдаты загінуць, і ход часу няўмольна парушыцца. Мажліва зменіцца гісторыя.

Як усё абсурдна атрымалася. Лутцэ чакаў.

– Вось там тэхніка, – сказаў сяржант і паказаў за плечы. Групенфюрэр прынік да бінокля.

– Што з намі будзе? – ціха спытала Святлана.

– Хана, – уздыхнуў Кравец. Потым шчыльней накрыў маскхалатам плечы. Існавала тэарэтычная верагоднасць выжыць пасля бамбардзіроўкі. Тканіна маскхалата была разлічана некалькі секунд вытрымліваць даволі высокую тэмпературу. Але як уратавацца ад аскепкаў? Хіба толькі Бог умяшаецца ў падзеі і ўратуе ад немінучай смерці.

Відарыс у біноклі вельмі ўразіў Дэніса Лутцэ. Ён убачыў могілкі ваеннай тэхнікі, прымененай у час ліквідацыі аварыі на энергаблоку. Дзесяцігоддзі пад адкрытым небам, пад дажджом, снегам, летняй спёкай пераўтварылі бэтээры, бээмпэшкі, трактары, верталёты і мноства звычайных аўтамабіляў у несусветнае іржавае ламачча. Рэшткі мёртвай цывілізацыі займалі вялікую тэрыторыю.

Лутцэ доўга не мог адарвацца ад жахлівага відовішча.

– Вайна? – спытаў ён. – Вайна не скончылася? Гэта германская тэхніка? Зільге, здаецца я пачынаю вам верыць наконт анамалій і калідораў ў іншы час.

– Вайна ніколі не канчаецца, – прамовіў Вацлаў, разабраўшы некалькі нямецкіх слоў групенфюрэра. З цыліндра пачуўся ўзбуджаны лямант доктара.

– Вы толькі паглядзіцена гэта, Дэніс! – ён выкараскаўся з нетраў апарата. – Я ўпэўнены, ваш партызан прыбыў у наш час з дапамогай вось гэтай машыны.

Групенфюрэр падыйшоў да Зільге.

– Праўда? – спытала Святлана.

Вацлаў адмоўна пахістаў галавой. У небе пачулася далёкае хутканарастаючае гудзенне. Яно набліжалася.

* * *

– “База”, это “Шторм”. Мы над целью, – паведаміў камандзір звяна.

У пілоцкай кабіне міргацелі агні прыбораў. На індыкатары лабавога шкла высвечвалася вышыня і хуткасць, змяняліся лічбы адлегласці да мэты.

– “Шторм”, это “База”. Атакуйте!

– Вас понял. Начинаю работать.

Рыскі варыометра на прыборнай панэлі павольна гайдануліся, штурмавік зніжаўся і заходзіў на атаку.

– Наблюдаю метку захвата… Пуск произвёл! Ракета аддзялілася ад корпуса самалёта і рынулася пачварай да зямлі.

Дэніс Лутцэ, назіраўшы за ўсім у бінокль, зароў панямецку каманды і кінуўся бегчы. Салдаты пападалі на глебу, паабхаплівалі галовы рукамі. Доктар Зільге так і застаўся стаяць з раскрытым ад здзіўлення ротам.

– Бяжым, – закрычаў Кравец, хапаючы Святлану за руку. Далейшыя падзеі падаліся зачараваным сном. Кравец кінуўся ў бок лесу. Імгненне, другое, стопкадры на чорна-белай стужцы. Вацлаў спатыкнуўся і паляцеў тварам у нябачную раней рытвіну. Святлана ўпала следам. Рэфлекторнымі рухамі сяржант развярнуўся, накрыў сваім целам жанчыну і шчыльна захіснуўся маскхалатам.

Барвовы пухір узняўся над аб’ектам і, застагнаўшы, лопнуў металёвымі брызгамі. Уздыхнула глеба, і імгненная гарачыня спякла і выпарыла ўвесь пластык у аб’екце, скурожыла і парвала паверхню, пабіла шротам пераборкі, панэлі, электроннае начынне, пакінула пасля сябе аплаўлены каркас апарата.

– Это «Шторм-2». Подтверждаю уничтожение цели.

– Отличная работа, «Шторм». Возвращайтесь на точку. Самалёты зніклі гэтак жа хутка, як і з’явіліся. Пілоты заўважылі ў чыстым небе над энергаблокам маланкі. Аднаму лётчыку падалося, быццам унізе ідзе танкавая калона. Другі лётчык быў гатовы паклясціся, што бачыў шмат людзей на конях з шаблямі ў руках. Пагадзіцца паміж сабой яны не маглі, бо па паверхні зямлі сцяліўся кісельны туман, які перашкаджаў штосьці добра разгледзець, які, дарэчы, імгненна растаяў і адкрыў голую глебу без конікаў і танкаў. Пілоты сышліся ў думцы, што здань ім прымроілася з-за маланкавага бліку ў вачах і перагрузак.

А потым увушшу зазвінела цішыня.

Калі мінавала вечнасць, Кравец спрабаваў варухнуцца. Упэўніўшыся, што рукі-ногі цэлыя і нічога не баліць, Вацлаў расплюшчыў вочы і прыўзняўся над напалоханай Святланай.

“Жывы! – праляцела думка. – Божа, я жывы!”

Вацлаў удыхнуў на поўныя грудзі паветра і сеў на край рытвіны. Менавіта падзенне сюды іх уратавала. Сяржант пракашляўся ад дыму, скінуў з плеч маскхалат, які пасля атакі больш нагадваў ірваную старую анучу.

Сэрца цяжка тахкала.

– Усё, – сам сабе сказаў разведчык. – Пара мяняць прафесію.

Дым павольна рассмактваўся ў паветры. Апарат, невядома якім ліхам стаўшы прычынай разлому прасторычасу, пасля выбуху ракеты нагадваў шкілет іншапланетнай жывёліны. Ад нацыстаў не засталося следу.

Вацлаў адхіснуўся, калі Святлана дакранулася да яго. Уважліва глянуў на жанчыну, прыгадаў пацалунак у лесе, і нечаканая думка абдала яго жарам. Яна не зможа вярнуцца ў свой час! Прычына анамаліі знішчана выбухам.

Сяржант дапамог ёй устаць, сесці побач. Святлана не зводзіла з Краўца вачэй. Другі раз за апошнія гадзіны разведчык уратаваў яе жыццё.

– Дзякуй, – прашаптала яна і паўтарыла. – Дзякуй… Дык я пайду.

– Куды?

Ягоны тон быў лепшым доказам, што дарогі назад няма. І Святлана зразумела. Яе позірк шукаў вакол хоць нейкае падабенства таямнічага туману і не знаходзіў. Жанчына ўражана маўчала. Свядомасць адказвалася верыць, адмаўлялася прымаць рэчаіснасць.

Рука Святланы марудна прыўзнялася і сама сабой лягла на далонь Вацлава. У вачах палонніцы з мінулага было столькі трывожнай мальбы, полаху перад невядомым і непадробнай надзеі, што сяржант не вытрымаў і адвярнуўся.

– Там жа мае суайчыннікі, сястра з дзіцем…

– Дзе – там?

– За туманамі…

– Няма там болей нічога. Усё ў мінулым. Плюнь і забудзь. Вайна скончылася.

У глыбіні душы Вацлаву было пагана.

“Колькі яшчэ сюрпрызаў чакаць ад Зоны?” – думаў ён і не сумняваўся, што, дзякуючы існаванню чацвёртага энергаблока, ён патрапіў адной нагой у мінулае, дзе запроста мог застацца.

Побач у лесе панавала цішыня. Узышло сонца, ранішнія прамяні лагодна песцілі мёртвую абпаленую глебу. Святлана плакала. Вацлаў абняў жанчыну за плечы і прытуліў да сябе.

– Ну-ну, не плач, – суцяшаў сяржант. – Колькі можна? Ты ж хочаш пабачыць будучыню, так? Хо, у нас тут весела, хадзем са мной, пакажу. У рэшце рэшт, гітлераўцаў і паліцаяў тут няма, абяцаю…

Яны ўсталі і пакрочылі да леса. Кравец абмяркоўваў, што схлусіць у штабе наконт Святланы. Пра экскурсію ў мінулае павераць хіба што ў дурдоме. А нічога хлусіць не трэба. Надакучыла армія. Ён успомніў пра вясковы домік пад сталіцай, дзе жылі бацькі, там запроста можна пасяліць Святлану. Вось толькі легенду ёй прыдумаць ладную.

* * *

У далёкім 1943 годзе штандартэнфюрэр Отта Кройц, чарговы раз нажлукціўшыся шнапсу, сядзеў з перавязанай галавой і пісаў даклад, у якім адзначаў небывалую актыўнасць партызан і прапажу без вестак высокапастаўленых асоб СС і групы салдат.

Гітлераўскага палкоўніка ўсё больш ахаплялі сумненні ў перамозе Германіі. Сербанём мы ліха, штодзень упэўніваўся Кройц, ужо сербанулі.

* * *

Кабінет генерала Стральцова быў наскрозь прасычаны ўдушлівым дымам. Генерал меў слабінку – любіў тоўстыя, з коньскую галёнку, сігары. Зараз ён сядзеў, ахутаны шызым воблакам і пыхцеў, абдумваў адказ сяржанту Вацлаву Краўцу.

На шыкоўным дубовым стале перад генералам ляжаў рапарт Краўца аб звальненні і шыльда з надпісам “Касмічныя войскі Расійскай Федэрацыі”, выдраная разведчыкам з аб’екту.

Генерал курыў, Вацлаў чакаў.

– Ты сур’ёзна? – пахмурна спытаў Стральцоў, дакрануўшыся да рапарта.

– Сур’ёзна, таварыш генерал.

– Шкада. Талковых разведчыкаў мала.

Генерал ізноў прыняўся смактаць сігару. Скрозь закратаванае вакно прабіваліся сонечныя прамяні, яны прасвечвалі дымавую завесу вакол генерала і збоку здавалася, што не афіцэр сядзіць у крэсле, а нейкае страшыдла са злавеснай мутнай аўрай.

Генерал гмыкнуў, потым устаў, адчыніў сейф і дастаў бутлю каньяку з двума кілішкамі. Разліў напой, падсунуў адну чарку Вацлаву і з шумным выдыхам сеў на месца.

– Хочаш тлумачэнняў, сынок?

Сяржант хістануў галавой.

– Давай спачатку вып’ем за удалае заканчэнне аперацыі.

Генерал са спрытам бывалага вайскоўца ўліў у горла напой, хукнуў у кулак і вярнуў чарку на стол.

– Нашы славянскія беды вось тут, – генерал пастукаў указальным пальцам сябе па ілбу. – Карацей, некалькі дзён таму Расія згубіла касмічны карабель. Эксперыментальная распрацоўка нейкага там сакрэтнага інстытута. Штуковінай кіравала аўтаматыка, з ёю і адбылася недарэчнасць – збой, перазагрузка сістэмы. Мы прывыклі ўсё спісваць на чалавечы фактар, а тут – дулю, аказалася, што памыляюцца нават робаты.

Вацлаў аж рот разявіў ад нечаканага пачатку размовы. Каб, падумайце хто, – генерал, і так запраста размаўляў са звычайным сяржантам!

Стральцоў нібыта прачытаў думкі Вацлава і ўсміхнуўся:

– Не перажывай, усё ўжо скончылася, шум улёгся. Ведаў бы ты, колькі галоў уратаваў сярод сакрэтнага кіраўніцтва, выявіўшы аб’ект! Табе палкоўніка самы час даваць, а ты, сяржант, страчыш рапарты аб звальненні. Ну, ладна, справа твая, працягваю далей. На бяду аб’ект зваліўся ў Зоне. Каб у Атлантыку або Ціхі акіян, – генерал махнуў магутнай рукой, – гора не ведалі б, канцы ў ваду і, як кажуць немцы, шпрэхен зі дойч…

Кравец уздрыгнуў.

– Але ж трэба здарыцца супадзенню. Каб на сваёй тэрыторыі, карабель ціха-мірна эвакуіравалі і забыліся б. Дык не. Апарат упаў у Зоне перад самым пачаткам міжнародных вучэнняў. Не маглі мы адмяніць іх дзеля пошуку аб’екта. Разумееш? Не маглі. Гэта выклікала б неймаверную буру і цікавасць амерыканскай разведкі, што зусім недапушчальна, бо апарат нашпігаваны звышсакрэтнымі распрацоўкамі, і, па-словах навукоўцаў, мог выпраменьваць антыгравітацыйнае поле. Ён таму і не разбіўся. Аўтаматыка выканала пасадку з прымяненнем узгаданага антыгравітацыйнага поля. Нідзе ў свеце няма падобнага карабля. Таму нельга нават уявіць, што наш апарат перахопяць у час вучэнняў натаўцы, знойдуць яго першымі. Вось у чым закавыка. Спадарожнікавая разведка паказала падзенне аб’екта на забруджанай тэрыторыі. Высылка самалётаў-разведчыкаў мала што дала на першых парах. Побач з апаратам аварыйны энергаблок і металалом могілак тэхнікі. Безвыходная сітуацыя і поўны цэйтнот. Да пачатку вучэнняў карабель каб і знайшлі, не змаглі б эвакуіраваць ні ў якім разе. Таму наверсе прынялі рашэнне знішчыць аб’ект ракетным ударам. Неабходна было абсалютна дакладнае навядзенне, каб у штабе былі непахісна ўпэўнены, што пілот разгрузіцца менавіта над сакрэтным аб’ектам. Не маглі ж мы заваліць ракетамі ўсю Зону, зразумела. Небяспека існавала страшэнная, побач рэактар. Раптам што, і зноў бы наш мірны атам уся Еўропа крыла б матам, – пажартаваў Стральцоў. – Ты знайшоў аб’ект, бартавая электроніка выявіла наяўнасць чалавека і ўключыла спыненыя раней сістэмы жыццезабеспячэння, на выпраменьванне якіх і навёўся знішчальнік. Адзін стрэл – адна мэта. Зразумеў, герой?

Вацлаў узяў свой кілішак, прыгубіў. Хоць каньяк аказаўся добрым, але Краўцу зрабілася агідна. Паўплывала пачутае.

– А навошта маскарад з тэрарыстамі?

– Гэта не маскарад. Тэрарысты насамрэч запланаваныя ў вучэннях, як запланавана і высадка варожага дэсанту, толькі ў іншым месцы, – генерал павагаўся. – У штабе вырашылі табе нічога не казаць пра карабель. Гэта не я вырашаў, павер. Такая ўстаноўка паступіла зверху – адправіць вопытнага разведчыка на заданне без залішніх тлумачэнняў. Так што, расказаўшы табе ўсё, я парушыў правілы.

– Глупства, – не змаўчаў сяржант.

– Не табе вырашаць! А падзенне шматтоннай аграмадзіны з космасу ў такое небяспечнае месца як Зона не глупства? Таму і засакрэчана, каб не вылезла чыясьці тупасць на паверхню.

Генерал сплюнуў і хлопнуў мясістай далонню па паліраванай паверхні стала.

– Карецей, сяржант. З табою пасля паразмаўляюць органы. Ведаеш сам якія. Хутчэй за ўсё дасі падпіску аб неразгалошанні. І дарэмна пакідаеш армію. Мо перадумаеш?

Кравец меў цвёрдыя намярэнні ў гэтым сэнсе.

– Ну, глядзі сам. Але ж з мяне падарунак, – паабяцаў генерал напрыканцы.

* * *

Калі Кравец выйшаў на вуліцу, у душы панавала пустэча.

Святлана выглядала з вакна машыны Вацлава. Усё вакол было дзіўным дзяўчыне. Заўважыўшы сяржанта, яна паматляла рукой. Кравец усміхнуўся ў адказ.

Маладыя байцы Карусь Яблонскі і Андрэй Шмялёў падмяталі плац перад штабам. Карусь раптам перастаў працаваць і ўтапоршчыўся ў Святлану.

– Прыгожая? – раўнуў над вухам сяржант. – Спадабалася?

Грузны Яблонскі спадхапіўся.

– Вінаваты, прабачце, таварыш сяржант!

– Працаваць далей. Двор павінен блішчэць як… – Кравец пашукаў адпаведнае параўнанне. – …Як попка немаўляці! Вярнуся, праверу.

Кравец пакрочыў да машыны, вымаючы на хаду ключы.

– Таварыш сяржант! – паклікаў Яблонскі.

– Што яшчэ? – Вацлаў павярнуўся да радавога.

– У мяне дэжавю.

– Схадзі ў санчасць.

– Не, я маю на ўвазе іншае. Я… – Карусь запнуўся. – Разумееце…

– Валяй смялей, – падбадзёрыў сяржант. – Я сёння добры. Ён чакаў, што яшчэ выдасць малады салдат, які не ўмеў падцягвацца на турніку падчас першага знаёмства. Яблонскі насупіўся.

– У нашай сям’і існуе легенда, як даўным-даўно майго дзядулю ўратаваў невядомы рускі салдат…

– І што? – у Вацлава прачнулася цікавасць.

– Ну… – марудзіў Карусь. – Ведаеце… Дзядуля быў зусім маладым, дакладней, малым хлапчуком. У сямейным бабуліным альбоме захавалася фатаграфія майго дзядулі, дзе ён побач з сястрой сваёй маці, з цёткай. І… Гэта сястра была перакладчыцай у немцаў, потым яна прапала бяз вестак… І…

– І?

– Асоба ў вашым аўтамабілі нібыта сышла з таго архіўнага сямейнага фотаздымка. Нават сукенкі ў іх аднолькавыя. Вось! – нарэшце выгаварыўся радавы.

З хвіліну Вацлаў стаяў моўчкі, узважваў пачутае, падзівіўся ў думках. Невытрымаў і разгагытаўся. Кравец розныя супадзенні бачыў ў жыцці, але такое…

Радавыя спачатку з полахам, а потым зацікаўлена глядзелі і не маглі сцяміць, чым выкліканы смех камандзіра. Вацлаў нарэшце супакоіўся, выцер слёзы.

– З вамі ніколі не здаралася, таварыш сяржант, што бачыш чалавека ўпершыню, і свідруе назойлівая думка, што ты з ім ужо даўно знаёмы? – не адступаўся Карусь.

– Не скажу, Яблонскі. Гэта найвялікшая таямніца.

– Чаму?

– Элементарна. У арміі ўсё сакрэтна, зразумеў? Працуй давай.

Радавы паціснуў плячамі ўслед. Сяржант спыніўся каля машыны, падставіў твар да сонца. Эх, зараз бы ў Крым, на мора. Хопіць з яго арміі, тэрарыстаў, вайны і гітлераўскіх салдат. Жыццё насамрэч такое шчаслівае, калі выкінуць з яго ўсіх генералаў і ваенныя вучэнні.

Ужо за рулём, калі пакідалі тэрыторыю вайсковай часткі, у Вацлава ўзнікла неперадавальная ўпэўненасць – яго прыгоды толькі пачынаюцца. Зону нельга пакінуць, у яе можна толькі аднойчы ўвайсці. І галоўнае, раз дапамога звыш уратавала яго ў Зоне, мо тая самая дапамога выратуе ўвесь свет?

Студзень 2006

Скарпіёны Даўра

…Настане час забыцця. Героі абярнуцца зданямі. І ніхто не прашэпча малітвы нябёсам. Прах далучыцца да праху, а дух – вечнасці.

Невядомы паэт

…Нішто не нова пад сонцам…

Экклезіяст

1

Садал-Суд. Закрытая для палётаў зона. Борт кантрабандысцкага карабля “Неркубус”

“Карабель “Зорка Родаса” – знік без вестак у 2249…”

“Разведшхуна “Адамант” – не вярнулася з гіперпрасторы…”

“Пасажырскі лайнер “Карона Арктура” – не выйшаў на сувязь у 2351. Не выяўлены”.

“Крэйсер “Крабатар” – пакінуў паўднёвыя прычалы Унук-эль-Хайя ў 2559. Больш нікім не сустракаўся”.

“Танкер “Прынцэса Кітана” – знік без вестак з двумя тысячамі тон бетаніна”.

Энцыклапедыя згубленых караблёў змяшчала больш сотні падобных запісаў. Практычна ўсе заканчваліся словамі “знік без вестак”, “не выйшаў на сувязь”, “не выяўлены”.

Зялёныя стужкі камп’ютарных сімвалаў паўзлі ўверх і вымушалі Машана нецярпліва барабаніць пальцамі, выбіваць марш на падлакотніках крэсла. У паўзмроку пілоцкай кабіны найбольшае святло выпраменьвалася пярэднім экранам. І тое, што красавалася на ім у дадзены момант, узрушвала і раздражняла адначасова.

Калі непрачытаных запісаў у даведніку засталося менш дзесяці, Машан прааналізаваў уласныя пачуцці.

Узрушанасць тлумачылася лёгка. Сярод кантрабандыстаў лічылася вялікім шацункам напаткаць карабель, які знік без вестак стагоддзі таму. Машану былі вядомы толькі два падобных выпадкі. Але… На экраны “Неркубуса” выпаўзла штосьці зусім невядомае. Раздражнёнасць Машана дасягнула апагея пад канец энцыклапедыі, калі стала зразумелым, што неапазнаны зоркалёт так і застанецца неапазнаным. Машан сціснуў зубы і глыбока ўздыхнуў.

Калі ў кабіну ўваліўся тоўсты Тата Менелай, пілот прамаўчаў. Ад Таты несла півам, і гэта яшчэ больш злавала Машана. Але ён стрымліваў эмоцыі, бо Тата быў капітанам, а “Неркубус” лічыўся адзіным жытлом не толькі Машану, а і ўсім астатнім членам каманды. Тата гучна рыгнуў і плюхнуўся ў другое крэсла.

– Пуста, – патлумачыў Машан, сутыкнуўшыся з нямым пытаннем на капітанскім твары. – Паводле абрысаў, пасудзіна трапілася даваенная. Прыкметы жыцця адсутнічаюць. Ахоўна-баявыя сістэмы невядомыя. Чужой электроннай актыўнасці “Неркубус” не фіксуе.

– Усё? – ускінуў бровы Тата Менелай і скасавурыўся на панэль. Перад прыняццем важнага рашэння ён заўжды хмурыўся. А важнае рашэнне магло быць адным – дэсантавацца на борт таямнічага карабля і вырашаць на месцы, ці вартая аўчына вырабкі. “Неркубус” ужо паўгода лётае ў халастую, без заказаў, рэсурсы амаль на нулі.

Тата нейкі час варушыў бровамі ў роздумах, пасля схіліўся да камлінка.

* * *

Маркіз трэніравалася ў стральбе, правярала зброю, прыдзірліва аглядала кожную дробязь. Выхапіўшы з кабуры на скураных штанах пульсмасавы станер “Беркут”, яна не цэлячыся ўсадзіла абойму у пластыкавую мішэнь. Грукатам заклала вушы. Калі Маркіз арудавала “Беркутам”, вакол уздыблівалася прастора. У экіпажы “Неркубуса” Маркіз лічылася лепшым байцом. Наймітка ўжывіла ў цела мноства імплантаў, адказваючых за рэакцыю, стан арганізма. Асобныя людзі задаваліся пытаннем, колькі чалавечага засталося ў менавіта гэтай жанчыне.

– Трапна страляеш, – заўважыў Машан.

– Ты назіраў роўна тры хвіліны і трыццаць восем секунд.

Машанаў твар набыў кіславатае адценне. Маркіз пачварна выскалілася і перазарадзіла “Беркут”.

– Думаеш, калі схаваўся за спіной, я не бачу?

Пілот абвёў яе позіркам.

– Хацелася б глянуць, дзе хаваецца трэцяе вока.

– Падабаешся ты мне за смеласць. Глядзі не нарвіся. А то…

Яна вытрымала шматзначную паўзу. Жартаваць з Маркіз было небяспечна, усе ведалі.

– А то што? – не вытрымаў Машан.

– Пакажу. Не дасі рады…

Пілот наблізіўся да шафы з арсеналам, адчыніў і доўга выбіраў зброю. Потым выцягнуў магутны станкавы паскаральнік “Арыя”, узважыў у руках.

– Ты пазбаўлены эстэтыкі, – зазначыла Маркіз. – “Арыяй” звычайна скрышаюць планеты.

Машан хацеў агрызнуцца наконт эстэтыкі, але змаўчаў. Да халеры эстэтыку, лупі чым хочацца – “Беркутам”, “Арыяй”. Вынікі пасля аднолькавыя – застаюцца пустата і атамнае смецце.

* * *

У самым дальнім куце “Неркубуса”, рэактарным сектары, ківаўся небарака Весялун Білі. Напяваючы няхітрую песеньку кшталту “Чорнага гругана”, Весялун адчайна намагаўся наладзіць кантроль гіперблокаў. Білі знаходзіўся ў перадапошняй стадыі ап’янення, калі свядомасць недзе яшчэ торгае і кратаецца ў галаве, але цела ўжо напагатове аддацца рэфлексам. Білі свідравалі навязлівыя ідэі. Шэсць месяцаў палёту і беспрабуднага п’янства здзейснілі сваю справу. Весялун Білі пачаў размаўляць з ценем, які назваў Хтосьці.

Спадара Хтосьці акрамя Весялуна больш ніхто не бачыў, але па словах тэхніка, Хтосьці без роздыху сноўдаўся па ўсіх адсеках зоркалёта.

З-за п’янства лёс выкінуў Білі на сметніцу. Аднойчы нябёсы злітваліся і паслалі Весялуну паратунак у асобе Таты Менелая. Капітан здолеў разглядзець мутным вокам у таварышы па захапленні геніяльны інжынерны талент і прапанаваў месца пастаяннага тэхніка на “Неркубусе”. Так былы штурман трансгалактычных лайнераў Уільям Роса, стаўшы бамжом і п’яніцам, пераўтварыўся ў піратакантрабандыста Весялуна Білі.

Увогуле Весялуном яго празвалі з-за дзіўнай звычкі размаўляць з самім сабой і адначасова дуркавата гыгыкаць. Размаўляў і гыгытаў Білі бесперапынна. Ён мог гадзінамі размаўляць з рэактарам, абсталяваннем, уласным адбіткам у люстэрку. Таму ніхто асабліва не здзівіўся з’яўленню на “Неркубусе” Хтосьці – новага члена экіпажа. А паколькі бачыў спадара Хтосьці толькі Весялун Білі, навічку Тата Менелай вырашыў не плаціць, у судавы журнал не заносіць і не ставіць на вахту. Білі спрабаваў уступіцца за сябра, але хутка прыкусіў язык, каб залішні раз не злаваць капітана.

Бранзалет на руцэ Білі варухнуўся і пакрыўся чырвоным свячэннем, зумкнуў камлінк.

– Весялун, – раздалося з бранзалета. – Займі пілотскі адсек і чакайма нас. Мы дэсантуемся.

– Зразумеў, капітан, – выціснуў з сябе тэхнік, пнуў нагой па сценцы рэактарнага кажуха і падаўся на мосцік.

* * *

Чужынец без супраціўлення разблакіраваў уласны стыковачны вузел, быццам запрашаў на вечарынку ў царства ценяў. Маркіз выпраменьвала спакой. Яна крочыла першай.

Калідор ад стыковачнага вузла доўжыўся метраў на сто. Нязваныя госці асцярожна прасоўваліся, азіраючыся па баках, выхопліваючы святлом ліхтароў рэшткі карабельнага інтэр’еру. У Маркіз ліхтар адсутнічаў, бо цудоўна бачыла ў цемры. Машан чуў глухі пошчак сэрца і ўласныя крокі. У канцы калідора са змроку выслізнула камп’ютарная кансоль. Заклапочаны Тата выказаў ідэю гукнуць Весялуна, але Маркіз спыніла капітана рухам і ўзялася раскадзіраваць кансоль самастойна. Калі на мутна-белы экран выплылі надпісы, большасць аказалася на незразумелай мове. Сэнсары ў вачніцах наёмніцы хуценька счыталі загадкавыя сімвалы і пераслалі іх е-мозгу “Неркубуса”, які адразу ж прыступіў да аналізу свежай інфармацыі.

– Справа ад кансолі ёсць панэль кіравання ліфтам, праз які можна трапіць на грузавы і камандны паверхі, – паведаміў неўзабаве е-мозг. – Расшыфроўваю далей. Пачакайце…

Тата Менелай наблізіўся да згаданага месца.

– Гэта вельмі стары даследчыцкі карабель “Тыран”, звесткі аб ім засакрэчаныя, – вярталіся з “Неркубуса” апрацаваныя дадзеныя. – Што карабель нёс даследчыцкія функцыі, пацвярджаецца адсутнасцю ўзбраення там, дзе яно належыць, бо “Тыран” далучаецца да класу лінейных ваенных крэйсераў. Яго пераабсталявалі…

Машан расхваляваўся і парадваўся буйнай здабычы.

– Дзіва, ваенныя не ўключылі сваё судна ў спіс расшукваемых, – прамовіў Тата Менелай.

– З двух адно, капітан, – разважыла наёмніца. – Або адказныя асобы не зацікаўлены, каб карабель знайшлі, або занесці ў спіс яшчэ не паспелі. Апошняе горш, яно значыць, што мы памыліліся, і зоркалёт насамрэч страчаны нядаўна. Існуе верагоднасць, што ваенныя будуць шукаць “Тыран” і нам мажліва нездабраваць.

– У такім выпадку, дзе трупы? Што здарылася з экіпажам?

– Верагодна, карабель скарыстаны ў якасьці кантэйнера для перавозкі непазначанага грузу, – уставіўся сваёй чаргой е-мозг. – Настолькі небяспечнага, што людзям тут нечага рабіць. Аналізую далейшыя звесткі.

– Галоўнае, мы першымі напаткалі судна. Адбрэшамся, калі што, – запэўніў Тата Менелай, і ні ў каго не з’явілася жадання ўдакладняць значэння “калі што”. – Хто смелы першым завітаць на камандны ўзровень?

Само сабой, першай вызвалася Маркіз. І недарэмна. Камандны ўзровень ахоўвала блакада лазер-кантроля, справіцца з якой магла толькі нашпігаваная імплантамі наёмніца.

– Адсутнічаюць намёкі на экстранную эвакуацыю, – заўважыла яна, хутка агледзеўшы пакой, дзе апынуліся ўсе трое.

– Нельга знайсці святло? – пацікавіўся капітан.

– Праблемы з забеспячэннем, – прыйшло з “Неркубуса”. – Я разгледзеў схему сілкавання чужынца. Рэзервовыя галіны рэактара завязаныя на грузавым паверсе. Там штосьці ёсць.

– Як наш Весялун? – спытаў Тата.

– Не сплю. Сачу за вамі.

– Малайчына. Спадар “Хтосьці” побач? Весялун прамаўчаў. – Маркіз, спрабуй выявіць тэрмінал даследчыка, – папрасіў “Неркубус” і патлумачыў. – Трэба ўбачыць суднавы журнал і высветліць груз.

– Ужо шукаю.

Пакуль Тата і Машан высвечвалі ліхтарамі шматколькасныя рубкі, адсекі ды прыборныя панелі, Маркіз прывідам дабралася да капітанскага мосціка, аб чым не памарудзіла ўголас паведаміць.

– Здаецца, я знайшла нейкія запісы. Капітан і пілот паспяшаліся да жанчыны. Тата Менелай пакляўся аднойчы ўжывіць сабе прыбор начнога бачання.

“Зорка Садал-Мелік. Сёння “Тыран” выявіў месцазнаходжанне планеты, назву якой нават нельга ўносіць у вахцены журнал у мэтах павышанай сакрэтнасці. Нам пашчасціла натрапіць на старажытны артэфакт. Ён памешчаны ў чатырнаццатую зону трума пад надзейную ахову. Вядучы афіцэр медыцыны выявіў загадкавае выпраменьванне, якое ішло з аб’екта, і памясціў знаходку ў керамічны спецкантэйнер, здольны гасіць хвалі. У сектары зоркі Садал-Суд атрымана прадпісанне пакінуць борт “Тырана”. Ёсць пагалоска, што артэфакт пяройдзе пад канчатковы кантроль ваенных сіл Федэрацыі Альфарда”.

На гэтым запіс абрываўся, астатнія дадзеныя ў журнале былі безнадзейна сапсаванымі. Капітан узважыў сітуацыю.

– Прыгаданы Садал-Мелік – касмічныя могілкі. Трыццаць восем мёртвых планет вакол гіганцкай зоркі, – растлумачыла Маркіз і нечакана дадала: – Я там ваявала да знаёмства з вамі, капітан.

Машан здзівіўся. Нішто сабе. Наёмніца бліснула вачамі ў цемры.

– Значыць нам у грузавы адсек, за артэфактам. – Тата Менелай звярнуўся да е-мозга. – “Неркубус”, што там за схема абароны на чатырнаццатым труме?

– Ужо працую. Не лічу яе сур’ёзнай, капітан. Маё начынне навей “Тырана”.

– Хадзем, – запрасіў капітан.

* * *

– У мяне кепскія прадчуванні, – прашаптаў пад нос Весялун. – Рэактар “Неркубуса” рэзануе… з-за падпрасторавых хваляванняў.

– Вы незадаволены маім станам? – удакладніў е-мозг.

– Крышачку.

– Мае сэнсары не адчуваюць пагрозы.

– Адчуваюць душой, а не сэнсарамі, разумееш?

– Растлумачце тэрмін “душа”.

– Вось гэта нельга, жалезная ты шклянка, – абурыўся Весялун. – Душа зусім не тэрмін. Яна або ёсць, або яе няма, і ўсё тлумачэнне.

Ён дастаў з кішэні паштоўку з выявай агромністага поля, засеянага чырвонымі макамі пад бяскрайнім нябесным прадоннем. З такой моцай захацелася панюхаць чырвоныя макі, што аж заказытала ў носе, і Весялун чхнуў. Пасля заплюшчыў вочы. Свядомасць злілася з абвостранымі пачуццямі. У роце знік гаркаваты прысмак абсэнту. Па караблю гуляе Хтосьці. Ён сэрца і душа карабля. Весялун – мост паміж душой і е-мозгам. Ён здольны растаяць у прасторы і зірнуць за край. Што ж ён там убачыць?..

Убачанае вымусіла імгненна прачнуцца. У іх галактычным сектары матэрыялізаваўся з гіпердрайва неідэнтыфікаваны карабель. Сэнсары піратскага судна належным чынам узважылі прыхадня, вылічылі вектар, ацанілі ўзбраенне, вылузнуўшае па абодва барты, і е-мозг трывожна загудзеў: – Кантакт з ваенным крэйсерам G-класу, пагроза. Рэкамендую хуткую эвакуацыю.

Тым часам кантрабандысты гадалі, якім чынам узламаць сістэму аховы чатырнаццатага трума.

– У нас нечаканы госць, – гучна прамовіў Весялун.

З камлінка пачулася лаянка капітана. Пры выпадку Тата Менелай мацюкаўся на сарака васьмі галактычных мовах.

– Думай, е-мозг! – зароў Тата Менелай і прыклаў гучнае зямное прыслоўе, што вымушае чырванець сціплых жанчын.

Е-мозг не дапаможа, здагадаўся пахмурны Весялун.

Ён ізноў заплюшчыў вочы. Рэчышча думак заструменілася вакол уранавых касет рэактара. І Весялун Білі, намацаўшы нітачкі прычынных сувязей, раптоўна ўбачыў Шлях.

На Шляху паказаўся Хтосьці, ён растлумачыў вырашэнне праблемы…

Крэйсер хутка набліжаўся. Камп’ютарнага начыння “Неркубуса” не ставала ў поўнай меры прааналізаваць становішча. Е-мозг разрываўся паміж двума заданнямі: узломам трума і вылічэннем сітуацыі з прыхаднем. У глыбіні сэрца Маркіз прарасло зерне панікі. Рэч, за якую ўсе тут рызыкавалі жыццём, заставалася недасягальнай.

“Неапазнаны борт. Паведамляе камандзір крэйсера “Металіка” ўзброеных сіл Федэрацыі Альфарда. Вы знаходзіцеся ў забароненай для палётаў зоне. Перайдзіце ў нейтральны рэжым, здыміце шчыты абароны і падрыхтуйцеся да стыкоўкі…”

Тата Менелай наліўся чырванню.

– Дваццаць восем хвілін да крытычнага збліжэння з праціўнікам, – выдаваў абыякавы е-мозг. – Праз адзінаццаць хвілін ён выйдзе на дыстанцыю першаснай атакі.

– Ваенныя вярнуліся за згубленай цацкай, – Машан перадзёрнуў затвор “Арыі”.

– Без панікі, – загадаў капітан. – “Неркубус”, выкажы довады?

– Рэкамендую хуткую эвакуацыю. У нас дзесяць хвілін, каб стартаваць у экстранным рэжыме.

– Крэйсер “Металіка” здольны дацягнуцца да нас праз гіперпрастору?

– З верагоднасцю пяцьдзясят адзін працэнт. Ваенныя зоркалёты G-класа абсталяваны належнымі сканерамі.

Керамічны кантэйнер з артэфактам знаходзіўся ў сямі кроках, аперазаны густымі лініямі святла, паміж якімі ўспыхвалі фіялетавыя бліскавіцы. Лунаў рэзкі пах азону.

– Капітан, я бачу выйсце з сітуацыі, – быццам з замагілля данёсся голас Весялуна. – Я на хвіліну выключу е-мозг і вазьму на сябе поўны кантроль кіраваннем. Сілавы вузел чатырнаццатага трума харчуецца рэактарам “Тырана”. Я ініцыірую дысананс актыўнай зоны. Сэрца “Тырана” пяройдзе ў крытычны рэжым і ахоўнаабарончая схема павінна растаяць. Застанецца роўна чатыры хвіліны, каб зрабіць лататы.

– “Тыран” выбухне?

– Гэта адзіны спосаб дабрацца да артэфакта.

– Капітан, за знішчэнне карабля Федэрацыі за нашыя галовы назначаць такую ўзнагароду, што мы навечна не зможам наблізіцца да любой цывілізаванай сістэмы, – падказаў Машан.

– Весялун малайчына, капітан, – наёмніца павярнулася да Таты. – Успышка “Тырана” вытра наш інверсійны след у гіперпрасторы і саб’е з тропу ваяк на крэйсеры.

Тата Менелай без лішніх роздумаў прыняў хуткае рашэнне.

– Адной узнагародай больш, адной менш. Не ўпершыню, – сказаў ён. – Весялун, давай!..

…Калі немаленькіх памераў “Тыран” пераўтварыўся ў ядзерны шар перад самым носам ваенных, рухавік “Неркубуса” паглынаў за мілую душу крытычны запас паліва і намотваў светлавыя гады гіпердрайва.

Кантэйнер з артэфактам пакоіўся на круглым стале ў цэнтры кают-кампаніі, дзе сабраўся экіпаж. Параіўшыся, вырашылі да пары пакінуць рэч пад наглядам Весялуна ў рэактарным сектары. Расчулены Весялун прасмаркаўся пасля ўдзячнай прамовы Таты і падаўся ў дальні кут да сваіх прыстасаванняў.

Капітан звярнуўся да Маркіз:

– Цяпер дацяміла, за што я трымаю на борце гэтага п’янічку?

2

Альфард. Ваенная база Федэрацыі

Палкоўнік Айсфікс піў маланіянскую гарбату і смактаў цыгару. Перад ім на стале ляжала перачытаная два разы справаздача, а насупраць сядзеў памочнік консула Міршабскага пасольства Мафруз, які ўпарта чакаў адказаў на казытлівыя для Айсфікса пытанні. Памочнік консула таксама меў званне палкоўніка. І гэта адзінае, што яднала спецыялістаў варагуючых спецслужб на пачатку размовы.

– Вар’яцтва, – падкрэсліў Айсфікс, паматляўшы ў паветры паперкай. – Ваенны карабель Альфарда не мог атакаваць мірны сухагруз Міршаба ў сектары Садал-Суд. Хлусня. “Тыран” зафрахтаваны незалежнай кампаніяй “Сайрус”, з якой у Федэрацыі кантракт.

Вусны Мафруза пад кручкаватым сухім носам сціснуліся ў дзве нітачкі.

– Калега, Міршаб таксама мае кантракты з “Сайрусам”. Менавіта па загаду Міршаба “Тыран” вёў доследы ў раёне зоркі Садал-Суд. Нечакана з ніадкуль вынырнуў крэйсер “Металіка” і спапяліў зоркалёт. Афіцыйная нота пратэсту вашаму прэзідэнту падрыхтавана і знаходзіцца зараз у консула. Пахне канфліктам і сур’ёзнымі санкцыямі.

Айсфікс выпхнуў хмару шызага дыму. Сітуацыя вельмі не спадабалася. Вынікала, што за альфардскай аперацыяй па перахопе сакрэтнага груза на борце “Тырана” неўпрыкмет сачыла міршабская разведка. Пракалоўся, спадар Айсфікс.

– Вы маеце доказы, што менавіта “Металіка” пачала страляць першай?

– Злітуйцеся, палкоўнік. З двух караблёў узброенным аказаўся толькі ваш крэйсер. “Тыран” нават не мог абараняцца. Ці трэба доказы?

Айсфікс узважваў кожнае слова, якое збіраўся вымавіць. Пайсці зараз супраць памочніка консула – няйнакш нота пратэсту трапіць на стол прэзідэнта Федэрацыі Альфарда, і тады, самае меншае, Айсфікса справадзяць на пенсію па стане здароўя. Не, міршабскага палкоўніка трэба задобрыць. Хітра прыдумаў пан Мафруз, ведаў, што Айсфікс дабравольна не падзеліцца прычынай цікавасці да распрацовак “Сайруса”, таму і закінуў вуду з нотай пратэсту. Толькі мы чхалі на пратэст. Мы можам і выкруціцца. Ведаць бы яшчэ, што насамрэч здарылася на “Тыране”…

– Пан Мафруз. У мяне ёсць сур’ёзныя доказы невіноўнасці флота Федэрацыі. Магу прад’явіць запісы з “Металікі”. У апошні момант перад выбухам ад “Тырана” адстыкаваўся неідэнтыфікаваны карабель. Ён імгненна растаяў у гіперпрасторы. Факт: “Тыран” быў знішчаны пасля расстыкоўкі з невядомым госцем. Камандзір “Металікі” спрабаваў спыніць чужынца. На жаль, беспаспяхова. Так што спаліце ваш пратэст у атамнай печы і не ганьбіце свайго імператара.

У паветры павісла паўза.

– Вось бачыце, пан Мафруз, нічыя. Адзін-адзін. А цяпер давайце па шчырасці: што вымусіла вас завітаць сюды? У рэшце, ад міршабскага пасольства да базы Федэрацыі шлях няблізкі.

“Зараз усё і вырашыцца”, – падумаў Айсфікс. Мафруз зручней уладкаваўся ў высокім скураным крэсле.

– Дамовіліся, буду шчырым. Мне вядома, што даследчыкам “Сайруса” атрымалася раскапаць на адной з планет Садал-Меліка вельмі старажытны артэфакт, больш вядомы пад назвай Грааль, і гібель “Тырана” мае дачыненне да артэфакта.

– Вы ведаеце больш, чым я меркаваў, – перабіў Айсфікс.

– У нашай прафесіі гэта не дзіва. Дзесяць гадоў таму артэфакт стаў прычынай вайны паміж Садал-Мелікам і Тамаш-ас-Шугам, – твар Мафруза набыў выраз захопленага апавядальніка.

– Я ў курсе спраў.

– Вынікі канфлікту вам вядомыя. Зараз сістэма СадалМелік уяўляе сабой трыццаць восем мёртвых планет, а Тамаш-ас-Шуг – астываючае чырвонае сонца і свет заняпаду. Перамог, зразумела, Тамаш. Пірава перамога. Артэфакт, здавалася, быў назаўсёды страчаным. Ён ужо тады прыцягваў увагу нашых разведак. Вам знаёма гісторыя Грааля?

– Тое-сёе… Прынамсі, у дробязі не ўнікаў.

– Чатырыста гадоў таму артэфакт быў прывезены ў Галактыку вандроўнікамі Даўра, эфемерная раса не падавала прызнакаў жыцця тысячу гадоў. Даўр вярнуўся спецыяльна, каб пакінуць Грааль у зорнай сістэме РасАльхаг. Артэфакту ўласціва звышнатуральнае: неабсяжная субквантавая энергія – раз, уплыў на час і матэрыю – два, уздзеянне на псіхіку чалавека – тры.

– Нездарма пасля вайны ад Садал-Меліка амаль нічога не засталося. Столькі планет спалена жыўцом, – уставіў альфардзіянін.

– Ну, планеты спалены зусім не Граалем, і вам гэта вельмі добра вядома.

Айсфікс не звярнуў увагі на намёк міршабца. Цыгара патухла, а напой астыў.

– Па праўдзе кажучы, палкоўнік Айсфікс, я лічыў, што артэфакт ужо тут, на Альфардзе. Хацеў прыціснуць вас ультыматумам і прымусіць да супрацоўніцтва. Мне не па густу наяўнасць у Галактыцы падарункаў Даўра. Невядомы мэты гэтай расы і ейная моц. Мяркую, нам усім пагражае пакуль непрыкетная небяспека. Сапраўдныя гаспадары артэфакта могуць у любы момант заявіць свае правы на цацку. Лепей бачыць Грааль у надзейных руках. Ён вельмі небяспечная рэч, паверце… Але я збянтэжаны. Атрымліваецца, што за артэфактам палюем не толькі мы. Хто трэці? Чый карабель адстыкаваўся ад “Тырана”?

Ён пранізліва паглядзеў на сухарлявага Айсфікса.

– Тамаш-ас-Шуг? Не, я ведаў бы. Рас-Альхаг? Верагодна, але ніхто не чуў, каб караблі каралеўства пакідалі ўласныя межы. Хто тады?

Айсфікс падняўся з-за стала, наблізіўся да вялізнага напалову сцяны вакна, глянуў у зацягнутае хмарамі свінцовае неба.

Набліжалася восень. Рэжымная тэрыторыя займала досыць вялікую прастору. На неапрацаваным касмічным полі стаялі некалькі шатлаў ды побач ціснуліся дзясяткі зборных хатак, пабудаваных для трох тысяч ваенных. Гарадок пашыраўся і рос. Скрозь сцены сваёй штабкватэры камандуючы чуў лязг жалеза і гудзенне будаўнічых машын.

– Удалося адсачыць чужынца, і зараз “Металіка” неадрыўна ідзе следам, – выклаў першую карту альфардзіянін.

Вочы Мафруза пачварна бліснулі.

– Дык мы саюзнікі, Айсфікс? Даведаемся разам, хто трэццяя сіла?

3

Борт кантрабандыстаў “Неркубус”

…Полымя апраметнай вырвалася з-пад герметычнай вонкавай коўдры рэактара, і клубы горкага дыму заслалі калідор. Маркіз скочыла за пераборку, перазарадзіла “Беркут” і секанула чаргой скрозь удушлівую чарнату. Праз гуд рухавікоў і скрыгат жалеззя вырваліся адчайныя крыкі і смяротныя енкі. Маркіз кінулася ніцма і папаўзла. Натрапіла на струпянелага ярамірскага салдата і засланілася ім як шчытом, пачала чакаць. Неўзабаве атрад штурмавікоў прарэзаў дзірку ў абшыўцы рэйдэра і ўварваўся на палубу. Жанчына крутнулася ў бок і хуценька перакацілася. Там, дзе давялося хавацца, грымнуў выбух. І адразу запанавала густая заціш, быццам лопнулі барабанныя перапонкі.

З клубаў чорнага дыму выбег чорненькі скарпіёнчык, за ім яшчэ з палову тысячы. Скопішча скарпіёнаў акружыла Маркіз і застыла ў чаканні. З дымнай заслоны пазвалі: “Глена…”. Голас належыў на дзіва прыгожай маладой жанчыне. Тры метры росту было ў ёй, на нагах залатыя боцікі, жоўтая звярыная скура на поясе, саламяныя валасы спадалі ніжэй плеч, галаву вянчала сонечная дыядэма. Нечалавечым пазабаковым спакоем свяціўся твар. Незнаёмка ва ўпор глядзела на Маркіз…

І сон рэзка, знянацку абарваўся.

Маркіз села на канапе.

Паветра перамянілася. Патыхала азонам быццам пасля навальніцы. Нярвовыя нітачкі сігналізавалі аб нетлумачальнай пагрозе. Наёмніца дацягнулася да медыцынскай шафы на сцяне, вынула патрэбнае прыстасаванне і ўпрыснула ў кроў стабілізатары, каб збіць адрэналін, узняты начным кашмарам.

– Усё ў норме, акрамя павышанай іянізацыі на ўсім караблі, – паведаміў “Неркубус”.

– Прычына іянізацыі?

– Іншародны прадмет з верагоднасцю шэсцьдзясят працэнтаў.

– Вядомы ўласцівасці аб’екта?

– Інфармацыі ноль. Але я фіксую наяўнасць невядомага мне выпраменьвання. Ступень пагрозы пакуль пад пытаннем.

Маркіз паднялася. Праз прорву часу перад вачамі паўставалі карціны мінулай вайны ў сістэме Садал-Меліка. Сцертыя ўспаміны прарываліся апошнім часам скрозь сны. Пасля канфлікту памяць сціралі ўсім выжыўшым па патрабаванні міратворцаў Міршаба. Цудоўны спосаб замацавання міру – сціраць памяць у варожых бакоў. Хтосьці ратаваўся гэтым ад начных кашмараў, а хтосьці хаваў канцы ў ваду, каб не знайшлі пасля вінаватых. Мінулае наёмніцы ўтойвала нешта жахлівае. Дэжавю, кавалкі вобразаў, сумныя сненні нічога не сведчылі. Скрозь начныя відовішчы часцяком з’яўлялася высокая жанчына з саламянымі валасамі, і падсвядомасць падказвала забытае імя Бадр-аль-Будур. І яшчэ… на вайне Маркіз карысталася сваімі сапраўднымі нагамі, не імплантамі, як сёння.

Маркіз адрынула маркотныя думкі і пакрочыла ў рэактарны адсек. Карціла адчыніць керамічную скрынку.

Карабельны тэхнік Весялун Білі займаўся дзіўнай справай: выліваў запасы абсэнту і іншага алкаголю ў канвентар.

– Надакучыла агіднае існаванне, – пахмурным цвярозым тонам мармытаў Весялун, калі на ўваходзе намалявалася Маркіз.

Яна спынілася, утапоршчылася ў тэхніка.

Звычайна п’яны, вечна з бутэлькай сівой гары Весялун, які ледзь караскаўся па караблю, несупынна гутарыў са зданямі і жыў на мяжы бяспамяцтва, зараз выглядаў цвярозей немаўляці, з выразам агіды даставаў са спратаў бутэлькі і выплёскваў іх змест у высокатэмпературную плазму рэактара.

– Ты часам на здурнеў? – Здолела вымавіць Маркіз.

– Столькі сіл змарнавана. Жонку кінуў, сям’ю, касмалёты, – Весялун усхліпнуў. – Я гадамі не пакідаў палуб трансгалактычных лайнераў. Меў кубак лепшага штурмана кампаніі. Збіраўся на пенсіі набыць домік на курортнай планеце. Хто я цяпер? П’яніца, злодзей… Скаціўся нібы сволач, звязаўся з бандытамі!

Ён паматляў кулаком, выхапіў чарговы буталь і скіраваў мутна-зялёную вадкасць у зеўру прыёмніка матэрыі.

– Кідаю. Палай яно ўльтрафіялетам, – шаптаў Весялун. – На першай жа планеце папрашу разлік у капітана. Хопіць з мяне. Няма Весялуна Білі, мяне завуць Уільям Роса!

Бранзалет камлінка на руцэ ўражанай наёмніцы заторгаў агеньчыкам, і пачуўся голас пілота.

– Маркіз, з табою ўсё ў парадку?

– Я ў тэхнічным адсеку. Назіраю ў Весялуна востры прыступ хваробы цвярозасці. Неверагодна.

– Пакінь Весялуна, – папрасіў расхваляваны Машан. – Рухай на мосцік. У капітана дах ірвецца.

– Зразумела. Зараз буду. Маркіз шпарка пакрочыла, забыўшыся на прычыну, прывёўшую яе ў рэактарны сектар.

Тата Менелай панура сядзеў у фатэлі і спавядаўся інфармацыйнаму крышталіку. “Карабель мы ўкралі адразу. Камандачка падабралася выдатная. Я пераканаў кока насыпаць у харч атруты, потым за месяц у палёце “Чорная фіялка” пратухла трупяным смуродам, затое карабель стаў мой, і я выгадна прадаў яго на чорных рынках Матара. Потым прасадзіў усе грошы ў каралеўскі покер ды страціў на блудніц Свалі Амундсэна. У сектары зоркі Нут я два гады перавозіў цюкі з маланіянскімі каноплямі ды адстрэльваўся ад касмапола, потым пашчасціла выгадна перапрадаць караван апраметнага тытуню, які нюхаюць на Унук-эль-Хайя. Грошы я раздзяліў, частку пракуціў, за другую частку набыў “Неркубус” ды прыняўся піраціць паціху. Маё жыццё напоўнена хаосам і пустэчай. Божа светлых нябёс і Сусвету, як мне сорамна… Я дыктую гэта пасланне як жэст добрай волі перад космаполам. Я прынёс мноства пакут грамадству і хачу быць ізаляваным. Я дрэнны чалавек і пасрэдны капітан…”

Тата Менелай закрыў твар рукамі і горка заплакаў. Крышталік няўмольна фіксаваў усе рухі і енкі гаспадара пірацкага судна.

– Я знайшоў Тату ў роспачы.

Маркіз правяла далонню перад татавымі вачамі, бесцырымонна патузала за каўнер і штурханула ўбок. Нуль увагі ў адказ. Капітан працягваў пералічаць грахі: свае і чужыя. Сваіх прыгадвалася больш.

– На многа тут? – Маркіз узяла крышталік.

– Мінімум тры пажыццёвых і два расстрэлы.

Капітан закаціў вочы і пачаў разгойдвацца. Голас павольна пераўтвараўся ў шэпат, потым сціх зусім. Тату Менелая ахапіў ступар.

– Машан, што ты мяркуеш?

– Тата звар’яцеў вельмі не да месца.

– Нам дастанецца большая доля за артэфакт.

– Весялун Білі як?

– Той жа дыягназ. Абсалютна крытычныя адносіны да жыцця.

– Перад прыступам Тата праклаў курс на Аль-Мідрах да знаёмага падпольнага стар’ёўшчыка.

– Гэта ў якога вялізны чырвоны нос? Памятаю. Маркіз уздыхнула і паглядзела на Машана.

– Падаб’ем вынікі. На борце два вар’яты і груз невядомай каштоўнасці.

– Дадай яшчэ мажлівы хвост у выглядзе крэйсера Федэрацыі.

– Думаеш, ідуць следам?

– Перакананы, на “Металіцы” ўжо пралічылі след нашага гіпердрайва.

– Значыць, ляцім на Аль-Мідрах. Дай знак, калі выскачым з гіпера.

Маркіз развярнулася і пакрочыла да сваёй каюты. Шчыльна зачыніла за сабой дзверы, прысела на ложак. Прасканавала імплантанты ног. Пакет з разавай дозай стымулянтаў ляжаў на ложку побач. Жанчына ўзяла яго, сціснула.

– Маркіз, – паклікаў е-мозг. – Я пралічыў ступень іянізацыі паветра, паводзіны экіпажа і выпраменьванне аб’екта ў тэхнічным адсеку. Нестандартныя паводзіны капітана і тэхніка абумоўлены пакуль незразумелым псіхічным уплывам.

– Ступень сур’ёзнасці?

– Невядома. Рэкамендую хутчэй пазбавіцца ад згаданага аб’екту.

Маркіз упрыснула ў вену дозу стымулянта. Мільганула думка: артэфакт уплывае і на яе. Інакш чаму прачнулася падсвядомасць і абудзіла сцертае імя Бадр-аль-Будур, якое спараджае сполах? Цікава ведаць, ці адчувае ўплыў на псіхіку Машан?

4

Сектар Аль-Мідрах. Адна з маланаселеных планет

Галактычнага сутэнёра Свалі Амундсэна празвалі Чырвоным Ліхтаром з-за вялізнай барвовага колеру сліўкі, што месцілася на твары бандыта. Упрыгожванне дасталася Свалі пасля небяспечнага пацалунку з сірыянскім тэр’ерам у турме на Сахабе. Раней Свалі займаўся буйнымі справамі, кантраляваў рэкет у шматзаселеных планетарных зонах Альфарда. Перажыўшы некалькі няўдалых замахаў на жыццё з боку паплечнікаў, Свалі вырашыў заняцца іншымі справамі і спакойна сустрэць старасць.

Мафіёзі жыў у шыкоўным палацы на бяскрайнім узбярэжжы акіяна на чацвёртай планеце сістэмы АльМідрах і кансультаваў час ад часу калег. Усё ў Свалі было чын па чыну. Паліцыя шукала падставы арыштаваць хуткаспечанага бізнесмена, марыла ўчапіцца яму ў глотку. На жаль, законы Аль-Мідраха не забаранялі прастытуцыю, таму палац Чырвонага Ліхтара квітнеў. Звонку дом выглядаў утульным трохпавярховым асабнячком, але дасведчаныя людзі ведалі, “хацінка” ўрасла ў глебу на дванаццаць паверхаў глыбіні. Сярод арак і анфілад прытаіліся ракетна-лазерныя турэлі. І вось зараз замаскіраваныя рулі імпульсна-ракетных комплексаў развярнуліся вакол “мірнага” доміка, і суправаджалі набліжэнне далёкай бліскучай кропкі, якая хутка пераўтварылася ў знаёмыя Свалі Амундсэну абрысы “Неркубуса”.

– Вітаю дарагіх гасцей! – пачаў Чырвоны Ліхтар і асекся, убачыўшы на экране сувязі наёмніцу.

– Куды прапаў стары воўк Менелай?

Па перыметры доміка адразу ж успыхнулі сілавыя лініі шчыта, і “Неркубус” мусіў спыніць пасадку.

– З Татам гора. Дапамажы нам, Свалі. Ты яго адзіны сябра.

– Чаму я павінен вам верыць? – пацікавіўся ён.

– Мы не маем альтэрнатывы, шаноўны Свалі. Абяцаю ўсё падрабязна растлумачыць, толькі прымі нас.

Свалі паморшчыўся, заўважыўшы на відэа благі стан пірата. Маркіз выдала апошні аргумент.

– Ну падумай, чым могуць пагражаць чатыры стомленых чалавекі, двое з якіх псіхічныя інваліды?

– Лады. Завітвайце. Калі ў вас з сабой няма атамнай бомбы, – вырашыў Чырвоны Ліхтар. – Толькі з умовай.

Мая ахова вас абяззброіць.

Сутэнёр падняўся з крэсла і пачаў рыхтавацца да сустрэчы, справядліва мяркуючы, што госці з’явіліся не с пустымі рукамі.

Нечаканых прыхадняў сябра капітана прыняў у шыкоўнай гасціннай з велізарным празрыстым купалам пад лазуровымі нябёсамі, з тоўстымі старажытнымі дыванамі і фантанам. Ахова размясцілася неўпрыкмет. Тата Менелай і Весялун Білі калодамі ляжалі ў перасоўных крэслах-каталках. Іх вочы скразілі пустэчай, па падбародках сцякала сліна.

Уважліва выслухаўшы гісторыю з артэфактам, Свалі загадаў слугам адправіць вар’ятаў у медыцынскі корпус. Пасля ён наблізіўся да керамічнага куба, дзе жыло Нешта. Зачаравана правёў пальцамі па цеплаватай паверхні.

– Цяжка ацаніць тое, чаго не ведаеш, – прараніў бандыт. – Бясспрэчна, прадмет мае каштоўнасць. СадалМелік, даследчык “Тыран”. Дзесьці я ўжо чуў пра крыніцу неабсяжнай энергіі… Упэўнена, што хвароба Менелая не выклікана артэфактам?

Маркіз паціснула плячамі і тыцнула пальцам у Машана.

– Мы з пілотам засталіся ў розуме.

Свалі доўга разважаў, потым правёў далонямі па керамічнай паверхні і адчыніць куб адмовіўся.

– Ваш прадмет небяспечная рэч, вось што я думаю. Каціцеся вы з ім разам падалей! – выпаліў Чырвоны Ліхтар.

– Канечне, мы знікнем… толькі даведаемся кошт прадмета.

– Вы ставіце ўмовы? – мафіёзі заўважыў сціснуты кулак наёмніцы.

– Перад табою, Свалі, крыніца невядомай сілы, зацікавіўшай навукоўцаў Галактыкі. Хто заўгодна выкладзе за артэфакт кругленькую суму. Дапамажы, ты знаёмы з мажлівымі пакупнікамі. Абяцаю шчодрыя камісійныя.

Свалі свідраваў позіркам наёмніцу, быццам жадаў заглянуць у душу. Дапяўшы, што існаванне душы ў металізаванай Маркіз пад сур’ёзным пытаннем, ён сказаў:

– Трыццаць працэнтаў.

– Згодна.

За свае паслугі Чырвоны Ліхтар заўжды патрабаваў трыццаць працэнтаў, ні больш, ні менш. Сакральная лічба. Бізнес-партнёры Свалі гэта ведалі, Маркіз таксама.

– Мне трэба параіцца. Свалі пакінуў гасцінную.

– Цяпер нам або зладзяць няшчасны выпадак, або падпішаць кантракт, – падбіла вынік Маркіз. – Усё залежыць, што накапае Свалі.

Машан і Маркіз засталіся сам насам. Прыселі каля фантана, побач цурчэў блакітны ручай. Наёмніцы карціла пазбавіцца ад кампаніі пілота. Яе галава раздзімалася пытаннямі. Прыступ капітана і алкаша-тэхніка не падобны на белую гарачку. Хто на чарзе? Ідэальны варыянт – далучыць да сусветнага спісу вар’ятаў і Машана. Але ён сядзіць, стручок, і ў анёльскіх вачах ні намёка на дурны блазн. Трэба адшукаць спосаб.

– Патлумач дзіўную з’яву, – насела Маркіз. – Перад падлётам да Аль-Мідраха е-мозг зафіксаваў псіхічны ўплыў артэфакта на людзей. Рэч у керамічным кубе – прычына праблем з Татам і Білі. Я ўласна сама адчуваю моцнае ўздзеянне, ледзь трымаюся на медыкаментах. Чаму ты застаешся нейтральным, Машан, мо ты кібарг?

Пілот праігнараваў пытанне. Пасля зацягнутай паўзы ў галаве Маркіз раптоўна выспеў цудоўны план як абтрэсці рукі ад напарніка.

Вакол Свалі білі маланкі, мафіёзі нагадваў чорную хмару.

– З гіперпрасторы толькі што вылупіўся крэйсер Федэрацыі “Металіка”, які ўзяў пад прыцэл планету і выдаў ураду ультыматум: у бліжэйшыя шэсць гадзін адлавіць і выдаць дзяржаўных злачынцаў. Паліцыя апантана працэджвае спіс нядаўніх субарбітальных пасадак. Хутка дойдзе да вас!

Злы Чырвоны Ліхтар прыняўся хадзіць кругамі па гасціннай, крычаць і размахваць рукамі.

– Ідыёты! Тройчы дурні! Дзе ваш розум? Мяне падставілі. Зараз, каб засцерагчыся ад праблем, я абавязаны вас здаць. Вы разумееце?

Ён раптам разгублена спыніўся, падумаў і зноў прыняўся бегаць па пакою.

– Не, гэта ні ў якія рамкі. Стары воўк Менелай не падставіў бы сябра. Падумаць, флот Федэрацыі! Чаму не паведамілі пра ваенны крэйсер на хвасце?

Раптоўная здагадка спыніла буйства Свалі.

– Дык усё з-за артэфакта… Самі вы сто гадоў не патрэбны ваенным. Свалі плюхнуўся ў крэсла, адправіў з кішэні жменю пігулак у рот і нарэшце супакоіўся.

Маркіз толькі гэтага чакала. Выхапіла адкульсці сторазрадны голкапісталет памерамі з дзіцячую далонь. Ціхі шквал атрутных голак вырваўся роем з храмаванай рулькі і ўпяўся ў калені Машана. Пілот знячэўку вохкнуў і торбай зваліўся на тлусты дывановы ворс.

Свалі не ставала часу паспець зрэагаваць, як з усіх бакоў гасцёўні выскачылі ахоўнікі і наставілі зброю на Маркіз. Сфера паралізатара адключыла дамскі шпалер. Наёмніца выпусціла непатрэбную рэч з рукі.

– Прапаную альтэрнатыву. Ты здасі паліцыі пілота і напляцеш казку пра мой нечаканы пабег. Лады? – спытала яна.

– Але ж… – Свалі ачомаўся. – Няма перашкод здаць і цябе.

– Артэфакт. Паліцыя канфіскуе рэч і перадасць флоту, мы застанемся з носам.

– Маркіз, ты пачвара, – праенчыў паранены Машан. Наёмніца наблізілася да скурчанага цела.

– Я – сцярвозная пачвара, – удакладніла яна.

– Мне мроілася, вы заадно, – заўважыў крыху разгублены Чырвоны Ліхтар.

– Бізнес ёсць бізнес. Мафіёзі недаверліва гмыкнуў.

– Што вядома пра нашу знаходку? – папытала наёмніца з мэтай фарсіраваць працэс перамоў.

– Прадаць артэфакт – задачка складаная, – Свалі пашкрэб чырвоны нос. – Рэч належыць каралям Рас-Альхага, і ў Галактыцы яе ніхто не купіць. Небяспечна. Артэфакт быў украдзены і скарыстаны ў брудных інтрыжках вайны СадалМеліка. Падрабязнасцей не даведаўся. Насцярожвае факт: названы аб’ект расшукваецца ўсімі спецслужбамі Сусвету…

– Я адпраўлюся на Рас-Альхаг, – запэўніла Маркіз.

– І рызыкуеш згубіць галаву, Рас-Альхаг закрытая тэрыторыя, адтуль ужо чатырыста гадоў не паступае звестак.

– Трэба ж камусьці быць першапраходцам.

– Фліртуеш з агнём, Маркіз. Не апячыся, – павучальна папярэдзіў мафіёзі.

– Такая ўжо наша прафесія, шаноўны Свалі.

– Эх, моладзь… – ён ляснуў далонню па падлакотніку крэсла. – Карацей, з павагі да састарэлага ваўка я адпушчу цябе. Драпай хоць на край свету. Нават стрэлю ўслед… міма. І галоўнае, калі ўцалееш, не забудзь пра трыццаць працэнтаў.

– Ты заўсёды радаваў мяне, настаўнік.

Нечаканы выраз збянтэжыў сутэнёра, і ён апусціў долу вочы.

5

“Дыяклетыан” – міршабскі карабель-рэзідэнцыя палкоўніка бяспекі Мафруза

Айсфікс прыляцеў у асабістым чаўне інкогніта. Серабрыста-чорны шаттл зайшоў у док, і хутка пад эскортам кіберсалдат палкоўнік крочыў па бясконцых калідорах у апартаменты Мафруза. На ўваходзе эскорт застаўся, а альфардзіянін завітаў у кабінет.

Мафруз павітаўся, і жэстам прапанаваў госцю прысесці.

– Мы памяняліся ралямі, Айсфікс. Спачатку я да вас на паклон, цяпер вы.

– Пакінем фармальнасці. Над намі абаімі павісла пагроза, – Айсфікс паклаў перад палкоўнікам галаграфічны здымак.

– Вам знаёма асоба жанчыны на здымку?

– Вельмі цікава, – расцягваючы словы, мовіў адразу пазмрачнелы міршабец. – Дзе ж вы навучыліся так прыгожа здымаць?

– На адной з планет Аль-Мідраха, куды прывяла сцежка ад знішчанага “Тырана”, – хутка гаварыў Айсфікс. – Асоба на здымку жанчына-ваяр, наёмніца Маркіз. Працуе на піратаў-кантрабандыстаў. Але ж вам вядома яе іншае імя, сапраўднае.

– Глена-бен-Раш. – выдыхнуў Мафруз. – Целаахоўніца нябожчыцы прынцэсы Бадр-аль-Будур, храніцелькі Грааля. Мы лічылі яе мёртвай пасля ўкусу даўрскага скарпіёна пад час бойкі з легіёнамі Яраміра на Садал-Меліку. Потым пацвердзіліся звесткі, што Глена жывая. Усе дзесяць гадоў яна ў вышуку як ускосная віноўніца гібелі трыццаці васьмі планет!

– Глена жывая і кіруе на Рас-Альхаг. Яе візіт вылезе бокам для нас. Я прыбыў з мэтай узаемна ацаніць сітуацыю.

Мафруз праз камлінк загадаў прынесці кальян. Калі слуга выканаў даручэнне, міршабец прапанаваў Айсфіксу далучыцца. Той сціпла падзякваў. На Міршабе прапанаваць кальян чужынцу лічыцца знакам асаблівага даверу і сяброўства. Значыць, спяюцца яны з Мафрузам.

– Лічыце, Глену вядзе пакаянне? Ёй даруюць здраду?

– У любым выпадку Рас-Альхагу стануць вядомы нашыя ролі ў канфлікце Садал-Меліка.

Мафруз зацягнуўся сладкаватым дымам. Новаспечаныя сябры апынуліся ў царстве каматознага спакою, ахутаныя хмарай.

– Калі Даўр прынёс артэфакт на Рас-Альхаг, каралеўства зрабілася непадступным на чатыры стагоддзі. Вядома зусім мала. Яно не вядзе гандлёвых зносін ні з Федэрацыяй Альфарда, ні з Міршабам. Па абрывачнай інфармацыі Рас-Альхаг квітнее. Багацейшыя планеты, магутныя палацы, моцныя здаровыя людзі. Кажуць, у іх адсутнічаюць грашовыя зносіны, бо ўсялякага дабра навалам, бяры не хачу. Яны таму і адгарадзіліся ад Галактыкі, акружылі сябе страшнымі легендамі, каб не нахлынулі прайдзісветы. Межы Рас-Альхага ўмацаваныя.

Ваенных зоркалётаў не злічыць.

Айсфікс згадзіўся.

– Давайце ўзважым, што мы маем на карце, – прапанаваў ён.

– Пазіцыі Рас-Альхага не паслабелі, нягледзячы на тое, што Грааль украдзены, – зазначыў Мафруз.

– Рас-Альхаг, мякка кажучы, на нас можа пакрыўдзіцца, – падказаў Айсфікс.

– З усім гэтым, трэба прызнаць, атрымалася непрыгожая гісторыя, – Мафруз паморшчыўся. – Міршаб улез у вайну паміж Садал-Мелікам і Тамаш-ас-Шугам, якія грызліся за невялікую сістэму, вельмі ўжо багатую на нейкія карысныя выкапні. Мы хацелі вайну абярнуць сабе выгадай і выступілі ў ролі міратворцаў. Уступіўшы ў саюз з Садал-Мелікам, мы думалі падпарадкаваць Тамаш-асШуг. Прынамсі, разлічвалася звергнуць садал-мелікскага тырана і пасадзіць на трон свайго праміршабскага дэспата, каб наш імператар наклаў лапу на тады яшчэ багатыя і населеныя планеты Садал-Меліка. Але тут Бадраль-Будур, прынцесе Рас-Альхага, засвярбела прывезці Грааль сваім былым васалам на Тамаш-ас-Шуг. Ось тут і крутанулася іблісава арэля.

– Што ёй кіравала, не дацямлю, хто вырашае, дастойна нацыя прыняць Грааль ці не?

– Не ведаю. Здаецца, сам Грааль паведамляе рашэнне захавальніку, кім у тым выпадку з’яўлялася прынцэса. Прыгожая, сволач, дарэчы. Прызнаюся, у мяне апусціліся рукі. Грааль сплаціў бы народ Тамаша, а СадалМелік страціў бы палітычны ўплыў у Галактыцы. Тады і з’явілася на небасхіле Глена-бен-Раш, целаахоўніца прынцэсы. Яна самастойна выйшла на нас і прапанавала паслугі. Падкінуўшы ў ложак прынцэсы некалькі даўрскіх скарпіёнаў, яна выкрала Грааль і прыбыла на Садал-Мелік.

Айсфікс выдзьмуў колца дыму і пацікавіўся далейшымі падзеямі.

– Падзеі пасля ад нас не залежылі. Украдзеная рэліквія не ўзмацніла Садал-Мелік. Пра псіхічны ўплыў артэфакта мы яшчэ не ведалі, таму вельмі разгубіліся, калі тамтэйшы ўладар за ноч грымнуўся з глузду. Не, ён не каяўся ў злачынствах, ён аб’явіў сусветным злом Тамаш-асШуг і запэўніў апошні ў хуткім анігіляцыйным вынішчэнні. Вайна, гібель прынцэсы-сюзерена, прапажа Грааля спляліся адзіным вузлом. Тамаш-ас-Шуг у адчаі прымяніў сакрэтную зброю. У выніку Садал-Мелік знішчаны поўнасцю, Тамаш-ас-Шуг напалову ў руінах, Рас-Альхаг выступіў з ультыматумам наконт загінуўшай прынцэсы, даўрскі падарунак знік без следу. Каб зняць віну, Міршаб перавёў рэйкі на целаахоўніцу і на ўсю Галактыку мастацкі распавёў пра негераічны ўчынак зладзейкі Глены-бен-Раш. Вось і ўся гісторыя. Ваша чарга, Айсфікс.

– Альфард між іншым падтрымліваў Тамаш-ас-Шуг і перадаў яму тую самую звышнатуральную зброю, каб набраць балы на галактычнай арэне, – шчыра раскрыў дзяржаўны сакрэт Айсфікс.

Мафруз узняў махнатыя бровы.

– Вам цяпер боязна, што абвінавачванне ў гібелі трыццаці васьмі планет перакладзецца з галавы целаахоўніцы на “мірную” Федэрацыю Альфарда?

– Настолькі мірную, як і імперыя Міршаб, – агрызнуўся Айсфікс.

– Вельмі дрэнна, – сказаў Мафруз, памарудзіўшы. Айсфікс доўга вагаўся, а потым выклаў усё.

– Мы далі звышнатуральную зброю Тамашу дзеля фактара ўзаемастрымлівання, каб не парушыўся мір. Нічога не атрымалася. Раўнавагі так і не наступіла. Мы таксама не прадбачылі, што дыктатар Садал-Меліка кранецца розумам і схіліцца да крытычнага рашэння. Пасля Глена-бен-Раш адправілася на Мегрэц, дзе ёй замест пакалечаных ног ужывілі імпланты, а затым знікла. Справа ў тым, што гэта менавіта я падкупіў целаахоўніцу і падштурхнуў да злачынства. Разумееце?

– У першую чаргу Рас-Альхаг спытае з вашай галавы, Айсфікс.

– А потым ужо і з вашай, не забывайце.

Агаломшаны Мафруз узяўся за грудзі: – Вы падкупілі целаахоўніцу прынцэсы-храніцелькі Грааля, зорнай чысціні, звар’яцець!.. Як атрымалася?

– Іўды часам трапляюцца і сярод райскіх служкаў. Зараз важна іншае. Чаму Глена-бен-Раш вязе Грааль назад на Рас-Альхаг? Мажліва інфармацыяй пра нашу агульную ролю ў мінулым канфлікце і вернутым Граалем былая целаахоўніца спадзяецца зарабіць дараванне мінулых грахоў. Рэакцыя Рас-Альхага на падобныя звесткі непрадказальная.

– Канечне, – згадзіўся Мафруз. – Нам тады ўсім нездабраваць. Пачакайце, хіба наёмніцы не сціралі памяць?

– Сціралі. Ды, відаць, не дапамагло.

– Што прапануеце, палкоўнік?

– Перахапіць Глену. Працаваць самім. Захаваць поўную сакрэтнасць аперацыі.

– Прыгадаем маладосць, Айсфікс? Можна адно пытанне: адкуль вядомы намеры Глены-бен-Раш?

– Агент былы паведаміў, Свалі Чырвоны Ліхтар.

– Свалі ваш стукач? Чаму былы?

– Застраліўся бядак. Здурнеў на старасць. Адправіўся ў бліжэйшы паліцэйскі пастарунак і як на духу выклаў усё сваё жыццё. Як стаў рэкецірам, потым сутэнёрам, колькі чалавек забіў і грошай украў. Распавёў пра таямніцы чорнага бізнесу, узгадаў калег-падзельнічкаў, распісаў схему гандлю кантрабандай, выклаў справы бандытаў. Напрыканцы намаляваў план абароны свайго ўмацаванага палаца-крэпасці, аб’явіў сябе злодзеем, недастойным жыцця, і, абліваючыся слязьмі, застрэліўся прама на вачах абалдзеўшай паліцыі. Вось як бывае. Адметная рыса: за свае паслугі Свалі Чырвоны Ліхтар заўсёды прасіў трыццаць працэнтаў. Фіксаваная стаўка, ні больш, ні меньш.

– Насамрэч так. Маёй службе ён часам здаваў вас. Таксама за трыццаць срэбранікаў.

Змрочна паглядзеўшы адзін на другога, Мафруз і Айсфікс уголас разгагыталіся.

6

Глыбокі космас

Праз сем дзён уцёкаў “Неркубус” нарэшце перасёк галоўныя транспартныя калідоры і лёг на курс да сістэмы Бенетташ, самай акрайняй на паўночных прасторах Галактыкі, далей зеўрала прорва, дзе ледзь бачнымі каляровымі кропачкамі іскрыліся далёкія зоркі каралеўства Рас-Альхаг. Е-мозг трывожна папярэдзіў аб заканчэнні паліва, і Маркіз павярнула карабель да адзінокай планеты сектара.

– Маркіз, мне зусім недаспадобы наяўнасць на борце ТАГО прадмета, – абурыўся е-мозг, чым паставіў жанчыну ў тупік.

– Калі ты спіш, я фіксую вакол цябе ўсплеск псіхічнага поля. Яно рэзаніруе з прадметам і выклікае нечаканую рэакцыю.

– У чым заключаецца нечаканасць?

– Артэфакт сінтэзуе квазіматэрыю, больш устойлівую з кожным разам. У момант адпачынку, калі ты ў рэлаксічнай коме і воля не кіруецца самасвядомасцю, мае сканеры фіксуюць завышаную актыўнасць падкоркі твайго мозгу. Яна вельмі дэсануе з выпраменьваннем артэфакта, чым каталізуе ягоную рэакцыю. Ён нібыта ўдзячна адказвае на твае псіхічныя хвалі.

– Можна прасцей? – у голасе наёмніцы пачулася раздражнёнасць.

– Калі ласка. Я схіляюся цалкам да адзінай высновы, прадмет матэрыялізуе твае сны. Прасцей, па караблю пачалі блукаць здані. Таму я настойліва раю хутчэй пазбавіцца ад грузу.

Маркіз прайшлася па адсеку кіравання, абдумваючы адкрыццё Неркубуса, села ў пілоцкае крэсла і адказала:

– Не вельмі цямлю, але парада адпавядае маім намерам. Мы хутка пазбавімся ад прадмета.

– Лепей зараз жа выкінуць рэч у адкрыты космас, пакуль не надарылася бяды.

Здаецца, Неркубус меў больш сур’ёзныя высновы наконт артэфакта, чым лічыла Маркіз.

– У чым праблема? – спытала яна. – Здані і ёсць здані, хай сабе блукаюць.

І пра сябе адзначыла, што дзякуючы падобнай уласцівасці кошт артэфакта толькі падымецца.

– Здані ў дадзеным выпадку штораз набываюць больш матэрыяльную форму. Што, калі табе прысніцца атамны выбух, і артэфакту закарціць матэрыялізаваць відовішча?

Наёмніца прамаўчала. Яна раптоўна адчула боязь перад далёкім мінулым, якое неўзабаве можа матэрыялізавацца прама тут, на палубе “Неркубуса”. Не, падобнае неверагодна.

– Не хвалюйся, выбух не здарыцца, – запэўніла яна.

– У Бенетташ наркатычнае паветра. Рэкамендую без

“намордніка” не пакідаць борт. Наморднікам называлі дыхальную маску.

– Прынята.

Маркіз вырашыла начаваць у крэсле пілота, каб не прапусціць кропку зыхода з трасы. Сэнсары сведчылі высокую ступень іянізацыі паветра. Наёмніца не спала, напаўляжала на адкідной спінцы, утапоршчыўшыся ў адну кропку пад столлю, і слухала цішыню. Карціла хутчэй усё закончыць, заправіць карабель на Бенетташ, сплавіць артэфакт за кругленькую суму. Потым каціся ўсё…

Нягледзячы на амаль сцертую памяць, Маркіз грызла навязлівая думка, што, пачынаючы з вайны, яна бяжыць ад уласнай існасці, пакінутай пад накрывам смяротнай ночы Садал-Меліка. Існасці, якая апошнім часам прачынаецца ўсё часцей і грукае ў дзверы свядомасці, прагне выкараскацца на паверхню. І залпы стымулянтаў павольна губляюць эфект.

Наёмніца ператрасала наплыўшыя думкі, неўзабаве насунулася забыццё.

…Прачнулася Маркіз ад гулкіх крокаў. Сэрца ёкнула, вымусіла спахапіцца. Маркіз ліхаманкава выскачыла ў калідор.

– Неркубус! Е-мозг не адгукнуўся.

Наёмніца ўзяла з суседняга крэсла “Беркут”, выставіла максімальную моцнасць і прынялася аглядаць карабельныя памяшканні. Крокі чуліся з боку тэхнічнага сектара, дзе нядаўна да Весялуна завітвалі п’яныя здані. Маркіз крадком пасунулася да дзвярэй адсека. Крокі на тым баку сціхлі. Жанчына пачакала, дакранулася свабоднай далонню да ручкі замка, трымаючы зброю напагатове. Быццам з замагілля, з крыніц паўзмроку, аддаючыся рэхам па караблю, раздаўся голас з-за дзвярэй:

– Глена… Імпланты ног наліліся свінцовым цяжарам.

– Глена… – паўтарылася з тэхнічнага адсеку.

Наёмніца перахапіла дыханне, рэзка адчыніла дзверы і наставіла ўперад станер. Бледнафосфарнае ззянне зыходзіла з нішы, дзе пакоіўся ў керамічным кубе артэфакт, яно кісялём расцякалася па адсеку і запаўняла свабодную прастору.

У цэнтры памяшкання стаяла высокая жанчына, здань з успамінаў. Яна мела нечалавечна спакойны выраз твару.

– Глена, чаму ты здрадзіла мне? Маркіз аб’ехала долу.

– Бадр… аль-Будур. Мая прынцэса.

Здань знікла. Мінула вечнасць, пакуль наёмніца апрытомнела, пацерла далонямі твар. Перад унутраным позіркам успыхвалі каляровыя відарысы з высачэннымі мінарэтамі, купаламі, магутнымі палацамі. Яна сядзіць на кані побач з жанчынай-зданню. Да адчаю зрабілася прыкра. У раптам абуджаным куточку памяці праявіліся палацы Рас-Альхага, успомніўся Садал-Мелік, цьмяныя вежы Тамаш-ас-Шуга ў промнях згасаючага чырвонага сонца, выплыў твар палкоўніка Айсфікса.

Маркіз адчула цяжкі, душыўшы яе камяк у глотцы. Душа, не існаваўшая дзесяць гадоў, нарэшце ажыла пад цяжарам сумлення.

“Уцякаць, – запульсавала ў галаве. – Кінуць артэфакт і “Неркубус”. Прасіцца на першы патрапіўшы карабель кім заўгодна і ўцякаць. Схавацца глыбей, змяніць імя, ізноў заблакіраваць памяць, паставіць імпланты ў мозг. Вечна ўцякаць хоць куды. Не затрымлівацца больш года ні на адной планеце”. Яна, Глена-Маркіз, ужо ведае кошт небяспечнага артэфакта.

Сабраўшыся з сіламі, Маркіз здолела падняцца і пакінуць тэхнічны адсек. Калі з’явілася на месцы пілота, Неркубус суха паведаміў аб аўтаматычнай пасадцы на Бенетташ праз чатыры з паловай хвіліны.

7

Бенетташ

Выскачыўшы з гіперпрасторы, “Неркубус” з хуткасцю промня наблізіўся да зоркі Бенетташ і скіраваў на аднайменную планету. Знізіўшы хуткасць, зоркалёт каметай уляцеў у мутнаватую атмасферу, праплыў над горным поясам і па сігналу планетарнага маяка зайшоў на пасадку над бяскрайне шырокім плата. Карабель яшчэ гойдаўся на амартызатарах, а Маркіз ужо шпарка спускалася па трапу прэч ад сваіх сполахаў. Непадалёк стаяў, быццам у чаканні, серабрыста-чорны шаттл без апазнавальных знакаў. Наёмніца кінулася да яго бягом.

З чужынца насустрач паказаліся два ўзброеных мужчыны ў ваенных формах. Маркіз спынілася і пашкадавала, што ў душэўнай роспачы забылася прыхапіць любімы “Беркут”. Пэўны час наёмніца і старыя знаёмыя разглядалі адзін аднаго.

– Вось мы і знайшлі вас, Глена-бен-Раш, Маркіз, ці як вас насамрэч, – першым парушыў цішыню Айсфікс.

– Вымусілі нас хвалявацца столькі часу, – паддакнуў Мафруз.

– Апошні раз у нашу сустрэчу загінула шмат людзей. Цэлая нацыя, – зазначыў альфардзіянін і дадаў пасля: – Падобныя злачынствы не маюць даўнасці.

– Вашыя злачынствы? – амаль шэптам спытала наёмніца. Мужчыны пераглянуліся.

– Вы арыштаваны, Маркіз, – прамовіў Мафруз. – І паляціце зараз разам з намі.

– Мо дамовімся? – прапанавала агаломшаная жанчына. – Забірайце “Неркубус” разам з Граалем.

– Позна, – непахісна заявіў Айсфікс. – Надта позна.

– Нікуды я не паеду. На Маркіз накаціла абыякавасць, і яна з упартым выглядам села на глебу.

– Можа яе прама тут забіць і канцы ў ваду? – прапанаваў Мафруз.

– Космапорт блізка. Нашы дзеянні падрабязна зафіксуюцца.

– Я загадаў нікому не дазваляць пасадку і выключыць камеры.

– Заўсёды адшукаецца небарака, які адбрэшацца, што не чуў загаду, – запэўніў палкоўнік з Альфарда.

– Мярзотна страляць у жанчыну. Няёмка. Мо аддадзім пад закрыты імперскі суд? – міршабец завагаўся.

– Вы звар’яцелі, шаноўны? Вылезуць аферы Федэрацыі, хачу папярэдзіць.

– Так ці так вылезуць, – Мафруз разрываўся паміж “за” і “супраць”, потым захваляваўся і зазлаваў. – Адной бруднай плямінай больш, адной менш, – цынічна разважаў Айсфікс. – Застрэлім тут. Палкоўнікі сінхронна знялі зброю з засцерагальнікаў. Раптоўна нябёсы сцямнелі, прастору скаланула нізка частотнае грымаценне, заклаўшае вушы. Усе трое паднялі галовы на гуд. Яркі балід хуткаснага катэра разрэзаў паветра беласнежным следам, закруціў віраж і павольна сеў паміж серабрыста-чорным шаттлам і “Неркубусам”. Праўда, не балід прыцягваў увагу. Засціўшы неба, з цяжкім напружаным гудзеннем, быццам гулі скразнякі ў садал-меліцкіх пячорах, над полем завіс неаб’ёмны блін эбанітавага колеру з выявай скарпіёна ў цэнтры. Нібыта ўзняты ў паветра айсберг, прыбылец марудна перакуліўся, запаліў фіялетавыя бартавыя агні, акружыўшыя з вышыні цалкам усё плата, дзе месціўся космапорт. Пасланец начнога царства завіс цяжкай плітой зверху, быццам збіраўся ўпасці і раздушыць усё сваёй нерэальнай вагою.

– Вандроўнікі Даўра, – знайшоў сілы мовіць Мафруз. Айсфікс нярвова аглядаўся па баках у пошуках укрыцця.

– Не ўздумайце страляць… – ад маленькага катэра да іх бег Машан.

– Гэта хто такі? – Мафруз звярнуўся с пытаннем да Айсфіка.

– Сябар наёмніцы.

– Абаіх давядзецца хлопнуць.

– Дудкі, – запярэчыў Машан, калі падбег. – Зброя нейтралізавана! Ён ткнуў пальцам уверх.

– Вы пад кантролем даўрскага карабля-маткі. Ніхто не пакіне поле касмапорта, пакуль Даўр не вынесе над вамі прысуд.

Афіцэрам спецслужб было нязвыкла чуць навіну, што іх збіраюцца судзіць у той самы момант, калі яны самі адчувалі сябе суддзямі. Іх рэакцыя аказалася прадбачнай.

– Што вы сабе дазваляеце, малады чалавек? – абурыўся Айсфікс.

– Нахаба, – коратка буркнуў міршабец.

Айсфікс стрэліў першым. Беспаспяхова. Ён перазарадзіў зброю і яшчэ раз безвынікова спрабаваў усадзіць у Машана воблака плазмы. Мафруз пасля першай няўдалай спробы адкінуў свой шпалер. Палкоўнікі мелі вельмі камічныя твары разгубленых небарак. Маркіз назірала за мізансцэнай ва ўсе вочы.

Тым часам з эбанітавага карабля-маткі апусцілася платформа і некалькі хмурых постацей у шэрых плашчах з выявамі скарпіёна на спінах скіравалі да “Неркубуса”. Хутка яны вярнуліся назад разам з керамічным кубам. Пакінуўшы груз каля Машана, постаці моўчкі развярнуліся і падаліся да платформы. Іх змрочныя твары ледзь прыкмячаліся з-пад капюшонаў.

– Ты даўрыянін! – здагадалася наёмніца.

Незаўважны цень крануў Машанавы вусны, нос, вочы, воблака туману лягло на плечы, хваля дрыжыкаў загойдала прастору, збрываючы з былога пілота знешнюю ілюзорную абалонку, агаляючы існасць. Твар стаў попельна-шэрым, з плеч звіс доўгі чорны балахон, аздоблены па краях арнаментамі, у вачах затаілася ноч. Перад наёмніцай, Айсфіксам і Мафрузам пілоткантрабандыст пераўтварыўся ў вандроўніка Даўра.

– Нашчадкаў скарпіёна Даўра называюць хамелеонамі.

Няўжо галаварэзы Свалі маглі мяне затрымаць на АльМідраху? – растлумачыў ён Маркіз. – Весялун здагадваўся, хто я, але не поўнасцю. У яго зданях я меў мянушку Хтосьці.

Павісла напружанае маўчанне.

Прышэлец нібыта даў шанц кожнаму абдумаць свой лёс. Гуў вецер. Першым не вытрымаў іспыту цішынёй Айсфікс.

– Даўр аб’явіць вайну?

– Не. Мы аб’явім мір, – адказаў даўрыянін, які яшчэ хвілю назад быў проста пілотам Машанам, і ўсміхнуўся такой усмешкай, што ў палкоўніка альфардскай спецслужбы засмактала ў вантробах.

– Карабель-матка не збіраецца вісець тут вечна і пужаць сваім выглядам абарыгенаў. Пачнем з першапрычын. Вам заўжды карціла ведаць, што ёсць Грааль. Буду змястоўным.

Грааль – вялікая сіла. Даўным-даўно ён існаваў на першапланеце Зямля, адкуль агульныя карані насельнікаў Галактыкі. Зямля квітнела да пары, пакуль Грааль не знік. Ведаеце, што адбылося? Людзі на Зямлі перасталі казаць праўду адзін другому, і ўся планета паступова паглынулася хаосам, множыліся зло, нянавісць і падман. Людцы адрынулі Бога, паўсталі царства на царства, народ на народ, а пасля палезлі да зорак, пачалі гвалціць нябёсы ў неабмежаванай празе спажываць і валодаць. У чалавецтва не засталося амаль нічога святога, толькі жаданне спажываць зоркі і самастойна валодаць нябёсамі. А нябёсы нельга купіць! Паступова ўзніклі новыя саюзы, каралеўствы, федэрацыі, толькі ў зорных маштабах. Паміж імі ўспыхвалі непаразуменні, канфлікты, войны. Палітыка, дыпламатыя – складаныя рэчы. Чаму вы не любіце прастату ў адносінах? Вандроўнікі Даўра рашыліся на эксперымент і памясцілі Грааль у адно з зорнапалітычных фармаванняў – каралеўства Рас-Альхаг. Здарыўся цуд. Рас-Альхаг стаў квітнеючай мірнай дзяржавай. Чаму? Грааль валодае ўсяго адзінай уласцівасцю, вымушае кожнага, хто побач, казаць толькі праўду, ён абуджае сумленне, даводзіць пачуццё ісціны да вастрыні. Бедныя Тата Менелай, Весялун Білі і Свалі Чырвоны Ліхтар не вытрымалі падобнага іспыту. Пачаўшы казаць праўду, рабіць праўду і жыць па праўдзе, рас-альхагцы дасягнулі неверагодных поспехаў ва ўсіх сферах дзейнасці: навуковай, сацыяльнай, эканамічнай. Сёння Рас-Альхаг багаты ўсім, і, нават страціўшы Грааль, не адвярнуўся ад прынцыпаў праўдзівасці. Сумленнае жыццё – іх свядомы выбар. Разумееце? Сутыкнуўшыся з Галактычнай палітыкай, зменены Рас-Альхаг імгненна выставіў на сваіх межах баявыя зоркалёты аховы, каб, крый Божа, ніхто не парушыў іх казку, ідылію. А вы лічылі Грааль звышнатуральным прадметам, які імгненна здзяйсняе дзівосы, таму і скралі рэліквію. Не, Грааль вымушае казаць праўду і сумленна працаваць. Усё вельмі проста і ясна.

Даўрыянін на імгненне змоўк, абвёў позіркам прысутных і спыніўся на Маркіз. Яна панікла і дэпрэсіўна ўпялася ў кропку перад сабою, быццам цацачны робат са сканалай батарэйкай.

– Недалёкая розумам целаахоўніца звязалася з варожымі спецслужбамі і здрадзіла ўласнай гаспадыні. Здрада прывяла да вайны. Дзесяць гадоў агенты Даўра шукалі страчаны Грааль і Глену-бен-Раш па ўсёй Галактыцы. Дапамог выпадак. Малавядомая кампанія “Сайрус” трапіла на рэшткі нашай былой базы ў Садал-Меліку. Даўр даведаўся, што “Сайрус” працуе на разведкі Альфарда і Міршаба. Мы напалі нарэшце на след. Я цярпліва чакаў, калі лёсы галоўных віноўнікаў мінулых падзей ізноў сыйдуцца разам. Прага грошаў вяла наёмніцу на РасАльхаг, вось іронія жыцця. Вы, Мафруз і Айсфікс, не маглі гэтага дапусціць. Таму зараз мы ўсе тут, на паўночных межах Галактыкі. Што скажа ў апраўданне наёмніца?

– Я аднойчы даведалася, што Грааль створаны вамі штучна і ніколі не бываў на Зямлі-першапланеце. Гэта фальш, створаная вамі легенда. Ён псіхічным уплывам гвалтоўна навязвае праўдзівасць. Насельнікі Рас-Альхага падобныя да зомбі. Дзе права выбару? – глуха адазвалася Маркіз, і ўсе павярнуліся да яе. – Мне да смерці надакучыў ваш цацачны лоск. Ведаеце, сумна. За вашым гвалтоўна навязаным раем, даўрыяне, не відаць Бога.

Таму я і здрадзіла не толькі прынцэсе, а і ўсім. Толькі пасля зразумела, што мой учынак аказаўся дарэмным. Вы захапілі Рас-Альхаг і не выпусціце з рук. Канечне, мяне гэта не апраўдвае, гэта ўжо іншая гісторыя, так? Я павінна несці пакаранне. Насамрэч, я не прагнула смерці прынцэсы. Я толькі жадала вызваліць каралеўства ад вашага бласлаўлення…

– Глена-бен-Раш, – урачыстым тонам перабіў даўрыянін. – Вы пажыццёва ссылаецеся ў сістэму СадалМелік. Увесь астатні свой век вы будзеце жыць сярод руін і развалін любой выбранай вамі планеты і слухаць шэпт ценяў мінулага, некалі перакрэсленага вамі. Ідзіце!

Маркіз паднялася з глебы і, нібы зачараваная, панурыўшы галаву, паслухмяна пасунулася да платформы карабля-маткі.

– З вашымі народамі, Мафруз і Айсфікс, Даўр заключае мір і даруе крыўду, нанесеную каралям РасАльхага, саюзнікам скарпіёна.

Айсфікс зглынуў сліну і пераглянуўся с Мафрузам. Прысуд госця вельмі нечакана рэзануў слых.

– Вось вам умовы. Грааль будзе дастаўлены на пасяджэнне Сенату Федэрацыі Альфарда, у імперыю Міршаб і прадстаўлены на Савет светаў Галактыкі. Пара вам, людцы, адмовіцца ад хлусні. З тым і бывайце.

Даўрыянін на апошніх словах падхапіў керамічны куб і, развярнуўшыся, крочыў да чакаўшых суайчыннікаў. Мафруз і Айсфікс доўга глядзелі ўслед прыхадню, які беражна нёс старажытную рэліквію.

– Пачакай! – гукнуў Айсфікс. – Грааль насамрэч гвалтоўна навязвае праўдзівасць усіх, хто аказаўся побач?

Яму раптоўна ўспомнілася гісторыя з агентам Свалі Чырвоным Ліхтаром, які застрэліўся несумненна пасля знаёмства з артэфактам.

– Канечне, – не спыняючы хады, адказаў вандроўнік. – Праўда будзе джаліць вас горш даўрскіх скарпіёнаў, закусаўшых да смерці прынцэсу Бадр-аль-Будур.

Нашчадак скарпіёна ступіў на платформу, далучыўся да сваіх. Пліта павольна паднялася ўгару, схавалася пад днішчам айсберга. Марудна гасячы бартавыя агні, карабель-матка вандроўнікаў аддаліўся і паступова знік з вачэй. На полі засталіся два чалавекі.

Пранізлівы вецер хлястаў у твары, церабіў валоссе на галовах.

– Слухай, Айсфікс. Памятаеш, гадоў пяць таму на Эліёце быў абстраляны твой човен? Дык гэта я, – сказаў Мафруз праз вечнасць чакання.

– Тры гады назад я збіраўся атруціць вашага імператара. Не атрымалася. Атруціўся асабісты слуга, які каштаваў ежу.

Раптам яны змоўклі як па загадзе і ўтаропіліся адзін у аднаго. Абодва раптам пачырванелі і затрэсліся, заціснуўшы далонямі рты.

“Што зараз будзе?” – пранеслася ў галаве Айсфікса. Ён уявіў Грааль на пасяджэнні Сената Федэрацыі і адчуў, як скуксіліся вантробы.

Альфард прызнаецца ў аферах з піратамі, хабарніцтве чыноўнікаў, непамерных гандлёвых скідках “Сайрусу”. Міршаб распавядзе аб подкупе важных сенатараў у Галактычным савеце. Мергул выдасць звесткі пра гандаль рабамі на рудніках Бекеша. Мегрэц раструбіць пра супрацьзаконныя медыцынскія вопыты. Ускрыюцца невядомыя да сей пары прычыны вайны са знішчаным Садал-Мелікам. І самае пудлівае, усім стане вядома, што жонка Мафруза была некалі каханкай Айсфікса і выдавала сакрэты Міршаба.

Айсфікс тузануў каўнер кашулі, ловячы паветра, упаў на калені побач з Мафрузам і, схапіўшыся за галаву, прыняўся падвываць.

“Божа мой! – думаў Айсфікс. – Божа мой! Ці ёсць горшае пакаранне, чым вымусіць увесь свет казаць праўду пасля ўсяго, што здарылася?!!”

Шматзначнае маўчанне было ў адказ. Зверху патрусіў дождж.

Люты 2008

Ён прыйдзе апоўначы

Ён быў чорным, падобна змроку апраметнай. У вачах затаіўся боль адзіноты, шурпаты язык звісаў з пашчы скрозь паркан зубоў. Ён ткнуўся гарачым носам мне ў прадымленую далонь і папрасіўся на ноч.

За вакном барабаніла, успыхвалі фіялетавыя шчупальцы мядуз-бліскавіц і бурна плёскаўся нябесны вадапад з аркестрам.

Ну што ж, завітвай.

Ён вінавата паглядзеў на брудныя лапы і не спяшаўся абтрусіцца. Малайчына. Шыкоўных англійскіх шпалер мне было шкада. Відаць, ён зразумеў. Але толькі на хвіліну. Сабачая звычка перамагла. Я гаротна ўздыхнуў, зразумеўшы, што шпалеры ўжо не ўратаваць.

Чый ты?

Няважна.

Будзеш госцем. Хоць нехта жывы ў хаце. Няхай нават сабака. Няхай нявызначанай пароды. Я прынёс анучу, накрыў лужыну дажджавой вады.

Есці хочаш?

Чорныя зрэнкі адказалі маўклівай згодай. Я адчыніў лядоўню, дастаў учорашнюю курку. А больш нічога няма.

Высакародна, амаль па-графску, сабака ўлёгся на пасцелены мной дыванок, і не спяшаючыся прыняўся перамолваць косткі. Старанна, з хрустам і глухім чмяканнем. Бывай мой сняданак.

Вып’еш што-небудзь?

Пытанне засталося без увагі. Добра, тады вып’ю я. Пакуль ён еў, бутэлька брэндзі паступова спусташалася, упрысквалася ў мяне малымі порцыямі, якія пагражалі перайсці ў фарсаж.

Ён еў, я піў, і здавалася, нас штосьці яднае. Вырваныя з плыні часу бадзяжнікі. Быццам дзве трэскі сустрэліся ў акіяне незразумелых выпадковасцей. Дварняк без кануры і чалавек, які заблукаў ў лабірынце жыцця ў поўны тупік.

Увушшу яшчэ стаяў Мілчын капрызны віск. Сучка, якіх мала. “Сволач, ні кала ні двара! Сябе пракарміць не ў сілах! Кантракт заваліў, бачыце, натхненне яму падавай на сподачку, ён не можа лабаць за бабкі! Ух, табе толькі на хаўтурах іграць. Ад тваёй музыкі нябожчык уцячэ глыбей у магілу, каб хутчэй закапалі, каб не чуць няздара. Я табе толькі ў барабан дазволіла б лупіць, і толькі ў адзін, абцягнуты бычай скурай! Усё, дастаў мяне…”

Гадзіннік сказаў: поўнач, палёт нармальны.

Я моўчкі ўстаў, пахіліўся, нібы трава на летнім лузе, учапіўся за стол, каб не паваліцца.

Сабака падазрона і надта ветліва для звычайнай псіны паглядзеў, матлянуў хвастом і злізаў з міскі рэшткі маёй гасціннасці.

“Спяем?” – стомлена прапанаваў я.

“Давай” – адказаў ён працяглым зяўком і падняўся.

Я падключыў гітару. Звыкла гаркнуў комбік. Выпадковы госць насцярожыўся. Я крануў пальцамі медыятар, нібы цырульнік брытву.

Я ўзяў некалькі рыфаў і выправіў на свет штосьці самотна-гатычнае. Струны абурыліся і заплакалі ў адчаі.

Я пачаў накручваць колкі. Хвілін праз пару гучанне задаволіла гітару, і яна дазволіла дакрануцца да струн. Але мне мала дакрануцца, я прагнуў растаяць у музыцы. Я выканаў замагільнае таката з “Баторы”, пратрэнькаў раннюю “Металіку” і завяршыў шчодрымі палівамі сола а-ля “Дып Пёрпл”.

Я ўзляцеў. Накрыўся каматознай коўдрай салодкага здранцвення. Хацеў забыцца маленькую кватэрку, незлічоныя абавязкі і агіднае пачуццё ўласнай бездапаможнасці. Мне амаль удалося.

Сабака ўважліва слухаў, схіліўшы галаву на бок, не міргаючы, унікаючы ў сэнс ладоў, варыяцый акордаў. Здаецца, ён спачуваў. Дзіўная істота, ці не стары Гётэ выдумаў цябе? Не, прабач, не хацеў пакрыўдзіць. Твая поза – увасабленне дабрыні, чуласці і сабачай самаадданасці. І яшчэ нешта, мне незразумелае…

Я нарэшце стаміўся, адклаў гітару ў вугал, пстрыкнуў клапыжком на комбіку. Усё, на сёння досыць рэпетыцый.

Колькі не намагайся, не палепшае. Кантракт з кампаніяй гуказапісу разарваны, мяне выгналі з гурту, усё безнадзейна сапсавана, колькі не запільвай інструмент.

Я пакрыўджана пакруціў у руках пустую бутэльку. Шкада, апошняя. І грошай няма. І Мілка-сука збегла з нуворышам, тлустым кадаўбнем, адзіная годнасць якога вызначалася тоўстым кашальком.

Сабака амаль па-чалавечы нахмурыўся, наблізіўся і паклаў кудлатую галаву мне на калені. У чорных жамчужынах вачэй спагады таілася больш, чым ва ўсім чалавецтве.

І тады я ўсё яму расказаў. Аб музыцы, якая ўзвышае да аблокаў душы гітарыстаў, аб кантрактах з музлэйбламі, аб здрадзе тых, каго лічыш сябрамі, аб сцярвознай хітрасці жанчын і фінансавых ямах, аб душэўнай пустэчы і непазбежных ранішніх жаданнях застрэліцца.

Пра Мілку, з якой жылі апошні год, прамаўчаў. Не варта падкая на грошы зараза сабачай увагі.

Начны госць слухаў, слухаў, слухаў. Не перабіваў.

Здаецца, ён мяне зразумеў.

У паветры чамусьці запахла азонам.

Наступная раніца выдалася цяжкай. Пад крышкай чэрапа гулі званы, язык тырчаў колам і страшэнна хацелася піць. Усё ж учора перабраў брэндзі.

Я заплюснуў вочы, раптам з жахам расплюшчыў і схамянуўся. Бацюхны святы, ды я ж спаў на тым самым дыванку, што паслаў сабаку. А дзе ён?

Я здолеў падняцца на чацьвярэнькі. Зубы зашчаміла і ў нос урэзаўся букет кватэрных пахаў: алкагольны смурод, чад цыгарэт, амбрэ нямытага посуду, брудных шкарпэтак. Я адчуў усе гукі. За сценкай лаяўся сусед, над столлю рытмічна рыпела канапа, з ніжняга паверха хтосьці збіраўся ў дарогу, а за вакном каля пад’езда дзве бабулькі загадкавым шэптам перамалвалі чыесьці косьці.

Што за дурнота? Ніколі не перажываў звышнатуральнага абвастрэння пачуццяў. Я прыгнуўся і па-сабачаму нюхнуў дол. Пахла чалавекам уперамешку з учорашнімі адчаем і горыччу – яны тут існавалі паўсюдна. Церпкім водарам злобы, адзіноты і невыносным сумам патыхала гітара. Пах самоты лунаў над пустой пляшкай. Я хацеў вылаяцца, але атрымалася толькі загырчэць. І тут мой позірк выхапіў люстэрка, якое Мілка днямі перацягнула на кухню. Лепш мне не глядзець у свет адбіткаў… З люстэрка на мяне ўзіралася кудлатая чорная храпа, замест рук і ног выступалі магутныя лапы з вострымі кіпцямі і доўгай поўсцю. Калі я рухаўся, кіпці пакідалі драпінкі на лінолеуме.

Нейкі паноптыкум, не пры нас казана. Я ікнуў і на імгненне адвярнуўся. Не дапамагло. З гафрыраванай паверхні на мяне ўпарта зубаскалілася злая морда са страшэннымі ікламі і самотай у чорных жамчужынах.

Шок.

У жыцці здараецца шмат недарэчнасцей, але такое не прыбачыцца нават у дурным сне. Учорашні музыкант, расчараваны жыццём няўдачнік, ад якога збегла жонка, стаў бадзяжнай псінай нявызначанай пароды!

Я шчыра спадзяваўся, што мне ўсё сніцца. Са спальні чуўся храп. Я кінуўся да свайго ложка і… канчаткова скіс. Пад коўдрай ляжаў я сам, і ўсё выглядала вельмі-вельмі рэчаісна.

…А пасля ён сядзеў, звесіўшы ногі з ложка і шкрэб мяне за вухам.

– Даўно я не адчуваў такога моцнага галаўнога болю, – прамовіў ён ці то са скаргай, ці то з задавальненнем. – З тае пары, калі першы раз быў чалавекам. Перабраў ты, брат, алкагольнай атруты. Баліць галава сабачая? Нічога, цярпі. Мне ўчора дзеўбанулі палкай добрыя людцы, па самай макаўцы трапілі. Ты зараз мой боль адчуваеш, я – твой. Справядліва.

Я намагаўся сказаць адпаведную прамову наконт справядлівасці і абурыцца, але не здолеў.

– Разумееш, шаноўны, жыццё створана не намі, і мы не ў праве скуголіць на ўсялякія дробязі, – пачаў ён. – Лухта ўсё: грошы, рэпетыцыі, збеглая жонка. Душа – вось, што галоўнае. За што варта перажываць.

Ён уважліва зірнуў мне ў вочы. І я прыкмеціў, наколькі стары новы гаспадар майго цела. Ён накінуў тапкі.

– Некалі я зведаў уладу грошай і каханне жанчын, шчырасць сяброў і лютасць ворагаў. Я быў удалым мастаком. Аднойчы, праматаўшы нажытае, я застаўся ні з чым. Мне было агідна, крыўдна і горка. Пустэча паланіла душу, я не ведаў, куды схавацца. Беды спасціглі нечакана. Ад мяне ўсе адвярнуліся: сябры, каханка, жонка, дзеці, на небасхіле ўспыхвалі новыя зоркі, і мой талент аказаўся непатрэбным. Я амаль паміраў у роспачы і адчаі, перапоўнены гневам.

Ён устаў, крочыў на кухню, залез у мой шкапчык, прыняўся заварваць маю каву. Я неадрыўна цягнуўся следам.

– Аднойчы апоўначы я пусціў у хату прамоклага пад дажджом галоднага сабаку. За доўгія дні ён быў першай жывой істотай у хаце акрамя мяне. І той злапамятнай ноччу я праплакаўся яму аб усіх маіх пакутах і беднасці, выпліснуў увесь душэўны боль, а прачнуўся ўжо ў яго скуры. Вось.

Ён марудна вымаўляў словы, быццам чалавечая гаворка давалася цяжка праз шмат гадоў, праведзеных у абліччы жывёлы. Нібыта сам не верыў, што стаў чалавекам. Мной стаў! Я зарычэў.

– Галоўнае, ты не злуй, – ён па-сяброўску ляснуў мяне па баку. – Ёсць людзі, якім горш у жыцці. Я гэта зразумеў надта позна. Выявіць няўдачнікаў лёгка, доўга трэба чакаць, каб хтосьці раскрыў душу перад сабачым поглядам на свет. Разумееш? Тая псіна, што знайшла мяне, некалі таксама была чалавекам. Невядома, хто першым пачаў гэту вычварную эстафету сярод людзей, якім надакучыла жыццё.

Пачутае не прыбавіла аптымізму, я адвярнуўся.

– Я столькі часу правёў у сабачай скуры… – прашаптаў ён і нечакана дадаў: – Хочаш, заставайся. Паназіраеш, як я выпраўлю тваё былое жыццё. Ды і луста хлеба і дах над галавой гарантуюцца.

Я не застаўся і пабрыў да выхаду. Мяне разрывалі пачуцці. Згінь яно ўсё…

– Ну, я гэтак і сам зрабіў даўным-даўно. Толькі калі знойдзеш гэткага ж разняшчаснага і безнадзейнага дурня, ізноў станеш чалавекам, саступіш чаргу, – мовіў ён на развітанне.

Ён правёў мяне да выхаду. Ля самых дзвярэй мяне пачаў дражніць водар гатовай кавы, і я паспяшаўся вонкі, на вуліцу, насустрач невядомаму бадзяжнаму лёсу. Першае ўражанне – праваліўся ў глыбокую лужыну.

Я брыў гадзінамі. Ледзь не ўвязаўся ў бойку з дварнякамі, ледзь не патрапіў пад колы аўтамабіля, хтосьці з вельмі радасных шчасліўцаў шпурнуў камень у мой бок. Бывай музыка. Не да натхнення.

Мяне душыла злосць.

Адно я ведаю напэўна. Праз год я прыйду да нуворыша Мілкі. Несумненна, былая жонка паспее за гэты тэрмін спустошыць кашалёк каханка.

Я вымушу яго плакацца ў сабачую поўсць…

17 верасня 2002

Муары Лідлу

Муары назвалі Лідлу. Яе імя патыхала таямнічасцю зорак у марозным небе Кершана. Пакрытыя інеем ноздры выпускалі гарачы пар, які клубамі ўздымаўся ў вышыню і хутка знікаў. Бяздонныя вочы глядзелі ўважліва і прыветна. Доўгая шэрстка ад самай макаўкі да зямлі хавала муары і заканчвалася зімнімі ледзяшамі. Паміж чорных вачэй у самай сярэдзіне ілба была яркая зорка. Яе запрыкмецілі, калі муары была шчанюком, невялікім камочкам. Прыкмецілі і назвалі Лідлу. У гонар адзінокай зоркі на паўночных нябёсах. Дзіва, штогод зорка разгаралася ярчэй, а пляма на ілбе Лідлу мацней бялела. Быццам паміж імі існавала нейкая сувязь.

Муары нядаўна споўнілася трынаццаць гадоў. Узрост дастатковы, каб жывёліна пасталела, зрабілася дарослай.

Наўючаная цяжкімі цюкамі муары варухнула па чарзе лапамі, вільнула доўгім кудлатым хвастом і павярнулася да гаспадара.

Фарыд паклаў руку ёй на галаву, ласкава правёў пальцамі ў грубай скураной пальчатцы па яркай зоркападобнай адмеціне і прычмокнуў вуснамі. Пачуўшы гук, муары апусцілася на жывот. Пакуль пагоншчык правяраў мацаванне цюкоў, наблізіліся трое прыхадняў, якіх Фарыд згадзіўся правесці праз горы да даўно разбітага карабля.

– Хутка дойдзем? – спытаў самы высокі, захутаны да пят у мехавы кажух мужчына.

Фарыд запрастаў голаў да сонца, паглядзеў на неба і, расцягваючы словы, адказаў:

– Хутка ўжо. Засталася самая дробязь. Жывёле адпачыць крыху трэба

– Сабаку? – недаверліва перапытаў прыхадзень

– Муары, – паправіў пагоншчык.

Прыхадні панура назіралі, як Фарыд зняў пальчаткі, зачэрпнуў расчыванелымі далонямі прыгаршчу снега і паднес муары, шчабечучы штосьці пад нос.

Агромністую жывёліну на Зямлі назвалі б гіпертрафіраванай псінай. Яна схіліла галаву і прынюхалася да далоні гаспадара

– Піць, – пяшчотна прамовіў Фарыд і прыгнуўся да снега.

Муары высунула аграмадны язык і злізала снег з далоняў пагоншчыка.

– Піць, – паўтарыў Фарыд і паказаў на сумёт. Лідлу схілілася ніжэй і ўтаркнула язык у ледзяную масу. Фарыд у такт прычмокваў.

– Чэлсі, што на іх мове значыць Лідлу? – спытаў самы нізкі з прыхадняў у сярэдняга. – Пацікаўся ў Андрэя, – паказала тая на старэйшага. —

Ён тут некалі бываў, павінен ведаць. Высокі абярнуўся, паправіў каўнер кажуха і прамовіў:

– Лідлу на Зямлі завецца Сірыўсам. Сабачай зоркай. А чаму ты спытаўся, Рэд?

– Пагоншчык часта ўжывае гэта слова.

– Ён так назваў свайго сабаку. Пагоншчык уздрыгнуў, пачуўшы чарговы раз “сабака”.

– Муары, – патлумачыў ён і пакудлаціў звера па карку. – Муары Лідлу. Прыхадні пераглянуліся.

– Няхай муары… – згадзіўся Рэд.

Чэлсі ўсміхнулася, назіраючы, як клапоціцца Фарыд аб жывёле.

– Няблага самім штось укусіць, – нагадала яна Андрэю

Андрэй змрочна паглядзеў на спадарожнікаў. Прыпасаў заставалася вельмі мала. Яны не разлічвалі, што да каньёна давядзецца тупаць тры дні. Неабходна эканоміць харч. Але як?

Хмурны Рэд апусціў вочы. Чэлсі выглядала стомлена. Ды і ў Андрэя завурчэла ў жываце. Ён прасунуўся да цюкоў, зайздросцячы пагоньшчыку. Кершанцам снег у дарозе замяняе практычна ўсё: і хлеб, і ваду. Прыстасаваліся, прызвычаіліся за доўгія стагоддзі…

Пасля кароткай перадышкі Фарыд наблізіўся да Андрэя і сказаў на сваёй мове:

– Пара ісці. Ён паказаў далонню у бок невялікай горнай рашчыліны.

– Там прайсці. Я з Лідлу папераду, вы – за намі. Потым стане лягчэй. За перавалам сядзем на свір.

Што значыць “сесці на свір”, ніхто не пытаўся. Па Андрэеваму твару здагадаліся, іх цяжкі пераход насамрэч аблегчыцца. “Гэта нейкае падабенства санак, – растлумачыў Андрэй. – Вельмі зручнае для хуткага спуску”.

На далёкі Кершан, які гойдаўся ў галактычнай глухмені, яны прыляцелі ў маленькім чаўне тыпу шаттл. Два месяцы праведзеныя ў цеснай пілотскай кабіне і клетцы каюткампаніі – вельмі вялікі тэрмін, каб трое чалавек абрыдлі адзін другому. Рэд рэзаўся з камп’ютарам у карты суткі навылёт. За час вандравання не вымавіў і сотні слоў. Ён любіў маўчаць. Чэлсі не знаходзіла сабе месца. Яна то глядзела відэа (у які раз!), то надакучвала мужчынам рознымі глупствамі. Часам Рэд і Чэлсі зашчэпліваліся у тэхналагічным адсеку пад маркай праверкі гіперпалей і Андрэй стараўся не казаць туды носу, каб не застукаць іх у далікатным становішчы.

Двух месяцаў у пілотскім крэсле на караблі, не абсталяваным крыалокерамі, хапіла для абмеркавання ўсіх планаў. Пакуль маўчун Рэд і дзікая кошка Чэлсі самаахвярна гвалцілі адзін аднаго, Андрэй паглынаў тонамі каву і разважаў над сэнсам падарожжа.

Хруп, хруп – хрупасцеў снег пад нагамі. Хруп, хруп – адзывалася рэхам ледзяное царства гор.

Апошнім часам сніўся бацька. Яны разам беглі да магутнага карабля, што калоў вострым шпілем нябёсы. Іх ногі вязлі, тапіліся ў снезе. Маленькі Андрэй не паспяваў, і бацька ўзяў яго на рукі. Следам гналася снежная завея, з якой шапталі галасы. Яны гіпнатызавалі Андрэя, абкладалі салодкай ватай вушы і ногі, патыхалі цемрай і ноччу. І ён спуджана крычаў.

Карабель называўся “Піранья”. На ім лёталі піратыкантрабандысты і чорныя капальнікі. Бацька Андрэя камандваў гэтымі на першы погляд інтэлігентнымі людзьмі. Што забыліся яны тады на Кершане? Артэфакты забытых цывілізацый, квітнеючыя вісячыя сады. У змрочнай бездані снежнай ночы знайшлі сваю пагібель.

Археолагі рознага кшталту даўным-даўно некалькі разоў перакапалі Зямлю наскрозь у пошуках сенсацыі і хадавога на чорных рынках тавару. Ачышчаная ад жвіру тысячагоддзяў Троя, егіпецкія сляды на Марсе, індзейскія піраміды, пабудаваныя эрэбіянскімі эльфамі – усё гэта зрабілася неістотным. Авантурысты і аматары лёгкай нажывы рынуліся ў космас, да загінуўшых старажытных цывілізацый, створаных зямнымі каланістамі тысячы гадоў таму. Разваліны шахт Новай Лаадзікіі, падземныя гарады Белл-Іса, скарпіёнскія трушчобы Даўра вабілі неразгаданымі таямніцамі, і ўсе яны мелі зямныя карані.

Не ўсе каланісты выжывалі даўней. Адзін з дзесяці. Не ўсе выжыўшыя захавалі чалавечае аблічча. За сотні, тысячы гадоў, пад уплывам знешніх фактараў, падвержаныя мутацыі, яны ўтваралі новыя віды разумных і напалову разумных істот. З’яўляліся роды, сем’і, саюзы, плямёны, новыя цывілізацыі. І гэтыя цывілізацыі, перажыўшы росквіт, нярэдка выміралі. Ніхто ўжо не помніў першапланету. Помнілі толькі зямныя прыхадні, піраты, чорныя археолагі, якія на галактычных рынках збывалі артэфакты зніклых калоній. Кершан быў з іх ліку…

Фарыд брыў побач з Лідлу, з неахвотай перастаўляючы ногі ў мехавых унтах. Быцам не жадаў ісці. Ён наўмысна адчапіў павадок ад ашыйніка жывёлы, і муары крочыла свабоднай, ганарліва ўзняўшы галаву. Фарыд ведаў – не збяжыць. Няма куды. Вакол горы. За імі – мёрзлая пустэча. Ды і прывязалася муары да гаспадара, вадой не адальеш, камнем не адгоніш. Пагоншчык зачэрпнуў ком снега, крыху пажаваў, абпальваючы холадам язык і вусны. Прыемная талая вада бадзёрыла, надавала моцы, заспакойвала зморанае нутро.

Ён вельмі добра ведаў жаданне прыхадняў. Шукаюць яны не толькі разбіты карабель. Дзіўныя стварэнні, адзін з якіх ведае мову Кершана. Няйнакш сцежку да Залы Продкаў разнюхваюць, як і тыя бедакі з разбітага карабля шмат часу таму.

Фарыд у роздумах прылашчыў муары. Жывёла абярнулася і ціха спытала: – Ты іх заб’еш?

Пагоншчык схамянуўся. Ён жагнаўся заўсёды, калі Лідлу пачынала размову. Ні адна муары на ўсім Кершане не мела падобнай здольнасці, толькі адзначаная зоркай Лідлу.

Фарыд пасмактаў на хаду снег, марудзячы з адказам. Лідлу размаўляла ў думках, не раскрываючы пашчы. Дакучлівае пытанне мучыла старога пагоншчыка.

“Ты не вымаўляй слоў, проста думай”, – украдліва папрасіла муары.

“Так. Я заб’ю іх, Лідлу! Ты дапаможаш мне?” Жывёла прамаўчала. Фарыду здалося, што муары кепска паставілася да рашэння гаспадара.

– Стойце! – раптоўны вокліч Чэлсі прымусіў Андрэя рэзка абярнуцца. Рэд спыніўся побач.

– Гляньце вакол, – здзіўлена сказала дзяўчына, прачытаўшы на твары камандзіра нямое пытанне. Нават флегматычны Рэд пачаў азірацца.

– Горы… Учора былі тыя ж самыя горы, – прашаптала

Чэлсі. – Мы ходзім па кругу, Андрэй! Андрэй насупіўся. Чэлсі паказала пальцам:

– Злева строма, справа пакаты схіл і сцежка да рашчыліны. – Дзяўчына махнула ў бок небасхілу: – Учора днём было тое самае.

Рэд разгублена круціў галавой.

Андрэй у думках згадзіўся. Мажліва Чэлсі мела рацыю. Ён сплюнуў на снег і з жахам спадхапіўся, нельга пляваць на снег! Кершанцы надаюць ледзяному покрыву сваёй планеты свяшчэнны ранг. Андрэй хуценька зірнуў у бок пагоншчыка, прыкмеціў той кашчунства прыхадня ці не паспеў. Фарыд пакрысе аддаляўся са сваім нагружаным сабакам. Ён не заўважыў, што прыхадні спыніліся і размаўляюць.

– Праверыць нельга. Учорашняга свайго следу не знойдзем, – прамовіў Андрэй. – На гэтай планеце нельга пакінуць след. Глядзі сама!..

Ён паказаў некуды за спіну. Усе заўважылі ледзь прыкметную замець, здзьмуваўшую адбіткі людскіх ботаў і лап муары.

– Асаблівасці тутэйшага клімату, – патлумачыў Андрэй. – Снег не ўтрымлівае вільгаці, таму сыпкі як пясок. Па паверхні планеты гуляе вецер.

– Але як тады праваднік знаходзіць сцежку? Андрэй паціснуў плячамі.

– Кершанцы вераць: шлях сам знаходзіць жывую істоту. Яны карыстаюцца муары. У гэтых сабак ёсць асаблівае тэлепатычнае чуццё. Я аднойчы размаўляў з пагоншчыкамі. Яны кажуць, што проста трымаюць перад вачыма відарыс, куды збіраюцца патрапіць і бяруць з сабой муары. Апошнія і выводзяць караван у патрэбнае месца. Згадзіся, цікавы сімбіёз.

Чэлсі ўздыхнула і рашуча вымавіла:

– Не ведаю пра сімбіёз, але сёння сабака відавочна памыляецца. Андрэй засумніваўся.

– Ты добра запомніла наш шлях?

– Так, – адрэзала Чэлсі. – Вось тут я ўпала і вывіхнула нагу, дзе ж не запомніш.

Усе прыгадалі ўчорашнюю недарэчнасць. Калі Чэлсі пашкодзіла нагу, муары дзіўна сябе павяла. Жывёла наблізілася да дзяўчыны і ткнулася носам у хворае месца. Боль адразу сціх, і Чэлсі змагла крочыць далей.

Андрэй яшчэ на пачатку пераходу заўважыў, што Лідлу адрозніваецца ад астатніх кершанскіх муары. Гэта вялікая загадка, хто больш галоўны ў пары праваднікоў – Фарыд ці Лідлу?

Камандзір у роздуме пачасаў скроню. Штосьці яму не спадабалася. Дваццаць пяць гадоў таму, калі яны дэсантаваліся на Кершан у пошуках старажытных скарбаў, “Піранья” страціла арыентацыю прама ў паветры і села ў аварыйным рэжыме, сапсаваўшы рухавік. Спачатку прапала бяз вестак адна разведгрупа, потым другая. А пасля з’явіліся муары і адбылося неверагоднае – без вестак зніклі ўсе астатнія, акрамя самага малога Андрэя. Арбітальны човен забраў пяцігадовага хлапчука, які ў адзіноце бадзяўся па снежнай раўніне. З тае пары ён жыў марай, жаданнем высветліць прычыну фіяска, знайсці, што шукалі піраты на чале з ягоным бацькам. Бадай, гэта адрознівала Андрэя ад Чэлсі з Рэдам, чыі жаданні зводзіліся да прымітыва – набіць кішэні кершанскім золатам і даць лататы.

– Эль рамахі, мах ідзін! – раптоўна крыкнуў пагоншчык. Андрэй паглядзеў на неба. Здаецца, з ніадкуль збіраліся хмары.

– Што гэта? – выгукнула Чэлсі.

Рэд інтуітыўна паклаў руку на пісталет у глыбокай кішэні футранога плашча, не адводзячы погляду ад пагоншчыка. Фарыд размахваў рукамі і хутка набліжаўся.

– Мах ідзін, эль рамахі! – расхвалявана паказваў на хмары і верашчаў гаспадар Лідлу.

– Ён кажа, набліжаецца снежная бура, – пераклаў Андрэй і дадаў. – Светлыя нябёсы! Нам лепш схавацца!

– Снежная бура? – перапытала Чэлсі.

– Зусім не падобная на зямную, – спешна прамовіў Андрэй. – У тысячу разоў горш. Вынік сутыкнення мноства паземных вятроў. Бывае рэдка. Бацюхна, мы так да “Піраньі” век не дайдзем!

Чэлсі прастагнала ў адказ.

– Лідлу, мах ідзін! – не супакойваўся Фарыд і тыцаў муары ў нос прыгаршчы снега. – Мах ідзін! Рэд неўразумела назіраў за дзеяннямі пагоншчыка.

– Просіць знайсці сховішча, – патлумачыў Андрэй. Лідлу паслухмяна лізнула снег і задзерла морду. Чэлсі прыступіла да Андрэя.

– Ты ўпэўнены, што мы адшукаем “Піранью”, яна насамрэч існуе?

– Я нарадзіўся на гэтым караблі, – прамовіў Андрэй і ўзмахнуў рукамі. – Чэлсі, колькі аб гэтым казаць?

– Прабач… Проста няўтульна тут. Мы не зрабілі і дзясятай часткі падарожжа, а ўжо трапілі ў пераплёт.

– Магло быць горш. Чэлсі развяла рукамі ў адказ:

– Значыць думай, як нам выкараскацца. Рэд моўчкі торгануў дзяўчыну за рукаў і паказаў на муары. Сабака развярнулася ўправа і, прагна хапаючы марознае паветра, крочыла на схіл.

– Нам уверх! – радасна паведаміў Фарыд. – Лідлу знайшла сховішча.

Андрэй пераклаў, Чэлсі склала недаверлівую грымасу, але выбіраць не даводзілася. Яе сябрук Рэд ужо караскаўся за пагоншчыкам.

Метраў праз дваццаць яны пераадолелі выступ і ўбачылі дзірку ў скале. Муары вяла людзей прама туды. На вяршыні гары пачуўся трэск і штосьці бухнула.

– Лавіна! – сарвалася з вуснаў Андрэя.

– Нам лепш спяшацца, – хутка сказала Чэлсі і з усёй сілы кінулася за муары.

Са спрытам малпы Фарыд уляцеў на выступ і скаціўся ў пячору. За ім следам муары і перапалоханая Чэлсі. Андрэй падцягнуўся і ўхапіўся за прапанаваную Рэдам руку. Людзі ледзь паспелі ўваліцца ў сховішча, калі за спіной грымнула і бурлівая маса начыста заваліла ўваход. Усё завярцелася, закружылася. Здавалася, стогне гара. Імгненна зрабілася цёмна.

Андрэй пстрыкнуў ліхтарыкам.

– Усе цэлыя? – спытала Чэлсі, ледзь няонавы прамень разагнаў цемру.

– Здаецца, парадак, – сказаў Андрэй.

Рэд абцерушыў снег з плашча і ботаў. З цемнаты бліснулі зеленню вочы муары.

– Ой, гора, гора… – прыкра вымавіў Фарыд. – Зусім ліха.

Андрэй пасвяціў на выхад і ў думках згадзіўся. Аб таўшчыні вонкавага снежнага покрыва можна было толькі здагадвацца. Кершанскія лавіны здольныя змяняць ландшафт.

– Гэта надоўга? – змрочна пацікавіўся Рэд.

Фарыд нібыта зразумеў зямную мову, прыняўся лапацець па-кершанскі.

– Захраслі, далей не прайсці. Сёння дабрацца не зможам, – ён карцінна пляснуў рукамі.

– Што ж рабіць? – Андрэй мог і не задаваць гэтага пытання. Ведаючы звычай жыхароў ледзяной планеты гадзінамі разглагольстваваць аб пустаце існавання, гэта траціла сэнс.

– Як што? – здзівіўся пагоншчык. – Чакаць наступнай лавіны. Снег злезе, і мы вызвалімся. Андрэй хутка пераклаў, каб зразумелі ўсе астатнія. Чэлсі саркастычна запытала:

– І колькі чакаць наступную лавіну: год-два?

– Лавіны на Кершане як і снежныя буры бываюць не часцей разу за дзесяць гадоў, – абнадзеіў Андрэй.

– Ён здзекваецца! – Зарычэў Рэд і шагнуў да пагоншчыка. – Чакаць наступнай лавіны? Стары корч зусім з’ехаў з глузду.

Андрэй жэстам спыніў нарэшце ўзрушанага маўчуна.

– Ён не вінаваты, Рэд.

Фарыд, нібыта зразумеўшы, пагладзіў Лідлу і пралепетаў на сваёй мове:

– Муары з намі – добра. Снега многа – добра. Не загінем.

Чэлсі прапанавала распаліць вогнішча. Андрэй толькі ўздыхнуў. Дроў няма, на Кершане мала што расце.

– У каго-небудзь ёсць ідэі па выхадзе з сітуацыі?

– Пайшлі, – сказаў Фарыд. – Муары бачыць сцежку. Пайшлі. Лідлу вядзе. Ён учапіўся ў кажух Андрэя і паказаў у глыбіню пячоры, куды накіравалася муары. У кішэні Рэда суха цокнуў затвор. Чэлсі асцярожна, крадком пасунулася за ўсімі.

“Чаму ты прагнеш іх смерці?” – запульсавала ў галаве Фарыда. Ён павярнуўся і сустрэў дапытлівы погляд жывёлы.

“Яны не першыя, Лідлу. Яны благія. Даўным-даўно ўжо прыляталі людзі. Яны шукалі золата, хацелі ўкрасці нашых продкаў, завезці далёка, а потым прадаць. Мы прасілі продкаў разбіць іх карабель. І каменныя бацькі згадзіліся. Карабель, які шукаюць прыхадні, разбіўся на Кершане. Ён пахаваны пад ільдом і снегам”.

“А што, прадаваць сябе іншым – блага?” Фарыд у неразуменні пахістаў галавой, ніколі раней жывёла не задавала дзіўных пытанняў.

“Ёсць запавет сцерагчы Кершан ад прыхадняў. Яны прынясуць ліха, і мы ўсе загінем”.

“Але ж і так загінем, без ліха. Зорка, якую прыхадні завуць сабачай, вось-вось узарвецца і Кершан сканае ў полымі”. У зялёных вачах Лідлу мільганула самота. Фарыд задуменна пашкрэб патыліцу.

“Адкуль табе вядома, Лідлу?”

“Усе муары гэта ведаюць. Мы адчуваем”.

Белая зоркападобная пляма заіскрылася ў цемры, і Фарыд зусім не здзівіўся, нездарма яго муары носіць імя адзінокай паўночнай зоркі. Што ж тады чакае Кершан? У галаве Фарыда запанаваў сумбур. Ён і раней сумняваўся ў сваім рашэнні знішчыць прыхадняў, але супраць волі і запавету продкаў хто выступіць?

“Фарыд, чаму ты прымусіў мяне выклікаць снег і прывесці людзей сюды? Не прасцей было перабіць іх у селішчы?”

“Яны вельмі дужыя, і… я хачу ім штосьці паказаць спачатку. Я завяду іх да каменных бацькоў…”

Звышяркае святло з’явілася перад прыхаднямі так нечакана, што Чэлсі не вытрымала і ўскрыкнула. Вялікі кавалак каменнай сцяны з жудасным скрыгаценнем адсунуўся ў бок, адкрываючы праход у патаемную залу. Людзі знерухомелі. Муары выцягнула морду, панюхала затхлае паветра. Фарыд крэкчучы зварухнуў вагір каля шурпатай паверхні глызкі, і праход зрабіўся большым.

Андрэй зрабіў некалькі асцярожных крокаў наперад. Шырокія прыступкі вялі да распісанага лабірынтамі ніза. Зялёныя, барвовыя, жоўтыя і блакітныя промні струмяніліся са шматколькасных самацветаў, рассыпаных па сценах каменнай залы. Пасярэдзіне, у цэнтры галоўнага авальнага лабірынта стаяла некалькі мармуровых статуй. Сэрца Андрэя перапоўнілася звышнатуральным зачараваннем. Яны напаткалі легендарнае сховішча продкаў Кершана! Артэфакт, у пошуках якога некалі склалі галовы піраты яго бацькі.

– Дык ім тысячы гадоў! – узрушана прашаптала Чэлсі

Андрэя ўразілі не толькі статуі першапраходцаў Кершана. Далей за імі асобкам грувасціліся статуі іншага кшталту. Яны былі высечаны са звычайнай скальнай пароды і вельмі адрозніваліся паміж сабой. Відавочна, да рэлігіі ледзяной планеты яны не мелі дачынення. Са сцен глядзелі барэльефы з таямнічымі знакамі.

Пагоншчык лёг ніцма перад продкамі, выпрастаў рукі і загаласіў на невядомым Андрэю дыялекце. Муары прымасцілася побач. Пакуль Чэлсі разглядвала каменныя выявы іншапланетных істот, Рэд спрабаваў нажом адкалупіць ад сцяны некалькі каштоўных камянёў.

Андрэй задумаўся, што значаць статуі, якія месціліся асобна. Калі яны не продкі Кершана, то хто?

Наблізілася Чэлсі.

– Калі мы вывезем хоць частку гэтага дабра, зробімся багацеямі. Я куплю сабе планету, уяўляеш?

– Пачакай, – рэзка абарваў Андрэй. – Мы не ведаем, як адсюль выйсці – Не псуй настрой, – пакрыўдзілася дзяўчына. – Вакол столькі дабра. Падумай, раз у жыцці такое!

Рэду не атрымалася здзейсніць задуманае, толькі зламаў лязо. Маўчун раздражнёна шпурнуў абломкі нажа і насупіўся.

– Чым гэта займаецца стары? – пацікавіўся ён. Фарыд стаяў на каленях і моўчкі бамбіў галавой дол. – Увачавідкі рэлігіёзны рытуал, – дапусціў Андрэй. —

Хаця я лічыў, што на Кершане пакланяюцца толькі снегу і ільду. Чэлсі пачала хадзіць кругамі па зале, разглядаючы скульптуры.

– Андрэй, чые гэта выявы?

– Думаю, людзей з розных планет, – вызначыў камандзір.

Статуі ў дакладнасці паўтаралі людскія позы ў розных экстрэмальных сітуацыях. Выразна бачыўся сполах на каменных тварах розных істот – у скарпіёнавых панцырах Шамана, з перапоністымі пальцамі Атла. Рука невядомага майстра вымусіла кожную постаць спыніцца ў імгненні руху: хтосьці крочыў, хтосьці прысеў, кагосьці раздзіраў жудасны лямант.

– Вельмі праўдападобна, – вырвалася ў Чэлсі.

Яна падышла да муары, зняла адзін цюк, дастала прыстасаванне для вызначэння ўзросту скальнай пароды.

Праз пяць хвілін доследаў на твары дзяўчыны з’явіўся заклапочаны выраз.

– Не разумею, Андрэй, паглядзі. Адной скульптуры пяцьсот гадоў, другой дзвесце, вон той дваццаць пяць. Наш прыбор спраўны?

Камандзір наблізіўся да статуі, якой было дваццаць пяць гадоў, дакрануўся пальцамі шурпатай паверхні. Незразумелая сіла заказытала пазногці.

Сэрцам адчуў Андрэй, павінна штосьці адбыцца. Неабходна нешта ўразумець. Дваццаць пяць гадоў – той самы тэрмін, калі разбілася “Піранья”.

– Не да дабра наш паход, – сказаў ён.

– Лухта ўсё! – абурылася дзяўчына

Фарыд перастаў маліцца продкам, і настала злавесная цішыня, у якой выразна чулася дыханне раптоўна ўсхваляванага Андрэя. На каменнай фігуры ён заўважыў дзіўны знак: бліскавіца з паўмесяцам і некалькі лічбаў. Вельмі знаёмы знак.

– Светлыя нябёсы! – усклікнуў Андрэй. – Апазнавальны сімвал камандзіра карабля саюза кантрабандыстаў і разліковы нумар майго бацькі! Неверагодна…

Чэлсі і Рэд падбеглі адначасова, аслупянела ўтапоршчыліся ў статую камандзіра “Піраньі”.

Паветра нечакана змянілася. Узмацнілася святло самацветаў, і прыхадняў абдаў сноп іскраў. У зале патыхнула невыноснай спёкай і смяротным холадам. Прыхадняў скавала невядомай сілай.

– Што адбываецца, камандзір? – зароў Рэд – Я раблюся нібы камень! З грудзей Чэлсі вырваўся стогн.

– Не магу паварушыцца… Скаланула сцены залы. Зверху пасыпалася вапна. Апошняе, што паспеў заўважыць Андрэй, гэта маскі пякельнага жаху на застылых тварах спадарожнікаў… Хутка яны далучыліся да згрувашчання статуй. Залу апанаваў вечны спакой.

“Нам пара, Лідлу, – вымавіў у думках Фарыд, паднімаючыся з каленяў. – Хвала продкам, яны добразычліва забралі да сябе прыхадняў”.

“Ну вось, а ты хацеў іх забіць”, – Муары асклабілася, паднялася на лапы і, лянотна віхляючы хвастом, крочыла за гаспадаром.

“Ты заўсёды права. Навошта забойствы? Мала іх там, на зорках? Усе жадаюць быць з нашымі продкамі. Усе прыхадні праглі здабыць нашых каменных бацькоў. Хіба не збыліся жаданні іх сэрцаў? Няхай зараз стаяць і глядзяць на іх… тысячы гадоў. Не яны першыя, не яны апошнія”.

Калі пакінулі пячору, завіруха скончылася. Бліскучы снег сляпіў вочы на сонцы. Пагоншчык задаволена пашкрэб Лідлу за вухам. Якая здольная ў яго муары, ні ў каго няма падобнай. Асаблівай, адзначанай зоркай…

Назад да селішча муары ішла моўчкі. Яна разважала пра наіўнасць людзей і прахкасці Сусвету. Акрамя яе, на ўсёй планеце, нікому невядома сапраўдная гісторыя Кершана.

Ніхто не ведаў, што муары насамрэч далёкія нашчадкі зямных каланістаў. Надта далёкія, каб іх лічыць людзьмі.

Лідлу ўзняла нос да неба і панюхала дыханне зорак. Яны шапталі аб страчаным мінулым, шчаслівых днях, калі і ў паміне не існавала прыхадняў.

Пляма на ілбе муары зазіхацела касмічным бляскам. Яно паліла ўспаміны.

Няхай сабачая зорка навекі пахавае яе таямніцу.

Сакавік 2005

Дзень імператара

…Імператар стомлена пазяхнуў, пашкрэбся і кісла спытаў:

– Ну што яшчэ, Флабiус? Сенатар, які стаяў побач, паважна схіліўся і вымавіў:

– Акрамя ўсяго іншага, я жадаю звярнуць увагу на прыезд егіпецкіх паслоў. – Рым не ўмешваецца ў справы сабакападобных, – раздражнёна запярэчыў імператар. – На жаль.

Ён гнеўна паглядзеў на сенатара. Быццам сівы старац вінаваты ў недахопе баявых трыер. Флабіус на імгненне апусціў вочы і збянтэжана паправіў тогу.

– Егіпцяне каланізавалі Марс. Будуюць там свае піраміды. Халдзеі яшчэ раней захапілі Месяц. Дакладней, падзялілі начное свяціла з эльфамі. А што зрабілі мы? Дагэтуль не ўціхамірылі фінікійскую калонію! – з кожным словам распальваўся імператар. – Няўжо Рыму дастанецца ў спадчыну толькі Зямля?

– Гэта не мала, найвялікшы, – трапятліва мовіў сенатар. – Прабач, але ваяваць на Зямлі прасцей, чым лётаць дзесьці… – Флабіус нявызначана развёў рукамі і ткнуў пальцам у неба, – …там. Прабач за выкліканы гнеў, але… сабакападобныя прапаноўваюць саюз у вайне з Карфагенам.

Ягамосная лютасць адразу аціхла.

– Праўда? – бровы імператара недаверліва выгнуліся дугой. – Немагчыма ўявіць сяброўства Рыма з прыхільнікамі Азірыса пасля Александрыйскага канфлікту.

З заклапочаным выглядам імператар падняўся з разьбянога зэдліка і прыняўся выкрочваць па мазаічнай падлозе. Флабіус паварочваўся ўслед за ўладаром. Імператар моўчкі пахадзіў вакол сенатара і раптам спыніўся, узіраючыся ў плексіглазавае вакно, за якім уздымаўся Капітолій.

– Усім кіруюць халдзеі, калі разабрацца, – задуменна прамармытаў імператар. – Дурныя, тупаватыя халдзеі…

Флабіус жадаў было запярэчыць наконт разумовых здольнасцей халдзеяў, але дыпламатычна стрымаўся.

– Мы перадалі нашы месяцовыя базы халдзеям наўзамен іх неўмяшання ў захоп егіпецкіх тэрыторый намі на Зямлі, – разважаў услых імператар. – Выпусцілі Галактос дзеля магутнасці тут. Зразумела, нават калі мы захопім карфагенскі зорны партал, пабудаваны атлантамі, халдзеі не дазволяць нам будаваць храмы на Месяцы і Марсе. Да таго часу ў іх будзе досыць ядзерных ракет, каб дыктаваць умовы ўсяму свету. Ні адзін народ так не імкнецца да магутнасці. І вавілонскую вежу халдзеі будавалі, на шчасце, не дабудавалі, і да Юпітара ім рукой падаць. А там глядзіш, і Зеўс пасунецца, і Алімп паваліцца. Але ж егіпцяне прапанавалі саюз не здуру, а па ўказцы Месяцовага Ура. Такім чынам распавядзі мне, Флабіус. Халдзеі дазволілі заваяваць даліну Нілу, а сабакападобныя прапаноўваюць дапамогу ў вайне з Карфагенам. Што ў нас папытаюць наўзамен?

Флабіус выцягнуў з-пад тогі цыдулку.

– У сваім пасланні, найвялікшы, егіпцяне запрашаюць цябе на Марс прыняць удзел у свяце з нагоды адкрыцця новага сфінкса.

* * *

Чорны, як ноч, карабель прыбыў з не меней цёмных глыбінь абсыпанага зоркамі Галактоса. Ледзь амартызатары зарыпалі, дакрануўшыся чырвонай паверхні Марса, расхінуўся люк, і ўніз спусціўся чалавек у касцюме тысячаначальніка «Аб'яднаных Егіпецкіх Сіл».

– Вялікі Пасланец ужо чакае вас на тэрміновым паседжанні, – сказаў яму слуга. Чалавек адмахнуўся ад яго нібы ад мухі і хуткім крокам прайшоў да купала падземнай марсіянскай базы.

На тэрміновым паседжанні прысутнічалі толькі афіцэры вышэйшага кола егіпецкіх і халдзейскіх касмічных войскаў.

– Прысаджвайся, Хамму, – звярнуўся да візітоўцы адзін з генералаў.

Хамму адшпіліў гермашлем, перадаў бліжняму халую і прысеў у пазначанае крэсла. Слуга расстаўляў на стол стравы. Хамму абвёў поглядам прысутных. Насупраць размясціліся войт халдзейскага царства і Вялікі Пасланец, дзеля якога і было задумана тэрміновае паседжанне. Халдзейскія амбасадары яшчэ перад візітам у Месяцовы Ур намякнулі Хамму, што прамова на нарадзе пойдзе аб далейшым лёсе Рыма. Ну, што ж, Хамму з радасцю выслухае Вялікага Пасланца.

– Такім чынам, пачнем, – прапанаваў халдзей, ледзь слугі пакінулі памяшканне. – Прапаноўваю выказацца кожнаму па нашай праблеме. Выслухаем Егіпет.

Вялікі Пасланец ківам пагадзіўся.

– Спадары, – вымавіў Хамму выразным голасам, нібы на мітынгу. – Спадары, праблема рымскай экспансіі заўсёды хвалявала Егіпет. Мы назіралі за нарастаючым кантролем халдзеяў над народамі, мы першымі прапанавалі стварыць арганізацыю мірнага супрацоўніцтва на планеце, але мы прагледзелі, як з ніадкуль падняўся Рым. Тысячагоддзямі егіпецкае царства нараўне з халдзейскім пакарала Галактос. Мы ніколі не перашкаджалі адзін аднаму, засяляючы Месяц, Марс, найбліжэйшыя планеты. Мы марылі аб грандыёзнай касмічнай будучыні, але цалкам пазабываліся пра справы на Зямлі. У выніку нашай няўвагі і адсутнасці кантролю ракавай пухлінай імкліва вырас Рым. Ён заваяваў усе зямныя царствы, распаўсюдзіўся па ўсіх берагах Міжземнага мора, нібы зараза, несучы з сабою распусту, гвалт, бескультур'е, знішчаючы памяць нашых продкаў. Па просьбе халдзейскіх цароў мы рушылі ўслед прыкладу Ура і перанеслі нашы сталіцы і магутнасць на прасторы Галактоса, дазволіўшы рымлянам захапіць даліну Ніла. Цяпер жа Рыму становіцца мала Зямлі, і імператар усё часцей зіркае на неба. Ці не здарыцца, што аднойчы мы страцім уладанні ў Галактосе? Карацей, я прапаноўваю сцерці Рым з твару Зямлі.

Скончыўшы прамову, Хамму заўважыў незадаволеную міну Вялікага Пасланца. Генералы ціха загулі. Халдзейскі войт глыбока ўздыхнуў і вымавіў:

– Вы кажаце цалкам слушна, Хамму. Ніхто не задаволены пазіцыяй Рыма. Але… У знішчэнні дзікунскай імперыі існуе невялікі нюанс.

Ён кінуў погляд на Вялікага Пасланца. Хамму зразумеў, што прапанова знішчыць Рым будзе наўрад ці падтрымана. Вялікі Пасланец уяўляў сабою народ, які даў некалі Егіпту і халдзеям першую трыеру, здольную лётаць у Галактос. З меркаваннем Госця прыйдзецца лічыцца. Хамму нахмурыўся і пацікавіўся наконт альтэрнатывы.

– Што вы думаеце пра будучыню, Хамму? – нечакана спытаў Вялікі Пасланец. Егіпцянін трохі падумаў і адказаў:

– Лічу, яно ў руках тых, хто валодае сучаснасцю.

– Маеце рацыю, – чамусьці ўсміхнуўся Госць. – Пачну з першапрычыны. Справа ў тым, што свет, з якога я прыбыў, узнік і сфарміраваўся дзякуючы існаванню Рыма.

Хамму і халдзей здзіўлена пераглянуліся. Вялікі Пасланец працягваў.

– Настаў час, калі я раскрыю вам таямніцу. Я прыбыў з далёкай будучыні. Мой свет наперадзе вашага ў пяці тысячах гадоў па рацэ часу.

Госць гаварыў павольна, даючы магчымасць прысутным успрыняць інфармацыю.

– Ці добра вядома вам, Хамму, паняцце раскрадальніка магіл?

– У Егіпце жорстка караюць такіх людзей.

– Ведаю. Я распавяду, навошта мне патрэбен Рым. Мой народ высока шануе прадметы побыту старажытных цывілізацый. Вы будуеце піраміды на Марсе, гарады ў кратэрах Месяца, станцыю ў раёне Юпітэра. Праз тысячы гадоў усё гэта набудзе вялікі кошт, з'явіцца шмат далакопаў, скарбашукальнікаў, назавіце іх на свой густ; яны будуць расшукваць каштоўнасці ў вашых селішчах, лазіць па пірамідах, раскопваць забытыя гарады, корпацца ў мінулым. Паверце, простая гліняная статуэтка егіпецкага вяльможы, знойдзеная на Марсе, вартая ў нас цэлай трыеры, а піраміды паказваюць турыстам за немалыя грошы. Мы проста зацікаўленыя, каб вы зараз стварылі ў Галактосе як мага больш калоній. У будучыні яны вельмі шануюцца і з'яўляюцца крыніцай узбагачэння надзвычайнага мноства людзей. Умела створаная легенда аб кантакце вашага антычнага свету з прышэльцамі, сляды вашай дзейнасці ў Галактосе, – для мяне гэта залатая жыла. Вы разумееце?

Войты ўзрушана маўчалі. Халдзей абурана вылупіў вочы ў бок Госця. Хамму не знаходзіўся з адказам.

– Спытаеце, у чым сэнс існавання Рыма? Імперыя дала нам культуру. Усё тлумачыць доўга і складана, але галоўнае: Рым у пэўным сэнсе стаў падмуркам развіцця майго народа. Запал людзей да прадметаў старажытных цывілізацый, які забяспечвае мне высокія прыбыткі, таксама прыйшоў з Рыма. Таму Рым неабходна захаваць.

Не чакаючы адказу, Вялікі Пасланец працягваў:

– Але разам з тым я згодзен з бояззю Хамму. Для таго, каб мой свет захаваўся такім, як ёсць зараз, Рым нельга выпускаць у Галактос. У долю імперыі дастанецца толькі Зямля.

– Выходзіць, вы нас выкарыстаеце ў сваіх мэтах? – нарэшце ўскіпеў Хамму. – Вы нікчэмныя далакопы! Халдзей успыхнуў услед за егіпцянінам, але раптам супакоіўся, аддаючыся толькі яму вядомым роздумам.

– Не спяшайцеся з высновамі, Хамму, – запярэчыў Госць. – Мы супрацоўнічаем на ўзаемавыгадных умовах.

– Узаемавыгадных? У чым тут карысць Егіпту? Вялікі Пасланец усміхнуўся:

– А вы сваё ўжо атрымалі. Дарога да зорак, Галактос, новыя светы, росквіт і магутнасць новых міжзоркавых царстваў. Не жадаеце стаць фараонам Марса, Хамму? Падумайце, навошта вам Зямля? Тыя, каго мы завем індзейцамі, адразу пагадзіліся пакінуць планету. Дапамажыце Рыму заваяваць тройчы непатрэбны Карфаген, забярыце за гэта міжзоркавы партал атлантаў, аддайце імперыі Зямлю, а Галактос забірайце сабе. Вам мала?

Хамму маўчаў.

– Добра, – сказаў халдзейскі войт, – але як мы прымусім Рым забыць Галактос?

– Гэта ўжо мая праблема, – запэўніў Госць. – А зараз я жадаю паказаць мой падарунак Егіпту да сённяшняга свята, я абяцаў шыкоўную ілюмінацыю.

* * *

Праз пэўны час Высокі Госць з будучыні і рымскі імператар стаялі ўдзвюх на балкончыку карабля над шматтысячным натоўпам. Хамму і халдзейскі войт былі далёка, у самага падножжа сфінкса. Іх велічныя чала ганарліва пазіралі на магутную каменную статую. Хамму пракашляўся, прыняў з рук вярхоўнага жраца папірус са святочнай прамовай. Людзі ў баявых скафандрах адразу замоўклі. Над марсіянскімі прасторамі паліліся шчодрыя абяцанні светлай касмічнай будучыні.

Вялікі Пасланец скептычна схмыліўся і сказаў імператару:

– Егіпет патанае ў пампезнасці. Усе гэтыя піраміды, сфінксы, фараоны… Трызненне і блазнаванне адначасова. Імператар здрыгануўся ад нечаканасці.

– Халдзеі памяшаліся на містыцы, яны апантаныя ідэяй будаўніцтва новай вавілонскай вежы галактычных маштабаў, – працягваў Госць. – Сумная недарэчнасць, нічога добрага ад іх задумы не чакай.

Рымскі імператар здзівіўся.

– Але вы спрыялі іх пасоўванню ў Галактос! – выклікнуў ён. – Падарылі магутныя трыеры, усяляк заахвочвалі палёты ў нябёсы. У рэшце рэшт, як мне паведамілі шпіёны, літаральна гадзіну таму вы блаславілі сабакападобных засяляць зоркі. Чаму я зараз стаю тут з вамі? Каб бессэнсоўна глядзець на егіпцян, якія дадумаліся ўсабачыць сфінкс нават на Марсе?

– Вы тут, каб пазнаць праўду, мой сябар, – цвёрда вымавіў Госць. Імператар выгнуў бровы.

– Вось як?

– Не сумнявайцеся, я больш зацікаўлены ў развіцці Зямлі, а не Галактоса. На Зямлі настае ваш час.

– Тады чаму вы падтрымалі егіпцян з халдзеямі ў іх спробах заваёвы зорак?

– Таму што я зацікаўлены ў бяспецы Рыма. Зразумейце нарэшце, імператар, застаўшыся на Зямлі, гэтыя абодва драпежніка аднойчы проста знішчаць Рым, сцяруць у парашок. Іх жыццёва неабходна справадзіць далей ад планеты.

Імператар на секунду задумаўся.

– Чаму менавіта Рым вы вылучылі, Пасланец, а не халдзеяў, напрыклад? У сваю чаргу здзівіўся Госць.

– Дык яны ж балваны, – шчыра заявіў ён. – Вам мала гісторыі з вавілонскай вежай? Якое будучае чакае Зямлю, калі на ёй застануцца халдзеі са сваімі вар'яцкімі ідэямі пераскочыць Бога? Або што добрага чакаць ад фараона, зацыкленага на гігантаманіі? Рым і вы, сябар мой, будучыня свету. Зразумейце, я адмыслова чышчу Зямлю для вас дзеля будучыні цывілізацыі. У імя таго свету, з якога я прыбыў да вас.

У імператара засмактала пад лыжачкай, бо ён не чакаў падобнай перспектывы. Ён зірнуў на Госця.

– Паслухайце. Раптам пасля захопу Галактоса, у егіпцян прачнецца сверб вярнуцца на Зямлю? Што тады здарыцца са светам?

На твары Госця з'явіўся хітры выраз.

– Вось таму я сабраў сёння ўсіх у адным месцы. Не хвалюйцеся, імператар. Ніхто на Зямлю не вернецца. Я крыху прыхлусіў наконт святочных сувеніраў.

Ён зняў з пояса перадатчык камлінка і распарадзіўся ўзлятаць. – Мы не застанемся на ўрачыстую цырымонію? – пацікавіўся імператар.

– Я абяцаў егіпцянам ладзіць феерверк з нагоды свята. Вельмі зручны момант пазбавіцца адразу ад усіх вашых ворагаў. Зараз тут будзе салют, – заверыў Госць і па-сяброўску папляскаў імператара па плячу. – Сёння ваш дзень, імператар, свет аддаецца вам у рукі, атрымлівайце асалоду. Мы адпраўляемся на Зямлю. Сур'ёзных ворагаў больш няма.

На балкончык карабля напаўзло вялізнае транспарыстылавае шкло, здольнае абараніць нават ад ядзернага апраменьвання. Завагалася марсіянская глеба. Ва ўмоўных месцах расчыніліся пашчы ракетных шахт, і па чатырох баках свету ўспыхнулі памаранчавыя агністыя слупы. Яны раслі, разразалі змрочныя нябёсы, нібы святочны торт, і зліваліся ў пацалунку высока над натоўпам. Народ апантана радаваўся. Падобнай іллюмінацыі не мог прыгадаць нават вярхоўны жрэц. Слупоў вырастала ўсё больш. Вялікі Пасланец стрымаў слова, упрыгожыўшы свята небывалым сюрпрызам. Ніхто не прыкмеціў ледзь чутнага старту асабістага карабля Пасланца, на якім ён вывозіў рымскага імператара. Ды і ці шмат угледзіш і пачуеш, калі ў вачах мітусіцца ад багацця святла, а ў вушах суцэльны гуд? Заваёўнікі святкавалі і не падазравалі падвоху. Хамму і халдзейскі войт апладзіравалі. Залп падораных Госцем ракетных комплексаў, размешчаных досыць далёка, зрабіў належнае ўражанне. Ніхто не здагадваўся аб сапраўдных мэтах боегаловак.

Імператар і Госць любаваліся заходам сонца, у барвяных промнях якога над небасхілам у святочным салюце падымаліся чароды ракет з касетным і ядзерным начыннем. Неўзабаве Марс агарнуў цень вечнага спакою, і з касмічнымі амбіцыямі чалавецтва на той раз усё было скончана…

Лістапад 2003

Хвалі. Бязмежная плынь…

Хвалі тлустыя, нібы слаёны здор. Чорныя, як змрок начы.

Ветру няма, таму хвалі разыходзяцца канцэнтраванымі коламі. Яны марудныя. Здаецца, ледзь гойдаюцца.

Зверху з хлюпаннем плюхаюцца каменьчыкі. Брудныя бурбалкі, чмякаючы, лопаюцца. Напаўзаюць іншыя хвалі.

Гэткі кісель поўніцца жыццём. Нікчэмная дробязь гушкаецца на паверхні вады нібы на арэлях. Спяшаецца па сваіх мітуслівых справах.

Тутэйшым насельнікам хвіліна – цэлы век.

Ім не зразумець, што гэта Янусь зараз назірае зверху і шпурляе раз-пораз каменьчыкі. Абуджае кісель ад спячкі. Калыхае балота – свет бязмежны і неспазнаны для іх і нікчэмны для людзей.

Прынамсі, а каб ведалі, што зменіцца? Шпурнуты камень ужо ляціць і абавязкова грымнецца.

Янусь шпурляе апошні галяш і падаецца прэч. Паверхню чорнага возера яшчэ доўга цярэбяць хвалі.

* * *

Янусь – пісьменнік. З ліку тых, хто не графаман, але і не профі. Хутчэй, аматар. Іншым словам, графаматар.

Ён марыць аб ганарарах.

Ён шукае натхненне.

Натхненне чамусьці паварочваецца да Януся зусім не прывабным месцам. Так бывае амаль з усімі, хто верыць у натхненне, а не ў цяжкую фізічную працу.

Янусь-графаматар блукае прыгожым летнім днём па лесе. Адпачывае на возеры-балоце. Разважае пра сэнс жыцця і вечнасць. Калі мы прыслухаемся да Янусевых думак, упэўнімся ў ягоных здольнасцях філосафа.

Шкада, наш філосаф яшчэ не ведае, што сёння вечнасць абрала яго напісаць нізку радкоў пра… вечнасць.

Выпадкова ці не, але Янусь заўважыў пры дарозе чырвоную цагліну, невядома кім згубленую ці пакінутую. Філосаф чамусьці падабраў яе і потым заўважыў, што непадалёку нядаўна палілі вогнішча. Прысеў побач на стары пень. У задуменні ахінуў вокам вуголле, абпаленыя шклянкі.

Натхненне так і не з’явілася.

Янусь пакалупаўся ў рэштках вогнішча, знайшоў іржавы цвік і нашкарабаў на цаглянай паверхні: “Дзе ты?” Потым размахнуўся і што стае моцы шпурнуў цагліну далей ад сябе.

Некалькі ўздыхаў, каб супакоіць нервы…

Пасля падаўся да хаты.

* * *

Лідуся адчувала хуткасць скурай, сэрцам, душой. “Дачка Шумахера”, – заўважалі калегі па бізнесу. За вачамі яе так і звалі – Лідуся-Шумахер. За прагу да аўтамабіляў і вар’яцкага спорту – аўтагонак. Сябры дарылі Лідусе новенькія машыны, якія яна шанавала больш за норкавыя футры.

Лідуся лічылася асобай “нон грата”. Аднойчы выскачыўшы замуж за шчырага тыпа па мянушцы Генерал, Лідуся не памылілася, бо хутка зрабілася ўладальніцай ультрасучаснай іншамаркі, банкаўскага рахунку і іншых атрыбутаў “новай рускасці”.

Залішняй арыгінальнасю ў жыцці Генерал не адрозніваўся. Хіба толькі меў іншую мянушку – Галаватумба. У гэтай галаве часцяком варушыліся думкі, якія аднойчы страшэнна не спадабаліся канкурэнтам па бізнесу. А час стаўся ліхі, непрадказальны, пасля перабудовы, і Галава-тумба неўзабаве скацілася з шыі Генерала. Такім чынам Лідуся зрабілася адзінай уладальніцай генеральскіх капіталаў, завяла маладых палюбоўнікаў і прыдбала калекцыю спартыўных машын. Асаблівую перавагу аддала марцы “Ягуар”, як раз той мадэлі, што на першай перадачы рухаецца не ніжэй за семдзясят кіламетраў у гадзіну.

Зразумела, жыццё панеслася разнастайнае, яшчэ больш, насычанае чым раней. Лідуся ўзбілася на алімп чалавечай славы. Золата, брыльянты, натоўпы прыхільнікаў, салоны мод – банальна і звыкла, надакучліва. Жанчына забылася, што некалі пачынала звычайнай настаўніцай японскай мовы ў прэстыжнай гімназіі, куды трапіла пасля ін’яза. Прынамсі, гэта і не трэба было ёй.

Марыла Лідуся-Шумахер пра іншае: выехаць за мяжу, пабудаваць вялікі палац на беразе акіяна, адкрыць сетку буцікаў, маркетаў, бараў. Знайсці мужа-мільярдэра. Вось тады і пачнецца сапраўднае жыццё, думала яна.

Але заўжды так бывае, што людзі не заўважаюць, як жыццё паступова ператвараецца ў бясконцы танец пекла. Ілюзорнае ім здаецца сапраўдным, сапраўднае – ілюзорным. І пакуль расплываецца розум у неабсяжных плынях бязмежных мар, усё раптам становіцца на сваё месца. Нібы падае камень на галаву.

Але гэта быў не камень.

Гэта аказалася цагліна.

Тым днём, калі небарака-графаматар Янусь вяртаўся з возера, на якім збіраўся знайсці і стрыножыць Пегаса, Лідуся-Шумахер ляцела на сваім гіпердарагім “Ягуары” ў сталіцу.

Чырвоная цагліна з надпісам “Дзе ты?” ляжала на дарозе. Яна была апошняй, што Лідуся ўбачыла пры жыцці. У жанчыны проста не хапіла часу збочыць. На хуткасці паўтары сотні кіламетраў у гадзіну “Ягуар” натыкнуўся правым колам на цагліну і ўзляцеў птушкай у паветра, хістануўся ў бок, страціў кантроль і ўлупіўся ў лясны гушчар.

Такім чынам, цагліна, вырабленая са звычайнага прыроднага матэрыяла, пра існаванне якой Лідуся не ведала на працягу жыцця, развеяла ілюзіі маладой жанчыны наконт светлай будучыні.

* * *

У аперацыйнай ішла барацьба. Бой не дзеля славы, дзеля жыцця.

– Цяжка, – заўважыў Міклуш, арудуючы скальпелем.

Малады хлопец-асістэнт моўчкі згадзіўся. Пацыентка, што ляжала на стале, шанцаў не мела. Пералом чэрапа, некалькіх рэбрын, парушэнні шыйных пазванкоў, балявы шок у прыдачу – усё сведчыла аб немінучай хуткай гібелі.

Такіх пацыентаў звычайна на стол не клалі. Карысьці ні хвораму, ні ўрачам. Раненні, несумяшчальныя з жыццём. І кропка.

Але пацыентка мела сяброў. А сябры мелі грошы і ўплывовыя сувязі. Сябры патрабавалі здзейсніць усё мажлівае і немагчымае, каб пацыентка выжыла.

– Прыгожая яна, зараза, – прамармытаў Міклуш. Асістэнт згадзіўся.

– Падай зажым… Так…

Міклуш дзівіўся, што пацыентка да гэтай пары нейкім чынам дыхае. Пасля падобных аварый людзі, як правіла, гінуць на месцы.

Як тлумачылі сябры жанчыны, машына саскочыла ў абочыну, зрэзала некалькі маладых дрэўцаў і ўпялася ў досыць аб’ёмістую сасенку. Удар пераламіў апошнюю.

Пацыентка ехала не прышпіліўшыся. Гэта ўжо мінус. Падзенне таўшчэзнага дрэва прыйшлося на вадзіцельскае месца. Яшчэ адзін мінус. Медыцына не матэматыка, мінус на мінус параджае яшчэ горшы мінус. Як не круці.

Адзінае, што мог зрабіць Міклуш, сабраць па часцінках заднюю частку чэрапа і зашыць, каб сябры пацыенткі не хваляваліся.

– Закон бутэрброда – падаць маслам уніз, – працягваў хірург. – Чаму, калі дрэва падае пад час аварыі, дык абавязкова на месца вадзіцеля?

– Сапраўды шкада маладзіцу. Жыла б, дзяцей гадавала.

– Ніколі не ведаеш, адкуль што зваліцца на галаву.

Міклуш наклаў апошні шоў. Задумліва паглядзеў на жанчыну. Эх, каб не дурная аварыя… Пры іншых абставінах ён бы абавязкова прапанаваў ёй сустрэчу.

Бландзінка. Стройная. Прыгожая. Сэрца пацыенткі ёкнула і замаўчала. Сустрэча адмяняецца.

* * *

Вечарам Міклуш вярнуўся дадому. Усеўся на канапу, уключыў тэлевізар. З галавы не выходзіла аперацыя. У Міклуша быў адзіны шанц выратаваць нябожчыцу. Ён скарыстаў мажлівасць, але… “Чаму заўжды здараецца ТАК?” – ледзь не выкрыкнуў Міклуш. І адказу не знайшоў.

Увайшоў Янусь. Павітаўся.

– Як прайшоў дзень, брат? – задаў ён пытанне, усеўшыся побач.

І тады Міклуш усё расказаў: і пра аперацыю, і пра пацыентку, і пра яе сяброў, і пра прыгажосць маладых дзяўчат, і пра тое, як цяжка, калі атрымліваецца бязглуздзіца ў жыцці – смерць надыходзіць так неспадзявана і непрыкметна, як сёння. Быццам і паратунку ад яе нідзе няма.

– Іранічная сарцавіна сітуацыі – на дарозе ляжала цагліна, – прыкра прамовіў Міклуш. – Уяўляеш, Янусь? Сябры маёй пацыенткі-нябожчыцы распісалі ў дробязях аварыю. Нейкі дурань пакінуў на дарожным палатне цагліну. Чырвоную, звычайную. Уяўляеш, брат? Хіба гэта не абсурд?

Янусь нічога не адказаў. Ён намагаўся схаваць узніклую занепакоенасць. Нейкая сіла сціснула грудзі. Раптоўна прымроілася лясное возера-балота з горкай чорнай паверхняй, якая гайдалася канцэнтраванымі коламі-хвалямі.

Ён падняўся з канапы і пасунуўся ў свой пакой, не разумеючы ўласныя душэўныя пачуцці. Мо гэта і называецца натхненнем?

Янусь уключыў камп’ютар і пасля хвілінных разваг прыняўся набіваць тэкст…

* * *

“Труна – 5000 долараў, месца на могілках – 200, жалобны стол – 1000, арэнда памяшкання – 70…” – вусны таўстуна ў шыкоўным чорным касцюме зашавяліліся ў аб’ектыве, і Андрэй пстрыкнуў “Кодакам”.

“Жывуць жа людзі”,– падумалася фатографу, спецыяльна запрошанаму здымаць пахаванне Лідусі.

Ён перавёў камеру ў бок гасцей, зафіксаваў накрыты стол і пачаў “шукаць твары”.

Кадры атрымліваюцца не штучнымі, калі ніхто не звяртае ўвагі на фотамастака. Тады ў здымках ёсць сіла, яны жывуць.

Андрэй любіў сваю справу і зарабляў ёй на жыццё. Вяселле, хрэсьбіны, хаўтуры – усё распісвалася па сюжэтах. Даўно вядомых, звыклых. Нявеста распісваецца ў ЗАГСе – пстрык! Жаніх надзяе заручальны пярсцёнак – пстрык! Госці віншуюць маладзёнаў – пстрык! Галоўны кадр – першы пацалунак… Святар хрысціць дзіцятка – пстрык! Віншуе бацькоў с хрэсьбінамі – пстрык!.. Труна з нябожчыкам стаіць на катафалку – пстрык! Ля выратай яміны – пстрык! Надмагілле з надпісамі “Шаноўнай, шаноўнаму (патрэбнае падкрэсліць)” – пстрык! Прамоўца на жалобе – “Кастлявая рука смерці вырвала з нашых радоў…” – пстрык!

Андрусёва камера няўмольна фіксавала ўсе праявы чалавечай душы: пакуты і боль, смутак і журбу, каханне і шчасце, любоў і радасць.

А паміж кадрамі Андрэй “шукаў твары”.

Яго цікавілі эмоцыі. Сапраўдныя пачуцці, не прыкрытыя маскамі абавязковасці. Звычайна пачуцці і выраз твару падрыхтоўваюць загадзя, трэніруюцца перад люстэркам, каб на вясельнай цырымоніі ўсмешка атрымалася прыгожай, а не здзеклівай, каб скрозь спачувальны выраз твару на пахаванні не праявілася знарок зларадства. Кожнай цырымоніі – свой твар. Госці загадзя ведаюць, калі будзе “пстрык”, і рыхтуюцца, каб адбітак іх твару на здымку адпавядаў атмасферы мерапрыемства.

Паміж пстрыкамі хаваюцца сапраўдныя чалавечыя твары. Іх Андрусь здымаў выключна для сябе, уласнай калекцыі. І часцяком бачыў у аб’ектыве больш за іншых людзей.

* * *

Вольга – бліжэйшая сяброўка няшчаснай Лідусі, сядзела быццам накрухмаленая. Бледная нібы фарфор, страшэнныя цені пад вачыма, яна адрознівалася ад нябожчыцы толькі тым, што зрэдку варушылася – разпораз вынімала цыгарэты з мятага пачка “Салем” на стале і паліла бясконца доўга, быццам сабралася перавесці на свеце ўвесь тытунь. Дзіўная рэч – Вольга не міргала. Ашклянелымі вачыма ўзіралася ў бясконцасць, недзе перад сабой. Падобныя перламутру хударлявыя рукі падносілі да мармуровага твару запаленую нікацыянавую амбру, і чорнага колеру вусны пускалі дым.

Даўгія валасы Вольгі былі снежна-белымі, крыху з лялечна-перламутравым адценнем, што яшчэ больш надавала дзяўчыне падабенства статуі. Апранутая Вольга была ў тлусты, абсалютна белы світэр і белыя джынсы. Нягледзячы на летнюю пару, ад Лідусінай сяброўкі патыхала арктычным холадам. Пры чым з такой сілай, што Андрэю здалося – запацеў аб’ектыў.

Уся постаць дзяўчыны патыхала змрокам. Быццам зведала Вольга глыбіні апраметнай і жыла з тае пары спакусамі. Нішто на гэтай зямлі не бачыцца грэшнаму чалавеку прыгажэйшым, чым грэх у момант спакусы.

Ён доўга і ўважліва разглядаў незвычайную госцю пахавання. Дзякуючы Вользе, у Андрэя з’явілася нечаканая ўпэўненасць, што колер сапраўднага траура менавіта белы, арктычны.

Лёд, холад, смерць… І мурашы па спіне. Андрэй скалануўся.

Няўмольная Вользіна “мармуровасць” аднак здавалася незвычайна прыгожай. Праўда, гэта прыжосць зусім не тая, пра якую кажуць, што яна “выратуе свет”. Не, яе прыгажосць хутчэй свет пахавае, вырашыў Андрусь.

З Вольгай ніхто не сядаў побач. Афіцыянт імкліва паставіў перад дзяўчынай фужэр, наліў штосьці з бутэлькі і з маніякальнай упартасцю робата пасунуўся абслужыць астатніх прысутных, на гэтым зносіны з людзьмі для Вольгі скончыліся. Яна не казала прамоў, не падымала фужэр з астатнімі. Яна бясконца паліла, не звяртаючы ні на каго ўвагі. Госці плацілі дзяўчыне тым жа. А потым Вользе ўсё надакучыла, яна затушыла цыгарэту аб стол, паднялася і шпарка пакрочыла да выхаду.

Ніхто нічога не заўважыў – пстрык!

* * *

Паміж імі ўзніклі пачуцці. Андрэй быў проста ўпэўнены. Штосьці павінна адбыцца. Штосьці звязала яго, звычайнага фатографа, і Вольгу там, у рэстаране. Хоць яны і не размаўлялі, не абменьваліся поглядамі, зусім не знаёмыя, але штосьці звязала іх у адзіным эпізодзе, кадры, імгненні вечнасці.

Хлопец быў больш чым упэўнены, што яшчэ сустрэнецца з Вольгай. Прадчуванне такое…

Тым вечарам Андрэй доўга не затрымліваўся на трызне. Пасля сыходу Вольгі здымаць для душы нічога не засталося. Адпрацаваная стужка ляжала ў кішэні, госці гудзелі на свой лад, прычын затрымлівацца ў рэстаране не існавала ніякіх. Андрэй падаўся дахаты.

Паміж фотасесіямі Андрэй “мастачыў”. Істотнага падзаробку гэта не прыносіла, у адрозненне ад здымак, таму мастацкай справай хлопец займаўся дзеля душэўнай раўнавагі, унутранага спакою. Маляваў заўсёды па заказах царкоўнага пастара. Аздабляў інтэр’ер малітоўных дамоў, нядзельных школ. Час ад часу прэзентаваў уласныя карціны братам па веры.

У жыцці Андрэя прысутнічала цікавая акалічнасць – ён быў баптыстам. Так, насамрэч сапраўдным вернікам евангельскім. Ні больш ні менш.

Баптыст – шматпакутлівае паняцце. Калісьці яно лічылася абразлівым, горш, чым “здраднік радзімы”. Баптыстаў стралялі, гнаілі ў турмах, зганялі на сібірскія лесапавалы, нарыльскія ўранавыя руднікі, ды дзе толькі не сустракаўся брат-баптыст. Імі пужалі непаслухмяных дзяцей, з імі змагаліся на партыйных і камсамольскіх сходах, іх выкаранялі з грамадства як толькі маглі. А этымалогія паходжання загадкавага слова “баптыст” у савецка-народным фальклоры ў поўным зборы нагадвае дзіцячую кнігу казак Афанасьева. І чым мацней іх прыціскалі ў свой час улады, тым больш яны ганарыліся гэтым сваім паходжаннем.

Андрэевы карціны адрознівала прастата. Выкананыя на евангельскія тэмы малюнкі былі ненадакучлівымі і зразумелымі, як само хрысціянскае вучэнне. Вось сейбіт кідае зерне, апосталы цягнуць сетку з рыбай, Хрыстос крочыць па вадзе, а мытнік ускараскаўся на самае высокае дрэва, каб убачыць прыход Збавіцеля. Усё спрошчана і шчыра, ад сэрца.

Андрэй маляваў натхнёна. Калі натхненне не надыходзіла – не маляваў. Чакаў свайго імгнення. Быў упэўнены – натхненне прыходзіць толькі ад Бога, талент – дар Усявышняга. Таму ніколі не падбухторваў сябе. Кожны малюнак выношваў унутры. Недзе ў глыбінях, невядомых падручнікам анатоміі.

Сённяшні заказ аказаўся не складаным. Пасля апошняй нядзельнай службы пастар наблізіўся да Андрэя і папрасіў намаляваць прыгожы надпіс, вытрымку з Пісання “Бог ёсць Любоў”.

“Атрымаецца, дык атрымаецца. Не стану прымушаць, – заверыў пастар, які ведаў вельмі сціснуты рабочы графік Андрэя. – Урэшце, днямі напаткаў былога школьнага сябра. Той хваліўся, дачка – добрая мастачка, афармляе камерцыйныя вітражы. Абяцаў пасадзейнічаць. Мо яна намалюе? Глядзіш, там і да нашай царквы далучыцца. Справа Боская”.

На гэты раз Андрэй згадзіўся намаляваць і без натхнення. Узяўся было за пэндзаль, але штосьці стрымала…

Сёння Міклуш адразу дамоў не пайшоў. Падаўся ў гарадскі парк. Доўга назіраў за дзецьмі, што насіліся на каруселях. Іх звонкія галасы і смех расслаблялі, прымушалі ўспомніць уласнае дзяцінства. Міклуш набыў квіток і сам сеў на карусельнага коніка.

Конік аказаўся пашэрпаны і ярка-чырвонага колеру.

Карусель завялася і закружылася ў неверагодным танцы, напоўненым дзіцячымі віскамі.

Міклуш раптам зразумеў увесь камізм сітуацыі і ўголас рассмяяўся, закалаціўся ў рогаце, нібы псіхічна хворы.

Вядомы, паважаны чалавек, салідны імпазантны мужчына і на табе – лётае на дзіцячай каруселі з партфелем у руках.

Міклушу было пляваць, што падумаюць людзі. Няхай думаюць, няхай гавораць. Столькіх з іх ён паспеў пералячыць, паставіць на ногі, выцягнуць з таго свету, а вось для сябе доктара не знайшоў. Душа балела ў Міклуша.

Калі карусель спынілася, ён заўважыў знаёмую постаць у дарагім чорным касцюме. Міклуш пазнаў не адразу, хто перад ім, а калі пазнаў, пасур’ёзнеў. Гэта быў чалавек з тых самых багатых сяброў пацыенткі, якую днямі ў агоніі прывезлі пасля аўтааварыі, і якую ўжо на аперацыйны стол паклалі толькі дзеля сумлення.

Міклуш спыніўся. Мужчына акінуў хірурга поглядам з ног да галавы. Здаецца, намагаўся пазнаць. Але тут з каруселі да мужчыны падбегла дзіця, і яны, ўзяўшыся за ручкі, пакрочылі да выхаду, дзе чакала шыкоўная аўтамашына.

Міклуш глядзеў услед, пакуль аўтамабіль не знік з вачэй. Потым пайшоў.

Катанне на каруселі зняло стрэс. Хтосьці з заходніх псіхолагаў у нейкім медыцынскім часопісе раіў менавіта такім чынам пазбаўляцца ад нярвовага напружання. Дзеці таму і нярвова здаровыя, што пазбаўлены шматлікіх “дарослых” комплексаў, гуляюць у свае дзіцячыя забавы, якія праганяюць смутак, шэрасць дзён і дораць радасны настрой. А імпазантным дзядзечкам з партфелямі ў руках комплекс імпазантнасці не дае паганяць мяч на двары або пагуляць у пікара, каб расслабіцца. Яны вымушаны наведваць рэстараны, паліць тытунь, ужываць алкаголь. І ў выніку такога зняцця стрэсу салідныя мужчыны зарабляюць часцей інфаркт. Дарэчы, акрамя каруселяў, заходні псіхолаг раіў спрабаваць гульню “ў класікі” і скокі са скакалкай па дажджавых лужынах.

Палёгка аказалася часовай.

Праз рукі Міклуша праходзіла шмат розных хворых. Але вось тая, што загінула ў аўтакатастрофе, не выходзіла з галавы. Маладая, прыгожая, у самым саку. Гэта і псавала настрой. Бо жыла ў душы ўпэўненасць, самі можам у любы момант памерці. Ці многа чалавеку трэба, каб зямная камандзіроўка заўчасна скончылася? Як хірург, Міклуш ведаў адказ. Ведаў і баяўся, аднойчы сабе давядзецца назаўжды пакінуць свет. Што настане тады? А гады ляцяць быццам імгненні-секунды, і нічога вартага не адбываецца ў жыцці, што не сорамна будзе паказаць на тым свеце. А ў той свет Міклуш верыў. Верыў больш, чым у гэты, і баяўся смерці, хоць змагаўся з ёй штодзень.

Міклуш крыўдаваў на жыццё, якое так кепска распараджаецца з людзьмі. Добрыя гінуць, а благія жывуць па сто гадоў і кіруюць светам. Чаму? Наіўнае пытанне. Рытарычнае. Адказ вядомы ўсім – адказу проста няма.

“Дзе Боская справядлівасць?” – ледзь не ўскрыкнуў Міклуш і раптам спыніўся.

Нібыта зверху пачуўся голас “А хто ты?”.

Міклуш патрос галавой. На галюцынацыі раней ён не пакутваў, на шызафрэнію таксама. Ён азірнуўся і вырашыў, што падалося.

Голас не знік, а ласкава-лагодным тонам пачаў пытацца, ці жыве свет па Боскіх законах? А сам Міклуш уласна кіруецца ў жыцці святымі запаведзямі?

Голас настойліва прасіў паказаць хоць адзін прыклад выканання Міклушам Боскіх запаветаў.

Міклуш з адказамі не спяшаўся. І зусім не таго, што паказаць, прывесці прыклад не было з чым. Проста ён з жахам зразумеў, што ніколі не ведаў тых самых Боскіх запаведзяў. Ды і навошта крывадушнічаць, ён столькі пражыў, а ніколі не цікавіўся законамі Творцы сусвету.

Голас здзекліва рассмяяўся над вухам і параіў адзінае выйсце. Раз не жывеш Божым Словам, шукай справядлівасць у таго, чыіх законаў трымаешся. Справядліва? Справядліва. Калі свет не жыве па законах, запаведзях Божых, няхай звяртаецца ў пекла і патрабуе справядлівасці і праўды ў д’ябла.

Голас змоўк.

Міклушу зробілася страшна.

Неўзабаве ён спыніўся перад прыгожым будынкам, выкладзеным з чырвонай цэглы. На ўваходзе быў намаляваны крыж, а на дзвярах вісела прыбітая цвікамі шыльда “Царква евангельскіх хрысціян баптыстаў”.

Міклуш зробіў некалькі глыбокіх уздыхаў. Раптоўна захацелася некуды схавацца.

І ён нясмела пагрукаўся у дзверы…

* * *

Напісаць літары Андрэю так і не ўдалося. Зацягнула багна розных спраў.

Пятнічным вечарам, калі ў баптыстскім малітоўным доме адбываюцца набажэнствы, Андрэй зазбіраўся ў царкву. Ён завітаў у малітоўны дом, зірнуў адразу на катэдру і з палёгкай усміхнуўся. На бялюткай сцяне пад самай столлю віселі літары “Бог ёсць Любоў”.

Андрэй па-мастацку ўважліва разгледзеў высокія распісныя літары, кожная памерамі з ліст ватмана, і не знайшоў ніводнага недахопу.

Наблізіўся пастар – саракагадовы мужчына ў акуратным касцюме і з лагодным тварам.

Яны павіталіся.

– Памятаеш, казаў пра дачку школьнага сябра, якая афармляе камерцыйныя вітражы? Яе рук справа.

– Здагадаўся, – адказаў Андрэй. – Рука прафесіянала бачыцца адразу.

– Таленавітая дзяўчына. Вельмі таленавітая, – запэўніў пастар. – Шкада, днямі з’язджае за мяжу, у Еўропу.

– Нічога не папішаш, – развёў рукамі Андрэй. За спінай нехта падышоў.

– А вось і яна, – усхапіўся пастар. – Андрэй, пазнаёмся. Андрэй азірнуўся і…

– Волечка, гэта наш мастак, – звярнуўся пастар да дзяўчыны. У Андрэя затахкала сэрца, і ён адчуў, што моцна пачырванеў.

Перламутравыя рукі, мармуровы твар, крыштальныя вочы і ў іх арктычны лёд. Тая самая дзяўчына з хаўтур новых рускіх.

Андрэй нясмела падаў руку. Далонь Вольгі была на дзіва сухой і гарачай.

– Паразмаўляйце, пакіну вас, – з гэтымі словамі пастар павярнуўся да нейкай бабулі. Яны моўчкі селі.

– Ведаеце, а я вас памятаю, – першай пачала размову Вольга.

Яна нечакана паклала далонь на руку Андрэя.

– Маўчыце. Не кажыце ні слова, – прашаптала Вольга. – Лідуся была самым блізкім да мяне чалавекам… Вы так пільна разглядалі мяне на той вечарыне… Вас здзівіла, што са мной за вечар ніхто не перамовіўся словам… Я бачыла выраз вашага твару.

Яна з горыччу ўсміхнулася.

– Вы даследчык, Андрэй. Я не памыляюся? Даследуеце людзей, грэшныя людскія душы, якія чорныя, падобныя змроку начы. Так?

Вольга паглядзела на Андрэя.

– Тсс… Маўчыце. Я ведаю, што вы хочаце мне паведаміць. Я стамілася слухаць спачувальныя словы. Не трэба. Зараз вы мяне суцешыце, потым пачнеце распавядаць пра Бога, пра людскія лёсы… Я ўжо чула ўсё. Раней. Даўно… І сёння.

Дзяўчына глыбока ўздыхнула.

Андрэй не ведаў, што вымавіць. Здавалася, Вольга ў глыбокай дэпрэсіі, нягледзячы на знешні спакой. Яму і хацелася суцешыць дзяўчыну, але позірк новай знаёмай сведчыў: любыя словы, якія прамовіць Андрэй сённяшнім вечарам, разаб’юцца аб лёд яе сэрца, холад яе твару. Не пакінуць следу.

І ён вырашыў маўчаць. Парою маўчанне – лепшы сродак размовы.

– Усяму свой час, Андрэй. Час жыць, час паміраць. Вы ж ведаеце гэтыя радкі… Значыць, такім склаўся лёс. Камусьці навярсе, на нябёсах, спатрэбілася яе смерць. Скажыце, што гэта так. Скажыце, што яе жыццё і смерць не дарэмныя, што яна таксама патрэбна Усявышняму. Праўда?… Маўчыце, ведаю ваш адказ.

Яны крыху памаўчалі. На катэдру падняўся пастар і прыняўся гартаць Біблію. Набліжаўся пачатак набажэнства.

– Лідуся была вельмі добрай, чалавекам шчырага сэрца, – сказала Вольга. – Шкада, атрымалася не так, як хацелася. Андрэй, чаму заўжды ў жыцці мы атрымліваем тое, ад чаго бяжым, адмаўляемся? А тое, што жадае сэрца, уцякае ад нас, абыходзе бокам. Лёс выпрабоўвае нас на крэпасць, калі забірае блізкіх? А што потым з намі будзе? Куды мы ўсе спяшаемся, бяжым стрымгалоў, імкнемся? Навошта, куды? Каму трэба нашыя мільёны, калі мы раптоўна пазбаўляемся жыцця і магчымасці іх траціць?

Ён не ведаў адказу.

– Смерць Лідусі вельмі адбілася на маім унутраным свеце. Ведаеце, Андрэй, я ізноў маляваць пачала не за грошы, а проста так, для душы, як даўным-даўно, шмат часу таму. Вось літары напісала для вашай царквы, бацька прасіў. Бог ёсць Любоў – гэта праўда, Андрэй?

Ён хістануў чалом.

– Я веру, Андрэй. Бог насамрэч Любоў, раз мы ўсё яшчэ жывыя.

Андрэй згадзіўся. Прыйшла на памяць яшчэ адна вытрымка з Пісання, дзе сказана – Бог ёсць агонь паглынаючы. Веруючыя чамусьці рэдка ўзгадваюць менавіта гэты выраз…

– Я буду маліцца, каб у іншым – другім, трэцім, дзесятым – жыцці яна была шчаслівай. Я веру, мы з ёй сустрэнемся калі-небудзь. Вы верыце ў перасяленне душ, у рэінкарнацыю?

Андрэй засумаваў. Цяжэй за ўсё на свецерастлумачыць самае простае, неабходнае, тое, што спатрэбіцца там, у вечнасці гэтак жа, як і тут, у свеце. Вольгу было шкада. Людзям часам бліжэй да душы складаныя галаваломныя філасофіі, у сутнасці сваёй мёртвыя. Людзі прагнуць больш ведаць пра рэінкарнацыю, светлую карму, чакры і нірвану, чым прыняць з дзіцячай прастатой бацькоўскую любоў Бога. Першачаргова для чалавека ў тым, што Бог ёсць Любоў. Інакш не было б Хрыста ніколі на Зямлі. Бо не ў землятрусе, сусветных катаклізмах, войнах і эпідэміях праяўляецца галоўная рыса Боскай існасці, а ў ласкавым, пяшчотным подыху ветрыка, падобнага саграваючаму дыханню поўнага любові сапраўднага Творцы. Вось што ведаць бы Вользе.

Побач з імі сеў невядомы Андрэю чалавек. Адразу падказала фатаграфічная памяць, незнаёмец раней у малітоўным доме не з’яўляўся. Андрэя зачапіла незвычайная цікавасць у вачах гэтага чалавека, які неадрыўна тапоршчыўся ў намаляваны Вольгай надпіс. Склалася ўражанне, што словы на сцяне над катэдрай вельмі кранулі незнаёмца.

– Ведаеце, Андрэй, я хачу вам падзякаваць, – прамовіла Вольга. – Адчуваючы ваш погляд на той вечарыне, я зразумела, што не адна на свеце. Дзякуй вам. Вы мяне вельмі падтрымалі. Згадзіцеся, парою так мала трэба для чалавека. Усяго крышачка ледзь прыкметнай увагі можа спыніць думкі аб самазабойстве, самазнішчэнні…

Андрэй не знайшоўся з адказам.

Вольга паднялася.

– Дзякуй і бывайце. Была рада пазнаёміцца. Хто ведае, мо яшчэ сустрэнемся?

Яна развярнулася і пакрочыла да дзвярэй.

Андрэй коратка азірнуўся, хацеў махнуць рукой. Хутка дзяўчына знікла.

Загучала пропаведзь.

Андрэй доўга сядзеў, моцна задумаўшыся аб нечым сваім, і амаль нічога не чуў.

* * *

“Бог ёсць Любоў”, – прачытаў Міклуш і адчуў нечаканую палёгку ў сэрцы.

Як, чаму? Міклуш не ведаў. Не разумеў. Але адчуваў незвычайны спакой, якім патыхаў сэнс надпісу.

Ён паглядзеў вакол. Малітоўны дом паступова напаўняўся людзьмі. Наперадзе сядзеў малады чалавек у акулярах, джуце, з торбай цераз плячо. Побач – бялявая дзяўчына. Яны аб чымсьці захоплена размаўлялі. Міклуш прысеў побач.

Ён неадрыўна глядзеў на надпіс і не мог зразумець, чаму вочы робяцца вільготнымі.

Чаму Міклуш раней не ведаў гэтай біблейскай аксіёмы?

Мноства пытанняў мроіліся ў галаве, дзе хаваўся пакутлівы ў пошуках сэнсу існавання розум.

Цеплыня ахінала цела, пакой разліваўся па жылах.

Міклуш не ведаў, ці ёсць у медыцыне тэрмін, каб ахарактарызаваць узніклы душэўны стан.

Калі і быў ён зараз у чымсьці ўпэўнены, толькі ў адным – з малітоўнага дома баптыстаў ён выйдзе зусім іншым чалавекам.

Ад гэтай думкі нечакана стала радасна.

Быццам атрымаў квіток на зорны карабель да іншай планеты.

Быццам атрымаў даўно жаданае.

Быццам адкрыў самае патаемнае на свеце.

Быццам… сустрэўся з Богам.

* * *

Набажэнства заканчвалася.

Андрэй стаяў каля вакна за апошнім радам лавак.

Думкі нараджаліся самі сабой, хутка плылі і таялі. Перад вачамі стаяла Вольга.

Дзяўчына не засталася на набажэнства. Пасля кароткай размовы з Андрэем хутка знікла. Ён адчуваў сябе зусім спусцелы, нібыта Вольга выцягнула з яго жыццёвую энергію.

Яна можа сюды больш ні разу не вернецца, і зусім нічога не будзе больш ведаць пра Бога, пра вечнасць, але на доўгія гады застанецца выкананы яе рукой надпіс – Бог ёсць Любоў.

Нямая пропаведзь.

Кожны наведвальнік малітоўнага дома першапачаткова будзе звяртаць увагу на гэтыя словы.

Дзіўна, ніхто нават не будзе ведаць, што літары намалявала звычайная дзяўчына, якая, нягледзячы на малады ўзрост, ужо паспела, як кажуць, пакаштаваць жыццё. Ніхто не спытаецца яе імя. Ды і навошта, калі разабрацца. Важныя ўчынкі, а не імя.

Парадокс: мы імкнемся часам да гераічных здзяйсненняў, і ў выніку нашы патугі аказваюцца не вартымі пшыку запальнічкі. А можам выпадкова зрабіць “незаўважную” дробязь – звычайны надпіс на сцяне, які здольны паўплываць на многіх людзей.

“І нашыя імёны для іх застануцца невядомымі”, – зусім невесела падумаў Андрэй.

Ён узяў фотакамеру. Наблізіў акуляр да вока.

Наперадзе сядзеў незнаёмец, які сёння відавочна ўпершыню завітаў у малітоўны дом. Яго натхнёны твар вельмі ўразіў Андрэя.

Ці не дзеля незнаёмца спатрэбіўся гэты надпіс?

Насамрэч, Бог ёсць Любоў.

Нямая пропаведзь…

Пстрык!

* * *

А ў гэты самы час, далёка адсюль, нікому пакуль невядомы пісьменнік Янусь заканчваў свой твор пра вечнасць, бязмежную плынь хваляў сусветнага акіяну. Хлопец зусім не быў знаёмы з Вольгай, Андрэем, тым больш не ведаў ён і Лідусю, вакол смерці якой і завярцелася ўся гісторыя.

Не звернецца Зямля вакол Сонца і сотні абаротаў, як Янусь патрапіць у вечнасць, пакіне гэты свет.

Магчыма, там ён даведаецца пра далейшыя лёсы герояў сваёй кнігі.

Вольга, як вядома, уратавалася ад самазабойства, дзякуючы Андрэевай увазе. Хоць яна так і не стала веруючай у тым сэнсе, як хацелася б Андрэю, але ў яе душы адбыўся істотны зрух. Дый трагічная смерць сяброўкі наклала свой адбітак. Урэшце Вольга ўсё глыбей пачала задумвацца аб сэнсе жыцця і сваім месцы ў ім.

Брат пісьменніка Януся, урач рэгіянальнай клінікі Міклуш, знайшоў суцяшэнне ўласнай душы, сэрцу. Ён адкрыў для сябе новы сусвет, у якім ёсць месца Богу. Ён нарэшце пачаў бачыць прычыны няшчасцяў сваіх пацыентаў і прычыну ўласнай роспачы.

Лідуся пайшла з нашага свету і невядома нам, дзе зараз яе душа, бо ў вечнасці акрамя Раю ёсць яшчэ і пекла. Многія яе смерць палічылі страшнай, і варта з гэтым пагадзіцца. Нельга існаваць ілюзіямі, будаваць планы на бясконцую перспектыву і ва ўласнай фанабэрлівасці разлічваць на вечнае жыццё на Зямлі. Каб Андрэй быў з ёю знаёмы, ён не аднойчы прыгадваў бы біблейскае “Бог ёсць агонь паглынаючы”. І хоць коратка апісанае жыццё Лідусі нам здаецца пустым і незмястоўным, то яе смерць несумненна мела сэнс, бо паўплывала на светапогляды шматлікіх жывых людзей.

Што тычыцца Януся, ён і не ведаў, у што выліліся яго пошукі натхнення каля ляснога возера-балота. Урэшце, калі мы прасочым лінію прычыннасці, убачым, што ўся гісторыя адбылася з-за пакінутай на дарозе цагліны. З-за гэтага няхітрага будаўнічага матэрыялу, напрыклад, Вольга з’ехала за мяжу. Дзіка гучыць, але адпавядае правілам матэматычнай логікі, дзе кожная прычына выклікае наступства.

Шчасліўцам застаўся фатограф-мастак Андрэй. Яму адкрылася галоўная выснова нашай гісторыі – нішто ў свеце не адбываецца дарма. Усе мы з’яўляемся вінцікамі ў гіганцкім механізме, мурашамі ў велізарным мурашніку, дзе кожныя погляд, уздых, дробязь могуць паўплываць на ход гісторыі. Андрэй убачыў цуд.

Не Янусь “запусціў” ланцужок аповеду. Ён толькі выканаў сваю ролю, напісаную вышэй. І калі мы пашукаем крыніцу прычын, то мусім прайсці бясконцы шлях, каб апынуцца на пачатку вякоў, у той самы момант, калі Усявышні Творца прамовіў “Няхай будзе святло!”, і бязмежная плынь хваляў панесла сусветную гісторыю складаным шляхам у акіяне вечнасці, нараджаючы безліч наступстваў.

І хвалі б’юцца недзе аб невядомы бераг невядомай зямлі, гудуць нібы званы, і чуецца скрозь іх Янусёў шэпат: “Божа, падштурхні набліжэнне будучыні, даруй за рэчаіснасць, злітуйся над намі з-за нашых учынкаў…”

* * *

Хвалі розныя ў памерах, аднолькавыя ў сутнасці.

Хвалі працінаюць наскрозь сусветы ўсіх вымярэнняў.

Хвалі прачынаюцца ў нетрах атамаў і распаўсюджваюцца па-за межы галактык.

Хвалі пачынаюцца з нуля і імкнуцца да абодвух бакоў бясконцасці.

Хвалі маюць хуткасць святла, хоць і здаюцца камусьці маруднымі.

Хвалі задаюць тон прасторы і часу.

Хвалі існуюць нават у чорных дзірках на квантавым узроўні сінгулярнасцяў.

Хвалі гойдаюцца ў пачуццях, трымцяць у сэрцах, ціха спяць у ківачу гадзінніка.

Хвалі – сінусоіды.

Хвалі – жыццё.

Хвалі – свет.

Хвалі ўзнікаюць дзякуючы таму, што заўжды ёсць той, хто назірае зверху і шпурляе ўніз камяні.

* * *

Хвалі. Бязмежная плынь…

Снежань 2004

Content

Алесь Бычкоўскі
Анамалія

Анамалія

Скарпіёны Даўра

1

2

3

4

5

6

7

Ён прыйдзе апоўначы

Муары Лідлу

Дзень імператара

Хвалі. Бязмежная плынь…