Елена Клепикова, Ксения Земскова

Баурсак и Карузо = Бауырсақ пен Карузо

Знак информационной продукции (Федеральный закон № 436-ФЗ от 29.12.2010 г.)

Руководитель проекта: Анна Туровская

Литературный редактор: Виктория Костылёва

Дизайн обложки: Тата Саркисян

Иллюстрации: Елизавета Махлина

Корректор: Наташа Казакова

Компьютерная верстка: Олег Щуклин

Перевод на казахский язык: Бақытгүл Салыхова

Редактура и корректура текста на казахском языке – «Казахстанская академия перевода»

© Елена Клепикова, Ксения Земскова, 2024

© Оформление. Zerde Publishing, 2024

Орыс тілінен аударған: Бақытгүл Салыхова

Редакциялаған: «Қазақстан аударма академиясы»

Корректурасын жасаған: «Қазақстан аударма академиясы»

© Елена Клепикова, Ксения Земскова, 2024

© Басылым қазақ тілінде, безендіру. Zerde Publishing, 2024

Все права защищены. Данная электронная книга предназначена исключительно для частного использования в личных (некоммерческих) целях. Электронная книга, ее части, фрагменты и элементы, включая текст, изображения и иное, не подлежат копированию и любому другому использованию без разрешения правообладателя. В частности, запрещено такое использование, в результате которого электронная книга, ее часть, фрагмент или элемент станут доступными ограниченному или неопределенному кругу лиц, в том числе посредством сети интернет, независимо от того, будет предоставляться доступ за плату или безвозмездно.

Копирование, воспроизведение и иное использование электронной книги, ее частей, фрагментов и элементов, выходящее за пределы частного использования в личных (некоммерческих) целях, без согласия правообладателя является незаконным и влечет уголовную, административную и гражданскую ответственность.

* * *

Баурсак и Карузо

глава 01

Тайма

Однажды солнечным летним утром повар Арман зашёл на кухню своего небольшого ресторана. Наконец-то привезли рыбу, которую он ждал несколько дней. Обдумывая, что приготовить сегодня, Арман открыл коробку.

Среди рыбных тушек лежала русалка. Но какая-то необычная, небольшая, размером с лосося. С виду рыба как рыба: чешуя, плавники, хвост. Только голова человечья.

Арман зажмурился.

– Так, – сказал он, – нервы ни к чёрту. Надышался шкварками.

Он обошёл вокруг коробки и опять заглянул внутрь.

Русалка по-прежнему лежала там. У неё было нежное, с бледной прозрачной кожей лицо и лиловые вьющиеся волосы.

– Погибну без воды. И холодно очень, – не открывая глаз, произнесла она.

Арман ахнул и засуетился.

Кинул в аквариум для живой рыбы шланг, включил тёплую воду.

– Сейчас-сейчас, – выдохнул он. – Только водички долью, – осторожно взял девушку-рыбу на руки и выпустил в аквариум. Она зашевелила плавниками, открыла глаза, и Арман увидел в них океан.

– Кто ты? – замер от восхищения повар.

– Я – Тайма.

Русалка проплыла по аквариуму, вернулась к Арману.

– Да как же ты здесь очутилась?

– Помню большую сеть, в ней много рыбы. Сеть вытащили на палубу, рыбаки стали складывать рыбу в коробки… и больше я ничего не помню.

– Чем я могу помочь?

– Ты уже помог. Спас от холодной смерти, обогрел.

Вдруг грянул гром, окно распахнулось, в кухню влетела чёрная туча и с потолка хлынул чёрный ливень. Арман выхватил из-за шкафа большой зонт и раскрыл его, пытаясь защитить себя и Тайму.

Вода собралась в чёрную лужу, которая превратилась в чёрного-пречёрного Колдуна.

– Спасителя себе нашла? – загремел голос.

– Что происходит? – прошептал повар.

– Злой Колдун, то есть папенька мой, пожаловал, – забилась в угол аквариума девушка-рыба.

– Рыбный ресторан, значит, и повар под зонтиком, – Колдун поднял руки и потряс кулаками, – так вот, слушай, Рыбий Зонт. А вот я сейчас это место заколдую! Будешь сидеть здесь, как Робинзон Крузо на необитаемом острове. И помощи не жди, потому что никто, слышишь, НИ-КТО! не смеет спасать мою дочь без моего разрешения!

– Папенька, за что же, я только хотела как лучше. Вылечить вас хотела, – прошелестела Тайма, но Злой Колдун её не услышал.

– Да что ты всё прячешься под этим зонтиком? – он хлопнул Армана по зонту и сказал: – Вот тебе проклятие: Рыбий Зонт – это теперь твоё имя, а настоящее забудь. Сиди теперь здесь. Без еды, без связи, без интернета. И никто о вас не узнает, и никто не вспомнит. И ни один человек вам помочь не сможет.

глава 02

Злой Колдун

Злой Колдун захохотал, топнул ногой и грозовой тучей вылетел из кухни. Створка окна захлопнулась от порыва ветра, но не до конца – помешала забытая на подоконнике солонка. Рыбий Зонт протёр глаза и увидел, что Тайма высунула голову из воды. Лицо её было мокрым от воды и от слёз.

– Вот и на тебе теперь заклятье. Что же нам делать, как быть?

Повар тяжело вздохнул:

– Не знаю… Надо думать. Меня-то понятно, почему заколдовали – тебе помочь решил. А вот тебя за что? Что ты натворила?

Горючими слезами залилась Тайма, плавниками всплеснула и рассказала такую историю.

В одном далёком волшебном королевстве правил Колдун. Когда-то он был не злым, а добрым. Но однажды у него заболел живот, и чем сильнее болел, тем злее становился Колдун. Со всего королевства привозили правителю лекарей, но никто не мог ничего сделать. Тогда стали звать целителей со всего света – напрасно, Злой Колдун никак не поправлялся. Не помогали ни таблетки, ни припарки, ни примочки, ни уколы. Даже клизма не помогла.

Злой Колдун любил вкусно и обильно покушать. Если птицу, то не просто ножку или крылышко, а целую курицу, а то и индейку, да жаренную в масле и с острым соусом. Еду поварá так обильно посыпáли жгучими приправами, что кушанье к столу слуга выносил в маске. На сладкое подавали горы пирожных и булочек, покрытых жирным кремом и шоколадом. Тогда дочь правителя, Тайма – девушка красивая и умная, – поняла: никакие лекарства не помогут, если питаешься неправильно. Чтобы вылечиться, надо посидеть на диете.

Очень любила Тайма отца, переживала за него. Выгнала она всех поваров и стала готовить отцу сама. Кулинарному искусству она не обучалась, умела только рыбу да овощи варить. Быстро и для здоровья полезно. Принесла папеньке на обед пареную репу, тушёного минтая и кисель. Колдун удивился, но от голода съел всё. Невкусно было, и он раздражённо отодвинул пустую тарелку. А когда рассердился, то не смог толком колдовать. От этого разозлился ещё сильнее и велел вернуть поваров. Не послушалась дочка и на второй день подала скумбрию со шпинатом. Злой Колдун стукнул кулаком по столу:

– Неси мне нормальную еду, а не салфетки варёные! Я колдовать не могу!

– Папочка, твоя жизнь дороже, чем колдовство. Я хочу, чтобы ты был здоров.

На третий день Злой Колдун сидел на балконе и с тоской смотрел на море. Тайма принесла тарелочку с морковкой и треской.

Гнев охватил Колдуна. Он вскочил и воздел руки к небу. Грянул гром, сверкнула молния:

– Будь ты проклята на веки вечные с этой рыбой! Станешь теперь сама рыбой и будешь плавать всю жизнь в морях-океанах!

Тяжело вздохнула Тайма и упала с балкона в глубокое синее море. А Колдун ей вслед крикнул:

– Только тогда спадёт заклятье, когда приготовишь для меня пять самых редких и вкусных блюд со всего света!

глава 03

Баурсак

– Да-а-а, – протянул Рыбий Зонт. – От острой пищи у твоего папаши совсем характер испортился. Родную дочь в рыбу превратил!

– Нет, он вообще хороший, – вступилась за отца Тайма. – Его бы только вылечить. Но я смогу это сделать, если расколдуюсь. А для этого нужно вкусные и необычные блюда со всего света приготовить. Но как я это сделаю, ведь у меня даже рук нет.

– У меня есть! И я тебя спасу! – воскликнул повар и тут же задумался. – Но если на мне тоже заклятье, то мне и руки не помогут.

Рыбий Зонт пробежал по ресторану, подёргал двери. Они не поддавались.

– Замурованы, – крикнул он Тайме. – Сейчас окна проверю.

Все окна тоже были закрыты. Только единственная створка на кухне, которой помешала захлопнуться солонка, оставалась приоткрытой. Чуть-чуть. Но как ни пытался Рыбий Зонт, у него не получилось сделать эту щёлочку ни на миллиметр шире.

– А если топором? – расстроенный повар вернулся к русалке.

– Бесполезно, – нахмурилась она, – колдовство.

– Западня! Тогда готовимся к осаде, – Рыбий Зонт открыл холодильник и стал смотреть, что ещё осталось из продуктов. – У меня же ресторан! В кладовке мука и крупы есть, из овощей кое-что. – Вот лосося привезли, – посмотрел на аквариум, – ой, но ты тоже вроде как рыба…

– Да, – погрустнела Тайма, – на вид рыба. Но я человек, просто заколдованный.

– Пару месяцев выдержим. Хорошо хоть кот на улице остался. Голодный, но на свободе.

– Пару месяцев проживём, а потом что? Всё равно погибать, – махнула хвостом русалка.

– Подожди, а если сейчас все эти блюда заморские для отца твоего приготовить?

– А рецепты где возьмёшь? Его ничем не удивишь – в замке лучшие повара кухарничали.

– Да, – вздохнул повар, – я больше по рыбе, а у нас тут только лосось. Маловато разнообразия. Связи нет и интернет не работает – всё, как Колдун обещал. – Он закинул в шкаф бесполезный телефон.

Рыбий Зонт ходил по кухне взад-вперёд и сосредоточенно думал.

– Погибнем мы тут с тобой, – сказала Тайма.

– Но ты же дочь его родная! Как он позволит тебе погибнуть?

– Из-за постоянной боли повредился рассудком папенька. Не соображает ничего. Ему теперь и самому погибнуть не страшно.

– Ладно, подожди печалиться. Что-нибудь придумаем! Давай позавтракаем пока. Я быстро кашку сварю. Вот, смотри, у меня баурсак вкусный есть. Будешь?

Тайма кивнула.

Повар протянул девушке-рыбе баурсак. Пытаясь откусить от круглого румяного бока, она неловко повернулась, и лакомство оказалось в воде.

Рыбий Зонт выудил его, приговаривая:

– Быстро выловленное мокрым не считается! Ты рот открывай и кусай.

– Не надо меня есть, я вам ещё пригожусь, – послышался тонкий голосок.

Повар разжал пальцы, и баурсак упал на стол. У него выросли ручки и ножки. Широко открытыми глазами он смотрел то на русалку, то на повара и молил:

– Только не ешьте меня!

Рыбий Зонт побледнел, чудес оказалось слишком много для одного дня. Его колени подогнулись, и он рухнул на пол. Русалка Тайма медленно опустилась на дно аквариума.

Баурсак потихоньку, прячась за мисками и кастрюльками, перебежал на подоконник. Выдохнул облегчённо: «Успел! Не то съели бы, не посмотрели, что живой. Сейчас за окно выберусь – и поминай как звали!» Протиснулся в щель и вывалился наружу.

глава 04

Карузо

Сиамский кот Карузо запрыгнул на широкий карниз. Из кухни приятно тянуло рыбой, а хозяин и не думал звать к обеду. «О чём только он думает? Время открываться, а в ресторан не попасть», – мявкнул кот.

Через стекло он не мог ничего рассмотреть. «Неужели на кухне никого нет? С людьми всегда столько хлопот», – Карузо замяукал громче.

В ответ по-прежнему тишина. Запах рыбы из приоткрытого окна стал невыносимо притягательным. Тогда котофей выдал свой знаменитый истошный вопль, из-за которого его прозвали Карузо, в честь итальянского оперного певца.

– Сейчас, сейчас, – услышал он слабый голос повара и увидел, как тот встаёт с пола.

«Спать вздумал средь бела дня», – кот хотел было повторить вопль, но вдруг заметил странную рыбу, которая поднялась со дна аквариума. У неё была человеческая голова.

И тогда он возмущённо заорал:

– Это что ещё такое на моей кухне делается?

Баурсак тихонько закопошился на карнизе прямо перед Карузо. Но тот ни на что не обращал внимания. Изо всех кошачьих сил кот толкал раму лапами – та не поддавалась. Он пытался просунуть мордочку в щель, но влезал только нос. И этот нос чуял соблазнительный аромат свежей рыбы.

Баурсак пожалел кота:

– Зря стараешься…

Кот на секунду отвлёкся от дела, увидел говорящего Баурсака. Шерсть на загривке поднялась дыбом, Карузо икнул и упал в обморок.

– Ну и этот туда же, – Баурсак нерешительно потоптался на месте – бежать не бежать. – Что ж они все такие слабые! Ладно, помогу, чем смогу, – он подобрался к коту и провёл шершавым бочком по носу.

Карузо глубоко вздохнул и застонал:

– Да не ем я жареное тесто.

– А кто тебе предлагает? И вообще, я теперь не жареное тесто, а самый настоящий живой… – тут Баурсак задумался, но быстро нашёлся, – …продукт.

– Живой… – кот привстал, обнюхал Баурсака, даже попытался лизнуть. – А звать тебя как?

– Баурсак. Но ты не шали. У вас тут такие дела творятся!

– Рассказывай!

И Баурсак выложил всё: и про коробку с рыбой, и про русалку, и про Злого Колдуна, и про заклятье. Кот слушал, но думал о чём-то другом:

– А как ты говорить научился?

– Да что там было учиться? Когда этот бешеный Колдун меня дождём полил, я стал всё слышать и понимать. А уж когда в аквариум к русалке попал – ожил окончательно. – Баурсак упёр ручки в круглые бока, притопнул ногой. – Вот какой я! Большая голова с руками и ногами.

Карузо внимательно посмотрел на него:

– Живой продукт… Друг мой в кухне без меня! С рыбой и русалкой. Заклятье это ещё на мою голову. – Кот трагично закатил глаза: – И где я теперь питаться буду?

– Ой, не смеши! У тебя вон птички-мышки всякие, лови – не хочу. В крайнем случае в помойку залезешь.

Кот зашипел, спину выгнул, хвост трубой поднял:

– Карузо и помойка несовместимы!

– А вот мне как быть? Если не буду время от времени в масло окунаться – засохну. И всё. А тут ещё в воду угодил. Сейчас бы в масличко.

Кот почесал лапой за ухом, сказал:

– Сейчас, – и исчез.

глава 05

Решение

На карниз перед Баурсаком шлёпнулась блестящая консервная банка. Следом запрыгнул Карузо.

– Сейчас всё будет, – он зацепил когтем ключ, потянул, крышка открылась, и перед ними оказались сардины в масле.

– Это зачем? – удивился Баурсак.

– Это затем, – ответил кот, набивая рот рыбой, – что не фря я на фаднем дворе фебе тайник уфтроил и нефколько баночек ф кухни укатил.

– То, что ты не пропадёшь, я уже понял, – Баурсак сел на край и свесил ножки, наблюдая, как кот уплетает рыбу. – А мне-то это как поможет?

Карузо выхватил последнюю сардинку, прожевал и указал на масло в банке:

– Пожалуйте ванну принять. Масляную.

Баурсак закатил глаза и упал в обморок.

Кот мягкой лапой закинул его в банку:

– Странный товарищ, сам ванну просил. От счастья, что ли, сознание потерял?

Баурсак пришёл в себя, брезгливо сморщился.

– Так я же теперь рыбой вонять буду, – чуть не плача, сказал он.

– Эх, приятель, жить захочешь – и не в такое нырнёшь. А запах выветрится постепенно, – умываясь, ответил Карузо.

Баурсак кряхтя выбрался из «ванны» и удручённо пробормотал:

– Всё, промаслился. На неделю точно хватит. Ну ты и удружил, хвостатый.

Карузо только фыркнул в ответ.

– Хотя ты прав, запах – ерунда, – Баурсак посмотрел на свои ручки, ножки, протёр глаза и закричал, – зато теперь я живой! Никто, слышишь, никто теперь меня не съест!

И он заплясал на карнизе. Масляные капли с боков летели в разные стороны:

– Потому что я – убегу, удеру, улизну, руки в ноги, и только меня и видели!

– А всё благодаря кому? – заметил кот, отодвигаясь, чтобы масло не попало на его шёрстку, – благодаря моему другу-повару.

– Рыбьему Зонту, что ли? Скорее уж благодаря Злому Колдуну и дочери его – девушке-рыбе.

– Им тоже, – недовольно мяукнул Карузо, – но если бы не Рыбий Зонт, русалку бы кто отогрел? Да и тебя съели бы на обед.

– Знаю, что съели бы, – сник Баурсак, – но что ты хочешь сказать?

– Спасать повара надо. И рыбу-барышню заодно. Как же я без рыбного ресторана своего дальше-то проживу? Не будет мне жизни никакой. Идеи есть?

– Да я и сам думал как-то помочь, – признался Баурсак. Он заглянул в кухню, где о чём-то тихонько переговаривались Рыбий Зонт и Тайма. – Вроде как родители они мне – повар слепил, русалка оживила.

Он обернулся к коту и решительно сказал:

– Пойдём, брат. Поможешь мне рецепты вкусных редких блюд по всему свету искать. Люди им уже не помогут, так Колдун сказал. Но зато поможем мы – Баурсак и Карузо!

– Правильное решение, – промурлыкал кот, – а вот скажи мне одну вещь. То, что ты мой кошачий язык разумеешь, я уже понял, а какие языки ещё знаешь?

Баурсак задумался и ответил:

– Пожалуй, любые. Я же хлеб – всему голова. Всё и всех понимаю.

– Ну, хлеб – всему голова, будешь тогда моим переводчиком в путешествии. Смотри не подведи!

глава 06

Рыбий Зонт и Карузо

Рыбий Зонт подошёл к окну. За стеклом маялся и тихо подвывал Карузо, подзывая повара.

– Ах, котя ты мой, котя, как же ты без меня? Кто тебя погладит, кто покормит? Давай я хоть рыбкой угощу.

Карузо заурчал и всем телом прижался к стеклу.

– Вам еду надо беречь! – возмутился Баурсак. – А этот хвостатый только что банку сардин умял.

– О, и ты здесь… Я подумал было, что привиделось. Напугал ты нас, – повар смущённо улыбнулся. – Прости, дружище, что съесть хотели…

– Да ладно, чего там. Не каждый день баурсаки оживают. Вы, это, папа-повар, кота покормить хотели.

– Для любимого друга ничего не жалко, – и повар пропихнул кусочек рыбы в щель. Но как только рыба оказалась снаружи, она тут же исчезла, испарилась.

Карузо спрыгнул вниз, решив, что лосось упал на землю. Но тут же издал оскорблённый мяв и опять появился на карнизе.

– Не сердись, мой хороший. Сейчас ещё кусочек дам.

Но и второй кусок рыбы исчез, как только попал на улицу.

– Вот это да, – Баурсак удивлённо оглядел себя. – Как же я не испарился. Я же только что через эту самую щель пролез… А вот стою, цел и невредим?

– Точно, – подхватил Карузо, – ты цел, а лосось исчез…

Вдруг раздался голос Таймы из аквариума:

– Баурсак теперь не просто живой – он волшебный.

– Понятно тогда, – повар гладил стекло рукой, и кот за окном блаженно жмурил глаза. – Котик ты мой хороший, Карузик, кто же теперь меня на работу разбудит… Ах да, теперь-то и работы нет…

– Вы, дорогой папа-повар, не переживайте, – влез Баурсак, – мы с Карузо решили вам помочь. В разных странах побываем, рецепты отыщем. Домой вернёмся, вам расскажем. Расколдуетесь, что уж там.

Повар кулаком вытер непрошеную слезу. А Баурсак продолжал:

– Мне тут Карузо сказал, что кота-приятеля своего, Кышбрыськина, попросит за вами присмотреть. Если что, по кошачьей связи тот всё, что нужно, нам передаст.

Распрощались товарищи с поваром, помахали через окно девушке-рыбе. Кот осторожно взял в зубы Баурсака и спрыгнул на землю.

– Дальше давай топай сам.

Только через двор перешли, как Баурсак остановился:

– А как же мы до разных стран доберёмся?

– Ну вот, а говоришь, умный, всему голова, – отозвался Карузо, – нормально доберёмся. Кошачье братство поможет. Сейчас навестим того же Кышбрыськина, у него в друзьях капитан дальнего плавания. Довезёт куда-нибудь.

Когда приятели уже выходили из ворот, Карузо обернулся к родному ресторану, увидел, что друг-повар всё ещё стоит у окна, и завопил так, что с деревьев посыпались листья:

– Хозяин, мы тебя спасём! Держись!

глава 07

Чёрный Сахар

Злому Колдуну не спалось. Как обычно, болел живот. Боль проникала в душу, мучила и отравляла. Колдун чувствовал, что жизнь покидает его. Волшебство не ладилось, заклинания теряли силу.

– Видно, близок конец мой, – Колдун скрючившись прошаркал к столу, всегда накрытому к чаю. Чего здесь только не было – сахарные булочки и пончики с цветной глазурью, пирожные с кремом и взбитыми сливками, зефир и шоколадные конфеты.

Но Колдун даже не посмотрел на эти лакомства. Он с трудом достал с полки бронзовый треножник с верным помощником – Золотым Подносом. Отодвинул сахарницу и водрузил треножник на стол.

Колдун широким рукавом протёр Поднос, и тот засиял ярким золотым светом.

– Покажи дочь, – приказал хозяин.

Гладкая блестящая поверхность подёрнулась мутной плёнкой, затем прояснилась, и Колдун, как через открытое окно, увидел уже знакомую кухню. Пахло вкусно – котлетами и гречкой. Рыбий Зонт суетился у плиты, Тайма, высунувшись из аквариума, что-то ему говорила и улыбалась. Жаль, что слов было не разобрать.

Колдун затрясся от злости. «Так она ещё и смеётся! Ну ничего, красавица, посиди теперь ты месяц-другой на диете. Вот тогда и посмотрим, как ты заговоришь».

Вдруг он почувствовал слабый запах жареного теста, просочившийся через колдовское кольцо, которым он окружил ресторан. Дальше запах появился на карнизе, снаружи ресторана, там он смешался с кошачьим.

Тесто и кот пересекли двор и отправились в никуда. Колдун обнаружил эти запахи уже в воздухе, в самолёте. Золотой Поднос показал Баурсака. Тот, завёрнутый в пакетик, дремал в кармане у пассажира. Голубоглазый сиамский кот сидел на соседнем кресле и пожирал взглядом обед на откидном столике.

Стюардесса, разносившая пледы, обратила внимание на кота:

– Надо же, как живой.

– Нет-нет, всего лишь плюшевая игрушка. Подарок везу. Здорово сшили, правда? – пассажир дёрнул кота за ухо, и тот завалился набок.

– Я от дедушки сбежал, значит, – прошептал Колдун. – Как же тебе удалось? Ещё и кота ресторанного зачем-то с собой прихватил. Неужели решили повару и дочурке моей помочь? Посмотрим, чья возьмёт. Знайте, хорошие мои, от дедушки Колдуна не сбежишь.

Он схватил со стола сахарницу и швырнул её на пол. Фарфор разлетелся на осколки, и сахарный песок из белого стал чёрным.

– Песчинки мои чёрные, песчинки мои сладкие, ползите, летите, зло приносите, тесто и кота остановите! – Колдун произнёс заклинание – и песок змейкой вытек из комнаты. – Что теперь мне покажешь, Золотой Поднос?

Баурсак так и дремал в кармане, кот свернулся калачиком под пледом, пассажир с аппетитом уплетал обед.

Карузо и Баурсак летели выручать друга, не зная, что в далёком городе их уже поджидает Чёрный Сахар.

глава 08

Япония. Рыба фугу

– Да, Япония – это вам не «куда-нибудь», – Карузо встряхнулся. От долгого перелёта у него затекло тело. – Токио – это вам не деревенька на два дома. Народу сколько!

– Не потеряемся, – Баурсак азартно потёр ладошки, – нам надо побыстрее ресторан найти, блюдо подсмотреть да рецепт узнать. А то ночью уже наш Капитан на своём корабле отчалит.

– Успеем, – кот запрыгал на месте. – Только давай я тебя понесу, а то затопчут ненароком.

– Опять в зубы? Не хочу, острые они у тебя, боюсь, прокусишь…

– Не до жиру, быть бы живу, – сказал кот и пояснил, – поговорка есть такая. Главное – выжить. Ты вообще калории не трать. Тебе все рецепты запоминать накрепко. Записать-то мы их не сумеем. Да и не всегда я тебя носить буду. Только здесь, сейчас и до во-о-он того ресторанчика с яркой вывеской.

Кот подхватил друга и, лавируя между людьми, помчался вперёд. Остановился он у кухонной двери. Опустил Баурсака на землю:

– Вот, смотри, здесь готовят рыбу фугу. В ней яд страшный. Я по телевизору видел передачу. Хоть самая малая капелька человеку попадётся – всё! Закончен жизненный путь быстро и насовсем.

– Совсем насовсем? Ой, а зачем же её едят?

– Так если правильно разделать – вкусная очень. А кто-то и нервы пощекотать хочет.

– А может, мы Колдуна того – отфугируем? Хотя бы на время.

– Смысла нет. Во-первых, ты его сначала найди. А во-вторых, если найдёшь и отфугируешь, то заклятье не снимется. Так и останутся наши друзья на кухне навсегда.

Мимо товарищей просеменил повар в чёрном колпаке и чёрной форменной одежде. Карузо крикнул Баурсаку:

– Быстро беги за ним. Повара в чёрных кителях самые крутые.

«Чёрный» скрылся за кухонной дверью, и Баурсак едва успел проскользнуть следом. Он устроился за подставкой с ножами и наблюдал, как повар в чёрном выхватил рыбину и стал рубить её острым топориком на куски. К столу подошёл пожилой шеф-повар, увидел это и закричал:

– Что ты творишь, канаси фукуро[1], неумёха! Такую рыбу портишь. Людей отравишь. Да тебя лицензии лишить мало! В полицию сдать! Самого этим ядом накормить!

Повар в чёрном отбросил топорик и медленно осел на пол. Он рассыпался на песчинки – китель и колпак упали, а песок из-под них заструился в щель под дверью. Пожилой шеф-повар, как настоящий самурай, не потерял самообладания и невозмутимо выбросил вещи в мусорную корзину. Кинул на пол несколько бобов, отгоняя злых духов, и принялся за работу. Он убрал неправильно нарезанную фугу, начисто вымыл мраморный стол, потом тщательно очистил и разделал новую рыбу. Внутренности и кожу сложил в плотный пакет и закрыл в железной коробке. Он лично отвечал за то, чтобы яд никуда не попал. Снова старательно вымыл стол, затем нарезал фугу прозрачными ломтиками и красиво выложил на тарелке.

Баурсак запомнил каждое движение, потом спрыгнул на пол, повторяя про себя: «Сначала плавники, потом кожа, затем внутренности», – и вернулся к коту. Но ещё прихватил с собой несколько оставшихся на полу кухни чёрных крупинок. Протягивая эти песчинки Карузо, сказал:

– Вот во что превратился твой лучший повар в чёрном.

Карузо принюхался и осторожно лизнул находку:

– Тьфу! Это же сахар. Чёрный сахар. Был повар – стал сахар… А не привет ли это от Злого Колдуна?

глава 09

Путешествие на корабле

Утро следующего дня застало кота и его друга на палубе огромного грузового судна. Контейнеры с товарами стояли тесными рядами, и место для прогулок оставалось только на носу корабля.

– Готовьтесь к до-о-олгому путешествию, – сказал Капитан.

Карузо с первого дня засел в капитанской каюте, он до смерти боялся воды. Ему снились кошмары: что он падает с палубы в океан и тонет, тонет, тонет. Кот просыпался и жалобно мяукал, тогда Капитан брал его к себе под бок, гладил и утешал.

Баурсак подружился с коком и пропадал на камбузе – корабельной кухне. Там он вникал во все тонкости кулинарного искусства – как хранить продукты, делать заготовки, печь хлеб, ну и, конечно же, готовить вкусную и полезную еду для экипажа. Добрый кок выделил Баурсаку большую чашку с маслом, где можно было плавать и отдыхать сколько душе угодно.

– Ты вот в масле сидишь, а матросу что нужно? – говорил корабельный повар. – Хорошо покушать на завтрак, чтобы дожить до обеда, и сытно покушать на обед, чтобы продержаться до ужина. Варёные яйца, омлет и тосты – с утра, борщ, картошка и мясо – в середине дня, гречка и сосиски – вечером. А перед сном кто проголодался – приходи на камбуз, загляни в холодильник – всегда колбаска и сыр нарезанные есть!

После короткой стоянки в каком-нибудь порту морякам подавали фрукты и салаты из свежих овощей. Раз в неделю, по воскресеньям, кок жарил на мангале рыбу и креветки.

Карузо выходил из каюты редко, только когда хотел повидаться с другом. Баурсак уговаривал его подняться на палубу, посмотреть на море, но кот всегда отказывался.

– Ты знаешь, я теперь везде вижу чёрный сахар, – как-то раз спустя неделю пожаловался Баурсак товарищу.

– Чёрный сахар? Который ты принёс мне с японской кухни?

– Ну да, те самые чёрные крупинки. Гуляю по палубе, и они всё время мне мерещатся. А сегодня в небо глянул – там тоже он, чёрный сахар. Весь небосвод усеян чёрными крапинками, и они ещё и летают!

– Какой же ты впечатлительный, – снисходительно отозвался кот, – может, это звёзды были?

– Ну да, чёрные звёзды на синем небе, – рассердился Баурсак, – пойдём со мной, сам увидишь!

– Да не хочу я наверх, – огрызнулся кот, – иди насобирай и сюда принеси.

– Не могу! Я подобрал немножко, но они тут же исчезли!

– Э, брат, это у тебя галлюцинации из-за морской болезни начались.

– Нет у меня никакой морской болезни! Карузочко, миленький, ну пошли посмотришь, а? Хотя бы одним глазком – и сразу назад.

– Хорошо, пошли, – сморщил нос кот.

Они вышли на палубу. Карузо увидел воду – бескрайний лазурный океан – и зажмурился. Прижался к ближайшему контейнеру:

– Давай, показывай скорее.

Баурсак побежал вперёд, на нос судна. Кот осторожно двинулся за ним, поглядывая за борт, где бились волны.

– Вот смотри! – торжествующе воскликнул Баурсак, и у Карузо зарябило в глазах: чёрные горки сахара виднелись тут и там на блестящей, покрытой коричневой краской палубе.

– И в небе летают, всё, как я тебе говорил! Ой, у них ещё и крылья есть!

Кот поднял голову. На них летели жирные чёрные чайки.

– Заклюют, прячься! – он почувствовал сильные удары крыльями по голове и по бокам и понял, что чайки гонят его к краю палубы, туда, где за бортом сияет на солнце вода. Мельком он заметил, как Баурсак забился в щель между контейнерами. Уворачиваясь от крепких клювов, Карузо решил, что это конец.

Тогда, прижимаясь к палубе, он заорал что есть мочи. На счастье, мимо пробегал матрос.

– Ты что кричишь, котейка? – он подскочил к Карузо. Чёрные чайки и сахар растворились, исчезли, как будто их и не было. – Чего испугался? – Моряк подхватил кота и отнёс его в кубрик. – Сиди здесь лучше.

Чуть не плача, появился Баурсак, потирая помятые бока:

– Ну вот, а ты говорил, галлюцинации.

– Слушай мою команду, – зашипел кот. – Держимся поближе к людям, так будет безопаснее. Сахар людей боится, исчезает сразу.

Больше на палубе до конца путешествия друзья не появлялись.

глава 10

Австралия. Поплавок

Они прибыли в Мельбурн на двадцатый день пути. Ярко светило солнце, свежий ветер гнал по небу лёгкие белые облака. Баурсак счастливо улыбался, а Карузо никак не мог поверить, что его страданиям пришёл конец.

– Я теперь ас в поварском деле, – хвастался Баурсак коту, сходя по трапу на пристань. – И сытный суп могу сбацать, и картошку с мясом, и сосиски сварить.

После трёх недель, проведённых в море, Карузо покачивался из стороны в сторону и пугливо посматривал на воду. Утешало одно: через несколько шагов – долгожданная земля.

– Тогда жду от тебя австралийского объедения, – отозвался кот. – А то меня морская болезнь совсем измучила.

«Знаем, знаем, какая это морская болезнь, – подумал Баурсак, – трусишка, ты и воды боишься», – но вслух ничего не сказал, не желая обидеть товарища.

Вечером друзья отправились в ресторан.

– Углядим какую-нибудь вкуснючую рыбу, – предложил Карузо, когда Капитан провёл их на кухню.

– Опять рыба? Вот кошачья натура! В Японии фугу разделывали, – возмутился Баурсак. – Я мечтаю о тесте.

– Будет тебе тесто, – улыбнулся шеф-австралиец, встретивший их у плиты, – готовим пирог-поплавок и каштаны по-аборигенски.

– Пирог-поплавок? Это что такое? – удивился Баурсак.

– Мясной пирог в тарелке густого горохового супа.

– Если есть поплавок, нужно и рыбку выловить, – промурлыкал кот, но его уже никто не слушал.

– У нас поплавки часто заказывают, всё-таки национальное блюдо, – пояснил повар, – и пироги для супа в морозилке всегда есть.

Он достал один такой полуфабрикат и поставил его в духовку допекаться. Затем обжарил на оливковом масле лук, чеснок. Поставил на огонь бульон и кинул в кастрюльку зелёный горошек. Когда суп приготовился и оставалось только налить его в тарелку и выложить пирог, приправленный австралийским соусом «веджимайт»[2], Баурсак запрыгал от нетерпения:

– Можно я, можно я, пожалуйста, почтенный повар, – он подбежал к шефу, тот от неожиданности неловко перехватил форму – и пирог шлёпнулся на пол.

– Пр-р-равильный пирог, – восхитился кот, – мясом вниз упал, – а потом осёкся и сказал: – Ой.

– Что за дела! Договорились же, что вы только смотрите! Да я сейчас тебя самого в суп положу, – повар уставился на виновника.

Баурсак съёжился под этим взглядом и пролепетал:

– Простите, почтенный, я больше не буду.

– Что я теперь гостю подам?

– Покажите гостя, я всё улажу, – пообещал Баурсак. – А с пола можно не убирать, – остановил он подбежавшую уборщицу со шваброй, – котя давно так не лакомился.

Он отправился в зал. За столиком сидел Капитан. Это для него готовили пирог-поплавок. Поэтому всё быстро уладилось, и Баурсак вернулся на кухню. Повар обрадовался:

– Вот повезло так повезло!

Карузо, урча, доедал мясо, а повар уже поставил новый пирог в духовку. Вскоре поплавок уплыл в зал.

– На этом, пожалуй, всё, друзья, – развёл руками шеф. – Каштаны я сам приготовлю.

– Да ладно, – согласился Баурсак, – мы сейчас на улицу выйдем, насобираем, на корабле пожарим.

– Ни в коем случае! Австралийские каштаны – ядовитые, их сначала долго вымачивать нужно, только потом жарить, – покачал головой повар, – сами не справитесь.

– Тогда поплавка нам достаточно. Да и надоели мне всякие ядовитые продукты, – Баурсак поклонился шефу:

– Спасибо, почтенный повар! Нам опять пора в путь.

– Что-то наш чёрный приятель сегодня не появился, – заметил Баурсак, когда они вернулись на корабль.

– Зато ты сегодня постарался! – ехидно мяукнул кот, но, увидев, как помрачнел друг, смилостивился. – Ладно, с кем не бывает. А про чёрного не надо забывать. С ним держим ухо востро.

глава 11

Камерун. Фý-фу или фу-фý

Карузо и Баурсак пробирались между контейнерами в африканском порту.

– На судне – контейнеры, на земле – контейнеры. Глаза б на них не смотрели. Это же надо, какой лабиринт, – Баурсак бормотал испуганно, – плутать можно всю оставшуюся жизнь.

– Не трусь! Выберемся, – Карузо подбодрил товарища. – Помнишь, Капитан рассказывал, что это Дуала, самый крупный порт Камеруна. А Камерун – страна хоть и небольшая, зато интересная. Она как перекрёсток – здесь все пути сходятся, и сухопутные, и морские. И ты только представь, какая здесь кухня! Такие рецепты раздобудем, закачаешься.

– Под лапы смотри, – проворчал Баурсак, – здесь лужи на каждом шагу. Утонешь ещё.

– А что, если Африка, так и дожди не идут? Идут, ещё какие! Это у нас летом – лето, а здесь зима сейчас.

Так, за разговорами, они добрались до кафе с названием «У дядюшки Жозефа». В просторное и светлое заведение приходили перекусить рабочие из порта. На большой доске мелом было написано дневное меню:

Квакоко

Ндоле с ндомбой

Няма-няма

Минотумба

Фý-фу

Фу-фý

– Ого! – сказал Баурсак и прочитал меню вслух.

– Ого-го! – поддержал Карузо.

– Что будем делать?

– Пробираемся на кухню, и что первое там будут готовить, то и запомнишь.

– А если это невкусно?

– С такими названиями еда невкусной быть не может, – Карузо легонько потрепал Баурсака по макушке.

На кухне распоряжался огромный дядюшка Жозеф. «Готовим няма-няма», – громогласно скомандовал он. Повара-помощники поставили на плиту кастрюлю и быстро наполнили её листьями дикой черники, луком, помидорами, добавили немного бульона. Жозеф накрыл кастрюлю крышкой: «Пусть тушится. А теперь квакоко!» Только повара положили в котёл измельчённые клубни таро[3], шпинат, копчёную рыбу, щедро полили красным маслом и приправили специями, как из ниоткуда появился чёрный калебас, кувшин из тыквы. Медленно он проплыл по воздуху к плите и завис над будущим квакоко. Повара замерли, а калебас накренился, и в котёл полилась мутная жидкость.

– Это за что злые духи в мою еду фу-фý вылили?! – Жозеф перекрестился и затянул ритуальную песню. Все повара и поварята подхватили напев, окружили плиту, ритмично захлопали в ладоши и начали танец для изгнания злых духов. Варево в котле забурлило, вверх поднялся чёрный пар и плотным облаком окутал калебас. Облако вылетело наружу, а Жозеф швырнул вслед ему поварёшку. Повара закричали:

– Не позволим нам вредить!

Пока все суетились и готовили новый котёл, Карузо с Баурсаком выбрались из кухни.

– Всё запомнил?

– А то! И даже больше, наслушался рассказов об африканской еде.

– Ловко они с чёрным вредителем расправились, – кот пошевелил усами, – может, и нам африканские песни для изгнания злых духов выучить?

– Учи, – отозвался Баурсак, – а я не буду. Мне надо рецепты запоминать. Крепко-накрепко и правильно, чтобы не перепутать ничего.

– И то верно. Запоминай рецепты. Когда вернёмся домой, я хотел бы фу-фý попробовать. На рыбный бульончик похоже. – Карузо облизнулся.

– Не всё, что вкусным кажется, таким и является, – Баурсак засмеялся, – фу-фý оно потому и фу-фý, что не бульончик, а кукурузный напиток для взрослых. А вот фý-фу вполне можно попробовать – это шарик из кукурузной муки. Но тебе не понравится, не рыба!

Друзья поспешили в аэропорт.

глава 12

Кошачья связь

В зале ожидания было влажно и жарко. Карузо и Баурсак притаились под креслами поближе к кондиционеру, но это не спасало.

– Как думаешь, он скоро придёт? – кот не сводил глаз с входной двери.

– Пилот-то? Вроде через час должен появиться, – Баурсак присел, привалился к стенке и вытянул ножки, – отдыхай пока.

– В воздухе отдохнём, – фыркнул Карузо.

– А что печальный такой? Вроде же радоваться должен, что мы самолётом дальше путешествуем, а не на корабле.

– Нет, я, конечно, рад. Как только услышал, что Капитан договорился со знакомым Пилотом, – знаешь как обрадовался! Теперь он будет нас по разным странам возить и помогать рецепты доставать. Я Капитана полюбил, хороший он человек, и расставаться с ним жалко. Но как только вспомню бесконечную воду вокруг, – кота передёрнуло, – нет уж, я лучше дальше воздухом добираться буду!

– Тогда я совсем тебя не понимаю. Почему загрустил?

– По дому соскучился, по рыбному ресторанчику моему. Вот где жизнь была – каждый день рыба, ешь – не хочу. По другу-повару тоскую. Как он там без меня? Думал, что больше всего на свете я люблю рыбу, а оказывается, друга люблю больше.

– По Рыбьему Зонту, значит, грустишь, – сочувственно посмотрел на кота Баурсак.

– Вот и кличка у него теперь такая дурацкая из-за этого противного Колдуна. И я невесть где болтаюсь. Пойду прогуляюсь под креслами, хоть лапы разомну, – Карузо встал и понуро побрёл прочь.

– Мяу-мяу, – вдруг услышал он нежный голосок из-за чемоданов. Карузо подкрался и увидел в сумке-переноске абиссинскую кошечку.

– Это ты кот-путешественник Карузо?

– Я-я-я! – подтвердил сиамец, – наконец-то! Неужели вести от друга-повара?

– Они самые! По лучшей в мире кошачьей связи. Твой друг цел и невредим. Спрашивает, где вас так долго носит. У них еда кончается, и с водой что-то не очень.

– Спасительница моя! – Карузо припал носом к дверце. – Пожалуйста, передай повару, нам всего два рецептика осталось. Мы скоро вернёмся.

– Как прилечу, по нашей связи передам. Богиня Бастет[4] вам в помощь, – благосклонно ответила кошечка и свернулась клубком.

К Баурсаку кот возвращался в совершенно другом настроении. Он был счастлив – наконец-то долгожданная весточка. Теперь он знал, что с другом всё в порядке.

– Нам надо спешить, – разбудил он Баурсака. – У повара и девушки-рыбы еда кончается.

– Как ты узнал? – встрепенулся тот.

– Кошачье братство не дремлет.

– У вас что, сотовая связь есть?

– Лучше. У нас есть голос. Слышал, как коты под окнами орут? Это и есть кошачья связь. Все новости по округе в одно мгновение разносятся. Можно и из страны в страну передать известие, – и Карузо рассказал про встречу с абиссинской кошкой.

– Вот это да! – восхитился Баурсак, – слушай, я давно хотел спросить – а ты тоже, как настоящий Карузо, умеешь стаканы голосом разбивать?

– Ха, да что там стаканы, – кот пригладил лапой усы, – вон повар говорит, что я своим ором голову ему на части раскалываю. Смотри, вот и наш Пилот! Побежали?

глава 13

Южная Америка. Куранто

– Груз у меня срочный, поэтому посадка будет одна в Кейптауне, на дозаправку… А потом сразу в Южную Америку, – Пилот, новый знакомый Баурсака и Карузо, положил планшет с полётной картой на кресло и сказал: – Найдите себе местечко поудобнее. – Пилот был очень похож на Капитана. Такой же высокий, сильный, в красивой форме с золотыми нашивками.

В кабине самолёта было тесно, но друзьям удалось устроиться так, чтобы не мешать лётчику. Он готовился к взлёту.

– Туда, где сахарные черепа[5]? – Карузо в предвкушении потёр лапы. – Когти можно будет поточить!

– Нет! – отрезал Пилот, – когти об черепа не точат. Ими в Мексике алтари во время праздника раз в году украшают. Потом съедают. Символ это. Но мы летим в другую страну. Туда, где растёт жгучий красный перец, да и сама она по форме похожа на стручок перца.

– И какая же это страна?

– Чили. А на следующий день из Чили сразу рейс на север. В Исландию полетим.

– Здорово! – обрадовались Баурсак и Карузо, – Исландия уже ближе к родному Казахстану, чем Чили, – до друга-повара рукой подать.

– Времени в Чили у вас будет мало – днём прилетим, а вечером снова в дорогу.

– Мы успеем, – друзья переглянулись, – выхода у нас нет.

Самолёт приземлился на небольшом острове Чилоэ. Заруливая на стоянку, Пилот сказал:

– Погода сегодня радует – ветер несильный, небо ясное, – потом рассмеялся и добавил: – вы здесь поосторожнее…

– Почему поосторожнее, – испугался Баурсак, – нас что, съесть могут?

– Зачем же сразу съесть? Просто места здесь удивительные: все, кто здесь побывал, говорят, что тут времени как будто не существует. А кто-то даже назвал Чилоэ островом Забытого Времени.

Карузо и Баурсак переглянулись:

– Спасибо, мы только рецепт раздобудем и сразу назад прибежим.

Перед выходом из аэропорта Пилот предупредил:

– Значит, так, до Исландии полетим на другом самолёте. Когда вернётесь, сразу забирайтесь в него. Он первым будет стоять на самолётной стоянке. А теперь видите, во-он там люди собираются?

– Видим, видим.

– Бегите туда. Там сейчас будут готовить особое блюдо – куранто.

И Карузо с Баурсаком помчались, чтобы не пропустить ни одного важного момента, ни одной самой маленькой детали. Они успели. Устроились на большом камне и, как в театре, наблюдали за действом.

Люди были одеты в почти одинаковые тёмные брюки и грубые башмаки. И только чóмпа-чилóта – шерстяные свитера – выделялись, отличаясь яркими красками и сложными узорами. Мужчины разделились на группы и работали одновременно и слаженно. Одни выкопали яму. Другие раскалили в кострах камни и лопатами выложили их на дно. Третьи заполнили яму продуктами. Чего там только не было: горох и фасоль, мясо, несколько видов рыбы, картофель и морковь, перец, мидии и креветки. Каждый слой отделялся от другого листьями ревеня и капусты. Когда места в яме не осталось, её накрыли влажной мешковиной, засыпали землёй и сверху уложили дёрн.

– Это же гигантская скороварка, – Баурсак приплясывал от восхищения.

– Какая такая скороварка?! – у Карузо шерсть на загривке поднялась дыбом, – разве такое вообще можно есть? Там же смесь не пойми чего.

– Эх, котя, не спеши с выводами. Через пару часов узнаешь. И если я не ошибаюсь, твой желудок выскочит наружу и начнёт аплодировать!

Два часа пролетели как один миг. Но от жара, пышущего из ямы, Баурсак постепенно высыхал. Повара открыли «скороварку», и наружу вырвался такой аромат, что Карузо спрыгнул с камня на землю.

– А я что говорил? – усмехнулся Баурсак и… потерял сознание. Он лежал маленький и несчастный, и Карузо запаниковал. Он кинулся за помощью к людям. И ему помогли.

Кот торопился назад, в аэропорт Чилоэ. В зубах он нёс пластиковое ведёрко с кукурузным маслом. В масле приходил в себя Баурсак.

На стоянке друзей уже ждал самолёт. Очень странного цвета самолёт. То ли тёмно-серый, то ли коричневый. А может, вообще белый, только очень грязный. Кот остановился перед ним как вкопанный, тряхнул головой, масло выплеснулось на бетон. Лапы Карузо разъехались, и он, выронив ведёрко, носом въехал прямо в трап. «Что-то не так», – мелькнула мысль, и кот лизнул чёрную ступеньку, – «Сахар!», – и заорал:

– Бежим! Спасайся кто может!

В это время самолёт начал рассыпаться и разваливаться на куски. Друзья оказались погребены под горой чёрного сахарного песка. Кот схватил Баурсака в зубы и изо всех сил заработал лапами, прокапывая туннель. Баурсак причитал:

– Ай, больно! Ой, прокусишь меня, я же сдуюсь.

Наконец Карузо вырвался на волю, отпустил друга и прошипел:

– Больно ему… Сейчас назад закопаю, и сам выбирайся, как хочешь.

Из ангара прикатил бульдозер-уборщик и сгрёб чёрный сахар со стоянки.

Кот, хромая на стёртых лапах, заковылял к нужному самолёту, а Баурсак бежал следом и приговаривал:

– Карузочко, молодец, Карузочко, спаситель, куда б я без тебя…

– Хватит подлизываться, вот наш настоящий самолёт. – И проворчал:

– Продержишься без масла в воздухе?

– Продержусь, я уже напитался.

глава 14

Исландия. Скир

Приземлившись в столице Исландии Рейкьявике, друзья распрощались с Пилотом и задумались, как же вернуться домой, в Казахстан.

– Думай не думай, а решение придёт само. Выкрутимся. Нам ещё один рецепт нужен. Куда теперь? О! Вывеска – «Хаукартль». Зайдём?

– Не, там акула нарисована. А рыба у нас уже есть, мясо, морепродукты и овощи тоже есть. Нам бы чего-то сладенького, на десерт. Смотри, у них тут полно молочных продуктов, – Баурсак ткнул рукой в витрину с горками банок то ли сыра, то ли творога, – давай на какую-нибудь ферму сгоняем, поинтересуемся, что готовят.

На попутных машинах друзья добрались до фермы. Рассказали хозяину, что им надо. Фермер показал свои владения. Он выращивал натуральные продукты. Чего там только не было: и картофельное поле, и грядки с морковкой, репой и капустой, и теплица с пряными травами. На огороженном лугу паслись коровы и овцы.

– Всё есть. В полях грибы собираем. И ягоды – чернику да бруснику. Их я как раз в скир добавляю. Это такой творог исландский, – похвастался фермер.

Карузо и Баурсак переглянулись: «Творог… как-то просто слишком. У нас и дома такого навалом». И Баурсак поинтересовался:

– А скажите, пожалуйста, что такое хаукартль?

– Хаукартль-то? Это такое лакомство из полярной акулы. Её режут на крупные куски, потом кладут в бочку с гравием месяца на два, потом вялят на солнце месяца четыре. Потом корку срезают, а то, что внутри, – на мелкие кусочки, и пожалте к столу.

– Вкусно? – хрипло мяукнул кот.

– Кому как, кто-то это протухшим мясом называет, кто-то гнилым. А это способ приготовления такой. У меня есть немного акулы, хотите попробовать?

– А какая ещё у вас необычная еда есть?

– Квашеные тюленьи плавники и биточки из мяса кита пользуются успехом.

Нос у Карузо побелел, но кот справился с собой и через Баурсака вежливо передал:

– Спасибо, не стоит, я лучше вашего скира отведаю.

Скир коту понравился, он вылизал миску и шепнул Баурсаку:

– Очень вкусный творог, похож и на сыр, и на йогурт. Я бы ещё съел.

Баурсак поинтересовался у хозяина, почему этот скир такой особенный.

– Да потому что готовят его только здесь, в Исландии. Больше нигде не попробуете. Это еда викингов, даёт силу и выносливость. Рецепт передавался из поколения в поколение более тысячи лет. Скир можно и в суп, и в салат, и на хлеб, и с чесноком-солью, и, если ягод да мёда добавить, как десерт поесть.

Карузо мяукнул:

– Надо брать! Ты рецепт запомнил?

– Без особой исландской закваски ничего не получится, – опечалился Баурсак.

– Хотите, я вам с собой бутылочку налью? – предложил фермер.

– Ой, спасибо! Только с собой взять не сможем. Можно вы нам домой закваску отправите? И нам уже пора. Не подскажете, как до аэропорта добраться побыстрее?

– Лучше оставайтесь на ночь, – предложил хозяин. – А утром с моей дочерью Гудрун и отправитесь. Она поёт в хоре, в народном ансамбле песни и пляски Исландии. Завтра ансамбль летит в далёкую страну Казахстан. Там выступать будет.

– Ур-р-ра, нам как раз туда и надо! – заплясали от радости Баурсак и Карузо.

глава 15

Вулкан

Вечером друзьям не спалось – за окном было светло как днём, и кота тянуло на улицу.

– Удивительная всё-таки страна, – Баурсак мечтательно посмотрел в небо, – белые ночи, вместо земли – вулканический пепел, дома и теплицы отапливаются водой из гейзеров. А по вечерам местные жители собираются не в кафе и ресторанах, а в бассейнах с горячей водой и обсуждают последние новости, любуясь горами.

– Опасная страна, – возразил кот, – а вдруг землетрясение или вулкан проснётся? Помнишь, фермер рассказывал, как огнедышащая гора пеплом всю Исландию засыпала? Самолёты летать не могли.

– Да, живут как на прыгающей сковородке, – согласился друг.

На улицу вышла дочь фермера Гудрун.

– Никак не засну, – пожаловалась она, – чемоданы собраны, завтра лететь, но у меня плохое предчувствие.

Вдруг у них под ногами затряслась, загудела земля. Кот и Баурсак прижались друг к другу.

– Неужели опять Э́йяфьядлайёкюдль проснулся?! – испуганный хозяин фермы выбежал из дома. Там, где днём на лугу паслись коровы, вырос настоящий вулкан, и из его жерла столбом вырывался чёрный пепел.

– Ай-яй, это опять от Злого Колдуна «подарочек». Видно, конец нам всё-таки пришёл, – прикрыл руками глаза Баурсак.

– Папа, уезжаем, заводи машину, – попятилась Гудрун. Раздался взрыв, и из вулкана выплеснулась магма.

Гудрун подхватила на руки друзей и запрыгнула в автомобиль. Фермер на полной скорости помчался прочь от дома.

– Прощай, завтрашний рейс, – прошептала Гудрун, оглядываясь на вулкан.

– Прощай, дом родной, – вторил ей Баурсак.

– «Прощай» отменяется. Сколько ещё я от Чёрного Колдуна бегать буду? Остановите машину, – потребовал Карузо.

Кот выпрыгнул из автомобиля, шерсть на загривке поднялась дыбом, и он диким голосом завопил страшные угрозы. – Ну, Чёрный Сахар, ну, надоел! Нет, ты ещё не знаешь, кто такой Карузо. Нас так просто не возьмёшь! Да я тебя водой залью и в сироп превращу!

Но это их не спасло. Вулкан грохотал, лава шипела, пепел летел во все стороны, а небо затягивало чёрным тяжёлым дымом.

Тогда отчаявшийся Карузо заорал:

– Отдаю все свои кошачьи жизни, все свои силы, но сейчас я встаю на защиту друга-повара, Баурсака и Таймы. Пусть я проживу только одну жизнь, но мы привезём рецепты, чего бы это ни стоило! Призываю всех котов мира в свидетели!

Его яростный и отчаянный мяв подхватили все коты мира. Великий ор накрыл долину. Гудрун и фермер закрыли уши и увидели, как вулкан провалился сквозь землю, а чёрный пепел сдуло к океану, и там его захлестнула волна.

глава 16

Домой!

– Нам почти девять часов лететь, давай время коротать, – голос Баурсака из бумажного кулёчка звучал глухо.

– А зачем его коротать? – Карузо сладко зевнул и свернулся клубком рядом с Гудрун, – давай лучше поспим.

– Ну спи, спи, заяц-безбилетник, – сварливо отозвался Баурсак, – а я рецепты повторять буду.

– Сам ты заяц, – буркнул кот и уснул.

Друзья летели домой. Гудрун, певица из исландского народного хора, пронесла их в салон самолёта в сумке. Это был специальный прямой рейс. Пассажиры летели необычные: народный ансамбль песни и пляски, Исландский симфонический оркестр и делегация учёных из университета Рейкьявика.

Через три часа полёта по громкой связи попросили приготовить откидные столики – настало время ужина. Карузо проснулся и потянул носом. Пахло странно.

– Спецпитание, – стюардесса с небольшой тележкой прошла в середину салона и раздала несколько коробок. Зашелестела фольга, кот различил запахи хумуса, малосольной сёмги и маринованных овощей.

– Кто заказывал веганскую еду? – Отозвалось несколько человек, и им стюардесса тоже выдала подносы с коробочками. Пассажиры переговаривались, открывали крышки – наши путешественники почувствовали аромат специй.

Кот заволновался, а Баурсак наполовину высунулся из кулёчка. Гудрун их успокоила:

– Сейчас обычную еду будут раздавать.

И действительно, по салону пошла другая стюардесса с большой тележкой. Наклоняясь к креслам, она спрашивала: «Курицу или рыбу?» – и выдавала бортовое питание. Кот дотронулся до Гудрун лапой, и она почесала его за ухом:

– Не волнуйся, возьму рыбу.

Она съела рис и отдала Карузо пластиковый лоток с палтусом в белом соусе.

– Неправда, что аппетит приходит во время еды, – проворчал кот, – у меня он вообще никогда и никуда не уходит.

Баурсак выкатился из кулька:

– А я? А меня? Я уже засыхаю…

Тогда Гудрун посадила его в мисочку из-под пирожного и полила сверху салатной заправкой. Тот только вздохнул:

– После ванны с рыбным маслом мне уже ничего не страшно.

Пока стюардессы убирали после ужина, кто-то в салоне запел песню.

– Это наша, называется «По Спрейнгисандюру». Там проходила древняя дорога, и, говорят, рядом с ней до сих пор живут призраки, – пояснила Гудрун и подхватила песню.

Кот и Баурсак внимательно слушали, но после слов «лучшего отдал бы из коней, чтоб домой добраться поскорей» Карузо не выдержал и, дёргая хвостом, зашептал:

– Щас спою!

– Не смей! – Баурсак попытался зажать ему пасть, – ты что, самолёт упадёт!

Карузо обиделся, спрыгнул на пол, забился под кресло. Там было холодно и неуютно, пообижавшись немного, кот сменил гнев на милость и запрыгнул обратно на колени к Гудрун.

Самолёт начал снижение и прошёл сквозь слой облаков. Земля напоминала географическую карту. Справа бесконечная степь, слева тёмная гряда гор. Начинался рассвет, и первые солнечные лучи окрасили знакомые снежные вершины золотым светом. Из глаз Карузо полились слёзы, и он прошептал:

– Здравствуй, Родина…

глава 17

Дастархан

До рыбного ресторана добрались быстро.

– Нас не было целую вечность, а здесь ничего не изменилось, – промурлыкал кот и прыгнул на знакомый карниз. Баурсак прошмыгнул в узкую щель приоткрытого окна на кухню.

Похудевший Рыбий Зонт сидел на стуле. Перед ним на столе лежали три последних картофелины. Тайма дремала на дне аквариума.

– А вот и мы с рецептами, – притопнул Баурсак.

– Ну наконец-то, – воскликнул повар. От его голоса проснулась русалка и приветливо взмахнула хвостом.

– Я тоже здесь, хозяи-и-ин, – мяукнул Карузо, подпрыгивая на подоконнике.

Баурсак торжественно продиктовал все рецепты, которые он заучил назубок во время долгого кругосветного путешествия. Повар торопливо записал всё в блокнот:

– А это вкусно?

– Это будет так вкусно, что ты оближешь пальцы до самых подмышек.

– Но где мы возьмём продукты? – задумался Рыбий Зонт.

– Предоставьте это мне. Я у папеньки попрошу, – Тайма выпрыгнула из воды и тут же нырнула обратно.

Она зашевелила губами, читая волшебные заклинания.

Повар вышел в зал и присвистнул. На столиках громоздились ящики с мясом, с рыбой, креветками и кальмарами, пакеты с мукой и крупами, мешки с овощами и пучки зелени. Тут же стояли специи и масло.

– Смотри-ка, даже свежая закваска с исландской фермы! – обрадованный Баурсак захлопал в ладоши.

– Вот это да! Неужели смилостивился Колдун? А то мы голодные последние две недели сидим, – усмехнулся Рыбий Зонт, – может, надо было раньше попросить?

– Я своего отца знаю, просто так не дал бы, – донёсся голос Таймы. – А сейчас, раз рецепты достали, всё прислал.

Разбирая продукты, повар обнаружил бутылку кумыса:

– Ого, вот это подарок, – он открутил крышку и припал к горлышку, отпил половину. – Вот, теперь силы есть! Давай, ты тоже попей.

– Нет, спасибо, потом попробую, – Тайма вежливо отказалась и с любопытством поинтересовалась:

– А что это?

– Кумыс, напиток из кобыльего молока. У нас говорят: «В одной чаше кумыса две чаши воздуха». Напиток лечебный и вкусный. Я тебе одну историю расскажу, – Рыбий Зонт подошёл поближе к девушке-рыбе, – как нашего Каныша Сатпаева в молодости от тяжёлой болезни вылечили. Когда он заболел, ему врачи строго-настрого наказали – ехать из города в аул, на свежий воздух, и кумыс пить. Так вот его брат, когда уезжал присматривать ночью за табуном, наливал в торсык – кожаную флягу – кумыс, клал туда кусочек казы и целебное снадобье. Целую ночь кумыс взбалтывался в торсыке, казы и снадобье растворялись полностью. А утром брат привозил целебный напиток домой, чтобы его пил Каныш. И через пару месяцев болезни как не бывало. Выздоровел и знаменитым учёным стал.

– А от живота кумыс поможет? Давай и папеньке нальём, – предложила Тайма.

– Тут надо с врачами посоветоваться, но кое-что диетическое я приготовлю на всякий случай.

Повар допил кумыс, засучил рукава и принялся за работу. В первую очередь решили приготовить чилийский куранто – для этого требовалось время.

– Его готовят в большой земляной яме. Где мы её возьмём? – охнул Баурсак.

– Пан или пропал, – весело откликнулся Рыбий Зонт, – ломаем пол!

Он принёс лом и лопату из кладовки, Баурсак вооружился чайной ложкой – и вскоре посередине зала появилась большая яма. Разожгли костёр и положили на дно ямы камни, которые достали из аквариума. Наполнили чилийскую «скороварку» продуктами, прикрыли куранто листьями капусты, потом мешковиной и засыпали всё землёй.

– Вот так! – Баурсак гордо поднял ложку. – Теперь ждём вкуснятину!

Потом Рыбий Зонт разделал японскую рыбу фугу и выложил на тарелку тонко нарезанные ломтики в виде летящего журавля. Затем обжарил фарш с овощами и замесил тесто для австралийского пирога-поплавка. Сварил зелёный гороховый суп. Приготовил африканские квакоко и няма-няма.

Баурсак осторожно помешивал готовый скир.

Из зала на кухню Рыбий Зонт принёс стол, накрыл. В центре «летел» японский журавлик, рядом в тарелке плавал пирог-поплавок. Дымились чашки с квакоко, няма-няма и куранто. Манила розеточка со скиром, украшенным красными ягодами. Тайма призвала отца.

– Сейчас дождь пойдёт! – повар вспомнил, как появился Колдун на кухне в первый раз. Он выхватил из-за шкафа тот же самый зонт и распахнул его над праздничным дастарханом.

– Добро пожаловать, папенька, – улыбнулась русалка.

Колдун, не здороваясь, мрачно сел к столу. Он попробовал фугу, съел ложку супа, поковырялся в няма-няма и куранто, лизнул скир.

– Всё вкусно очень. Удивили – никогда таких блюд не ел. Но живот-то всё равно болит!

глава 18

Лекарство

– Вкусно, – сварливо повторил Колдун. – Очень вкусно. Но мне больно!

– А вам всегда будет больно! – ответил Рыбий Зонт. – Сначала вылечиться надо, потом едой наслаждаться. И вообще – вы сами себе вредите.

– Ты как со мной разговариваешь, поварёшка никчёмная?!

– А! – махнул рукой повар, – мне уже терять нечего. Хуже не будет. А вот вам – будет! Лечитесь, пока не поздно.

– И чем мне лечиться прикажешь?

– Тем, что вы любите больше всего на свете, – повар поднял крышку с последнего блюда, – едой. Правильной для вас едой.

На серебряном подносе стояла тарелка рисового супчика с куриными фрикадельками, блюдце тушёных овощей и кисель из ягод. Еда радовала глаз яркими цветами, а приятный запах услаждал обоняние.

– Ладно, рискну, если тебе жизни не жалко, – проворчал Колдун, взял вилку, потыкал в кабачок, попробовал. Брови изумлённо поднялись – он подцепил кусочек тыквы. Вдумчиво прожевал. Потом отложил вилку, взял ложку и в мгновение ока съел всё, что было на тарелках. Запил киселём и откинулся на спинку стула. По лицу его разлилось неописуемое блаженство:

– Что это было? Впервые за много-много лет у меня ничего не болит.

Повар только пожал плечами, мол, человек сам творец своего счастья. Колдун медленно поднялся, развёл руки в стороны и щёлкнул пальцами. Ничего не произошло: ни грома, ни молнии, ни чёрного дыма. Просто вихрем пронёсся по кухне свежий ветер. Баурсак выглянул из-под полотенца и пискнул:

– Ура!

Все двери и окна в ресторанной кухне распахнулись настежь. Рядом с Колдуном стояла прекрасная девушка в золотом платье. А в окно с громким мявом ворвался Карузо и кинулся в объятия своего друга – повара Армана.

глава 19

«Волшебство на тарелке»

Повар Арман и Тайма поженились. Колдун ещё долго гостил в ресторане. Поправил здоровье на диетическом питании. Перестал быть злым, стал добрым и вернулся в свои владения. Но всё равно раз в неделю наведывался к дочери и Арману – полакомиться изысканной едой.

К ресторану пристроили большую веранду, вокруг посадили деревья и цветы. На воротах теперь красовалась новая вывеска: «Ресторан высокой кухни “Волшебство на тарелке”».

Благодаря новым рецептам заведение процветало. Теперь здесь подавали экзотические блюда из самых разных уголков мира. В понедельник можно было отведать азиатскую кухню, во вторник – австралийскую, в среду – африканскую, в четверг – кухню Южной и Северной Америки, в пятницу – европейскую, в субботу – казахскую, а в воскресенье – всё, что только пожелает гость. Арман пригласил помощников, а сам стал шеф-поваром. Тайма колдовала – добывала продукты со всех частей света.

В центре зала на высоком постаменте лежала красная бархатная подушка. На ней восседал пышный, ароматный, покрытый блестящей от масла корочкой Баурсак. Он благосклонно посматривал на гостей и разговаривал с каждым, кто к нему подходил. Спаситель повара и русалки стал талисманом ресторана, и это почётное место принадлежало ему.

Карузо больше никогда не расставался с другом-поваром. После путешествия он отъелся, похорошел и записался на уроки оперного вокала. Грех пропадать такому голосу.

У кота тоже была бархатная подушка на кресле-троне возле постамента. Но он жил вольной кошачьей жизнью и всё время где-то пропадал по личным делам. В кресле Карузо появлялся только по воскресеньям на семейных обедах, когда прилетал Колдун.

Бауырсақ пен Карузо

01-тарау

Тайма

Жаздың жайма шуақ таңы еді. Аспаз Арман өзінің шағын мейрамханасына кірді. Ақыры балық әкеліпті, оны ол бірнеше күн күткен еді. Бүгін не әзірлейтінін ойлап, ол қорапты ашты.

Өлген балықтар арасында су перісі жатыр. Су перісі ерекше екен, өзі кішкентай, ұзындығы ақсеркедей ғана. Сыртқы пішіні кәдімгі балықтан аумайды: қабыршақтары, жүзбеқанаттары, құйрығы бар. Тек қана басы адамдікіндей.

Арман көзін тарс жұмып алды.

– Ойбай, – деді ол, – жүйкем тозып, есім ауысқаннан сау ма? Күйген майдың түтінін көп жұтып қойғандаймын.

Ол қораптың келесі жағына шығып, ішіне қайта үңілді.

Су перісі әлі сол жерде жатыр. Оның нәзік жүзі, бозғылт мөлдір терісі және ашық күлгін түсті бұйра шашы бар.

– Сусыз өмір сүре алмаймын, өлемін ғой. Оған қоса бұл жер суық, – деді ол, көзін ашпай.

Арман аһ ұрып, тыпыршып кетті.

Балықтарға арналған аквариумға құбыршек салып, жылы суды қосып қойды.

– Қазір, қазір, – деді ол. – Біраз су құйып жіберейін.

Аспаз су перісін абайлап көтеріп алып, аквариумға салды. Су перісі жүзбеқанаттарын қозғалтып, көзін ашты, Арман оның көзінен мұхиттың тұңғиығын көргендей болды.

– Сен кімсің? – деп, таңырқағаннан орнынан тырп ете алмады.

– Мен Таймамын.

Су перісі аквариумды бір айналып, Арманның қасына оралды.

– Бұл жерге қалай тап болдың?

– Есімде қалғаны – үлкен ау, онда балық көп еді. Ауды палубаға тартып, шығарып алып, балықшылар балықтарды жәшіктерге сала бастады… содан кейін ештеңе есімде қалмапты.

– Сізге қалай көмектессем екен?

– Сіз көмектесіп қойдыңыз. Суықтан тоңып өлуден құтқардыңыз, жылыттыңыз.

Кенеттен күн күркіреп, терезе ашылып, асүйге қара бұлт еніп, төбеден қара жаңбыр құйып кетті. Арман шкафтың артындағы үлкен қолшатырын алып, өзін және Тайманы жауыннан қорғамақ болды.

Қара шалшық болып су жиналып қалды, ол қап-қара Сиқыршыға айналды.

– Құтқарушыңды таптың ба? – деп дүрілдеген дауыс естілді.

– Не болып жатыр? – деп сыбырлады аспаз.

– Зұлым Сиқыршы, яғни менің әкем келіп қалыпты ғой, – деп, су перісі аквариумның бұрышына тығылды.

– Балық мейрамханасы, яғни қолшатырдың астындағы аспаз, – деп, Сиқыршы қолын көтеріп, жұдырығымен сес көрсетті, – тыңда, Балық Қолшатыры. Мен бұл жерді сиқырлап тастаймын! Бұл жерде елсіз аралдағы Робинзон Крузо сияқты отырасың. Жан баласынан көмек күтпе, өйткені менің рұқсатымсыз қызымды құтқаруға ешкімнің де батылы бармайды!

– Әкетай, мұныңыз қалай?! Мен тек бәрі жақсы болса деп едім. Сізді емдегім келген, – деп сыбырлады Тайма, бірақ Зұлым Сиқыршы оны естімеді.

– Мына қолшатырдың астына тығыла бергенің не? – Ол қолшатырды бір соғып өтіп, былай деді:

– Саған арналған қарғысым да дайын: Балық Қолшатыры, енді сенің есімің – осы, ал шын есіміңді ұмыт. Сондай батыл болсаң, Таймамен бірге осы мейрамханада мәңгілікке қал. Тамақсыз, байланыссыз, интернетсіз. Сендер туралы ешкім білмейді, ешкім де есіне алмайды. Бірде-бір адам сендерге көмектесе алмайды.

02-тарау

Зұлым Сиқыршы

Зұлым Сиқыршы қарқылдап күліп, жерді бір теуіп, асүйден түнерген қара бұлт болып ұшып кетті. Терезенің жақтауы желдің екпінімен сарт еткенімен, толық жабылмады, терезенің алдында ұмыт қалған тұз салғыш кедергі болды. Балық Қолшатыры көзін уқалап ашқанда, Тайма басын судан шығарып алғанын көрді. Оның беті судан және көз жасынан суланып тұр еді.

– Сізді де дуалап тастады. Енді не істейміз, қалай әрекет етеміз?

Аспаз ауыр күрсінді.

– Білмеймін… Ойлануым керек. Мені саған көмектескенім үшін дуалады, ал сені не үшін дуалады? Сен не істедің?

Тайма көз жасына ерік беріп, жүзбеқанаттарымен суды шолп еткізіп, мына оқиғаны баяндады.

Жер бетінде, алыстағы таңғажайып патшалықта бір Сиқыршы әмірін жүргізіп өмір сүріп жатты. Бір кездері ол зұлым емес, мейірімді болатын. Бірақ бір күні оның іші ауыра бастайды, іші қатты ауырған сайын Сиқыршының ашу-ызасы да күшейе түседі. Сиқыршыға патшалықтың түкпір-түкпірінен емшілер шақыртады, бірақ ешкім ештеңе істей алмайды. Содан кейін әлемнің түкпір-түкпірінен шипагерлерді шақыра бастайды, ол да бекер болады, Зұлым Сиқыршының денсаулығы жақсара қоймайды. Дәрі-дәрмек те, булау да, дәрілі дымқыл дәке де, екпе де көмектеспейді. Тіпті ағзасын тазартса да, әсер етпейді.

Зұлым Сиқыршы тамақты дәмділеп және көп жегенді жақсы көретін. Егер тауық еті болса, онда сирағын немесе қанатын ғана емес, тұтас бір тауықты, майға қуырылған және ащы тұздық қосылған күркетауықты да бір-ақ жейтін. Аспаз тамаққа ащы дәмдеуіштерді көп себетіні сонша, қызметші тағамды дастарқанға апарарда бетперде киіп жүретін. Шайға арналған тәттіге – кілегей мен шоколад молынан құйылған тәтті нандар мен тау болып үйілген тоқаштар берілетін. Сонда әміршінің қызы, ақылына көркі сай Тайма дұрыс тамақтанбаса, ешбір дәрі көмектеспейтінін түсінеді. Денің сау болу үшін дұрыс тамақтанып, диета ұстау керек.

Тайма әкесін қатты жақсы көргендіктен, ол үшін алаңдайтын. Ол аспаздардың бәрін қуып жіберіп, әкесіне өзі тамақ әзірлей бастайды. Аспаздық өнерді оқымаса да, ол балық пен көкөністерді пісіруді білетін. Тез дайындалады және денсаулыққа пайдалы. Түскі асқа әміршіге буға піскен шалқан, бұқтырылған минтай балығын және сусын әкеліп береді. Сиқыршы таңғалады, бірақ қарны аш болғандықтан, бәрін жеп қояды. Тамақ дәмсіз болған соң, ол кейістік танытып, бос табақты итере салады. Ал ашуланған кезде ол дұрыс сиқырлай алмай қалатын. Бұл оны одан сайын ызаландыра түсті. Әмірші аспаздарды қайтаруды талап етеді. Қызы оның айтқанына мойынсынбай, екінші күні оған асжапырақ қосылған скумбрия балығын дайындап береді. Зұлым Сиқыршы жұдырығымен үстелді бір ұрып:

– Маған суға қайнатылған майлық емес, кәдімгі тамақ әкел! Мен сиқырлай алмай қалдым! – дейді.

– Әкешім, сиқыр мен дуадан гөрі өмірің қымбат. Мен денің сау болғанын қалаймын.

Үшінші күні Зұлым Сиқыршы балконда теңізге сағынышпен қарап отырған еді. Тайма табаққа салынған сәбіз бен нәлім балығын әкелді.

Сиқыршыны ашу кернейді. Орнынан атып тұрып, қолын көкке көтереді. Күн күркіреп, найзағай жарқ етеді:

– Мына балығыңмен қоса сені мәңгілікке қарғыс атсын! Өзің де балыққа айналып, өмір бойы теңіз-мұхиттарды шарлап жүзіп жүресің!

Ауыр күрсінген Тайма балыққа айналып, балконнан тұңғиық көк теңізге шолп етеді. Оның артынан айғайлаған Сиқыршының дауысы ғана естіледі:

– Бұл дуаның сиқыры сен маған әлемнің түкпір-түкпірінен ең сирек, ең дәмді бес тағамды әзірлегенде ғана кетеді.

03-тарау

Бауырсақ

– Иә-ә-ә, – деп Балық Қолшатыры сөзін соза түсті. – Ащы тамақ әкеңнің мінез-құлқын әбден бұзып жіберіпті. Туған қызын балыққа айналдыру деген не сұмдық!

– Жоқ, ол – жалпы жақсы адам, – деп, Тайма әкесін жақтады. – Оны тек емдеп алуымыз керек. Бірақ мұны мен сиқырдан құтылғанда ғана жасай аламын. Ал ол үшін әлемнің дәмді және ерекше тағамдарын әзірлеуім керек. Бірақ мен мұны қалай істеймін, тіпті қолым да жоқ қой?

– Ал менің қолым бар! Мен сені құтқарамын! – деп саңқ ете қалды аспаз және бірден ойға шомып кетті. – Бірақ мені де сиқырлап тастады, тіпті қолымның да көмегі жоқ қой.

Балық Қолшатыры мейрамхананы бір айналып шықты, есіктерді жұлқып көрді. Олар ашылмады.

– Бекітіп тастапты, – деді ол Таймаға дауыстап. – Қазір терезелерді тексеріп шығайын.

Терезелердің бәрі де жабық екен. Тек тұз құтысы кедергі жасаған асүйдегі жалғыз терезе ғана сәл ашық қалыпты. Сәл ғана. Бірақ Балық Қолшатыры қанша тырысса да, ол бұл саңылауды бір миллиметрге де кеңейте алмады.

– Ал балтамен істеп көрсем ше? – деп түңілген аспаз су перісіне оралды.

– Бекер әуре боласың, – деп, қабағын түйді Тайма, – сиқыр.

– Тұзаққа түстік! Онда қоршауға дайындалайық, – Балық Қолшатыры тоңазытқышты ашып, қандай азық-түлік қалғанын қарай бастады. – Менің мейрамханам бар ғой! Қоймада ұн мен жармалар, біраз көкөніс бар. Міне, ақсерке балығын әкелді. – Ол аквариумға қарады. – Ойбуй, бірақ сен де балық екенсің ғой…

– Иә, – Тайма мұңайып қалды, – түрім балыққа ұқсайды. Бірақ мен сиқырланған адаммын.

– Бір-екі айға шыдауға болады. Әйтеуір, мысықтың сыртта қалғаны жақсы болды. Аш болса да, еркіндікте жүр.

– Бір-екі ай өмір сүре аламыз, ал содан кейін ше? Бәрібір өлеміз ғой, – деп, су перісі құйрығын бұлғаң еткізді.

– Тоқтай тұршы, егер қазір әкеңе әлемнің ең дәмді тағамдарын дайындасақ ше?

– Ал дайындау жолын қайдан аласың? Оны таңғалдыру оңай емес, қамалда ең жақсы аспаздар жұмыс істеді.

– Иә, – деді аспаз, қапалана күрсініп, – мен балық тағамдарының шеберімін, ал мұнда тек ақсерке бар. Бұл аздық етеді. Байланыс та жоқ, интернет те істемейді, бәрі сиқыршы айтқандай болып жатыр, – аспаз шкафқа пайдасы жоқ телефонын лақтыра салды.

Балық Қолшатыры асүйде әрлі-берлі жүріп, терең ойға беріліп кетті.

– Екеуіміз де осы жерде бірге өлетін болдық, – деді Тайма.

– Бірақ сен оның туған қызысың ғой! Ол сені өлімге қимас?

– Үнемі ауырғанның кесірінен әкемнің есі ауысты. Ештеңені білмейді, түйсінбейді. Енді оның өзі де өлімнен қорықпайды.

– Жарайды, мұңая бермеші. Біз бірдеңе ойлап табамыз! Әзірге таңғы асымызды ішейік. Қазір жылдам ботқа әзірлеймін. Менде не бар екенін білесің бе, дәмді бауырсақ бар, жегің келе ме?

Тайма басын изеді.

Аспаз оған бауырсақ берді. Қызғылтым бауырсақтың домалақ бүйірін тістемекші болып, ол басын ыңғайсыз бұрғандықтан, бауырсақ суға түсіп кетті.

Балық Қолшатыры оны судан сүзіп алып:

– Судан тез алсаң, су сіңіп үлгермейді. Аузыңды ашып, тісте.

– Мені жеме, саған бір пайдам тиер, – деген жіңішке дауыс естілді. Аспаз саусақтарын жазғанда, бауырсақ үстелге құлап түсті. Оның қолы мен аяғы өсе бастады. Көзі бақырайған ол алдымен су перісіне, сосын аспазға қарап: «Тек мені жемеңдер!» – деп жалбарынды.

Балық Қолшатыры бозарып кетті, бір күнде тым көп ғажайып оқиға болып жатқандай. Тізесі әлсіреп, буыны бүгіліп, еденге сылқ етті. Су перісі Тайма ақырын ғана аквариум түбіне түсті.

Тостағандар мен кәстрөлдердің артына тығылып жүріп, Бауырсақ терезенің алдына жетіп алды. Құтылғандай сезімде демін алып: «Қашып үлгердім ғой! Әйтпесе тірі екеніме де қарамай, жеп қояр еді. Енді терезеден шығып кетсем, орнымды сипап қаласыңдар!» Ол саңылаудан қысыла өтіп, сыртқа домалап кетті.

04-тарау

Карузо

Сиам мысығы Карузо терезенің кең ернеуіне секірді. Асүйден балықтың жағымды иісі жетіп жатыр, ал түскі асқа шақыру аспаздың ойына да келмеді. «Не ойы бар? Есік, терезесін ашатын уақыты болды ғой, мейрамханаға кіру мүмкін емес», – деді Мысық мияулап.

Ол әйнектен ішке қараса да, ештеңе көре алмады. «Асханада ешкім жоқ па? Адамдар қашанда қиындық тудырмаса, жүре алмайды», – деп, Карузо қаттырақ мияулады.

Жауап жоқ, сол баяғы үнсіздік. Шамалы ашық терезеден шығып жатқан балық иісі мұрнын жарады. Әрі қарай шыдамы жетпеген Мысық өзінің әйгілі зар еңіреп шыңғыратын дауысымен мияулауға көшті. Осы дауысы үшін оған Италия опера әншісінің құрметіне Карузо деген лақап ат берілген.

– Қазір, қазір, – деген досының әлсіз дауысын естіп, оның еденнен тұрып жатқанын көрді.

– Тапа тал түсте ұйықтап жатқаны несі?! – Мысық айғайын қайталағысы келіп еді, бірақ аяқастынан аквариум түбінен көтеріліп келе жатқан біртүрлі балықты байқады. Балықтың басы адамдікіндей еді.

Сонда ол ашуланғаннан айғайлап жіберді:

– Асүйімде тағы не болып жатыр?

Терезенің ернеуінде тұрған Бауырсақ дәл Карузоның алдында тыпырлап қалған еді. Бірақ Мысық оны байқамай, ештеңеге мән бермеді. Ол бар күшімен терезе жақтауын итерді, бірақ ол икемге келмеді. Саңылауға тұмсығын тықса, тек мұрны ғана сыйды. Мұрны жаңа ауланған балықтың еліктірер хош иісін сезіп қойды.

Бауырсақ Мысықты аяп кетті:

– Бекер тырысып жатырсың…

Мысық бір сәтке жұмысын қоя салды да, сөйлеп тұрған Бауырсаққа бұрылды. Желке жүні тікірейіп кетті. Карузо ықылық атып, есінен танып қалды.

– Е-е, мынау да бір, – деп, Бауырсақ не қашып кетерін, не қаларын білмей, бір орнында тайсалақтап тыпыршыды. – Бәрі неге сонша әлсіз? Жарайды, қолымнан келгенше көмектесейін. – Ол Мысықтың қасына келіп, бұжыр бүйірімен мұрнын сипалады.

Карузо терең дем алып, ыңырсыды.

– Мен қуырылған қамыр жемеймін.

– Саған ешкім же деп жатқан жоқ. Негізінде, мен қазір қуырылған қамыр емес, нағыз тірі… – деп, Бауырсақ бір сәтке ойға берілді де, не айтарын тез тапты, – …тағаммын.

– Тірі… – Мысық орнынан тұрып, Бауырсақты иіскелеп, тіпті жалап та көрді. – Атың кім?

– Бауырсақ. Бірақ сен тентек болма. Бұл жақта ойға келмейтін нәрселер болып жатыр!

– Не болып жатыр, айтып берші!

Сөйтіп, Бауырсақ болған жайттың бәрін жайып салды: балық салынған жәшік, су перісі, Зұлым Сиқыршы, сиқыр мен дуа туралы бәрін айтты. Мысық тыңдап отырса да, басқа нәрсені ойлап отырған еді:

– Ал сен сөйлеуді қалай үйрендің?

– Үйренетіндей несі бар?! Ессіз Сиқыршы үстіме жаңбыр құя бастағанда, мен бәрін естіп, түсіне бастадым. Ал су перісі бар аквариумға түсіп кеткенде біржола тіріліп кеттім, – деп, Бауырсақ қолын жұмыр бүйіріне қойып, жерді теуіп қалды. – Міне, мен қандаймын! Қолы мен аяғы бар үлкен баспын.

Карузо оған мұқият қарады.

– Тірі өнім… Досым асүйде менсіз қалды! Балықпен және су перісімен. Маған жетпегені енді сиқыр еді, – деп, қайғыра көзін жұмды Мысық. – Сонда мен енді қай жерде тамақ ішемін?

– Әй, күлкімді келтірмеші! Сенде, әне, айналаңда түрлі құстар мен тышқандар бар, ұста да, жей бер. Амал жоқ болса, қоқысқа түсерсің.

Мысық айбат шегіп, арқасын күжірейтіп, құйрығын тік көтерді:

– Карузо мен қоқыстың үш қайнаса сорпасы қосылмайды!

– Ал мен ше, менің жағдайым не болады? Ара-тұра майға шыланып отырмасам, құрғап қаламын ғой. Біткен жерім сол болар. Оған қоса суға да түсіп алдым. Қазір бір майлы орта болса ғой.

Мысық табанымен құлағын тырналады да:

– Қазір келемін, – деп, жоқ болды.

05-тарау

Шешім

Бауырсақтың алдына ернеуге жылтыр қаңылтыр құты жалп етті. Артынша Карузо да секіріп түсті.

– Қазір бәрі болады, – деп, құтының кілтін тырнағымен іліп алып, тартып, қақпағын ашты, міне, алдарында майға шыланған майшабақ тұр.

– Бұл не үшін керек? – деп таңғалды Бауырсақ.

– Бұл, – деп жауап берді Мысық, аузын майшабаққа толтырып жатып, – артқы аулада жафырын қойма жафап, афүйден бірнефе құтыны алып кеткенім бекер болмағанын көрфетеді.

– Аш қалмайтыныңды әлдеқашан түсінгенмін. – Бауырсақ аяғын салбыратып, жақтауға отырды да, Мысықтың балықты қылғытып жатқанын бақылады. – Ал мұның маған қандай көмегі болмақ?

Карузо соңғы майшабақты іліп алды да, шайнай бастады, содан соң құтыдағы майды нұсқады.

– Мархабат, ваннаға шомылуға келіңіз. Майлы ванна.

Бауырсақ көзін алартып, есінен танып қалды.

Мысық оны жұмсақ табанымен құтыға салып жіберді:

– Біртүрлі жан екен, өзі майлы ванна сұрады. Әлде бақыттан басы айналып, есінен танып қалды ма?

Бауырсақ есін жиып, жиіркене мұрнын тыржитты.

– Енді мен балық саситын болдым ғой, – деді ол, көз жасына ерік бермеуге тырысып.

– Е-е-е, досым-ау, өмір сүргің келсе, қай жер болса да сүңгірсің. Ал иіс бірте-бірте жоғалады, – деп, жуынып отырып жауап берді Карузо.

Бауырсақ аһылап-уһілеп «ваннадан» шығып, күйіне күбірледі:

– Барлық жерім майланды. Бір аптаға жетіп қалар. Жарайсың, жақсылық істеген түріңді қара, құйрықты дос.

Карузо жауап бермей, мырс етті.

– Дегенмен дұрыс айтасың, иіс деген сөз болып па?! – Бауырсақ өзінің аяқ-қолына қарап, көзін уқалап, саңқ етті, – есесіне қазір тірімін! Ешкім, естисің бе, енді мені ешкім жеп қоя алмайды!

Сөйтіп, ол ернеуде билей бастады. Бүйірінен аққан май тамшылары жан-жаққа шашырады:

– Өйткені мен қашып кетемін, табанымды жалтыратамын, зып етемін, қолды-аяққа тұрмай, зу еткенде байқамай да қаласыңдар!

– Осының бәрі кімнің арқасында? – деді Мысық, жүніне май тамып кетпесін деп алысырақ жылжып, – аспаз досымның арқасында.

– Балық Қолшатырының арқасында ма? Дұрысы, Зұлым Сиқыршы мен оның қызы – су перісінің арқасында.

– Оларға да көп рақмет! – деді Карузо, наразы кейіппен мияулап, – бірақ Балық Қолшатыры болмаса, су перісін кім жылытар еді? Оған қоса сені де түскі асқа жеп қояр ма еді?

– Білемін, жеп қояр еді, – деді Бауырсақ, ұнжырғасы түсіп, – бірақ сенің не айтқың келіп тұр?

– Аспазды құтқаруымыз керек. Оған қоса балық-ханымды да. Мен балық мейрамханамсыз қалай өмір сүремін? Өмірім өмір болмайды ғой. Қандай ойың бар?

– Иә, өзім де көмектесу керек деп ойлағанмын, – деп мойындады Бауырсақ, Балық Қолшатыры пен Тайма ақырын сөйлесіп тұрған асүйге көз тастап. – Олар менің ата-анам сияқты: аспаз илеп, жайды, ал су перісі жан бітірді.

Ол басын Мысыққа қарай бұрды да, сенімсіздеу сөйлей бастады:

– Жүр, ағатай. Сен маған дүниежүзіндегі сирек кездесетін дәмді тағамдарды дайындау жолдарын табуға көмектесесің. Зұлым Сиқыршы айтқандай, енді оларға адам көмектесе алмайды. Есесіне біз – Бауырсақ пен Карузо көмектесеміз!

– Дұрыс шешім, – деп пырылдады Мысық, – бірақ мынаны айтшы. Сенің мысық тілін түсінетінің анық, бірақ одан басқа тағы қандай тілдерді білесің?

Бауырсақ сәл ойланып алып, былай деп жауап берді:

– Сірә, кез келген тілді білетін шығармын. Мен нанмын ғой, ал нан – бәрінің бастауы. Яғни бәрін түсінемін.

– Иә, нан – бәрінің бастауы, онда сапарда менің аудармашым боласың. Абайла, мені ұятқа қалдырып жүрме!

06-тарау

Балық Қолшатыры мен Карузо

Балық Қолшатыры терезеге жақындады. Терезе сыртында аспазды шақыра-шақыра дауысы қарлыққан Карузо сарыла күтіп отыр еді.

– Әй, мысығым, мысығым, менсіз қалай өмір сүріп жатырсың? Сені кім еркелетіп, тамағыңды кім береді? Жүр, ең болмаса саған балық берейін.

Карузо пырылдап, бүкіл денесімен шыны әйнекке жабысты.

– Сізге тамақты үнемдеу керек! – деп, Бауырсақтың зығырданы қайнады. – Ал мына құйрықты жаңа ғана бір құты майшабақты жеп алды.

– О, сен де осында екенсің ғой… Көзіме елестеген шығар деп ойласам. Сен бізді қорқыттың, – деп, аспаз имене жымиды. – Сені жемекші болғанымыз үшін кешір, достым…

– Жарайды, онда тұрған не бар. Бауырсақтарға күн сайын жан біте бермейді. Аспаз-әке, Мысықты тамақтандырғыңыз келді ғой.

– Сүйікті досымнан еш нәрсе де аямаймын, – деп, аспаз балықтың бір бөлігін саңылаудан өткізе салды. Бірақ балықты сыртқа шығара салысымен ол жым-жылас жоқ болды.

Карузо ақсерке балығы жерге түсіп кетті деп ойлап, төмен секірді. Төмен жақтан оның қорланып мияулағаны естілді де, Мысық қайтадан ернеуге келді.

– Ашуланбашы, достым. Қазір тағы бір кесегін беремін.

Бірақ балықтың екінші бөлігі де сыртқа шығар-шықпастан жоқ болды.

– Естімеген елде көп деген. – Бауырсақ таңдана өзін бастан-аяқ қарап шықты. – Мен қалай жоқ болып кетпедім. Мен де жаңа ғана осы саңылаудан өттім ғой… Бірақ мен осындамын, аман-есен тұрмын.

– Дәл солай, – деп Карузо оның сөзін іліп алды, – сен аман-есенсің, ал ақсерке жоғалып кетті…

Бір кезде аквариумнан Тайманың дауысы шықты:

– Бауырсақ жай ғана тірі емес, ол сиқырлы.

– Онда түсінікті, – деп, аспаз қолымен әйнекті сипалады, терезе сыртындағы Мысық көзін жұмып еркеледі. – Жақсы мысығым менің, Карузом менің, енді мені кім жұмыс уақыты болды деп оятады. Ойбуй, енді менің жұмысым да жоқ екен ғой…

– Қымбатты аспаз-әке, уайымдамаңыз, – деп сөзге араласты Бауырсақ, – Карузо екеуіміз сізге көмектесеміз деп шештік. Біз әртүрлі елдерге барып, дәмді тамақ әзірлеу жолдарын жинаймыз. Үйге келгенде сізге айтып береміз. Сөз жоқ, сиқырдан арыласыздар.

Аспаз жұдырығымен еріксіз шыққан көз жасын сүртті. Ал Бауырсақ сөзін жалғастырып:

– Карузо маған мысық құрдасы Пырсмырсаниге сіздерге қамқор болуын өтінетінін айтты. Алда-жалда бірдеңе бола қалса, ол мысықтар байланысы арқылы бізге бәрін жеткізіп тұрады.

Достар аспазбен қоштасып, терезеден су перісіне қол бұлғады. Мысық Бауырсақты абайлап тістеп алып, жерге секірді.

– Ары қарай өз аяғыңмен жүр.

Ауладан енді ғана өте бергенде Бауырсақ тоқтай қалды:

– Ал түрлі елдерге қалай барамыз?

– Сені де ақылды дейді-ау, нан – бәрінің бастауы деп едің, – деді Карузо, – ол жерге кәдімгідей жетеміз. Мысықтар бауырластығы көмектеседі. Енді Пырсмырсаниге қонаққа барайық, оның алыс сапарға жүзетін капитан досы бар. Бізді бір жерге жеткізіп тастар.

Олар қақпадан шығып бара жатқанда, Карузо өз мейрамханасына бұрылып қарады, аспаз досы әлі де терезе алдында тұрғанын көріп:

– Қожайын, сені құтқарамыз! Күте тұр! Мықты бол! – деп бажылдағанда, ағаштардан жапырақтар саулап түсті.

07-тарау

Қара қант

Зұлым Сиқыршы ұйықтай алмады. Әдеттегідей іші ауырып жатты. Ауру жанына батып, азаптап жатыр, улап жатыр. Сиқыршы өмір шырағы сөніп бара жатқанын сезді. Сиқыры қиыспай, дуасының күші азая берді.

– Ақтық демім таяп қалғанының белгісі болар. – Сиқыршы бүкірейіп, аяғын сүйрете басып, әрдайым шайға дайын тұратын дастарқан басына отырды. Дастарқанда не жоқ десеңізші: қант қосылған тоқаштар мен түрлі түсті қант шәрбаты жағылған бәліштер, балқаймақ пен кілегей қосылған тәтті нандар, зефир мен шоколадты кәмпиттер.

Бірақ Сиқыршы бұл тәттілерге қараған да жоқ. Ол қиналып тұрса да, сөреде тұрған үш аяқты қола тіреуішті сенімді көмекшісі – алтын жайпақ табақпен бірге алды. Ол қант сауытын ары итеріп, тіреуішті үстелге қойды.

Сиқыршы жайпақ табақты кең жеңімен сүрткенде ол алтын сәуле түскендей жарқырай түсті.

– Қызымды көрсет, – деп бұйырды қожайыны.

Табақтың тегіс, жылтыр беті көмескі тартқандай бұлдырлап барып, ашылды да, Сиқыршы ашық терезеден таныс асүйді көрді. Котлет пен қарақұмықтың дәмді иісі сезілді. Балық Қолшатыры пеш қасында қыбырлап жүр, күлімсіреген Тайма аквариумнан басын шығарып, оған бір нәрсе деп жатты. Өкініштісі, сөздерін түсіну мүмкін емес.

Сиқыршы ашудан қалш-қалш етті. «Жағдайына қарамастан, күледі ғой! Ештеңе етпейді, сұлуым, тағы бір-екі ай диетада отыра тұр. Сонда қалай сайрайтыныңды көреміз».

Бір кезде ол өзі мейрамхананы қоршап қойған сиқырлы сақинадан өтіп кеткен қуырылған қамырдың әлсіз иісін сезді. Әрі қарай иіс мейрамхананың сыртындағы терезенің ернеуіне дейін жетіп, Мысықтың иісімен араласып кетті.

Қамыр мен Мысық ауладан өтіп, бастары ауған жаққа кетіп барады. Сиқыршы енді бұл иістің әуеде, ұшақта екенін сезді. Алтын жалпақ табақ Бауырсақты көрсетті. Қалташаға оралған Бауырсақ жолаушының қалтасында ұйықтап қалыпты. Көгілдір көзді сиам мысығы қасындағы орындыққа жайғасып, жиналмалы үстелде тұрған түскі астан көзін алмай қарап отыр.

Жамылғы таратып келе жатқан стюардесса Мысыққа назар аударды:

– Тірі мысықтан аумайды екен.

– Жо-жоқ, жай ғана жұмсақ ойыншық. Сыйлыққа апара жатырмын. Жақсы тігілген, солай емес пе?! – деп, жолаушы Мысықты құлағынан тартқанда ол бүйіріне құлап түсті.

– Мен атамнан қашып кеттім дегің келеді ғой, – деп сыбырлады Сиқыршы. – Мұны қалай жүзеге асырдың? Өзіңмен бірге мейрамхана мысығын да ала шыққаның қызық болған екен. Шынымен, аспаз бен менің қызыма көмектескілерің келе ме? Қай жеңгенің менікі, көрейік. Сиқыршы аталарыңнан қашып құтыла алмайтындарыңды біле жүріңдер, игі жақсыларым.

Ол үстелде тұрған қант сауытын жұлып алып, еденге лақтырып жіберді. Фарфор сынықтары жан-жаққа ұшып, қант түйіршіктері қап-қара түске боялды.

– Қап-қара түйіршіктерім, тәп-тәтті түйіршіктерім, жорғалаңдар, ұшыңдар, жамандық атаулыны таратып, қамыр мен мысықты тоқтатыңдар, – деп Сиқыршы дуасын айтып болғанда, түйіршіктер бөлмеден жылан сияқты сырғып шығып кетті. – Енді маған не көрсетпексің, Алтын табақ?

Бауырсақ баяғыдай жолаушының қалтасында ұйықтап жатты, Мысық көрпенің астында бүк түсіп оранып алған, ал жолаушы тәбеті ашылып, түскі асын ішіп отыр.

Карузо мен Бауырсақ досын құтқару үшін алысқа ұшып бара жатты, бірақ ол жақта өздерін Қара қант күтіп тұрғанын білмеді.

08-тарау

Жапония. Фугу балығы

– Иә, Жапония әйтеуір бір жер емес, – деп, Карузо сілкініп алды. Ұзақ ұшқандықтан, денесі ұйып қалыпты. – Токио екі-ақ үйі бар ауыл емес. Адам санында шек жоқ!

– Адасып қалмаймыз, – деп, Бауырсақ алақанын уқалады, – біз тез мейрамхана тауып, тағамдарын көріп, пісіру жолдарын біліп алайық. Әйтпесе түнде капитанымыз өз кемесімен кері қайтады.

– Үлгереміз, – деп, Мысық бір орнында тұрып секірді. – Бірақ сені көтеріп жүрейінші, әйтпесе сені байқаусызда таптап кетер.

– Тағы да аузыңа салып жүресің бе? Олай істегеніңді қаламаймын, тістерің өткір екен, мені тістеп аласың ба деп қорқамын…

– Қырық жыл қырғын болса да, ажалсыз өлмейді, – деп, Мысық мұның мәнін түсіндірді, – осындай мәтел бар. Ең бастысы, аман қалу керек. Сен күшіңді босқа жұмсама. Саған барлық рецептіні мықтап есте сақтау керек. Жазып ала алмаймыз. Оған қоса сені әрдайым алып жүре алмаймын. Тек осы жерде, қазір және ана-а-а тұрған маңдайшасында ашық түсті жазуы бар мейрамханаға дейін апарамын.

Мысық досын іліп алды да, адамдар арасынан жол тауып, орағытып алға ұмтылуда. Ол асүйдің есігіне жеткенде тоқтады. Бауырсақты жерге түсіріп:

– Міне, қара, мұнда фугу балығын пісіреді. Бұл балықтың уы қорқынышты. Теледидардан бағдарлама көрдім. Тіпті ең кішкентай тамшысы адамға тисе, біткен жерің сол! Өмір жолың тез және біржола аяқталады.

– Мүлдем аяқтала ма? Ойбай, онда оны неге жейді?

– Бірақ дұрыс бөлшектесе, өте дәмді. Ал кейбіреулер осылай жүйкесін тексергісі келеді.

– Әлде әлгі сиқыршыны осылай «фугулатып» аламыз ба? Тым болмаса біраз уақытқа.

– Оның еш мәні жоқ, алдымен, оны тауып алу керек. Екіншіден, тауып алып, «фугулатсаң» да, дуа жойылмайды. Достарымыз солай асүйде мәңгі қалады.

Қара қалпақ, қара форма киген аспаз екеуінің жанынан ақырын басып өтті. Карузо Бауырсаққа:

– Артынан тез жүгір, – деді. – Қара китель киген аспаздар – ең мықтылар.

«Қара аспаз» асүй есігінен кіріп, ар жағында ғайып болды, Бауырсақ оның артынан әрең кіріп үлгерді. Ол пышақтар салынған ыдыстың артына тығылып, қара киімді аспаздың ірі балықты жұлып алып, өткір балтамен кесіп жатқанын бақылап қарап тұрды. Үстел басына қарт бас аспаз келіп, оның істеп жатқанын көріп, айғайға басты:

– Не істеп жатырсың, канаси фукуро[6], қандай ебедейсізсің! Осындай балықты бүлдіріп жатырсың. Адамдарды улайсың ғой. Сені лицензияңнан айыру керек, ол да аздық етеді! Полицияға тапсыру керек! Осы уы тараған балықты өзіңе жегізу керек!

Қара киімді аспаз балтаны тастай салып, еденге баяу отыра кетті. Ол құм түйіршіктеріне айналды да, киімі мен қалпағы еденге құлап, олардың астындағы құм түйіршіктері есік астындағы саңылауға сырғып кетті. Қарт бас аспаз нағыз самурай сияқты сабырлылық сақтап, оның заттарын қоқыс жәшігіне лақтырып жіберді. Ол зұлым рухтарды қуу үшін еденге бірнеше бұршақ лақтырып, жұмысына кірісті. Ол дұрыс кесілмеген фугу балығын алып тастап, мәрмәр үстелді тап-таза қылып жуды, содан соң жаңа балық алып, мұқият тазалап, бөлшектеді. Ішек-қарны мен терісін алдымен тығыз қалтаға орап, темір қорапқа салып, бекітіп қойды. Ол удың ешқайда жайылып кетпеуіне басымен жауапты. Үстелді қайтадан мұқият жуып алып, фугу балығын жұп-жұқа тілімдер түрінде кесіп шықты да, әдемілеп тәрелкеге салды.

Бауырсақ оның әр қимылын жаттап алды. Содан соң жерге секіріп түсіп: «Әуелі желбезек, сосын тері, содан соң ішек-қарны», – деп өз-өзіне қайталай жүріп, Мысықтың жанына қайтып келді. Бірақ бос қайтпай, асүй еденінде қалған бірнеше қара түйіршікті де өзімен бірге ала келді. Түйіршіктерді Карузоға ұсынып жатып, былай деді:

– Қара киімдегі ең мықты аспазың неге айналғанын көр.

Карузо абайлап иіскеп те, дәмін татып та көрді.

– Түу! Бұл қант қой. Қара қант. Аспаз болып еді, енді қантқа айналыпты… Бұл Зұлым Сиқыршының сәлемі емес пе екен?

09-тарау

Кемедегі саяхат

Келесі күннің таңын Мысық пен оның досы үлкен жүк кемесінің палубасында қарсы алды. Палубада тауар тиелген контейнерлер сығылысып қатар-қатар тұрды, ал серуендейтін жер кеменің тұмсығында ғана бар.

– Ұза-а-а-қ сапарға дайындалыңдар, – деді Капитан.

Карузо бірінші күннен бастап капитан каютасынан шықпай қойды, өйткені ол судан өлердей қорқатын еді. Ол қорқынышты түс көрді: палубадан мұхитқа құлап, суға батып бара жатыр, батып бара жатыр, батып бара жатыр. Мысық оянып кетіп, мұңая мияулайды, сонда Капитан оны қасына алып, сипап, жұбатады.

Бауырсақ кеме аспазымен достасып алып, камбузда, яғни кеме асханасында уақытын өткізеді. Ол жерде аспаздық өнердің қыр-сырын – азық-түлікті қалай сақтау, ас әзірлеу, нан пісіру және, әрине, экипажға дәмді әрі пайдалы тағам дайындау керектігін зерттеді. Мейірімді аспаз Бауырсаққа үлкен бір кесе май берді, ол жерде қалағанынша шомылып, демалуға мүмкіндігі бар.

– Сен майға шыланып демаласың, ал кемешіге не керек? – деді кеме аспазы. – Түскі асқа дейін аман жету үшін таңғы асты жақсылап жеп алу, ал кешкі асқа дейін шыдау үшін түскі асқа тойып алу. Таңертең – қайнатылған жұмыртқа, омлет және кеуек нан, түсте – борщ, картоп және ет, ал кешке – қарақұмық пен шұжық. Ал ұйықтар алдында қарны ашып қалғандар болса, асханаға келіп, тоңазытқышты ашса, ол жерде әрқашан кесілген шұжық пен ірімшік тұрады!

Қандай да бір кемежайда аздап аялдағаннан кейін теңізшілерге жеміс-жидек пен көкөніс салатын ұсынады. Аптасына бір рет, жексенбі сайын аспаз мангалда балық пен асшаяндар пісіреді.

Карузо каютадан досын көргісі келген кезде ғана сирек шығады. Бауырсақ оны палубаға шығып, теңізге қарауға көндірмек болады, бірақ Мысық үнемі бас тартады.

Бір аптадан кейін бірде Бауырсақ досына: «Қазір мен қара қантты барлық жерден көріп жүрмін», – деді.

– Қара қант? Сен жапон асханасынан алып келген қантты айтасың ба?

– Иә, сол баяғы қара түйіршіктер. Мен палубада әрлі-берлі қыдырып жүрсем, үнемі көз алдыма елестейді. Ал бүгін аспанға қарасам, ол жерден де қара қантты көрдім. Бүкіл көкжиек қара түйіршіктерге толып кетіпті, оған қоса ұшып жүр!

– Сен сондай әсерленгішсің, – деп жауап берді Мысық қамқор кейіппен, – мүмкін, олар аспандағы жұлдыздар шығар?

– Сен де айтасың-ау, көк аспанда қайдағы қара жұлдыз?! – деп ашуланды Бауырсақ, – менімен жүр, өз көзіңмен көресің!

– Қойшы, жоғарыға шыққым келмейді, – деп зірк ете қалды Мысық, – барып жина да, осында әкел.

– Жинай алмаймын! Мен бірнешеуін алғанмын, бірақ олар бірден жоғалып кетті!

– Е-е-е-й, ағатай, сенде теңіз ауруынан елестеу басталған болар, – деді Мысық.

– Менде ешқандай да теңіз ауруы жоқ! Карузожан, қымбаттым, жүрші, өз көзіңмен көрші? Ең болмағанда, көзіңнің қиығын салшы, сосын бірден кері қайтамыз.

– Жарайды, барайық, – деп, Мысық мұрнын тыжырайтты.

Олар палубаға шықты. Карузо суды, шексіз көгілдір мұхитты көріп, көзін жұмды. Ең жақын контейнерге сүйкенді:

– Тез көрсетші.

Бауырсақ алға, кеме тұмсығына қарай жүгірді. Мысық оның соңынан еріп келе жатып, толқындар соғып жатқан борттың сырт жағына қарады.

– Міне, қара! – деді Бауырсақ салтанатты дауыспен, Карузоның көзі бұлдырап кетті: қоңыр түске боялған жылтыр палубаның әр жерінен қара қант үйінділері көрінді.

– Аспанда да ұшып жүр, бәрі мен айтқандай! Мәссаған, олардың тіпті қанаты да бар екен!

Мысық басын көтерді. Оларға қарай семіз қара шағалалар ұшып келеді екен.

– Шоқып тастайды, тез жасырын! – деп айтып үлгерген ол басы мен бүйірінен құс қанатының қатты соққысын сезді де, шағалалардың оны борттың сыртында су күн сәулесінен жарқырап жатқан палубаның шетіне қарай тықсырып бара жатқанын түсінді. Көз қиығымен Бауырсақтың контейнерлер арасындағы саңылауға жасырынып үлгергенін байқап қалды. Карузо мықты тұмсықтардан қашып бара жатып, өзіне тықыр таянғанын сезді.

Сосын палубаға жата жабысып, бар күшімен бақырып жіберді. Абырой болғанда, қасынан бір кемеші өтіп бара жатқан.

– Мысығым-ау, неге айғайлап жатырсың? – деп, Карузоның қасына жетіп келді. Қара шағалалар мен қант жым-жылас жоғалып, көзден ғайып болды. – Неден қорқып кеттің? – Теңізші Мысықты көтеріп, кабинаға апарды. – Осында отырғаның жөн.

Бір кезде мыжылып қалған бүйірін уқалап жүріп, жыламсырап Бауырсақ келді:

– Көрдің бе, ал сен елес деп едің.

– Менің бұйрығымды тыңда, – деп айбат шекті Мысық. – Адамдарға жақын жүрсек, қауіпсіз екен. Қант адамдардан қорқады, бірден жоғалып кетеді.

Осыдан кейін саяхаттың соңына дейін достар палубаға шықпай қойды.

10-тарау

Австралия. Қалтқы

Саяхаттың жиырмасыншы күні болғанда олар Мельбурнға жетті. Күн нұрын шашып, самал жел аспандағы ақшыл ақ бұлттарды айдап жатыр. Бауырсақ қуана күлді, ал Карузо азаптың біткеніне сене алар емес.

– Енді мен білгір аспазбын, – деп мақтанды Бауырсақ Мысыққа басқышпен айлаққа түсіп бара жатқан кезде. – Тойымды көже де, ет қосылған картоп пісіріп, шұжықшаны да қайната аламын.

Үш апта бойы теңізде болған Карузо екі жаққа теңселіп жүріп, суға қорқа қарады. Бір жұбанышы: бірнеше қадамнан кейін көптен күткен жерге түседі.

– Онда сенен Австралияның дәмді тағамын күтемін, – деді Мысық. – Әйтпесе теңіз ауруы мені әбден шаршатты.

Кешке достар мейрамханаға барды.

– Дәмді балықты байқап көрейік, – деді Карузо Капитан оларды асүйге алып бара жатқанда.

– Тағы балық па? Мысық десе мысық! Жапонияда фугу балығын бөлшектеп еді, – деп ашуланды Бауырсақ. – Мен ұннан әзірленген тамақты армандап едім.

– Уайымдама, қамыр болады, – деп жымиды оларды пештің жанында қарсы алған Австралия аспазы, – аборигендердің қалтқы бәліші мен талшын әзірлеп жатырмыз.

– Қалтқы бәліш? Бұл не? – деп таңғалды Бауырсақ.

– Бір тостаған қою бұршақ сорпасындағы ет бәліші.

– Егер қалтқы болса, онда балық та қармаққа ілінер, – деп пырылдады Мысық, бірақ оның сөзін ешкім естімеді.

– Бізде қалтқы бәлішке жиі тапсырыс береді, дегенмен ұлттық тағам ғой, – деп түсіндірді аспаз, – көжеге арналған бәліштер мұздатқышта үнемі дайын тұрады.

Ол осындай бір жартылай дайын өнімді алып, тұмшапешке салды. Содан кейін зәйтүн майына пияз бен сарымсақты қуырып алды. Сорпаны отқа қойып, кәстрөлге жасыл бұршақ салды. Сорпа дайын болып, енді тек оны ыдысқа құйып, австралиялық «веджимайт»[7] тұздығы құйылған бәлішті салу ғана қалғанда Бауырсақ шыдамсыздана секіріп:

– Маған, маған бола ма? Өтінемін, құрметті аспаз, – деп жүгіріп барды ол аспаздың қасына. Мұндай әрекетті күтпеген аспаз оқыс қимылдап, бәліш еденге былш етті.

– Әдемі-і-і бәліш, – деп тамсанды Мысық, – еті төмен қарап құлады, – бірден іркіліп қалды. – Ой.

– Бұл не пәле! Сендерге жай ғана көресіңдер деп келістік қой! Қазір өзіңді бәліштің орнына көжеге саламын, – деп, аспаз кінәліге қадала қарады.

Бауырсақ бұл көзқарастан бүрісіп, үрпиіп қалды:

– Кешіріңіз, мырза, енді олай жасамаймын, – деп былдырлады.

– Енді қонаққа не ұсынамын?

– Қонақты көрсетіңізші, мен бәрін реттеймін, – деп уәде берді Бауырсақ. – Ал еденді тазалаудың қажеті жоқ, – деп, қолына швабра ұстап жүгіріп келген тазалаушы әйелді тоқтатты. – Мысық көптен бері мұндай дәмді тамақ жеген жоқ.

Ол залға кетті. Үстел басында Капитан отыр. Жаңағы «көжедегі қалтқы бәлішті» соған әзірлеп жатқан еді. Сондықтан бәрін реттеп, Бауырсақ асүйге оралды. Аспаз қуанып кетті:

– Жолымыз болды деген осы!

Карузо пырылдап, едендегі етті жалап-жұқтап жеп жатты, ал аспаз тұмшапешке жаңа бәліш салып үлгерген еді. Көп ұзамай қалтқы бәліш залға «жүзіп кетті».

– Осымен, достар, кездесуімізді аяқтайық, – деп, қолын жайды аспаз. – Әрі қарай талшынды өзім әзірлеймін.

– Мейлі, жүр, – деп келісті Бауырсақ, – қазір көшеге шығып, каштан жинап аламыз да, кемеде өзіміз қуырамыз.

– Болмайды, ешқашан олай істемеңдер! Австралия талшыны улы, алдымен оны ұзақ уақыт бойы суға салып қою керек, содан кейін ғана қуыруға болады, – деп, аспаз басын шайқады, – мұны өздерің жасай алмайсыңдар.

– Онда бізге «қалтқы бәліш» те жеткілікті. Шынымды айтсам, түрлі улы өнімдерден шаршадым, – деп, Бауырсақ бас аспазға иіліп ізет көрсетті:

– Рақмет, құрметті аспаз! Жолға шығатын уақыт келді.

– Бүгін біздің қара досымыз көрінбеді ғой, – деп байқағанын айтты Бауырсақ кемеге оралғанда.

– Есесіне бүгін қолыңнан келгеніңнің бәрін жасадың! – деп мысқылдай мияулады Мысық, бірақ досының қабағының түйіліп кеткенін көріп, жұмсара қалды. – Жарайды, ондай ханның қызында да болады. Бірақ қара достарымыз туралы ұмытпайық. Құлағымыз түрулі жүрсін.

11-тарау

Камерун. Фý-фу немесе фу-фý

Карузо мен Бауырсақ Африка кемежайындағы контейнерлер арасынан жол тауып жүріп келеді.

– Кемеде – контейнер, жерде – контейнер. Көзім қарауытып, бұлдырап кетті. Мынау бір шытырман ғой, – деп күбірледі Бауырсақ үрейлене, – өмір бойы адасып жүруің мүмкін ғой.

– Қорықпа! Жол тауып шығамыз, – деп, Карузо досын жігерлендірді. – Есіңде ме, Капитан Дуала Камерунның ең үлкен кемежайы екенін айтып еді ғой. Ал Камерун – үлкен ел болмаса да, қызық ел. Ол жолайрықта тұр: бұл жерде құрлық пен теңіз жолдары тоғысады. Мұнда қандай тағамдар болуы мүмкін екенін көз алдыңа елестетіп көрші! Ас мәзірінің түр-түрін аламыз, рақатын-ай.

– Аяқ астыңа қарасаңшы, – деп бұрқылдады Бауырсақ, – басқан сайын шалшық. Бізге жетпегені енді суға бату еді.

– Африка болса не болыпты, мұнда жаңбыр жаумайды деп ойлайсың ба? Жауады, жауғанда қандай! Ол бізде ғой, жаз мезгілі жаз сияқты, ал бұл жерде қазір – қыс.

Сөйтіп, бір әңгімеден екінші әңгіме айтып жүріп, атауы «Жозеф ағайда» деген кафеге жетті. Кең де жарық ғимаратқа тамақ ішуге кемежай жұмысшылары жеңіл-желпі тамақтануға келетін. Үлкен тақтада бормен күнделікті мәзір жазылған:

Квакоко

Ндомбо қосылған ндоле

Няма-няма

Минотумба

Фý-фу

Фу-фý

– Паһ, шіркін! – деп, Бауырсақ ас мәзірін дауыстап оқып шықты.

– Пай-пай! – деп қолдады Карузо.

– Енді не істейміз?

– Асүйге жасырынып кіреміз, ол жерде алдымен не пісіріп жатса, соны пісіруді есіңе сақтайсың.

– Дәмді болмаса ше?

– Мұндай атаулары бар тағамдар дәмсіз болуы мүмкін емес, – деп, Карузо Бауырсақтың басынан сипады.

Асүйді зор денелі Жозеф ағай басқарады екен. «Няма-няма дайындаймыз», – деп саңқ етіп бұйрық берді ол. Көмекші аспаздар пешке кәстрөлді қойып, оған тез арада жабайы қаражидек жапырақтарын, пияз бен қызанақты толтырып салып, үстіне аздап сорпа құйды. Жозеф кәстрөлдің қақпағын жауып: «Бұқтырыла берсін. Ал енді квакоко дайындайық!» – деді. Аспаздар қазанға ұсақтап туралған таро[8] түйнектерін, асжапырақ, ысталған балықты салып, молынан қызыл май құйып, дәмдеуіштер қосқаны сол еді, қайдан шыққаны белгісіз, асқабақтан жасалған құмыра – қара калебас пайда болды. Ол ақырын ғана ауада қалқып келіп, пешке жақындап, әзірленіп жатқан квакоконың үстіне келгенде тоқтап тұра қалды. Аспаздар қимылсыз қатып тұр, ал калебас қисайып, қазанға лай сұйықтық құйыла бастады.

– Зұлым рухтар менің тамағыма не үшін фу-фý құйып жіберді?! – деп, Жозеф құдайына сыйынды да, ыңылдап салт бойынша әнін айта бастады. Аспаздар мен аспаздың кішкентай көмекшілері әуенге қосыла кетіп, пешті қоршап тұрды, ырғаққа сәйкес қол соғып, зұлым рухтарды қуу үшін би бастады. Қазандағы ас қайнап, қара бу көтеріліп, қалың бұлт калебасты орап алды. Бұлт сыртқа ұшып кеткенде Жозеф оның артынан шөмішін лақтырды. Аспаздар айғайға басты:

– Бізге зиян келтіруге жол бермейміз!

Барлығы әбігерге түсіп, жаңа қазан дайындап жатқанда, Карузо мен Бауырсақ асүйден шығып кетті.

– Бәрін есіңе сақтап алдың ба?

– Сақтамағанда ше! Оған қоса Африка тағамдары туралы көп әңгіме естідім.

– Олар қара зиянкеспен епті күреседі екен, – деп, Мысық мұртын қимылдатты, – зұлым рухтарды қуу үшін Африка әндерін біз де үйреніп алсақ па екен?

– Сен үйрен, – деп жауап берді Бауырсақ, – ал мен үйренбеймін. Маған тамақ пісіру жолдарын жаттау керек. Ештеңені шатастырып алмау үшін дұрыс және мықтап көкірегіме құйып алуым керек.

– Ол да дұрыс. Ас дайындау жолдарын есіңе жақсылап сақта. Үйге келгенде мен фу-фý тамағын жеп көргім келеді. Балық сорпасына ұқсайды екен, – деп, Карузо ернін жалады.

– Дәмді болып көрінгеннің бәрі дәмді емес, – деп күлді Бауырсақ, – фу-фý – сорпа емес, үлкендерге арналған жүгері сусыны болғандықтан фу-фý. Ал фýфудың дәмін татып көруге әбден болады, бұл – жүгері ұнынан жасалған домалақ. Бірақ саған ұнамайды, ол балық емес!

Осылай әңгімелесіп, достар әуежайға қарай асықты.

12-тарау

Мысықтар байланысы

Африка әуежайының күту залы ылғалды әрі ыстық болды. Карузо мен Бауырсақ кондиционерге жақын тұрған орындықтардың астына тығылса да, көмектеспеді.

– Ол қазір келеді деп ойлайсың ба? – деп, Мысық кіретін есіктен көз алмады.

– Ұшқыш па? Бір сағаттан соң келуі керек сияқты, – Бауырсақ қабырғаға сүйеніп, аяғын созып отырды, – әзірше демал.

– Аспанда демаламыз, – деп мырс етті Карузо.

– Соншалықты мұңайып отырғаның не? Әрі қарай кемемен емес, ұшақпен ұшатынымызға қуануың керек еді ғой.

– Жоқ, әрине, қуаныштымын. Капитан таныс Ұшқышпен келіскенін естіген бойда-ақ қуанғанымды көрсең! Енді ол бізді әртүрлі елдерге апарып, ас әзірлеу жолдарын алуға көмектеседі. Мен Капитанды жақсы көріп кеттім, ол – жақсы адам, онымен қоштасқым келмейді. Бірақ айналадағы шексіз су есіме түссе, – Мысық тыжырына қалды, – жоқ, беті аулақ, одан әрі әуе жолымен жеткенім жөн!

– Олай болса, сені мүлде түсінбей отырмын. Неге мұңайдың?

– Үйімді, балық мейрамханасын сағындым. Нағыз өмір сол жерде еді: күн сайын балық, жегенің алдыңда, жемегенің артыңда. Аспаз досымды сағындым. Менсіз оның халі қалай болып жатыр екен? Дүниеде бәрінен де жақсы көретінім балық деп ойласам, шын мәнінде, досымды одан артық жақсы көретін сияқтымын.

– Балық Қолшатырын сағынып отыр екенсің ғой, – деп, Бауырсақ Мысыққа жаны аши қарады.

– Жексұрын Сиқыршының кесірінен оның лақап аты да енді соншалықты қисынсыз, ерсі. Ал менің қайда жүргенімді бір құдайдың өзі біледі. Қой, барып, орындықтардың астымен жүріп келейін, тым болмаса, созылып, бой жазып алайын. – Карузо орнынан тұрып, жабырқаңқы қалпы сүйретіле басып кетіп қалды.

– Мяу-мяу, – аяқастынан шабадандардың арғы жағынан нәзік дауыс естілді. Карузо ақырын барып, тасымалдағыш-сөмкеде отырған абиссин мысығын көрді.

– Карузо атты саяхатшы мысық сіз бе?

– Мен-мен-мен! – деп растады сиам мысығы. – Ұзақ күттім ғой! Аспаз досымнан хабар келгені ме?

– Дәл солай! Әлемдегі ең мықты мысықтар байланысы арқылы. Досыңыз аман-сау. Сонша уақыт қайда жүргендеріңізді сұрап жатыр. Олардың азық-түлігі таусылуға жақын, суы да азайып қалды.

– Құтқарушым менің! – Карузо мұрнын есікке сүйкеді. – Аспазға айтыңызшы, бізге енді тек екі рецепт табу ғана қалды. Жақында қайтамыз.

– Келген бойда байланысымыз арқылы хабар беремін. Бастет[9] құдай сізге жар болсын, – деп, Мысық ізгі ниетпен жауап берді де, бүктеліп жата қалды.

Мысық Бауырсаққа мүлде басқа көңіл күймен оралды. Ол бақытты еді: көптен күткен жаңалығын естіді. Досының халі жақсы екенін білді.

– Тездетуіміз керек, – деп, Бауырсақты оятты. – Жақында аспаз бен су перісінің тамағы таусылады екен.

– Оны қайдан білдің? – деп селк ете қалды досы.

– Мысықтар бауырластығы әрқашан ояу.

– Сізде ұялы байланыс бар ма?

– Одан да жақсырақ. Біздің дауысымыз бар. Терезе түбінде мысықтардың бақырғанын естімедің бе? Мысықтар байланысы деген осы. Айналадағы бар жаңалық әп-сәтте тарап кетеді. Бір елден екінші елге де хабар жеткізуге болады, – деп, Карузо абиссин мысығымен кездескенін айтып берді.

– Мәссаған! – деп тамсанды Бауырсақ. – Тыңдашы, көптен бері сұрағым келіп жүрген, сен де нағыз Карузо сияқты өз дауысыңның күшімен стақан сындыра аласың ба?

– Пішту, сол да сөз болып па, стақан дегенің жолда қалады, – Мысық табанымен мұртын тегістеді, – әне, аспаз да менің мияуымнан басы сынатынын айтып жүр. Қара, біздің ұшқышымыз да келді! Тездетеміз бе?

13-тарау

Оңтүстік Америка. Куранто

– Менің шұғыл жеткізетін жүгім бар, сондықтан Кейптаунға жанармай құю үшін бір рет қонамыз… Сосын бірден Оңтүстік Америкаға тартамыз. – Бауырсақ пен Карузоның жаңа танысы Ұшқыш ұшу жолы көрсетілген картасы бар планшетті орындыққа қойды да: – Өздеріңе ыңғайлы орын тауып алыңдар, – деді. Ұшқыш та Капитанға қатты ұқсайтын. Ол да ұзын бойлы, мықты, алтын жапсырмасы бар әдемі форма киген.

Ұшқыштың кабинасы тар екен, бірақ екеуі ұшқышқа кедергі келтірмейтіндей ыңғайлы орналасып алды. Ол ұшуға дайындалып жатты.

– Қанттан жасалған бассүйектерге[10] барамыз ба? – Карузо үміттенгендей алақанын ысқылады. – Тырнақтарымызды қайрап алуға болады!

– Жоқ! – деп кесіп айтты Ұшқыш, – бассүйекке тырнақты қайрамайды. Олармен жылына бір рет Мексикадағы мереке кезінде құрбандық үстелін безендіреді. Содан соң оны жеп қояды. Бұл – символ. Бірақ біз басқа елге ұшып барамыз. Ол жақ – ащы қызыл бұрыш өсетін жер және өзі де бұрыш собығына ұқсайды.

– Ол қай ел?

– Чили. Ал келесі күні Чилиден солтүстікке қарай ұшамыз. Исландияға барамыз.

– Тамаша! – деп, Бауырсақ пен Карузо қуанып кетті, – Чилиге қарағанда, Исландия туған Қазақстанымызға жақынырақ, аспаз-досымызға көзді ашып-жұмғанша жетуге болады.

– Чилиде аз уақыт боламыз: түсте ұшып барамыз да, кешке қайтадан жолға шығамыз.

– Үлгереміз, – деп, екеуі бір-біріне қарады, – басқа амалымыз жоқ.

Ұшақ шағын Чилоэ аралына қонды. Рөлді тұраққа қарай бұрғанда, Ұшқыш былай деді:

– Бүгін ауа райы жақсы, қатты жел жоқ, аспан ашық, – деп күлді. – Мұнда абай болыңдар…

– Неге абай болуымыз керек? – деп қорқып кетті Бауырсақ, – Бізді жеп қоюы мүмкін бе?

– Неге бірден жеу керек? Мұнда таңғаларлық жерлер көп: мұнда келгендердің бәрі уақыт деген өлшем жоқ сияқты дейді. Ал біреулер тіпті Чилоэны «уақыт ұмытылатын арал» деп те атапты.

Карузо мен бауырсақ бір-біріне қарады:

– Рақмет, біз тек рецепт алып, бірден кері қайтамыз.

Әуежайдан шықпас бұрын Ұшқыш былай деп ескертті:

– Сонымен, Исландияға басқа ұшақпен ұшамыз. Қайтып оралғанда бірден сол ұшаққа кіріңдер. Ол тұрақта бірінші тұрады. Ал енді ана жерде жиналып жатқан адамдарды көрдіңдер ме?

– Көрдік, көрдік.

– Онда сол жаққа қарай жүгіріңдер. Ол жерде қазір ерекше тағам – куранто әзірлейді.

Карузо мен Бауырсақ бірде-бір маңызды сәтті, бірде-бір ұсақ-түйекті жіберіп алмау үшін асығып, жүгіріп кетті. Олар үлгерді. Үлкен тасқа жайғасып алып, театрдағыдай қойылымды тамашалады.

Адамдар бірдей дерлік қою түсті шалбар мен өрескел аяқкиім киген. Тек чóмпа-чилóта – жүннен тоқылған жемпір ғана ашық түстермен және күрделі өрнектермен ерекшеленуде. Ер адамдар топқа бөлініп, бір мезгілде үйлесімді жұмыс істеді. Біреулері шұңқыр қазды. Басқалары тастарды отқа қыздырып, оларды түбіне күрекпен төсеп шықты. Үшінші біреулер шұңқырды азық-түлікпен толтырып шықты. Онда қалағаныңның бәрі бар еді: бұршақ пен үрмебұршақ, ет, балықтың бірнеше түрі, картоп пен сәбіз, бұрыш, мидия мен асшаян. Әрбір қабат арасына рауғаш пен қырыққабат жапырақтарын салып отырды. Шұңқыр әбден толған соң, оның үстіне дымқыл кенеп жауып, үстіне топырақ сеуіп, оның үстіне шым төсеп шықты.

– Бұл алып тез бұқтырып пісіретін пеш екен, – деп тәнті болды Бауырсақ.

– Қайдағы тез пісіретін пеш?! – Карузоның шүйдесі күжірейді, – Мұны тіпті жеуге болмайтын сияқты ғой. Құрамы түсініксіз қойыртпақ қой.

– Ойбуй, мысығым, қорытынды жасауға асықпа. Бір-екі сағат шыдасаң, не екенін түсінесің. Дәмді асқа асқазаның қуанып, рақмет айтарына сенімдімін!

Екі сағат көзді ашып-жұмғанша зымырап өте шықты. Бірақ шұңқырдан тараған ыстықтан Бауырсақ бірте-бірте құрғай бастады. Аспаздар «тез пісіретін пешті» ашқанда, керемет хош иіс шығып, Карузо тастан жерге секіріп түсті.

– Ал мен не деп едім? – деп, Бауырсақ мырс етті де, есінен танып қалды. Ол кішкентай және бейшара болып көрінді, Карузо болса шошып кетті. Көмек сұрап, адамдарға жүгірді. Адамдар оған көмектесті.

Мысық Чилоэ әуежайына асыға қайтып бара жатты. Тісімен жүгері майы құйылған пластик шелек әкеле жатыр. Ал оның ішінде Бауырсақ есін жинауда.

Тұрақта оларды ұшақ күтіп тұрды. Түсі біртүрлі ұшақ. Қою сұр ма, қоңыр ма – түсініксіз. Тіпті ақ болуы да мүмкін, тек өте лас екен. Мысық оның алдында сілейіп тұрып қалды да, басын шайқағанда, бетонға май төгілді. Карузоның табандары екі жаққа сырғып кеткенде, шелегі бір жаққа, өзі екінші жаққа кетіп, тұмсығымен тура ұшақ басқышына соғылды. «Бірдеңе дұрыс емес» деп ойлап үлгерген Мысық қара сатыны жалап көріп еді, қант екен, ол айғайлап жіберді:

– Қашыңдар! Бас сауғалаңдар! Аман қалуға тырысыңдар!

Осы кезде ұшақ қирап, бөлшектерге бөліне бастады. Достар тау болып үйілген қара қанттың астында қалды. Мысық Бауырсақты тістеп алып, бар күшін салып, табанымен туннель қаза бастады. Бауырсақ мұңын шағып, қүңіреніп:

– Ой, ауырып тұр! Әй, мені тістеп тесіп жіберме, желі шыққан доптай боламын ғой.

Ақыры Карузо бостандыққа шығып, Бауырсақты босатып, күңкілдеді:

– Ауырып кетті дей ме… Қазір қайтадан көміп тастайын онда, қалай шықсаң, олай шық.

Ұшақжайдан шыққан сүргіш-тазалаушы машина тұрақтағы қара қантты тазалап шықты.

Табандары қажалған мысық ақсаңдай басып, қажетті ұшақты бетке алып, ілгері жылжып келеді, Бауырсақ болса оның соңынан жүгіріп, сөйлеп келеді:

– Карузожан, жарайсың, Карузотай, құтқарушым менің, сенсіз не істер едім…

– Жағымпаздануды доғар, міне, нағыз ұшағымыз мына жерде, – деп күңкілдеді. – Ауада майсыз шыдай аласың ба?

– Шыдаймын, досым, майды сіңіріп алдым.

14-тарау

Исландия. Скир

Исландияның астанасы Рейкьявикке қонғанда достар ұшқышпен қоштасып, Қазақстанға қалай қайтуға болатынын ойластыра бастады.

– Қанша ойланып-толғансаң да, шешім аяқастынан келеді. Жол табамыз. Бізге тағы бір рецепт керек. Қазір қайда барамыз? О, қара! Маңдайшада «Хаукартль» деп жазылған. Кіріп көреміз бе?

– Жоға, ол жерде акуланың суреті салынған. Бізде балық, ет, теңіз өнімдері және көкөністер де бар. Бізге десертке тәтті бір нәрсе керек сияқты. Қарашы, мұнда сүт өнімдері көп екен, – Бауырсақ бір қарағанда түсініксіз, не ірімшік, не сүзбе құйылған ыдыстар үйіліп тұрған сөрені нұсқады, – көлікпен бір фермаға барып, олардың не дайындайтынын көріп келсек пе екен?

Жолшыбай өтіп жатқан көліктерге отырып, достар фермаға да жетті. Ферма иесіне өздеріне не қажет екенін айтып түсіндірді. Ол мал-мүлкін, қора-жайын көрсетті. Ол табиғи өнім өндіреді екен. Фермада бәрі бар еді: картоп алқабы, сәбіз, шалқан және орамжапырақ егілген атыздар және хош иісті шөптер өсетін жылыжай. Қоршалған шалғында бір отар қой мен бір табын сиыр жайылып жүр.

– Барлығы бар. Алқапта саңырауқұлақ жинаймыз. Ал жидектерден қаражидек пен қызылжидек бар. Мен скирге соларды қосамын. Скир – Исландия сүзбесі, – деп мақтанды фермер.

Карузо мен Бауырсақ бір-біріне қарап: «Сүзбе… тым қарапайым сияқты. Біздің елде де мұндай тамақ толып жатыр», – деді. Ал Бауырсақ болса қызығушылығы артып, сұрақ қойды:

– Айтыңызшы, хаукартль дегеніміз не?

– Хаукартль ме? Бұл – поляр акуласынан дайындалатын дәмді ас. Оны үлкен кесектерге бөліп, содан кейін екі ай бойы қиыршық тасы бар бөшкеге салады, содан соң төрт ай бойы күн астында қақтайды. Содан кейін қабықшасын кесіп тастайды, ал ішіндегісін кішкене бөліктерге бөліп, дастарқанға ұсынады.

– Дәмді ме? – деп Мысық қарлыға мияулады.

– Әркімге әрқалай, біреулері сасып кеткен ет десе, тағы біреулер шіріген ет дейді. Ал бұл – пісіру тәсілі, тағам осылай дайындалады. Менде аздап акула еті бар, дайындап көргілерің келе ме?

– Сізде тағы қандай ерекше тағам бар?

– Итбалықтың тұздалған жүзбеқанаттары мен кит етінен жасалған домалатпа үлкен сұранысқа ие.

Карузоның тұмсығы ағарып кетті, бірақ Мысық өз-өзіне келіп, ойын Бауырсақ арқылы сыпайы жеткізді:

– Рақмет, әуре болмай-ақ қойыңыз, скирдің дәмін татып көрсем жеткілікті.

Скир Мысыққа ұнады, ол тостағанды жалап-жұқтап, Бауырсаққа былай деп сыбырлады:

– Өте дәмді сүзбе, ірімшікке де, йогуртқа да ұқсас екен. Берсе, тағы жер едім.

Бауырсақ үй иесінен бұл скир несімен ерекше екенін сұрады.

– Өйткені оны тек осында, Исландияда дайындайды. Басқа еш жерде дәмін тата алмайсыңдар. Бұл – викингтердің тамағы, ол күш беріп, шыдамдылықты арттырады. Рецепт мың жылдан астам уақыт бойы ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді. Скирді көжеге де, салатқа да қосуға, нанға жағып жеуге және сарымсақ-тұз салуға да болады, ал егер үстіне жидек пен бал қоссаңыз, десерт ретінде жеуге болады.

Карузо мияулап:

– Алу керек! Дайындау жолын есіңе сақтадың ба?

– Ерекше исланд ашытқысы болмаса, ештеңе де шықпайды, – деп қынжылды Бауырсақ.

– Сендерге бір бөтелкесін құйып берейін бе? – деді фермер.

– Ой, көп рақмет! Тек оны өзімізбен бірге алып кете алмаймыз. Ашытқыны үйімізге жібере аласыз ба? Ал қазір біздің кетуіміз керек. Әуежайға тезірек жету жолын айта аласыз ба?

– Дұрысы, қонып қалыңдар, – деп ұсыныс жасады қожайын. – Таңертең менің қызым Гудрунмен бірге барасыңдар. Ол Исландия халық ән-би ансамблінің хорында ән айтады. Ертең ансамбль алыстағы Қазақстан еліне ұшады. Сол елде концерт қояды.

– А-ла-а-а-а-қай, бізге де сол жаққа бару керек! – деп, Бауырсақ пен Карузо қуаныштары қойнына сыймай, билей жөнелді.

15-тарау

Жанартау

Кешке достар ұйықтай алмады: терезеден қарасаң, дала күндізгідей жарық, Мысық сыртқа шыққысы келді.

– Шынымен де, таңғаларлық ел екен, – деп, Бауырсақ аспанға қиялдай қарады, – ақ түн, жердің орнына – жанартау күлі, үйлер мен жылыжайларды гейзер суымен жылытады. Ал кешкісін жергілікті тұрғындар дәмхана мен мейрамханаларда емес, ыстық су бассейндерінде жиналып, тауға тамсана отырып, соңғы жаңалықтарды талқылайды.

– Қауіпті ел, – деп қарсылық білдірді Мысық, – жер сілкінсе, не жанартау көтерілсе ше? Есіңде ме, фермер от шашқан тау бүкіл елді күлге орағанын айтып беріп еді ғой. Тіпті ұшақтар да ұша алмаған.

– Иә, секірмелі табада өмір сүріп жатқандай, – деп келісті досы.

Көшеге фермердің қызы Гудрун шықты.

– Мүлдем ұйықтай алмай жатырмын, – деп шағымданды ол, – шабаданым дайын, ертең жолға шығамыз, бірақ бір жамандықтың боларын сезіп тұрмын.

Кенет жер дірілдеп, гуілдей бастады. Мысық пен Бауырсақ бірін-бірі құшақтай алды.

– Э́йяфьядлайёкюдль тағы оянғаннан сау ма?! – деп, қорқып кеткен ферма қожайыны үйден жүгіріп шықты. Күндіз шалғында сиырлар жайылып жүрген жерде нағыз жанартау пайда болып, оның өзегінен қара күл атқылап жатыр.

– Ай-ай-ай, бұл тағы да Зұлым Сиқыршының «сыйлығы». Біткен жеріміз осы сияқты, – деп, Бауырсақ көзін алақанымен жауып алды.

– Әке, кету керек, көлікті оталдырыңыз, – деп, Гудрун кері шегінді. Жарылыс естіліп, жанартаудан магма төгіле бастады.

Гудрун достарын қолына алып, көлікке секіріп отырды. Фермер бар жылдамдықпен үйден қашықтай берді.

– Қош бол, ертеңгі рейс, – деп сыбырлады Гудрун, жанартауға қарап.

– Қош бол, туған жер, – деді Бауырсақ, оны мақұлдағандай қайталап.

– Қоштасудың қажеті жоқ. Қашанғы Қара Сиқыршыдан қаша береміз? Көлікті тоқтатыңыз, – деп бұйырды Карузо.

Мысық көліктен секіріп түсті, жоны тікірейіп, қорқынышты дауыспен айбат шеге бастады. – Бәлем, Қара қант, шаршаттың сен мені, сенен әбден жалықтым! Сен әлі Карузоның кім екенін білмей жүрген сияқтысың. Біз оңайшылықпен берілмейміз! Үстіңнен су құйып, сені әлі шәрбатқа айналдырамын!

Бірақ бұл әрекет оларды құтқармады. Жанартау гүрілдеп, лава ысқырып, аспанды қою қара түтін басып жатты.

Сонда шарасыз Карузо былай деп айғайлады:

– Мен бар өмірімді құрбан етіп, бар күш-қуатымды беруге дайынмын, бірақ қазір аспаз досымды, Бауырсақ пен су перісі Тайманы қорғауым керек. Достарым үшін жаным пида. Өлсем де, қандай қиындыққа шыдау керек болса да, біз тамақ әзірлеу жолдарын елге жеткіземіз! Бұған бүкіл әлем мысықтарын куә болуға шақырамын!

Оның қаһарлы және жанкешті мияуына әлемнің бар мысығы қосыла кетті. Ұлы хор алқапты жайлады. Гудрун мен фермер құлағын жауып, жанартаудың жер астына кіріп, жоқ болғанын көрді, ал Қара күлді жел мұхитқа қарай ұшырып, сол жерде оны толқын шайып кетті.

16-тарау

Үйге оралу!

– Тоғыз сағатқа жуық ұшуымыз керек, уақытты тез әрі қызықты өткізуге тырысайық, – қағаз қапшықта отырған Бауырсақтың дауысы құмық шықты.

– Қажеті қанша? – Карузо тәтті есінеп, Гудрунның қасына домаланып жата қалды, – одан да жақсылап ұйықтап алайық.

– Жарайды, ұйықта, ұйықтап ал, билетсіз «қоян», – деп күңкілдеп жауап берді Бауырсақ, – ал мен рецептілерді қайталай беремін.

– Өзің «қоянсың», – деп Мысық күбірледі де, ұйықтап қалды.

Бауырсақ пен Карузо үйлеріне ұшып бара жатты. Исландия халық хорының әншісі Гудрун оларды сөмкесіне салып, ұшақ салонына алып кірді. Бұл арнайы тікелей рейс болатын. Ерекше жолаушылар жиналған: ән-би ансамблі, Исландия симфония оркестрі және Рейкьявик университеті ғалымдарының делегациясы.

Ұшқандарына үш сағат болғанда динамиктен жиналмалы үстелді дайындауды өтінген дауыс шықты: кешкі ас уақыты болды. Карузо оянып, иіскелей бастады. Біртүрлі иіс шығып жатты.

– Арнайы тамақ, – стюардесса кішкентай арбамен салонның ортасына барып, бірнеше қорапша үлестірді. Жұқалтырдың сусылдаған дыбысы естілді, Мысық ноқат езбесінің, жеңіл тұздалған ақсеркенің және маринадталған көкөністердің иісін сезді.

– Веган тағамына кім тапсырыс берді? – Бірнеше адам қол көтерді, стюардесса оларға да қорапшалары бар жайпақ табақтарды берді. Жолаушылар сөйлесіп отырып, қораптарының қақпағын ашып еді, саяхатшылар бірден дәмдеуіштердің хош иісін сезді.

Мысық қобалжып кетті, Бауырсақ та қағаз қапшықтан басын қылтитып шығарып алды. Гудрун оларды жұ-батып:

– Қазір кәдімгі тамақтар таратылады, – деді.

Шынында да, үлкен арба сүйреген тағы бір стюардесса шықты. Ол әр орындыққа еңкейіп: – Тауық па, балық па? – деп сұрап, борт тамағын бере бастады. Мысық Гудрунға табанын тигізгенде, ол Мысықтың желкесін қасып, түсінгенін көрсетті.

– Уайымдама, мен балық аламын.

Өзі күріш жеп, Карузоға ақ тұздықтағы сутіл балығы салынған пластик қорапшаны берді.

– Тамақпен бірге тәбет те келеді деген – бос сөз, – деп күңкілдеді Мысық, – менің тәбетім әрқашан бар.

Бауырсақ қағаз қапшықтан шығып:

– Ал мен? Мен ше? Мен қазірдің өзінде кеуіп барамын…

Гудрун оны тәтті наннан босаған ыдысқа салып, үстіне салат тұздығын құйды. Бауырсақ жай ғана күрсінді.

– Балық майына шомылғаннан кейін мен еш нәрседен қорықпаймын.

Стюардессалар кешкі астың ыдыс-аяғын жинап жүргенде, салонда отырғандардың бірі ән шырқай бастады.

– Бұл – біздің ән, «Спрейнгисандюрде» деп аталады. Ол жерде көне жол болған, оның жанында бұрын да, қазір де елестер өмір сүреді дейді білетіндер, – деп түсіндіріп, Гудрун әнге қосыла кетті.

Мысық пен Бауырсақ мұқият тыңдап отырды, бірақ «үйіме тезірек жету үшін аттарымның ең жақсысын берер едім» деген сөздерден кейін Карузо шыдамай кетіп, құйрығын бұлғап, сыбырлады:

– Қазір ән саламын!

– Ойыңа да алма! – Бауырсақ оның аузын жабуға тырысты. – Оның не, ұшақ құлап кетеді ғой!

Карузо ренжіп, еденге секіріп түсті де, орындықтың астына тығылды. Ол жер суық болғандықтан, аз-маз ренжігенсіп, Мысық ашуы тарқап, Гудрунның тізесіне қайта секірді.

Ұшақ қонуға бағыт алып, төмендеп барып бұлт қабатынан өтті. Жер география картасына ұқсап тұр. Оң жағында шексіз дала, сол жағында қара таулар жотасы. Таң атып келе жатты, алғашқы күн сәулесі таныс қарлы шыңдарды алтын нұрға бөледі. Карузоның көзінен жас парлап:

– Амансың ба, туған жер? – деп сыбырлады.

17-тарау

Дастарқан

Олар балық мейрамханасына тез жетті.

– Ұзақ уақыт болмасақ та, мұнда еш нәрсе өзгермепті, – деп Мысық пырылдап, таныс ернеуге секірді. Бауырсақ сәл ашық терезенің тар саңылауынан лып етіп асүйге кірді.

Арықтап қалған Балық Қолшатыры орындықта отыр. Оның алдындағы үстелде соңғы үш картоп жатыр. Тайма аквариумның түбінде көз шырымын алып жатыр.

– Міне, біз де рецептерді алып жеттік, – деп, Бауырсақ аяғымен жерді теуіп қалды.

– Әйтеуір, келдіңдер-ау, – деп қуанды аспаз. Оның дауысынан су перісі оянып, құйрығын қуана бұлғады.

– Мен де осындамын, қожайын, – деді Карузо мияулап, терезенің алдында секіріп.

Бауырсақ жер шарын аралаған ұзақ сапарында жаттап алған барлық рецептіні салтанатты түрде айта бастады. Аспаз асыға-үсіге бәрін дәптерге жазып алды:

– Ал бұл дәмді ме?

– Тіл үйіреді! Жалағанда қолыңды да жеп қоя жаздайсың!

– Бірақ біз азық-түлікті қайдан аламыз? – деп ойланып қалды Балық Қолшатыры.

– Оны маған қалдырыңыз. Әкемнен сұрайын, – Тайма судан секіріп шығып, дереу кері сүңгіп кетті.

Ол сиқырлы дуасын айтып, ернін жыбырлатты.

Аспаз залға шығып, таңғалғаннан ысқырып жіберді. Үстелде ет, балық, асшаяндар мен кальмар салынған жәшіктер, ұн мен жармалар салынған қаптар, көкөністер мен көк шөптер салынған дорбалар үйіліп жатыр. Сондай-ақ дәмдеуіштер мен майлар да бар.

– Қарашы, тіпті Исландия фермасының жаңа ашытқысы да осында! – деп, Бауырсақ қуана шапалақтады.

– Мәссаған, қандай керемет! Шынымен, Сиқыршының аяушылық еткені ме? Әйтпесе соңғы екі апта бойы аш отырмыз, – деп мырс етті Балық Қолшатыры, – бәлкім, ертерек сұрау керек пе еді?

– Әкемді білемін ғой, ол жайдан-жай бермес еді, – деген Тайманың дауысы шықты. – Ал енді қолымызда рецептілер болған соң, бәрін жіберді.

Азық-түлікті сұрыптап жүріп, аспаз бір шиша қымыз тауып алды:

– Паһ шіркін, мынауың сыйдың сыйы ғой, – деп, қақпағын ашып, жартысына дейін ішіп алды, – міне, енді күш те бар! Сен де іш.

– Жоқ, рақмет, сосын ішіп көремін, – Тайма сыпайы түрде бас тартып, қызығып кетіп:

– Бұл не? – деп сұрады.

– Қымыз – бие сүтінен жасалатын сусын. Бізде «бір тостаған қымызда екі тостаған ауа бар» дейді. Емдік қасиеті күшті дәмді сусын. Қаныш Сәтбаев деген үлкен ғұлама ғалымды жас кезінде ауыр дерттен қалай емдеп алғаны туралы бір оқиға айтып берейін, – Балық Қолшатыры су перісіне жақындап отырды. – Ол ауырып қалғанда дәрігерлер оған ауылға барып, таза ауада жүріп, қымыз ішуді қатаң тапсырады. Сөйтіп, оның ағасы түнде мал бағуға кеткенде былғарыдан жасалған құтыға, яғни торсыққа қымыз құйып, ішіне бір кесек қазы мен емдік дәрі салып отырған. Түні бойы торсықтағы қымыз шайқалып, қазы да, дәрі де толықтай еріп кетеді екен. Ал таңертең ағасы Қанышқа ішкізу үшін бұл емдік сусынды үйіне әкеліп отырған. Қаныш бұл шипалы сусынды екі ай бойы ішіп, сырқатынан айығып кетеді. Кейін ол атақты ғалым болады.

– Қымыз асқазан ауруын емдей ме? Әкетайыма да құйып берейік те, – деп ұсыныс жасады Тайма.

– Бұл туралы дәрігерлерден кеңес сұрау керек, бірақ мен емдәмдік бірдеңе дайындаймын, керек болып қалар.

Аспаз қымызын ішіп болып, жеңін түріп, жұмысқа кірісті. Ең алдымен, Чили асы – куранто пісіруді ұйғарды, оған біраз уақыт қажет.

– Оны үлкен жер шұңқырында пісіреді. Оны қайдан аламыз? – деп аһылап-уһіледі Бауырсақ.

– Не болса да, тәуекел, – деп, Балық Қолшатыры көңілді жауап берді, – еденді жарамыз!

Жертөледен сүймен мен күрек әкелді, Бауырсақ шай қасықпен қаруланды, көп ұзамай залдың ортасында үлкен шұңқыр пайда болды. Олар от жағып, аквариумнан алынған тастарды шұңқыр түбіне салды. Тура рецептегідей Чилише тез пісіретін пешке бәрін рет-ретімен салып, Чили курантосын орамжапырақпен жауып шықты, содан кейін бетін кенеппен жауып, үстіне топырақ төсеп тастады.

– Міне, осылай! – деп, Бауырсақ қасығын мақтанышпен жоғары көтерді. – Енді дәмді тағам күтеміз!

Содан соң Балық Қолшатыры жапон балығы фугуды бөлшектеп шығып, оны жұқалап кесіп, ұшып бара жатқан тырна түрінде табаққа салды. Ары қарай ол көкөністерді тартылған етпен қуырып, Австралия қалтқы бәлішінің қамырын иледі. Жасыл бұршақ көжесін пісірді. Африка тамағы квакоко мен няма-няма дайындады.

Бауырсақ дайын скирді абайлап араластырып тұрды.

Балық Қолшатыры залдан асүйге үстел әкеліп қойып, дастарқан әзірледі. Үстелдің қақ ортасында жапон тырнасы «ұшуға» дайын тұр, қасында табақта қалтқы бәліш «қалқып» жүр. Квакоко, няма-няма және курантоның буы бұрқырап тұр. Қызыл жидектермен безендірілген скир де өз орнын тауыпты. Тайма әкесін шақырды.

– Қазір жаңбыр жауады! – аспаз сиқыршының асүйге алғаш рет қалай келгенін есіне алды. Шкафтың артында тұрған сол қолшатырды алып, мерекелік дастарқанның үстіне ашты.

– Қош келдіңіз, әкетайым, – деп жымиды су перісі.

Сиқыршы сәлемдеспей, дастарқан басына қабағын түйіп жайғасты. Ол фугудың дәмін татты, бір қасық көже ішті, няма-няма мен курантоны шұқылап жеді, скирді жалады.

– Бәрі өте дәмді. Мені таңғалдырдыңдар, мұндай тағамдарды ешқашан жеп көрмеппін. Бірақ ішім бәрібір ауырып тұр ғой!

18-тарау

Дәрі

– Дәмді, – деп қайталады Сиқыршы мазасыздана. – Өте дәмді. Бірақ ауырып, қиналып тұрмын!

– Әрқашан қинала бересіз! – деп жауап берді Балық Қолшатыры. – Алдымен емделіп, сауығып кету керек, содан соң тамақтан ләззат аласыз. Жалпы, сіз өзіңізге зиян келтіріп жүрсіз.

– Менімен қалай-қалай сөйлесіп тұрсың, түкке тұрғысыз аспаз?!

– А-а! – деп, аспаз қолын бір сілтеді, – маған бәрібір, ұтатын да, ұтылатын да ештеңем жоқ. Бұдан жаман болмас. Ал сізге жаман болады! Тым кеш болмай тұрғанда емделіңіз.

– Ал сен маған қалай емделуге кеңес бермексің?

– Дүниедегі ең жақсы көретін нәрсеңізбен, – аспаз соңғы ыдыстың қақпағын көтерді, – тағаммен. Бірақ денсаулыққа пайдалы дұрыс тағаммен.

Күміс табақшада тауықтың жентектелген еті қосылған күріш көже, бұқтырылған көкөністер мен жидек сусыны болды. Ашық түстерге толы тағам көздің жауын алып қуантса, ал жағымды иісі рақатқа бөледі.

– Жарайды, өміріңнің құны жоқ болса, тәуекелге барайын, – деп күңкілдеді Сиқыршы, шанышқыны алып, кәдіні шұқылап, дәмін татып көрді. Қайран қалып, қасын көтерді. Асқабақтың бір кесегін аузына салды. Ойлана, асықпай шайнады. Сосын шанышқыны қойып, қасықты алды да, көзді ашып-жұмғанша тәрелкелердегінің бәрін тауысты. Соңында жидек сусынын ішті де, орындығына шалқая отырды. Оның жүзі бал-бұл жайнап, рақатқа бөленді.

– Сонда бұл не болғаны? Көп жылдан бері бірінші рет еш жерім ауырып тұрған жоқ.

Аспаз иығын қиқаң еткізіп, адамның бақыты өз қолында екенін айтты. Сиқыршы орнынан асықпай тұрып, екі қолын екі жаққа жайып, саусақтарын сырт еткізді. Ештеңе болған жоқ: күн де күркіремеді, найзағай да ойнамады, қара түтін де шықпады. Тек қана самал жел асүйді шарлап шықты. Бауырсақ орамалдың астынан қарап, шиқ етті:

– Алақай!

Мейрамхана асханасының есіктері мен терезелерінің бәрі айқара ашылды. Сиқыршының қасында алтын түсті көйлек киген сұлу қыз пайда болды. Терезеден қатты мияулаған Карузо жүгіріп кірді, аспаз досы Арманның құшағына ұмтылды.

19-тарау

«Табақтағы сиқыр»

Аспаз Арман мен Тайма үйленді. Сиқыршы мейрамханаға жиі келіп тұрды. Емдәмдік тағам оның денсаулығын жақсартты. Ол зұлымдықты қойып, мейірімді бола түсіп, өз иелігіне оралды. Бірақ бәрібір аптасына бір рет Арман мен қызына қонаққа келіп, дастарқаннан дәм татып тұратын болды.

Мейрамханаға үлкен дәліз салынды, айналасына ағаштар мен гүлдер отырғызылды. Қақпаға «Табақтағы сиқыр» дәмді тамақ мейрамханасы» деген жаңа маңдайша ілінді.

Жаңа рецептілердің арқасында мейрамхана өркендеді. Енді мұнда әлемнің түкпір-түкпіріндегі экзотикалық тағамдар ұсынылатын болды. Дүйсенбіде – Азия, сейсенбіде – Австралия, сәрсенбіде – Африка, бейсенбіде – Оңтүстік және Солтүстік Америка, жұмада – Еуропа, сенбіде – қазақ тағамдарын, ал жексенбі күні қонақ не қаласа, соның дәмін татуға болады. Арман көмекшілер алып, өзі бас аспаз болды. Тайма сиқыр жасап, әлемнің түкпір-түкпірінен азық-түлік алдырады.

Залдың қақ ортасына биік тұғырға қызыл барқыт жастық қойылды. Ол жерде үлпілдек, хош иісті, майдан жылтыраған қабықшасы бар Бауырсақ салтанат құрып отырады. Ол қонақтарға сыпайы қарап, өзіне жақындағандардың барлығымен сөйлеседі. Аспаз бен су перісінің құтқарушысы мейрамхананың бойтұмарына айналды және бұл құрметті орын оған тиесілі еді.

Карузо да аспаз досымен енді ешқашан айырылыспады. Сапардан кейін ол жақсы тамақтанып, бабына келді, опера вокалының сабақтарына жазылды. Мұндай дауысты жерде қалдыру күнә ғой.

Мысықтың да тұғыр жанындағы тақорындықтың үстіне қойылған барқыт жастығы болды. Бірақ ол еркін мысық болып өмір сүрді және үнемі өз істерімен айналысып, қыдырып кететін. Карузо өзінің тақ-орындығына тек жексенбі сайын отбасылық түскі ас кезінде, Сиқыршы ұшып келгенде ғана отырады.

Notes

1

От яп. 悲しい袋 – «неумёха».

2

Веджимайт (Vegemite) – густая, тягучая и солёная паста тёмно-коричневого цвета, своего рода кулинарный символ Австралии.

3

Таро – тропическое съедобное растение, по вкусу напоминающее картошку. Растёт в странах Африки и Юго-Восточной Азии.

4

Бастет – древнеегипетская богиня кошек.

5

Сахарный череп, калавера (исп. calavera) – кондитерское изделие, которым украшают алтари во время Дня мёртвых в Мексике.

6

Жапон тіл. 悲しい袋 – «олақ» мағынасында.

7

Веджимайт (Vegemite) – қоңыр түсті қою, жабысқақ және тұзды паста, Австралияның өзіндік символы.

8

Таро өсімдігі Африка мен Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген тропикалық елдерінде тамаққа қолданылады.

9

Бастет – ежелгі Египеттегі мысық құдайы.

10

Қанттан жасалған бассүйек, испанша «калавера» – Мексикада Өлілер күніне құрбандық үстелдерін безендіретін кондитерлік өнім.

Content

Елена Клепикова, Ксения Земскова
Баурсак и Карузо = Бауырсақ пен Карузо

Баурсак и Карузо

глава 01 Тайма

глава 02 Злой Колдун

глава 03 Баурсак

глава 04 Карузо

глава 05 Решение

глава 06 Рыбий Зонт и Карузо

глава 07 Чёрный Сахар

глава 08 Япония. Рыба фугу

глава 09 Путешествие на корабле

глава 10 Австралия. Поплавок

глава 11 Камерун. Фý-фу или фу-фý

глава 12 Кошачья связь

глава 13 Южная Америка. Куранто

глава 14 Исландия. Скир

глава 15 Вулкан

глава 16 Домой!

глава 17 Дастархан

глава 18 Лекарство

глава 19 «Волшебство на тарелке»

Бауырсақ пен Карузо

01-тарау Тайма

02-тарау Зұлым Сиқыршы

03-тарау Бауырсақ

04-тарау Карузо

05-тарау Шешім

06-тарау Балық Қолшатыры мен Карузо

07-тарау Қара қант

08-тарау Жапония. Фугу балығы

09-тарау Кемедегі саяхат

10-тарау Австралия. Қалтқы

11-тарау Камерун. Фý-фу немесе фу-фý

12-тарау Мысықтар байланысы

13-тарау Оңтүстік Америка. Куранто

14-тарау Исландия. Скир

15-тарау Жанартау

16-тарау Үйге оралу!

17-тарау Дастарқан

18-тарау Дәрі

19-тарау «Табақтағы сиқыр»

Notes